Абулзиё Талҳабекнинг вафоти
Абдулҳамид Чўлпон

Туркиянинг машҳур муҳаррир, ношир ва матбуотчиларидан Абулзиё Тавфиқбек 1913 нчи йили (Болқон уруши вақтларида) вафот қилған эди.

У вақтдағи Туркия ва Русиядаги турк газеталари марҳумнинг вафоти муносабати билан анча нарсаларни ёзиб ўтканлар эди.

Жаҳон урушининг бошидан бери десак мумкин, Туркия билан узулуб кетканмиз. Бизда, бу ерда бўлған ҳодисалардан у Туркиядаги қариндошларимиз қанча хабардорлар, уни биз билмаймиз. Лекин, Туркиядаги воқеа ва ҳодисалардан биз жуда оз хабардормиз. Телеғрам хабарларида нуқул сиёсий хабарлар ёзилиб, ижтимоий, илмий ва адабий ҳаётдан ҳеч нарса йўқдур. Туркиянинг улуғ шоири Тавфиқ Фикратнинг вафотини, вақти билан қулоқ хабарларидангина эшитган эдик. Русча мажмуалардан бири, юқорида зикр қилинған Абулзиё Тавфиқбекнинг ўғли Талҳабекнинг 1921 нчи йилнинг охирларида вафот қилғанлиғини хабар берадур.

Талҳабек отаси Тавфиқбекнинг йўлидан кетиб, матбаачилик, газетачилик ишига берилган эди. Отасидан мерос бўлуб қолған “Тавҳиди афкор” газетасини тараққий қилдирмоқ учун кўб тиришди. Газетанинг нафосат жиҳатини яхшилаш учун у ўз қўли билан расмлар ясар, харита, чизиқлари чизар эди.

Талҳабек ўтлик ватанпарварлардан бири бўлғани учун Истанбул шаҳри иттифоқчилар қўлиға киргандан кейин Султон Ваҳид ҳукуматининг ғазабидан қуруқ қолмади. У вақтнинг ҳарбий маҳкамаси уни зиндонга ҳукм қилди. Талҳабек шу зиндонда илаштирган сил касали орқасида эдиким, вафот этди.

Ундан бир оз кейин мазкурнинг онаси ва Тавфиқбекнинг рафиқаси ҳам вафот этди. Бу хотун-қизлар орасида очиқ фикрлик, матонатиги билан танилған эди. Тавфиқбек Султон Абдулҳамид замонида “Сирож” газетаси Юлдуз саройига ҳужум қилғани учун машҳур Радос оролиғи нақи қилинған эди. Шу муносабатбилан бечора хотун кўб аламларга йўлуқған эди.

Талҳабекдан кейин “Тавҳиди афкор”га эга бўлған Абулзиёзода Валидбек Мустафо Камол пошо ҳукумати билан сўнг вақтда жуда қаттиғ олишди. Шу сабаблик бўлса керак, “Тавҳиди афкор”нинг ҳукумат тарафидан ёпилғанлиғини хабар бердилар.

Ҳар ҳолда “Тавҳиди афкор” газетаси Истанбул газеталари орасида энг узоқ яшаған, нафис ва айниқса кундалик расмга кўб аҳамият берган газета эди.

Вақтида Туркиянинг энг нафис асарлар бостурған “Абулзиё Тавфиқбек матбааси” тиришқоқ ота-боланинг вафотидан кейин қандоқ ҳолға тушди экан?

Муни сўнгроқ англаймиз, эҳтимол.

Идора – Туркияда халофат битирилиб, халифа Абдулҳамид Исвичрага жўнаған вақтда унинг орқасидан баъзи иртижочи газета муҳаррирлари, шу жумладан “Тавҳиди афкор” газетасининг муҳаррири ҳам кетган эди.

“Тавҳиди афкор” газетаси, янги Туркия қошида иртижочилар жумласидан саналуб, ҳозирда Туркияда қабул этила бошлаған “лотин” алифбосига қарши аксил ташвиқ қилғанлардан биридур.

— Source: ҳттпс://wikisource.орг/wiki/Абулзиё_Талҳабекнинг_вафоти. Downloaded from uzbekai.com.