Бу кунда Фарғона
Абдулҳамид Чўлпон

Бу кунда Фарғонамиз шундай бир тўпаланг ичида қолғанки, ҳеч бир суратга келтуруб ёзуб-да, сўзлаб-да бўлмайди. Қўлға қоғоз-қалам олуб, устол ёниға келуб ўлтуруб, Фарғонанинг бир бошидан иккинчи бошиғача бўлмоқдағи воқеаларни ёзмоқчи бўласан, лекин баъзи бир монеълар кўз олдиға чиқара тура, шундан ихтиёрсиз қаламнинг устол устига отуб, устол ёнидан туруб-да кетганингни ўзинг-да сезмай қоласан. Мана, кўрурсиз, жумладан, бири: ўз ичимиздағи чексиз-тубсиз бўлған камчиликларимиз: иш бошида ўлтурувчи ўртоқларни лаёқатсизлиги; иш бошига ўлтурарлик одамларимизни камлиги, ростини айтганда, йўқлиғи; иш бошида ўлтурувчи ўртоқлари кўброқи ёвруполик бўлғани учун туркча сўзни билмасликлари, онгламаслиқлари; бунинг орқасинда туркча сўз ҳукумат тили бўлмай, четда қолувчи; кўб йиғинларда сўзлар Ёврупо тилларинда юритувлари, буни охирида мусулмонларнинг партия ва жамиятлардан узоқлашмоқи; бунинг устиға Фарғонамизда шул чоқғача ўғриларни давоми, буларнинг йўқотув чорасига ҳукумат тарафиндан икки йилдан бери тадбирлар қилинса-да, кўбда фойда чиқмағанлиғи. Бундай ишларни майда-чуйда қилиб ўйлаған одам, бир минут бўлсун Фарғонада турмоқға тоқати (қолмай), бутун Фарғонадан чиқуб кетмаклигини ихтиёр қилур. Чиқуб кетолмас экан, бутун ишлардан ўзини тортиб, бир чеккага чиқуб, тек ётмоқға мажбур бўлур.

Чунончи, қандай бир тўғрида ғазетада тўғри бир сўзни ёзсанг, дарров дудоқларини осилтурған ва орқандан сўккан; ўзингни учратгач, йиғлаб ўпка қилувчилар бўлуб қоладур. Ва баъзи ишликроқи бўлса, тирибуналға беруб, қаматиб ҳам қўядур. Ўғрилардан бир оз ёзмоқчи бўлсанг, бутун шаҳарлар тўла ўғрилар хабарчилари юрар, бу хабар шундоқ Muhammad Аминбекка етадур. “Бор, олуб кел!” – деса, шул кун кеч ўзинг-да йўқ, руҳинг-да йўқ, у дунё мухбирлариндан бўлурсан-да кетарсан. Фарғонамизнинг дохилий аҳволидан хабари бўлмағанлар бундай ишлардан хабари йўқ, ўпка қиладурларки, не учун Фарғона тўғрисида очиқ бир маълумот ёзилмас, деб. Ўртоқлар, Фарғонада иш кўб, ишловчи-да кўб, лекин ҳаммаси пусуб ётадир.

— Source: ҳттпс://wikisource.орг/wiki/Бу_кунда_Фарг%E2%80%98ona. Downloaded from uzbekai.com.