«Кўн этик»
Абдулҳамид Чўлпон

Кўн этик, Фарғона тўни, Чуст дўпписи кийганлар бурунғи вақтларда бой ва бойваччалар ҳам “муҳтарам зиёлилар”ча, назарга илинмайдурған, одам қаторида саналмайдурған “чапан”лар деб аталар эди.

Замон ўзгарди, ишлар бошқача бўлиб кетди. Ўзларини одам санаған, “халқ вакиллари” бўлиб келган зотлар ишчи-деҳқонларнинг болға ва кетман сопи билан мамлакатни бошқаришдан ҳайдалдилар.

Улар ўрниға мамлакатнинг хўжайини, эгаси бўлған – далаларда елкаларини иссиқ офтобга бериб, ҳам пешана тери, қўл қуввати билан кун кўргувчилар мамлакатни бошқармоққа киришдилар.

Мана шул кўн этик, Чуст дўппиликлардан бири ҳам Ўзбекистон оқсоқоли ўртоқ Йўлдошбой Охунбобо ўғли.

Бу оқсоқолимиз учун деҳқон кўбчиликининг дарди уларнинг тилагини юзага чиқариш иши биринчи масъалалардандир.

Қишлоқ тирикчилиги, унинг рўзгорини кўтариш, деҳқонларға ҳаммасини ўртасида муштумзўр ва қишлоқ балохўрлариға қарши ҳаракат қўзғатиш жумҳурият олдида қўйилған кундалик масъалалардандир. Бу мақсад ва қишлоққа юз ўгиришнинг амалий томонини кўриш билан қишлоқнинг ўзи, унинг халқи билан яқин танишмоқ, кўзма-кўз сўзлашмак, уларнинг эҳтиёжини ўз кўзи билан кўрмак керак.

Ўртоқ Охунбобоеф Фарғонадан қайтғандан кейин Тошкент қишлоқларидан бирига, бир вақтда қишлоқ ҳокимлари “Зол ва Ҳомидифлар” зулми остида эзилган Пискентга чиқди.

Қишлоқ халқи ўз олдиға чиқадурған ҳукумат бошлиқларини (айниқса аввалги замонларда) қалбаки зўр эҳтиром ва тантана билан кутиб олса, ўз оқсоқоли, ўз ичидан чиққан кишисини ўртоқлиқ муҳаббати билан кутиб олди.

Ўртоқ Охунбобо ўғлининг боришини кутиб турған бир турда ташкил қилинған ишчи-деҳқон хотинлар салом билан қарши оладирлар ва ўз қлублариға олиб киришадирлар. Қлуб шиор ва инқилоб раҳбарларининг расмлари билан ясатилған.

Ўртоқ Охунбобоеф ўзининг сода, енгил тили билан улар билан сўзлашди, уларнинг эҳтиёжи, аҳволидан хабар олди. Хотин-қизларимизнинг ҳақини, эр ва хотин вазифасини, қалин мол ва туялар ҳақида тушунтирадир.

Хотинлар мажлиси тамом бўлғандан кейин Пискент қизил чойхонасида халқ мажлиси (митинг) очиладир. Сўз ана ўша кўн этик оқсоқолға бериладир. Оқсоқолимиз минбарга чиқиши билан узоқ олқиш ва саломлар билан қарши олинади.

Ўртоқ Охунбобоеф ўз сўзида меҳнаткашлар дунёсининг қанча оғирлиқ ва қийинлиқлар билан бутун жаҳон ўлчавида биргина Русияда ҳокимиятни қўлға олғанлиғини ва ҳукумат учун узоқ курашлардан кейин, энди мамлакатни тузиш, рўзгор ишларини кўтариш, қишлоқ рўзгорини юксалтириш учун бел боғланғанлиғи, бу йўлда шаҳардаги ишчилар билан қишлоқдағи деҳқонларға ҳаммасининг иттифоқларини маҳкамлаганда олдинға қўйған мақсадга етмаси мумкинлигини сўзлайдир.

– “Ҳукумат қишлоқ рўзгорини кўтариш учун сизларга бутун куч ва қуввати билан кўмаклашмакдадир. Лекин, бу кўмаклар қишлоқнинг ҳамма эҳтиёжини таъмин эта олмайдир.

Шундай бўлғандан кейин нима қилиш керак? Бир-икки деҳқон бир-бирлашсин, берилган ёрдамни, ўзида бор кучини бир ерга тўпласин; бирлашиб экин эксин. Мана шундай бўлғанда ҳозир кичик ва оз бўлған кўмакдан кўб ҳосил ундириш мумкиндир” деди.

Ўртоқ Охунбобоеф сўзидан кейин савол-жавоблар бошланди, деҳқон ва камбағаллар ўз эҳтиёжларини ва нимага муҳтож эканликларини бирма-бир сўзлаб ўтадир.

Шулар орасида ифлос сувда балиқ ўлмоқ ниятида бўлған уламолардан бир-иккиси чиқиб: “Тақсир, бизнинг шариат қозимизни янадан сайланиб беришга жавоб берсангиз энди” деб сўрайдирлар.

Бу ҳақда деҳқон ва ё меҳнаткашлардан бирортаси бир оғиз сўзламайдир.

Оқсоқолимиз шариат ва халқ қозиларининг қиладурған ишлари, уларнинг вазифаси ҳақида сўзлаб, турмушдан олинған бир қанча далиллар билан шариат қозисининг кимлар эканлигини ва кимлар учун улар кераклигини исбот қиладир.

“Кенгашлар ҳукумати ҳар миллатни ўз ихтиёрида, ўз турмушиға мувофиқ яшашиға кенг имкон берадир. Ҳокимият ишчи-деҳқон шунча турған деҳқонлардан бири бизга шариат қозиси керак деб бир оғиз ҳеч нарса дегани йўқ. Ишчи-деҳқонларнинг олдида турған муҳим ишлар хўжалиқ, мамлакатни обод қилишдир. Улар учун қозилиқ масъаласи иккинчи масъала аҳамиятсиз нарсадир” деди.

Ўртоқ Охунбобоефнинг бу сўзлари узоқ олқишлар билан қарши олинадир.

Ундан кейин Мавлонбекиф ва Тошмузофот ижроқўм раиси Акбар Исломиф ўртоқлар доқлад қиладирлар.

Мажлис охирида Пискент ижроқўм раиси: “Бизнинг экин вақтимизда деҳқонларимизни саросима қиладурған бир ариғимиз бор. Шул ариқнинг бошини ҳар йили сув уриб кета берадир. Бу кун оқсоқолимизнинг келиши ўшал ариқ бошини янгидан кавлаб ҳозир қилған вақтимизға тўғри келди. Шунинг учун шул ариқни ўртоқ Йўлдошбой исмига қўйишни таклиф қиламен” деди.

Бу таклиф узоқ олқиш ва “яшасин оқсоқолимиз” деган товушлар билан қабул қилинадир.

Митинг тамом бўлғандан кейин ўртоқ Охунбобоеф ўз исмига бағишланған ариқ бўйига бориб, ариқ бошини очиб берадир.

Пискентдан қайтишда бутун йўл бўйи қишлоқ халқи ҳар қаерда тўда-тўда бўлиб ўртоқ Охунбобо ўғли билан сўзлашадир. Солиқ масъаласи, деҳқонларға қарз, каператифлар ва бошқа эҳтиёжлардан сўзлайдир.

Узоқ кеч билан ўртоқ Охунбобоеф Тошкентга қайтадир.

— Source: ҳттпс://wikisource.орг/wiki/%C2%АБКо%E2%80%98n_этик%C2%BB. Downloaded from uzbekai.com.