Чойнома
Мирий

Аблаҳи нону ошу чой талаб,
Кона фи кулли боб ман ярғаб.

Одамийлиғ ишида беидрок,
Бедилу бетамизу бас бебок.

Аямай андин эзиди доно,
Барча беҳушлиғ анга пайдо.

Машраби бетакаллуф андоғ кенг,
Мазҳаби йўқ бағайри «энгу ичинг».

Бўйи ҳушдин думоғи бас бебарг,
На тириклик ғами тушуб, не марг.

Уйини кунжини олиб қаро мол,
Бавлу саргин ёнида моло-мол.

Мол тапписидин думоғ очған,
Мушк исидинму чорбоғ очған.

Мушк иси гар етиб думоғиға,
Нафаси пур келиб тамоғиға,

Деб: Не бадбўй бадмашом эрди,
Элға завқи фароғатим берди.

То қазонини боши узра тезак,
Бал тезакдин маишига газак.

Ўзи деҳқон, одам авлоди,
Булбашар наслидин, ғам авлоди.

Турфа озода фикри уқбодин,
Ғами дунёлиғ эрди дунёдин.

Чарх аноси топмай ҳамсанги,
Айламиш отини Шукур ганги.

Ғами дунёда ончунон эди тўқ,
Фикри уқбоси зарра кўнглида йўқ.

Эмак-ичмакка эрди бас машғул,
йўқ эди хотирида жуз маъкул.

Даҳрдин соҳиб фароғ эрди,
Бу фароғатда хуш думоғ эрди.

Бетамиз эрди-ю тамиз талош,
Бешуур эрди-ю, шууршунос.

Табъи ҳайвонда ўзни одам деб,
Одамий аро мусаллам деб.

Тутубон ўзни соҳиби фитрат,
Чой ичар эрди ҳар кун уч навбат.

Ичиб уч чойнакни субҳ дами,
Пешину шом ҳам бу эрди ғами.

Бедумоғу думоғдор эрди,
Суҳбат ичра аёғдор эрди.

Чойидин бир пиёла ичса бирав,
Нотавон жисмға етарди алав.

Яна бир чойнакни олиб дамлаб,
Якка ерда махавлара ўхшаб,

Ичибон ялғузин ўлум ҳолат,
Нафси бадга балои жон роҳат.

Мингбозорни сориға гузарим
Бир куни эрди, бўлди ҳамсафарим.

Кўтариб тумшуғини бод бурут,
Ўқумай бир йўли дуои қунут.

Савлати бесалоти савлатлик,
Давлати беуёти давлатлик.

Иккимиз ҳамсафар бўлуб ҳамроҳ,
Нашъаи чойдин деди ногоҳ.

Деди:— Эй чойдин аёғингда,
Нашъаи кайфият думоғингда.

Қулқули чойдин равон ҳушинг,
Чойжўшунгда завқ ила жўшинг.

Қадр аҳлини аҳли қадр билур,
Дейин оллингда нукта мен қурғур.

Халтаи чойдин кеча чойим
Келмади, соф бўлди парвойим.

Эрта бозор эрур, дедим, ғам эмас,
Дам чойим гар ўлмади, дам эмас.

Дами субҳ урмай офтоб қадам,
Мен урай илгари қуёшдин дам.

«Ҳай» деганча қачан қуюб фурсат,
Чой бозорига солай диққат.

Халқ то жам’ бўлганича ичиб,
Қим думоғимга завқу ком бериб.

Суду савдога сўнгра айлаб жазм,
Нима даркор эрур анингсари азм.

Ётдим ул кеча бу таманнода,
Хом савдода, фикри яғмода.

Нашъаи чойдин думоғим танг,
Чойға етдим, нечаки қилди гаранг.

Нашъанинг печтобидин юз ранж,
Нотавон жисмим ўлди меҳнатсанж.

Бошим оғриб, кетиб кўзумдин нур,
Эсим оғиб, таним бўлуб ранжур.

Тонгға тетру ишйм фиғон этмак,
Нола бирла замон-замон кетмак.

— Эйки сен, чой учун маошинг бор,
Чойдин завқу интиошинг бор.

Мени ҳам фикратимға етди вуқуф,
Чойхўрликда бўлмишам мавсуф.

Чойхўр жоддасида топдим жой,
Жойи амниятим бўлубтур чой.

Чораи айш чой ўлмиш бас,
Зарра йўқ нону ош сари ҳавас.

Кечани елга бердим уйқудек,
Уйқу кўздин йироқ кўзгудек.

Бу сифат кеча тонгға еткурдим,
Чой шавқи била қадам урдим.

Толпина-тирмана югурдум зор,
Жони безор бирла Мингбозор.

Заъфи тан сустликда маҳкамроқ,
Чой барқи танимда йилдамроқ.

Чой махмури, нашъа ранжури,
Нотавон жонима тушуб зўри.

Юмуб очғунча кўзни еткурдум,
Дами Исога ўзни еткурдум.

Чой дам айладим дами Исо,
Тани бежоним этти-ўқ иҳё.

Бир-ики тўлдуруб қадаҳ ичтим,
Гўиё шарбати фараҳ ичтим.

Улуб эрдим, магарки топдим жон,
Зулмати танга еткуруб иймон.

Куфри хумморни кесиб бошин,
Маст майдонида тўкуб ёшин.

Қони душман тўкуб суроҳийдек,
Ғам бошини узуб мубоҳийдек.

Маст бўлдумки, янги жон топтим,
Тоза жону завқи комрон топтим.

Билдим эмдики, чойхўр эканим,
Ичмасам они, носабур эканим.

Чойсиз йўқ магар нажот манга,
Бу эрур мояи ҳаёт манга.

Дедим:— Эй нўши жонинг ўлсун чой,
Чойсиздин ўлуб алам фарсой.

Неча йилдурки, чой ўлуб хўйинг,
Тар думоғ айладинг лаби жўйинг.

Қуруғ оғзинг қўруғ мисол бўлуб,
Қуруғ оғзингда бу мақол бўлуб.

Бурут оғзингда шўразор киби,
Очуқ оғзинг бузуғ мазор киби.

Қайси гўр, ўйла юмрулан ғоре,
Тилинг ул ғор аросида море.

Мор йўқ, мору мўр маъвоси,
Қайси маъво, улус тамошоси.

Булъажаб бу оғизга нашъаи май,
Нашъаи май топиб лабинг, ҳай-ҳай.

Бу оғиз қандни қилур намакоб,
Нўшдору лабингдадур зардоб.

Ниши ақраб танингга қилмас асар,
Ҳайя заҳриға қайда сенда хабар.

Не аламдин санга малолатдур,
Не фароғатда иститоатдур.

Молсен, қайси молсен, қара мол,
Хўрду хобинг ҳамиша шоли фахол.

Ичмоғунг сув топилмаса кўлмак,
Магар ул дам келиб яқин ўлмак.

Чойхўрликни қилма даъвосин,
Чойхўрни чиқарма расвосин.

Чой уч ҳарфдурки, чиму алиф,
Охир исмини ё тутуб мунсиф.

Жимидур жомеи ҳавоси хамс,
Уч ададдин топиб асоси хамс.

Моддаи жамъи аҳли ҳуш эрур,
Ҳуш элига дами хурўш эрур.

Алифи хаймаи арабга сутун,
Сарв қад қомати киби мавзун.

Улфат асбобини тутиб боши,
Уқ киби ё қўлида ёнбоши.

Айламакда ғазоли маъни сайд,
Уқу ё чой ичида бўлмиш қайд.

Ями роҳатни «ё» эрур ариғи,
«Yo» эрур баҳри завқнинг балиғи.

Балиғ ар йўқ, алиф не деб манзил
Тутти ул чашма ичра, филҳосил.

Сурати ичра алиф балиғ янглиғ,
Маю ям қалб аро ариғ янглиғ.

Хоҳ май, хоҳ ям ба ҳар тақдир,
Ташна комиға кўп этар таъсир.

Сенки бу кайфиятда бебўсен,
Бу табиат била қилиб хўсен,

Чой кайфиятин қачан билгунг,
Кўрсанг афъи, ани расан билгунг.

Топмиш озор агар тани лошинг,
Нашъаи чойдин эмас бошинг.

Балки дарди шақиқадин бу бало,
Боши бемағзинга бўлуб пайдо.

Ул касалдин танинг бўлуб ранжур,
Билмай они, ўзунг ясаб махмур.

Мени чой нашъаси, деб, этти гаранг,
Лаку фак сўзлар ила сен калфанг,

Лофи бемаъни бирла айлаб жўш,
Турфа афсоналарда жўшу хурўш.

Кўзи ўйнаб, очилди оғзи кенг,
Оғзидин очти ҳикматидек енг.

Деди:— Мен чой ичарга дономен,
Нашъаи чойга тавономен.

Олти ойдурки, одат айлабмен,
Шурб соат-басоат айлабмен.

Мени ҳам ўзгача думоғим бор,
Пок равған, қаро чароғим бор.

Мол тапписидин тўла бир уй,
Ёқаман меҳмонлара беўй.

Чойжўш ўтни бир яқосида,
Лақу луқ нукталар аросида.

Қайнагач чой, қайнаб оғзим ҳам,
Бақ-бақу савтидин тўлуб олам.

Чойнинг нашъаси бу эрмасму?
Нашъаи чой ганги билмасму?

Дедим: —Оре, бале тамизингга,
Офарин, бу тамизи тезингга.

Наъшаи чойдин топибсен завқ,
Чой маънисидин олибсен завқ.

Аҳли тақлидга қачан таҳқиқ,
Жилва кўрсатти чеҳраи тавфиқ.

Бўлма тақлид эли била ҳамроз,
Эл куни зое’ айлама овоз.

Бир шағоле бор эрди пурнайранг,
Ранги найранг ила фалак фарҳанг.

Макр бобида эрди бемонанд,
Ҳийла бобида шайтанат фарза-нд.

Кундузи сайр этиб биёбонда,
Кеча бўлса келурди қўрғонда.

Эл кўзи бўлса уйқуга моил,
Сайр айларди кў-бакў соил.

Кимниким ош ўлуб қазонида,
Ёшурун ухлаган замонида,

Топиб ул ош, нўши жони эди,
Нўши жон оши, балки нони эди.

Ўткарурди бу нав’ муддатлар,
Халқ бўлмиш эди басе музтар.

Эл қилиб ҳийла, қўлға тушмади ҳеч,
Кимса бирла бирар тўқушмади ҳеч.

Яна бир кеча келди ғоратга,
Тўма истаб ғизои қувватга.

Кўрди бир кулбаи эшик маҳкам,
Бир тешик топти, урди уйга қадам.

Кўкчихона эди кўмулган хум,
Нилуфар ранги бирла тўлган хум.

Деди:— Бу хум бори таом эрур,
Бахту толе’ манга ғулом эрур.

Топтим ўхшар таоми бесоҳиб,
Деди-ю, урди тўмага роғиб.

Нили хум бас амийқ эди беҳад,
Чиқмоқ андин жадал била не ҳад.

Ғўта урмоқ била бўлуб беҳуш,
Ўзини қилди нилуфар манқуш.

Қилди рангини нилуфарга бадал,
Чиқти, ҳосилки, беҳад этти жадал.

Дашт сорига нилуфар малбус
Бўлубон, бўлди хайлига маҳсус.

Ори-ори, гуруҳи даштий аро
Бўлмаган бўйла жонваре пайдо.

Кўрдилар нилуфар либосин ани,
Каркидонлар тутуб ҳаросин ани.

Олди хайли шағолларни йиғиб,
Қилди огоҳ, жумласин чақириб.

Деди: «Ҳақ манга берди султонлиқ,
Ҳукмронлиқ била Сулаймонлиқ.

Филь бўлсун ва гарна шери дамон,
Айлади барчага мени султон.

Лек пинҳон қилинг шағоллиғим,
Билмасун шер бемажоллиғим.

Азм этинг шер сори бо суръат,
Шакли аъжубада қавий ҳайбат:

Турфа тунде, ажаб қавий бозу,
Даъвии шоҳлик қилиб як сў.

Олди фармонга туюру вуҳуш,
Сизни истаб, хурўшу айлар жўш:

Ёки ҳукмумга бош индурмас?!
Шер кимдур, ёнимда тўдаи хас!

Раъди савтимдин айлагай парҳиз
Ғайратим барқга урар маҳмиз!

Не учун келмагай саломимга,
Қўл қовуштурмагай каломимга.

Ҳайбатимдин қилинг ҳикоятлар,
Савлатимдин солинг сиёсатлар.

Қелса, келтурмангиз мақомимга,
Бал йироқроқдин эҳтиромимга.

Бош қўюб хизматимга, бўлсун қул,
Мени билсун ато, ўзини ўғул,—

Деб юборгач шағолдин пайғом,
Шер эшитгач, юқусин этти ҳаром.

Деди:— Yo раб, бу қайси ҳайвондур?
Ҳукмронлиғда қайси султондур?

Қодиру носир ул эрур, ори,
Улдур албатта, холиқал бори.

Пашшани филзўр қилса, не кам,
Шерни шўр агар қилур, не ситам…

— Source: ҳттпс://wikisource.орг/wiki/Чойнома. Downloaded from uzbekai.com.