Гулнома
Мирий

Соқий, қадаҳинг мўл эт карамдин,
Қолмиш бу работ жоми Жамдин.

Ковус қани, не бўлди Ҳушанг?
Кўкка чолиб онча кўсй фарҳанг.

Маст айлаки, телбавор ўлай мен,
Йўқлуқ аро бахтиёр ўлай мен.

Бу телбалик ичра онча қил ғарқ,
Бору йўқи даҳр қилмайин фарқ.

Соқий, қадаҳи нашот тўлдур,
Бу бодаға чархни букултур.

Бу хамлиғ ила етолмайин чарх,
Йўқ, дурдини ҳам тополмайин чарх;

Кундуз очибон қуёш нуқудин,
Уй равзани демайин қопудин;

Тун бўлса сочиб нуқуд юлдуз,
Юрсун югуруб тун ила кундуз.

Соқий, тўла айла жому соғар,
Қолмас киши, қани худ Скандар?

Баҳромга гўр манзил ўлди,
Минг гўр қўлида бисмил ўлди.

Жонлар бари фоний — тангри боқий
Кўп мунча тағофул этма, соқий.

Аввал ичу, сўнгра қил ҳавола,
Гардун эса сибқарай пиёла.

Эй соқийи гулъузори гулрў,
Эй кабк хироми, нозбў бў.

Эй қомати сарвинга фидо сарв,
Қаддинг деса бормудур раво сарв!

Ваҳ-ваҳ, не ғалат хаёлдур бу,
Ҳай-ҳай, не деган мисолдур бу!

Ул бир шажареки, меваси йўқ.
Эл кўнглин олурға шеваси йўқ.

Ҳайҳот, бу қадки, сенда бордур,
Ҳар яхши мушаббаҳ ўлса ордур.

Қоматму десам қиёмати бор,
Жаннатму десам худ офати бор.

Қад йўқки, малоҳати шажардур,
Йўқ, йўқ, дегил офати назардур!

Оғзинг бу шажарни ғунчасидур,
Кулку анга, ваҳки, мевасидур.

Фарзан деса мева — кулку воқе’,
Овозасиға йўқ уйқу воқе’.

Ширинлиғ аро гумондин ортуқ,
Аччиқлиқ аро худ ондин ортуқ.

Ширин ва ачиқ — фидоси жонлар,
Ул кулкуга садқа хонумонлар.

Эй тоза ниҳоли гулшани жон,
Ҳар узвинга садқа боғу бўстон.

Менким гули нозбў экибмен,
Меҳнатлар анинг учун чекибмен.

Жаъфар гули-ю гули ҳинолар
Ҳам тожихуруси хуш жилолар,

Ҳам кошғарий гулини парво,
Шому саҳар анда худ муҳайё.

Бир sathi чаманда ишқи печон,
Чирманмоқ ўлуб иш анга ҳар ён.

Бу барчаси бу жиҳатму эрмас;
Ишрат сари маслаҳатму эрмас.

Ҳар чанд фараҳфизо эрур гул,
Кўп рамзга ошно эрур гул.

Ишқ ичра асиру мубталомен,
Бир сарвга зору бенавомен.

Бир чеҳраси гул асиридурмен,
Ғам кишварини амиридурмен.

Бир ғунча оғиз фитодасимен,
Махмури висол бодасимен.

Ул тош кўнгулму яъни сенсен!
Фўлодға йўлму яъни сенсен!

Кўнглунг қатиғича бўлмагай тош,
Қошинг қиличига кўрмагай бош!

Яндашса бу тош бирла фўлод,
Кўрмас киши сен сифатни жаллод!

Ким они ҳавои ишқи бирлан,
Масжидни қилиб ўзумга маскан

Чархи фалакеки, чархи гардун
Тўкмай сувини бу нав’ бир кун.

Масжид ариғига ўтқурубмен,
Йўқ, кўз ариғи аро қурубмен.

Саргашталик анда кўп ўзумдек,
Кундуз-кеча сув тўкар кўзумдек.

Эй зулфунг асири хўбрўлар,
Ҳуснунгга фидо туман накўлар.

Юз фикр ила нозбўлар эктим,
Меҳнат ани тарҳи бирла чектим.

Комим бу десангки кўргулукдир,
Бир дам боришиб ўтургулукдур.

Тарҳидин агар савол этарсен,
Васфин эшитур хаёл этарсен.

Дарвозага киргач ичкарироқ,
Бирдам туру, ўнг бирла сўл боқ.

Ўнг ёнида нозбўи чиний,
Шармандаси Чин нозанини.

Зуҳд аҳли каби қиём айлаб,
Кирган кишига салом айлаб^

Бошини эгиб қилиб тавозу’,
Илкинг сунарин этиб таваққу’

Қўл теккач, этиб абирсонлиғ,
Фирдавс гулин иси нишонлиғ.

Минг ноз ила, бўи нозбў, деб,
Бошини эгиб, ниёз бу, деб.

Хизри наби кисвати баринда,
Баъзиси Билол талъатинда.

Кўк атласи баъзидин намудор,
Тун турраси баъзидин падидор.

Баъзини атаб забони гунжишк,
Шохи бўлуб ошёни гунжишк.

Чумчуқ дема, булбул ошёни,
Чумчуқ сифат айламиш макони,

Атрофин олиб хурустожи,
Тожи била ёндуруб сирожи.

Боқған киши кўнглига солиб ўт,
Деб:—Турма бу гулшан ичра, бот ўт.

Боқ манга, қутул асирлиғдин,
Қайдим мени бу далерлиғдин,—

Деб кошғарий гули кулумсуб,
Зебо гулума назарни сол хуб.

Бошим узадур кулоҳи ним тарк,
Хублуқда атаб отимни садбарг.

Кўнглумни шикофиға назар сол,
Бағринг бутун ўлса, бот кадар сол.

Сўл ёниға лутф этарсен изҳор,
Турфа чамани ғариб — толор.

Эр бағриға чок томуридин,
Ой доғи таноб узотуридин.

Чарх азми учун каманд ташлаб,
Бўлмоқда Масиҳ бирла ҳамгап.

Исоки мақом қилди тўртунч,
Элдинму эди худ анга қўрқунч!

Анфосини тангри пок қилди,
Афлок уза завқнок қилди.

Жон топти ўлук дамидун, алҳақ,
Йиллар ўтуб ўлганича мутлақ.

Толорга ҳам бу поклиғ бор,
Май нашъасидин бировки хуммор,

Ул кимса ўлук эмасму охир?
Махмурни ўлук демасму охир?

Раз қизидин ўлса баҳраварлиғ,
Ул бодаға коми юпса тарлиғ,

Бермасму худ анга руҳи тоза,
Топмасму ҳамул футуҳи тоза!

Бас, ток Масиҳ дам эмасму?
Исо нафас они худ демасму?

Ток ёнида неча нозбўлар,
Шому саҳар ул хужастурўлар

Қизлар киби юзлари қизиллик,
Ҳар кунда тилаб неча биҳиллик.

Деб:— Боқма юзум қизорғаниға,
Минг зийнат ила очилғониға-

Ким, бўи вафо гулумда йўқтур,
Сўлмоқлиғима маҳал ёвуқтур.

Жаъфар гули дебки: — Ҳушманд ўл,
Гуллар исин исла, баҳраманд ўл.

Қўйма оёғингни беҳаёвор,
Солғил назаринг, адаб билан бор.

Бизни бу чаманда солма кўздин,
Инжилма бу заъфароний юздин.

Белларда бўғун солиб ҳинолар,
Тийғ ўрнида баргдин наволар.

Жаллод киби боқиб ҳаросон,
Бир нечаларин босиб қизил қон,

Деб кирган улусга:— Бохабар бўл,
Беҳуда гулумга сунмағил қўл…

Yo раб, бу макони хулд тазйин,
Фируз маҳаллу жаннат ойин,

Файзу караминг ҳамиша ёр эт,
Ким айни иноятинг нисор эт.

Аҳлига ҳам, эй карими довар,
Ниятни накўсин эт муяссар.

Кўнгулларин айла бу макондек,
Ҳимматларин айла осмондек.

Аҳлига бу ер муҳаббатин сол,
Илм аҳлига бори шафқатин сол.

Кўнгулларин эт бу ерга побаст,
Завқи бу макондин айла сармаст.

Ғарби бу маконни обшоре,
Жаннат суви, йўқки жўйборе.

Жаннат ичидин оқар ариғдек,
Йўқ, кавсардин чиқар ариғдек.

Ҳар кимсада бўлса ҳубс зоҳир,
Ул сув-ўқ, этиб ҳам они тоҳир.

Оқиб туну кунда, тутмай ором,
Баҳра топиб онки хосу ҳам ом.

Мавжи етуруб фалакка шавқун,
Завқи кетурур малакка шавқун.

Шавқун дема балки шавқи ортиб,
Ҳам савтлиғин нафири тортиб.

Чархи фалак анда ўла сойир,
Қўк чархидурурким даҳра дойир.

Ўқ жавфида ўйла қутри афлок,
Ўргулмоқ ишида чусту чолок.

Тахта анга каҳкашонму бўлғай,
Yo коҳкашон нишонму бўлғай.

Ҳар кўзалари ситора янглиғ,
Сув сочмоғи абри пора янглиғ.

Ул чархи фалакни жўйбори,
Эрдин юқоридур икки қори.

Масжид туби бирла жорий бўлғай,
Толор ила гул нисори бўлғай.

Ҳожат анга сувдин ўлмаган чоғ,
Айлониб оқарда давраи боғ,

Гўёки зилоли зиндагоний,
Ҳайвон сувидин бериб нишони.

Боқған кишини сафоси ортиб,
Кўнгул уйини жилоси ортиб.

Шаҳсуфани тўрт жонибидин,
Жониб не деган, бўлур тубидин,

Оқиб бу назокату сафода,
Ҳайвон сувивор софу сода,

Ул манзили пок ҳавзи сори,
Кавсар ариғимисол жорий,

Гулларга бериб абирсонлиғ,
Гуллар тубидин этиб равонлиғ,

Юз нав’ сафода суви оқиб,
Фарҳод таҳайюр илки қоқиб.

Шарбат топибон сув истаганлар,
Ширин ариғи йўқ эрса, кавсар,

Жайҳун киби субҳу шом жорий,
Уммон бўлуб они шармсори.

Қилғач биров ул ариғда юрмоқ—-
Селоб йўлинда бор ўтурмоқ.

Қуш ўтса, ўчуб ҳаёти онинг,
Мўр ўтса, бориб нажоти онинг.

Гуллар неча юз лабида бутган,
Кўрган муни ўзгани унутган.

Лаъли лаби дилрабому оё!
Хатму лаб уза гул анга гўё!

Yo навхатларни сайри чоғи,
Тушмиш кўзи анда бу булоғи.

Қилмишму ўзин аларга монанд,
Бермишму ўзин аларга пайванд.

Ким қилса ўзин наку шабиҳи,
Неку била йўл топар қабиҳи.

Ул суфаки жавфи гулшан эрди,
Доно элига нишиман эрди.

Ғарбида гулу шимоли гулшан,
Шарқи-ю жануби сарву савсан.

Меҳроби-ю неча муттаколар,
Меҳробида соҳиби дуолар.

Ул суфа шимоли бор гулзор,
Булбуллар ўқуб худ анда гулёр.

Бир неча муғаннийи навосоз,
Булбулга қилурга ўзни дамсоз.

Ул суфада рост сози ушшоқ,
Марғуласи мушкбези офоқ.

Ул гулшани тозанинг шимоли —
Бир ҳужраи чордар хаёле;

Очғанда эшикни, тўрт жониб
Гул бирла анор қўзғолониб.

Ҳар ён чу назарни сен очарсен,
Гул кўргайсену, гул сочарсен.

Хуш манзил эрур, ҳавоси марғуб,
Булбулларининг навоси марғуб.

Хуш ҳужраи дилкушо, фараҳбахш,
Ҳавз ўртасида жудо фараҳбахш.

Ғарбида зилоли зиндагоний,
Телмуртуруб ўзига самони.

Ya’ни ҳавзи сафода кавсар,
Бўлмасму биҳишт арода кавсар.

Ул манзили поки жаннат осор,
Кавсар киби ҳавзини десанг бор.

Ҳар саҳнида суфаи ажибе,
Ашжор ила суфаларда зебе.

Бир саҳнида ғулғули самовор,
Асрорини айлаб элга изҳор…

Аммо не дейин гужум сифотин,
Не деб қилайин худ они отин.

Бир-бирига барги онча пайваст,
йўл топмайин отсалар анга шаст.

Соя самаридин эл тануманд,
Шаҳр истамай, они деб Самарқанд.

Зоҳид кишилар амомасидек,
Шаҳр аҳлини зеб жомасидек,

Усмоқда чунон солиб таку пў,
Утмай бири-биридин сари мў.

Бевосита қибласин олиб ҳавз,
Сояси аросида қолиб ҳавз.

Остидин ариғ магар самовий,
Ул чархи фалак сувини нови.

Ваҳ-ваҳ, не дедим, не қилдим авсоф,
Астағфирулиллаҳ, ўлмасун лоф.

Yo раб, караминг нисор айла,
Лутфунгни ҳамиша ёр-айла,

Лофимни ўзунг маоф қилғил,
Миръоти кўнгулни соф қилғил…

Очилдии зори бенавони,
Нафс илкида мубтало гадони,

Оламни ҳаводисиға қолган,
Нафси бадидин балоға қолган,

Эл таъну маломатига ботган,
Шармандалиғ уйи ичра ётган,

Ya’ни лақаб ичра Мирий оти,
Бу шеър ила айламай уёти,

Кўп ёвау ҳарза сўзни тортиб,
Ул ҳарзада сафҳани қарортиб,

Не рамзу ишорату не тамсил,
Билмай не далилу қайси таъвил,

Ким назмни худ шиори айлаб,
Бу ҳол ила турфа коре айлаб,

Мен киммену мунча беҳаёлиқ,
Маъни гуҳариға ошнолиқ!

Найлай, нетайин бу ўлса тақдир,
Йўқса манга қайда мунча тақдир!

Бу хост чу сендин ўлса бори,
Бўлғайму бу қулни ихтиёри!

Yo раб, караминг паноҳим этғил,
Лутфунгни худ узрхоҳим этғил.

Файзинг бу макон сари фузун қил,
Лутфунгни танобини узун қил.

Аҳлига ҳам айла шавқин афзун,
Ақвомини айла завқин афзун.

Утган кишиларки пок эдилар,
Хўблуқ била завқнок эдилар.

Бўлганларимизни қил алардак,
Кўнглимизи равшан эт саҳардак.

Ўтганларимизга нури иймон,
Бўлганларимизга хайру эҳсон.

Ўтганларимизни айла масрур,
Бўлганлара бер сурурдин нур.

Соқий, тўла айла соғари гул,
Гул юз уза ташла зулфи сунбул.

Гулдек очилиб, пиёла тутғил,
Кулку қила, йўқ, уёла тутғил.

Гул мавсуми маст айла бизни,
Гул ёнида паст айла бизни.

«Гулнома»га истасанг чу тарих,
Тут ҳушу хирад, эшит бу посих.

Ким, ушбу нигорхонаи Чин,
Гулзору гули биҳишт ойин.

Бўлғач, бу нидо етушти ногаҳ,
Тарихига бўйла қилди огаҳ:

Гул чеҳраси-ю аёғ юздин,
Ya’ни учни унут ўтуздин.

Олдинг гулу юздин ул нишони,
Тарих: биҳишти гулситони.

Эшитмоқлиғ учун афсонадур бу,
Деманг Мирийни сиз:—Девонадур бу!

На гул қолғай жаҳонда, не гулистон,
Ҳаво қилган қушумга донадур бу!

— Source: ҳттпс://wikisource.орг/wiki/Гулнома. Downloaded from uzbekai.com.