UzbekAI

Nega Toshkent va boshqa shaharlarda kuz va qishda havo ifloslanadi

2026-11-01

Har yili kuz va qishda Toshkent va Oʻzbekistonning boshqa koʻplab shaharlarida havo sezilarli darajada ifloslanadi. Bu ayniqsa kechqurun, tunda va erta tongda seziladi. Shamolsiz kunlarda Toshkentda US AQI koʻrsatkichi koʻp soatlar davomida 150–250 atrofida boʻlishi mumkin. Bu «zararli» yoki «juda zararli» darajadir. Ifloslanishga ob-havo hamda tutun va chang manbalari birgalikda sabab boʻladi.

Asosiy omil harorat inversiyasidir. Odatda yer yuzasidagi havo issiqroq boʻladi, yuqoriga koʻtariladi va ifloslantiruvchi moddalarni ham olib ketadi. Sovuq mavsumda esa yerga yaqin sovuq havo ustida koʻpincha iliqroq havo qatlami turadi va qopqoq vazifasini bajaradi. Shamol kuchsiz boʻlsa, yomgʻir yoki qor yogʻmasa, tutun va chang shahar ustida pastda qolib ketadi. Oʻzgidromet ifloslanish darajasini ob-havoning moddalarni qanchalik tarqatishi bilan izohlaydi. Havoni shamol va yogʻingarchilik tozalaydi. Sovuq antisiklon ochiq, shamolsiz va sovuq havo olib keladi va inversiyani kuchaytirishi mumkin.

Ifloslanish manbalari: isitish mavsumida koʻmir yoqadigan issiqxonalar va qozonxonalar, avtomobillarning chiqindi gazlari, qurilish maydonlari va yoʻllardan koʻtariladigan chang. Usti yopilmagan yuk tashiydigan yuk mashinalari ham chang manbai hisoblanadi. Gʻarbiy hududlarda, ayniqsa Nukus va Urganchda, Oʻzgidromet byulleteni changning sutkalik meʼyordan oshganini tez-tez qayd etadi. Quruq hududlardan keladigan chang boʻronlari ham bunga qoʻshilishi mumkin.

Rasmiylar nima qilmoqda. Ekologiya qoʻmitasi muntazam tekshiruvlar oʻtkazadi. 2025-yil noyabrdagi bir hafta ichida 1 449 ta issiqxona tekshirildi. Ulardan 67 tasining faoliyati toʻxtatildi, 403 kishi jarimaga tortildi. Toshkentda 235 ta qurilish maydoni tekshirilib, 34 tasining ishi toʻxtatildi. Usti yopilmagan yuk tashiyotgan 837 ta yuk mashinasi aniqlandi. Chiqindi gazlar meʼyordan oshgani uchun 206 nafar haydovchi jarimaga tortildi. Vazirlar Mahkamasining 586-son qaroriga koʻra, qattiq yoqilgʻida ishlaydigan issiqxonalar 2026-yil 1-dekabrgacha boshqa isitish turiga oʻtishi kerak. Xarajatning 50 foizigacha qismini davlat qoplaydi.

Raqamlarni qanday tushunish kerak. Ilovalar AQSh EPA tizimidagi AQI indeksini koʻrsatadi: 0–50 yaxshi, 51–100 oʻrtacha, 101–150 sezgir guruhlar uchun zararli, 151–200 zararli, 201–300 juda zararli. Oʻzgidromet byulletenidagi AII esa boshqa, oʻzbek indeksi boʻlib, stansiyalarda oʻlchanadigan bir necha modda asosida hisoblanadi. Uning shkalasi: 5 dan past — past, 5–7 — baland, 7–14 — yuqori, 14 va undan yuqori — juda yuqori. Shuning uchun bu ikki raqamni bevosita solishtirib boʻlmaydi: bir kunning oʻzida AII past, AQI esa yuqori boʻlishi mumkin.

Kim ehtiyot boʻlishi kerak va nima qilish kerak

Bolalar, keksalar, homiladorlar hamda astma, yurak yoki oʻpka kasalliklari bor odamlar havo ifloslanishiga eng sezgir boʻladi.

Tashqariga chiqishdan oldin AQI koʻrsatkichini tekshiring. U 150 dan oshsa, tashqarida N95/FFP2 niqob taqing. Oddiy mato niqob deyarli foyda bermaydi.
Yugurish va sportni yopiq joyga koʻchiring. Gavjum yoʻllardan uzoqroqda yuring.
Kechqurun, tunda va erta tongda derazalarni yopiq tuting. Xonalarni havo odatda tozaroq boʻladigan kunduzi shamollating. HEPA filtrli havo tozalagich ham foyda beradi.
Sayyohlar ochiq havodagi sayrlarni kunduzga, muzey va yopiq joylarga borishni esa kechga rejalashtirgani maʼqul.
Havo odatda shamol, yomgʻir yoki qordan keyin tozalanadi, shuning uchun ob-havo prognozini kuzatib boring.

Koʻkrakda ogʻriq yoki nafas olishda qiyinchilik sezsangiz, shifokorga murojaat qiling.

Manbalar

Bu maqolani uzbekai.com sunʼiy intellekt yordamida oʻz oʻlchovlarimiz, prognoz va rasmiy manbalar asosida yozdi. Xato koʻrsangiz, Yordam sahifasi orqali yozing.

← Об-ҳаво

Нега Тошкент ва бошқа шаҳарларда куз ва қишда ҳаво ифлосланади

2026-11-01

Ҳар йили куз ва қишда Тошкент ва Ўзбекистоннинг бошқа кўплаб шаҳарларида ҳаво цезиларли даражада ифлосланади. Бу айниқса кечқурун, тунда ва эрта тонгда сезилади. Шамолсиз кунларда Тошкентда US АҚИ кўрсаткичи кўп соатлар давомида 150–250 атрофида бўлиши мумкин. Бу «зарарли» ёки «жуда зарарли» даражадир. Ифлосланишга об-ҳаво ҳамда тутун ва чанг манбалари биргаликда сабаб бўлади.

Асосий омил ҳарорат инверсиясидир. Одатда ер юзасидаги ҳаво иссиқроқ бўлади, юқорига кўтарилади ва ифлослантирувчи моддаларни ҳам олиб кетади. Совуқ мавсумда эса ерга яқин совуқ ҳаво устида кўпинча илиқроқ ҳаво қатлами туради ва қопқоқ вазифасини бажаради. Шамол кучсиз бўлса, ёмғир ёки қор ёғмаса, тутун ва чанг шаҳар устида пастда қолиб кетади. Ўзгидромет ифлосланиш даражасини об-ҳавонинг моддаларни қанчалик тарқатиши билан изоҳлайди. Ҳавони шамол ва ёғингарчилик тозалайди. Совуқ антисиклон очиқ, шамолсиз ва совуқ ҳаво олиб келади ва инверсияни кучайтириши мумкин.

Ифлосланиш манбалари: иситиш мавсумида кўмир ёқадиган иссиқхоналар ва қозонхоналар, автомобилларнинг чиқинди газлари, қурылысҳ майдонлари ва йўллардан кўтариладиган чанг. Усти ёпилмаган юк ташийдиган юк машиналари ҳам чанг манбаи ҳисобланади. Ғарбий ҳудудларда, айниқса Нукус ва Урганчда, Ўзгидромет бюллетени чангнинг суткалик меъёрдан ошганини тез-тез қайд этади. Қуруқ ҳудудлардан келадиган чанг бўронлари ҳам бунга қўшилиши мумкин.

Расмийлар нима қилмоқда. Экология қўмитаси мунтазам текширувлар ўтказади. 2025-йил ноябрдаги бир ҳафта ичида 1 449 та иссиқхона текширилди. Улардан 67 тасининг фаолияти тўхтатилди, 403 киши жаримага тортилди. Тошкентда 235 та қурылысҳ майдони текширилиб, 34 тасининг иши тўхтатилди. Усти ёпилмаган юк ташиётган 837 та юк машинаси аниқланди. Чиқинди газлар меъёрдан ошгани учун 206 нафар ҳайдовчи жаримага тортилди. Вазирлар Маҳкамасининг 586-сон қарорига кўра, қаттиқ ёқилғида ишлайдиган иссиқхоналар 2026-йил 1-декабргача бошқа иситиш турига ўтиши керак. Харажатнинг 50 фоизигача қисмини давлат қоплайди.

Рақамларни қандай тушуниш керак. Иловалар АҚШ EPA тизимидаги АҚИ индексини кўрсатади: 0–50 яхши, 51–100 ўртача, 101–150 сезгир гуруҳлар учун зарарли, 151–200 зарарли, 201–300 жуда зарарли. Ўзгидромет бюллетенидаги AII эса бошқа, ўзбек индекси бўлиб, станцияларда ўлчанадиган бир неча модда асосида ҳисобланади. Унинг шкаласи: 5 дан паст — паст, 5–7 — баланд, 7–14 — юқори, 14 ва ундан юқори — жуда юқори. Шунинг учун бу икки рақамни бевосита солиштириб бўлмайди: бир куннинг ўзида AII паст, АҚИ эса юқори бўлиши мумкин.

Ким эҳтиёт бўлиши керак ва нима қилиш керак

Болалар, кексалар, ҳомиладорлар ҳамда астма, юрак ёки ўпка касалликлари бор одамлар ҳаво ифлосланишига энг сезгир бўлади.

Ташқарига чиқишдан олдин АҚИ кўрсаткичини текширинг. У 150 дан ошса, ташқарида N95/FFP2 ниқоб тақинг. Оддий мато ниқоб деярли фойда бермайди.
Югуриш ва спортни ёпиқ жойга кўчиринг. Гавжум йўллардан узоқроқда юринг.
Кечқурун, тунда ва эрта тонгда деразаларни ёпиқ тутинг. Хоналарни ҳаво одатда тозароқ бўладиган кундузи шамоллатинг. HEPA фильтрли ҳаво тозалагич ҳам фойда беради.
Сайёҳлар очиқ ҳаводаги сайрларни кундузга, музей ва ёпиқ жойларга боришни эса кечга режалаштиргани маъқул.
Ҳаво одатда шамол, ёмғир ёки қордан кейин тозаланади, шунинг учун об-ҳаво прогнозини кузатиб боринг.

Кўкракда оғриқ ёки нафас олишда қийинчилик сезсангиз, шифокорга мурожаат қилинг.

Манбалар

Бу мақолани uzbekai.com сунъий интеллект ёрдамида ўз ўлчовларимиз, прогноз ва расмий манбалар асосида ёзди. Хато кўрсангиз, Ёрдам саҳифаси орқали ёзинг.

← Погода

Почему в Ташкенте и городах Узбекистана осенью и зимой грязный воздух

2026-11-01

Каждый год осенью и зимой воздух в Ташкенте и многих других городах Узбекистана заметно загрязняется. Особенно это чувствуется вечером, ночью и рано утром. В безветренные дни индекс US AQI в Ташкенте может много часов подряд держаться около 150–250. Это уровни «вредно» и «очень вредно». К загрязнению приводят погода и источники дыма и пыли вместе.

Главный фактор — температурная инверсия. Обычно воздух у земли теплее, он поднимается и уносит загрязнения вверх. В холодный сезон над холодным приземным воздухом часто лежит слой более тёплого воздуха, который работает как крышка. Если ветер слабый, а дождя или снега нет, дым и пыль остаются низко над городом. Узгидромет объясняет уровень загрязнения тем, насколько хорошо погода его рассеивает. Воздух очищают ветер и осадки. Холодный антициклон приносит ясную, тихую и морозную погоду и может усилить инверсию.

Источники загрязнения: теплицы и котельные, которые в отопительный сезон сжигают уголь, выхлопы автомобилей, пыль со строек и дорог. Пыль поднимают и грузовики с непокрытым грузом. На западе страны, особенно в Нукусе и Ургенче, бюллетень Узгидромета часто фиксирует превышение суточной нормы по пыли. К этому могут добавляться пыльные бури из засушливых районов.

Что делают власти. Комитет экологии регулярно проводит проверки. За одну неделю в ноябре 2025 года проверили 1 449 теплиц. Работу 67 из них остановили, 403 человека оштрафовали. В Ташкенте проверили 235 строек и приостановили работу 34. Выявили 837 грузовиков с непокрытым грузом. 206 водителей оштрафовали за превышение норм выбросов. По постановлению Кабмина № 586 теплицы на твёрдом топливе должны до 1 декабря 2026 года перейти на другое отопление. Государство покрывает до 50% затрат.

Как читать цифры. Приложения показывают индекс AQI по системе US EPA: 0–50 — хорошо, 51–100 — умеренно, 101–150 — вредно для чувствительных групп, 151–200 — вредно, 201–300 — очень вредно. ИЗА (AII) в бюллетене Узгидромета — другой, узбекский индекс. Его рассчитывают по нескольким веществам, которые измеряют станции. Шкала ИЗА: ниже 5 — низкий, 5–7 — повышенный, 7–14 — высокий, 14 и выше — очень высокий. Поэтому эти два числа нельзя сравнивать напрямую: в один и тот же день ИЗА может быть низким, а AQI — высоким.

Кому быть осторожнее и что делать

Сильнее всего загрязнённый воздух действует на детей, пожилых людей, беременных, а также на людей с астмой, болезнями сердца или лёгких.

Перед выходом из дома проверяйте AQI. Если он выше 150, носите на улице маску N95/FFP2. Обычная тканевая маска почти не помогает.
Перенесите бег и спорт в помещение. Гуляйте подальше от оживлённых дорог.
Вечером, ночью и рано утром держите окна закрытыми. Проветривайте днём, когда воздух обычно чище. Поможет и очиститель воздуха с HEPA-фильтром.
Туристам лучше планировать прогулки на дневное время, а музеи и другие крытые достопримечательности оставлять на вечер.
Обычно воздух очищается после ветра, дождя или снега, поэтому следите за прогнозом.

Если появилась боль в груди или стало трудно дышать, обратитесь к врачу.

Источники

Эту статью uzbekai.com написал с помощью ИИ по нашим измерениям, прогнозу и официальным источникам. Заметили ошибку — напишите через страницу «Помощь».

← Weather

Why the air in Tashkent and other Uzbek cities gets dirty in autumn and winter

2026-11-01

Every autumn and winter, the air in Tashkent and many other cities of Uzbekistan gets noticeably dirtier. It is usually worst in the evening, at night and early in the morning. On calm days the US AQI in Tashkent can stay around 150–250 for many hours, which is in the "unhealthy" or "very unhealthy" range. The cause is the weather combined with sources of smoke and dust.

The key factor is a temperature inversion. Normally the air near the ground is warmer, so it rises and carries pollution upward. In the cold season, a layer of warmer air often sits on top of colder air near the ground and acts like a lid. When the wind is weak and there is no rain or snow, smoke and dust stay low over the city. Uzhydromet explains pollution levels by how well the weather spreads pollution out. Wind and rain or snow clear the air. A cold anticyclone brings clear, calm and frosty weather and can make the inversion stronger.

The sources of pollution are coal-burning greenhouses and boilers during the heating season, vehicle exhaust, and dust from construction sites and roads. Trucks carrying uncovered loads also raise dust. In the west of the country, especially in Nukus and Urgench, the Uzhydromet bulletin often records dust above the daily limit. Dust storms from dry areas can add to this.

What officials are doing: the Ecology Committee carries out regular inspections. In one week in November 2025 it checked 1,449 greenhouses, stopped work at 67 and fined 403 people. In Tashkent it inspected 235 construction sites and suspended work at 34. It also found 837 trucks with uncovered loads and fined 206 drivers for emissions above the limits. Cabinet of Ministers Resolution No. 586 says greenhouses that burn solid fuel must switch to other heating by 1 December 2026. The state pays up to 50% of the cost.

How to read the numbers: apps show the US EPA AQI, where 0–50 is good, 51–100 moderate, 101–150 unhealthy for sensitive groups, 151–200 unhealthy and 201–300 very unhealthy. The AII in the Uzhydromet bulletin is a different, Uzbek index. It is calculated from several pollutants measured at its stations. On the AII scale, below 5 is low, 5–7 elevated, 7–14 high, and 14 or more very high. This means you cannot compare the two numbers directly: on the same day the AII can be low while the AQI is high.

Who should be careful and what to do

Children, older people, pregnant women and people with asthma, heart disease or lung disease are the most sensitive to polluted air.

Check the AQI before you go out. If it is above 150, wear an N95/FFP2 mask outdoors. Simple cloth masks help very little.
Move running and other exercise indoors. Walk away from busy roads.
Keep windows shut in the evening, at night and early in the morning. Air out your rooms during the day, when the air is usually cleaner. An air purifier with a HEPA filter also helps.
Tourists should plan outdoor sightseeing for the daytime and leave museums and other indoor sights for the evening.
The air usually clears after wind, rain or snow, so keep an eye on the forecast.

If you have chest pain or trouble breathing, see a doctor.

Sources

uzbekai.com wrote this article with the help of AI, from our own readings, the forecast and official sources. If you see a mistake, tell us through the Help page.