UzbekAI

← Qonunlar

📅 2016-yil 16-sentabr · Qonunlar va kodekslar

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2016 йил 16 сентябрь · Қонунлар ва кодекслар

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 16 сентября 2016 г. · Законы и кодексы

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 16 September 2016 · Laws and codes

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикасининг Қонуни

Ички ишлар органлари тўғрисида

Қонунчилик палатаси томонидан 2016 йил 12 августда қабул қилинган Сенат томонидан 2016 йил 24 августда маъқулланган

1-боб. Умумий қоидалар

1-модда. Ушбу Қонуннинг мақсади

Ушбу Қонуннинг мақсади Ўзбекистон Республикаси ички ишлар органларининг (бундан буён матнда ички ишлар органлари деб юритилади) фаолиятини тартибга солишдан иборат.

2-модда. Ички ишлар органларининг асосий вазифалари

Ички ишлар органларининг асосий вазифалари фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини, жисмоний ва юридик шахсларнинг мулкини, конституциявий тузумни ҳимоя қилишдан, қонун устуворлигини, шахс, жамият ва давлатнинг хавфсизлигини таъминлашдан, шунингдек ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш ва профилактикасидан иборат.

3-модда. Ички ишлар органлари тўғрисидаги қонунчилик

Ички ишлар органлари тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.

4-модда. Ички ишлар органлари фаолиятининг асосий йўналишлари

Ички ишлар органлари фаолиятни ўз ваколатлари доирасида қуйидаги асосий йўналишлар бўйича амалга оширади:

фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш;

жамоат тартибини сақлаш ва жамоат хавфсизлигини таъминлаш;

терговга қадар текширувни, тезкор-қидирув фаолиятини амалга ошириш, жиноят ишлари бўйича суриштирув ҳамда дастлабки терговни ўтказиш;

жиноятчилик ва терроризмга қарши курашиш, шу жумладан террорчилик ҳаракатларига чек қўйишда ҳамда гаровга олинганларни озод қилишда иштирок этиш йўли билан курашиш, шунингдек одам савдосига қарши курашиш;

ҳуқуқбузарликлар профилактикаси, уларнинг сабабларини ва содир этилишига имкон бераётган шарт-шароитларни аниқлаш ҳамда бартараф этиш, ҳуқуқбузарликларни содир этишга мойил шахсларни аниқлаш;

эҳтиёт чораларини, жиноий жазони ва жиноий-ҳуқуқий таъсир кўрсатишнинг бошқа чораларини ижро этиш, шунингдек шахсларни қидириш бўйича ишларни ташкил этиш;

маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишларни юритиш, маъмурий жазоларни қўллаш тўғрисидаги қарорларни ижро этиш;

йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлаш;

паспорт тизими талабларининг бажарилишини таъминлаш, Ўзбекистон Республикасидан чиқиш ва унга кириш учун зарур бўлган ҳужжатларни, доимий ва вақтинча яшаш учун рухсатномаларни беришга ҳамда расмийлаштиришга доир ишларни, паспорт тизимига ва Ўзбекистон Республикаси ҳудудида бўлиш қоидаларига риоя этилиши устидан назорат қилишни амалга ошириш;

фуқаровий ва хизмат қуролининг ҳамда унинг ўқ-дориларининг, саноат учун мўлжалланган портловчи материалларнинг, шунингдек пиротехника буюмларининг, гиёҳвандлик воситаларининг, улар аналогларининг, психотроп моддалар ва прекурсорларнинг муомалада бўлиши соҳасини назорат қилиш;

эксперт-криминалистика фаолиятини амалга ошириш;

давлат объектларини, ўта муҳим, тоифаланган объектларни ва бошқа объектларни, жисмоний ва юридик шахсларнинг мол-мулкини қўриқлаш;

лицензиялаш ва рухсат этиш хусусиятига эга ҳужжатларни бериш, шунингдек лицензия ва рухсат этишга оид талабларга ҳамда шартларга риоя этилишини назорат қилиш;

ҳарбий-сафарбарлик ишларини ва фуқаро муҳофазаси тадбирларини амалга ошириш;

қонун ижодкорлиги фаолиятида ҳамда жамиятда ҳуқуқий онг ва ҳуқуқий маданиятни юксалтиришга доир ишларда иштирок этиш.

5-модда. Ички ишлар органлари фаолиятининг асосий принциплари

Ички ишлар органлари фаолиятининг асосий принциплари қонунийлик, ягоналик, фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига риоя этиш ҳамда ушбу ҳуқуқлар, эркинликлар ва қонуний манфаатларни ҳурмат қилиш, очиқлик ва шаффофликдан иборат.

6-модда. Қонунийлик принципи

Ички ишлар органлари ходимлари ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси , ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатлари талабларига аниқ риоя этиши ҳамда уларни бажариши шарт.

Қонунларни аниқ бажаришдан ва уларга риоя қилишдан ҳар қандай чекиниш, қандай сабабларга кўра юз берганидан қатъи назар, қонунийликни бузиш ҳисобланади ва белгиланган жавобгарликка сабаб бўлади.

Ички ишлар органларининг ходимлари хизмат мажбуриятларини бажариш чоғидаги ўзининг қонунга хилоф хатти-ҳаракатларини (ҳаракатсизлигини) оқлаш учун хизмат манфаатларини, иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқликни, юқори турувчи мансабдор шахсларнинг қонунга хилоф талаблари, буйруқлари ва фармойишларини ёки қонунга мувофиқ бўлмаган бошқа бирор-бир ҳолатни рўкач қилиши мумкин эмас. Ички ишлар органларининг ходимларига кимнидир ғайриқонуний ҳаракатларни содир этишга бевосита ёки билвосита қизиқтириш, кўндириш, ундаш тақиқланади.

7-модда. Ягоналик принципи

Ички ишлар органлари ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлардир ва Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазири раҳбарлик қиладиган ягона тизимни ташкил этади.

8-модда. Фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига риоя этиш ҳамда ушбу ҳуқуқлар, эркинликлар ва қонуний манфаатларни ҳурмат қилиш принципи

Ички ишлар органлари ўз фаолиятини фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига риоя этиш ҳамда ушбу ҳуқуқлар, эркинликлар ва қонуний манфаатларни ҳурмат қилиш асосида амалга оширади.

Ички ишлар органлари фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари уларнинг жинси, ирқи, миллати, тили, дини, эътиқоди, ижтимоий келиб чиқиши, ижтимоий мавқеидан қатъи назар, ҳимоя қилинишини таъминлайди.

Ички ишлар органларининг фуқаролар ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини чекловчи фаолияти, агар қонуний мақсадга эришилган бўлса ёки ушбу мақсадга фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини чеклаш орқали эришиб бўлмаслиги ёки эришилмаслиги кераклиги аниқланса, дарҳол тўхтатилади.

Қийноқларга солиш, зўравонлик қилиш, бошқа шафқатсиз ёки инсон қадр-қимматини камситадиган тарзда муомалада бўлиш ички ишлар органи ходимига тақиқланади. Ички ишлар органининг ходими фуқарога қасддан оғриқ, жисмоний ёки маънавий азоб етказиладиган хатти-ҳаракатларга чек қўйиши шарт.

Агар қонунда бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, ички ишлар органлари фуқаронинг шаъни, қадр-қимматига ёки ишчанлик обрўсига путур етказадиган, унинг шахсий ҳаётига тааллуқли бўлган маълумотларни ошкор қилишга ҳақли эмас.

Агар қонунда бошқача қоида белгиланмаган бўлса, ички ишлар органлари ҳар бир фуқарога ўзларида мавжуд бўлган, унинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига бевосита дахлдор бўлган ҳужжатлар ҳамда материаллар билан танишиш имкониятини таъминлаши шарт.

Ички ишлар органи ходими фуқарога мурожаат этганида:

ўз лавозимини, унвонини, фамилиясини, исмини, отасининг исмини айтиши, фуқаронинг талабига кўра хизмат гувоҳномасини кўрсатиши, шундан сўнг мурожаат қилишининг сабаби ва мақсадини маълум қилиши;

фуқарога нисбатан унинг ҳуқуқ ва эркинликларини чекловчи чоралар қўлланилган тақдирда, бундай чоралар қўлланилишининг сабабини ҳамда асосларини, шунингдек фуқаронинг шу муносабат билан юзага келадиган ҳуқуқлари ва мажбуриятларини унга тушунтириши шарт.

Ички ишлар органи ходими ўзига фуқаро мурожаат этган тақдирда, ўз лавозимини, унвонини, фамилиясини, исмини, отасининг исмини айтиши, уни диққат билан эшитиши, ўз ваколатлари доирасида тегишли чоралар кўриши ёхуд қўйилган масалани ҳал этиш кимнинг ваколатига киришини тушунтириши шарт.

9-модда. Очиқлик ва шаффофлик принципи

Ички ишлар органлари ўз фаолиятини очиқ ва шаффоф тарзда, давлат органлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, бошқа ташкилотлар ва фуқаролар, шунингдек оммавий ахборот воситалари билан ҳамкорликда амалга оширади.

Жисмоний ва юридик шахслар қонунчиликда белгиланган тартибда ички ишлар органларининг фаолияти ҳақида, шунингдек жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларига бевосита дахлдор бўлган ҳаққоний ахборотни олиш ҳуқуқига эга, фойдаланилиши қонун билан чекланган ахборот бундан мустасно.

Ички ишлар органлари «Давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари фаолиятининг очиқлиги тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунида белгиланган тартибда ўз фаолияти тўғрисидаги ахборотдан фойдаланилишини таъминлайди.

10-модда. Ички ишлар органи ходими қонуний талаблари бажарилишининг мажбурийлиги

Ички ишлар органи ходимининг ўз ваколатлари доирасида қўйилган қонуний талабларини, шу жумладан қонунга риоя этиш, ҳужжатларни, текширувлар материалларини ва бошқа маълумотларни тақдим этиш, мутахассис ажратиш, ички ишлар органига келиш ҳамда аниқланган қонунбузарликлар хусусида тушунтиришлар бериш тўғрисидаги, қоидабузарликларни, шунингдек уларнинг сабабларини ва содир этилишига имкон берган шарт-шароитларни бартараф этиш ҳақидаги қонуний талабларини барча давлат органлари, бошқа ташкилотлар, мансабдор шахслар ва фуқаролар томонидан бажарилиши мажбурийдир.

Ички ишлар органларининг зиммасига юклатилган вазифаларни бажариш учун зарур бўлган ахборот, ҳужжатлар ва бошқа материаллар уларнинг қонуний талаби бўйича бепул тақдим этилади.

Ички ишлар органи ходимининг қонуний талаблари устидан шикоят қилиниши уларнинг бажарилишини тўхтатиб турмайди.

11-модда. Ички ишлар органларининг бошқа органлар ва ташкилотлар билан ҳамкорлиги

Ички ишлар органлари ўз зиммасига юклатилган вазифаларни бажариш мақсадида, қонунчиликда белгиланган тартибда давлат органлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари ва бошқа ташкилотлар билан ҳамкорлик қилади ҳамда аниқланган жиноятлар ва бошқа ҳуқуқбузарликларга оид мавжуд материаллар тўғрисидаги ахборотни алмашишни, шу жумладан электрон шаклда алмашишни, шунингдек бошқа ахборотни алмашишни амалга оширади.

Давлат органлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари ва бошқа ташкилотлар фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишда, жамоат тартибини сақлаш, жамоат хавфсизлигини таъминлашда, жиноятлар ва маъмурий ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш, уларни аниқлаш, уларга чек қўйиш, уларни фош этишда, жиноят ишларини тергов қилишда, жиноятчиларни қидиришда, бедарак йўқолганларнинг турган жойини аниқлашда, шунингдек ҳуқуқбузарликлар профилактикасида ички ишлар органларига ўз ваколатлари доирасида кўмаклашиши шарт.

12-модда. Фан ютуқларидан, замонавий технологиялардан ва ахборот тизимларидан фойдаланиш

Ички ишлар органлари ўз фаолиятида фан ютуқларидан, замонавий технологиялардан ва ахборот тизимларидан фойдаланади.

Ички ишлар органлари жисмоний ва юридик шахсларга ушбу органларнинг ваколатларига тааллуқли электрон давлат хизматлари кўрсатилишини, шунингдек ҳужжатларни қабул қилиш ва рўйхатга олишнинг, давлат хизматлари кўрсатиш жараёни тўғрисидаги хабарномаларнинг электрон шакллари қўлланилишини қонунчиликка мувофиқ таъминлайди.

Ички ишлар органлари жамоат тартибини, жамоат хавфсизлигини таъминлашда, жиноятлар, маъмурий ҳуқуқбузарликларнинг олдини олишда, уларни аниқлашда, уларга чек қўйишда, уларни фош этишда, тергов қилишда ҳамда жиноятлар, маъмурий ҳуқуқбузарликларнинг содир этилиши ҳолатларини, ҳодисалар ҳолатларини ҳужжатлаштиришда, шу жумладан жамоат жойларида, шунингдек ўз зиммасига юклатилган вазифаларни бажараётган ички ишлар органлари ходимларининг ҳаракатларини қайд этиш учун техник воситалардан, шу жумладан аудио-, фото- ва видео қайд этиш воситаларидан фойдаланиши мумкин.

Ички ишлар органларида давлат сирларини ёки қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни ташкил этувчи маълумотларни муҳофаза қилиш, шу жумладан криптографик воситаларни қўллаган ҳолда техник жиҳатдан муҳофаза қилиш таъминланади.

2-боб. Ички ишлар органлари

13-модда. Ички ишлар органларининг тизими

Ички ишлар органларининг тизими Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Тошкент шаҳар ва Тошкент вилояти ички ишлар бош бошқармалари, вилоятлар ички ишлар бошқармалари, туманлар ва шаҳарлар ички ишлар бошқармалари (бўлимлари), транспортда хавфсизликни таъминлаш бошқармалари (бўлимлари), жазони ижро этиш муассасалари, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги Қўриқлаш департаменти ва унинг бўлинмалари, ички ишлар органларининг ўта муҳим ва тоифаланган объектлардаги бўлинмалари, шаҳарча ички ишлар бўлинмалари, маҳалла ҳуқуқ-тартибот масканлари ҳамда ички ишлар органларининг таянч пунктлари, шунингдек таълим ва тиббиёт муассасалари, ички ишлар органлари зиммасига юклатилган вазифаларни бажариш учун ташкил этиладиган бошқа бўлинмалар ва ташкилотлардан иборатдир.

Ички ишлар органлари тизимига ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг ҳарбий хизматчилари учун қонунчиликда белгиланган тартибда ҳуқуқлар ва имтиёзлардан фойдаланадиган қоровул қўшинлари ҳам киради.

Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазири ўз мақомига кўра Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг таркибига киради.

Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги бевосита Ўзбекистон Республикаси Президентига, қонунчиликка мувофиқ айрим масалалар бўйича эса Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига бўйсунади.

Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазири ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш ва уларнинг профилактикаси ҳолати тўғрисидаги ахборотни йилига икки марта Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатига тақдим этади.

Ички ишлар органларининг ташкилий-штат тузилиши ва штат сонининг энг юқори чегараси Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тасдиқланади.

13 1 -модда Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳудудий бўлинмалари раҳбарларининг Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси, халқ депутатлари Кенгашлари олдида ҳисобдорлиги

Қорақалпоғистон Республикаси ички ишлар вазири, Тошкент шаҳар ва Тошкент вилояти ички ишлар бош бошқармаларининг, вилоятлар ички ишлар бошқармаларининг бошлиқлари ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш ва уларнинг профилактикаси ҳолати тўғрисида ҳар чоракда, жамоат хавфсизлиги ҳақида ҳар олти ойда тегишинча Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгесига, халқ депутатлари Тошкент шаҳар ва вилоятлар Кенгашларига ҳисобот тақдим этади.

Туман (шаҳар) ички ишлар бошқармаларининг (бўлимларининг) бошлиқлари ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш ва уларнинг профилактикаси ҳолати тўғрисида, шунингдек жамоат хавфсизлиги ҳақида ҳар чоракда халқ депутатлари туман (шаҳар) Кенгашларига ҳисобот тақдим этади.

Маҳалла ҳуқуқ-тартибот масканларининг профилактика бош инспекторлари жамоат хавфсизлигини таъминлаш ҳолати тўғрисида ҳар олти ойда халқ депутатлари туман (шаҳар) Кенгашларига ҳисобот тақдим этади.

Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳудудий бўлинмалари раҳбарларининг ҳисоботларини эшитишга тегишли ҳудудда жойлашган бошқа давлат органларининг, фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг, корхоналарнинг, муассасаларнинг, ташкилотларнинг, шу жумладан нодавлат нотижорат ташкилотларининг, сиёсий партияларнинг, оммавий ахборот воситаларининг вакиллари ва бошқа шахслар таклиф этилиши мумкин.

Юклатилган вазифаларнинг бажарилиши юзасидан кўрилаётган чора-тадбирлар ва ишларнинг натижалари Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳудудий бўлинмалари раҳбарларининг ҳисоботларини эшитиш чоғида танқидий жиҳатдан муҳокама қилинади, уларнинг фаолияти самарадорлигига шахсан баҳо берилади, шунингдек эгаллаб турган лавозимига мувофиқ ёки мувофиқ эмаслиги тўғрисида тавсиялар қабул қилинади.

14-модда. Ички ишлар органларининг мансабдор шахсларини тайинлаш ва лавозимидан озод этиш

Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазири Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг тақдимномасига биноан Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан лавозимига тасдиқланади ва лавозимидан Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан озод этилади.

Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазирининг ўринбосарлари Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан белгиланадиган тартибда лавозимига тайинланади ва лавозимидан озод этилади.

Қорақалпоғистон Республикаси ички ишлар вазири Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазири билан келишилган ҳолда Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси томонидан лавозимига тайинланади ва лавозимидан озод этилади.

Вилоятлар ички ишлар бошқармаларининг бошлиқлари Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазири томонидан лавозимга тайинланади ва лавозимидан озод этилади.

Туманлар ва шаҳарлар ички ишлар бошқармаларининг (бўлимларининг) бошлиқлари Қорақалпоғистон Республикаси ички ишлар вазирининг, Тошкент шаҳар ва Тошкент вилояти ички ишлар бош бошқармалари бошлиқларининг, вилоятлар ички ишлар бошқармалари бошлиқларининг тақдимномалари бўйича Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазири томонидан лавозимга тайинланади ва лавозимидан озод этилади.

Ушбу модданинг биринчи — бешинчи қисмларида кўрсатилмаган ички ишлар органлари ходимларини лавозимига тайинлаш ва лавозимидан озод этиш тартиби қонунчиликда белгиланади.

15-модда. Ички ишлар органларининг таянч пунктлари

Ички ишлар органларининг таянч пунктлари туманлар ва шаҳарлар ички ишлар бошқармаларининг (бўлимларининг) ички ишлар органларининг жамоатчилик билан ҳамкорлигини таъминлаш мақсадида ташкил этиладиган ҳамда қишлоқларда, овулларда ва маҳаллаларда жамоат тартиби сақланишини, фуқаролар хавфсизлигини, ҳуқуқбузарликлар профилактикасини, жиноятчиликка қарши курашишни бевосита таъминлайдиган асосий қуйи бўғинидир.

Ички ишлар органларининг таянч пунктлари фаолиятни профилактика катта инспекторлари, инспекторлари ва кичик инспекторларидан иборат таркибда амалга оширади.

Профилактика инспекторлари фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларига белгиланган тартибда ҳисоботлар тақдим этади.

Ички ишлар органларининг таянч пунктлари ишини ташкил этиш учун ички ишлар органларининг бошқа бўлинмалари ҳам жалб этилиши мумкин.

15 1 -модда. Маҳалла ҳуқуқ-тартибот масканлари

Маҳалла ҳуқуқ-тартибот масканлари ички ишлар органларининг фаолиятини бевосита маҳаллаларда жамоат тартибини сақлаш, ҳуқуқбузарликлар профилактикаси ва жиноятчиликка қарши курашиш бўйича, шунингдек фуқароларнинг хавфсизлиги ва осойишталигини таъминлаш борасида ички ишлар органлари, бошқа ҳуқуқ-тартибот органлари ва жамоат тузилмаларининг ҳамкорликда ишлашини маҳаллалар кесимида ташкил этиш бўйича амалга оширадиган таркибий тузилмаси ҳисобланади.

Маҳалла ҳуқуқ-тартибот масканлари ўз фаолиятини қуйидаги таркибда амалга оширади:

профилактика бош инспекторлари, катта инспекторлари, инспекторлари ва кичик инспекторлари;

мазкур ҳудудда хизматни ўташ учун бириктирилган ёки ташкилий-штат тузилмаси асосида киритилган туман (шаҳар) ички ишлар органининг хотин-қизлар масалалари бўйича инспектори, пробация бўлинмаси инспектори, тезкор вакил, патруль-пост хизмати ходимлари, йўл ҳаракати хавфсизлиги инспектори, қўриқлаш бўлинмасининг наряди;

жамоат тартибини сақлаш ва ҳуқуқбузарликлар профилактикасига кўмаклашиш учун юборилган Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардия бўлинмасининг ва бошқа ваколатли давлат органларининг ходимлари, шунингдек жамоат тузилмаларининг вакиллари.

Маҳалла ҳуқуқ-тартибот маскани фаолиятига профилактика бош инспектори раҳбарлик қилади.

3-боб. Ички ишлар органларининг мажбуриятлари ва ҳуқуқлари

16-модда. Ички ишлар органларининг мажбуриятлари

Ички ишлар органлари:

фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини, юридик ва жисмоний шахсларнинг мулкини, шахс, жамият ва давлат хавфсизлигини ҳимоя қилиш бўйича ўз ваколатлари доирасида барча зарур чораларни кўриши;

жамоат жойларида, шу жумладан кўчаларда, майдонларда, истироҳат боғларида, транспорт магистралларида, вокзалларда, аэропортларда, шунингдек оммавий тадбирларни ўтказиш чоғида фуқароларнинг хавфсизлигини таъминлаши;

жиноятлар, бошқа ҳуқуқбузарликлар ва ҳодисалар тўғрисидаги аризаларни, хабарларни ва бошқа ахборотни, шу жумладан электрон шаклдаги шундай аризаларни, хабарларни ва бошқа ахборотни қабул қилиши ҳамда рўйхатга олиши, мурожаат этувчига қонунчиликда белгиланган тартибда кейинчалик хабар берган ҳолда улар бўйича ўз вақтида чоралар кўриши;

жиноят, маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилган жойга, ҳодиса жойига дарҳол етиб келиши, ғайриқонуний қилмишларга чек қўйиши, фуқароларнинг хавфсизлигига таҳдидларни бартараф этиши, жиноят, маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилганлиги ҳолатларини, ҳодиса ҳолатларини ҳужжатлаштириши, жиноят, маъмурий ҳуқуқбузарлик, ҳодиса изларининг сақланишини таъминлаши;

жисмоний ва юридик шахсларнинг турар жойларига ҳамда бошқа хоналарига мулкдорларнинг ва улар вакилларининг хоҳишига хилоф тарзда ёки улар йўқлигида ички ишлар органлари ходимлари кирганлигининг барча ҳоллари тўғрисида йигирма тўрт соат ичида прокурорни ёзма шаклда хабардор қилиши;

жиноят, маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилган жойда ёки ҳодиса жойида жабрланган фуқароларга, шунингдек ночор аҳволда қолган фуқароларга биринчи тиббий ёрдам ёки бошқа хил ёрдам кўрсатилишини ташкил этиши;

ўз ваколатлари доирасида жиноятлар фактлари бўйича жиноят ишларини қўзғатиши, маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишларни юритиши;

жиноятларнинг олдини олиш, уларни аниқлаш, уларга чек қўйиш ва уларни фош этиш, шунингдек уларни тайёрлаш ва содир этишга алоқадор бўлган шахсларни аниқлаш ҳамда топиш чораларини кўриши;

айрим процессуал ҳаракатларни бажаришда терговга қадар текширувни амалга оширувчи органларга, суриштирув ва тергов органларига, судга Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексида назарда тутилган тартибда ёрдам бериши;

жиноят ишлари бўйича, зарур бўлган ҳолларда эса жиноят иши қўзғатилгунига қадар, экспертизаларни, маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишлар бўйича экспертизаларни, шунингдек тезкор-қидирув фаолиятини амалга ошириш мақсадида нарсалар ва ҳужжатларни текширишни тайинлаши ҳамда ўтказиши;

шахси таниб олинмаган мурдаларнинг шахсини аниқлаши;

соғлиғининг ҳолатига, ёшига кўра ёки бошқа сабабларга кўра ўзи тўғрисида маълумотлар бера олмайдиган шахсларни идентификация қилиш чораларини кўриши;

чақирув бўйича келишдан бўйин товлаётган шахсларни мажбурий келтириш тўғрисидаги суд ажримларини, прокурорнинг, терговчининг суриштирувчининг ва терговга қадар текширувни амалга оширувчи орган мансабдор шахсининг қарорларини бажариши;

маъмурий қамоқ жазосини ўтаётган шахсларни қамоқда сақлаши;

ушлаб турилганлар, қамоққа олинганлар ва маҳкумларни қамоқда сақлаш жойларида сақлаши ҳамда қўриқлаши, маҳкумларни жазони ижро этиш муассасаларига тақсимлаши;

жазони ижро этиш муассасаларида ҳамда қамоқда сақлаш жойларида маҳкумлар ва қамоққа олинган шахсларнинг сақланиш шароитларини ва уларнинг ҳуқуқларини таъминлаши;

руҳий ҳолати бузилган шахсларни кейинчалик мажбурий йўсинда даволаш учун, ушлаб турилганларни, қамоққа олинганларни ва маҳкумларни, шунингдек маъмурий қамоққа олинган шахсларни қўриқлаб боришни ва бошқа ерга кўчиришни амалга ошириши;

уй қамоғи тарзидаги эҳтиёт чорасининг ижро этилишини назорат қилишни амалга ошириши;

муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш, мажбурий жамоат ишлари, ахлоқ тузатиш ишлари, озодликни чеклаш, озодликдан маҳрум қилиш, умрбод озодликдан маҳрум қилиш тарзидаги жиноий жазоларни, шунингдек жиноий-ҳуқуқий таъсир кўрсатишнинг бошқа чораларини қонунга мувофиқ ижро этиши;

жазони ижро этиш муассасаларидан озод этилган шахслар устидан маъмурий назоратни суднинг қарори асосида амалга ошириши;

транспорт воситасини бошқаришга бўлган ҳуқуқдан маҳрум қилиш, фуқаровий ва хизмат қуролини ҳамда унинг ўқ-дориларини уларнинг ҳақини тўлаш шарти билан олиб қўйиш, маъмурий қамоққа олиш, чет эл фуқароларини ва фуқаролиги бўлмаган шахсларни Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан маъмурий тарзда чиқариб юбориш тўғрисидаги суд қарорларини ижро этиши;

сурункали ичкиликбозлик, гиёҳвандлик ва заҳарвандлик билан касалланган, озодликдан маҳрум қилишга ҳукм қилинганларни мажбурий тарзда даволашни суднинг ҳукми, ажрими ва қарори асосида амалга ошириши;

жазони ижро этиш муассасаларининг, вақтинча сақлаш ҳибсхоналарининг, тергов ҳибсхоналарининг, маъмурий қамоққа олинган шахсларни сақлаш учун мўлжалланган махсус қабулхоналарнинг, ички ишлар органлари вояга етмаганларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш марказларининг, аниқ яшаш жойига эга бўлмаган шахсларни реабилитация қилиш марказларининг ва ички ишлар органлари кинология бўлинмаларининг фаолиятини таъминлаши;

ҳуқуқбузарликлар профилактикасини амалга ошириши, уларнинг сабабларини ва содир этилишига имкон берган шарт-шароитларни аниқлаши ҳамда уларни бартараф этиш чораларини кўриши;

қонунда назарда тутилган шахсларнинг профилактик ҳисобини юритиши;

профилактика тадбирларини режалаштириш ва ўтказиш мақсадида жиноятлар ва маъмурий ҳуқуқбузарликларнинг, уларни содир этган шахсларнинг, ҳуқуқбузарликлардан жабрланганларнинг, қидирув эълон қилинганларнинг, бедарак йўқолганларнинг, фуқаровий ва хизмат қуролига эга бўлганларнинг ҳисобини юритиши, ушбу маълумотларнинг таҳлилини амалга ошириши ҳамда профилактика тадбирларини ўтказиши;

ҳуқуқбузарликлар содир этишга мойил бўлган шахсларни аниқлаши ва улар билан якка тартибда профилактика ишларини олиб бориши;

вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва ҳуқуқбузарликлар профилактикасини амалга ошириши;

ҳуқуқбузарликлар ёки ғайриижтимоий ҳаракатлар содир этган вояга етмаганларни, шунингдек назоратсиз ва қаровсиз қолганларни ички ишлар органларининг вояга етмаганларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш марказларига ёхуд ҳудудий ички ишлар органининг хизмат биносига олиб бориши;

ижтимоий реабилитация ва ижтимоий мослаштириш чораларини кўриши;

таносил касалликларига, одамнинг иммунитет танқислиги вирусига (ОИВ инфекциясига), руҳий ҳолати бузилиши хасталигига, сурункали ичкиликбозликка, гиёҳвандликка ёки заҳарвандликка чалинган, шунингдек психотроп моддаларни ёки ақл-ирода фаолиятига таъсир қилувчи бошқа моддаларни истеъмол қиладиган, чақирув бўйича етиб келишдан бўйин товлаган шахсларни олиб келишда соғлиқни сақлаш муассасаларига қонунчиликда белгиланган ҳолларда ва тартибда кўмаклашиши;

авариялар, фалокатлар, ёнғинлар, табиий офатлар ва бошқа фавқулодда вазиятларда аҳолини хабардор қилиш, одамларни қутқариш, уларга биринчи тиббий ёрдам кўрсатиш, ҳудуднинг зарур участкаларини ўраб олиш (тўсиш) юзасидан кечиктириб бўлмайдиган чоралар кўриши, шунингдек қаровсиз қолган мол-мулкни қўриқлашга доир вазифаларни бажариши;

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ёки унинг айрим жойларида фавқулодда ҳолат жорий этилган ҳолларда унинг ҳуқуқий режимини таъминлашда иштирок этиши;

транспорт воситаларининг, йўл ҳаракати қоидалари бузилишларининг ҳамда йўл-транспорт ҳодисаларининг ҳисобини юритиши ва уларни рўйхатга олиши, йўл-транспорт ҳодисалари тўғрисидаги ҳужжатларни расмийлаштириши;

шахсни мастлик ҳолатида деб ҳисоблашга асослар мавжуд бўлган тақдирда унинг транспорт воситасини бошқаришдан четлатилишини ҳамда мастлик ҳолатини аниқлаш учун уни белгиланган тартибда текширувдан ўтказилишини таъминлаши;

техник ҳолати хавфсизлик бўйича белгиланган талабларга жавоб бермайдиган транспорт воситаларидан фойдаланишни тақиқлаши, йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлаш бўйича талаблар бажарилмаётган бўлса, кўчалар ва йўлларда таъмирлаш-қурилиш ишлари ҳамда бошқа ишлар ўтказилишини чеклаши ёки тақиқлаши;

йўл ҳаракати хавфсизлиги стандартлари, қоидалари ва нормаларига мос келмайдиган йўллардан ҳамда темир йўлдан ўтиш жойларидан фойдаланишни тақиқлаши;

Ўзбекистон Республикасида турган чет эл фуқароларининг ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг марказлаштирилган ҳисобини ҳамда ягона маълумотлар базасини юритиши;

Ўзбекистон Республикасининг фуқаролигига қабул қилиш ва Ўзбекистон Республикаси фуқаролигидан чиқишга доир материалларни тайёрлашда иштирок этиши;

хавф таҳдид солган тақдирда, судьяларнинг, прокурорларнинг, терговчиларнинг, суриштирувчиларнинг, жабрланувчиларнинг, гувоҳларнинг ҳамда жиноят процесси бошқа иштирокчиларининг, шунингдек улар оила аъзоларининг ҳаёти, соғлиғи ва мол-мулки ҳимоя қилинишини таъминлаш чораларини кўриши;

ушлаб турилган ёки қамоққа олинган шахслардан олиб қўйилган, шунингдек топилган ва ички ишлар органларига топширилган ҳужжатлар, қимматбаҳо буюмлар, ашёлар ва бошқа мол-мулкнинг сақланишини таъминлаши, уларни қонуний эгаларига қайтариш ёки тегишли давлат органлари ёки фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари ихтиёрига топшириш чораларини кўриши;

қўриқланиши лозим бўлган давлат объектларини, ўта муҳим ва тоифаланган объектларни ҳамда бошқа объектларни, шунингдек жисмоний ва юридик шахсларнинг мол-мулкини, савдо, хизмат кўрсатиш, кўнгилочар объектларни ҳамда қурилиш объектларини қўриқлашни амалга ошириши

эгасиз мол-мулк ва хазиналар тегишинча давлат органлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, фуқаролар ёки юридик шахслар ихтиёрига топширилгунига қадар уларнинг сақланишини таъминлаш бўйича кечиктириб бўлмайдиган чоралар кўриши;

ўта хавфли ва махсус юкларни қўриқлаш ҳамда кузатиб бориш тадбирларини амалга ошириши;

Ўзбекистон Республикаси фуқароларига идентификацияловчи ID-карталарни ёки хорижга чиқиш учун биометрик паспортларни, чет эл фуқароларига ва фуқаролиги бўлмаган шахсларга идентификацияловчи ID-карталарни, фуқаролиги бўлмаган шахсларга ҳаракатланиш ҳужжатларини, шунингдек чегара зонасига кириш учун рухсатномалар беришни ҳамда уларни алмаштиришни, Ўзбекистон Республикаси фуқароларини, чет эл фуқароларини ва фуқаролиги бўлмаган шахсларни доимий яшаш ҳамда вақтинча турган жойи бўйича рўйхатга олишни амалга ошириши, чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар визаларининг амал қилиш муддатини узайтириш масалаларини кўриб чиқиши;

фуқаролар ва мансабдор шахслардан қалбакилик белгилари бўлган ҳужжатларни, шунингдек тегишли асосларсиз уларда бўлган, муомалада бўлиши тақиқланган ёки чекланган нарсаларни баённома тузган ҳамда унинг кўчирма нусхасини мазкур фуқароларга ва мансабдор шахсларга берган ҳолда олиб қўйиши;

топиб олинган ва ихтиёрий равишда топширилган саноат учун мўлжалланган портловчи материаллар, пиротехника буюмлари, гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддалар, прекурсорлар, алюминий кукунлари ва қурумларининг тегишли ихтисослаштирилган ташкилотлар томонидан қабул қилиниши ҳамда сақланиши, шунингдек уларнинг реализация қилиниши ёки йўқ қилиб ташланишини таъминлаш чораларини кўриши;

хизматга доир ахборотнинг, шунингдек хизмат мажбуриятларини бажариши чоғида ўзига маълум бўлиб қолган давлат сирларини ёки қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни ташкил этувчи маълумотларнинг махфийлигини ва сақланишини таъминлаши;

карантин, санитария-эпидемиология тадбирларини, экологияга ва атроф-муҳитни муҳофаза қилишга доир тадбирларни ўтказишда иштирок этиши ҳамда мазкур соҳадаги ҳуқуқбузарликларга қарши курашиш бўйича чоралар кўриши;

қўриқлаш фаолияти, ҳуқуқбузарликлар профилактикаси, жамоат тартибини сақлаш ҳамда жамоат хавфсизлигини таъминлаш соҳасида, шунингдек бошқа соҳаларда илмий-тадқиқот ва ташкилий-услубий фаолиятни амалга ошириши, ўз зиммасига юклатилган вазифаларни бажаришда фан ва технологиялар ютуқларини ривожлантириши ҳамда улардан фойдаланиши, янги усулларни, техник ва бошқа воситаларни жорий этиши;

маълумот-ахборот фондларини шакллантириши, криминалистик ҳисоб-ахборот тизимини яратиши, тезкор-қидирув ва кадрларга оид ҳисобларни, давлат статистика ҳисоботини ва бошқа статистика ҳисоботини юритиши шарт.

Ички ишлар органларининг зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.

17-модда. Ички ишлар органларининг ҳуқуқлари

Ички ишлар органлари ўз ваколатлари доирасида қуйидаги ҳуқуқларга эга:

фуқаролардан қонунчиликка риоя этишни, ғайриқонуний хатти-ҳаракатларни тугатишни талаб қилиш, бу талаблар бажарилмаган тақдирда эса мажбурлов чораларини қўллаш;

ўз хизмат мажбуриятларини амалга ошириш чоғида фуқароларнинг шахсини тасдиқлайдиган ҳужжатларини текшириш, агар уларда қурол, ўқ-дорилар, портловчи, радиоактив ёки заҳарли моддалар, портлатиш қурилмалари, пиротехника буюмлари, гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддалар, прекурсорлар ёхуд муомалада бўлиши тақиқланган ёки чекланган бошқа нарсалар бор деб ҳисоблашга асослар мавжуд бўлганда эса, фуқароларни шахсий кўрикдан ўтказишни, уларнинг ашёларини, қўл юкини, багажини кўрикдан ўтказишни амалга ошириш ҳамда мазкур нарсалар, воситаларни ва моддаларни олиб юриш ҳамда сақлаш учун қонуний асослар мавжуд бўлмаган тақдирда уларни олиб қўйиш;

агар терговга қадар ва тергов ҳаракатларини, тезкор-қидирув ва қидирув тадбирларини ўтказиш, жиноят, маъмурий ҳуқуқбузарлик, ҳодиса ҳолатларини ҳужжатлаштириш ёки жиноят, маъмурий ҳуқуқбузарлик изларини, ҳодиса ҳолатларини сақлаб қолиш учун зарур бўлса, фуқаролардан жиноят, маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилган жойни, ҳодиса жойини тарк этишни талаб қилиш;

содир этилаётган жиноятларга чек қўйиш, шунингдек уларни содир этаётган шахсларни таъқиб қилиш ҳамда ушлаш учун, агар бунинг кечиктирилиши фуқароларнинг ҳаёти ва соғлиғини, жамият ва давлат хавфсизлигини таҳдид остига қўйиши мумкин бўлса, ташкилотлар ва фуқароларнинг ҳудудига, турар жойларига ва бошқа биноларига, ер участкаларига, транспорт воситаларига сутканинг исталган вақтида тўсқинликсиз кириш (ошиб тушиш);

фуқароларнинг шахсий хавфсизлиги ва жамоат хавфсизлигини таъминлаш, жиноятларнинг олдини олиш, уларни содир этган ёки қидирувда бўлган шахсларни аниқлаш ҳамда ушлаш мақсадида фуқароларга тегишли бўлган турар жойларда ва бошқа биноларда, уларга қарашли ер участкаларида фуқароларнинг розилиги билан, ташкилотлар жойлашган ҳудудда ва биноларда уларнинг маъмурияти рухсати билан ёки мулкдорнинг розилиги билан бўлиш;

жиноят ишларини тергов қилиш ва маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишларни кўриб чиқиш, жиноятлар, бошқа ҳуқуқбузарликлар ва ҳодисалар ҳақидаги аризалар ҳамда хабарларни кўриб чиқиш доирасида давлат органларига ва бошқа ташкилотларга кириш, зарур ҳужжатлар ва материаллар билан танишиш, шунингдек давлат органларидан, бошқа ташкилотлардан ҳамда фуқаролардан маълумотларни ва бошқа зарур ҳужжатлар ҳамда материалларни сўраш ва олиш;

террорчиликка қарши операция ўтказилаётган зонада жисмоний шахсларни шахсий кўрикдан ўтказишни, улардаги ашёларни, транспорт воситаларини ҳамда олиб ўтилаётган юкларни кўрикдан ўтказишни, шу жумладан назорат қилишнинг техник ва бошқа воситаларини қўллаган ҳолда кўрикдан ўтказишни амалга ошириш;

ички ишлар органлари юритувидаги ишлар ва материаллар бўйича фуқароларни, мансабдор шахсларни ички ишлар органларига чақиртириш, улардан зарур тушунтиришлар, маълумотлар, ҳужжатлар, маълумотномаларни ва уларнинг кўчирма нусхаларини олиш;

фуқароларни уларнинг розилиги билан ҳамкорликка жалб этиш, жамоат тартибини сақлаш ва жамоат хавфсизлигини таъминлашда ички ишлар органларига ёрдам берган ҳамда алоҳида хизмат кўрсатган фуқароларни тақдирлаш;

ташкилотлар ва фуқаролардан ички ишлар органларининг фаолиятини амалга ошириш учун зарур бўлган ахборотни бепул олиш, бундан қонунчиликда бошқача тартиб белгиланган ҳоллар мустасно;

ҳуқуқбузарликларни, шунингдек уларнинг сабабларини ва содир этилишига имкон берган шарт-шароитларни бартараф этиш тўғрисида давлат органларига, бошқа ташкилотларга ёки мансабдор шахсларга бажарилиши шарт бўлган тақдимномалар киритиш;

жиноятларнинг ва бошқа ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш ҳамда уларни фош этиш мақсадида зарур маълумотлар базаларига эга бўлган ахборот тизимларини техник ва махсус воситалардан фойдаланган ҳолда яратиш;

жиноятларни содир этишда гумон қилинаётган шахсларни, шунингдек ўзига нисбатан қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чораси танланган шахсларни қонунчиликда белгиланган тартибда ушлаш, ички ишлар органларига олиб бориш ва қамоқда сақлаш;

жиноятлар содир этганликда гумон қилинаётган ҳарбий хизматчиларни улар ҳарбий патрулга, ҳарбий комендантга, ҳарбий қисмлар командирларига топширилгунига қадар ушлаб туриш;

маъмурий ҳуқуқбузарликлар содир этган шахсларни қонунчиликда белгиланган тартибда ушлаш ва ички ишлар органларига олиб бориш;

қамоқда сақланаётган, маъмурий қамоққа олинган шахсларни, шахсини аниқлаш имкони бўлмаган тақдирда бошқа ушлаб турилган шахсларни, шунингдек қонунга мувофиқ ўзга шахсларни рўйхатга олишни, фотосуратга олишни, уларнинг овозини ёзиб олишни, уларни кино- ва видеотасвирга туширишни, бармоқ изларини олишни амалга ошириш;

жазони ижро этиш муассасаларидан озод этилган, шунингдек озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ бўлмаган жазоларга ҳукм қилинган ёхуд шартли ҳукм қилинган шахсларни назорат қилиш бўйича чоралар кўриш;

ўзига нисбатан тайинланган тиббий ва тарбиявий йўсиндаги мажбурлов чораларини ўташдан бўйин товлаётган шахсларни ушлаш ва махсус муассасаларга олиб бориш;

аниқ яшаш жойига эга бўлмаган шахсларни реабилитация марказларига олиб бориш, шунингдек уларни шахси аниқлангунига қадар судларнинг ажримлари асосида ўттиз суткадан кўп бўлмаган муддатга сақлаб туриш;

давлат органлари ва бошқа ташкилотлар томонидан таъсис этилган оммавий ахборот воситаларининг имкониятларидан жиноятлар ҳолатларини, уларни содир этган шахсларни аниқлаш, терговга қадар текширувни амалга оширувчи органлардан, суриштирув, тергов органларидан, суддан яшириниб юрган, жиноий жазони ва маъмурий жазони ўташдан бўйин товлаётган шахсларни, шунингдек бедарак йўқолган шахсларни қидириш учун бепул фойдаланиш;

йўл ҳаракати хавфсизлиги тўғрисидаги қонунчиликка риоя этилиши устидан назоратни амалга ошириш;

автомототранспорт воситаларини бошқариш ҳуқуқи учун имтиҳонлар қабул қилиш ҳамда гувоҳномалар бериш, ҳайдовчиларни тайёрлаш ва қайта тайёрлаш бўйича фаолиятни амалга ошираётган таълим муассасалари устидан назорат олиб бориш;

автомототранспорт воситаларининг ҳамда уларнинг тиркамаларининг мажбурий давлат техник кўригини ва рўйхатдан ўтказилишини ташкил этиш ҳамда ўтказиш, йўл ҳаракатини тартибга солиш;

йўл ҳаракати хавфсизлиги стандартлари, қоидалари ва нормаларини ишлаб чиқиш;

автомототранспорт воситаларидан фойдаланишда атмосфера ҳавоси ифлосланиши устидан давлат экологик назоратини амалга ошириш;

зарур бўлган ҳолларда, транспорт воситаларини тўхтатиш ҳамда уни бошқариш ва ундан фойдаланиш ҳуқуқини берувчи ҳужжатларни, транспорт воситасига, шунингдек ташилаётган юкларга оид ҳужжатларни текшириш, ҳайдовчи ёки юкни кузатиб бораётган шахс билан биргаликда транспорт воситасини ва юкларни ташқи кўздан кечириш;

қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда ва тартибда транспорт воситаларини ва шахсларни ушлашни, кўрикдан ўтказишни амалга ошириш, шахсларни транспорт воситасини бошқаришдан четлаштириш, транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқини берувчи ҳужжатларни олиб қўйиш, шунингдек транспорт воситаларини сақлаб туриладиган жойга қўйиш учун олиб бориш;

махсус автомобилларни, чет эл делегацияларини, автомобиль колонналарини, қимматбаҳо, йирик габаритли ва хавфли юкларни кузатиб боришни амалга ошириш;

йўллар ва темир йўлларни кесиб ўтиш жойларининг сақланиши, уларнинг йўл ҳаракатини тартибга солиш воситалари билан жиҳозланиши устидан назоратни амалга ошириш;

белгиланган паспорт тизими қоидаларига Ўзбекистон Республикаси фуқаролари ва мансабдор шахслар томонидан риоя этилиши, шунингдек Ўзбекистон Республикасида бўлиш ва Ўзбекистон Республикаси ҳудуди орқали транзит тарзда ўтиш қоидаларига чет эл фуқаролари ҳамда фуқаролиги бўлмаган шахслар томонидан риоя этилиши устидан назоратни амалга ошириш;

паспорт режими қоидаларига, шунингдек бажарилиши устидан назорат қилиш ички ишлар органлари зиммасига юклатилган бошқа қоидаларга риоя этилишини назорат қилиш амалга оширилаётганда фуқароларнинг турар жойларига ва бошқа биноларига уларнинг розилиги билан соат 6-00 дан соат 22-00 гача кириш;

жиноятлар ёки маъмурий ҳуқуқбузарликлар содир этганликда гумон қилинаётган шахсларни уларнинг организмида алкоголь, гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар ёки ақл-ирода фаолиятига таъсир кўрсатувчи бошқа моддалар мавжудлигини аниқлаш учун текширишни амалга ошириш;

жамоат жойларида алкоголли ичимликдан, гиёҳвандлик ёки токсик модда таъсирида мастлик ҳолатида бўлган ва мустақил равишда ҳаракатланиш ёки адашмай йўл топиш қобилиятини йўқотган фуқароларни Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг реабилитация ва тиббий ёрдам кўрсатиш пунктларига олиб бориш;

фуқаровий ва хизмат қуроли, унинг ўқ-дорилари, саноат учун мўлжалланган портловчи материаллар, пиротехника буюмлари, гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддалар ва прекурсорлар, алюминий кукунлари ва қурумлари муомалада бўладиган соҳада фаолиятни амалга ошираётган объектларнинг маъмурий, ишлаб чиқариш, омборхона ва ёрдамчи биноларига мазкур соҳада қонунчиликка риоя этилишини назорат қилиш юзасидан ички ишлар органларининг зиммасига юклатилган вазифаларни бажариш учун хизмат гувоҳномасини ҳамда белгиланган тартибда бериладиган махсус рухсатномани кўрсатган ҳолда тўсқинликсиз кириш;

лицензия ва рухсат этиш талаблари ҳамда шартлари бузилганлиги фуқаровий ва хизмат қуролининг, унинг ўқ-дорилари, саноат учун мўлжалланган портловчи материалларнинг, гиёҳвандлик воситаларининг, уларнинг аналогларининг, психотроп моддалар ва прекурсорларнинг, алюминий кукунлари ва қурумларининг йўқолиши ёки талон-торож қилиниши хавфини юзага келтирган ҳолларда, уларни олиб қўйишни амалга ошириш, саноат учун мўлжалланган портловчи материалларни, пиротехника буюмларини, гиёҳвандлик воситаларини, уларнинг аналогларини, психотроп моддаларни, прекурсорларни, алюминий кукунлари ҳамда қурумларини тегишли ихтисослаштирилган ташкилотларга, фуқаровий ва хизмат қуролини ҳамда унинг ўқ-дориларини эса ички ишлар органларига зудлик билан олиб боришни ҳамда сақлаш учун жойлаштиришни талаб қилиш;

ташкилотларда ҳамда фуқароларда лицензияларсиз ва рухсатномаларсиз турган фуқаровий ва хизмат қуролини, унинг ўқ-дориларини, портловчи материалларни, гиёҳвандлик воситаларини, уларнинг аналогларини, психотроп моддалар ва прекурсорларни, алюминий кукунлари ва қурумларини белгиланган тартибда олиб қўйишни, ташишни ҳамда сақлаш учун жойлаштиришни амалга ошириш, уларни йўқ қилиш чораларини кўриш;

қўриқланиши лозим бўлган давлат объектларини, ўта муҳим ва тоифаланган объектларни ҳамда бошқа объектларни, шунингдек жисмоний ва юридик шахсларнинг мол-мулкини, савдо, хизмат кўрсатиш, кўнгилочар объектларни ҳамда қурилиш объектларини улар билан тузилган шартномалар асосида қўриқлаш;

идоравий ҳарбийлаштирилган қўриқлаш бўлинмаларида ҳамда идоравий қоровуллик бўлинмаларида назорат текширувларини ўтказиш, тегишли ташкилотларда объектнинг ички режимга ва рухсатнома билан кириш режимига риоя этилишига доир ишларни назорат қилиш ҳамда мувофиқлаштириш, бундан давлат органлари ва бошқа ташкилотларнинг Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланадиган объектлари мустасно;

лицензиялашни ва рухсат этиш хусусиятига эга ҳужжатларни беришни амалга ошириш, қонунчиликка мувофиқ лицензия талаблари ҳамда шартларига риоя этилишига доир текширувлар ўтказиш;

Ўзбекистон Республикасининг Давлат байроғи ва Давлат герби тўғрисидаги қонунчиликнинг давлат органлари ҳамда бошқа ташкилотлар томонидан ижро этилиши устидан назоратни амалга ошириш;

норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни қабул қилиш, қонунчиликни ички ишлар органларининг ваколатларига кирадиган масалалар бўйича такомиллаштиришга доир таклифларни ишлаб чиқиш;

жамиятда ҳуқуқий онг ва ҳуқуқий маданиятни юксалтиришга доир ишларда иштирок этиш.

Ички ишлар органлари қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.

4-боб. Ички ишлар органлари томонидан айрим мажбурлов чораларининг қўлланилиши

18-модда. Ички ишлар органлари томонидан шахсларни ушлаб туриш асослари ва тартиби

Ички ишлар органлари:

жиноят содир этганликда гумон қилинаётган шахсларни Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексида назарда тутилган тартибда;

ўзига нисбатан қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чораси қўлланилган шахсларни;

қидирувдаги шахсларни;

ўзига нисбатан ушлаб бериш тўғрисида сўров келиб тушган шахсларни;

маъмурий қамоқ жазосини ўташдан, маъмурий тарзда чиқариб юборилишдан бўйин товлаётган шахсларни, шунингдек ўзига нисбатан маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги иш юритилаётган шахсларни Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексида назарда тутилган тартибда;

жиноий жазони ўташдан, шунингдек ўзига нисбатан суд томонидан тайинланган тиббий ва бошқа йўсиндаги мажбурлов чораларини бажаришдан бўйин товлаётган шахсларни;

аниқ яшаш жойига эга бўлмаган шахсларни, кейинчалик уларни аниқ яшаш жойига эга бўлмаганларни реабилитация қилиш марказларига суд ажримига асосан жойлаштирган ҳолда;

фавқулодда ҳолат ёки фавқулодда вазият режимини бузган шахсларни;

умумий ҳарбий мажбуриятни ўташдан бўйин товлаётган шахсларни;

қўриқланадиган объектларга ғайриқонуний равишда кирган ёки киришга уринган шахсларни;

ўзини ўзи ўлдиришга уринган ёхуд руҳий ҳолатининг яққол ифодаланган бузилиши белгиларига эга бўлган ҳамда ўз ҳаракатлари билан ўзи ва атрофдагилар учун хавф туғдираётган шахсларни ушлаб туриш ҳуқуқига эга.

Ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган шахслар уларнинг шахси ҳамда ҳуқуқбузарликнинг ҳолатлари аниқлангунига қадар, шунингдек улар тегишли давлат органларига ёки мансабдор шахсларга топширилгунига қадар ушлаб турилади.

Ушлаб турилган шахсга телефон орқали сўзлашиш ёки адвокатига ёхуд яқин қариндошига ўзининг ушлаб турилганлиги ва турган жойи ҳақида хабар бериш, ушлаб турилган пайтидан эътиборан ҳимоячига (адвокатга) эга бўлиш ҳуқуқи, шунингдек қонунга мувофиқ бошқа ҳуқуқлар берилади.

Ушлаб турилган шахслар, уларнинг ёнидаги ашёлар ва ҳужжатлар, шунингдек уларнинг транспорт воситалари қонунчиликда белгиланган тартибда кўрикдан ўтказилиши мумкин.

Ички ишлар органлари вояга етмаган шахс ушлаб турилган ҳар бир ҳолат тўғрисида унинг яқин қариндошларига ёки бошқа қонуний вакилларига дарҳол хабар беради.

Ички ишлар органлари ҳарбий хизматчи ушлаб турилганлиги тўғрисида у ҳарбий хизматни ўтаётган ҳарбий қисм қўмондонлигига хабар беради.

Ички ишлар органлари чет эл фуқароси ушлаб турилганлиги тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлигига хабар беради.

19-модда. Ҳудуддаги участкаларни, турар жойларни, иншоотларни ва бошқа объектларни ўраб олиш (тўсиб қўйиш)

Ички ишлар органлари туман, шаҳар ички ишлар бошқармаси (бўлими) бошлиғининг ва бошқа юқори турувчи раҳбарларнинг оғзаки ёки ёзма қарорига кўра ҳудуддаги участкаларни ўраб олишни (тўсиб қўйишни) қуйидаги ҳолларда амалга ошириш ҳуқуқига эга:

авариялар, табиий ва техноген хусусиятга эга бўлган фалокатлар ҳамда бошқа фавқулодда вазиятлар оқибатларини тугатишда, эпидемиялар ва эпизоотиялар вақтида карантин тадбирларини ўтказишда;

оммавий тартибсизликларга ҳамда транспорт ҳаракатини, алоқа воситаларини ва ташкилотлар ишини издан чиқарувчи бошқа ҳаракатларга чек қўйиш бўйича тадбирларни ўтказишда;

қамоқдан қочган шахсларни ва жиноий жазони ўташдан бўйин товлаётган шахсларни қидиришда;

жиноят содир этишда гумон қилинаётган шахсларни таъқиб этишда;

террорчиликка қарши операцияни ўтказишда, портловчи моддалар ёки портлатиш қурилмалари ёхуд заҳарли ёки радиоактив моддалар топилганлиги тўғрисидаги маълумотларни текширишда;

оммавий тадбирлар, шу жумладан байрамлар, халқ сайиллари, митинглар, кўча юришларини ўтказишда.

Агар фуқароларнинг хавфсизлигини ва жамоат тартибини таъминлаш, тергов ҳаракатларини, тезкор-қидирув тадбирларини ўтказиш, жиноят, маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилган жойни, ҳодиса жойини қўриқлаш, шунингдек хавф таҳдид солаётган мулк объектларини ҳимоя қилиш учун зарур бўлса, ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган ҳолларда ҳудуддаги участкаларни ўраб олиш (тўсиб қўйиш) чоғида транспорт воситалари ва пиёдалар қатнови чекланиши ёки тақиқланиши мумкин.

Агар фуқароларнинг ҳаёти ва соғлиғига хавфнинг олдини олиш учун зарур бўлса ва уларни бошқача усулда ҳимоя қилиш мумкин бўлмаса, ўраб олиш (тўсиб қўйиш) жисмоний ва юридик шахсларга қарашли турар жойларга, иморатларга ва бошқа объектларга нисбатан ҳам амалга оширилиши мумкин.

Ички ишлар органлари ушбу моддада кўрсатилган ҳаракатларни амалга оширишда бўлғуси ўраб олиш (тўсиб қўйиш) ҳақида аҳолини хабардор қилиш, аҳолининг нормал ҳаёт кечиришини таъминлаш чораларини кўради, фуқароларга юзага келган вазиятда энг қулай ҳаракатланиш йўналишларини тушунтиради.

20-модда. Ташкилотлар ва фуқароларнинг транспорт воситаларидан фойдаланиш

Ички ишлар органлари ташкилотларнинг ёки фуқароларнинг транспорт воситаларидан табиий офат юз берган жойга бориш, шошилинч тиббий ёрдамга муҳтож фуқароларни тиббий муассасаларга олиб бориш, жиноят содир этган шахсларни таъқиб қилиш ва ички ишлар органларига олиб келиш, ҳодиса жойига ёки ички ишлар органларининг шахсий таркибини жанговар тревога бўйича тўплаш жойига бориш учун мажбурий тартибда фойдаланиши мумкин ва бунда транспорт воситасидан фойдаланилганлиги фактини тасдиқловчи ҳамда ундан фойдаланган ички ишлар органи ходимини идентификацияловчи ҳужжат берилади, чет давлатларнинг дипломатик, консуллик ваколатхоналарига ва бошқа ваколатхоналарига, халқаро ташкилотларга тегишли бўлган транспорт воситалари ҳамда махсус мўлжалланган транспорт воситалари бундан мустасно.

Ташкилотлар ва фуқароларнинг транспорт воситаларидан мажбурий тарзда фойдаланганлик натижасида харажатлар қилинган ёки зарар етказилган тақдирда, шунингдек транспорт воситасининг эгасига мулкий зарар етказилган тақдирда ушбу харажатларнинг ёки зарарларнинг ўрнини ички ишлар органлари томонидан қоплаш қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширилади.

5-боб. Ички ишлар органлари ходимлари томонидан жисмоний куч ишлатиш, махсус воситаларни ва ўқотар қуролни қўллаш

21-модда. Жисмоний куч ишлатиш, махсус воситаларни ва ўқотар қуролни қўллаш шартлари

Ички ишлар органи ходими ўзига бириктирилган ўқотар қурол ва махсус воситаларни хизмат мажбуриятларини бажариш чоғида олиб юриш, сақлаш, жисмоний куч ишлатиш, махсус воситаларни ва ўқотар қуролни қўллаш ҳуқуқига фақат қонунда назарда тутилган ҳолларда ва тартибда эга бўлади.

Ички ишлар органи ходими махсус тайёргарликдан, шунингдек жисмоний куч ишлатилиши, махсус воситалар ва ўқотар қурол қўлланилиши билан боғлиқ шароитлардаги ҳаракатларга касбий яроқлилигини текшириш учун даврий текширувдан ўтиши шарт. Махсус тайёргарликдан ўтган ходимга тегишли сертификат берилади.

Жисмоний куч ишлатилиши, махсус воситалар ва ўқотар қурол қўлланилиши билан боғлиқ шароитлардаги ҳаракатларга касбий яроқлилигини аниқлаш бўйича текширувдан ўта олмаган ички ишлар органи ходими эгаллаб турган лавозимга мувофиқлигини аниқлаш учун аттестациядан ўтади.

Жисмоний куч ишлатилиши, махсус воситалар ва ўқотар қурол қўлланилишидан аввал уларни қўллаш нияти тўғрисида аниқ ифодаланган огоҳлантириш бўлиши керак, бундан ушбу огоҳлантиришнинг имкони бўлмаган ёхуд уларнинг қўлланилишини кечиктириш фуқароларнинг ва ички ишлар органи ходимининг ҳаёти ва соғлиғига бевосита хавф туғдирадиган ҳамда бошқа оғир оқибатларга олиб келиши мумкин бўлган ҳоллар мустасно.

Жисмоний куч ишлатилиши, махсус воситалар ёки ўқотар қурол қўлланилиши юзага келган вазиятга, шахслар хатти-ҳаракатларининг хусусиятига ва хавфлилик даражасига мувофиқ бўлиши керак. Бунда ички ишлар органи ходими ҳар қандай зарарнинг имкон қадар кам бўлишига интилиши шарт.

Ички ишлар органи ходими, агар юзага келган вазиятда махсус воситаларни ёки ўқотар қуролни қўллаш учун мазкур моддада ҳамда ушбу Қонуннинг 23 ва 24-моддаларида назарда тутилган асослар вужудга келиши мумкин деб ҳисобласа, махсус воситаларни ёки ўқотар қуролни қўллаш учун тайёрлаш ҳамда уларни жанговар ҳолатга келтириш ҳуқуқига эга.

Жисмоний куч ишлатилганлиги, махсус воситалар ёки ўқотар қурол қўлланилганлиги натижасида тан жароҳати олган фуқароларга биринчи ёрдам кўрсатилиши, шунингдек имкон қадар қисқа вақт ичида тиббий ёрдам кўрсатиш чоралари кўрилиши, уларнинг қариндошлари эса йигирма тўрт соат ичида бу ҳақда хабардор қилиниши керак.

Жисмоний куч ишлатилган, махсус воситалар ва ўқотар қурол қўлланилган ҳар бир ҳолат тўғрисида ички ишлар органининг ходими бевосита бошлиғига дарҳол ахборот бериши шарт.

Жисмоний куч ишлатилганлиги ва махсус воситалар қўлланилганлиги натижасида жисмоний ёхуд юридик шахсларнинг ҳаётига, соғлиғига ёки мол-мулкига зарар етказилган ҳар бир ҳолат ҳақида, шунингдек ўқотар қурол қўлланилган барча ҳоллар тўғрисида ички ишлар органлари прокурорга дарҳол хабар беради.

Ички ишлар органи ходимининг жисмоний куч ишлатиш, махсус воситаларни ёки ўқотар қуролни қўллаш чоғида ўз ваколатлари доирасидан чиққанлиги қонунда белгиланган жавобгарликка сабаб бўлади.

Агар жисмоний куч ишлатиш, махсус воситаларни ёки ўқотар қуролни қўллаш қонунда белгиланган асослар бўйича ва тартибда амалга оширилган бўлса, ички ишлар органи ходими жисмоний куч ишлатиш, махсус воситаларни ёки ўқотар қуролни қўллаш чоғида жисмоний ва юридик шахсларга етказилган зарар учун жавобгар бўлмайди.

Агар ички ишлар органи ходими томонидан жисмоний куч ишлатилганлиги, махсус воситалар ёки ўқотар қурол қўлланилганлиги натижасида фуқарога тан жароҳати етказилса ёхуд у ҳалок бўлса, ички ишлар органи ходими ҳодиса жойини ўзгаришсиз сақлашга қаратилган чораларни кўриши шарт.

22-модда. Жисмоний куч ишлатиш

Агар куч ишлатилмайдиган усуллар ички ишлар органи ходимининг зиммасига юклатилган мажбуриятларнинг бажарилишини таъминламаса, у қуйидаги ҳолларда шахсан ўзи ёки бўлинма (гуруҳ) таркибида жисмоний куч ишлатиш, шу жумладан курашнинг жанг усулларини қўллаш ҳуқуқига эга бўлади:

жиноятларга ва маъмурий ҳуқуқбузарликларга чек қўйиш учун;

жиноятлар ёки маъмурий ҳуқуқбузарликлар содир этган шахсларни энг яқиндаги ички ишлар органига ёхуд ҳуқуқни муҳофаза қилувчи бошқа органга олиб бориш ва бу шахсларни ушлаб туриш учун;

ички ишлар органи ходимининг қонуний талабларига қаршилик кўрсатилишини бартараф этиш учун.

Ички ишлар органи ходими ушбу Қонунда махсус воситалар ёки ўқотар қурол қўлланилишига рухсат этилган ҳолларда ҳам жисмоний куч ишлатиш ҳуқуқига эга.

Ҳомиладорлик белгилари сезилиб турган аёлларга, ногиронлик белгилари кўриниб турган шахсларга, ёши аниқ кўриниб турган ёки маълум бўлган вояга етмаганларга нисбатан жисмоний куч ишлатиш тақиқланади, бундан уларнинг қуролли қаршилик кўрсатганлиги, фуқароларнинг ёхуд ички ишлар органи ходимининг ҳаёти ва соғлиғига таҳдид этиб, ҳужум қилганлиги ҳоллари мустасно.

23-модда. Махсус воситаларни қўллаш

Ички ишлар органи ходими қуйидаги ҳолларда махсус воситаларни қўллаш ҳуқуқига эга:

фуқарога ёки ички ишлар органи ходимига қилинган ҳужумни қайтариш учун;

жиноятга ёки маъмурий ҳуқуқбузарликка чек қўйишда;

ички ишлар органи ходимига қаршилик кўрсатилишига чек қўйишда;

жиноятни содир этиш чоғида ёки уни содир этганидан кейин дарҳол кўриб қолинган, яширинишга уринаётган шахсни ушлашда;

қуролли қаршилик кўрсатиши мумкин бўлган шахсни ушлашда;

ушлаб турилган шахсларни ва қамоққа олинган, маъмурий қамоққа олинган шахсларни олиб бориш, қўриқлаб бориш ва қўриқлашда, шунингдек қочишга уринишини, атрофдагиларга ёки ўзига зарар етказишини бартараф этиш мақсадида;

зўравонлик билан ушлаб турилган шахсларни, эгаллаб олинган биноларни, хоналарни, иншоотларни, транспорт воситаларини ва ер участкаларини озод қилишда;

фуқароларнинг ҳаёти ва соғлиғига, жамоат хавфсизлигига таҳдид солувчи оммавий тартибсизликларга ҳамда бошқа ғайриқонуний хатти-ҳаракатларга чек қўйишда;

ҳайдовчиси ички ишлар органи ходимининг тўхташ тўғрисидаги талабини бажармаган транспорт воситасини тўхтатишда;

жиноятлар ёки маъмурий ҳуқуқбузарликлар содир этаётган ёхуд содир этган шахсларни аниқлашда;

муҳофаза қилинадиган объектларни ҳимоя қилишда, ғайриқонуний хатти-ҳаракатларни содир этаётган фуқаролар гуруҳларининг ҳаракатланишини тўсиб қўйишда.

Ички ишлар органи ходими қуйидаги махсус воситаларни қўллаш ҳуқуқига эга:

резина таёқлар — ушбу модда биринчи қисмининг иккинчи — олтинчи , саккизинчи , тўққизинчи ва ўн иккинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда;

кўздан ёш оқизувчи моддалар, газли, шикастлантирувчи қурол — ушбу модда биринчи қисмининг иккинчи — олтинчи , саккизинчи , тўққизинчи ва ўн иккинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда;

қўлкишанлар ёки бошқа боғлаш воситалари — ушбу модда биринчи қисмининг учинчи — еттинчи , тўққизинчи ва ўн иккинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда;

махсус бўёвчи ва маркировка қилувчи воситалар — ушбу модда биринчи қисмининг ўнинчи , ўн биринчи ва ўн иккинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда;

электрошок қурилмалари — ушбу модда биринчи қисмининг иккинчи — бешинчи , еттинчи ва саккизинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда;

хизмат ҳайвонлари — ушбу модда биринчи қисмининг иккинчи — еттинчи , тўққизинчи , ўн биринчи ва ўн иккинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда;

чалғитма таъсир кўрсатувчи нур-товуш мосламалари — ушбу модда биринчи қисмининг саккизинчи , тўққизинчи ва ўн иккинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда;

транспорт воситаларини мажбурий тўхтатиш воситалари — ушбу модда биринчи қисмининг тўққизинчи ва ўнинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда;

тинчлантириш кўйлаги — ушбу модда биринчи қисмининг иккинчи — олтинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда;

сув билан зарба берувчи машиналар — ушбу модда биринчи қисмининг саккизинчи ва тўққизинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда;

зирҳли машиналар — ушбу модда биринчи қисмининг олтинчи , саккизинчи ва тўққизинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда;

муҳофаза қилинадиган объектларни (ҳудудларни) ҳимоя қилиш, ғайриқонуний ҳаракатлар содир этаётган фуқаролар гуруҳларининг ҳаракатланишини тўсиш воситалари — ушбу модда биринчи қисмининг ўн иккинчи хатбошисида назарда тутилган ҳолларда;

тўсиқ-ғовларни бартараф этувчи воситалар — ушбу модда биринчи қисмининг олтинчи , саккизинчи , тўққизинчи ва ўн биринчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда.

Ички ишлар органи ходими ушбу Қонунда ўқотар қурол ишлатишга рухсат этилган барча ҳолларда махсус воситаларни қўллаш ҳуқуқига эга.

Махсус воситаларнинг қўлланилиши учинчи шахсларнинг ҳаёти, соғлиғига хавф туғдирмаслиги ва мол-мулкига зарар етказмаслиги керак.

Ҳомиладорлик белгилари сезилиб турган аёлларга, ногиронлик белгилари кўриниб турган шахсларга, ёши аниқ кўриниб турган ёки маълум бўлган вояга етмаганларга нисбатан, бундан уларнинг қуролли қаршилик кўрсатганлиги ёки фуқароларнинг ёхуд ички ишлар органи ходимининг ҳаёти ва соғлиғига ҳақиқатда таҳдид этиб, гуруҳ бўлиб ҳужум қилганлиги ҳоллари мустасно, шунингдек куч ишлатмасдан, жамоат тартибини, транспорт, алоқа воситалари ва ташкилотларнинг ишини бузмасдан ўтказилаётган ғайриқонуний йиғилишлар, митинглар, намойишлар, оммавий чиқишлар ва пикет қўйишларни бартараф этиш чоғида махсус воситаларнинг, шу жумладан газли ҳамда шикастлантирувчи қуролнинг қўлланилиши тақиқланади.

Қуйидагилар тақиқланади:

одамнинг бошига, бўйнига, ўмров суягига, қорнига, жинсий аъзоларига, юрак соҳасига резина таёқ билан зарбалар бериш;

ҳаво ҳарорати Цельсий бўйича ноль даражадан паст бўлганида сув билан зарба берувчи машиналарни қўллаш.

Сув билан зарба берувчи ва зирҳли машиналар Қорақалпоғистон Республикаси ички ишлар вазирининг, Тошкент шаҳар ва Тошкент вилояти ички ишлар бош бошқармалари ҳамда вилоятлар ички ишлар бошқармалари бошлиқларининг оғзаки ёки ёзма қарори асосида қўлланилади, бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазирига ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳар ва вилоятлар прокурорларига ҳамда уларга тенглаштирилган прокурорларга дарҳол хабар берилади.

Ички ишлар органлари таъминотида бўладиган махсус воситаларнинг рўйхати Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.

24-модда. Ўқотар қуролни қўллаш

Ички ишлар органи ходими қуйидаги ҳолларда ўқотар қуролни қўллаш ҳуқуқига эга:

фуқароларни ёхуд ўзини ҳаёт ёки соғлиқ учун хавфли бўлган, зўрлик ишлатиш билан қилинган ҳужумдан ҳимоя қилишда;

гаровдагиларни озод қилишда;

ўта оғир жиноятни содир этиш чоғида кўриб қолинган ва яширинишга уринаётган шахсни ушлашда, агар бошқа воситалар билан бу шахсни ушлаш имкони бўлмаса;

ички ишлар органларининг ўқотар қуролларини, ўқ-дориларини, портловчи моддаларини, транспорт воситаларини, махсус ва жанговар техникасини эгаллаб олишга бўлган уринишларга чек қўйишда;

фуқароларнинг уй-жойларига, давлат органларининг ва бошқа ташкилотларнинг қўриқланадиган объектларига, ўта муҳим юкларига, транспорт воситаларига, биноларига гуруҳ бўлиб қилинган ҳужумни ёки қуролли ҳужумни даф этишда;

қуролли қаршилик кўрсатаётган шахсни, шунингдек ёнидаги қуролни, ўқ-дориларни, портловчи моддаларни, портлатиш қурилмаларини, заҳарли ёки радиоактив моддаларни топшириш тўғрисидаги қонуний талабни бажаришни рад этаётган шахсни ушлашда;

жиноят содир этишда гумон қилиниб ушлаб турилган шахсларнинг, ўзига нисбатан қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чораси қўлланилган, озодликдан маҳрум этишга ҳукм қилинган шахсларнинг қамоқдан қочиб кетишига чек қўйишда, шунингдек ушбу шахсларни куч ишлатиб озод қилишга бўлган уринишларга чек қўйишда;

агар транспорт воситасининг ҳайдовчиси фуқароларнинг ҳаёти ва соғлиғига ҳақиқий хавф туғдирса ҳамда ички ишлар органи ходимининг қонуний талабларига қарамай, тўхташдан бош тортса, ушбу транспорт воситасини шикастлаш йўли билан тўхтатишда;

инсоннинг ҳаёти ва соғлиғига таҳдид солаётган ҳайвонни зарарсизлантиришда;

қурол ишлатиш нияти ҳақида огоҳлантириш сифатида ўқ отишда, юқорига қарата ёки бошқа хавфсиз йўналишда ўқ отиш орқали хавф-хатар сигнали беришда ёки ёрдамга чақиришда.

Ички ишлар органининг ходими ўқотар қуролни қўллашдан олдин огоҳлантириши шарт, бундан унинг ҳаётига ёки фуқароларнинг ҳаётига бевосита хавф таҳдид солаётган ҳоллар мустасно.

Аёлларга, ногиронлик белгилари кўриниб турган шахсларга, ёши аниқ кўриниб турган ёки маълум бўлган вояга етмаганларга нисбатан ўқотар қуролни қўллаш тақиқланади, бундан уларнинг қуролли ҳужум қилганлиги, қуролли қаршилик кўрсатганлиги ёки фуқароларнинг ёхуд ички ишлар органи ходимининг ҳаёти ва соғлиғига таҳдид этиб, гуруҳ бўлиб ҳужум қилганлиги ҳоллари мустасно.

Ўқотар қурол қўлланилиши натижасида тасодифий шахслар жабрланиши мумкин бўлса, ички ишлар органи ходими кўп фуқаролар тўпланганда уни қўллаш ҳуқуқига эга эмас.

Ички ишлар органлари қуроллантириладиган ўқотар қурол ва унинг ўқ-дорилари турларининг рўйхати Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тасдиқланади. Ушбу рўйхатга кирмайдиган ўқотар қурол ва унинг ўқ-дорилари билан ички ишлар органларини қуроллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тақиқланади.

6-боб. Ички ишлар органларида хизматни ўташ тартиби ва шартлари

25-модда. Ички ишлар органларида хизматни ўташ чоғида фуқаролар ҳуқуқларининг тенглигини таъминлаш

Ички ишлар органларидаги хизматга фуқароларни қабул қилиш, лавозимга тайинлаш, уларнинг хизматда кўтарилиши ва бошқа лавозимга ўтиши фуқароларнинг жинси, ирқи, миллати, тили, дини, эътиқоди, ижтимоий келиб чиқиши, ижтимоий мавқеидан қатъи назар амалга оширилади.

26-модда. Ички ишлар органларидаги хизматга қабул қилиш

Ўн саккиздан ўттиз ёшгача, шу жумладан ўттиз ёшдаги, тегишли маълумотга эга бўлган, ўзининг шахсий ва ишчанлик сифатлари, соғлиғининг ҳолати ва жисмоний тайёргарлиги бўйича ички ишлар органи ходимининг хизмат мажбуриятларини бажаришга қодир Ўзбекистон Республикаси фуқаролари ички ишлар органларидаги хизматга ихтиёрий тартибда, танлов асосида қабул қилинади.

Зарур бўлган ҳолларда, ички ишлар органларининг айрим бўлинмалари ва ташкилотларига хизматда бўлишнинг энг юқори ёшига тўлган пайтида кўп йиллик хизмати учун пенсия олиш ҳуқуқига эга бўладиган ўттиз ёшдан катта фуқаролар қабул қилиниши мумкин.

Ички ишлар органларининг ўттиз ёшдан катта фуқаролар қабул қилинадиган айрим бўлинмалари, ташкилотлари ва лавозимларининг рўйхати Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазири томонидан белгиланади.

Эркаклар ички ишлар органларидаги хизматга киргунига қадар Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларидаги муддатли ҳарбий хизматни ёки сафарбарлик чақируви резервидаги ҳарбий хизматни ўташи ёхуд олий таълим ташкилотларида ҳарбий тайёргарликдан ўтиши керак.

Алоҳида ҳолларда, бошқа давлат органлари ва ташкилотларидан ходимлар ушбу модданинг биринчи , иккинчи ва тўртинчи қисмларида белгиланган талабларга риоя этилмаган ҳолда ички ишлар органларидаги хизматга қабул қилиниши мумкин.

Сиёсий партияларнинг аъзолари бўлган, ички ишлар органларидаги хизматга қабул қилинган фуқаролар хизматни ўташ даврида сиёсий партияларга аъзоликни тўхтатиб туради.

Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг таълим муассасаларига ўқишга қабул қилиш учун тегишли маълумотга эга бўлган Ўзбекистон Республикасининг фуқаролари, шунингдек ички ишлар органларининг ҳарбий хизматчилари ва ходимлари қабул қилинади.

Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг таълим муассасаларида чет эл фуқаролари қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда ва тартибда ўқиши мумкин.

Белгиланган тартибда муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб топилган, хизматни ўташга тўсқинлик қиладиган касаллиги ёки жисмоний нуқсонлари бўлган, бошқа давлат органларидан салбий сабабларга кўра бўшатилган фуқаролар, шунингдек содир этган жинояти учун қўлланилган жазо туридан, судланганлик ҳолати тугалланганлигидан ёки олиб ташланганлигидан ва амнистия акти қўлланилганлигидан қатъи назар муқаддам судланган фуқаролар ички ишлар органларига хизматга қабул қилиниши мумкин эмас.

Ички ишлар органларидаги хизматга қабул қилинган шахслар учун дастлабки синов муддати уч ойдан ортиқ бўлиши мумкин эмас.

Ички ишлар органларидаги хизматга қабул қилинган ҳарбий хизматга мажбур Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, шу жумладан Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги таълим муассасаларининг ҳарбий хизматга чақирилувчи бўлган тингловчилари ва курсантлари ҳарбий ҳисобдан чиқарилади ҳамда Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг махсус ҳисобида туради.

Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг таълим муассасалари тингловчилари ва курсантлари биринчи босқичдаги ўқув муддатини тугаллаганидан кейин муддатли ҳарбий хизматни ўтаган ҳисобланади ва уларга ўқув муассасаси жойлашган ердаги мудофаа ишлари бўйича ҳудудий бўлим томонидан ҳарбий гувоҳнома берилади.

27-модда. Ички ишлар органи ходимининг қасамёди

Ички ишлар органларидаги хизматга биринчи марта қабул қилинган фуқаролар қуйидаги мазмунда қасамёд қабул қилади:

«Мен, (фамилияси, исми, отасининг исми), ички ишлар органларидаги хизматга кирар эканман, фуқароларнинг конституциявий ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, мамлакат тинчлиги, осойишталиги ва хавфсизлигини мустаҳкамлаш борасидаги бурчимни ва зиммамга юклатилган мажбуриятларни виждонан, сидқидилдан бажаришга ваъда бераман.

Ватанимга ва Ўзбекистон халқига содиқ бўлишга қасамёд қиламан».

28-модда. Ички ишлар органларининг ходимлари

Ички ишлар органларида хизмат қилаётган, махсус унвон берилган Ўзбекистон Республикаси фуқароси ички ишлар органининг ходимидир.

Ички ишлар органларида хизматни ўташ тартиби ҳамда формали кийим-бош намуналари Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан белгиланади.

Ички ишлар органи ходимига Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги томонидан тасдиқланадиган, белгиланган намунадаги хизмат гувоҳномаси ва жетон берилади.

Ички ишлар органи ходими эгаллаган лавозими, турган жойи ва вақтидан қатъи назар, Ўзбекистон Республикасининг бутун ҳудудида бошлиғининг (командирининг) буйруғига биноан исталган вақтда хизмат мажбуриятларини бажаришга киришиши ҳамда қуйидаги чораларни кўриши шарт:

жиноятлар, бошқа ҳуқуқбузарликлар содир этилган жойда ёки ҳодисалар жойида жабрланган фуқароларга, шунингдек ночор аҳволда қолган фуқароларга биринчи тиббий ёрдам ёки бошқа хил ёрдам кўрсатилишини ташкил этиш;

одамларни қутқариш, ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш ва уларга чек қўйиш, уларни содир этган шахсларни ушлаш, ҳодиса жойини қўриқлаш ҳамда унга фуқаролар ўзларининг шахсий хавфсизлигига ёки жамоат хавфсизлигига таҳдид солувчи воқеалар тўғрисидаги хабарлар билан мурожаат қилган ёхуд бевосита ўзи шундай воқеаларга дуч келган тақдирда энг яқиндаги ички ишлар органлари бўлинмасига хабар бериш.

Ички ишлар органи ходимининг хизмат мажбуриятларини бажариши деганда қуйидагилар тушунилади:

лавозим мажбуриятларини бажариш ва жанговар ҳаракатларда иштирок этиш;

хизматни (жанговар хизматни) ўташ;

хизмат сафарида ёки даволанишда бўлиш;

кун тартибида белгиланган хизмат вақти давомида ёки хизмат зарурати туфайли ички ишлар органлари (ҳарбий қисм) ҳудудида бўлиш;

хизмат, даволаниш жойига бориш ёки улардан қайтиш;

йиғинларда (ҳарбий йиғинларда) иштирок этиш;

асирликда бўлиш (ўз ихтиёри билан асирга тушиш ҳоллари бундан мустасно), гаровга олинган ёки ушлаб қуролсизлантирилган ҳолатда бўлиш;

бедарак кетиш — ходим қонунда белгиланган тартибда бедарак йўқолган деб топилгунига ёки вафот этган деб эълон қилингунига қадар;

шахснинг ҳаёти, соғлиғи, шаъни ва қадр-қимматини ҳимоя қилишга доир ҳаракатлар;

қонунийликни ва ҳуқуқ-тартиботни таъминлашда бошқа шахсларга ёки ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга ёрдам кўрсатиш;

суд томонидан ходимнинг шахс, жамият ва давлат манфаатларини кўзлаб содир этилган деб топилган бошқа ҳаракатлари.

29-модда. Ички ишлар органлари ходимларининг махсус унвонлари

Ички ишлар органлари ходимларига қуйидаги махсус унвонлар берилади:

сафдорлар таркиби — сафдор;

сержантлар таркиби — кичик сержант, сержант, катта сержант;

офицерлар таркиби:

кичик офицерлар таркиби — лейтенант, катта лейтенант, капитан;

катта офицерлар таркиби — майор, подполковник, полковник;

генераллар таркиби — генерал-майор, генерал-лейтенант, генерал-полковник.

Махсус унвонларни бериш ва улардан маҳрум этиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан белгиланади.

30-модда. Ички ишлар органларидаги хизмат

Ички ишлар органлари ходимларига нисбатан меҳнат тўғрисидаги қонунчиликнинг амал қилиши ички ишлар органларида хизматни ўташ масалаларини белгиловчи қонунчиликда ва ушбу Қонунда тартибга солинмаган қисмига нисбатан татбиқ этилади.

Ички ишлар органлари ходимлари иш вақтининг давомийлиги ҳафтасига қирқ соатдан ошиши мумкин эмас.

Зарур бўлган ҳолларда, ички ишлар органлари ходимлари хизматни ўташга кучайтирилган ёки суткалик режимда жалб қилиниши мумкин.

Кучайтирилган режим ички ишлар органлари ходимлари учун кунига иш вақтидан ташқари давомийлиги тўрт соатдан ошмайдиган иш белгиланишини назарда тутади.

Суткалик режим ички ишлар органлари ходимлари учун хизматни Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари ҳарбий хизматчиларига умумқўшин паёги нормалари доирасида белгиланадиган озиқ-овқат паёгини компенсация қилиш ўрнига хизматни ўташ жойида уч маҳал бепул овқатланган ҳолда суткалик ўташ белгиланишини назарда тутади.

Кучайтирилган ва суткалик режимни жорий этиш ҳамда бекор қилиш, шунингдек ички ишлар органлари ходимларини ҳарбий ҳаракатларда иштирок этишга жалб қилиш Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазирининг буйруғи билан амалга оширилади.

Ички ишлар органларининг ходимларига таътилни ўтказиш жойига бориш ва қайтиш учун зарур бўлган, бироқ уч кундан ошмайдиган вақт қўшилган ҳолда давомийлиги ўттиз календарь кун бўлган ҳақ тўланадиган ҳар йилги таътил берилади.

Ички ишлар органларининг ходимларига қуйидаги календарь ҳисобдаги хизмат даври учун:

ўн йиллик хизматдан сўнг — давомийлиги беш кун;

ўн беш йиллик хизматдан сўнг — давомийлиги ўн кун;

йигирма йиллик хизматдан сўнг — давомийлиги ўн беш кун бўлган, ҳақ тўланадиган қўшимча таътил берилади.

Ички ишлар органлари ходимларига қонунчиликда белгиланган тартибда бошқа турдаги таътиллар ҳам берилиши мумкин.

«Ички ишлар органларида хизматда бўлишнинг чекланган ёши сафдорлар ва сержантлар таркиби ходимлари учун эллик ёшни, офицерлар таркиби учун — эллик беш ёшни, генераллар таркиби учун — олтмиш ёшни, аёлларга эса (мавжуд унвонидан қатъи назар) — эллик ёшни ташкил этади.

Ички ишлар органларининг сафдорлар, сержантлар ва офицерлар таркибининг махсус унвонларига эга бўлган, белгиланган чегарадаги ёшга тўлган ходимлари захирага ёки истеъфога чиқарилади.

Юксак касбий тайёргарликка, эгаллаб турган лавозимида иш тажрибасига эга бўлган ва соғлиғининг ҳолатига кўра хизматни ўташга яроқли ходимларнинг хизмат муддати Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазири томонидан белгиланган тартибда ушбу ходимларнинг розилиги билан беш йилгача, бошлиқлар таркибидаги, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги таълим муассасаларида профессор-ўқитувчилик лавозимларини эгаллаб турган ва илмий даражага эга бўлган шахсларнинг хизмат муддати эса ўн йилгача бўлган муддатга узайтирилиши мумкин.

Хизматда қолдириш муддатини узайтириш тўғрисидаги қарор ходимни ушбу Қонунда назарда тутилган асослар бўйича ички ишлар органларидан бўшатиш имкониятини истисно этмайди.

Хизмат фаолиятида юқори натижаларга эришганлик, мажбуриятларини намунали тарзда бажарганлик, бенуқсон хизмат қилганлик ва ички ишлар органлари тизимини ривожлантириш ва такомиллаштиришга катта ҳисса қўшганлик, хизмат бурчини бажариш чоғида мардлик ва жасорат кўрсатганлик, шунингдек бошқа алоҳида хизматлари учун ходимлар Ўзбекистон Республикасининг давлат мукофотлари, шунингдек қонунчиликда белгиланган тартибда Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги томонидан таъсис этиладиган фарқловчи идоравий белгилар билан тақдирланишга тақдим этилиши мумкин.

Ички ишлар органларидаги ишчи ва хизматчиларнинг меҳнат муносабатлари меҳнат тўғрисидаги қонунчилик билан тартибга солинади.

30 1 -модда. Ички ишлар органларида хизматни ўташ билан боғлиқ бўлган чекловлар

Ички ишлар органлари ходимлари қуйидагиларга ҳақли эмас:

ўзаро яқин қариндошликда ёки қуда томондан қариндош бўлган шахслар билан (ота-оналар, ака-укалар, опа-сингиллар, ўғиллар, қизлар, эр-хотинлар, шунингдек, эр-хотинларнинг ота-оналари, ака-укалари, опа-сингиллари ва фарзандлари) ички ишлар органларида бирга хизмат қилиши, агар уларнинг бирга хизмат қилиши улардан бирининг иккинчисига бевосита бўйсунишига олиб келса;

илмий, ижодий ва педагогик фаолиятдан ташқари ҳақ тўланадиган бошқа фаолият билан шуғулланишга;

тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланишга;

тадбиркорлик фаолияти субъектларини ташкил этишга, уларнинг муассиси (иштирокчиси) бўлишга, тадбиркорлик фаолияти субъектида ташкилий-бошқарув, маъмурий-хўжалик вазифаларини бажаришга;

ўз хизмат ваколатларини жисмоний ва юридик шахсларнинг манфаатларини кўзлаб бажариш ёки бажармаслик эвазига улардан бирон-бир мукофот, фойда ёки совғалар олишга;

қонунчиликда назарда тутилмаган имтиёзлардан, преференциялар ёки афзалликлардан ўз хизмат мавқеи билан боғлиқ ҳолда фойдаланишга;

қимор ва таваккалчиликка асосланган бошқа ўйинларда, шу жумладан ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланган ҳолда иштирок этишга;

чет давлат фуқаролигини ёки чет давлатда доимий яшаш ҳуқуқини берувчи ҳужжатни олиш мақсадида мурожаат қилишга;

Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида ҳисобварақлар очишга ва уларга эга бўлишга, кўчмас мулкка ва бошқа мол-мулкка эгалик қилишга, бундан чет давлатда таълим олиш, стажировка ўташ ва тиббий хизматлардан фойдаланиш мақсадида очилган ҳисобварақлар мустасно;

ўзининг ваколатларини сиёсий партияларнинг, бошқа жамоат бирлашмаларининг ва улар органларининг манфаатларини кўзлаб амалга оширишга, хизмат мажбуриятларини амалга ошириш билан боғлиқ ҳоллар бундан мустасно;

хизматни ўташ вақтида диний расм-русумлар ва маросимларни бажаришга, қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган алоҳида ҳоллар бундан мустасно;

ички ишлар органларининг биноларида ва ҳудудида диний расм-русумлар ва маросимларни ташкил этишга, диний мазмундаги материаллар ва буюмларни сақлашга, хизмат мажбуриятларини амалга ошириш билан боғлиқ ҳоллар бундан мустасно.

Ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган чекловларга риоя этмаганлик ички ишлар органи ходимларини қонунга мувофиқ жавобгарликка тортиш учун асос бўлади.

31-модда. Ички ишлар органлари ходимларини тайёрлаш ва қайта тайёрлаш

Ички ишлар органларидаги хизматга қабул қилинадиган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари мажбурий тартибда махсус касбий тайёргарликдан ёки қайта тайёргарликдан ўтади.

Ички ишлар органлари учун профессионал кадрларни тайёрлаш ва қайта тайёрлаш, ходимларнинг малакасини ошириш, қоида тариқасида, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги таълим муассасалари томонидан амалга оширилади, бундан ушбу муассасаларда ўқитилмайдиган ихтисосликлар мустасно.

Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги таълим муассасаларининг тингловчилари ва курсантлари ички ишлар органларида хизматда деб ҳисобланади, чет эл фуқаролари бундан мустасно.

32-модда. Ички ишлар органи ходимини хизматдан бўшатиш

Ички ишлар органи ходимини хизматдан бўшатишга қуйидагилар асос бўлади:

ўзининг хоҳиши (пенсия олиш ҳуқуқини берадиган хизмат муддатини ўтамаганларга) — ходимнинг билдиргиси асосида;

ички ишлар органларида хизматда бўлишнинг ушбу Қонунда белгиланган чегарадаги ёшига тўлганлиги;

пенсия олиш ҳуқуқини берадиган хизмат муддатини ўтаганлиги — ходимнинг билдиргиси асосида;

ташкилий-штат ўзгаришлари;

касаллиги — ҳарбий-тиббий комиссиянинг хизматга яроқсизлиги тўғрисидаги хулосаси асосида;

соғлиғининг чекланганлиги ҳолати — ҳарбий-тиббий комиссиянинг ички ишлар органларидаги хизматга яроқлилиги чекланганлиги тўғрисидаги ва хизмат бўйича бошқа лавозимга ўтказиш имконияти мавжуд бўлмаган тақдирда, эгаллаб турган лавозимига мувофиқ хизмат мажбуриятларини бажара олмаслиги ҳақидаги хулосаси асосида;

дастлабки синов муддати давомида хизматга яроқсизлиги;

малакаси етарли эмаслиги оқибатида эгаллаб турган лавозимига нолойиқлиги — аттестация натижалари асосида;

хизмат интизомини қўпол равишда бузганлиги;

ички ишлар органи ходимининг шаънига путур етказувчи хатти-ҳаракатлар содир этганлиги;

содир этган жинояти учун суднинг ҳукми, ажрими, қарори қонуний кучга кирганлиги;

ходимда интизомий жазо чораси мавжуд бўлган тақдирда, мунтазам равишда хизмат интизомини бузганлиги;

бошқа турдаги давлат хизматига ўтганлиги (кадрларнинг амалдаги захирасига киритилмаган ҳолда);

Ўзбекистон Республикаси фуқаролиги тугатилганлиги ёки чет давлат фуқаролигини олганлиги.

Ички ишлар органи ходими ушбу Қонунда ва бошқа қонунчилик ҳужжатларида ички ишлар органлари ходимлари учун белгиланган чекловлар ва тақиқларга риоя этмаганлиги учун хизматдан бўшатилиши мумкин.

33-модда. Ички ишлар органи ходимининг бошқа органлар ва ташкилотларга сайланишидаги (тайинланишидаги, юборилишидаги) кафолатлар

Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонига, қарорига, фармойишига, шунингдек розилигига ёхуд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорига асосан бошқа давлат органларига ёки уларнинг тасарруфидаги ташкилотларга тайинланган, худди шунингдек Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазирининг буйруғи билан бошқа давлат органларининг таълим муассасаларига ўқишга юборилган ички ишлар органи ходими мажбуриятларни бажариш (ўқиш) даврида Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги кадрларининг амалдаги захирасига киритиб қўйилиши мумкин.

Мажбуриятларни бажариш (ўқиш) тугатилганидан кейин ички ишлар органи ходимига илгариги иши (лавозими), ушбу иш (лавозим) йўқлигида эса унга тенг бошқа иш (лавозим) берилади.

Ушбу модданинг биринчи қисмида санаб ўтилган ички ишлар органлари ходимларига махсус унвонлар охирги эгаллаган лавозимидан қатъи назар, белгиланган тартибда берилади.

Мажбуриятларни бажариш (ўқиш) даври ички ишлар органи ходимига навбатдаги махсус унвонни олиш ҳуқуқини берадиган хизмат қилган йилларига устама тўлаш, пул таъминоти (лавозим маоши ва махсус унвон бўйича маоши суммасидан иборат бўлган) маошини белгилаш ва пенсия тайинлаш учун ички ишлар органларидаги хизмат стажига қўшиб ҳисобланади.

Ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган ходимлар хизматдан бўшатилганда, шунингдек уларнинг оила аъзолари ички ишлар органларидан бўшатилган ходимлар билан тенг ҳуқуқлар, имтиёзлар ва афзалликлардан фойдаланади.

7-боб. Ички ишлар органлари ходимларини ҳуқуқий ва ижтимоий ҳимоя қилиш

34-модда. Ички ишлар органлари ходимларини ҳуқуқий ҳимоя қилиш кафолатлари

Ички ишлар органи ходими давлат органи вакили сифатида иш юритади ва давлат ҳимояси остида бўлади.

Ички ишлар органи ходими хизмат мажбуриятларини бажариш чоғида фақат бевосита ёки тўғридан-тўғри бошлиққа бўйсунади.

Қонун билан ваколат берилган шахслардан ташқари ҳеч ким ички ишлар органи ходимининг қонуний фаолиятига аралашиш, ички ишлар органи ходимини қонун билан ички ишлар органлари зиммасига юклатилмаган мажбуриятларни бажаришга мажбурлаш ҳуқуқига эга эмас. Қонунга зидлиги аниқ бўлган буйруқ ёки фармойиш олганда ички ишлар органи ходими уни бажаришни рад этиш ҳуқуқига эга ва қонунга амал қилиши шарт.

Ички ишлар органи ходими ўз иш юритувида бўлган ишлар ва материалларнинг моҳияти ҳақида бирор-бир тушунтириш беришга, шунингдек бундай ишлар ва материалларни, шу жумладан фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига дахлдор ишлар ҳамда материалларни танишиб чиқиш учун қонунчиликда назарда тутилган ҳоллардан ва тартибдан бошқача тарзда тақдим этишга мажбур эмас.

Ички ишлар органларининг ходимлари ўзига нисбатан қабул қилинган қарорлар ва ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) устидан юқори турувчи мансабдор шахсларга, прокурорга ёки судга белгиланган тартибда шикоят қилиш ҳуқуқига эга.

34 1 -модда. Ички ишлар органлари тергов бўлинмалари ходимларининг дахлсизлиги

Ички ишлар органларининг тергов бўлинмалари суриштирувчиларига, терговчиларига ва раҳбарларига нисбатан жиноят ишлари Қорақалпоғистон Республикаси прокурори, Тошкент шаҳар, вилоятлар прокурорлари ва уларга тенглаштирилган прокурорлар томонидан, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги Тергов департаментининг терговчиларига, бўлинмалари раҳбарларига ва бошлиғига нисбатан эса Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ёки унинг ўринбосарлари томонидан қўзғатилади.

35-модда. Ички ишлар органлари ходимларини ижтимоий ҳимоя қилиш

Ички ишлар органлари ходимларини ижтимоий ҳимоя қилиш қуйидагилар орқали таъминланади:

соғлиғини сақлаш;

меҳнатига ҳақ тўлаш;

уй-жой майдони билан таъминлаш;

мол-мулкига етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш;

хизмат мажбуриятларини бажариш чоғида транспорт воситаларидан имтиёзли фойдаланиш;

давлат пенсия таъминоти;

давлат суғуртаси;

ижтимоий ёрдам кўрсатиш.

Қонунчиликда ички ишлар органлари ходимларини ижтимоий ҳимоя қилишга доир бошқа чора-тадбирлар ҳам назарда тутилиши мумкин.

36-модда. Ички ишлар органлари ходимларининг соғлиғини сақлаш

Ички ишлар органларининг ходимларига, ҳарбий хизматчиларига, пенсионерларига, ишчи ва хизматчиларига ҳамда уларнинг оила аъзоларига, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг таълим муассасалари курсантлари ва тингловчиларига ички ишлар органларининг тиббий муассасалари, шунингдек фаолиятини Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан амалга оширувчи бошқа даволаш-профилактика муассасалари томонидан бепул тиббий-санитария, тиббий-ижтимоий таъминот берилади ҳамда тиббий-санитария ёрдами кўрсатилади.

Ички ишлар органларининг ходимлари, ҳарбий хизматчилари, пенсионерлари санаторий-курорт шароитида даволаниш учун йилига бир марта имтиёзли йўлланмалар билан таъминланади.

Касалликларнинг профилактикаси, беморларга ташхис қўйиш, уларни даволаш ва соғломлаштириш бўйича тадбирларни амалга ошириш, тиббий кўриклар ва ҳарбий-тиббий экспертиза ўтказиш учун зарур бўлган тиббий воситалар, буюмлар, асбоб-ускуналар ва дори воситалари Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан олинади.

Зарур бўлган ҳолларда, шошилинч тиббий ёрдам ва режали ихтисослаштирилган тиббий ёрдам белгиланган тартибда Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг даволаш-профилактика муассасалари томонидан амалга оширилади.

Алоҳида ҳолларда, бириктирилган таркибнинг тиббий кўрсатмалар бўйича тиббий ёрдам олиши учун уни Ўзбекистон Республикасидан ташқарига юбориш Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг махсус комиссияси хулосаси асосида амалга оширилади. Бундай ҳолларда, бириктирилган таркибнинг тиббий ёрдам олиши учун харажатлар Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг бюджетдан ташқари маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.

Ички ишлар органларида тиббий-санитария, тиббий-ижтимоий ёрдамни ва санаторий-курорт таъминотини, тиббий текширувни ташкил этиш ва ҳарбий-тиббий экспертизани ўтказиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.

37-модда. Ички ишлар органлари ходимларининг меҳнатига ҳақ тўлаш

Ички ишлар органлари ходимларига пул таъминотининг турлари ва миқдори Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тасдиқланади.

Ички ишлар органлари ходимлари қонунчиликда белгиланган тартибда ҳамда миқдорларда пул ва озиқ-овқат таъминоти билан таъминланади.

38-модда. Ички ишлар органлари ходимларини уй-жой майдони билан таъминлаш

Уй-жой олишга ва уй-жой шароитларини яхшилашга муҳтож деб топилган ички ишлар органлари ходимлари белгиланган тартибда уй-жой майдони олиш ҳуқуқига эга.

Ички ишлар органлари хизмат уй-жой фондига эга бўлиши мумкин.

Ички ишлар органлари ходимларига турар жойларни ижарага олганлик (ижарада турганлик) учун Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан белгиланган тартибда ва миқдорларда пуллик компенсация тўланади.

Ички ишлар органлари ходимларига Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланадиган тартибда узоқ муддатли, имтиёзли ипотека кредитларидан фойдаланган ҳолда квартиралар олиш ҳуқуқи берилади ва якка тартибда уй-жой қурилиши учун ер участкаларини электрон онлайн-аукцион воситасида сотиб олиш харажатларининг ўрни қопланади.

39-модда. Ички ишлар органи ходимининг мол-мулкига етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш

Ички ишлар органи ходимининг ёки унинг яқин қариндошларининг мол-мулкига унинг хизмат мажбуриятларини бажариши билан боғлиқ ҳолда етказилган зарарнинг ўрни Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан тўлиқ ҳажмда қопланади, ушбу сумма кейинчалик айбдор шахслардан ундириб олинади.

40-модда. Ички ишлар органлари ходимларининг хизмат мажбуриятларини бажариш чоғида транспорт воситаларидан фойдаланиши тартиби

Ички ишлар органлари махсус автотранспорт воситалари, шу жумладан ички ишлар органларига тегишлиликни билдирувчи махсус ёруғлик сигналларига ва товушли сигналларга, бўёқли рангли графика схемасига эга махсус автотранспорт воситалари, шунингдек бошқа махсус воситалар билан таъминланади.

Меҳнатнинг қатнов хусусияти билан боғлиқ бўлган хизмат мажбуриятларини бажарувчи ички ишлар органлари ходимларига қонунчиликда белгиланган тартибда ва миқдорларда шаҳар йўловчи транспортидан (йўналишли ва йўналишсиз таксилардан ташқари) фойдаланиш учун ойлик йўл чипталари берилади ёки пуллик компенсация тўланади.

Хизмат сафарига юборилган ички ишлар органлари ходимларига транспортнинг барча турларига йўл ҳужжатларини сафар гувоҳномасини кўрсатиб навбатсиз олиш ҳуқуқи берилади.

Шахсий транспортдан хизмат сафарларида фойдаланадиган ички ишлар органлари ходимларига Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда ва миқдорларда пуллик компенсация тўланади.

41-модда. Ички ишлар органлари ходимларининг давлат пенсия таъминоти

Ички ишлар органлари ходимлари, боқувчисини йўқотган тақдирда эса уларнинг оила аъзолари қонунчиликда белгиланган тартибда ва миқдорларда давлат пенсия таъминотини олиш ҳуқуқига эга.

42-модда. Ички ишлар органлари ходимларининг давлат суғуртаси

Ички ишлар органларининг ходимлари Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари ва қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан давлат томонидан мажбурий суғурта қилинади.

43-модда. Ички ишлар органларининг ходимларига ва уларнинг оилаларига ижтимоий ёрдам кўрсатиш

Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазири ички ишлар органларининг хизмат мажбуриятларини бажариш чоғида тан жароҳати етказилган ходимларига, шунингдек ҳалок бўлганларнинг оила аъзоларига Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда ва миқдорларда бир маротабалик нафақа тайинлашга ҳақли.

Қонунчиликда хизмат мажбуриятларини бажариш чоғида ҳалок бўлган ички ишлар органлари ходимларининг фарзандларига уларни ички ишлар органларидаги хизматга қабул қилишда ва Ўзбекистон Республикасининг олий ҳарбий таълим муассасаларига ўқишга қабул қилишда афзалликлар берилиши мумкин.

8-боб. Якунловчи қоидалар

44-модда. Ички ишлар органларининг молиялаштирилиши ва моддий-техника таъминоти

Ички ишлар органларининг молиялаштирилиши ва моддий-техника таъминоти, Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари ва қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан амалга оширилади, бундан юридик ва жисмоний шахслар билан тузиладиган шартномалар асосида ташкил этиладиган бўлинмалар мустасно.

Ички ишлар органларининг жисмоний ва юридик шахслар билан тузилган шартномалар асосида ташкил этилган бўлинмалари ушбу шахслар ҳисобидан таъминланади.

Ички ишлар органлари ходимлари бепул формали кийим-бош билан таъминланади. Ашёвий таъминот нормалари, шунингдек формали кийим-бошни кийиш қоидалари Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги томонидан белгиланади.

Ички ишлар органларида бюджетдан ташқари жамғарма ташкил этилиши мумкин, уни ташкил этиш тартиби қонунчиликда белгиланади.

Ички ишлар органлари учун ажратиладиган маблағлардан мақсадли фойдаланилиши устидан назорат қилиш қонунчиликка мувофиқ амалга оширилади.

45-модда. Халқаро ҳамкорлик

Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Ўзбекистон Республикасининг қонунчилиги ва халқаро шартномаларига мувофиқ бошқа давлатларнинг ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлари ҳамда халқаро ташкилотлар билан ўз ваколатига тааллуқли масалалар бўйича ҳамкорликни амалга оширади.

46-модда. Ички ишлар органлари ходимларининг жавобгарлиги

Ички ишлар органи ходими ғайриқонуний хатти-ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлиги, шунингдек хизмат мажбуриятларини лозим даражада бажармаганлиги учун қонунга мувофиқ жавобгар бўлади.

Ички ишлар органи ходимининг ғайриқонуний хатти-ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлиги туфайли жисмоний ва юридик шахсларга етказилган зарарнинг ўрни ички ишлар органлари томонидан бюджетдан ташқари жамғарма маблағлари ҳисобидан қопланади, ушбу сумма кейинчалик айбдор шахсдан ундириб олинади.

Ички ишлар органлари ходимлари хизмат интизомини бузганлик учун Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тасдиқланадиган Ички ишлар органларининг интизом уставига мувофиқ жавобгар бўлади.

Қайси жисмоний ёки юридик шахс ўзининг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари камситилишига ички ишлар органи ходимининг ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлиги сабаб бўлди деб ҳисобласа, ўша жисмоний ёки юридик шахс ушбу ҳаракатлар ёки ҳаракатсизлик устидан бўйсунув тартибида юқори турувчи органга, прокурорга ёхуд судга шикоят қилишга ҳақли.

47-модда. Ички ишлар органлари тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик

Ички ишлар органлари тўғрисидаги қонунчиликни бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

48-модда. Қонунчиликни ушбу Қонунга мувофиқлаштириш

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:

ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;

давлат бошқаруви органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.

49-модда. Ушбу Қонуннинг кучга кириши

Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан олти ой ўтгач кучга киради.

Ўзбекистон Республикаси Президенти вазифасини бажарувчи Ш. МИРЗИЁЕВ

Тошкент ш.,

2016 йил 16 сентябрь,

ЎРҚ-407-сон

(Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2016 й., 38-сон, 438-модда; 2017 й., 24-сон, 487-модда, 37-сон, 978-модда, Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 24.05.2019 й., 03/19/542/3177-сон, 2019 й., 2-сон, 47-модда, 05.09.2019 й., 03/19/563/3685-сон, 11.09.2019 й., 03/19/566/3734-сон; 30.10.2019 й., 03/19/575/3972-сон; 25.12.2019 й., 03/19/597/4193-сон; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.04.2021 й., 03/21/683/0375-сон ; 14.03.2022 й., 03/22/759/0213-сон, 01.06.2022 й., 03/22/772/0460-сон, 07.06.2022 й., 03/22/775/0477-сон; 28.10.2022 й., 03/22/797/0967-сон; 12.07.2023 й., 03/23/854/0463-сон; 14.03.2024 й., 03/24/920/0209-сон; 09.09.2024 й., 03/24/957/0689-сон; 21.09.2024 й., 03/24/963/0735-сон; 02.12.2024 й., 03/24/1008/0988-сон; 30.12.2025 й., 03/25/1109/1241-сон; 13.01.2026 й., 03/26/1111/0037-сон; 18.04.2026 й., 03/26/1132/0378-сон; 20.05.2026 й., 03/26/1146/0514-сон; 14.08.2026 й., 03/26/1166/0842-сон; 15.10.2026 й., 03/26/1180/1032-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni

Ichki ishlar organlari toʻgʻrisida

Qonunchilik palatasi tomonidan 2016-yil 12-avgustda qabul qilingan Senat tomonidan 2016-yil 24-avgustda maʼqullangan

1-bob. Umumiy qoidalar

1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi

Ushbu Qonunning maqsadi Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar organlarining (bundan buyon matnda ichki ishlar organlari deb yuritiladi) faoliyatini tartibga solishdan iborat.

2-modda. Ichki ishlar organlarining asosiy vazifalari

Ichki ishlar organlarining asosiy vazifalari fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini, jismoniy va yuridik shaxslarning mulkini, konstitutsiyaviy tuzumni himoya qilishdan, qonun ustuvorligini, shaxs, jamiyat va davlatning xavfsizligini taʼminlashdan, shuningdek huquqbuzarliklarning oldini olish va profilaktikasidan iborat.

3-modda. Ichki ishlar organlari toʻgʻrisidagi qonunchilik

Ichki ishlar organlari toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

4-modda. Ichki ishlar organlari faoliyatining asosiy yoʻnalishlari

Ichki ishlar organlari faoliyatni oʻz vakolatlari doirasida quyidagi asosiy yoʻnalishlar boʻyicha amalga oshiradi:

fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish;

jamoat tartibini saqlash va jamoat xavfsizligini taʼminlash;

tergovga qadar tekshiruvni, tezkor-qidiruv faoliyatini amalga oshirish, jinoyat ishlari boʻyicha surishtiruv hamda dastlabki tergovni oʻtkazish;

jinoyatchilik va terrorizmga qarshi kurashish, shu jumladan terrorchilik harakatlariga chek qoʻyishda hamda garovga olinganlarni ozod qilishda ishtirok etish yoʻli bilan kurashish, shuningdek odam savdosiga qarshi kurashish;

huquqbuzarliklar profilaktikasi, ularning sabablarini va sodir etilishiga imkon berayotgan shart-sharoitlarni aniqlash hamda bartaraf etish, huquqbuzarliklarni sodir etishga moyil shaxslarni aniqlash;

ehtiyot choralarini, jinoiy jazoni va jinoiy-huquqiy taʼsir koʻrsatishning boshqa choralarini ijro etish, shuningdek shaxslarni qidirish boʻyicha ishlarni tashkil etish;

maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni yuritish, maʼmuriy jazolarni qoʻllash toʻgʻrisidagi qarorlarni ijro etish;

yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlash;

pasport tizimi talablarining bajarilishini taʼminlash, Oʻzbekiston Respublikasidan chiqish va unga kirish uchun zarur boʻlgan hujjatlarni, doimiy va vaqtincha yashash uchun ruxsatnomalarni berishga hamda rasmiylashtirishga doir ishlarni, pasport tizimiga va Oʻzbekiston Respublikasi hududida boʻlish qoidalariga rioya etilishi ustidan nazorat qilishni amalga oshirish;

fuqaroviy va xizmat qurolining hamda uning oʻq-dorilarining, sanoat uchun moʻljallangan portlovchi materiallarning, shuningdek pirotexnika buyumlarining, giyohvandlik vositalarining, ular analoglarining, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalada boʻlishi sohasini nazorat qilish;

ekspert-kriminalistika faoliyatini amalga oshirish;

davlat obyektlarini, oʻta muhim, toifalangan obyektlarni va boshqa obyektlarni, jismoniy va yuridik shaxslarning mol-mulkini qoʻriqlash;

litsenziyalash va ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatlarni berish, shuningdek litsenziya va ruxsat etishga oid talablarga hamda shartlarga rioya etilishini nazorat qilish;

harbiy-safarbarlik ishlarini va fuqaro muhofazasi tadbirlarini amalga oshirish;

qonun ijodkorligi faoliyatida hamda jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirishga doir ishlarda ishtirok etish.

5-modda. Ichki ishlar organlari faoliyatining asosiy prinsiplari

Ichki ishlar organlari faoliyatining asosiy prinsiplari qonuniylik, yagonalik, fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga rioya etish hamda ushbu huquqlar, erkinliklar va qonuniy manfaatlarni hurmat qilish, ochiqlik va shaffoflikdan iborat.

6-modda. Qonuniylik prinsipi

Ichki ishlar organlari xodimlari oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi , ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlari talablariga aniq rioya etishi hamda ularni bajarishi shart.

Qonunlarni aniq bajarishdan va ularga rioya qilishdan har qanday chekinish, qanday sabablarga koʻra yuz berganidan qatʼi nazar, qonuniylikni buzish hisoblanadi va belgilangan javobgarlikka sabab boʻladi.

Ichki ishlar organlarining xodimlari xizmat majburiyatlarini bajarish chogʻidagi oʻzining qonunga xilof xatti-harakatlarini (harakatsizligini) oqlash uchun xizmat manfaatlarini, iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiqlikni, yuqori turuvchi mansabdor shaxslarning qonunga xilof talablari, buyruqlari va farmoyishlarini yoki qonunga muvofiq boʻlmagan boshqa biror-bir holatni roʻkach qilishi mumkin emas. Ichki ishlar organlarining xodimlariga kimnidir gʻayriqonuniy harakatlarni sodir etishga bevosita yoki bilvosita qiziqtirish, koʻndirish, undash taqiqlanadi.

7-modda. Yagonalik prinsipi

Ichki ishlar organlari huquqni muhofaza qiluvchi organlardir va Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziri rahbarlik qiladigan yagona tizimni tashkil etadi.

8-modda. Fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga rioya etish hamda ushbu huquqlar, erkinliklar va qonuniy manfaatlarni hurmat qilish prinsipi

Ichki ishlar organlari oʻz faoliyatini fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga rioya etish hamda ushbu huquqlar, erkinliklar va qonuniy manfaatlarni hurmat qilish asosida amalga oshiradi.

Ichki ishlar organlari fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari ularning jinsi, irqi, millati, tili, dini, eʼtiqodi, ijtimoiy kelib chiqishi, ijtimoiy mavqeyidan qatʼi nazar, himoya qilinishini taʼminlaydi.

Ichki ishlar organlarining fuqarolar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini cheklovchi faoliyati, agar qonuniy maqsadga erishilgan boʻlsa yoki ushbu maqsadga fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini cheklash orqali erishib boʻlmasligi yoki erishilmasligi kerakligi aniqlansa, darhol toʻxtatiladi.

Qiynoqlarga solish, zoʻravonlik qilish, boshqa shafqatsiz yoki inson qadr-qimmatini kamsitadigan tarzda muomalada boʻlish ichki ishlar organi xodimiga taqiqlanadi. Ichki ishlar organining xodimi fuqaroga qasddan ogʻriq, jismoniy yoki maʼnaviy azob yetkaziladigan xatti-harakatlarga chek qoʻyishi shart.

Agar qonunda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ichki ishlar organlari fuqaroning shaʼni, qadr-qimmatiga yoki ishchanlik obroʻsiga putur yetkazadigan, uning shaxsiy hayotiga taalluqli boʻlgan maʼlumotlarni oshkor qilishga haqli emas.

Agar qonunda boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, ichki ishlar organlari har bir fuqaroga oʻzlarida mavjud boʻlgan, uning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga bevosita daxldor boʻlgan hujjatlar hamda materiallar bilan tanishish imkoniyatini taʼminlashi shart.

Ichki ishlar organi xodimi fuqaroga murojaat etganida:

oʻz lavozimini, unvonini, familiyasini, ismini, otasining ismini aytishi, fuqaroning talabiga koʻra xizmat guvohnomasini koʻrsatishi, shundan soʻng murojaat qilishining sababi va maqsadini maʼlum qilishi;

fuqaroga nisbatan uning huquq va erkinliklarini cheklovchi choralar qoʻllanilgan taqdirda, bunday choralar qoʻllanilishining sababini hamda asoslarini, shuningdek fuqaroning shu munosabat bilan yuzaga keladigan huquqlari va majburiyatlarini unga tushuntirishi shart.

Ichki ishlar organi xodimi oʻziga fuqaro murojaat etgan taqdirda, oʻz lavozimini, unvonini, familiyasini, ismini, otasining ismini aytishi, uni diqqat bilan eshitishi, oʻz vakolatlari doirasida tegishli choralar koʻrishi yoxud qoʻyilgan masalani hal etish kimning vakolatiga kirishini tushuntirishi shart.

9-modda. Ochiqlik va shaffoflik prinsipi

Ichki ishlar organlari oʻz faoliyatini ochiq va shaffof tarzda, davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, boshqa tashkilotlar va fuqarolar, shuningdek ommaviy axborot vositalari bilan hamkorlikda amalga oshiradi.

Jismoniy va yuridik shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda ichki ishlar organlarining faoliyati haqida, shuningdek jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari hamda qonuniy manfaatlariga bevosita daxldor boʻlgan haqqoniy axborotni olish huquqiga ega, foydalanilishi qonun bilan cheklangan axborot bundan mustasno.

Ichki ishlar organlari “Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari faoliyatining ochiqligi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida belgilangan tartibda oʻz faoliyati toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanilishini taʼminlaydi.

10-modda. Ichki ishlar organi xodimi qonuniy talablari bajarilishining majburiyligi

Ichki ishlar organi xodimining oʻz vakolatlari doirasida qoʻyilgan qonuniy talablarini, shu jumladan qonunga rioya etish, hujjatlarni, tekshiruvlar materiallarini va boshqa maʼlumotlarni taqdim etish, mutaxassis ajratish, ichki ishlar organiga kelish hamda aniqlangan qonunbuzarliklar xususida tushuntirishlar berish toʻgʻrisidagi, qoidabuzarliklarni, shuningdek ularning sabablarini va sodir etilishiga imkon bergan shart-sharoitlarni bartaraf etish haqidagi qonuniy talablarini barcha davlat organlari, boshqa tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar tomonidan bajarilishi majburiydir.

Ichki ishlar organlarining zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarish uchun zarur boʻlgan axborot, hujjatlar va boshqa materiallar ularning qonuniy talabi boʻyicha bepul taqdim etiladi.

Ichki ishlar organi xodimining qonuniy talablari ustidan shikoyat qilinishi ularning bajarilishini toʻxtatib turmaydi.

11-modda. Ichki ishlar organlarining boshqa organlar va tashkilotlar bilan hamkorligi

Ichki ishlar organlari oʻz zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarish maqsadida, qonunchilikda belgilangan tartibda davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va boshqa tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi hamda aniqlangan jinoyatlar va boshqa huquqbuzarliklarga oid mavjud materiallar toʻgʻrisidagi axborotni almashishni, shu jumladan elektron shaklda almashishni, shuningdek boshqa axborotni almashishni amalga oshiradi.

Davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va boshqa tashkilotlar fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishda, jamoat tartibini saqlash, jamoat xavfsizligini taʼminlashda, jinoyatlar va maʼmuriy huquqbuzarliklarning oldini olish, ularni aniqlash, ularga chek qoʻyish, ularni fosh etishda, jinoyat ishlarini tergov qilishda, jinoyatchilarni qidirishda, bedarak yoʻqolganlarning turgan joyini aniqlashda, shuningdek huquqbuzarliklar profilaktikasida ichki ishlar organlariga oʻz vakolatlari doirasida koʻmaklashishi shart.

12-modda. Fan yutuqlaridan, zamonaviy texnologiyalardan va axborot tizimlaridan foydalanish

Ichki ishlar organlari oʻz faoliyatida fan yutuqlaridan, zamonaviy texnologiyalardan va axborot tizimlaridan foydalanadi.

Ichki ishlar organlari jismoniy va yuridik shaxslarga ushbu organlarning vakolatlariga taalluqli elektron davlat xizmatlari koʻrsatilishini, shuningdek hujjatlarni qabul qilish va roʻyxatga olishning, davlat xizmatlari koʻrsatish jarayoni toʻgʻrisidagi xabarnomalarning elektron shakllari qoʻllanilishini qonunchilikka muvofiq taʼminlaydi.

Ichki ishlar organlari jamoat tartibini, jamoat xavfsizligini taʼminlashda, jinoyatlar, maʼmuriy huquqbuzarliklarning oldini olishda, ularni aniqlashda, ularga chek qoʻyishda, ularni fosh etishda, tergov qilishda hamda jinoyatlar, maʼmuriy huquqbuzarliklarning sodir etilishi holatlarini, hodisalar holatlarini hujjatlashtirishda, shu jumladan jamoat joylarida, shuningdek oʻz zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarayotgan ichki ishlar organlari xodimlarining harakatlarini qayd etish uchun texnik vositalardan, shu jumladan audio-, foto- va video qayd etish vositalaridan foydalanishi mumkin.

Ichki ishlar organlarida davlat sirlarini yoki qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirni tashkil etuvchi maʼlumotlarni muhofaza qilish, shu jumladan kriptografik vositalarni qoʻllagan holda texnik jihatdan muhofaza qilish taʼminlanadi.

2-bob. Ichki ishlar organlari

13-modda. Ichki ishlar organlarining tizimi

Ichki ishlar organlarining tizimi Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Toshkent shahar va Toshkent viloyati ichki ishlar bosh boshqarmalari, viloyatlar ichki ishlar boshqarmalari, tumanlar va shaharlar ichki ishlar boshqarmalari (boʻlimlari), transportda xavfsizlikni taʼminlash boshqarmalari (boʻlimlari), jazoni ijro etish muassasalari, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Qoʻriqlash departamenti va uning boʻlinmalari, ichki ishlar organlarining oʻta muhim va toifalangan obyektlardagi boʻlinmalari, shaharcha ichki ishlar boʻlinmalari, mahalla huquq-tartibot maskanlari hamda ichki ishlar organlarining tayanch punktlari, shuningdek taʼlim va tibbiyot muassasalari, ichki ishlar organlari zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarish uchun tashkil etiladigan boshqa boʻlinmalar va tashkilotlardan iboratdir.

Ichki ishlar organlari tizimiga oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining harbiy xizmatchilari uchun qonunchilikda belgilangan tartibda huquqlar va imtiyozlardan foydalanadigan qorovul qoʻshinlari ham kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziri oʻz maqomiga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining tarkibiga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi bevosita Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga, qonunchilikka muvofiq ayrim masalalar boʻyicha esa Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga boʻysunadi.

Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziri huquqbuzarliklarning oldini olish va ularning profilaktikasi holati toʻgʻrisidagi axborotni yiliga ikki marta Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatiga taqdim etadi.

Ichki ishlar organlarining tashkiliy-shtat tuzilishi va shtat sonining eng yuqori chegarasi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi.

13 1 -modda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi hududiy boʻlinmalari rahbarlarining Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, xalq deputatlari Kengashlari oldida hisobdorligi

Qoraqalpogʻiston Respublikasi ichki ishlar vaziri, Toshkent shahar va Toshkent viloyati ichki ishlar bosh boshqarmalarining, viloyatlar ichki ishlar boshqarmalarining boshliqlari huquqbuzarliklarning oldini olish va ularning profilaktikasi holati toʻgʻrisida har chorakda, jamoat xavfsizligi haqida har olti oyda tegishincha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesiga, xalq deputatlari Toshkent shahar va viloyatlar Kengashlariga hisobot taqdim etadi.

Tuman (shahar) ichki ishlar boshqarmalarining (boʻlimlarining) boshliqlari huquqbuzarliklarning oldini olish va ularning profilaktikasi holati toʻgʻrisida, shuningdek jamoat xavfsizligi haqida har chorakda xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlariga hisobot taqdim etadi.

Mahalla huquq-tartibot maskanlarining profilaktika bosh inspektorlari jamoat xavfsizligini taʼminlash holati toʻgʻrisida har olti oyda xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlariga hisobot taqdim etadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi hududiy boʻlinmalari rahbarlarining hisobotlarini eshitishga tegishli hududda joylashgan boshqa davlat organlarining, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, korxonalarning, muassasalarning, tashkilotlarning, shu jumladan nodavlat notijorat tashkilotlarining, siyosiy partiyalarning, ommaviy axborot vositalarining vakillari va boshqa shaxslar taklif etilishi mumkin.

Yuklatilgan vazifalarning bajarilishi yuzasidan koʻrilayotgan chora-tadbirlar va ishlarning natijalari Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi hududiy boʻlinmalari rahbarlarining hisobotlarini eshitish chogʻida tanqidiy jihatdan muhokama qilinadi, ularning faoliyati samaradorligiga shaxsan baho beriladi, shuningdek egallab turgan lavozimiga muvofiq yoki muvofiq emasligi toʻgʻrisida tavsiyalar qabul qilinadi.

14-modda. Ichki ishlar organlarining mansabdor shaxslarini tayinlash va lavozimidan ozod etish

Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziri Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining taqdimnomasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan lavozimiga tasdiqlanadi va lavozimidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan ozod etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vazirining oʻrinbosarlari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadigan tartibda lavozimiga tayinlanadi va lavozimidan ozod etiladi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi ichki ishlar vaziri Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziri bilan kelishilgan holda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi tomonidan lavozimiga tayinlanadi va lavozimidan ozod etiladi.

Viloyatlar ichki ishlar boshqarmalarining boshliqlari Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziri tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimidan ozod etiladi.

Tumanlar va shaharlar ichki ishlar boshqarmalarining (boʻlimlarining) boshliqlari Qoraqalpogʻiston Respublikasi ichki ishlar vazirining, Toshkent shahar va Toshkent viloyati ichki ishlar bosh boshqarmalari boshliqlarining, viloyatlar ichki ishlar boshqarmalari boshliqlarining taqdimnomalari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziri tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimidan ozod etiladi.

Ushbu moddaning birinchi — beshinchi qismlarida koʻrsatilmagan ichki ishlar organlari xodimlarini lavozimiga tayinlash va lavozimidan ozod etish tartibi qonunchilikda belgilanadi.

15-modda. Ichki ishlar organlarining tayanch punktlari

Ichki ishlar organlarining tayanch punktlari tumanlar va shaharlar ichki ishlar boshqarmalarining (boʻlimlarining) ichki ishlar organlarining jamoatchilik bilan hamkorligini taʼminlash maqsadida tashkil etiladigan hamda qishloqlarda, ovullarda va mahallalarda jamoat tartibi saqlanishini, fuqarolar xavfsizligini, huquqbuzarliklar profilaktikasini, jinoyatchilikka qarshi kurashishni bevosita taʼminlaydigan asosiy quyi boʻgʻinidir.

Ichki ishlar organlarining tayanch punktlari faoliyatni profilaktika katta inspektorlari, inspektorlari va kichik inspektorlaridan iborat tarkibda amalga oshiradi.

Profilaktika inspektorlari fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlariga belgilangan tartibda hisobotlar taqdim etadi.

Ichki ishlar organlarining tayanch punktlari ishini tashkil etish uchun ichki ishlar organlarining boshqa boʻlinmalari ham jalb etilishi mumkin.

15 1 -modda. Mahalla huquq-tartibot maskanlari

Mahalla huquq-tartibot maskanlari ichki ishlar organlarining faoliyatini bevosita mahallalarda jamoat tartibini saqlash, huquqbuzarliklar profilaktikasi va jinoyatchilikka qarshi kurashish boʻyicha, shuningdek fuqarolarning xavfsizligi va osoyishtaligini taʼminlash borasida ichki ishlar organlari, boshqa huquq-tartibot organlari va jamoat tuzilmalarining hamkorlikda ishlashini mahallalar kesimida tashkil etish boʻyicha amalga oshiradigan tarkibiy tuzilmasi hisoblanadi.

Mahalla huquq-tartibot maskanlari oʻz faoliyatini quyidagi tarkibda amalga oshiradi:

profilaktika bosh inspektorlari, katta inspektorlari, inspektorlari va kichik inspektorlari;

mazkur hududda xizmatni oʻtash uchun biriktirilgan yoki tashkiliy-shtat tuzilmasi asosida kiritilgan tuman (shahar) ichki ishlar organining xotin-qizlar masalalari boʻyicha inspektori, probatsiya boʻlinmasi inspektori, tezkor vakil, patrul-post xizmati xodimlari, yoʻl harakati xavfsizligi inspektori, qoʻriqlash boʻlinmasining naryadi;

jamoat tartibini saqlash va huquqbuzarliklar profilaktikasiga koʻmaklashish uchun yuborilgan Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiya boʻlinmasining va boshqa vakolatli davlat organlarining xodimlari, shuningdek jamoat tuzilmalarining vakillari.

Mahalla huquq-tartibot maskani faoliyatiga profilaktika bosh inspektori rahbarlik qiladi.

3-bob. Ichki ishlar organlarining majburiyatlari va huquqlari

16-modda. Ichki ishlar organlarining majburiyatlari

Ichki ishlar organlari:

fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini, yuridik va jismoniy shaxslarning mulkini, shaxs, jamiyat va davlat xavfsizligini himoya qilish boʻyicha oʻz vakolatlari doirasida barcha zarur choralarni koʻrishi;

jamoat joylarida, shu jumladan koʻchalarda, maydonlarda, istirohat bogʻlarida, transport magistrallarida, vokzallarda, aeroportlarda, shuningdek ommaviy tadbirlarni oʻtkazish chogʻida fuqarolarning xavfsizligini taʼminlashi;

jinoyatlar, boshqa huquqbuzarliklar va hodisalar toʻgʻrisidagi arizalarni, xabarlarni va boshqa axborotni, shu jumladan elektron shakldagi shunday arizalarni, xabarlarni va boshqa axborotni qabul qilishi hamda roʻyxatga olishi, murojaat etuvchiga qonunchilikda belgilangan tartibda keyinchalik xabar bergan holda ular boʻyicha oʻz vaqtida choralar koʻrishi;

jinoyat, maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etilgan joyga, hodisa joyiga darhol yetib kelishi, gʻayriqonuniy qilmishlarga chek qoʻyishi, fuqarolarning xavfsizligiga tahdidlarni bartaraf etishi, jinoyat, maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etilganligi holatlarini, hodisa holatlarini hujjatlashtirishi, jinoyat, maʼmuriy huquqbuzarlik, hodisa izlarining saqlanishini taʼminlashi;

jismoniy va yuridik shaxslarning turar joylariga hamda boshqa xonalariga mulkdorlarning va ular vakillarining xohishiga xilof tarzda yoki ular yoʻqligida ichki ishlar organlari xodimlari kirganligining barcha hollari toʻgʻrisida yigirma toʻrt soat ichida prokurorni yozma shaklda xabardor qilishi;

jinoyat, maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etilgan joyda yoki hodisa joyida jabrlangan fuqarolarga, shuningdek nochor ahvolda qolgan fuqarolarga birinchi tibbiy yordam yoki boshqa xil yordam koʻrsatilishini tashkil etishi;

oʻz vakolatlari doirasida jinoyatlar faktlari boʻyicha jinoyat ishlarini qoʻzgʻatishi, maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni yuritishi;

jinoyatlarning oldini olish, ularni aniqlash, ularga chek qoʻyish va ularni fosh etish, shuningdek ularni tayyorlash va sodir etishga aloqador boʻlgan shaxslarni aniqlash hamda topish choralarini koʻrishi;

ayrim protsessual harakatlarni bajarishda tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlarga, surishtiruv va tergov organlariga, sudga Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksida nazarda tutilgan tartibda yordam berishi;

jinoyat ishlari boʻyicha, zarur boʻlgan hollarda esa jinoyat ishi qoʻzgʻatilguniga qadar, ekspertizalarni, maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha ekspertizalarni, shuningdek tezkor-qidiruv faoliyatini amalga oshirish maqsadida narsalar va hujjatlarni tekshirishni tayinlashi hamda oʻtkazishi;

shaxsi tanib olinmagan murdalarning shaxsini aniqlashi;

sogʻligʻining holatiga, yoshiga koʻra yoki boshqa sabablarga koʻra oʻzi toʻgʻrisida maʼlumotlar bera olmaydigan shaxslarni identifikatsiya qilish choralarini koʻrishi;

chaqiruv boʻyicha kelishdan boʻyin tovlayotgan shaxslarni majburiy keltirish toʻgʻrisidagi sud ajrimlarini, prokurorning, tergovchining surishtiruvchining va tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organ mansabdor shaxsining qarorlarini bajarishi;

maʼmuriy qamoq jazosini oʻtayotgan shaxslarni qamoqda saqlashi;

ushlab turilganlar, qamoqqa olinganlar va mahkumlarni qamoqda saqlash joylarida saqlashi hamda qoʻriqlashi, mahkumlarni jazoni ijro etish muassasalariga taqsimlashi;

jazoni ijro etish muassasalarida hamda qamoqda saqlash joylarida mahkumlar va qamoqqa olingan shaxslarning saqlanish sharoitlarini va ularning huquqlarini taʼminlashi;

ruhiy holati buzilgan shaxslarni keyinchalik majburiy yoʻsinda davolash uchun, ushlab turilganlarni, qamoqqa olinganlarni va mahkumlarni, shuningdek maʼmuriy qamoqqa olingan shaxslarni qoʻriqlab borishni va boshqa yerga koʻchirishni amalga oshirishi;

uy qamogʻi tarzidagi ehtiyot chorasining ijro etilishini nazorat qilishni amalga oshirishi;

muayyan huquqdan mahrum qilish, majburiy jamoat ishlari, axloq tuzatish ishlari, ozodlikni cheklash, ozodlikdan mahrum qilish, umrbod ozodlikdan mahrum qilish tarzidagi jinoiy jazolarni, shuningdek jinoiy-huquqiy taʼsir koʻrsatishning boshqa choralarini qonunga muvofiq ijro etishi;

jazoni ijro etish muassasalaridan ozod etilgan shaxslar ustidan maʼmuriy nazoratni sudning qarori asosida amalga oshirishi;

transport vositasini boshqarishga boʻlgan huquqdan mahrum qilish, fuqaroviy va xizmat qurolini hamda uning oʻq-dorilarini ularning haqini toʻlash sharti bilan olib qoʻyish, maʼmuriy qamoqqa olish, chet el fuqarolarini va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarni Oʻzbekiston Respublikasi hududidan maʼmuriy tarzda chiqarib yuborish toʻgʻrisidagi sud qarorlarini ijro etishi;

surunkali ichkilikbozlik, giyohvandlik va zaharvandlik bilan kasallangan, ozodlikdan mahrum qilishga hukm qilinganlarni majburiy tarzda davolashni sudning hukmi, ajrimi va qarori asosida amalga oshirishi;

jazoni ijro etish muassasalarining, vaqtincha saqlash hibsxonalarining, tergov hibsxonalarining, maʼmuriy qamoqqa olingan shaxslarni saqlash uchun moʻljallangan maxsus qabulxonalarning, ichki ishlar organlari voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam koʻrsatish markazlarining, aniq yashash joyiga ega boʻlmagan shaxslarni reabilitatsiya qilish markazlarining va ichki ishlar organlari kinologiya boʻlinmalarining faoliyatini taʼminlashi;

huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshirishi, ularning sabablarini va sodir etilishiga imkon bergan shart-sharoitlarni aniqlashi hamda ularni bartaraf etish choralarini koʻrishi;

qonunda nazarda tutilgan shaxslarning profilaktik hisobini yuritishi;

profilaktika tadbirlarini rejalashtirish va oʻtkazish maqsadida jinoyatlar va maʼmuriy huquqbuzarliklarning, ularni sodir etgan shaxslarning, huquqbuzarliklardan jabrlanganlarning, qidiruv eʼlon qilinganlarning, bedarak yoʻqolganlarning, fuqaroviy va xizmat quroliga ega boʻlganlarning hisobini yuritishi, ushbu maʼlumotlarning tahlilini amalga oshirishi hamda profilaktika tadbirlarini oʻtkazishi;

huquqbuzarliklar sodir etishga moyil boʻlgan shaxslarni aniqlashi va ular bilan yakka tartibda profilaktika ishlarini olib borishi;

voyaga yetmaganlar oʻrtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshirishi;

huquqbuzarliklar yoki gʻayriijtimoiy harakatlar sodir etgan voyaga yetmaganlarni, shuningdek nazoratsiz va qarovsiz qolganlarni ichki ishlar organlarining voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam koʻrsatish markazlariga yoxud hududiy ichki ishlar organining xizmat binosiga olib borishi;

ijtimoiy reabilitatsiya va ijtimoiy moslashtirish choralarini koʻrishi;

tanosil kasalliklariga, odamning immunitet tanqisligi virusiga (OIV infeksiyasiga), ruhiy holati buzilishi xastaligiga, surunkali ichkilikbozlikka, giyohvandlikka yoki zaharvandlikka chalingan, shuningdek psixotrop moddalarni yoki aql-iroda faoliyatiga taʼsir qiluvchi boshqa moddalarni isteʼmol qiladigan, chaqiruv boʻyicha yetib kelishdan boʻyin tovlagan shaxslarni olib kelishda sogʻliqni saqlash muassasalariga qonunchilikda belgilangan hollarda va tartibda koʻmaklashishi;

avariyalar, falokatlar, yongʻinlar, tabiiy ofatlar va boshqa favqulodda vaziyatlarda aholini xabardor qilish, odamlarni qutqarish, ularga birinchi tibbiy yordam koʻrsatish, hududning zarur uchastkalarini oʻrab olish (toʻsish) yuzasidan kechiktirib boʻlmaydigan choralar koʻrishi, shuningdek qarovsiz qolgan mol-mulkni qoʻriqlashga doir vazifalarni bajarishi;

Oʻzbekiston Respublikasi hududida yoki uning ayrim joylarida favqulodda holat joriy etilgan hollarda uning huquqiy rejimini taʼminlashda ishtirok etishi;

transport vositalarining, yoʻl harakati qoidalari buzilishlarining hamda yoʻl-transport hodisalarining hisobini yuritishi va ularni roʻyxatga olishi, yoʻl-transport hodisalari toʻgʻrisidagi hujjatlarni rasmiylashtirishi;

shaxsni mastlik holatida deb hisoblashga asoslar mavjud boʻlgan taqdirda uning transport vositasini boshqarishdan chetlatilishini hamda mastlik holatini aniqlash uchun uni belgilangan tartibda tekshiruvdan oʻtkazilishini taʼminlashi;

texnik holati xavfsizlik boʻyicha belgilangan talablarga javob bermaydigan transport vositalaridan foydalanishni taqiqlashi, yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlash boʻyicha talablar bajarilmayotgan boʻlsa, koʻchalar va yoʻllarda taʼmirlash-qurilish ishlari hamda boshqa ishlar oʻtkazilishini cheklashi yoki taqiqlashi;

yoʻl harakati xavfsizligi standartlari, qoidalari va normalariga mos kelmaydigan yoʻllardan hamda temir yoʻldan oʻtish joylaridan foydalanishni taqiqlashi;

Oʻzbekiston Respublikasida turgan chet el fuqarolarining va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning markazlashtirilgan hisobini hamda yagona maʼlumotlar bazasini yuritishi;

Oʻzbekiston Respublikasining fuqaroligiga qabul qilish va Oʻzbekiston Respublikasi fuqaroligidan chiqishga doir materiallarni tayyorlashda ishtirok etishi;

xavf tahdid solgan taqdirda, sudyalarning, prokurorlarning, tergovchilarning, surishtiruvchilarning, jabrlanuvchilarning, guvohlarning hamda jinoyat protsessi boshqa ishtirokchilarining, shuningdek ular oila aʼzolarining hayoti, sogʻligʻi va mol-mulki himoya qilinishini taʼminlash choralarini koʻrishi;

ushlab turilgan yoki qamoqqa olingan shaxslardan olib qoʻyilgan, shuningdek topilgan va ichki ishlar organlariga topshirilgan hujjatlar, qimmatbaho buyumlar, ashyolar va boshqa mol-mulkning saqlanishini taʼminlashi, ularni qonuniy egalariga qaytarish yoki tegishli davlat organlari yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari ixtiyoriga topshirish choralarini koʻrishi;

qoʻriqlanishi lozim boʻlgan davlat obyektlarini, oʻta muhim va toifalangan obyektlarni hamda boshqa obyektlarni, shuningdek jismoniy va yuridik shaxslarning mol-mulkini, savdo, xizmat koʻrsatish, koʻngilochar obyektlarni hamda qurilish obyektlarini qoʻriqlashni amalga oshirishi

egasiz mol-mulk va xazinalar tegishincha davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, fuqarolar yoki yuridik shaxslar ixtiyoriga topshirilguniga qadar ularning saqlanishini taʼminlash boʻyicha kechiktirib boʻlmaydigan choralar koʻrishi;

oʻta xavfli va maxsus yuklarni qoʻriqlash hamda kuzatib borish tadbirlarini amalga oshirishi;

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolariga identifikatsiyalovchi ID-kartalarni yoki xorijga chiqish uchun biometrik pasportlarni, chet el fuqarolariga va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga identifikatsiyalovchi ID-kartalarni, fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga harakatlanish hujjatlarini, shuningdek chegara zonasiga kirish uchun ruxsatnomalar berishni hamda ularni almashtirishni, Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarini, chet el fuqarolarini va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarni doimiy yashash hamda vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatga olishni amalga oshirishi, chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar vizalarining amal qilish muddatini uzaytirish masalalarini koʻrib chiqishi;

fuqarolar va mansabdor shaxslardan qalbakilik belgilari boʻlgan hujjatlarni, shuningdek tegishli asoslarsiz ularda boʻlgan, muomalada boʻlishi taqiqlangan yoki cheklangan narsalarni bayonnoma tuzgan hamda uning koʻchirma nusxasini mazkur fuqarolarga va mansabdor shaxslarga bergan holda olib qoʻyishi;

topib olingan va ixtiyoriy ravishda topshirilgan sanoat uchun moʻljallangan portlovchi materiallar, pirotexnika buyumlari, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalar, prekursorlar, aluminiy kukunlari va qurumlarining tegishli ixtisoslashtirilgan tashkilotlar tomonidan qabul qilinishi hamda saqlanishi, shuningdek ularning realizatsiya qilinishi yoki yoʻq qilib tashlanishini taʼminlash choralarini koʻrishi;

xizmatga doir axborotning, shuningdek xizmat majburiyatlarini bajarishi chogʻida oʻziga maʼlum boʻlib qolgan davlat sirlarini yoki qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirni tashkil etuvchi maʼlumotlarning maxfiyligini va saqlanishini taʼminlashi;

karantin, sanitariya-epidemiologiya tadbirlarini, ekologiyaga va atrof-muhitni muhofaza qilishga doir tadbirlarni oʻtkazishda ishtirok etishi hamda mazkur sohadagi huquqbuzarliklarga qarshi kurashish boʻyicha choralar koʻrishi;

qoʻriqlash faoliyati, huquqbuzarliklar profilaktikasi, jamoat tartibini saqlash hamda jamoat xavfsizligini taʼminlash sohasida, shuningdek boshqa sohalarda ilmiy-tadqiqot va tashkiliy-uslubiy faoliyatni amalga oshirishi, oʻz zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarishda fan va texnologiyalar yutuqlarini rivojlantirishi hamda ulardan foydalanishi, yangi usullarni, texnik va boshqa vositalarni joriy etishi;

maʼlumot-axborot fondlarini shakllantirishi, kriminalistik hisob-axborot tizimini yaratishi, tezkor-qidiruv va kadrlarga oid hisoblarni, davlat statistika hisobotini va boshqa statistika hisobotini yuritishi shart.

Ichki ishlar organlarining zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

17-modda. Ichki ishlar organlarining huquqlari

Ichki ishlar organlari oʻz vakolatlari doirasida quyidagi huquqlarga ega:

fuqarolardan qonunchilikka rioya etishni, gʻayriqonuniy xatti-harakatlarni tugatishni talab qilish, bu talablar bajarilmagan taqdirda esa majburlov choralarini qoʻllash;

oʻz xizmat majburiyatlarini amalga oshirish chogʻida fuqarolarning shaxsini tasdiqlaydigan hujjatlarini tekshirish, agar ularda qurol, oʻq-dorilar, portlovchi, radioaktiv yoki zaharli moddalar, portlatish qurilmalari, pirotexnika buyumlari, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalar, prekursorlar yoxud muomalada boʻlishi taqiqlangan yoki cheklangan boshqa narsalar bor deb hisoblashga asoslar mavjud boʻlganda esa, fuqarolarni shaxsiy koʻrikdan oʻtkazishni, ularning ashyolarini, qoʻl yukini, bagajini koʻrikdan oʻtkazishni amalga oshirish hamda mazkur narsalar, vositalarni va moddalarni olib yurish hamda saqlash uchun qonuniy asoslar mavjud boʻlmagan taqdirda ularni olib qoʻyish;

agar tergovga qadar va tergov harakatlarini, tezkor-qidiruv va qidiruv tadbirlarini oʻtkazish, jinoyat, maʼmuriy huquqbuzarlik, hodisa holatlarini hujjatlashtirish yoki jinoyat, maʼmuriy huquqbuzarlik izlarini, hodisa holatlarini saqlab qolish uchun zarur boʻlsa, fuqarolardan jinoyat, maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etilgan joyni, hodisa joyini tark etishni talab qilish;

sodir etilayotgan jinoyatlarga chek qoʻyish, shuningdek ularni sodir etayotgan shaxslarni taʼqib qilish hamda ushlash uchun, agar buning kechiktirilishi fuqarolarning hayoti va sogʻligʻini, jamiyat va davlat xavfsizligini tahdid ostiga qoʻyishi mumkin boʻlsa, tashkilotlar va fuqarolarning hududiga, turar joylariga va boshqa binolariga, yer uchastkalariga, transport vositalariga sutkaning istalgan vaqtida toʻsqinliksiz kirish (oshib tushish);

fuqarolarning shaxsiy xavfsizligi va jamoat xavfsizligini taʼminlash, jinoyatlarning oldini olish, ularni sodir etgan yoki qidiruvda boʻlgan shaxslarni aniqlash hamda ushlash maqsadida fuqarolarga tegishli boʻlgan turar joylarda va boshqa binolarda, ularga qarashli yer uchastkalarida fuqarolarning roziligi bilan, tashkilotlar joylashgan hududda va binolarda ularning maʼmuriyati ruxsati bilan yoki mulkdorning roziligi bilan boʻlish;

jinoyat ishlarini tergov qilish va maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqish, jinoyatlar, boshqa huquqbuzarliklar va hodisalar haqidagi arizalar hamda xabarlarni koʻrib chiqish doirasida davlat organlariga va boshqa tashkilotlarga kirish, zarur hujjatlar va materiallar bilan tanishish, shuningdek davlat organlaridan, boshqa tashkilotlardan hamda fuqarolardan maʼlumotlarni va boshqa zarur hujjatlar hamda materiallarni soʻrash va olish;

terrorchilikka qarshi operatsiya oʻtkazilayotgan zonada jismoniy shaxslarni shaxsiy koʻrikdan oʻtkazishni, ulardagi ashyolarni, transport vositalarini hamda olib oʻtilayotgan yuklarni koʻrikdan oʻtkazishni, shu jumladan nazorat qilishning texnik va boshqa vositalarini qoʻllagan holda koʻrikdan oʻtkazishni amalga oshirish;

ichki ishlar organlari yurituvidagi ishlar va materiallar boʻyicha fuqarolarni, mansabdor shaxslarni ichki ishlar organlariga chaqirtirish, ulardan zarur tushuntirishlar, maʼlumotlar, hujjatlar, maʼlumotnomalarni va ularning koʻchirma nusxalarini olish;

fuqarolarni ularning roziligi bilan hamkorlikka jalb etish, jamoat tartibini saqlash va jamoat xavfsizligini taʼminlashda ichki ishlar organlariga yordam bergan hamda alohida xizmat koʻrsatgan fuqarolarni taqdirlash;

tashkilotlar va fuqarolardan ichki ishlar organlarining faoliyatini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan axborotni bepul olish, bundan qonunchilikda boshqacha tartib belgilangan hollar mustasno;

huquqbuzarliklarni, shuningdek ularning sabablarini va sodir etilishiga imkon bergan shart-sharoitlarni bartaraf etish toʻgʻrisida davlat organlariga, boshqa tashkilotlarga yoki mansabdor shaxslarga bajarilishi shart boʻlgan taqdimnomalar kiritish;

jinoyatlarning va boshqa huquqbuzarliklarning oldini olish hamda ularni fosh etish maqsadida zarur maʼlumotlar bazalariga ega boʻlgan axborot tizimlarini texnik va maxsus vositalardan foydalangan holda yaratish;

jinoyatlarni sodir etishda gumon qilinayotgan shaxslarni, shuningdek oʻziga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi tanlangan shaxslarni qonunchilikda belgilangan tartibda ushlash, ichki ishlar organlariga olib borish va qamoqda saqlash;

jinoyatlar sodir etganlikda gumon qilinayotgan harbiy xizmatchilarni ular harbiy patrulga, harbiy komendantga, harbiy qismlar komandirlariga topshirilguniga qadar ushlab turish;

maʼmuriy huquqbuzarliklar sodir etgan shaxslarni qonunchilikda belgilangan tartibda ushlash va ichki ishlar organlariga olib borish;

qamoqda saqlanayotgan, maʼmuriy qamoqqa olingan shaxslarni, shaxsini aniqlash imkoni boʻlmagan taqdirda boshqa ushlab turilgan shaxslarni, shuningdek qonunga muvofiq oʻzga shaxslarni roʻyxatga olishni, fotosuratga olishni, ularning ovozini yozib olishni, ularni kino- va videotasvirga tushirishni, barmoq izlarini olishni amalga oshirish;

jazoni ijro etish muassasalaridan ozod etilgan, shuningdek ozodlikdan mahrum qilish bilan bogʻliq boʻlmagan jazolarga hukm qilingan yoxud shartli hukm qilingan shaxslarni nazorat qilish boʻyicha choralar koʻrish;

oʻziga nisbatan tayinlangan tibbiy va tarbiyaviy yoʻsindagi majburlov choralarini oʻtashdan boʻyin tovlayotgan shaxslarni ushlash va maxsus muassasalarga olib borish;

aniq yashash joyiga ega boʻlmagan shaxslarni reabilitatsiya markazlariga olib borish, shuningdek ularni shaxsi aniqlanguniga qadar sudlarning ajrimlari asosida oʻttiz sutkadan koʻp boʻlmagan muddatga saqlab turish;

davlat organlari va boshqa tashkilotlar tomonidan taʼsis etilgan ommaviy axborot vositalarining imkoniyatlaridan jinoyatlar holatlarini, ularni sodir etgan shaxslarni aniqlash, tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlardan, surishtiruv, tergov organlaridan, suddan yashirinib yurgan, jinoiy jazoni va maʼmuriy jazoni oʻtashdan boʻyin tovlayotgan shaxslarni, shuningdek bedarak yoʻqolgan shaxslarni qidirish uchun bepul foydalanish;

yoʻl harakati xavfsizligi toʻgʻrisidagi qonunchilikka rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshirish;

avtomototransport vositalarini boshqarish huquqi uchun imtihonlar qabul qilish hamda guvohnomalar berish, haydovchilarni tayyorlash va qayta tayyorlash boʻyicha faoliyatni amalga oshirayotgan taʼlim muassasalari ustidan nazorat olib borish;

avtomototransport vositalarining hamda ularning tirkamalarining majburiy davlat texnik koʻrigini va roʻyxatdan oʻtkazilishini tashkil etish hamda oʻtkazish, yoʻl harakatini tartibga solish;

yoʻl harakati xavfsizligi standartlari, qoidalari va normalarini ishlab chiqish;

avtomototransport vositalaridan foydalanishda atmosfera havosi ifloslanishi ustidan davlat ekologik nazoratini amalga oshirish;

zarur boʻlgan hollarda, transport vositalarini toʻxtatish hamda uni boshqarish va undan foydalanish huquqini beruvchi hujjatlarni, transport vositasiga, shuningdek tashilayotgan yuklarga oid hujjatlarni tekshirish, haydovchi yoki yukni kuzatib borayotgan shaxs bilan birgalikda transport vositasini va yuklarni tashqi koʻzdan kechirish;

qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda va tartibda transport vositalarini va shaxslarni ushlashni, koʻrikdan oʻtkazishni amalga oshirish, shaxslarni transport vositasini boshqarishdan chetlashtirish, transport vositasini boshqarish huquqini beruvchi hujjatlarni olib qoʻyish, shuningdek transport vositalarini saqlab turiladigan joyga qoʻyish uchun olib borish;

maxsus avtomobillarni, chet el delegatsiyalarini, avtomobil kolonnalarini, qimmatbaho, yirik gabaritli va xavfli yuklarni kuzatib borishni amalga oshirish;

yoʻllar va temir yoʻllarni kesib oʻtish joylarining saqlanishi, ularning yoʻl harakatini tartibga solish vositalari bilan jihozlanishi ustidan nazoratni amalga oshirish;

belgilangan pasport tizimi qoidalariga Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari va mansabdor shaxslar tomonidan rioya etilishi, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasida boʻlish va Oʻzbekiston Respublikasi hududi orqali tranzit tarzda oʻtish qoidalariga chet el fuqarolari hamda fuqaroligi boʻlmagan shaxslar tomonidan rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshirish;

pasport rejimi qoidalariga, shuningdek bajarilishi ustidan nazorat qilish ichki ishlar organlari zimmasiga yuklatilgan boshqa qoidalarga rioya etilishini nazorat qilish amalga oshirilayotganda fuqarolarning turar joylariga va boshqa binolariga ularning roziligi bilan soat 6-00 dan soat 22-00 gacha kirish;

jinoyatlar yoki maʼmuriy huquqbuzarliklar sodir etganlikda gumon qilinayotgan shaxslarni ularning organizmida alkogol, giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar yoki aql-iroda faoliyatiga taʼsir koʻrsatuvchi boshqa moddalar mavjudligini aniqlash uchun tekshirishni amalga oshirish;

jamoat joylarida alkogolli ichimlikdan, giyohvandlik yoki toksik modda taʼsirida mastlik holatida boʻlgan va mustaqil ravishda harakatlanish yoki adashmay yoʻl topish qobiliyatini yoʻqotgan fuqarolarni Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining reabilitatsiya va tibbiy yordam koʻrsatish punktlariga olib borish;

fuqaroviy va xizmat quroli, uning oʻq-dorilari, sanoat uchun moʻljallangan portlovchi materiallar, pirotexnika buyumlari, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalar va prekursorlar, aluminiy kukunlari va qurumlari muomalada boʻladigan sohada faoliyatni amalga oshirayotgan obyektlarning maʼmuriy, ishlab chiqarish, omborxona va yordamchi binolariga mazkur sohada qonunchilikka rioya etilishini nazorat qilish yuzasidan ichki ishlar organlarining zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarish uchun xizmat guvohnomasini hamda belgilangan tartibda beriladigan maxsus ruxsatnomani koʻrsatgan holda toʻsqinliksiz kirish;

litsenziya va ruxsat etish talablari hamda shartlari buzilganligi fuqaroviy va xizmat qurolining, uning oʻq-dorilari, sanoat uchun moʻljallangan portlovchi materiallarning, giyohvandlik vositalarining, ularning analoglarining, psixotrop moddalar va prekursorlarning, aluminiy kukunlari va qurumlarining yoʻqolishi yoki talon-toroj qilinishi xavfini yuzaga keltirgan hollarda, ularni olib qoʻyishni amalga oshirish, sanoat uchun moʻljallangan portlovchi materiallarni, pirotexnika buyumlarini, giyohvandlik vositalarini, ularning analoglarini, psixotrop moddalarni, prekursorlarni, aluminiy kukunlari hamda qurumlarini tegishli ixtisoslashtirilgan tashkilotlarga, fuqaroviy va xizmat qurolini hamda uning oʻq-dorilarini esa ichki ishlar organlariga zudlik bilan olib borishni hamda saqlash uchun joylashtirishni talab qilish;

tashkilotlarda hamda fuqarolarda litsenziyalarsiz va ruxsatnomalarsiz turgan fuqaroviy va xizmat qurolini, uning oʻq-dorilarini, portlovchi materiallarni, giyohvandlik vositalarini, ularning analoglarini, psixotrop moddalar va prekursorlarni, aluminiy kukunlari va qurumlarini belgilangan tartibda olib qoʻyishni, tashishni hamda saqlash uchun joylashtirishni amalga oshirish, ularni yoʻq qilish choralarini koʻrish;

qoʻriqlanishi lozim boʻlgan davlat obyektlarini, oʻta muhim va toifalangan obyektlarni hamda boshqa obyektlarni, shuningdek jismoniy va yuridik shaxslarning mol-mulkini, savdo, xizmat koʻrsatish, koʻngilochar obyektlarni hamda qurilish obyektlarini ular bilan tuzilgan shartnomalar asosida qoʻriqlash;

idoraviy harbiylashtirilgan qoʻriqlash boʻlinmalarida hamda idoraviy qorovullik boʻlinmalarida nazorat tekshiruvlarini oʻtkazish, tegishli tashkilotlarda obyektning ichki rejimga va ruxsatnoma bilan kirish rejimiga rioya etilishiga doir ishlarni nazorat qilish hamda muvofiqlashtirish, bundan davlat organlari va boshqa tashkilotlarning Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan obyektlari mustasno;

litsenziyalashni va ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatlarni berishni amalga oshirish, qonunchilikka muvofiq litsenziya talablari hamda shartlariga rioya etilishiga doir tekshiruvlar oʻtkazish;

Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bayrogʻi va Davlat gerbi toʻgʻrisidagi qonunchilikning davlat organlari hamda boshqa tashkilotlar tomonidan ijro etilishi ustidan nazoratni amalga oshirish;

normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qilish, qonunchilikni ichki ishlar organlarining vakolatlariga kiradigan masalalar boʻyicha takomillashtirishga doir takliflarni ishlab chiqish;

jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirishga doir ishlarda ishtirok etish.

Ichki ishlar organlari qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

4-bob. Ichki ishlar organlari tomonidan ayrim majburlov choralarining qoʻllanilishi

18-modda. Ichki ishlar organlari tomonidan shaxslarni ushlab turish asoslari va tartibi

Ichki ishlar organlari:

jinoyat sodir etganlikda gumon qilinayotgan shaxslarni Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksida nazarda tutilgan tartibda;

oʻziga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi qoʻllanilgan shaxslarni;

qidiruvdagi shaxslarni;

oʻziga nisbatan ushlab berish toʻgʻrisida soʻrov kelib tushgan shaxslarni;

maʼmuriy qamoq jazosini oʻtashdan, maʼmuriy tarzda chiqarib yuborilishdan boʻyin tovlayotgan shaxslarni, shuningdek oʻziga nisbatan maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ish yuritilayotgan shaxslarni Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksida nazarda tutilgan tartibda;

jinoiy jazoni oʻtashdan, shuningdek oʻziga nisbatan sud tomonidan tayinlangan tibbiy va boshqa yoʻsindagi majburlov choralarini bajarishdan boʻyin tovlayotgan shaxslarni;

aniq yashash joyiga ega boʻlmagan shaxslarni, keyinchalik ularni aniq yashash joyiga ega boʻlmaganlarni reabilitatsiya qilish markazlariga sud ajrimiga asosan joylashtirgan holda;

favqulodda holat yoki favqulodda vaziyat rejimini buzgan shaxslarni;

umumiy harbiy majburiyatni oʻtashdan boʻyin tovlayotgan shaxslarni;

qoʻriqlanadigan obyektlarga gʻayriqonuniy ravishda kirgan yoki kirishga uringan shaxslarni;

oʻzini oʻzi oʻldirishga uringan yoxud ruhiy holatining yaqqol ifodalangan buzilishi belgilariga ega boʻlgan hamda oʻz harakatlari bilan oʻzi va atrofdagilar uchun xavf tugʻdirayotgan shaxslarni ushlab turish huquqiga ega.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan shaxslar ularning shaxsi hamda huquqbuzarlikning holatlari aniqlanguniga qadar, shuningdek ular tegishli davlat organlariga yoki mansabdor shaxslarga topshirilguniga qadar ushlab turiladi.

Ushlab turilgan shaxsga telefon orqali soʻzlashish yoki advokatiga yoxud yaqin qarindoshiga oʻzining ushlab turilganligi va turgan joyi haqida xabar berish, ushlab turilgan paytidan eʼtiboran himoyachiga (advokatga) ega boʻlish huquqi, shuningdek qonunga muvofiq boshqa huquqlar beriladi.

Ushlab turilgan shaxslar, ularning yonidagi ashyolar va hujjatlar, shuningdek ularning transport vositalari qonunchilikda belgilangan tartibda koʻrikdan oʻtkazilishi mumkin.

Ichki ishlar organlari voyaga yetmagan shaxs ushlab turilgan har bir holat toʻgʻrisida uning yaqin qarindoshlariga yoki boshqa qonuniy vakillariga darhol xabar beradi.

Ichki ishlar organlari harbiy xizmatchi ushlab turilganligi toʻgʻrisida u harbiy xizmatni oʻtayotgan harbiy qism qoʻmondonligiga xabar beradi.

Ichki ishlar organlari chet el fuqarosi ushlab turilganligi toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligiga xabar beradi.

19-modda. Hududdagi uchastkalarni, turar joylarni, inshootlarni va boshqa obyektlarni oʻrab olish (toʻsib qoʻyish)

Ichki ishlar organlari tuman, shahar ichki ishlar boshqarmasi (boʻlimi) boshligʻining va boshqa yuqori turuvchi rahbarlarning ogʻzaki yoki yozma qaroriga koʻra hududdagi uchastkalarni oʻrab olishni (toʻsib qoʻyishni) quyidagi hollarda amalga oshirish huquqiga ega:

avariyalar, tabiiy va texnogen xususiyatga ega boʻlgan falokatlar hamda boshqa favqulodda vaziyatlar oqibatlarini tugatishda, epidemiyalar va epizootiyalar vaqtida karantin tadbirlarini oʻtkazishda;

ommaviy tartibsizliklarga hamda transport harakatini, aloqa vositalarini va tashkilotlar ishini izdan chiqaruvchi boshqa harakatlarga chek qoʻyish boʻyicha tadbirlarni oʻtkazishda;

qamoqdan qochgan shaxslarni va jinoiy jazoni oʻtashdan boʻyin tovlayotgan shaxslarni qidirishda;

jinoyat sodir etishda gumon qilinayotgan shaxslarni taʼqib etishda;

terrorchilikka qarshi operatsiyani oʻtkazishda, portlovchi moddalar yoki portlatish qurilmalari yoxud zaharli yoki radioaktiv moddalar topilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni tekshirishda;

ommaviy tadbirlar, shu jumladan bayramlar, xalq sayillari, mitinglar, koʻcha yurishlarini oʻtkazishda.

Agar fuqarolarning xavfsizligini va jamoat tartibini taʼminlash, tergov harakatlarini, tezkor-qidiruv tadbirlarini oʻtkazish, jinoyat, maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etilgan joyni, hodisa joyini qoʻriqlash, shuningdek xavf tahdid solayotgan mulk obyektlarini himoya qilish uchun zarur boʻlsa, ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan hollarda hududdagi uchastkalarni oʻrab olish (toʻsib qoʻyish) chogʻida transport vositalari va piyodalar qatnovi cheklanishi yoki taqiqlanishi mumkin.

Agar fuqarolarning hayoti va sogʻligʻiga xavfning oldini olish uchun zarur boʻlsa va ularni boshqacha usulda himoya qilish mumkin boʻlmasa, oʻrab olish (toʻsib qoʻyish) jismoniy va yuridik shaxslarga qarashli turar joylarga, imoratlarga va boshqa obyektlarga nisbatan ham amalga oshirilishi mumkin.

Ichki ishlar organlari ushbu moddada koʻrsatilgan harakatlarni amalga oshirishda boʻlgʻusi oʻrab olish (toʻsib qoʻyish) haqida aholini xabardor qilish, aholining normal hayot kechirishini taʼminlash choralarini koʻradi, fuqarolarga yuzaga kelgan vaziyatda eng qulay harakatlanish yoʻnalishlarini tushuntiradi.

20-modda. Tashkilotlar va fuqarolarning transport vositalaridan foydalanish

Ichki ishlar organlari tashkilotlarning yoki fuqarolarning transport vositalaridan tabiiy ofat yuz bergan joyga borish, shoshilinch tibbiy yordamga muhtoj fuqarolarni tibbiy muassasalarga olib borish, jinoyat sodir etgan shaxslarni taʼqib qilish va ichki ishlar organlariga olib kelish, hodisa joyiga yoki ichki ishlar organlarining shaxsiy tarkibini jangovar trevoga boʻyicha toʻplash joyiga borish uchun majburiy tartibda foydalanishi mumkin va bunda transport vositasidan foydalanilganligi faktini tasdiqlovchi hamda undan foydalangan ichki ishlar organi xodimini identifikatsiyalovchi hujjat beriladi, chet davlatlarning diplomatik, konsullik vakolatxonalariga va boshqa vakolatxonalariga, xalqaro tashkilotlarga tegishli boʻlgan transport vositalari hamda maxsus moʻljallangan transport vositalari bundan mustasno.

Tashkilotlar va fuqarolarning transport vositalaridan majburiy tarzda foydalanganlik natijasida xarajatlar qilingan yoki zarar yetkazilgan taqdirda, shuningdek transport vositasining egasiga mulkiy zarar yetkazilgan taqdirda ushbu xarajatlarning yoki zararlarning oʻrnini ichki ishlar organlari tomonidan qoplash qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

5-bob. Ichki ishlar organlari xodimlari tomonidan jismoniy kuch ishlatish, maxsus vositalarni va oʻqotar qurolni qoʻllash

21-modda. Jismoniy kuch ishlatish, maxsus vositalarni va oʻqotar qurolni qoʻllash shartlari

Ichki ishlar organi xodimi oʻziga biriktirilgan oʻqotar qurol va maxsus vositalarni xizmat majburiyatlarini bajarish chogʻida olib yurish, saqlash, jismoniy kuch ishlatish, maxsus vositalarni va oʻqotar qurolni qoʻllash huquqiga faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibda ega boʻladi.

Ichki ishlar organi xodimi maxsus tayyorgarlikdan, shuningdek jismoniy kuch ishlatilishi, maxsus vositalar va oʻqotar qurol qoʻllanilishi bilan bogʻliq sharoitlardagi harakatlarga kasbiy yaroqliligini tekshirish uchun davriy tekshiruvdan oʻtishi shart. Maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan xodimga tegishli sertifikat beriladi.

Jismoniy kuch ishlatilishi, maxsus vositalar va oʻqotar qurol qoʻllanilishi bilan bogʻliq sharoitlardagi harakatlarga kasbiy yaroqliligini aniqlash boʻyicha tekshiruvdan oʻta olmagan ichki ishlar organi xodimi egallab turgan lavozimga muvofiqligini aniqlash uchun attestatsiyadan oʻtadi.

Jismoniy kuch ishlatilishi, maxsus vositalar va oʻqotar qurol qoʻllanilishidan avval ularni qoʻllash niyati toʻgʻrisida aniq ifodalangan ogohlantirish boʻlishi kerak, bundan ushbu ogohlantirishning imkoni boʻlmagan yoxud ularning qoʻllanilishini kechiktirish fuqarolarning va ichki ishlar organi xodimining hayoti va sogʻligʻiga bevosita xavf tugʻdiradigan hamda boshqa ogʻir oqibatlarga olib kelishi mumkin boʻlgan hollar mustasno.

Jismoniy kuch ishlatilishi, maxsus vositalar yoki oʻqotar qurol qoʻllanilishi yuzaga kelgan vaziyatga, shaxslar xatti-harakatlarining xususiyatiga va xavflilik darajasiga muvofiq boʻlishi kerak. Bunda ichki ishlar organi xodimi har qanday zararning imkon qadar kam boʻlishiga intilishi shart.

Ichki ishlar organi xodimi, agar yuzaga kelgan vaziyatda maxsus vositalarni yoki oʻqotar qurolni qoʻllash uchun mazkur moddada hamda ushbu Qonunning 23 va 24-moddalarida nazarda tutilgan asoslar vujudga kelishi mumkin deb hisoblasa, maxsus vositalarni yoki oʻqotar qurolni qoʻllash uchun tayyorlash hamda ularni jangovar holatga keltirish huquqiga ega.

Jismoniy kuch ishlatilganligi, maxsus vositalar yoki oʻqotar qurol qoʻllanilganligi natijasida tan jarohati olgan fuqarolarga birinchi yordam koʻrsatilishi, shuningdek imkon qadar qisqa vaqt ichida tibbiy yordam koʻrsatish choralari koʻrilishi, ularning qarindoshlari esa yigirma toʻrt soat ichida bu haqda xabardor qilinishi kerak.

Jismoniy kuch ishlatilgan, maxsus vositalar va oʻqotar qurol qoʻllanilgan har bir holat toʻgʻrisida ichki ishlar organining xodimi bevosita boshligʻiga darhol axborot berishi shart.

Jismoniy kuch ishlatilganligi va maxsus vositalar qoʻllanilganligi natijasida jismoniy yoxud yuridik shaxslarning hayotiga, sogʻligʻiga yoki mol-mulkiga zarar yetkazilgan har bir holat haqida, shuningdek oʻqotar qurol qoʻllanilgan barcha hollar toʻgʻrisida ichki ishlar organlari prokurorga darhol xabar beradi.

Ichki ishlar organi xodimining jismoniy kuch ishlatish, maxsus vositalarni yoki oʻqotar qurolni qoʻllash chogʻida oʻz vakolatlari doirasidan chiqqanligi qonunda belgilangan javobgarlikka sabab boʻladi.

Agar jismoniy kuch ishlatish, maxsus vositalarni yoki oʻqotar qurolni qoʻllash qonunda belgilangan asoslar boʻyicha va tartibda amalga oshirilgan boʻlsa, ichki ishlar organi xodimi jismoniy kuch ishlatish, maxsus vositalarni yoki oʻqotar qurolni qoʻllash chogʻida jismoniy va yuridik shaxslarga yetkazilgan zarar uchun javobgar boʻlmaydi.

Agar ichki ishlar organi xodimi tomonidan jismoniy kuch ishlatilganligi, maxsus vositalar yoki oʻqotar qurol qoʻllanilganligi natijasida fuqaroga tan jarohati yetkazilsa yoxud u halok boʻlsa, ichki ishlar organi xodimi hodisa joyini oʻzgarishsiz saqlashga qaratilgan choralarni koʻrishi shart.

22-modda. Jismoniy kuch ishlatish

Agar kuch ishlatilmaydigan usullar ichki ishlar organi xodimining zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarning bajarilishini taʼminlamasa, u quyidagi hollarda shaxsan oʻzi yoki boʻlinma (guruh) tarkibida jismoniy kuch ishlatish, shu jumladan kurashning jang usullarini qoʻllash huquqiga ega boʻladi:

jinoyatlarga va maʼmuriy huquqbuzarliklarga chek qoʻyish uchun;

jinoyatlar yoki maʼmuriy huquqbuzarliklar sodir etgan shaxslarni eng yaqindagi ichki ishlar organiga yoxud huquqni muhofaza qiluvchi boshqa organga olib borish va bu shaxslarni ushlab turish uchun;

ichki ishlar organi xodimining qonuniy talablariga qarshilik koʻrsatilishini bartaraf etish uchun.

Ichki ishlar organi xodimi ushbu Qonunda maxsus vositalar yoki oʻqotar qurol qoʻllanilishiga ruxsat etilgan hollarda ham jismoniy kuch ishlatish huquqiga ega.

Homiladorlik belgilari sezilib turgan ayollarga, nogironlik belgilari koʻrinib turgan shaxslarga, yoshi aniq koʻrinib turgan yoki maʼlum boʻlgan voyaga yetmaganlarga nisbatan jismoniy kuch ishlatish taqiqlanadi, bundan ularning qurolli qarshilik koʻrsatganligi, fuqarolarning yoxud ichki ishlar organi xodimining hayoti va sogʻligʻiga tahdid etib, hujum qilganligi hollari mustasno.

23-modda. Maxsus vositalarni qoʻllash

Ichki ishlar organi xodimi quyidagi hollarda maxsus vositalarni qoʻllash huquqiga ega:

fuqaroga yoki ichki ishlar organi xodimiga qilingan hujumni qaytarish uchun;

jinoyatga yoki maʼmuriy huquqbuzarlikka chek qoʻyishda;

ichki ishlar organi xodimiga qarshilik koʻrsatilishiga chek qoʻyishda;

jinoyatni sodir etish chogʻida yoki uni sodir etganidan keyin darhol koʻrib qolingan, yashirinishga urinayotgan shaxsni ushlashda;

qurolli qarshilik koʻrsatishi mumkin boʻlgan shaxsni ushlashda;

ushlab turilgan shaxslarni va qamoqqa olingan, maʼmuriy qamoqqa olingan shaxslarni olib borish, qoʻriqlab borish va qoʻriqlashda, shuningdek qochishga urinishini, atrofdagilarga yoki oʻziga zarar yetkazishini bartaraf etish maqsadida;

zoʻravonlik bilan ushlab turilgan shaxslarni, egallab olingan binolarni, xonalarni, inshootlarni, transport vositalarini va yer uchastkalarini ozod qilishda;

fuqarolarning hayoti va sogʻligʻiga, jamoat xavfsizligiga tahdid soluvchi ommaviy tartibsizliklarga hamda boshqa gʻayriqonuniy xatti-harakatlarga chek qoʻyishda;

haydovchisi ichki ishlar organi xodimining toʻxtash toʻgʻrisidagi talabini bajarmagan transport vositasini toʻxtatishda;

jinoyatlar yoki maʼmuriy huquqbuzarliklar sodir etayotgan yoxud sodir etgan shaxslarni aniqlashda;

muhofaza qilinadigan obyektlarni himoya qilishda, gʻayriqonuniy xatti-harakatlarni sodir etayotgan fuqarolar guruhlarining harakatlanishini toʻsib qoʻyishda.

Ichki ishlar organi xodimi quyidagi maxsus vositalarni qoʻllash huquqiga ega:

rezina tayoqlar — ushbu modda birinchi qismining ikkinchi — oltinchi , sakkizinchi , toʻqqizinchi va oʻn ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda;

koʻzdan yosh oqizuvchi moddalar, gazli, shikastlantiruvchi qurol — ushbu modda birinchi qismining ikkinchi — oltinchi , sakkizinchi , toʻqqizinchi va oʻn ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda;

qoʻlkishanlar yoki boshqa bogʻlash vositalari — ushbu modda birinchi qismining uchinchi — yettinchi , toʻqqizinchi va oʻn ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda;

maxsus boʻyovchi va markirovka qiluvchi vositalar — ushbu modda birinchi qismining oʻninchi , oʻn birinchi va oʻn ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda;

elektroshok qurilmalari — ushbu modda birinchi qismining ikkinchi — beshinchi , yettinchi va sakkizinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda;

xizmat hayvonlari — ushbu modda birinchi qismining ikkinchi — yettinchi , toʻqqizinchi , oʻn birinchi va oʻn ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda;

chalgʻitma taʼsir koʻrsatuvchi nur-tovush moslamalari — ushbu modda birinchi qismining sakkizinchi , toʻqqizinchi va oʻn ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda;

transport vositalarini majburiy toʻxtatish vositalari — ushbu modda birinchi qismining toʻqqizinchi va oʻninchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda;

tinchlantirish koʻylagi — ushbu modda birinchi qismining ikkinchi — oltinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda;

suv bilan zarba beruvchi mashinalar — ushbu modda birinchi qismining sakkizinchi va toʻqqizinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda;

zirhli mashinalar — ushbu modda birinchi qismining oltinchi , sakkizinchi va toʻqqizinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda;

muhofaza qilinadigan obyektlarni (hududlarni) himoya qilish, gʻayriqonuniy harakatlar sodir etayotgan fuqarolar guruhlarining harakatlanishini toʻsish vositalari — ushbu modda birinchi qismining oʻn ikkinchi xatboshisida nazarda tutilgan hollarda;

toʻsiq-gʻovlarni bartaraf etuvchi vositalar — ushbu modda birinchi qismining oltinchi , sakkizinchi , toʻqqizinchi va oʻn birinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda.

Ichki ishlar organi xodimi ushbu Qonunda oʻqotar qurol ishlatishga ruxsat etilgan barcha hollarda maxsus vositalarni qoʻllash huquqiga ega.

Maxsus vositalarning qoʻllanilishi uchinchi shaxslarning hayoti, sogʻligʻiga xavf tugʻdirmasligi va mol-mulkiga zarar yetkazmasligi kerak.

Homiladorlik belgilari sezilib turgan ayollarga, nogironlik belgilari koʻrinib turgan shaxslarga, yoshi aniq koʻrinib turgan yoki maʼlum boʻlgan voyaga yetmaganlarga nisbatan, bundan ularning qurolli qarshilik koʻrsatganligi yoki fuqarolarning yoxud ichki ishlar organi xodimining hayoti va sogʻligʻiga haqiqatda tahdid etib, guruh boʻlib hujum qilganligi hollari mustasno, shuningdek kuch ishlatmasdan, jamoat tartibini, transport, aloqa vositalari va tashkilotlarning ishini buzmasdan oʻtkazilayotgan gʻayriqonuniy yigʻilishlar, mitinglar, namoyishlar, ommaviy chiqishlar va piket qoʻyishlarni bartaraf etish chogʻida maxsus vositalarning, shu jumladan gazli hamda shikastlantiruvchi qurolning qoʻllanilishi taqiqlanadi.

Quyidagilar taqiqlanadi:

odamning boshiga, boʻyniga, oʻmrov suyagiga, qorniga, jinsiy aʼzolariga, yurak sohasiga rezina tayoq bilan zarbalar berish;

havo harorati Selsiy boʻyicha nol darajadan past boʻlganida suv bilan zarba beruvchi mashinalarni qoʻllash.

Suv bilan zarba beruvchi va zirhli mashinalar Qoraqalpogʻiston Respublikasi ichki ishlar vazirining, Toshkent shahar va Toshkent viloyati ichki ishlar bosh boshqarmalari hamda viloyatlar ichki ishlar boshqarmalari boshliqlarining ogʻzaki yoki yozma qarori asosida qoʻllaniladi, bu haqda Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziriga hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Toshkent shahar va viloyatlar prokurorlariga hamda ularga tenglashtirilgan prokurorlarga darhol xabar beriladi.

Ichki ishlar organlari taʼminotida boʻladigan maxsus vositalarning roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

24-modda. Oʻqotar qurolni qoʻllash

Ichki ishlar organi xodimi quyidagi hollarda oʻqotar qurolni qoʻllash huquqiga ega:

fuqarolarni yoxud oʻzini hayot yoki sogʻliq uchun xavfli boʻlgan, zoʻrlik ishlatish bilan qilingan hujumdan himoya qilishda;

garovdagilarni ozod qilishda;

oʻta ogʻir jinoyatni sodir etish chogʻida koʻrib qolingan va yashirinishga urinayotgan shaxsni ushlashda, agar boshqa vositalar bilan bu shaxsni ushlash imkoni boʻlmasa;

ichki ishlar organlarining oʻqotar qurollarini, oʻq-dorilarini, portlovchi moddalarini, transport vositalarini, maxsus va jangovar texnikasini egallab olishga boʻlgan urinishlarga chek qoʻyishda;

fuqarolarning uy-joylariga, davlat organlarining va boshqa tashkilotlarning qoʻriqlanadigan obyektlariga, oʻta muhim yuklariga, transport vositalariga, binolariga guruh boʻlib qilingan hujumni yoki qurolli hujumni daf etishda;

qurolli qarshilik koʻrsatayotgan shaxsni, shuningdek yonidagi qurolni, oʻq-dorilarni, portlovchi moddalarni, portlatish qurilmalarini, zaharli yoki radioaktiv moddalarni topshirish toʻgʻrisidagi qonuniy talabni bajarishni rad etayotgan shaxsni ushlashda;

jinoyat sodir etishda gumon qilinib ushlab turilgan shaxslarning, oʻziga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi qoʻllanilgan, ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarning qamoqdan qochib ketishiga chek qoʻyishda, shuningdek ushbu shaxslarni kuch ishlatib ozod qilishga boʻlgan urinishlarga chek qoʻyishda;

agar transport vositasining haydovchisi fuqarolarning hayoti va sogʻligʻiga haqiqiy xavf tugʻdirsa hamda ichki ishlar organi xodimining qonuniy talablariga qaramay, toʻxtashdan bosh tortsa, ushbu transport vositasini shikastlash yoʻli bilan toʻxtatishda;

insonning hayoti va sogʻligʻiga tahdid solayotgan hayvonni zararsizlantirishda;

qurol ishlatish niyati haqida ogohlantirish sifatida oʻq otishda, yuqoriga qarata yoki boshqa xavfsiz yoʻnalishda oʻq otish orqali xavf-xatar signali berishda yoki yordamga chaqirishda.

Ichki ishlar organining xodimi oʻqotar qurolni qoʻllashdan oldin ogohlantirishi shart, bundan uning hayotiga yoki fuqarolarning hayotiga bevosita xavf tahdid solayotgan hollar mustasno.

Ayollarga, nogironlik belgilari koʻrinib turgan shaxslarga, yoshi aniq koʻrinib turgan yoki maʼlum boʻlgan voyaga yetmaganlarga nisbatan oʻqotar qurolni qoʻllash taqiqlanadi, bundan ularning qurolli hujum qilganligi, qurolli qarshilik koʻrsatganligi yoki fuqarolarning yoxud ichki ishlar organi xodimining hayoti va sogʻligʻiga tahdid etib, guruh boʻlib hujum qilganligi hollari mustasno.

Oʻqotar qurol qoʻllanilishi natijasida tasodifiy shaxslar jabrlanishi mumkin boʻlsa, ichki ishlar organi xodimi koʻp fuqarolar toʻplanganda uni qoʻllash huquqiga ega emas.

Ichki ishlar organlari qurollantiriladigan oʻqotar qurol va uning oʻq-dorilari turlarining roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi. Ushbu roʻyxatga kirmaydigan oʻqotar qurol va uning oʻq-dorilari bilan ichki ishlar organlarini qurollantirish hamda ulardan foydalanish taqiqlanadi.

6-bob. Ichki ishlar organlarida xizmatni oʻtash tartibi va shartlari

25-modda. Ichki ishlar organlarida xizmatni oʻtash chogʻida fuqarolar huquqlarining tengligini taʼminlash

Ichki ishlar organlaridagi xizmatga fuqarolarni qabul qilish, lavozimga tayinlash, ularning xizmatda koʻtarilishi va boshqa lavozimga oʻtishi fuqarolarning jinsi, irqi, millati, tili, dini, eʼtiqodi, ijtimoiy kelib chiqishi, ijtimoiy mavqeyidan qatʼi nazar amalga oshiriladi.

26-modda. Ichki ishlar organlaridagi xizmatga qabul qilish

Oʻn sakkizdan oʻttiz yoshgacha, shu jumladan oʻttiz yoshdagi, tegishli maʼlumotga ega boʻlgan, oʻzining shaxsiy va ishchanlik sifatlari, sogʻligʻining holati va jismoniy tayyorgarligi boʻyicha ichki ishlar organi xodimining xizmat majburiyatlarini bajarishga qodir Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari ichki ishlar organlaridagi xizmatga ixtiyoriy tartibda, tanlov asosida qabul qilinadi.

Zarur boʻlgan hollarda, ichki ishlar organlarining ayrim boʻlinmalari va tashkilotlariga xizmatda boʻlishning eng yuqori yoshiga toʻlgan paytida koʻp yillik xizmati uchun pensiya olish huquqiga ega boʻladigan oʻttiz yoshdan katta fuqarolar qabul qilinishi mumkin.

Ichki ishlar organlarining oʻttiz yoshdan katta fuqarolar qabul qilinadigan ayrim boʻlinmalari, tashkilotlari va lavozimlarining roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziri tomonidan belgilanadi.

Erkaklar ichki ishlar organlaridagi xizmatga kirguniga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlaridagi muddatli harbiy xizmatni yoki safarbarlik chaqiruvi rezervidagi harbiy xizmatni oʻtashi yoxud oliy taʼlim tashkilotlarida harbiy tayyorgarlikdan oʻtishi kerak.

Alohida hollarda, boshqa davlat organlari va tashkilotlaridan xodimlar ushbu moddaning birinchi , ikkinchi va toʻrtinchi qismlarida belgilangan talablarga rioya etilmagan holda ichki ishlar organlaridagi xizmatga qabul qilinishi mumkin.

Siyosiy partiyalarning aʼzolari boʻlgan, ichki ishlar organlaridagi xizmatga qabul qilingan fuqarolar xizmatni oʻtash davrida siyosiy partiyalarga aʼzolikni toʻxtatib turadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining taʼlim muassasalariga oʻqishga qabul qilish uchun tegishli maʼlumotga ega boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolari, shuningdek ichki ishlar organlarining harbiy xizmatchilari va xodimlari qabul qilinadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining taʼlim muassasalarida chet el fuqarolari qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda va tartibda oʻqishi mumkin.

Belgilangan tartibda muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilgan, xizmatni oʻtashga toʻsqinlik qiladigan kasalligi yoki jismoniy nuqsonlari boʻlgan, boshqa davlat organlaridan salbiy sabablarga koʻra boʻshatilgan fuqarolar, shuningdek sodir etgan jinoyati uchun qoʻllanilgan jazo turidan, sudlanganlik holati tugallanganligidan yoki olib tashlanganligidan va amnistiya akti qoʻllanilganligidan qatʼi nazar muqaddam sudlangan fuqarolar ichki ishlar organlariga xizmatga qabul qilinishi mumkin emas.

Ichki ishlar organlaridagi xizmatga qabul qilingan shaxslar uchun dastlabki sinov muddati uch oydan ortiq boʻlishi mumkin emas.

Ichki ishlar organlaridagi xizmatga qabul qilingan harbiy xizmatga majbur Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi taʼlim muassasalarining harbiy xizmatga chaqiriluvchi boʻlgan tinglovchilari va kursantlari harbiy hisobdan chiqariladi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining maxsus hisobida turadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining taʼlim muassasalari tinglovchilari va kursantlari birinchi bosqichdagi oʻquv muddatini tugallaganidan keyin muddatli harbiy xizmatni oʻtagan hisoblanadi va ularga oʻquv muassasasi joylashgan yerdagi mudofaa ishlari boʻyicha hududiy boʻlim tomonidan harbiy guvohnoma beriladi.

27-modda. Ichki ishlar organi xodimining qasamyodi

Ichki ishlar organlaridagi xizmatga birinchi marta qabul qilingan fuqarolar quyidagi mazmunda qasamyod qabul qiladi:

“Men, (familiyasi, ismi, otasining ismi), ichki ishlar organlaridagi xizmatga kirar ekanman, fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlarini himoya qilish, mamlakat tinchligi, osoyishtaligi va xavfsizligini mustahkamlash borasidagi burchimni va zimmamga yuklatilgan majburiyatlarni vijdonan, sidqidildan bajarishga vaʼda beraman.

Vatanimga va Oʻzbekiston xalqiga sodiq boʻlishga qasamyod qilaman”.

28-modda. Ichki ishlar organlarining xodimlari

Ichki ishlar organlarida xizmat qilayotgan, maxsus unvon berilgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi ichki ishlar organining xodimidir.

Ichki ishlar organlarida xizmatni oʻtash tartibi hamda formali kiyim-bosh namunalari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadi.

Ichki ishlar organi xodimiga Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan tasdiqlanadigan, belgilangan namunadagi xizmat guvohnomasi va jeton beriladi.

Ichki ishlar organi xodimi egallagan lavozimi, turgan joyi va vaqtidan qatʼi nazar, Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida boshligʻining (komandirining) buyrugʻiga binoan istalgan vaqtda xizmat majburiyatlarini bajarishga kirishishi hamda quyidagi choralarni koʻrishi shart:

jinoyatlar, boshqa huquqbuzarliklar sodir etilgan joyda yoki hodisalar joyida jabrlangan fuqarolarga, shuningdek nochor ahvolda qolgan fuqarolarga birinchi tibbiy yordam yoki boshqa xil yordam koʻrsatilishini tashkil etish;

odamlarni qutqarish, huquqbuzarliklarning oldini olish va ularga chek qoʻyish, ularni sodir etgan shaxslarni ushlash, hodisa joyini qoʻriqlash hamda unga fuqarolar oʻzlarining shaxsiy xavfsizligiga yoki jamoat xavfsizligiga tahdid soluvchi voqealar toʻgʻrisidagi xabarlar bilan murojaat qilgan yoxud bevosita oʻzi shunday voqealarga duch kelgan taqdirda eng yaqindagi ichki ishlar organlari boʻlinmasiga xabar berish.

Ichki ishlar organi xodimining xizmat majburiyatlarini bajarishi deganda quyidagilar tushuniladi:

lavozim majburiyatlarini bajarish va jangovar harakatlarda ishtirok etish;

xizmatni (jangovar xizmatni) oʻtash;

xizmat safarida yoki davolanishda boʻlish;

kun tartibida belgilangan xizmat vaqti davomida yoki xizmat zarurati tufayli ichki ishlar organlari (harbiy qism) hududida boʻlish;

xizmat, davolanish joyiga borish yoki ulardan qaytish;

yigʻinlarda (harbiy yigʻinlarda) ishtirok etish;

asirlikda boʻlish (oʻz ixtiyori bilan asirga tushish hollari bundan mustasno), garovga olingan yoki ushlab qurolsizlantirilgan holatda boʻlish;

bedarak ketish — xodim qonunda belgilangan tartibda bedarak yoʻqolgan deb topilguniga yoki vafot etgan deb eʼlon qilinguniga qadar;

shaxsning hayoti, sogʻligʻi, shaʼni va qadr-qimmatini himoya qilishga doir harakatlar;

qonuniylikni va huquq-tartibotni taʼminlashda boshqa shaxslarga yoki huquqni muhofaza qiluvchi organlarga yordam koʻrsatish;

sud tomonidan xodimning shaxs, jamiyat va davlat manfaatlarini koʻzlab sodir etilgan deb topilgan boshqa harakatlari.

29-modda. Ichki ishlar organlari xodimlarining maxsus unvonlari

Ichki ishlar organlari xodimlariga quyidagi maxsus unvonlar beriladi:

safdorlar tarkibi — safdor;

serjantlar tarkibi — kichik serjant, serjant, katta serjant;

ofitserlar tarkibi:

kichik ofitserlar tarkibi — leytenant, katta leytenant, kapitan;

katta ofitserlar tarkibi — mayor, podpolkovnik, polkovnik;

generallar tarkibi — general-mayor, general-leytenant, general-polkovnik.

Maxsus unvonlarni berish va ulardan mahrum etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadi.

30-modda. Ichki ishlar organlaridagi xizmat

Ichki ishlar organlari xodimlariga nisbatan mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikning amal qilishi ichki ishlar organlarida xizmatni oʻtash masalalarini belgilovchi qonunchilikda va ushbu Qonunda tartibga solinmagan qismiga nisbatan tatbiq etiladi.

Ichki ishlar organlari xodimlari ish vaqtining davomiyligi haftasiga qirq soatdan oshishi mumkin emas.

Zarur boʻlgan hollarda, ichki ishlar organlari xodimlari xizmatni oʻtashga kuchaytirilgan yoki sutkalik rejimda jalb qilinishi mumkin.

Kuchaytirilgan rejim ichki ishlar organlari xodimlari uchun kuniga ish vaqtidan tashqari davomiyligi toʻrt soatdan oshmaydigan ish belgilanishini nazarda tutadi.

Sutkalik rejim ichki ishlar organlari xodimlari uchun xizmatni Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari harbiy xizmatchilariga umumqoʻshin payogi normalari doirasida belgilanadigan oziq-ovqat payogini kompensatsiya qilish oʻrniga xizmatni oʻtash joyida uch mahal bepul ovqatlangan holda sutkalik oʻtash belgilanishini nazarda tutadi.

Kuchaytirilgan va sutkalik rejimni joriy etish hamda bekor qilish, shuningdek ichki ishlar organlari xodimlarini harbiy harakatlarda ishtirok etishga jalb qilish Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vazirining buyrugʻi bilan amalga oshiriladi.

Ichki ishlar organlarining xodimlariga taʼtilni oʻtkazish joyiga borish va qaytish uchun zarur boʻlgan, biroq uch kundan oshmaydigan vaqt qoʻshilgan holda davomiyligi oʻttiz kalendar kun boʻlgan haq toʻlanadigan har yilgi taʼtil beriladi.

Ichki ishlar organlarining xodimlariga quyidagi kalendar hisobdagi xizmat davri uchun:

oʻn yillik xizmatdan soʻng — davomiyligi besh kun;

oʻn besh yillik xizmatdan soʻng — davomiyligi oʻn kun;

yigirma yillik xizmatdan soʻng — davomiyligi oʻn besh kun boʻlgan, haq toʻlanadigan qoʻshimcha taʼtil beriladi.

Ichki ishlar organlari xodimlariga qonunchilikda belgilangan tartibda boshqa turdagi taʼtillar ham berilishi mumkin.

“Ichki ishlar organlarida xizmatda boʻlishning cheklangan yoshi safdorlar va serjantlar tarkibi xodimlari uchun ellik yoshni, ofitserlar tarkibi uchun — ellik besh yoshni, generallar tarkibi uchun — oltmish yoshni, ayollarga esa (mavjud unvonidan qatʼi nazar) — ellik yoshni tashkil etadi.

Ichki ishlar organlarining safdorlar, serjantlar va ofitserlar tarkibining maxsus unvonlariga ega boʻlgan, belgilangan chegaradagi yoshga toʻlgan xodimlari zaxiraga yoki isteʼfoga chiqariladi.

Yuksak kasbiy tayyorgarlikka, egallab turgan lavozimida ish tajribasiga ega boʻlgan va sogʻligʻining holatiga koʻra xizmatni oʻtashga yaroqli xodimlarning xizmat muddati Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziri tomonidan belgilangan tartibda ushbu xodimlarning roziligi bilan besh yilgacha, boshliqlar tarkibidagi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi taʼlim muassasalarida professor-oʻqituvchilik lavozimlarini egallab turgan va ilmiy darajaga ega boʻlgan shaxslarning xizmat muddati esa oʻn yilgacha boʻlgan muddatga uzaytirilishi mumkin.

Xizmatda qoldirish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi qaror xodimni ushbu Qonunda nazarda tutilgan asoslar boʻyicha ichki ishlar organlaridan boʻshatish imkoniyatini istisno etmaydi.

Xizmat faoliyatida yuqori natijalarga erishganlik, majburiyatlarini namunali tarzda bajarganlik, benuqson xizmat qilganlik va ichki ishlar organlari tizimini rivojlantirish va takomillashtirishga katta hissa qoʻshganlik, xizmat burchini bajarish chogʻida mardlik va jasorat koʻrsatganlik, shuningdek boshqa alohida xizmatlari uchun xodimlar Oʻzbekiston Respublikasining davlat mukofotlari, shuningdek qonunchilikda belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan taʼsis etiladigan farqlovchi idoraviy belgilar bilan taqdirlanishga taqdim etilishi mumkin.

Ichki ishlar organlaridagi ishchi va xizmatchilarning mehnat munosabatlari mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik bilan tartibga solinadi.

30 1 -modda. Ichki ishlar organlarida xizmatni oʻtash bilan bogʻliq boʻlgan cheklovlar

Ichki ishlar organlari xodimlari quyidagilarga haqli emas:

oʻzaro yaqin qarindoshlikda yoki quda tomondan qarindosh boʻlgan shaxslar bilan (ota-onalar, aka-ukalar, opa-singillar, oʻgʻillar, qizlar, er-xotinlar, shuningdek, er-xotinlarning ota-onalari, aka-ukalari, opa-singillari va farzandlari) ichki ishlar organlarida birga xizmat qilishi, agar ularning birga xizmat qilishi ulardan birining ikkinchisiga bevosita boʻysunishiga olib kelsa;

ilmiy, ijodiy va pedagogik faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa faoliyat bilan shugʻullanishga;

tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishga;

tadbirkorlik faoliyati subyektlarini tashkil etishga, ularning muassisi (ishtirokchisi) boʻlishga, tadbirkorlik faoliyati subyektida tashkiliy-boshqaruv, maʼmuriy-xoʻjalik vazifalarini bajarishga;

oʻz xizmat vakolatlarini jismoniy va yuridik shaxslarning manfaatlarini koʻzlab bajarish yoki bajarmaslik evaziga ulardan biron-bir mukofot, foyda yoki sovgʻalar olishga;

qonunchilikda nazarda tutilmagan imtiyozlardan, preferensiyalar yoki afzalliklardan oʻz xizmat mavqeyi bilan bogʻliq holda foydalanishga;

qimor va tavakkalchilikka asoslangan boshqa oʻyinlarda, shu jumladan axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda ishtirok etishga;

chet davlat fuqaroligini yoki chet davlatda doimiy yashash huquqini beruvchi hujjatni olish maqsadida murojaat qilishga;

Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida hisobvaraqlar ochishga va ularga ega boʻlishga, koʻchmas mulkka va boshqa mol-mulkka egalik qilishga, bundan chet davlatda taʼlim olish, stajirovka oʻtash va tibbiy xizmatlardan foydalanish maqsadida ochilgan hisobvaraqlar mustasno;

oʻzining vakolatlarini siyosiy partiyalarning, boshqa jamoat birlashmalarining va ular organlarining manfaatlarini koʻzlab amalga oshirishga, xizmat majburiyatlarini amalga oshirish bilan bogʻliq hollar bundan mustasno;

xizmatni oʻtash vaqtida diniy rasm-rusumlar va marosimlarni bajarishga, qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan alohida hollar bundan mustasno;

ichki ishlar organlarining binolarida va hududida diniy rasm-rusumlar va marosimlarni tashkil etishga, diniy mazmundagi materiallar va buyumlarni saqlashga, xizmat majburiyatlarini amalga oshirish bilan bogʻliq hollar bundan mustasno.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan cheklovlarga rioya etmaganlik ichki ishlar organi xodimlarini qonunga muvofiq javobgarlikka tortish uchun asos boʻladi.

31-modda. Ichki ishlar organlari xodimlarini tayyorlash va qayta tayyorlash

Ichki ishlar organlaridagi xizmatga qabul qilinadigan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari majburiy tartibda maxsus kasbiy tayyorgarlikdan yoki qayta tayyorgarlikdan oʻtadi.

Ichki ishlar organlari uchun professional kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash, xodimlarning malakasini oshirish, qoida tariqasida, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi taʼlim muassasalari tomonidan amalga oshiriladi, bundan ushbu muassasalarda oʻqitilmaydigan ixtisosliklar mustasno.

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi taʼlim muassasalarining tinglovchilari va kursantlari ichki ishlar organlarida xizmatda deb hisoblanadi, chet el fuqarolari bundan mustasno.

32-modda. Ichki ishlar organi xodimini xizmatdan boʻshatish

Ichki ishlar organi xodimini xizmatdan boʻshatishga quyidagilar asos boʻladi:

oʻzining xohishi (pensiya olish huquqini beradigan xizmat muddatini oʻtamaganlarga) — xodimning bildirgisi asosida;

ichki ishlar organlarida xizmatda boʻlishning ushbu Qonunda belgilangan chegaradagi yoshiga toʻlganligi;

pensiya olish huquqini beradigan xizmat muddatini oʻtaganligi — xodimning bildirgisi asosida;

tashkiliy-shtat oʻzgarishlari;

kasalligi — harbiy-tibbiy komissiyaning xizmatga yaroqsizligi toʻgʻrisidagi xulosasi asosida;

sogʻligʻining cheklanganligi holati — harbiy-tibbiy komissiyaning ichki ishlar organlaridagi xizmatga yaroqliligi cheklanganligi toʻgʻrisidagi va xizmat boʻyicha boshqa lavozimga oʻtkazish imkoniyati mavjud boʻlmagan taqdirda, egallab turgan lavozimiga muvofiq xizmat majburiyatlarini bajara olmasligi haqidagi xulosasi asosida;

dastlabki sinov muddati davomida xizmatga yaroqsizligi;

malakasi yetarli emasligi oqibatida egallab turgan lavozimiga noloyiqligi — attestatsiya natijalari asosida;

xizmat intizomini qoʻpol ravishda buzganligi;

ichki ishlar organi xodimining shaʼniga putur yetkazuvchi xatti-harakatlar sodir etganligi;

sodir etgan jinoyati uchun sudning hukmi, ajrimi, qarori qonuniy kuchga kirganligi;

xodimda intizomiy jazo chorasi mavjud boʻlgan taqdirda, muntazam ravishda xizmat intizomini buzganligi;

boshqa turdagi davlat xizmatiga oʻtganligi (kadrlarning amaldagi zaxirasiga kiritilmagan holda);

Oʻzbekiston Respublikasi fuqaroligi tugatilganligi yoki chet davlat fuqaroligini olganligi.

Ichki ishlar organi xodimi ushbu Qonunda va boshqa qonunchilik hujjatlarida ichki ishlar organlari xodimlari uchun belgilangan cheklovlar va taqiqlarga rioya etmaganligi uchun xizmatdan boʻshatilishi mumkin.

33-modda. Ichki ishlar organi xodimining boshqa organlar va tashkilotlarga saylanishidagi (tayinlanishidagi, yuborilishidagi) kafolatlar

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoniga, qaroriga, farmoyishiga, shuningdek roziligiga yoxud Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga asosan boshqa davlat organlariga yoki ularning tasarrufidagi tashkilotlarga tayinlangan, xuddi shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vazirining buyrugʻi bilan boshqa davlat organlarining taʼlim muassasalariga oʻqishga yuborilgan ichki ishlar organi xodimi majburiyatlarni bajarish (oʻqish) davrida Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi kadrlarining amaldagi zaxirasiga kiritib qoʻyilishi mumkin.

Majburiyatlarni bajarish (oʻqish) tugatilganidan keyin ichki ishlar organi xodimiga ilgarigi ishi (lavozimi), ushbu ish (lavozim) yoʻqligida esa unga teng boshqa ish (lavozim) beriladi.

Ushbu moddaning birinchi qismida sanab oʻtilgan ichki ishlar organlari xodimlariga maxsus unvonlar oxirgi egallagan lavozimidan qatʼi nazar, belgilangan tartibda beriladi.

Majburiyatlarni bajarish (oʻqish) davri ichki ishlar organi xodimiga navbatdagi maxsus unvonni olish huquqini beradigan xizmat qilgan yillariga ustama toʻlash, pul taʼminoti (lavozim maoshi va maxsus unvon boʻyicha maoshi summasidan iborat boʻlgan) maoshini belgilash va pensiya tayinlash uchun ichki ishlar organlaridagi xizmat stajiga qoʻshib hisoblanadi.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan xodimlar xizmatdan boʻshatilganda, shuningdek ularning oila aʼzolari ichki ishlar organlaridan boʻshatilgan xodimlar bilan teng huquqlar, imtiyozlar va afzalliklardan foydalanadi.

7-bob. Ichki ishlar organlari xodimlarini huquqiy va ijtimoiy himoya qilish

34-modda. Ichki ishlar organlari xodimlarini huquqiy himoya qilish kafolatlari

Ichki ishlar organi xodimi davlat organi vakili sifatida ish yuritadi va davlat himoyasi ostida boʻladi.

Ichki ishlar organi xodimi xizmat majburiyatlarini bajarish chogʻida faqat bevosita yoki toʻgʻridan-toʻgʻri boshliqqa boʻysunadi.

Qonun bilan vakolat berilgan shaxslardan tashqari hech kim ichki ishlar organi xodimining qonuniy faoliyatiga aralashish, ichki ishlar organi xodimini qonun bilan ichki ishlar organlari zimmasiga yuklatilmagan majburiyatlarni bajarishga majburlash huquqiga ega emas. Qonunga zidligi aniq boʻlgan buyruq yoki farmoyish olganda ichki ishlar organi xodimi uni bajarishni rad etish huquqiga ega va qonunga amal qilishi shart.

Ichki ishlar organi xodimi oʻz ish yurituvida boʻlgan ishlar va materiallarning mohiyati haqida biror-bir tushuntirish berishga, shuningdek bunday ishlar va materiallarni, shu jumladan fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga daxldor ishlar hamda materiallarni tanishib chiqish uchun qonunchilikda nazarda tutilgan hollardan va tartibdan boshqacha tarzda taqdim etishga majbur emas.

Ichki ishlar organlarining xodimlari oʻziga nisbatan qabul qilingan qarorlar va harakatlar (harakatsizlik) ustidan yuqori turuvchi mansabdor shaxslarga, prokurorga yoki sudga belgilangan tartibda shikoyat qilish huquqiga ega.

34 1 -modda. Ichki ishlar organlari tergov boʻlinmalari xodimlarining daxlsizligi

Ichki ishlar organlarining tergov boʻlinmalari surishtiruvchilariga, tergovchilariga va rahbarlariga nisbatan jinoyat ishlari Qoraqalpogʻiston Respublikasi prokurori, Toshkent shahar, viloyatlar prokurorlari va ularga tenglashtirilgan prokurorlar tomonidan, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Tergov departamentining tergovchilariga, boʻlinmalari rahbarlariga va boshligʻiga nisbatan esa Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori yoki uning oʻrinbosarlari tomonidan qoʻzgʻatiladi.

35-modda. Ichki ishlar organlari xodimlarini ijtimoiy himoya qilish

Ichki ishlar organlari xodimlarini ijtimoiy himoya qilish quyidagilar orqali taʼminlanadi:

sogʻligʻini saqlash;

mehnatiga haq toʻlash;

uy-joy maydoni bilan taʼminlash;

mol-mulkiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash;

xizmat majburiyatlarini bajarish chogʻida transport vositalaridan imtiyozli foydalanish;

davlat pensiya taʼminoti;

davlat sugʻurtasi;

ijtimoiy yordam koʻrsatish.

Qonunchilikda ichki ishlar organlari xodimlarini ijtimoiy himoya qilishga doir boshqa chora-tadbirlar ham nazarda tutilishi mumkin.

36-modda. Ichki ishlar organlari xodimlarining sogʻligʻini saqlash

Ichki ishlar organlarining xodimlariga, harbiy xizmatchilariga, pensionerlariga, ishchi va xizmatchilariga hamda ularning oila aʼzolariga, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining taʼlim muassasalari kursantlari va tinglovchilariga ichki ishlar organlarining tibbiy muassasalari, shuningdek faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan amalga oshiruvchi boshqa davolash-profilaktika muassasalari tomonidan bepul tibbiy-sanitariya, tibbiy-ijtimoiy taʼminot beriladi hamda tibbiy-sanitariya yordami koʻrsatiladi.

Ichki ishlar organlarining xodimlari, harbiy xizmatchilari, pensionerlari sanatoriy-kurort sharoitida davolanish uchun yiliga bir marta imtiyozli yoʻllanmalar bilan taʼminlanadi.

Kasalliklarning profilaktikasi, bemorlarga tashxis qoʻyish, ularni davolash va sogʻlomlashtirish boʻyicha tadbirlarni amalga oshirish, tibbiy koʻriklar va harbiy-tibbiy ekspertiza oʻtkazish uchun zarur boʻlgan tibbiy vositalar, buyumlar, asbob-uskunalar va dori vositalari Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan olinadi.

Zarur boʻlgan hollarda, shoshilinch tibbiy yordam va rejali ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining davolash-profilaktika muassasalari tomonidan amalga oshiriladi.

Alohida hollarda, biriktirilgan tarkibning tibbiy koʻrsatmalar boʻyicha tibbiy yordam olishi uchun uni Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga yuborish Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining maxsus komissiyasi xulosasi asosida amalga oshiriladi. Bunday hollarda, biriktirilgan tarkibning tibbiy yordam olishi uchun xarajatlar Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining budjetdan tashqari mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

Ichki ishlar organlarida tibbiy-sanitariya, tibbiy-ijtimoiy yordamni va sanatoriy-kurort taʼminotini, tibbiy tekshiruvni tashkil etish va harbiy-tibbiy ekspertizani oʻtkazish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

37-modda. Ichki ishlar organlari xodimlarining mehnatiga haq toʻlash

Ichki ishlar organlari xodimlariga pul taʼminotining turlari va miqdori Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi.

Ichki ishlar organlari xodimlari qonunchilikda belgilangan tartibda hamda miqdorlarda pul va oziq-ovqat taʼminoti bilan taʼminlanadi.

38-modda. Ichki ishlar organlari xodimlarini uy-joy maydoni bilan taʼminlash

Uy-joy olishga va uy-joy sharoitlarini yaxshilashga muhtoj deb topilgan ichki ishlar organlari xodimlari belgilangan tartibda uy-joy maydoni olish huquqiga ega.

Ichki ishlar organlari xizmat uy-joy fondiga ega boʻlishi mumkin.

Ichki ishlar organlari xodimlariga turar joylarni ijaraga olganlik (ijarada turganlik) uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilangan tartibda va miqdorlarda pullik kompensatsiya toʻlanadi.

Ichki ishlar organlari xodimlariga Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan tartibda uzoq muddatli, imtiyozli ipoteka kreditlaridan foydalangan holda kvartiralar olish huquqi beriladi va yakka tartibda uy-joy qurilishi uchun yer uchastkalarini elektron onlayn-auksion vositasida sotib olish xarajatlarining oʻrni qoplanadi.

39-modda. Ichki ishlar organi xodimining mol-mulkiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash

Ichki ishlar organi xodimining yoki uning yaqin qarindoshlarining mol-mulkiga uning xizmat majburiyatlarini bajarishi bilan bogʻliq holda yetkazilgan zararning oʻrni Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan toʻliq hajmda qoplanadi, ushbu summa keyinchalik aybdor shaxslardan undirib olinadi.

40-modda. Ichki ishlar organlari xodimlarining xizmat majburiyatlarini bajarish chogʻida transport vositalaridan foydalanishi tartibi

Ichki ishlar organlari maxsus avtotransport vositalari, shu jumladan ichki ishlar organlariga tegishlilikni bildiruvchi maxsus yorugʻlik signallariga va tovushli signallarga, boʻyoqli rangli grafika sxemasiga ega maxsus avtotransport vositalari, shuningdek boshqa maxsus vositalar bilan taʼminlanadi.

Mehnatning qatnov xususiyati bilan bogʻliq boʻlgan xizmat majburiyatlarini bajaruvchi ichki ishlar organlari xodimlariga qonunchilikda belgilangan tartibda va miqdorlarda shahar yoʻlovchi transportidan (yoʻnalishli va yoʻnalishsiz taksilardan tashqari) foydalanish uchun oylik yoʻl chiptalari beriladi yoki pullik kompensatsiya toʻlanadi.

Xizmat safariga yuborilgan ichki ishlar organlari xodimlariga transportning barcha turlariga yoʻl hujjatlarini safar guvohnomasini koʻrsatib navbatsiz olish huquqi beriladi.

Shaxsiy transportdan xizmat safarlarida foydalanadigan ichki ishlar organlari xodimlariga Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda va miqdorlarda pullik kompensatsiya toʻlanadi.

41-modda. Ichki ishlar organlari xodimlarining davlat pensiya taʼminoti

Ichki ishlar organlari xodimlari, boquvchisini yoʻqotgan taqdirda esa ularning oila aʼzolari qonunchilikda belgilangan tartibda va miqdorlarda davlat pensiya taʼminotini olish huquqiga ega.

42-modda. Ichki ishlar organlari xodimlarining davlat sugʻurtasi

Ichki ishlar organlarining xodimlari Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan davlat tomonidan majburiy sugʻurta qilinadi.

43-modda. Ichki ishlar organlarining xodimlariga va ularning oilalariga ijtimoiy yordam koʻrsatish

Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziri ichki ishlar organlarining xizmat majburiyatlarini bajarish chogʻida tan jarohati yetkazilgan xodimlariga, shuningdek halok boʻlganlarning oila aʼzolariga Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda va miqdorlarda bir marotabalik nafaqa tayinlashga haqli.

Qonunchilikda xizmat majburiyatlarini bajarish chogʻida halok boʻlgan ichki ishlar organlari xodimlarining farzandlariga ularni ichki ishlar organlaridagi xizmatga qabul qilishda va Oʻzbekiston Respublikasining oliy harbiy taʼlim muassasalariga oʻqishga qabul qilishda afzalliklar berilishi mumkin.

8-bob. Yakunlovchi qoidalar

44-modda. Ichki ishlar organlarining moliyalashtirilishi va moddiy-texnika taʼminoti

Ichki ishlar organlarining moliyalashtirilishi va moddiy-texnika taʼminoti, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi, bundan yuridik va jismoniy shaxslar bilan tuziladigan shartnomalar asosida tashkil etiladigan boʻlinmalar mustasno.

Ichki ishlar organlarining jismoniy va yuridik shaxslar bilan tuzilgan shartnomalar asosida tashkil etilgan boʻlinmalari ushbu shaxslar hisobidan taʼminlanadi.

Ichki ishlar organlari xodimlari bepul formali kiyim-bosh bilan taʼminlanadi. Ashyoviy taʼminot normalari, shuningdek formali kiyim-boshni kiyish qoidalari Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilanadi.

Ichki ishlar organlarida budjetdan tashqari jamgʻarma tashkil etilishi mumkin, uni tashkil etish tartibi qonunchilikda belgilanadi.

Ichki ishlar organlari uchun ajratiladigan mablagʻlardan maqsadli foydalanilishi ustidan nazorat qilish qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.

45-modda. Xalqaro hamkorlik

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligi va xalqaro shartnomalariga muvofiq boshqa davlatlarning huquqni muhofaza qiluvchi organlari hamda xalqaro tashkilotlar bilan oʻz vakolatiga taalluqli masalalar boʻyicha hamkorlikni amalga oshiradi.

46-modda. Ichki ishlar organlari xodimlarining javobgarligi

Ichki ishlar organi xodimi gʻayriqonuniy xatti-harakatlari yoki harakatsizligi, shuningdek xizmat majburiyatlarini lozim darajada bajarmaganligi uchun qonunga muvofiq javobgar boʻladi.

Ichki ishlar organi xodimining gʻayriqonuniy xatti-harakatlari yoki harakatsizligi tufayli jismoniy va yuridik shaxslarga yetkazilgan zararning oʻrni ichki ishlar organlari tomonidan budjetdan tashqari jamgʻarma mablagʻlari hisobidan qoplanadi, ushbu summa keyinchalik aybdor shaxsdan undirib olinadi.

Ichki ishlar organlari xodimlari xizmat intizomini buzganlik uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadigan Ichki ishlar organlarining intizom ustaviga muvofiq javobgar boʻladi.

Qaysi jismoniy yoki yuridik shaxs oʻzining huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari kamsitilishiga ichki ishlar organi xodimining harakatlari yoki harakatsizligi sabab boʻldi deb hisoblasa, oʻsha jismoniy yoki yuridik shaxs ushbu harakatlar yoki harakatsizlik ustidan boʻysunuv tartibida yuqori turuvchi organga, prokurorga yoxud sudga shikoyat qilishga haqli.

47-modda. Ichki ishlar organlari toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik

Ichki ishlar organlari toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

48-modda. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

49-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi

Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oy oʻtgach kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti vazifasini bajaruvchi Sh. MIRZIYOYEV

Toshkent sh.,

2016-yil 16-sentabr,

OʻRQ-407-son

(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2016-y., 38-son, 438-modda; 2017-y., 24-son, 487-modda, 37-son, 978-modda, Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 24.05.2019-y., 03/19/542/3177-son, 2019-y., 2-son, 47-modda, 05.09.2019-y., 03/19/563/3685-son, 11.09.2019-y., 03/19/566/3734-son; 30.10.2019-y., 03/19/575/3972-son; 25.12.2019-y., 03/19/597/4193-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son ; 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son, 01.06.2022-y., 03/22/772/0460-son, 07.06.2022-y., 03/22/775/0477-son; 28.10.2022-y., 03/22/797/0967-son; 12.07.2023-y., 03/23/854/0463-son; 14.03.2024-y., 03/24/920/0209-son; 09.09.2024-y., 03/24/957/0689-son; 21.09.2024-y., 03/24/963/0735-son; 02.12.2024-y., 03/24/1008/0988-son; 30.12.2025-y., 03/25/1109/1241-son; 13.01.2026-y., 03/26/1111/0037-son; 18.04.2026-y., 03/26/1132/0378-son; 20.05.2026-y., 03/26/1146/0514-son; 14.08.2026-y., 03/26/1166/0842-son; 15.10.2026-y., 03/26/1180/1032-son)

lex.uz

Закон Республики Узбекистан

Об органах внутренних дел

Принят Законодательной палатой 12 августа 2016 года Одобрен Сенатом 24 августа 2016 года

Глава 1. Общие положения

Статья 1. Цель настоящего Закона

Целью настоящего Закона является регулирование деятельности органов внутренних дел Республики Узбекистан (далее — органы внутренних дел).

Статья 2. Основные задачи органов внутренних дел

Основными задачами органов внутренних дел являются защита прав, свобод и законных интересов граждан, собственности физических и юридических лиц, конституционного строя, обеспечение верховенства закона, безопасности личности, общества и государства, а также предупреждение и профилактика правонарушений.

Статья 3. Законодательство об органах внутренних дел

Законодательство об органах внутренних дел состоит из настоящего Закона и иных актов законодательства.

Статья 4. Основные направления деятельности органов внутренних дел

Органы внутренних дел в пределах своей компетенции осуществляют деятельность по следующим основным направлениям:

защита прав, свобод и законных интересов граждан;

охрана общественного порядка и обеспечение общественной безопасности;

осуществление доследственной проверки, оперативно-розыскной деятельности, проведение дознания и предварительного следствия по уголовным делам;

борьба с преступностью и терроризмом, в том числе путем участия в пресечении актов терроризма и освобождении заложников, а также противодействие торговле людьми;

профилактика правонарушений, выявление и устранение причин и условий, им способствующих, выявление лиц, склонных к совершению правонарушений;

исполнение мер пресечения, уголовного наказания и иных мер уголовно-правового воздействия, а также организация работ по розыску лиц;

производство по делам об административных правонарушениях, исполнение постановлений о применении административных взысканий;

обеспечение безопасности дорожного движения;

обеспечение исполнения требований паспортной системы, осуществление работ по выдаче и оформлению документов, необходимых для выезда и въезда в Республику Узбекистан, разрешений на постоянное и временное проживание, контроля за соблюдением паспортной системы и правил пребывания на территории Республики Узбекистан;

контроль в сфере оборота гражданского и служебного оружия и боевых припасов к нему, взрывчатых материалов промышленного назначения, а также пиротехнических изделий, наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ и прекурсоров;

осуществление экспертно-криминалистической деятельности;

охрана государственных, особо важных, категорированных и иных объектов, имущества физических и юридических лиц;

лицензирование и выдача документов разрешительного характера, а также контроль за соблюдением лицензионных и разрешительных требований и условий;

осуществление военно-мобилизационных работ и мероприятий по гражданской защите;

участие в законотворческой деятельности и работе по повышению правового сознания и правовой культуры в обществе.

Статья 5. Основные принципы деятельности органов внутренних дел

Основными принципами деятельности органов внутренних дел являются законность, единство, соблюдение и уважение прав, свобод и законных интересов граждан, открытость и прозрачность.

Статья 6. Принцип законности

Сотрудники органов внутренних дел в своей деятельности обязаны точно соблюдать и исполнять требования Конституции Республики Узбекистан, настоящего Закона и других актов законодательства.

Всякое отступление от точного исполнения и соблюдения законов, какими бы мотивами оно ни было вызвано, является нарушением законности и влечет за собой установленную ответственность.

Сотрудники органов внутренних дел не могут в оправдание своих незаконных действий (бездействия) при выполнении служебных обязанностей ссылаться на интересы службы, экономическую целесообразность, незаконные требования, приказы и распоряжения вышестоящих должностных лиц или какие-либо иные обстоятельства, не соответствующие закону. Сотрудникам органов внутренних дел запрещается подстрекать, склонять, побуждать в прямой или косвенной форме кого-либо к совершению противоправных действий.

Статья 7. Принцип единства

Органы внутренних дел являются правоохранительными органами и составляют единую систему, возглавляемую министром внутренних дел Республики Узбекистан.

Статья 8. Принцип соблюдения и уважения прав, свобод и законных интересов граждан

Органы внутренних дел осуществляют свою деятельность на основе соблюдения и уважения прав, свобод и законных интересов граждан.

Органы внутренних дел обеспечивают защиту прав, свобод и законных интересов граждан независимо от пола, расы, национальности, языка, религии, убеждений, социального происхождения, общественного положения.

Деятельность органов внутренних дел, ограничивающая права, свободы и законные интересы граждан, немедленно прекращается, если достигнута законная цель или выяснилось, что эта цель не может или не должна достигаться путем ограничения прав, свобод и законных интересов граждан.

Сотруднику органа внутренних дел запрещается прибегать к пыткам, насилию, другому жестокому или унижающему человеческое достоинство обращению. Сотрудник органа внутренних дел обязан пресекать действия, которыми гражданину умышленно причиняются боль, физическое или нравственное страдание.

Органы внутренних дел не имеют права разглашать сведения, порочащие честь, достоинство или деловую репутацию гражданина, относящиеся к его частной жизни, если иное не предусмотрено законом.

Органы внутренних дел обязаны обеспечить каждому гражданину возможность ознакомления с имеющимися у них документами и материалами, непосредственно затрагивающими его права, свободы и законные интересы, если иное не установлено законом.

Сотрудник органа внутренних дел при обращении к гражданину обязан:

назвать свою должность, звание, фамилию, имя, отчество, предъявить по требованию гражданина служебное удостоверение, после чего сообщить причину и цель обращения;

в случае применения к гражданину мер, ограничивающих его права и свободы, разъяснить ему причину и основания применения таких мер, а также возникающие в связи с этим права и обязанности гражданина.

Сотрудник органа внутренних дел в случае обращения к нему гражданина обязан назвать свою должность, звание, фамилию, имя, отчество, внимательно его выслушать, принять соответствующие меры в пределах своих полномочий либо разъяснить, в чью компетенцию входит решение поставленного вопроса.

Статья 9. Принцип открытости и прозрачности

Органы внутренних дел осуществляют свою деятельность открыто и прозрачно, во взаимодействии с государственными органами, органами самоуправления граждан, другими организациями и гражданами, а также со средствами массовой информации.

Физические и юридические лица имеют право в порядке, установленном законодательством, получать достоверную информацию о деятельности органов внутренних дел, а также непосредственно затрагивающую права и законные интересы физических и юридических лиц, за исключением информации, доступ к которой ограничен законом.

Органы внутренних дел обеспечивают доступ к информации о своей деятельности в порядке, установленном Законом Республики Узбекистан «Об открытости деятельности органов государственной власти и управления».

Статья 10. Обязательность выполнения законных требований сотрудника органа внутренних дел

Законные требования сотрудника органа внутренних дел, предъявленные в пределах его компетенции, в том числе о соблюдении закона, представлении документов, материалов проверок и других сведений, выделении специалиста, явке в орган внутренних дел и даче объяснений по поводу выявленных нарушений закона, об устранении нарушений, а также причин и условий, способствовавших их совершению, обязательны для выполнения всеми государственными органами, другими организациями, должностными лицами и гражданами.

Информация, документы и иные материалы, необходимые для выполнения возложенных на органы внутренних дел задач, представляются по их законному требованию безвозмездно.

Обжалование законных требований сотрудника органа внутренних дел не приостанавливает их выполнение.

Статья 11. Взаимодействие органов внутренних дел с другими органами и организациями

Органы внутренних дел в целях выполнения возложенных на них задач взаимодействуют и осуществляют обмен информацией, в том числе в электронной форме, об имеющихся материалах по выявленным преступлениям и другим правонарушениям, а также иной информацией с государственными органами, органами самоуправления граждан и другими организациями в порядке, установленном законодательством.

Государственные органы, органы самоуправления граждан и другие организации в пределах своей компетенции обязаны оказывать содействие органам внутренних дел в защите прав, свобод и законных интересов граждан, охране общественного порядка, обеспечении общественной безопасности, предупреждении, выявлении, пресечении, раскрытии преступлений и административных правонарушений, расследовании уголовных дел, розыске преступников, установлении местонахождения лиц, пропавших без вести, а также профилактике правонарушений.

Статья 12. Использование достижений науки, современных технологий и информационных систем

Органы внутренних дел в своей деятельности используют достижения науки, современные технологии и информационные системы.

Органы внутренних дел в соответствии с законодательством обеспечивают оказание электронных государственных услуг, относящихся к их компетенции, физическим и юридическим лицам, а также применение электронных форм приема и регистрации документов, уведомлений о ходе оказания государственных услуг.

Органы внутренних дел могут использовать технические средства, включая средства аудио-, фото- и видеофиксации, при обеспечении общественного порядка, общественной безопасности, предупреждении, выявлении, пресечении, раскрытии, расследовании и документировании обстоятельств совершения преступлений, административных правонарушений, обстоятельств происшествий, в том числе в общественных местах, а также для фиксирования действий сотрудников органов внутренних дел, выполняющих возложенные на них задачи.

В органах внутренних дел обеспечивается защита сведений, составляющих государственные секреты или иную охраняемую законом тайну, в том числе техническая с применением криптографических средств.

Глава 2. Органы внутренних дел

Статья 13. Система органов внутренних дел

Систему органов внутренних дел составляют Министерство внутренних дел Республики Узбекистан, Министерство внутренних дел Республики Каракалпакстан, главные управления внутренних дел города Ташкента и Ташкентской области, управления внутренних дел областей, управления (отделы) внутренних дел районов и городов, управления (отделы) обеспечения безопасности на транспорте, учреждения по исполнению наказания, Департамент охраны при Министерстве внутренних дел Республики Узбекистан и его подразделения, подразделения органов внутренних дел на особо важных и категорированных объектах, поселковые отделения внутренних дел, махаллинские пункты правопорядка и опорные пункты органов внутренних дел, а также образовательные и медицинские учреждения, иные подразделения и организации, создаваемые для выполнения возложенных на органы внутренних дел задач.

В систему органов внутренних дел также входят караульные войска, пользующиеся в установленном законодательством порядке правами и льготами, предусмотренными для военнослужащих Вооруженных Сил Республики Узбекистан.

Министр внутренних дел Республики Узбекистан по своему статусу входит в состав Кабинета Министров Республики Узбекистан.

Министерство внутренних дел Республики Узбекистан подчиняется непосредственно Президенту Республики Узбекистан, а по отдельным вопросам в соответствии с законодательством — Кабинету Министров Республики Узбекистан.

Министр внутренних дел Республики Узбекистан два раза в год представляет в Сенат Олий Мажлиса Республики Узбекистан информацию о состоянии предупреждения и профилактики правонарушений.

Организационно-штатная структура и предельная штатная численность органов внутренних дел утверждаются Президентом Республики Узбекистан.

Статья 13 1 . Отчетность руководителей территориальных подразделений Министерства внутренних дел Республики Узбекистан перед Жокаргы Кенесом Республики Каракалпакстан, Кенгашами народных депутатов

Министр внутренних дел Республики Каракалпакстан, начальники главных управлений внутренних дел города Ташкента и Ташкентской области, управлений внутренних дел областей представляют отчет о состоянии предупреждения и профилактики правонарушений ежеквартально, отчет об общественной безопасности — каждые шесть месяцев соответственно в Жокаргы Кенес Республики Каракалпакстан, Кенгаши народных депутатов города Ташкента и областей.

Начальники районных (городских) управлений (отделов) внутренних дел ежеквартально представляют в районные (городские) Кенгаши народных депутатов отчет о состоянии предупреждения и профилактики правонарушений, а также общественной безопасности.

Главные инспекторы по профилактике махаллинских пунктов правопорядка каждые шесть месяцев представляют отчет о состоянии обеспечения общественной безопасности районным (городским) Кенгашам народных депутатов.

На заслушивание отчетов руководителей территориальных подразделений Министерства внутренних дел Республики Узбекистан могут приглашаться представители других государственных органов, органов самоуправления граждан, предприятий, учреждений, организаций, в том числе негосударственных некоммерческих организаций, политических партий, средств массовой информации, расположенных на соответствующей территории, и другие лица.

В ходе заслушивания отчетов руководителей территориальных подразделений Министерства внутренних дел Республики Узбекистан критически обсуждаются принимаемые меры и результаты работы по выполнению возложенных задач, дается персональная оценка эффективности их деятельности, а также принимаются рекомендации о соответствии или несоответствии занимаемой должности.

Статья 14. Назначение и освобождение от должности должностных лиц органов внутренних дел

Министр внутренних дел Республики Узбекистан утверждается Президентом Республики Узбекистан по представлению Премьер-министра Республики Узбекистан и освобождается от должности Президентом Республики Узбекистан.

Заместители министра внутренних дел Республики Узбекистан назначаются и освобождаются от должности в порядке, определяемом Президентом Республики Узбекистан.

Министр внутренних дел Республики Каракалпакстан назначается и освобождается от должности Жокаргы Кенесом Республики Каракалпакстан по согласованию с министром внутренних дел Республики Узбекистан.

Начальники управлений внутренних дел областей назначаются и освобождаются от должности министром внутренних дел Республики Узбекистан.

Начальники управлений (отделов) внутренних дел районов и городов назначаются и освобождаются от должности министром внутренних дел Республики Узбекистан по представлению министра внутренних дел Республики Каракалпакстан, начальников главных управлений внутренних дел города Ташкента и Ташкентской области, начальников управлений внутренних дел областей.

Порядок назначения и освобождения от должности сотрудников органов внутренних дел, не указанных в частях первой — пятой настоящей статьи, определяется законодательством.

Статья 15. Опорные пункты органов внутренних дел

Опорные пункты органов внутренних дел являются основным низовым звеном управлений (отделов) внутренних дел районов и городов, создаваемым в целях обеспечения взаимодействия органов внутренних дел с общественностью и непосредственно обеспечивающим охрану общественного порядка, безопасность граждан, профилактику правонарушений, борьбу с преступностью в кишлаках, аулах и махаллях.

Опорные пункты органов внутренних дел осуществляют деятельность в составе старших инспекторов по профилактике, инспекторов и младших инспекторов.

Инспекторы по профилактике в установленном порядке представляют отчеты органам самоуправления граждан.

Для организации работы опорных пунктов органов внутренних дел могут привлекаться и другие подразделения органов внутренних дел.

Статья 15 1 . Махаллинские пункты правопорядка

Махаллинские пункты правопорядка являются структурными подразделениями органов внутренних дел, осуществляющими деятельность по охране общественного порядка, профилактике правонарушений и борьбе с преступностью непосредственно в махаллях, а также по организации взаимодействия органов внутренних дел, других органов правопорядка и общественных формирований по обеспечению безопасности и спокойствия граждан в разрезе махаллей.

Махаллинские пункты правопорядка осуществляют свою деятельность в составе:

главного инспектора, старшего инспектора, инспектора и младшего инспектора по профилактике;

инспектора по вопросам женщин, инспектора подразделения пробации, оперативного сотрудника, сотрудников патрульно-постовой службы, инспектора дорожно-патрульной службы, наряда подразделения охраны районного (городского) органа внутренних дел, введенных на основе организационно-штатной структуры;

сотрудников подразделения Национальной гвардии Республики Узбекистан и других уполномоченных государственных органов, а также представителей общественных формирований, направленных для оказания содействия в охране общественного порядка и профилактике правонарушений.

Деятельностью махаллинского пункта правопорядка руководит главный инспектор по профилактике.

Глава 3. Обязанности и права органов внутренних дел

Статья 16. Обязанности органов внутренних дел

Органы внутренних дел обязаны:

принимать в пределах своих полномочий все необходимые меры по защите прав, свобод и законных интересов граждан, собственности физических и юридических лиц, безопасности личности, общества и государства;

обеспечивать безопасность граждан в общественных местах, в том числе на улицах, площадях, в парках, на транспортных магистралях, вокзалах, в аэропортах, а также при проведении массовых мероприятий;

принимать и регистрировать, в том числе в электронной форме заявления, сообщения и иную информацию о преступлениях, других правонарушениях и происшествиях, своевременно принимать по ним меры с последующим уведомлением обратившегося в порядке, установленном законодательством;

прибывать незамедлительно на место совершения преступления, административного правонарушения, место происшествия, пресекать противоправные деяния, устранять угрозы безопасности граждан, документировать обстоятельства совершения преступления, административного правонарушения, обстоятельства происшествия, обеспечивать сохранность следов преступления, административного правонарушения, происшествия;

уведомлять в письменной форме в течение двадцати четырех часов прокурора о всех случаях проникновения сотрудников органов внутренних дел в жилые и иные помещения физических и юридических лиц вопреки воле собственников и их представителей или в их отсутствие;

организовать оказание первой медицинской или иной помощи гражданам, пострадавшим на месте совершения преступления, административного правонарушения или месте происшествия, а также гражданам, находящимся в беспомощном состоянии;

возбуждать уголовные дела по фактам преступлений, вести производство по делам об административных правонарушениях в пределах своей компетенции;

принимать меры по предупреждению, выявлению, пресечению и раскрытию преступлений, а также выявлению и установлению лиц, причастных к их подготовке и совершению;

оказывать содействие органам, осуществляющим доследственную проверку, органам дознания и следствия, суду в производстве отдельных процессуальных действий в порядке, предусмотренном Уголовно-процессуальным кодексом Республики Узбекистан;

назначать и проводить экспертизы по уголовным делам, а в необходимых случаях до возбуждения уголовного дела, по делам об административных правонарушениях, а также исследования предметов и документов в целях осуществления оперативно-розыскной деятельности;

устанавливать личность неопознанных трупов;

принимать меры по идентификации лиц, которые по состоянию здоровья, возрасту или иным причинам не могут сообщить сведения о себе;

исполнять определения суда, постановления прокурора, следователя дознавателя и должностного лица органа, осуществляющего доследственную проверку о принудительном приводе лиц, уклоняющихся от явки по их вызову;

содержать под стражей лиц, отбывающих административный арест;

содержать и охранять задержанных, заключенных под стражу и осужденных в местах содержания под стражей, распределять осужденных по учреждениям по исполнению наказания;

обеспечивать условия содержания и права осужденных и лиц, заключенных под стражу, в учреждениях по исполнению наказания и местах их содержания;

осуществлять конвоирование и этапирование лиц, страдающих психическими расстройствами, для дальнейшего принудительного лечения, задержанных, заключенных под стражу и осужденных, а также лиц, подвергнутых административному аресту;

осуществлять надзор за исполнением меры пресечения в виде домашнего ареста;

приводить в исполнение уголовные наказания в виде лишения определенного права, обязательных общественных работ, исправительных работ, ограничения свободы, лишения свободы, пожизненного лишения свободы, а также иные меры уголовно-правового воздействия в соответствии с законом;

осуществлять на основании постановления суда административный надзор за лицами, освобожденными из учреждений по исполнению наказания;

исполнять решения суда о лишении права на управление транспортным средством, возмездном изъятии гражданского и служебного оружия и боеприпасов к нему, административном аресте, административном выдворении иностранных граждан и лиц без гражданства за пределы Республики Узбекистан, помещении несовершеннолетних в специализированные учебно-воспитательные учреждения;

осуществлять принудительное лечение осужденных к лишению свободы больных хроническим алкоголизмом, наркоманией и токсикоманией на основании приговора, определения и постановления суда;

обеспечивать деятельность учреждений по исполнению наказания, изоляторов временного содержания, следственных изоляторов, специальных приемников для содержания лиц, подвергнутых административному аресту, центров социально-правовой помощи несовершеннолетним органов внутренних дел, центров реабилитации лиц без определенного места жительства и кинологических подразделений органов внутренних дел;

осуществлять профилактику правонарушений, выявлять причины и условия, способствовавшие их совершению, и принимать меры по их устранению;

вести профилактический учет лиц, предусмотренных законом;

вести учет преступлений и административных правонарушений, лиц, их совершивших, потерпевших от правонарушений, объявленных в розыск, пропавших без вести, владеющих гражданским и служебным оружием, осуществлять анализ этих данных в целях планирования и проведения профилактических мероприятий;

выявлять лиц, склонных к совершению правонарушений, и проводить с ними индивидуальную профилактическую работу;

осуществлять профилактику безнадзорности и правонарушений среди несовершеннолетних;

доставлять несовершеннолетних, совершивших правонарушения или антисоциальные действия, а также безнадзорных и беспризорных в центры социально-правовой помощи несовершеннолетним органов внутренних дел, специализированные учебно-воспитательные учреждения для несовершеннолетних, нуждающихся в особых условиях содержания, воспитания и образования, либо в служебное помещение территориального органа внутренних дел;

принимать меры по социальной реабилитации и социальной адаптации;

в случаях и порядке, установленных законодательством, оказывать содействие учреждениям здравоохранения в доставлении уклоняющихся от явки по вызову лиц, которые страдают венерическими заболеваниями, вирусом иммунодефицита человека (ВИЧ-инфекцией), психическими расстройствами, хроническим алкоголизмом, наркоманией или токсикоманией, а также употребляющих психотропные или другие вещества, влияющие на интеллектуально-волевую деятельность;

принимать при авариях, катастрофах, пожарах, стихийных бедствиях и других чрезвычайных ситуациях неотложные меры по оповещению населения, спасению людей, оказанию им первой медицинской помощи, произведению оцепления (блокирования) необходимых участков местности, а также выполнять задачи по охране имущества, оставшегося без присмотра;

участвовать в обеспечении правового режима чрезвычайного положения в случаях введения его на территории Республики Узбекистан или в отдельных ее местностях;

вести учет и регистрацию транспортных средств, нарушений правил дорожного движения и дорожно-транспортных происшествий, оформлять документы о дорожно-транспортных происшествиях;

обеспечивать отстранение от управления транспортным средством лица, в отношении которого имеются основания полагать, что оно находится в состоянии опьянения, и его освидетельствование в установленном порядке на состояние опьянения;

запрещать эксплуатацию транспортных средств, техническое состояние которых не отвечает установленным требованиям безопасности, ограничивать или запрещать проведение ремонтно-строительных и других работ на улицах и дорогах, если не соблюдаются требования по обеспечению безопасности дорожного движения;

запрещать эксплуатацию дорог и железнодорожных переездов, не соответствующих стандартам, правилам и нормам безопасности дорожного движения;

вести централизованный учет и единую базу данных иностранных граждан и лиц без гражданства, пребывающих в Республике Узбекистан;

участвовать в подготовке материалов по приему в гражданство и выходу из гражданства Республики Узбекистан;

принимать меры по обеспечению охраны жизни, здоровья и имущества судей, прокуроров, следователей, дознавателей, потерпевших, свидетелей и других участников уголовного процесса, а также членов их семей при угрозе опасности;

обеспечивать сохранность изъятых у задержанных или заключенных под стражу лиц, а также найденных и сданных в органы внутренних дел документов, ценностей, вещей и другого имущества, принимать меры по их возврату законным владельцам или передаче в ведение соответствующих государственных органов или органов самоуправления граждан;

осуществлять охрану подлежащих охране государственных объектов, особо важных и категорированных объектов и иных объектов, а также имущества физических и юридических лиц, объектов торговли, сферы услуг, развлекательных и строительных объектов;

принимать неотложные меры по обеспечению сохранности бесхозяйного имущества и кладов до передачи их в ведение соответственно государственных органов, органов самоуправления граждан, гражданам или юридическим лицам;

осуществлять мероприятия по охране и сопровождению особо опасных и специальных грузов;

осуществлять выдачу и обмен идентификационных ID-карт или биометрических паспортов для выезда за границу гражданам Республики Узбекистан, идентификационных ID-карт иностранным гражданам и лицам без гражданства, проездных документов лицам без гражданства, а также разрешений на въезд в пограничную зону, регистрацию по месту постоянного проживания и временного пребывания граждан Республики Узбекистан, иностранных граждан и лиц без гражданства, рассматривать вопросы продления срока действия виз иностранным гражданам и лицам без гражданства;

изымать у граждан и должностных лиц документы, имеющие признаки подделки, а также предметы, оборот которых запрещен или ограничен, находящиеся у них без соответствующего основания, с составлением протокола и вручением его копии указанным гражданам и должностным лицам;

принимать меры по приему и хранению соответствующими специализированными организациями добровольно найденных и сданных взрывчатых материалов промышленного назначения, пиротехнических изделий, наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ, прекурсоров, порошков и чешуек алюминиевых, а также обеспечению их реализации или уничтожения;

обеспечивать конфиденциальность и сохранность служебной информации, а также ставших им известными в ходе исполнения служебных обязанностей сведений, составляющих государственные секреты или иную охраняемую законом тайну;

участвовать в проведении карантинных, санитарно-эпидемиологических, экологических мероприятий и мероприятий по охране окружающей среды и принимать меры по борьбе с правонарушениями в данной области;

осуществлять научно-исследовательскую и организационно-методическую деятельность в сфере охранной деятельности, профилактики правонарушений, охраны общественного порядка и обеспечения общественной безопасности, а также других сферах, при выполнении возложенных на них задач развивать и использовать достижения науки и технологий, внедрять новые методы, технические и иные средства;

формировать справочно-информационные фонды, создавать криминалистическую учетно-информационную систему, вести оперативно-поисковые и кадровые учеты, государственную и иную статистическую отчетность.

Органы внутренних дел могут нести и иные обязанности в соответствии с законодательством.

Статья 17. Права органов внутренних дел

Органы внутренних дел в пределах своих полномочий имеют право:

требовать от граждан соблюдения законодательства, прекращения противоправных действий, а в случае невыполнения этих требований применять меры принуждения;

проверять при осуществлении своих служебных обязанностей у граждан документы, удостоверяющие личность, а при наличии оснований полагать, что они имеют при себе оружие, боеприпасы, взрывчатые, радиоактивные или ядовитые вещества, взрывные устройства, пиротехнические изделия, наркотические средства, их аналоги, психотропные вещества, прекурсоры либо иные предметы, оборот которых запрещен или ограничен, производить личный досмотр, досмотр их вещей, ручной клади, багажа и изымать указанные предметы, средства и вещества при отсутствии оснований для их ношения и хранения;

требовать от граждан покинуть место совершения преступления, административного правонарушения, место происшествия, если это необходимо для проведения доследственных и следственных действий, оперативно-розыскных и поисковых мероприятий, документирования обстоятельств или сохранения следов преступления, административного правонарушения, обстоятельств происшествия;

беспрепятственно в любое время суток входить (проникать) на территорию, в жилые и иные помещения, земельные участки, транспортные средства организаций и граждан для пресечения совершаемых преступлений, а также преследования и задержания совершающих их лиц, если промедление может поставить под угрозу жизнь и здоровье граждан, безопасность общества и государства;

находиться в жилых и иных помещениях граждан, на принадлежащих им земельных участках с их согласия, на территории и в помещениях, занимаемых организациями, с ведома их администрации или согласия собственника в целях обеспечения личной безопасности граждан и общественной безопасности, предотвращения преступлений, обнаружения и задержания лиц, их совершивших или находящихся в розыске;

в рамках расследования уголовных дел и рассмотрения дел об административных правонарушениях, проверки заявлений и сообщений о преступлениях, других правонарушениях и происшествиях посещать государственные органы и иные организации, знакомиться с необходимыми документами и материалами, а также запрашивать и получать от государственных органов, иных организаций и граждан сведения и другие необходимые документы и материалы;

осуществлять в зоне проведения антитеррористической операции личный досмотр физических лиц, досмотр находящихся при них вещей, транспортных средств и провозимых грузов, в том числе с применением технических и иных средств контроля;

вызывать в органы внутренних дел граждан, должностных лиц по делам и материалам, находящимся в производстве органов внутренних дел, получать необходимые объяснения, сведения, документы, справки и копии с них;

привлекать граждан с их согласия к сотрудничеству, поощрять граждан, оказавших помощь органам внутренних дел и отличившихся в охране общественного порядка и обеспечении общественной безопасности;

получать безвозмездно от организаций и граждан информацию, необходимую для осуществления деятельности органов внутренних дел, за исключением случаев, когда законодательством установлен иной порядок;

вносить в государственные органы, другие организации или должностным лицам обязательные для выполнения представления об устранении нарушений, а также причин и условий, способствовавших их совершению;

создавать в целях предотвращения и раскрытия преступлений и других правонарушений информационные системы с необходимыми базами данных с использованием технических и специальных средств;

задерживать, доставлять в органы внутренних дел и содержать под стражей лиц, подозреваемых в совершении преступлений, а также лиц, в отношении которых избрана мера пресечения в виде заключения под стражу, в порядке, установленном законодательством;

задерживать военнослужащих, подозреваемых в совершении преступлений, до передачи их военным патрулям, военному коменданту, командирам воинских частей;

задерживать и доставлять в органы внутренних дел лиц, совершивших административные правонарушения, в порядке, установленном законодательством;

производить регистрацию, фотографирование, звукозапись, кино- и видеосъемку, дактилоскопирование лиц, содержащихся под стражей, подвергнутых административному аресту, иных задержанных лиц при невозможности установления их личности, а также других лиц в соответствии с законом;

применять меры по контролю за лицами, освобожденными из учреждений по исполнению наказания, а также осужденными к наказаниям, не связанным с лишением свободы, либо условно осужденными;

задерживать и доставлять в специальные учреждения лиц, уклоняющихся от прохождения назначенных им принудительных мер медицинского и воспитательного характера;

доставлять в центры реабилитации лиц без определенного места жительства, а также содержать их до установления личности на основании определений судов на срок не более тридцати суток;

безвозмездно использовать возможности средств массовой информации, учрежденных государственными органами и иными организациями, для установления обстоятельств преступлений, лиц, их совершивших, розыска лиц, скрывающихся от органов, осуществляющих доследственную проверку, органов дознания, следствия, суда, уклоняющихся от отбывания уголовного наказания и административного взыскания, а также лиц, без вести пропавших;

осуществлять контроль за соблюдением законодательства о безопасности дорожного движения;

принимать экзамены и выдавать удостоверения на право управления автомототранспортными средствами, вести контроль за образовательными учреждениями, осуществляющими деятельность по подготовке и переподготовке водителей;

организовывать и проводить обязательный государственный технический осмотр и регистрацию автомототранспортных средств и прицепов к ним, регулировать дорожное движение;

разрабатывать стандарты, правила и нормы безопасности дорожного движения;

осуществлять государственный экологический контроль за загрязнением атмосферного воздуха при эксплуатации автомототранспортных средств;

останавливать в случае необходимости транспортные средства и проверять документы на право управления и пользования ими, документы на транспортное средство, а также на перевозимые грузы, осуществлять совместно с водителем или лицом, сопровождающим грузы, внешний осмотр транспортных средств и грузов;

осуществлять задержание, досмотр транспортных средств и лиц, отстранять их от управления транспортным средством, изымать документы на право управления, а также доставлять их для помещения в места стоянки в случаях и порядке, предусмотренных законодательством;

осуществлять сопровождение специальных автомобилей, иностранных делегаций, автомобильных колонн, ценных, крупногабаритных и опасных грузов;

осуществлять контроль за содержанием дорог и железнодорожных переездов, оборудованием их средствами регулирования дорожного движения;

осуществлять контроль за соблюдением гражданами Республики Узбекистан и должностными лицами установленных правил паспортной системы, а также соблюдением иностранными гражданами и лицами без гражданства правил пребывания и транзитного проезда через территорию Республики Узбекистан;

входить в жилые и иные помещения граждан с их согласия с 6-00 часов до 22-00 часов при осуществлении контроля за соблюдением правил паспортного режима, а также иных правил, контроль за выполнением которых возложен на органы внутренних дел;

проводить освидетельствование лиц, подозреваемых в совершении преступлений или административных правонарушений, для определения наличия в организме алкоголя, наркотических средств, психотропных или других веществ, влияющих на интеллектуально-волевую деятельность;

доставлять граждан, находящихся в общественных местах в состоянии алкогольного, наркотического или токсического опьянения и утративших способность самостоятельно передвигаться или ориентироваться в окружающей обстановке, в пункты реабилитации и оказания медицинской помощи Министерства здравоохранения Республики Узбекистан;

входить беспрепятственно по предъявлению служебного удостоверения и специального разрешения, выдаваемого в установленном порядке, в административные, производственные, складские и подсобные помещения объектов, осуществляющих деятельность в сфере оборота гражданского и служебного оружия, боеприпасов к нему, взрывчатых материалов промышленного назначения, пиротехнических изделий, наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ и прекурсоров, порошков и чешуек алюминиевых для осуществления возложенных на органы внутренних дел задач по контролю за соблюдением законодательства в этой сфере;

в случаях, когда нарушение лицензионных и разрешительных требований и условий создает угрозу утраты или хищения гражданского и служебного оружия, боеприпасов к нему, взрывчатых материалов промышленного назначения, наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ и прекурсоров, порошков и чешуек алюминиевых, производить их изъятие, требовать немедленной перевозки и помещения на хранение взрывчатых материалов промышленного назначения, пиротехнических изделий, наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ и прекурсоров, порошков и чешуек алюминиевых в соответствующие специализированные организации, а гражданского и служебного оружия и боеприпасов к нему — в органы внутренних дел;

в установленном порядке производить изъятие, перевозку и помещение на хранение гражданского и служебного оружия, боеприпасов к нему, взрывчатых материалов, наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ и прекурсоров, порошков и чешуек алюминиевых, находящихся в организациях и у граждан без лицензий и разрешений, принимать меры по их уничтожению;

осуществлять охрану подлежащих охране государственных объектов, особо важных и категорированных объектов и иных объектов, а также имущества физических и юридических лиц, объектов торговли, сферы услуг, развлекательных и строительных объектов на основании заключенных с ними договоров;

контролировать и координировать работу по соблюдению внутриобъектового и пропускного режима проведением контрольных проверок в ведомственных военизированных подразделениях охраны и караульных подразделениях, а также в соответствующих организациях, за исключением объектов государственных органов и иных организаций, определяемых Кабинетом Министров Республики Узбекистан;

осуществлять лицензирование и выдачу документов разрешительного характера, проводить проверки соблюдения лицензионных требований и условий в соответствии с законодательством;

осуществлять контроль за исполнением законодательства о Государственном флаге и Государственном гербе Республики Узбекистан государственными органами и иными организациями;

принимать нормативно-правовые акты, разрабатывать предложения по совершенствованию законодательства по вопросам, входящим в компетенцию органов внутренних дел;

участвовать в работе по повышению правового сознания и правовой культуры в обществе.

Органы внутренних дел могут иметь и иные права в соответствии с законодательством.

Глава 4. Применение органами внутренних дел отдельных мер принуждения

Статья 18. Основания и порядок задержания лиц органами внутренних дел

Органы внутренних дел имеют право задерживать лиц:

подозреваемых в совершении преступлений в порядке, предусмотренном Уголовно-процессуальным кодексом Республики Узбекистан;

в отношении которых избрана мера пресечения в виде заключения под стражу;

находящихся в розыске;

в отношении которых поступил запрос о выдаче;

уклоняющихся от отбывания административного ареста, административного выдворения, а также в отношении которых ведется производство по делам об административных правонарушениях, в порядке, предусмотренном Кодексом Республики Узбекистан об административной ответственности ;

уклоняющихся от отбывания уголовного наказания, а также от исполнения назначенных им судом принудительных мер медицинского и иного характера;

без определенного места жительства, с последующим помещением в центры реабилитации лиц без определенного места жительства на основании определения суда;

нарушивших режим чрезвычайного положения или чрезвычайной ситуации;

уклоняющихся от выполнения всеобщей воинской обязанности;

незаконно проникших либо пытавшихся проникнуть на охраняемые объекты;

предпринявших попытку самоубийства либо имеющих признаки выраженного психического расстройства и создающих своими действиями опасность для себя и окружающих.

Задержание лиц, предусмотренных частью первой настоящей статьи, производится до установления личности и выяснения обстоятельств правонарушения, а также передачи их соответствующим государственным органам или должностным лицам.

Задержанному лицу предоставляется право на телефонный разговор или сообщение адвокату или близкому родственнику о задержании и месте нахождения, иметь защитника (адвоката) с момента задержания, а также иные права в соответствии с законом.

Задержанные лица, находящиеся при них вещи и документы, а также их транспортные средства могут подвергаться досмотру в порядке, установленном законодательством.

О каждом случае задержания несовершеннолетнего органы внутренних дел незамедлительно уведомляют его близких родственников или иных законных представителей.

О задержании военнослужащего органы внутренних дел уведомляют командование воинской части, в которой он проходит военную службу.

О задержании иностранного гражданина органы внутренних дел уведомляют Министерство иностранных дел Республики Узбекистан.

Статья 19. Оцепление (блокирование) участков местности, жилых помещений, строений и других объектов

Органы внутренних дел имеют право проводить оцепление (блокирование) участков местности по устному или письменному решению начальника управления (отдела) внутренних дел района, города и других вышестоящих руководителей при:

ликвидации последствий аварий, катастроф природного и техногенного характера и других чрезвычайных ситуаций, проведении карантинных мероприятий во время эпидемий и эпизоотий;

проведении мероприятий по пресечению массовых беспорядков и иных действий, нарушающих движение транспорта, работу средств связи и организаций;

розыске лиц, совершивших побег из-под стражи, и лиц, уклоняющихся от отбывания уголовного наказания;

преследовании лиц, подозреваемых в совершении преступления;

проведении антитеррористической операции, проверке сведений об обнаружении взрывчатых веществ или взрывных устройств либо ядовитых или радиоактивных веществ;

проведении массовых мероприятий, в том числе праздников, народных гуляний, митингов, шествий.

При оцеплении (блокировании) участков местности в случаях, предусмотренных в части первой настоящей статьи, может быть ограничено или запрещено движение транспортных средств и пешеходов, если это необходимо для обеспечения безопасности граждан и общественного порядка, проведения следственных действий, оперативно-розыскных мероприятий, охраны места совершения преступления, административного правонарушения, места происшествия, а также для защиты объектов собственности, которым угрожает опасность.

Оцепление (блокирование) может осуществляться также в отношении жилых помещений, строений и других объектов, принадлежащих физическим и юридическим лицам, если это необходимо для предотвращения угрозы жизни и здоровью граждан, которые не могут быть защищены иным способом.

При осуществлении действий, указанных в настоящей статье, органы внутренних дел принимают меры по оповещению населения о предстоящих оцеплениях (блокированиях), обеспечению нормальной жизнедеятельности населения, разъясняют гражданам наиболее удобные в создавшейся обстановке маршруты передвижения.

Статья 20. Использование транспортных средств организаций и граждан

Органы внутренних дел могут в принудительном порядке использовать транспортные средства организаций или граждан, кроме принадлежащих дипломатическим, консульским и иным представительствам иностранных государств, международным организациям и транспортных средств специального назначения, для проезда к месту стихийного бедствия, доставления в медицинские учреждения граждан, нуждающихся в срочной медицинской помощи, преследования лиц, совершивших преступления, и доставления их в органы внутренних дел, проезда к месту происшествия или сбора личного состава органов внутренних дел по боевой тревоге, с выдачей документа, подтверждающего факт их использования и идентифицирующего сотрудника органа внутренних дел, использовавшего транспортное средство.

В случае понесения расходов или убытков, причиненных в результате принудительного использования транспортных средств организаций и граждан, а также в случае причинения имущественного вреда владельцу транспортного средства, их возмещение органами внутренних дел осуществляется в порядке, установленном законодательством.

Глава 5. Применение сотрудниками органов внутренних дел физической силы, специальных средств и огнестрельного оружия

Статья 21. Условия применения физической силы, специальных средств и огнестрельного оружия

Сотрудник органа внутренних дел имеет право при исполнении служебных обязанностей на ношение, хранение закрепленного за ним огнестрельного оружия и специальных средств, применять физическую силу, специальные средства и огнестрельное оружие только в случаях и порядке, предусмотренных законом.

Сотрудник органа внутренних дел обязан проходить специальную подготовку, а также периодическую проверку на профессиональную пригодность к действиям в условиях, связанных с применением физической силы, специальных средств и огнестрельного оружия. Сотруднику, прошедшему специальную подготовку, выдается соответствующий сертификат.

Сотрудник органа внутренних дел, не прошедший проверку на профессиональную пригодность к действиям в условиях, связанных с применением физической силы, специальных средств и огнестрельного оружия, проходит аттестацию на соответствие занимаемой должности.

Применению физической силы, специальных средств и огнестрельного оружия должно предшествовать четко выраженное предупреждение о намерении их применить, за исключением случаев, когда такое предупреждение невозможно, либо когда промедление создает непосредственную опасность для жизни и здоровья граждан и сотрудника органа внутренних дел и может повлечь иные тяжкие последствия.

Применение физической силы, специальных средств или огнестрельного оружия должно соответствовать создавшейся обстановке, характеру и степени опасности действий лиц. При этом сотрудник органа внутренних дел обязан стремиться к минимизации любого вреда.

Сотрудник органа внутренних дел имеет право подготовить специальные средства или огнестрельное оружие к применению и привести их в боевую готовность, если считает, что в создавшейся обстановке могут возникнуть основания для их применения, предусмотренные настоящей статьей и статьями 23 и 24 настоящего Закона.

Гражданам, получившим телесные повреждения в результате применения физической силы, специальных средств или огнестрельного оружия, должна быть оказана первая помощь, а также приняты меры по предоставлению медицинской помощи в возможно короткий срок, а их родственники — уведомлены об этом в течение двадцати четырех часов.

О каждом случае применения физической силы, специальных средств и огнестрельного оружия сотрудник органа внутренних дел обязан немедленно доложить непосредственному начальнику.

О каждом случае причинения вреда жизни, здоровью или имуществу физических либо юридических лиц в результате применения физической силы и специальных средств, а также обо всех случаях применения огнестрельного оружия органы внутренних дел немедленно сообщают прокурору.

Превышение сотрудником органа внутренних дел полномочий при применении физической силы, специальных средств или огнестрельного оружия влечет ответственность, установленную законом.

Сотрудник органа внутренних дел не несет ответственности за вред, причиненный физическим и юридическим лицам при применении физической силы, специальных средств или огнестрельного оружия, если применение физической силы, специальных средств или огнестрельного оружия осуществлялось по основаниям и в порядке, установленном законом.

Сотрудник органа внутренних дел обязан принять меры, направленные на сохранение без изменения места происшествия, если в результате применения им физической силы, специальных средств или огнестрельного оружия гражданину нанесено телесное повреждение либо наступила его смерть.

Статья 22. Применение физической силы

Сотрудник органа внутренних дел имеет право лично или в составе подразделения (группы) применять физическую силу, в том числе боевые приемы борьбы, если не силовые способы не обеспечивают выполнение возложенных на него обязанностей, в следующих случаях:

для пресечения преступлений и административных правонарушений;

для доставления в ближайший орган внутренних дел или иной правоохранительный орган лиц, совершивших преступления или административные правонарушения, и задержания этих лиц;

для преодоления противодействия законным требованиям сотрудника органа внутренних дел.

Сотрудник органа внутренних дел имеет право применять физическую силу также в случаях, когда настоящим Законом разрешено применение специальных средств или огнестрельного оружия.

Запрещается применять физическую силу в отношении женщин с видимыми признаками беременности, лиц с видимыми признаками инвалидности, несовершеннолетних, когда их возраст очевиден или известен, кроме случаев оказания ими вооруженного сопротивления, совершения нападения, угрожающего жизни и здоровью граждан либо сотрудника органа внутренних дел.

Статья 23. Применение специальных средств

Сотрудник органа внутренних дел имеет право применять специальные средства при:

отражении нападения на гражданина или сотрудника органа внутренних дел;

пресечении преступления или административного правонарушения;

пресечении сопротивления, оказываемого сотруднику органа внутренних дел;

задержании лица, застигнутого при совершении преступления или сразу же после его совершения, пытающегося скрыться;

задержании лица, если это лицо может оказать вооруженное сопротивление;

доставлении, конвоировании и охране задержанных лиц и лиц, заключенных под стражу, подвергнутых административному аресту, а также в целях пресечения попытки побега, причинения вреда окружающим или себе;

освобождении насильственно удерживаемых лиц, захваченных зданий, помещений, сооружений, транспортных средств и земельных участков;

пресечении массовых беспорядков и иных противоправных действий, угрожающих жизни и здоровью граждан, общественной безопасности;

остановке транспортного средства, водитель которого не выполнил требование сотрудника органа внутренних дел об остановке;

выявлении лиц, совершающих или совершивших преступления или административные правонарушения;

защите охраняемых объектов, блокировании движения групп граждан, совершающих противоправные действия.

Сотрудник органа внутренних дел имеет право применять следующие специальные средства:

резиновые палки — в случаях, предусмотренных абзацами вторым — шестым , восьмым , девятым и двенадцатым части первой настоящей статьи;

слезоточивые вещества, газовое, травматическое оружие — в случаях, предусмотренных абзацами вторым — шестым , восьмым , девятым и двенадцатым части первой настоящей статьи;

наручники или иные средства связывания — в случаях, предусмотренных абзацами третьим — седьмым , девятым и двенадцатым части первой настоящей статьи;

специальные окрашивающие и маркирующие средства — в случаях, предусмотренных абзацами десятым , одиннадцатым и двенадцатым части первой настоящей статьи;

электрошоковые устройства — в случаях, предусмотренных абзацами вторым — пятым , седьмым и восьмым части первой настоящей статьи;

служебные животные — в случаях, предусмотренных абзацами вторым — седьмым , девятым , одиннадцатым и двенадцатым части первой настоящей статьи;

светозвуковые устройства отвлекающего воздействия — в случаях, предусмотренных абзацами восьмым , девятым и двенадцатым части первой настоящей статьи;

средства принудительной остановки транспортных средств — в случаях, предусмотренных абзацами девятым и десятым части первой настоящей статьи;

смирительную рубашку — в случаях, предусмотренных абзацами вторым — шестым части первой настоящей статьи;

водометы — в случаях, предусмотренных абзацами восьмым и девятым части первой настоящей статьи;

бронемашины — в случаях, предусмотренных абзацами шестым , восьмым и девятым части первой настоящей статьи;

средства защиты охраняемых объектов (территорий), блокирования движения групп граждан, совершающих противоправные действия, — в случаях, предусмотренных абзацем двенадцатым части первой настоящей статьи;

средства разрушения преград — в случаях, предусмотренных абзацами шестым , восьмым , девятым и одиннадцатым части первой настоящей статьи.

Сотрудник органа внутренних дел имеет право применять специальные средства во всех случаях, когда настоящим Законом разрешено применение огнестрельного оружия.

Применение специальных средств не должно создавать угрозу жизни, здоровью и причинения ущерба имуществу третьих лиц.

Запрещается применять специальные средства, включая газовое и травматическое оружие в отношении женщин с видимыми признаками беременности, лиц с видимыми признаками инвалидности и несовершеннолетних, когда их возраст очевиден либо известен, кроме случаев оказания ими вооруженного сопротивления или группового нападения, реально угрожающего жизни и здоровью граждан либо сотрудника органа внутренних дел, а также при пресечении незаконных собраний, митингов, демонстраций, шествий и пикетирований ненасильственного характера, которые не нарушают общественный порядок, работу транспорта, средств связи и организаций.

Запрещается:

нанесение человеку ударов резиновой палкой по голове, шее, ключичной области, животу, половым органам, в область проекции сердца;

применение водометов при температуре воздуха ниже нуля градусов Цельсия.

Водометы и бронемашины применяются по устному или письменному решению министра внутренних дел Республики Каракалпакстан, начальников главных управлений внутренних дел города Ташкента и Ташкентской области и управлений внутренних дел областей, о чем немедленно сообщается министру внутренних дел Республики Узбекистан и прокурорам Республики Каракалпакстан, города Ташкента и областей и приравненным к ним прокурорам.

Перечень специальных средств, состоящих на обеспечении органов внутренних дел, утверждается Кабинетом Министров Республики Узбекистан.

Статья 24. Применение огнестрельного оружия

Сотрудник органа внутренних дел имеет право применять огнестрельное оружие при:

защите граждан либо себя от нападения, если оно сопряжено с насилием, опасным для жизни или здоровья;

освобождении заложников;

задержании лица, застигнутого при совершении особо тяжкого преступления и пытающегося скрыться, если иными средствами задержать это лицо не представляется возможным;

пресечении попытки завладения огнестрельным оружием, боеприпасами, взрывчатыми веществами, транспортным средством, специальной и боевой техникой органов внутренних дел;

отражении группового или вооруженного нападения на жилища граждан, охраняемые объекты, особо важные грузы, транспортные средства, помещения государственных органов и других организаций;

задержании лица, оказывающего вооруженное сопротивление, а также лица, отказывающегося выполнять законное требование о сдаче находящихся при нем оружия, боеприпасов, взрывчатых веществ, взрывных устройств, ядовитых или радиоактивных веществ;

пресечении побега из-под стражи лиц, задержанных по подозрению в совершении преступления, лиц, в отношении которых мерой пресечения избрано заключение под стражу, осужденных к лишению свободы, а также пресечении попыток насильственного освобождения этих лиц;

остановке транспортного средства путем его повреждения, если водитель создает реальную опасность жизни и здоровью граждан и отказывается остановиться несмотря на законные требования сотрудника органа внутренних дел;

обезвреживании животного, угрожающего жизни и здоровью человека;

производстве выстрела в качестве предупреждения о намерении применить оружие, подаче сигнала тревоги или вызова помощи путем производства выстрела вверх или в ином безопасном направлении.

Перед применением огнестрельного оружия сотрудник органа внутренних дел обязан сделать предупреждение, за исключением случаев, когда его жизни или жизни граждан угрожает непосредственная опасность.

Запрещается применять огнестрельное оружие в отношении женщин, лиц с видимыми признаками инвалидности, несовершеннолетних, когда их возраст очевиден или известен, кроме случаев совершения ими вооруженного нападения, оказания вооруженного сопротивления или совершения группового нападения, угрожающего жизни и здоровью граждан либо сотрудника органа внутренних дел.

Сотрудник органа внутренних дел не имеет права применять огнестрельное оружие при значительном скоплении граждан, если в результате его применения могут пострадать случайные лица.

Перечень видов огнестрельного оружия и боеприпасов к нему, состоящих на вооружении органов внутренних дел, утверждается Президентом Республики Узбекистан. Запрещается принимать на вооружение органов внутренних дел и использовать огнестрельное оружие и боеприпасы к нему, не входящие в этот перечень.

Глава 6. Порядок и условия прохождения службы в органах внутренних дел

Статья 25. Обеспечение равенства прав граждан при прохождении службы в органах внутренних дел

Прием граждан на службу, назначение на должность, продвижение и перемещение по службе в органах внутренних дел осуществляется независимо от их пола, расы, национальности, языка, религии, убеждений, социального происхождения, общественного положения.

Статья 26. Прием на службу в органы внутренних дел

На службу в органы внутренних дел принимаются в добровольном порядке, на конкурсной основе граждане Республики Узбекистан в возрасте от восемнадцати до тридцати лет включительно, имеющие соответствующее образование, способные по своим личным и деловым качествам, состоянию здоровья и физической подготовке выполнять служебные обязанности сотрудника органа внутренних дел.

В необходимых случаях в отдельные подразделения и организации органов внутренних дел могут приниматься граждане старше тридцати лет, если они к моменту достижения предельного возраста состояния на службе будут иметь право на пенсию за выслугу лет.

Перечень отдельных подразделений, организаций и должностей органов внутренних дел, в которые принимаются граждане старше тридцати лет, определяется министром внутренних дел Республики Узбекистан.

Мужчины до поступления на службу в органы внутренних дел должны отслужить срочную военную службу в Вооруженных Силах Республики Узбекистан или военную службу в мобилизационном призывном резерве либо пройти военную подготовку в высших образовательных организациях.

В исключительных случаях на службу в органы внутренних дел могут приниматься работники из других государственных органов и иных организаций без соблюдения требований, установленных частями первой , второй и четвертой настоящей статьи.

Граждане, являющиеся членами политических партий, принятые на службу в органы внутренних дел, на период прохождения службы приостанавливают свое членство в политических партиях.

В образовательные учреждения Министерства внутренних дел Республики Узбекистан принимаются граждане Республики Узбекистан, а также военнослужащие и сотрудники органов внутренних дел, имеющие соответствующее образование для приема на учебу.

В образовательных учреждениях Министерства внутренних дел Республики Узбекистан могут обучаться иностранные граждане в случаях и порядке, предусмотренных законодательством.

Не могут быть приняты на службу в органы внутренних дел граждане, признанные в установленном порядке недееспособными или ограниченно дееспособными, имеющие заболевания или физические недостатки, препятствующие прохождению службы, уволенные с других государственных органов по отрицательным мотивам, а также граждане, ранее осужденные за совершение преступления независимо от меры наказания, погашения или снятия судимости и применения акта амнистии.

Срок предварительного испытания для лиц, принятых на службу в органы внутренних дел, не может превышать трех месяцев.

Военнообязанные граждане Республики Узбекистан, принятые на службу в органы внутренних дел, в том числе слушатели и курсанты образовательных учреждений Министерства внутренних дел Республики Узбекистан, являющиеся призывниками, снимаются с воинского учета и состоят на специальном учете в Министерстве внутренних дел Республики Узбекистан.

Слушатели и курсанты образовательных учреждений Министерства внутренних дел Республики Узбекистан по завершении срока обучения на первом курсе считаются прошедшими срочную военную службу и по месту нахождения образовательного учреждения территориальным отделом по делам обороны им выдается военное удостоверение.

Статья 27. Присяга сотрудника органа внутренних дел

Граждане, впервые принятые на службу в органы внутренних дел, принимают присягу следующего содержания:

«Я, (фамилия, имя, отчество), поступая на службу в органы внутренних дел, обязуюсь честно, добросовестно выполнять свой долг и возложенные на меня обязанности по защите конституционных прав граждан, укреплению мира, спокойствия и безопасности страны.

Клянусь быть преданным Родине и народу Узбекистана».

Статья 28. Сотрудники органов внутренних дел

Сотрудником органа внутренних дел является гражданин Республики Узбекистан, состоящий на службе в органах внутренних дел, которому присвоено специальное звание.

Порядок прохождения службы в органах внутренних дел и образцы форменной одежды устанавливаются Президентом Республики Узбекистан.

Сотруднику органа внутренних дел выдаются служебное удостоверение и жетон установленного образца, утверждаемые Министерством внутренних дел Республики Узбекистан.

Сотрудник органа внутренних дел на всей территории Республики Узбекистан независимо от занимаемой должности, места нахождения и времени по приказу начальника (командира) обязан приступить к исполнению служебных обязанностей в любое время и принимать меры к:

организации первой медицинской или другой помощи гражданам, пострадавшим на месте совершения преступлений, других правонарушений или месте происшествий, а также гражданам, находящимся в беспомощном состоянии;

спасению людей, предотвращению и пресечению правонарушений, задержанию лиц, их совершивших, охране места происшествия и информированию ближайшего подразделения органов внутренних дел в случае обращения к нему граждан с сообщениями о событиях, угрожающих их личной или общественной безопасности, либо непосредственного обнаружения таких событий.

Под исполнением служебных обязанностей сотрудника органа внутренних дел понимается:

исполнение должностных обязанностей и участие в боевых действиях;

несение службы (боевой службы);

нахождение в служебной командировке или на лечении;

нахождение на территории органов внутренних дел (воинской части) в течение установленного распорядком дня служебного времени или если это вызвано служебной необходимостью;

следование к месту службы, лечения или обратно;

прохождение сборов (военных сборов);

нахождение в плену (кроме случаев добровольной сдачи в плен), в положении заложника или интернированного;

безвестное отсутствие — до признания сотрудника безвестно пропавшим или объявления его умершим в установленном законом порядке;

действия по защите жизни, здоровья, чести и достоинства личности;

оказание помощи другим лицам или правоохранительным органам в обеспечении законности и правопорядка;

иные действия сотрудника, признанные судом совершенными в интересах личности, общества и государства.

Статья 29. Специальные звания сотрудников органов внутренних дел

Сотрудникам органов внутренних дел присваиваются следующие специальные звания:

рядовой состав — рядовой;

сержантский состав — младший сержант, сержант, старший сержант;

офицерский состав:

младший офицерский состав — лейтенант, старший лейтенант, капитан;

старший офицерский состав — майор, подполковник, полковник;

генеральский состав — генерал-майор, генерал-лейтенант, генерал-полковник.

Порядок присвоения и лишения специальных званий устанавливается Президентом Республики Узбекистан.

Статья 30. Служба в органах внутренних дел

Действие трудового законодательства распространяется на сотрудников органов внутренних дел в части, не урегулированной законодательством, регламентирующим вопросы прохождения службы в органах внутренних дел, и настоящим Законом.

Продолжительность рабочего времени для сотрудников органов внутренних дел не может превышать сорока часов в неделю.

При необходимости сотрудники органов внутренних дел могут быть привлечены к несению службы в усиленном или круглосуточном режиме.

Усиленный режим предусматривает установление для сотрудников органов внутренних дел сверхурочной работы продолжительностью не свыше четырех часов в день.

Круглосуточный режим предусматривает установление для сотрудников органов внутренних дел круглосуточное несение службы с бесплатным трехразовым питанием по месту несения службы взамен компенсации за продовольственный паек в пределах нормы общевойскового пайка, устанавливаемой для военнослужащих Вооруженных Сил Республики Узбекистан.

Введение и отмена усиленного и круглосуточного режима, а также привлечение сотрудников органов внутренних дел к участию в боевых действиях осуществляются приказом министра внутренних дел Республики Узбекистан.

Сотрудникам органов внутренних дел предоставляется ежегодный оплачиваемый отпуск продолжительностью тридцать календарных дней с предоставлением времени, необходимого для проезда к месту проведения отпуска и обратно, но не более трех дней.

Дополнительный оплачиваемый отпуск сотрудникам органов внутренних дел предоставляется при выслуге в календарном исчислении:

после десяти лет службы — продолжительностью пять дней;

после пятнадцати лет службы — продолжительностью десять дней;

после двадцати лет службы — продолжительностью пятнадцать дней.

Сотрудникам органов внутренних дел могут предоставляться и другие виды отпусков в порядке, установленном законодательством.

Предельный возраст пребывания на службе в органах внутренних дел составляет для сотрудников рядового и сержантского составов — пятьдесят лет, офицерского состава — пятьдесят пять лет, генеральского состава — шестьдесят лет, а женщин (вне зависимости от имеющегося специального звания) — пятьдесят лет.

Сотрудники органов внутренних дел, имеющие специальные звания рядового, сержантского и офицерского состава, достигшие установленного предельного возраста, подлежат увольнению в запас или отставку.

Сотрудникам, имеющим высокую профессиональную подготовку, опыт работы на занимаемой должности и годным по состоянию здоровья для прохождения службы, с их согласия срок службы может быть продлен до пяти лет, а лицам начальствующего состава, занимающим профессорско-преподавательские должности в образовательных учреждениях Министерства внутренних дел Республики Узбекистан и имеющим ученую степень, — до десяти лет в порядке, установленном министром внутренних дел Республики Узбекистан.

Решение о продлении срока оставления на службе не исключает возможности увольнения сотрудника из органов внутренних дел по основаниям, предусмотренным настоящим Законом.

За достигнутые высокие результаты служебной деятельности, образцовое исполнение обязанностей, безупречную службу и существенный вклад в развитие и совершенствование системы органов внутренних дел, проявленное мужество и отвагу при исполнении служебного долга, а также другие особые заслуги сотрудники могут быть представлены к награждению государственными наградами Республики Узбекистан, а также ведомственными знаками отличия, учреждаемыми Министерством внутренних дел Республики Узбекистан в порядке, установленном законодательством.

Трудовые отношения рабочих и служащих органов внутренних дел регулируются трудовым законодательством.

Статья 30 1 . Ограничения, связанные с прохождением службы в органах внутренних дел

Сотрудники органов внутренних дел не вправе:

проходить службу в органах внутренних дел с лицами, состоящими с ними в близком родстве или свойстве (родители, братья, сестры, сыновья, дочери, супруги, а также родители, братья, сестры и дети супругов), если их совместная служба приводит к непосредственному подчинению одного из них другому;

заниматься другой оплачиваемой деятельностью, кроме научной, творческой и педагогической;

заниматься предпринимательской деятельностью;

создавать субъекты предпринимательской деятельности, быть их учредителем (участником), выполнять организационно-управленческие, административно-хозяйственные функции в субъекте предпринимательской деятельности;

получать от физических и юридических лиц какие-либо вознаграждения, выгоды или подарки за выполнение или невыполнение своих служебных полномочий в их интересах;

пользоваться не предусмотренными законодательством льготами, преференциями или преимуществами в связи со своим служебным положением;

участвовать в азартных и других основанных на риске играх, в том числе посредством информационно-коммуникационных технологий;

обращаться с целью получения гражданства иностранного государства или документа, предоставляющего право на постоянное жительство в иностранном государстве;

открывать и иметь счета, владеть недвижимым и иным имуществом за пределами территории Республики Узбекистан, за исключением счетов, открытых с целью обучения, стажировки и пользования медицинскими услугами в иностранном государстве;

осуществлять свои полномочия в интересах политических партий, иных общественных объединений и их органов, за исключением случаев, связанных с осуществлением служебных обязанностей;

совершать религиозные обряды и церемонии во время прохождения службы, за исключением отдельных случаев, предусмотренных актами законодательства;

организовывать религиозные обряды и церемонии, хранить материалы и предметы религиозного содержания, за исключением случаев, связанных с осуществлением служебных обязанностей, в помещениях и на территории органов внутренних дел.

Несоблюдение ограничений, предусмотренных частью первой настоящей статьи, является основанием для привлечения сотрудников органов внутренних дел к ответственности в соответствии с законом.

Статья 31. Подготовка и переподготовка сотрудников органов внутренних дел

Граждане Республики Узбекистан, принимаемые на службу в органы внутренних дел, в обязательном порядке проходят специальную профессиональную подготовку или переподготовку.

Подготовка и переподготовка профессиональных кадров для органов внутренних дел, повышение квалификации сотрудников осуществляются, как правило, образовательными учреждениями Министерства внутренних дел Республики Узбекистан, за исключением специальностей, не преподаваемых в этих учреждениях.

Слушатели и курсанты образовательных учреждений Министерства внутренних дел Республики Узбекистан считаются находящимися на службе в органах внутренних дел, за исключением иностранных граждан.

Статья 32. Увольнение со службы сотрудника органа внутренних дел

Основаниями увольнения сотрудника органа внутренних дел со службы являются:

собственное желание (для не достигших выслуги срока службы, дающего право на получение пенсии) — на основании рапорта сотрудника;

достижение предельного возраста пребывания на службе в органах внутренних дел, установленного настоящим Законом;

выслуга срока службы, дающего право на получение пенсии, — на основании рапорта сотрудника;

организационно-штатные изменения;

болезнь — на основании заключения военно-врачебной комиссии о негодности к службе;

ограниченное состояние здоровья — на основании заключения военно-врачебной комиссии об ограниченной годности к службе в органах внутренних дел и о невозможности выполнять служебные обязанности в соответствии с занимаемой должностью при отсутствии возможности перемещения по службе;

непригодность к службе в период предварительного испытательного срока;

несоответствие занимаемой должности вследствие недостаточной квалификации — на основании результатов аттестации;

грубое нарушение служебной дисциплины;

совершение проступка, порочащего честь сотрудника органа внутренних дел;

вступления в законную силу приговора, определения, постановления суда за совершенное преступление;

систематические нарушения служебной дисциплины при наличии у сотрудника дисциплинарного взыскания;

переход на государственную службу иного вида (без зачисления в действующий резерв кадров);

прекращение гражданства Республики Узбекистан или приобретение гражданства иностранного государства.

Сотрудник органа внутренних дел может быть уволен со службы за несоблюдение ограничений и запретов, установленных для сотрудников органов внутренних дел настоящим Законом и иными актами законодательства.

Статья 33. Гарантии при избрании (назначении, откомандировании) сотрудника органа внутренних дел в другие органы и организации

Сотрудник органа внутренних дел, назначенный на основании указа, постановления, распоряжения, а также по согласию Президента Республики Узбекистан либо решением Кабинета Министров Республики Узбекистан в другие государственные органы или подведомственные им организации, а равно откомандированный приказом министра внутренних дел Республики Узбекистан для обучения в образовательные учреждения других государственных органов, на период исполнения обязанностей (обучения) может зачисляться в действующий резерв кадров Министерства внутренних дел Республики Узбекистан.

После прекращения исполнения обязанностей (обучения) сотруднику органа внутренних дел предоставляется прежняя работа (должность), а при ее отсутствии — другая равноценная работа (должность).

Сотрудникам органов внутренних дел, перечисленным в части первой настоящей статьи, специальные звания присваиваются в установленном порядке независимо от последней занимаемой должности.

Период исполнения обязанностей (обучения) засчитывается сотруднику органа внутренних дел в стаж службы в органах внутренних дел для выплаты надбавки за выслугу лет, дающую право на присвоение очередного специального звания, установления оклада денежного содержания (состоящий из суммы должностного оклада и оклада по специальному званию) и назначения пенсии.

При увольнении со службы сотрудники, указанные в части первой настоящей статьи, а также члены их семей пользуются правами, льготами и преимуществами наравне с сотрудниками, уволенными из органов внутренних дел.

Глава 7. Правовая и социальная защита сотрудников органов внутренних дел

Статья 34. Гарантии правовой защиты сотрудников органов внутренних дел

Сотрудник органа внутренних дел выступает в качестве представителя государственного органа и находится под защитой государства.

Сотрудник органа внутренних дел при выполнении служебных обязанностей подчиняется только непосредственному или прямому начальнику.

Никто не имеет права вмешиваться в законную деятельность сотрудника органа внутренних дел, кроме лиц, прямо уполномоченных законом, принуждать сотрудника органа внутренних дел к выполнению обязанностей, которые законом не возложены на органы внутренних дел. При получении приказа или распоряжения, явно противоречащего закону, сотрудник органа внутренних дел имеет право отказаться от его исполнения и обязан руководствоваться законом.

Сотрудник органа внутренних дел не обязан давать какие-либо объяснения по существу находящихся в его производстве дел и материалов, а также предоставлять такие дела и материалы, в том числе затрагивающие права, свободы и законные интересы граждан, для ознакомления иначе как в случаях и порядке, предусмотренных законодательством.

Сотрудники органов внутренних дел в установленном порядке имеют право на обжалование принимаемых в отношении них решений и действий (бездействия) вышестоящим должностным лицам, прокурору или в суд.

Статья 34 1 . Неприкосновенность сотрудников следственных подразделений органов внутренних дел

Уголовные дела в отношении дознавателей, следователей и руководителей следственных подразделений органов внутренних дел возбуждаются прокурором Республики Каракалпакстан, прокурорами города Ташкента, областей и приравненными к ним прокурорами, а в отношении следователей, руководителей подразделений и начальника Следственного департамента при Министерстве внутренних дел Республики Узбекистан — Генеральным прокурором Республики Узбекистан либо его заместителями.

Статья 35. Социальная защита сотрудников органов внутренних дел

Социальная защита сотрудников органов внутренних дел обеспечивается путем:

охраны здоровья;

оплаты труда;

обеспечения жилой площадью;

возмещения ущерба, причиненного имуществу;

льготного пользования транспортными средствами при исполнении служебных обязанностей;

государственного пенсионного обеспечения;

государственного страхования;

оказания социальной помощи.

Законодательством могут быть предусмотрены и иные меры социальной защиты сотрудников органов внутренних дел.

Статья 36. Охрана здоровья сотрудников органов внутренних дел

Сотрудникам, военнослужащим, пенсионерам, рабочим и служащим органов внутренних дел и членам их семей, курсантам и слушателям образовательных учреждений Министерства внутренних дел Республики Узбекистан бесплатно предоставляется медико-санитарное, медико-социальное обеспечение и оказывается медико-санитарная помощь медицинскими учреждениями органов внутренних дел, а также другими лечебно-профилактическими учреждениями, осуществляющими деятельность за счет средств Государственного бюджета Республики Узбекистан.

Сотрудники, военнослужащие, пенсионеры органов внутренних дел обеспечиваются льготными направлениями для получения санаторно-курортного лечения один раз в год.

Медицинские средства, изделия, инвентарь и лекарственные средства, необходимые для осуществления мероприятий по профилактике заболеваний, диагностике, лечению и оздоровлению больных, проведения медицинских осмотров и военно-медицинской экспертизы, приобретаются за счет средств Государственного бюджета Республики Узбекистан.

В необходимых случаях экстренная медицинская и плановая специализированная медицинская помощь осуществляется лечебно- профилактическими учреждениями Министерства здравоохранения Республики Узбекистан в установленном порядке.

В особых случаях направление для получения медицинской помощи прикрепленному контингенту по медицинским показаниям за пределами Республики Узбекистан осуществляется на основании заключения Специальной комиссии Министерства здравоохранения Республики Узбекистан. В таких случаях затраты на получение медицинской помощи прикрепленному контингенту осуществляются за счет внебюджетных средств Министерства внутренних дел Республики Узбекистан.

Порядок организации медико-санитарной, медико-социальной помощи и санаторно-курортного обеспечения в органах внутренних дел, медицинского освидетельствования и проведения военно-врачебной экспертизы утверждается Кабинетом Министров Республики Узбекистан.

Статья 37. Оплата труда сотрудников органов внутренних дел

Виды и размеры денежного довольствия сотрудникам органов внутренних дел утверждаются Президентом Республики Узбекистан.

Сотрудники органов внутренних дел обеспечиваются денежным и продовольственным довольствием в порядке и размерах, установленных законодательством.

Статья 38. Обеспечение сотрудников органов внутренних дел жилой площадью

Сотрудники органов внутренних дел, признанные нуждающимися в жилье и в улучшении жилищных условий, в установленном порядке имеют право на получение жилой площади.

Органы внутренних дел могут иметь служебный жилищный фонд.

Сотрудникам органов внутренних дел за наем (поднаем) жилых помещений выплачивается денежная компенсация в порядке и размерах, установленных Президентом Республики Узбекистан.

Сотрудникам органов внутренних дел предоставляется право приобретения квартир с использованием льготных долгосрочных ипотечных кредитов и возмещаются затраты на приобретение земельных участков для индивидуального жилищного строительства посредством электронного онлайн-аукциона в порядке, определяемом Кабинетом Министров Республики Узбекистан.

Статья 39. Возмещение ущерба, причиненного имуществу сотрудника органа внутренних дел

Ущерб, причиненный имуществу сотрудника органа внутренних дел или его близких родственников в связи с исполнением служебных обязанностей, подлежит возмещению в полном объеме за счет средств Государственного бюджета Республики Узбекистан с последующим взысканием этой суммы с виновных лиц.

Статья 40. Порядок пользования сотрудниками органов внутренних дел транспортными средствами при исполнении служебных обязанностей

Органы внутренних дел обеспечиваются специальными автотранспортными средствами, в том числе имеющими специальные световые и звуковые сигналы, цветографические схемы окраски, обозначающие принадлежность органам внутренних дел, а также иными специальными средствами.

Сотрудникам органов внутренних дел, исполняющим служебные обязанности, связанные с разъездным характером труда, производится выдача месячных проездных карточек на пользование городским пассажирским транспортом (кроме маршрутных и линейных такси) или выплата денежной компенсации в порядке и размерах, установленных законодательством.

Сотрудникам органов внутренних дел, направляющимся в служебную командировку, по предъявлению командировочного удостоверения предоставляется право на внеочередное приобретение проездных документов на все виды транспорта.

Сотрудникам органов внутренних дел, использующим в служебных поездках личный транспорт, выплачивается денежная компенсация в порядке и размерах, установленных Кабинетом Министров Республики Узбекистан.

Статья 41. Государственное пенсионное обеспечение сотрудников органов внутренних дел

Сотрудники органов внутренних дел, а в случае потери кормильца члены их семей имеют право на государственное пенсионное обеспечение в порядке и размерах, установленных законодательством.

Статья 42. Государственное страхование сотрудников органов внутренних дел

Сотрудники органов внутренних дел подлежат обязательному государственному страхованию за счет средств Государственного бюджета Республики Узбекистан и иных источников, не запрещенных законодательством.

Статья 43. Оказание социальной помощи сотрудникам органов внутренних дел и их семьям

Министр внутренних дел Республики Узбекистан вправе назначать единовременные пособия сотрудникам органов внутренних дел, получившим телесные повреждения при исполнении служебных обязанностей, а также семьям погибших в порядке и размерах, установленных Кабинетом Министров Республики Узбекистан.

Законодательством могут быть предоставлены преимущества детям сотрудников органов внутренних дел, погибших при исполнении служебных обязанностей, при приеме на службу в органы внутренних дел и при приеме на учебу в высшие военные образовательные учреждения Республики Узбекистан.

Глава 8. Заключительные положения

Статья 44. Финансирование и материально-техническое обеспечение органов внутренних дел

Финансирование и материально-техническое обеспечение органов внутренних дел, за исключением подразделений, создаваемых на основе договоров, заключаемых с физическими и юридическими лицами, осуществляется за счет средств Государственного бюджета Республики Узбекистан и иных источников, не запрещенных законодательством.

Подразделения органов внутренних дел, созданные на основе договоров с физическими и юридическими лицами, содержатся за счет средств этих лиц.

Сотрудники органов внутренних дел обеспечиваются бесплатной форменной одеждой. Нормы снабжения вещевым довольствием, а также правила ношения форменной одежды устанавливаются Министерством внутренних дел Республики Узбекистан.

В органах внутренних дел может создаваться внебюджетный фонд, порядок образования которого определяется законодательством.

Контроль за целевым использованием средств, выделяемых для органов внутренних дел, осуществляется в соответствии с законодательством.

Статья 45. Международное сотрудничество

Министерство внутренних дел Республики Узбекистан в соответствии с законодательством и международными договорами Республики Узбекистан осуществляет сотрудничество с правоохранительными органами других государств и международными организациями по вопросам, отнесенным к его компетенции.

Статья 46. Ответственность сотрудников органов внутренних дел

За противоправные действия или бездействие, а также ненадлежащее исполнение служебных обязанностей сотрудник органа внутренних дел несет ответственность в соответствии с законом.

Вред, причиненный физическим и юридическим лицам противоправными действиями или бездействием сотрудника органа внутренних дел, подлежит возмещению органами внутренних дел за счет средств внебюджетного фонда с последующим взысканием этой суммы с виновного лица.

Ответственность за нарушение служебной дисциплины сотрудники органов внутренних дел несут в соответствии с Дисциплинарным уставом органов внутренних дел, утверждаемым Президентом Республики Узбекистан.

Физическое или юридическое лицо, считающее, что действия или бездействие сотрудника органа внутренних дел привело к ущемлению его прав, свобод и законных интересов, вправе обжаловать эти действия или бездействие в вышестоящий в порядке подчиненности орган, прокурору либо в суд.

Статья 47. Ответственность за нарушение законодательства об органах внутренних дел

Лица, виновные в нарушении законодательства об органах внутренних дел, несут ответственность в установленном порядке.

Статья 48. Приведение законодательства в соответствие с настоящим Законом

Кабинету Министров Республики Узбекистан:

привести решения правительства в соответствие с настоящим Законом;

обеспечить пересмотр и отмену органами государственного управления их нормативно-правовых актов, противоречащих настоящему Закону.

Статья 49. Вступление в силу настоящего Закона

Настоящий Закон вступает в силу по истечении шести месяцев со дня его официального опубликования.

Исполняющий обязанности Президента Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ

г. Ташкент,

16 сентября 2016 г.,

№ ЗРУ-407

(Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2016 г., № 38, ст. 438; 2017 г., № 24, ст. 487, № 37, ст. 978; Национальная база данных законодательства, 24.05.2019 г., № 03/19/542/317, 2019 г., № 2, ст. 47, 05.09.2019 г., № 03/19/563/3685, 11.09.2019 г., № 03/19/566/3734; 30.10.2019 г., № 03/19/575/3972; 25.12.2019 г., № 03/19/597/4193; 14.03.2022 г., № 03/22/759/0213, 01.06.2022 г., № 03/22/772/0460, 07.06.2022 г., № 03/22/775/0477; 28.10.2022 г., № 03/22/797/0967; 12.07.2023 г., № 03/23/854/0463; 14.03.2024 г., № 03/24/920/0209; 09.09.2024 г., № 03/24/957/0689; 21.09.2024 г., № 03/24/963/0735; 02.12.2024 г., № 03/24/1008/0988)

lex.uz