UzbekAI

← Qonunlar

📅 2016-yil 23-dekabr · Boshqa hujjatlar · Oliy xoʻjalik sudi plenumi

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2016 йил 23 декабрь · Бошқа ҳужжатлар · Олий хўжалик суди пленуми

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 23 декабря 2016 г. · Другие документы · Пленума Высшего хозяйственного суда

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 23 December 2016 · Other documents · Oliy xoʻjalik sudi plenumi

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди пленумининг

Қарори

Иқтисодий судлар томонидан қурилиш пудрати шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида

Иқтисодий судлар томонидан қурилиш пудрати шартномасидан келиб чиқадиган муносабатларни тартибга солувчи қонун ҳужжатларини тўғри ва бир хилда қўлланилишини таъминлаш мақсадида «Судлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 47-моддасига асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик судининг Пленуми қарор қилади:

1. Қурилиш пудрати шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда иқтисодий судлар (бундан буён матнда судлар деб юритилади) Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади), Ўзбекистон Республикасининг Ер кодекси , Ўзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодекси , Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади), «Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни ва бошқа қонун ҳужжатлари, шунингдек шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини қўллаши лозим.

Судларнинг эътибори қаратилсинки, буюртмачининг мақомидан ёки молиялаштириш шартларидан келиб чиқиб (масалан, марказлаштирилган манбалар, давлат бошқарув органлари ва давлат корхоналари маблағлари, бюджет ташкилотларининг бюджетдан ташқари маблағлари ҳисобига молиялаштириладиган объектларнинг қурилишида), қурилиш пудрати шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда алоҳида норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг қоидалари ҳам қўлланилади.

2. Қурилиш пудрати шартномаси буюртмачи ва пудратчи ўртасидаги муносабатларни тартибга солувчи асосий ҳужжат ҳисобланади.

2.1. Қурилиш пудрати шартномасининг шартларини баҳолашда судлар ФК 364-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, агар тарафлар ўртасида шартноманинг барча муҳим шартлари юзасидан шундай ҳолларда талаб қилинадиган шаклда келишувга эришилган бўлса, шартнома тузилган деб ҳисобланишини инобатга олишлари лозим. Шу муносабат билан, агар қурилиш пудрати шартномасида муҳим шартлар назарда тутилмаган бўлса ҳамда ушбу шартларни белгилаш имконияти бўлмаса, бундай шартнома тузилмаган деб ҳисобланади. Бу ҳолатда судлар низони ҳал этишда шартномадан ташқари мажбуриятларни тартибга солувчи қоидаларни қўллашлари лозим.

Судларнинг эътибори тузилмаган шартноманинг ҳақиқий бўлмаган битимдан фарқланишига ва тузилмаган шартнома ҳақиқий бўлмаган битимнинг оқибатларини келтириб чиқармаслигига қаратилсин.

2.2. Шартномада муҳим шартларнинг мавжудлиги ёки мавжуд эмаслиги суд томонидан қурилиш пудрати шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда аниқланади. Бунда, шартномада муҳим шартлар мавжуд эмаслиги ҳақидаги ўзининг важларини низонинг тарафи даъво аризасида ёки даъво аризаси юзасидан билдирилган ёзма фикрида келтириши мумкин.

Агар ишни кўриш жараёнида шартномада бундай шартларнинг мавжуд эмаслиги аниқланса, суд низо юзасидан қурилиш ишларини бажаришда расмийлаштирилган ҳужжатлар асосида қарор қабул қилади ва унинг асослантирувчи қисмида қурилиш пудрати шартномаси тузилмаганлигини кўрсатиб ўтади.

Судлар шуни эътиборга олиши керакки, шартнома тузилмаганлиги тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилинмайди, фақат бу ҳақда ҳал қилув қарорининг асослантирувчи қисмида кўрсатилади. Шунга кўра, шартномани тузилмаган деб топиш тўғрисидаги даъво аризаси билан судга мурожаат қилинса, бундай даъво аризасини қабул қилиш ИПК 154-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига мос ҳолда рад этилади, агар даъво аризаси иш юритишга қабул қилинган бўлса, иш юритиш ИПК 110-моддасининг 1-бандига асосан тугатилади.

2.3. Судларнинг эътибори, қурилиш пудрати шартномасида муҳим шартларнинг мавжуд бўлмаганлиги ва шунга кўра шартнома тузилмаган деб ҳисобланиши, агар бундай ишларнинг бажарилганлиги ҳолати тақдим этилган далиллар билан исботланса, бажарилган ишлар қийматини ундириш тўғрисидаги талабни рад этишга асос бўлмаслигига қаратилсин. Бироқ, бундай қурилиш пудрати шартномаси шартлари ва (ёки) қонун ҳужжатларида назарда тутилган жавобгарлик чорасини (неустойка, фоизлар ундириш, зарарни қоплаш) қўллаш тўғрисидаги талабни қаноатлантириш рад этилади.

Ушбу қоида давлат хариди тартиб-таомилларига зид тузилган шартномаларга нисбатан татбиқ этилмайди.

3. Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодекси 122-моддасининг учинчи қисмига мувофиқ, бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг бюджетдан ажратиладиган маблағлар бўйича товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб берувчилар билан тузган шартномалари, шунингдек уларга киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар улар ғазначилик бўлинмаларида рўйхатдан ўтказилганидан кейин кучга киради.

4. Агар қонун ҳужжатларида қурилиш пудрати шартномаси фақат электрон дўкон, танлов, тендер, ягона етказиб берувчи билан амалга ошириладиган давлат харидлари натижалари асосида тузилиши назарда тутилган бўлиб, шартнома савдолар ўтказилмасдан тузилган бўлса, бундай битим ФКнинг 116-моддасига асосан ўз-ўзидан ҳақиқий эмасдир.

Судлар шуни инобатга олишлари лозимки, агар қонун ҳужжатларида қурилиш пудрати шартномасини тузишнинг мажбурий шарти сифатида танлов (тендер) савдолари ўтказилиши назарда тутилган бўлса, бундай шартнома шартларини ўзгартириш юзасидан қўшимча келишув тузиш учун пудрат ташкилотини ғолиб деб топган танлов (тендер) комиссиясининг белгиланган тартибда кўриб чиқилган ва расмийлаштирилган баённомаси асос бўлади.

Агар қонун ҳужжатларида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, танлов (тендер) савдолари натижалари бўйича тузилган шартнома шартларини тарафларнинг келишуви билан ўзгартиришга йўл қўйилмайди.

Танлов (тендер) савдолари натижалари юзасидан тузилган шартномага тарафларнинг келишувига асосан киритилган ўзгартиришлар ўз-ўзидан ҳақиқий эмас.

5. ФКнинг 108 ва 109-моддалари мазмунига кўра, қурилиш пудрати шартномаси оддий ёзма шаклда тузилади ва ушбу шаклга риоя қилмаслик унинг ҳақиқий эмаслигига олиб келмайди, бироқ тарафларни битимнинг тузилганлигини, мазмунини ёки бажарилганлигини гувоҳларнинг кўрсатувлари билан тасдиқлаш ҳуқуқидан маҳрум қилади. Бунда, агар қурилиш пудрати шартномаси ёзма шаклда тузилмаган бўлса, тарафлар битимнинг тузилганлигини, мазмунини ёки бажарилганлигини ёзма ёхуд бошқа далиллар билан тасдиқлашлари мумкин.

Шунга кўра, қурилиш ишларини бажариш билан боғлиқ низони ҳал этишда тарафлар қурилиш пудрати шартномасини оддий ёзма шаклда тузмаган ҳолда ҳуқуқий муносабатга киришганлиги аниқланса, судлар мазкур қарорнинг 2.3-бандида белгиланган қоидаларни қўллашлари лозим.

6. ФК 670-моддасининг тўртинчи қисмига мувофиқ, пудратчи қурилиш давомида лойиҳа-смета ҳужжатларида ҳисобга олинмаган ишларни ва шу муносабат билан қўшимча ишларни бажариш ва қурилишнинг смета қийматини ошириш зарурлигини аниқласа, бу тўғрида буюртмачига хабар бериши шарт.

6.1. Агар техник ҳужжатларга ўзгартишлар киритиш туфайли бажарилиши керак бўладиган қўшимча ишлар қиймати сметада кўрсатилган қурилиш умумий қийматининг ўн фоизидан ошиб кетмаса ва қурилиш пудрати шартномасида назарда тутилган ишларнинг хусусиятини ўзгартирмаса, пудратчининг қўшимча ишлар бажарилиши лозимлиги тўғрисидаги хабарини олган ва унга розилик берган буюртмачи ФК 671-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ мустақил равишда лойиҳа-смета ҳужжатларига ўзгартишлар киритишга ҳақли. Бундай ҳолатда пудратчининг хабарномаси ва буюртмачининг лойиҳа-смета ҳужжатларига ўзгартиришлар киритиш бўйича ҳаракатлари тарафларнинг қўшимча ишлар бажарилиши зарурлиги бўйича келишувини англатади ҳамда бу масала бўйича қўшимча келишув тузилиши мажбурий эмас.

6.2. Агар қўшимча ишлар қиймати сметада кўрсатилган қурилиш умумий қийматининг ўн фоизидан ошса ва буюртмачи бундай ишларни бажаришга рози бўлса, лойиҳа-смета ҳужжатларига ўзгартишлар киритиш келишувга кўра амалга оширилади ва бу ҳақда тарафлар томонидан келишув расмийлаштирилади.

6.3. Агар пудратчи буюртмачидан ўн кун ичида (агар қонунда ёки қурилиш пудрати шартномасида бунинг учун бошқа муддат назарда тутилган бўлмаса) қўшимча ишлар бажариш ва қурилиш смета қийматини ошириш зарурлиги тўғрисидаги ўз хабарига жавоб олмаган тақдирда, у тегишли ишларни тўхтатиши шарт. Мазкур ҳолда, агар буюртмачи қўшимча иш бажариш зарурати йўқлигини исботламаса, бекор туриб қолиш натижасида кўрилган зарар буюртмачининг зиммасига юкланади.

Судлар эътиборга олишлари лозимки, агар қўшимча ишлар қиймати сметада кўрсатилган қурилиш умумий қийматининг ўн фоизидан ошмаса ва буюртмачи лойиҳа-смета ҳужжатларига тегишли ўзгартиш киритишга қарши бўлса, пудратчи шартномадан бош тортишга ва бажарган ишларига мутаносиб равишда шартнома баҳосини тўлашни талаб қилишга ҳақли.

Агар қўшимча ишлар қиймати сметада кўрсатилган қурилиш умумий қийматининг ўн фоизидан ошса ва буюртмачи лойиҳа-смета ҳужжатларига ўзгартиш киритишга қарши бўлса, пудратчи шартномадан бош тортишга ва бажарган ишларига мутаносиб равишда шартнома баҳосини тўлашни ёхуд ФК 382-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган тартибда шартнома баҳосини қайта кўриб чиқишни талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади. Бунда, қурилиш пудрати шартномаси тендер савдоси натижаси бўйича тузилган бўлса ва тендер комиссияси шартномага ўзгартишлар киритишни рад этса, пудратчи шартномадан воз кечиш ва буюртмачидан етказилган зарарни талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади. Бу қоида буюртмачи томонидан тендер комиссиясига тегишли ҳужжатлар тақдим этилмаган ҳолларда ҳам қўлланилади.

6.4. ФК 670-моддасининг олтинчи қисмига кўра, агар пудратчи қурилиш давомида лойиҳа-смета ҳужжатларида ҳисобга олинмаган аниқланган ишлар тўғрисида буюртмачини хабардор қилмаса ёки тегишли ишлар бажарилишини тўхтатмаса, у бажарган қўшимча ишлар учун буюртмачидан ҳақ тўлашни ва шу туфайли кўрилган зарарни қоплашни талаб қилиш ҳуқуқидан маҳрум бўлади.

Шунга кўра, агар суд томонидан низони ҳал этишда пудратчи томонидан ФК 670-моддасининг олтинчи қисмида белгиланган талабларга риоя қилинмаганлиги аниқланса, пудратчининг бажарган қўшимча ишлар учун ҳақ тўлаш ва шу туфайли кўрилган зарарни қоплаш ҳақидаги талабларини қаноатлантириш рад этилади.

Судлар эътиборга олишлари керакки, агар пудратчи буюртмачининг манфаатини кўзлаб, хусусан ишнинг тўхтатилиши қурилиш объектининг нобуд бўлишига ёки шикастланишига олиб келиши мумкин бўлганлиги муносабати билан дарҳол ҳаракатлар қилиш зарур бўлганлигини исботласа, пудратчининг бажарган қўшимча ишлар учун ҳақ тўлаш ва шу туфайли кўрилган зарарни қоплаш ҳақидаги талаблари қаноатлантирилади. Бунда, буюртмачининг манфаатини кўзлаб дарҳол ҳаракатлар қилиш зарур бўлганлигини исботлаш мажбурияти пудратчи зиммасида бўлади.

Судларнинг эътибори қаратилсинки, агар пудратчи буюртмачини қўшимча ишларни бажариш ва қурилишнинг смета қийматини ошириш зарурлиги тўғрисида олдиндан огоҳлантирмаган, аммо буюртмачи пудратчи томонидан қўшимча бажарилган ишларни қабул қилган бўлса, бу ҳолат буюртмачининг бундай ишлар ҳақини тўлашга розилигини англатмайди.

6.5. Судлар инобатга олишлари керакки, ФК 671-моддасининг тўртинчи қисмида назарда тутилган пудратчининг лойиҳа-смета ҳужжатларидаги камчиликларни аниқлаш ва йўқотиш билан боғлиқ оқилона харажатларни қоплашни талаб қилиш ҳуқуқи лойиҳа-смета ҳужжатлари фақат буюртмачи томонидан ишлаб чиқилгандагина вужудга келади.

7. Фуқаролик қонун ҳужжатларига кўра, пудратчи томонидан шартномавий мажбуриятлар бажарилмаган ёки лозим даражада бажарилмаган тақдирда (ФК 642-моддасининг иккинчи ва учинчи қисмлари , 650-моддасининг учинчи қисми ) ёхуд бундай ҳолатдан қатъи назар (ФК 642-моддасининг тўртинчи қисми ), буюртмачи шартномадан воз кечишга ҳақли.

Буюртмачи шартномадан воз кечганда у бу ҳақда пудратчини ёзма шаклда хабардор қилиши шарт.

Судларнинг эътибори ФК 636-моддасининг олтинчи қисмида назарда тутилган буюртмачининг шартномадан воз кечиш ҳуқуқи қурилиш пудрати шартномаси ижро этилишида қўлланилмаслигига қаратилсин, чунки лойиҳа-смета ҳужжатларида ҳисобга олинмаган ишлар ва бунинг натижасида қўшимча ишларни бажариш зарурияти аниқланганда, қурилиш пудрати шартномаси тарафларнинг ўзаро муносабатлари бундай муносабатларни тартибга солувчи махсус норма бўлган ФКнинг 670 ва 671-моддалари билан тартибга солинади.

7.1. ФК 642-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ, агар пудратчи пудрат шартномасини бажаришга ўз вақтида киришмаса ёки ишни суст бажариши натижасида уни белгиланган муддатда тугатиш мумкин эмаслиги аниқ бўлиб қолса, буюртмачи шартномадан воз кечиб, етказилган зарарни қоплашни талаб қилишга ҳақли.

Судлар эътиборга олишлари керакки, буюртмачининг бундай асослар билан қурилиш пудрати шартномасидан воз кечишида, агар иш кечиктириб бажариладиган бўлса, буюртмачи шартномага нисбатан ўз қизиқишини йўқотганлигини исбот қилиши лозим. Агарда буюртмачи шартномага нисбатан ўз қизиқишини йўқотганлигини исботлаб беролмаса, етказилган зарарни қоплаш ҳақидаги талабни қаноатлантириш рад этилади.

7.2. ФК 642-моддаси учинчи қисмининг мазмунига кўра, агар ишни бажариш вақтида унинг тегишли даражада бажарилмаслиги аниқ бўлиб қолса, буюртмачи шартномадан воз кечиш ва етказилган зарарни қоплашни талаб қилишга ҳақли.

Бу ҳолатда буюртмачи пудратчига камчиликларни йўқотиш учун оқилона муддат белгиланганлиги ва пудратчи белгиланган муддатда камчиликларни бартараф этмаганлигини исботлаши лозим.

ФК 650-моддасининг учинчи қисмига мувофиқ, агар ишдаги пудрат шартномаси шартларидан четга чиқишлар ёки бошқа хил камчиликлар жиддий ва бартараф этиб бўлмайдиган даражада бўлса ёхуд аниқланган камчиликлар буюртмачи томонидан белгиланган оқилона муддатда бартараф этилмаган бўлса, буюртмачи шартномани бажаришдан бош тортишга ва келтирилган зарарни қоплашни талаб қилишга ҳақли.

Судларга тушунтирилсинки, агар ишдаги пудрат шартномаси шартларидан четга чиқишлар ёки бошқа хил камчиликлар жиддий ва бартараф этиб бўлмайдиган даражада бўлса, буюртмачи шартномани бажаришдан бош тортишга ва келтирилган зарарни қоплашни талаб қилишга ҳақли. Агар ишдаги пудрат шартномаси шартларидан четга чиқишлар ёки бошқа хил камчиликларни бартараф этиш мумкин бўлса ва буюртмачи пудратчидан белгиланган оқилона муддатда уларни бартараф этишни талаб қилган бўлса, бироқ улар пудратчи томонидан бартараф этилмаган ҳоллардагина буюртмачи шартномани бажаришдан бош тортишга ва келтирилган зарарни қоплашни талаб қилишга ҳақли.

7.3. Буюртмачининг зарарни қоплаш тўғрисидаги талабини кўришда судлар шуни назарда тутишлари лозимки, зарарга шартнома мажбуриятлари бажарилмаганлиги ёки лозим даражада бажарилмаганлиги муносабати билан тарафнинг қилган харажатлари, мол-мулк йўқолиши ёки шикастланиши, шунингдек агар иккинчи тараф шартнома мажбуриятларини бажарганда тараф олиши мумкин бўлган, лекин унинг ололмай қолган даромадлари, ҳуқуқи бузилган шахснинг ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган харажатлари ҳам киради (ФК 14-моддасининг иккинчи қисми ). Бундай харажатларнинг зарурийлиги ва уларнинг тахминий миқдори асослантирилган ҳисоб-китоб ва далиллар (ишдаги камчиликларни бартараф этиш харажатлари сметаси ёки калькуляцияси, мажбуриятларни бузилганлиги учун жавобгарлик даражасини белгиловчи шартнома ва ҳ.к.) билан тасдиқланган бўлиши керак.

Ололмай қолган даромаднинг миқдори (бой берилган фойда), агар мажбурият бажарилганида, буюртмачи қилиши лозим бўлган оқилона харажатларни ҳисобга олиб аниқланиши лозим.

7.4. ФК 642-моддаси тўртинчи қисмининг мазмунига кўра, буюртмачи иш натижаси ўзига топширилгунга қадар истаган вақтда шартномадан воз кечиши мумкин.

Судларнинг эътибори, буюртмачи бундай ҳуқуқдан, пудрат шартномасида бу тақиқланмаган бўлсагина, фойдаланиши мумкинлигига қаратилсин.

Буюртмачи ушбу ҳуқуқдан фойдаланганида, у пудратчига шартномадан воз кечганлиги тўғрисидаги огоҳлантириш олингунга қадар бажарилган иш ҳақини тўлаши ҳамда пудратчига шартноманинг бекор қилиниши туфайли етказилган зарарни қоплаши шарт.

Бунда, зарар миқдори пудратчи томонидан шартномани бажарилишига тайёрланишида қилинган харажатлар ҳамда шартнома бекор қилинмаганида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари суммасидан келиб чиқиб аниқланади. Бироқ, ҳар қандай ҳолатда ҳам, пудратчининг зарари бажарилган ишнинг баҳоси билан ҳамма иш учун белгиланган баҳо ўртасидаги фарқ доирасида қопланади.

8. ФКда пудратчининг ҳам пудрат шартномасидан бош тортиш ҳуқуқи назарда тутилган. Бунда, буюртмачидан фарқли равишда пудратчи ҳеч бир асоссиз шартномадан бош тортишга ҳақли бўлмай, у фақат қурилиш пудрати шартномаси шартларининг буюртмачи томонидан бажарилмаганлиги ёки лозим даражада бажарилмаганлиги ҳолатларидагина бунга ҳақлидир (ФК 644-моддасининг иккинчи қисми ва 672-моддасининг учинчи қисми ).

Судларнинг эътибори пудратчининг ФК 643-моддасининг учинчи қисмида назарда тутилган шартномадан воз кечиш ҳуқуқи қурилиш пудрати шартномасини бажарилишида қўлланилмаслигига қаратилсин, чунки буюртмачи томонидан етказиб берилган материаллар (деталлар, конструкциялар) ёки ускуналарнинг яроқсизлиги аниқланганлиги сабабли вужудга келган ўзаро муносабатларни тартибга солувчи қоидалар махсус норма ҳисобланадиган ФКнинг 672-моддасида назарда тутилган.

8.1. ФКнинг 256 ва 644-моддаларига кўра, агар буюртмачи пудрат шартномаси бўйича ўзининг муқобил мажбуриятларини бажармаса (пудрат объекти, материаллар ва (ёки) техник ҳужжатларни бермаганлиги ёхуд ушбу мажбуриятларнинг белгиланган муддатда бажарилмаслигини яққол кўрсатиб турганлиги) ёки шартномани бажаришига тўсқинлик қилса, пудратчи шартномани бажаришдан бош тортишга ва зарарнинг қопланишини талаб қилишга ҳақли.

Судларга тушунтирилсинки, пудратчи мазкур ҳуқуқдан фақат пудрат шартномасида бу тақиқланмаган бўлсагина, фойдаланиши мумкин.

Судлар инобатга олишлари керакки, пудратчининг зарарни қоплаш тўғрисидаги талабини қаноатлантиришда зарар миқдори пудратчи томонидан шартномани бажарилишига тайёрланишида қилинган харажатлар ҳамда шартнома бекор қилинмаганида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари суммасидан келиб чиқиб аниқланади.

8.2. ФКнинг 672-моддасида ҳам, агар қурилишни материаллар (деталлар, конструкциялар) билан таъминлаш мажбуриятини буюртмачи зиммасига олган ва у топширган материаллардан, ускуналардан бажарилаётган ишлар сифатини ёмонлаштирмаган ҳолда фойдаланиб бўлмаса, пудратчи қурилиш пудрати шартномасидан воз кечиш ва буюртмачидан ишнинг бажарилган қисмига мутаносиб равишда шартнома нархини тўлашни талаб қилишга ҳақли эканлиги назарда тутилган.

Пудратчининг кўрсатилган асос бўйича шартномадан воз кечиши билан боғлиқ низоларни кўришда, судлар пудратчининг буюртмачига у томонидан тақдим этилган материал ва ускуналарни алмаштириш бўйича талаб билдирилган-билдирилмаганлигини аниқлашлари лозим.

Судлар эътиборга олишлари керакки, бундай асос билан шартномадан воз кечганда пудратчи буюртмачидан фақат ишнинг бажарилган қисмига мутаносиб равишда шартнома нархини тўлашни талаб қилишга ҳақли.

9. ФКнинг 646 ва 680-моддаларига кўра, буюртмачи бажарилган ишни (унинг натижасини) пудрат шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда пудратчи иштирокида кўриб чиқиши ва қабул қилиши шарт бўлиб, бу ҳақда иккала тараф томонидан имзоланадиган далолатнома расмийлаштирилади.

Тарафлардан бири далолатномани имзолашдан бош тортса, бу тўғрида ушбу далолатномага ёзиб қўйилади ва далолатномани иккинчи тараф имзолайди. Суд далолатномани имзолашдан бош тортиш сабабларини асосли деб топсагина, ишлар натижасини топшириш ёки қабул қилишнинг бир тарафлама далолатномасини ҳақиқий эмас деб топиши мумкин. Далолатномани имзолашдан бош тортиш асосли ҳисобланади, агар бош тортишга қуйидагилар сабаб бўлган бўлса:

бажарилган ишдан қурилиш пудрати шартномасида кўрсатилган мақсадда фойдаланиш имкониятини бермайдиган камчиликлар борлиги буюртмачи томонидан аниқланган ва уларни пудратчи, буюртмачи ёки учинчи шахс бартараф этиши мумкин бўлмаган тақдирда;

қонунда ёки қурилиш пудрати шартномасида назарда тутилган ёки шартнома юзасидан бажариладиган ишнинг хусусиятидан келиб чиққан ҳолларда пудратчи дастлабки синовдан бош тортган тақдирда.

Судлар шуни эътиборга олиши керакки, бир томонлама топшириш ёки ишлар натижасини қабул қилиш далолатномасини ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилинмайди, фақат ҳал қилув қарорининг асослантирувчи қисмида бу ҳақда кўрсатилади. Шунга кўра, пудрат шартномасининг тарафларидан бири судга бир томонлама далолатномани ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисидаги даъво аризаси билан мурожаат қилса, бундай даъво аризасини қабул қилиш ИПК 154-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига мос ҳолда рад этилади, агар даъво аризаси иш юритишга қабул қилинган бўлса, иш юритиш ИПК 110-моддасининг 1-бандига асосан тугатилади.

Тарафлардан бири ишлар натижасини топшириш ёки қабул қилиш далолатномасини имзолаш мажбуриятини юклаш ҳақидаги даъво аризаси билан судга мурожаат қилганда, бундай даъвони қаноатлантириш рад этилади, чунки бир тарафлама далолатнома ишлар бажарилганлигини тасдиқловчи далил сифатида хизмат қилиши мумкин, агар суд иккинчи тарафни далолатномани имзолашдан бош тортишини асоссиз деб топса.

9.1. ФК 646-моддасининг қоидаларига кўра, ишни қабул қилиш вақтида унинг камчиликларини аниқлаган буюртмачи бу камчиликлар ёхуд уларни тузатиш тўғрисида кейинчалик талаб қўйиш мумкинлиги далолатнома ёки қабул қилишни тасдиқловчи бошқа ҳужжатда кўрсатилган ҳоллардагина уларни важ қилиб келтиришга ҳақли. Пудрат шартномасидан чекинишлар ёки ишни қабул қилишнинг оддий усулида аниқланиши мумкин бўлмаган бошқа хил камчиликлар (яширин камчиликлар), шу жумладан, пудратчи қасддан яширган камчиликлар аниқланган ҳолатлар бундан мустасно.

Шу боис, далолатномада кўрсатилмаган бажарилган ишларнинг камчилиги бўйича низо келиб чиққан тақдирда, судлар пудрат шартномасидан чекинишлар ёки бошқа камчиликлар ишни қабул қилишнинг оддий усулида аниқланиши мумкинлигини, бу камчиликлар пудратчи томонидан қасддан яширилмаганлигини аниқлашлари лозим.

Агар бундай камчиликларни ишни қабул қилиш пайтида аниқлаш мумкин бўлганлиги ёки ишлар буюртмачи томонидан текширмасдан қабул қилинганлиги аниқланса, буюртмачининг ишдаги бундай камчиликларга ҳавола қилиши пудратчининг бажарилган ишлар ҳақини ундириб бериш тўғрисидаги талабини қаноатлантиришни рад этиш ёхуд буюртмачининг ушбу камчиликлар билан боғлиқ талабларини қаноатлантириш учун асос бўлмайди.

9.2. ФК 646-моддасининг тўртинчи қисмига мувофиқ, буюртмачи иш қабул қилиб олинганидан сўнг унда пудрат шартномасидан чекинишлар ёки ишни қабул қилишнинг оддий усулида аниқланиши мумкин бўлмаган бошқа хил камчиликлар (яширин камчиликлар)ни, шу жумладан, пудратчи қасддан яширган камчиликларни аниқласа, улар аниқланганидан сўнг ўн кунлик муддат ичида бу тўғрида пудратчига хабар қилиши шарт.

Шунга кўра, бундай камчиликлар юзасидан низо келиб чиққан тақдирда, судлар ушбу камчиликлар буюртмачи томонидан қачон аниқланганлигини ва пудратчи бу тўғрида кўрсатилган муддатда хабардор қилинганлигини аниқлашлари лозим.

Агар пудратчи ўз вақтида хабардор қилинмаган бўлса ва кўрсатилган муддатнинг ўтказиб юборилганлик сабаби суд томонидан узрсиз деб топилса, буюртмачининг ишдаги бундай камчиликларга ҳавола қилиши пудратчининг бажарилган ишлар ҳақини ундириб бериш талабини қаноатлантиришни рад этиш ёхуд буюртмачининг ушбу камчиликлар билан боғлиқ талабларини қаноатлантириш учун асос бўлмайди.

Агар пудратчи ишдаги камчиликлар тўғрисида ўз вақтида хабардор қилинган бўлса ҳамда буюртмачи ва пудратчи ўртасида бундай камчиликлар юзасидан низо келиб чиқса, суд истаган тарафнинг талаби бўйича экспертиза тайинлаши шарт.

Бунда, судлар эътиборга олишлари керакки, агар ишдаги пудрат шартномасидан чекинишлар ёки бошқа хил камчиликлар ишни қабул қилишнинг оддий усулида аниқланиши мумкин бўлиб, бу камчиликлар ишни қабул қилиш далолатномаси ёки қабул қилинганлигини тасдиқловчи бошқа ҳужжатда акс эттирилмаган ёхуд иш буюртмачи томонидан текширмасдан қабул қилинган бўлса, ФК 646-моддаси бешинчи қисмининг қоидалар қўлланилмайди.

9.3. Қонунда ёки қурилиш пудрати шартномасида иш натижасини қабул қилиб олишдан олдин дастлабки синов ўтказилиши кераклиги назарда тутилган бўлса ёки шартнома юзасидан бажариладиган ишнинг хусусиятидан бу келиб чиқса, ишлар натижасини топшириш ва қабул қилиш бундай синов ўтказилмасдан амалга оширилган бўлса, пудратчининг бажарилган ишлар қийматини ундириш тўғрисидаги талабини қаноатлантириш рад этилади.

Агар буюртмачи иш натижаси бўйича дастлабки синов ўтказилишидан бош тортса, пудратчи тегишли ташкилотлар мутахассисларини жалб этган ҳолда синов ўтказишга ҳақли. Бу ҳолда, синов далолатномасида буюртмачи синов ўтказишдан бош тортганлиги тўғрисида ёзиб қўйилади.

10. Судларнинг эътибори қаратилсинки, ФК 646-моддасининг бешинчи қисмида назарда тутилган ишларнинг сифати юзасидан низо келиб чиққан тақдирда, суд экспертиза тайинлаши шартлигидан фарқли равишда, фуқаролик қонун ҳужжатлари бажарилган ишларнинг ҳажми бўйича келиб чиққан низолар бўйича суднинг экспертиза тайинлашга мажбур эканлигини назарда тутмайди.

Шунга кўра, агар ишлар натижаси буюртмачи томонидан қабул қилинган бўлиб, бу тўғрисида тегишли топшириш ва қабул қилиш далолатномаси билан расмийлаштирилган бўлиб, бироқ кейинчалик бажарилган ишларнинг ҳажмидан норози бўлганлиги сабабли буюртмачи томонидан ишлар қиймати тўланмаган бўлса, суд манфаатдор тарафнинг аризасига кўра бажарилган ишларнинг ҳажмини аниқлаш учун экспертиза тайинлашга ҳақлидир, агар буюртмачи бажарилган ишларнинг ҳажмига оид ўз важларини тасдиқловчи тегишли далилларни тақдим этса.

Агар бажарилган ишлар ва уларни қабул қилиш ҳолати тегишли ҳужжатлар билан тасдиқланмаган бўлса ва буюртмачи уларни қабул қилишни рад этиш учун бажарилган ишларнинг ҳажмидан норози бўлганлигини важ қилиб келтирса, суд манфаатдор тарафнинг аризасига кўра бажарилган ишларнинг ҳажмини аниқлаш учун экспертиза тайинлаши шарт.

Пудратчи томонидан қўлланилган баҳо юзасидан низо келиб чиққанда, судлар бажарилган ишлар натижасини қабул қилиш ва топшириш далолатномаси мавжуд ёки мавжуд эмаслигидан қатъи назар, мазкур банднинг иккинчи ва учинчи хатбошиларида белгиланган қоидаларга риоя қилишлари лозим.

11. Шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига мувофиқ, буюртмачи қурилиш ишлар бажарилиши устидан техник назоратни амалга ошириш учун ўз вакилини тайинлашга ҳақли.

Буюртмачи вакиллигини тасдиқловчи ҳужжат шартномага илова қилиниши ёки алоҳида ҳужжат шаклида тақдим этилиши мумкин. Бундай ҳужжатда вакилнинг ваколатлари кўрсатилган бўлиши керак.

Судлар инобатга олишлари керакки, агар бажарилган ишлар (қилинган харажатлар) далолатномаси бундай ҳужжатни имзолашга ваколати мавжуд бўлмаган буюртмачининг вакили томонидан имзоланган бўлса, ушбу далолатнома ишлар натижаси буюртмачи томонидан қабул қилинганлигини англатмайди. Бироқ, буюртмачи ишлар натижасини топшириш ва қабул қилиш далолатномасини имзолашдан бош тортса ва суд далолатномани имзолашдан бош тортиш сабабларини асоссиз деб топса, буюртмачининг вакили томонидан имзоланган далолатнома пудратчи томонидан бажарилган ишлар (қилинган харажатлар)ни тасдиқловчи далиллардан бири сифатида қабул қилиниши мумкин.

12. ФКнинг 667-моддасига мувофиқ, агар пудрат объекти нобуд бўлса ёки шикастланса, объект қабул қилиб олингунга қадар унинг тасодифан нобуд бўлиш ёки тасодифан шикастланиш хавфи пудратчи зиммасида бўлади.

Бироқ, судлар инобатга олишлари керакки, агар буюртмачининг объектни (бажарилган ишни) қабул қилишдан асоссиз бош тортиши объектни (ишни) топширишни кечиктирилишига олиб келса ва объектнинг тасодифан нобуд бўлиши ёки тасодифан шикастланиши объектни (ишни) қабул қилиши лозим бўлган пайтдан кейин содир этилган бўлса, бу қоида қўлланилмайди.

13. ФК 682-моддасининг биринчи қисмига кўра, агар қонунда ёки шартномада бошқача кафолат муддати назарда тутилган бўлмаса, кафолат муддати объект буюртмачи томонидан қабул қилинган кундан бошлаб ўн йилни ташкил этади.

Судлар кафолат муддатини ҳисоблашда шартномада назарда тутилган кафолат муддати шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларида белгиланган муддатдан кам бўлмаслигига эътибор қаратишлари лозим.

Буюртмачи кафолат муддати ўтганидан кейин ҳам ишнинг камчиликлари юзасидан талаб билдириши мумкин, агар бундай камчиликлар ишни бажариш пайтида пудратчи томонидан шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари бузилиши натижасида рўй берганлигини исботласа.

14. Агар қурилиш пудрати шартномасида бажарилган иш ҳақининг бир қисмини кафолат муддати тугаганидан кейин тўлаб берилиши назарда тутилган бўлса, пудратчи ушбу муддат тугагунга қадар бажарилган иш ҳақини тўлиқ ҳажмда тўлаб беришни талаб қилиш ҳуқуқига эга эмас.

Шунга кўра, кафолат муддати тугагунига қадар бажарилган ишларнинг ҳақини тўлиқ ундириш сўралган ҳолда, судлар пудратчининг талабини кафолат муддати тугаганидан кейин тўланиши лозим бўлган суммани чегириб ташлаган ҳолда қаноатлантиришлари лозим.

15. Судлар пудратчининг тежами билан боғлиқ низоларни ҳал этишда, ФКнинг 637-моддасига кўра, пудратчининг амалдаги харажатлари иш баҳосини аниқлаш вақтида (смета тузилаётганда) назарда тутилган харажатлардан кам бўлган ҳолларда, агар шартномада тақсимлашнинг бошқа тартиби назарда тутилмаган бўлса, башарти буюртмачи пудратчининг тежами бажарилган иш сифатига (шу жумладан, фойдаланилган қурилиш материалларининг сифати, ишларнинг шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига мувофиқлиги) таъсир этганлигини исботлай олмаса, пудратчи ишлар учун пудрат шартномасида кўрсатилган баҳо бўйича ҳақ олиш ҳуқуқини сақлаб қолишига эътибор қаратишлари лозим.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 26 мартдаги 135-сонли қарори билан тасдиқланган Объект муддатидан илгари фойдаланишга топширилганлиги ва шартнома қийматига нисбатан маблағлар тежалганлиги учун пудратчи ташкилотни буюртмачи томонидан мукофотлаш тартибининг 1.4-бандига кўра, шартнома қийматига нисбатан маблағлар тежалиши тендер савдолар асосида белгиланган шартнома нархи билан амалдаги харажатлар ўртасидаги тафовут сифатида аниқланади. Ушбу маблағлар мукофот сифатида пудратчи ташкилот ихтиёрида қолади.

Ушбу Тартибнинг 2.5-бандида қабул қилиш комиссиясининг объект муддатидан илгари фойдаланишга топширилганлигини белгиланган тартибда тасдиқловчи далолатномаси объект муддатидан илгари фойдаланишга топширилганлиги учун мукофотлашга маблағ ўтказиш учун асос ҳисобланиши, 2.6-бандида эса - объект муддатидан илгари фойдаланишга топширилганлиги учун ишларни бажарувчиларга мукофотлаш маблағларини ўтказиш пудрат шартномасида белгиланган муддатларда амалга оширилиши белгиланган.

Шу боис, судлар пудратчининг тежами шартномада назарда тутилган барча пудрат ишлари бажарилганлигидан сўнг аниқланиши мумкинлиги, пудратчининг тежами билан боғлиқ маблағларни ундириш тўғрисидаги талаб шартномада назарда тутилган барча пудрат ишлари бажарилгандан кейин қўйилиши мумкинлигини инобатга олишлари лозим. Бунда, буюртмачи пудратчининг тежами бажарилган иш сифатига таъсир этганлигини исботлай олмаса, бундай талаб қаноатлантирилиши мумкин.

16. Агар пудрат шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, буюртмачи томонидан берилган материаллар ва ускуналар қолдиғи пудратчи томонидан қайтарилмаганда, буюртмачи пудратчида қолган материал ва ускуналарнинг қийматини инобатга олган ҳолда бажарилган ишлар учун тўланадиган ҳақ миқдорини камайтиришга ҳақли.

17. Шартномада буюртмачининг пудратчи томонидан бажарилган ишларнинг қийматидан неустойкани ушлаб қолиш ҳуқуқи назарда тутилган бўлиши мумкин.

Агар шартномада бундай шарт мавжуд бўлиб ва буюртмачи томонидан бажарилган ишларнинг қийматидан неустойка ушлаб қолинган бўлса, пудратчи буюртмачи томонидан неустойка асоссиз ушлаб қолинган деб ҳисоблаган тақдирда, у ушлаб қолинган пул маблағини ундириш ҳақидаги талаб билан судга мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.

18. Агар пудрат шартномаси бўйича пудратчи мажбуриятни бажариш муддатини кечиктирилишига йўл қўйса, буюртмачи кечиктирилган ҳар бир кун учун пеня ундириш талаби билан бирга, мажбуриятнинг бажарилмаган қисмини бажаришни пудратчининг зиммасига юклашни талаб қилишга ҳақли.

Пудратчи қурилиш пудрати шартномаси бўйича ўз мажбуриятини кечиктириб бажарганлиги учун жавоб бермайди, агар бундай кечиктириш буюртмачининг ўз муқобил мажбуриятларини бажарилмагани натижасида юзага келган бўлса.

19. ФКнинг 234 ва 354-моддаларига кўра, мажбуриятларнинг келиб чиқиш асосларидан бири шартнома бўлиб, унинг шартлари тарафларнинг хоҳиши билан белгиланади, тегишли шартнинг мазмуни қонун ҳужжатларида кўрсатиб қўйилган ҳоллар бундан мустасно.

ФК 673-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, буюртмачи пудратчининг бажарган иши учун сметада назарда тутилган миқдорда, қонун ёки қурилиш пудрати шартномасида белгиланган муддатда ва тартибда ҳақ тўлайди.

Шунга кўра, судлар эътиборга олишлари лозимки, ёрдамчи пудратчининг бош пудратчига нисбатан бажарилган ишлар ҳақини ундириш тўғрисидаги даъвоси бўйича ишни кўриш жараёнида, субпудрат шартномасида бажарилган ишлар ҳақи буюртмачи томонидан бош пудратчига пул маблағлари ўтказилганидан сўнг тўлаб берилиши белгиланган бўлиб, лекин пул маблағлари буюртмачидан келиб тушмаганлиги аниқланган ҳолда, бундай даъвони қаноатлантириш рад этилади.

Агар шартномада бундай шарт назарда тутилмаган ҳамда ёрдамчи пудратчи томонидан бажарилган ишлар ҳақини тўлаш муддати белгиланмаган бўлса, буюртмачи томонидан объектни молиялаштириш амалга оширилмаганлиги ёрдамчи пудратчининг бош пудратчидан бажарилган ишлар ҳақини ундириш талабини қаноатлантиришни рад қилиш учун асос бўлмайди.

20. «Давлат божи тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 9-моддасининг 17-бандига кўра, давлат эҳтиёжлари учун товарлар (ишлар, хизматлар) етказиб бериш шартномалари бўйича сотиб олувчи ҳисобланган давлат органлари ва ташкилотлари етказиб берувчилар (пудратчилар) томонидан шартнома мажбуриятларининг бажарилмаганлиги билан боғлиқ даъволар юзасидан иқтисодий судларда давлат божи тўловидан озод қилинган.

ФК 457-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда аниқланадиган, давлат бюджети ва молиялашнинг бюджетдан ташқари манбалари ҳисобига таъминланадиган Ўзбекистон Республикасининг эҳтиёжлари давлат эҳтиёжлари дейилади.

Судларнинг эътибори қаратилсинки, қурилиш объектини молиялаштириш давлат бюджети ва бюджетдан ташқари манбалар ҳисобига амалга оширилиши ёки буюртмачи бўлиб бюджет ташкилотининг ҳисобланиши қурилиш пудрати шартномасининг давлат эҳтиёжлари учун тузилганлигини англатмайди.

Шунга кўра, «Давлат божи тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 9-моддасининг 17-бандида назарда тутилган давлат божи тўлашдан озод қилиш бўйича имтиёзни қўллашда судлар қурилиш пудрати шартномаси бўйича бажарилган ишлар Ўзбекистон Республикасининг эҳтиёжи эканлигини ёки бундай шартнома буюртмачининг шахсий эҳтиёжи учун ёхуд оддий хўжалик фаолиятини амалга ошириш жараёнида тузилганлигини аниқлашлари лозим. Хусусан, давлат дастури доирасида ёки давлатнинг мудофаа манфаатида бажарилган қурилиш ишлари давлат эҳтиёжлари учун қурилиш пудрати шартномаси бўйича бажарилган ишлар деб ҳисобланади, аксинча давлат органлари ва ташкилотлари буюртмалари бўйича уларнинг оддий хўжалик фаолиятини амалга ошириш жараёнида фойдаланиши учун бино ва иншоотлар қурилиши (ёки уларни таъмирланиши) бўйича бажарилган ишлар (масалан, у ёки бу вазирлик ёхуд идора ҳудудий бошқармаси биносининг қурилиши) бундай ишлар деб ҳисобланмайди.

21. Қурилиш пудрати шартномаларидан келиб чиқадиган низоларни кўриш вақтида ташкилотлар, давлат органлари ва бошқа органлар, мансабдор шахслар ёки масъул ходимлар фаолиятида қонун ҳужжатлари бузилган ёхуд тадбиркорлик субъектлари фаолиятига тўсқинлик қилинган ҳолатлар мавжудлиги аниқланган тақдирда, судлар қонунийликни мустаҳкамлаш ва ҳуқуқбузарликларнинг олдини олишга қаратилган чораларни кўришлари лозим.

Олий хўжалик суди раиси К. КАМИЛОВ

Олий хўжалик суди Пленумининг котиби, судья И. АЛИМОВ

Тошкент ш.,

2016 йил 23 декабрь,

306-сон

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi plenumining

Qarori

Iqtisodiy sudlar tomonidan qurilish pudrati shartnomasidan kelib chiqadigan nizolarni hal etishda qonun hujjatlarini qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida

Iqtisodiy sudlar tomonidan qurilish pudrati shartnomasidan kelib chiqadigan munosabatlarni tartibga soluvchi qonun hujjatlarini toʻgʻri va bir xilda qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 47-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudining Plenumi qaror qiladi:

1. Qurilish pudrati shartnomasidan kelib chiqadigan nizolarni hal etishda iqtisodiy sudlar (bundan buyon matnda sudlar deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (bundan buyon matnda FK deb yuritiladi), Oʻzbekiston Respublikasining Yer kodeksi , Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi , Oʻzbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksi (bundan buyon matnda IPK deb yuritiladi), “Xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni va boshqa qonun hujjatlari, shuningdek shaharsozlik normalari va qoidalarini qoʻllashi lozim.

Sudlarning eʼtibori qaratilsinki, buyurtmachining maqomidan yoki moliyalashtirish shartlaridan kelib chiqib (masalan, markazlashtirilgan manbalar, davlat boshqaruv organlari va davlat korxonalari mablagʻlari, budjet tashkilotlarining budjetdan tashqari mablagʻlari hisobiga moliyalashtiriladigan obyektlarning qurilishida), qurilish pudrati shartnomasidan kelib chiqadigan nizolarni hal etishda alohida normativ-huquqiy hujjatlarning qoidalari ham qoʻllaniladi.

2. Qurilish pudrati shartnomasi buyurtmachi va pudratchi oʻrtasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi asosiy hujjat hisoblanadi.

2.1. Qurilish pudrati shartnomasining shartlarini baholashda sudlar FK 364-moddasining birinchi qismiga muvofiq, agar taraflar oʻrtasida shartnomaning barcha muhim shartlari yuzasidan shunday hollarda talab qilinadigan shaklda kelishuvga erishilgan boʻlsa, shartnoma tuzilgan deb hisoblanishini inobatga olishlari lozim. Shu munosabat bilan, agar qurilish pudrati shartnomasida muhim shartlar nazarda tutilmagan boʻlsa hamda ushbu shartlarni belgilash imkoniyati boʻlmasa, bunday shartnoma tuzilmagan deb hisoblanadi. Bu holatda sudlar nizoni hal etishda shartnomadan tashqari majburiyatlarni tartibga soluvchi qoidalarni qoʻllashlari lozim.

Sudlarning eʼtibori tuzilmagan shartnomaning haqiqiy boʻlmagan bitimdan farqlanishiga va tuzilmagan shartnoma haqiqiy boʻlmagan bitimning oqibatlarini keltirib chiqarmasligiga qaratilsin.

2.2. Shartnomada muhim shartlarning mavjudligi yoki mavjud emasligi sud tomonidan qurilish pudrati shartnomasidan kelib chiqadigan nizolarni hal etishda aniqlanadi. Bunda, shartnomada muhim shartlar mavjud emasligi haqidagi oʻzining vajlarini nizoning tarafi daʼvo arizasida yoki daʼvo arizasi yuzasidan bildirilgan yozma fikrida keltirishi mumkin.

Agar ishni koʻrish jarayonida shartnomada bunday shartlarning mavjud emasligi aniqlansa, sud nizo yuzasidan qurilish ishlarini bajarishda rasmiylashtirilgan hujjatlar asosida qaror qabul qiladi va uning asoslantiruvchi qismida qurilish pudrati shartnomasi tuzilmaganligini koʻrsatib oʻtadi.

Sudlar shuni eʼtiborga olishi kerakki, shartnoma tuzilmaganligi toʻgʻrisida hal qiluv qarori qabul qilinmaydi, faqat bu haqda hal qiluv qarorining asoslantiruvchi qismida koʻrsatiladi. Shunga koʻra, shartnomani tuzilmagan deb topish toʻgʻrisidagi daʼvo arizasi bilan sudga murojaat qilinsa, bunday daʼvo arizasini qabul qilish IPK 154-moddasi birinchi qismining 1-bandiga mos holda rad etiladi, agar daʼvo arizasi ish yuritishga qabul qilingan boʻlsa, ish yuritish IPK 110-moddasining 1-bandiga asosan tugatiladi.

2.3. Sudlarning eʼtibori, qurilish pudrati shartnomasida muhim shartlarning mavjud boʻlmaganligi va shunga koʻra shartnoma tuzilmagan deb hisoblanishi, agar bunday ishlarning bajarilganligi holati taqdim etilgan dalillar bilan isbotlansa, bajarilgan ishlar qiymatini undirish toʻgʻrisidagi talabni rad etishga asos boʻlmasligiga qaratilsin. Biroq, bunday qurilish pudrati shartnomasi shartlari va (yoki) qonun hujjatlarida nazarda tutilgan javobgarlik chorasini (neustoyka, foizlar undirish, zararni qoplash) qoʻllash toʻgʻrisidagi talabni qanoatlantirish rad etiladi.

Ushbu qoida davlat xaridi tartib-taomillariga zid tuzilgan shartnomalarga nisbatan tatbiq etilmaydi.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Budjet kodeksi 122-moddasining uchinchi qismiga muvofiq, budjet tashkilotlari va budjet mablagʻlari oluvchilarning budjetdan ajratiladigan mablagʻlar boʻyicha tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) yetkazib beruvchilar bilan tuzgan shartnomalari, shuningdek ularga kiritilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar ular gʻaznachilik boʻlinmalarida roʻyxatdan oʻtkazilganidan keyin kuchga kiradi.

4. Agar qonun hujjatlarida qurilish pudrati shartnomasi faqat elektron doʻkon, tanlov, tender, yagona yetkazib beruvchi bilan amalga oshiriladigan davlat xaridlari natijalari asosida tuzilishi nazarda tutilgan boʻlib, shartnoma savdolar oʻtkazilmasdan tuzilgan boʻlsa, bunday bitim FKning 116-moddasiga asosan oʻz-oʻzidan haqiqiy emasdir.

Sudlar shuni inobatga olishlari lozimki, agar qonun hujjatlarida qurilish pudrati shartnomasini tuzishning majburiy sharti sifatida tanlov (tender) savdolari oʻtkazilishi nazarda tutilgan boʻlsa, bunday shartnoma shartlarini oʻzgartirish yuzasidan qoʻshimcha kelishuv tuzish uchun pudrat tashkilotini gʻolib deb topgan tanlov (tender) komissiyasining belgilangan tartibda koʻrib chiqilgan va rasmiylashtirilgan bayonnomasi asos boʻladi.

Agar qonun hujjatlarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, tanlov (tender) savdolari natijalari boʻyicha tuzilgan shartnoma shartlarini taraflarning kelishuvi bilan oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Tanlov (tender) savdolari natijalari yuzasidan tuzilgan shartnomaga taraflarning kelishuviga asosan kiritilgan oʻzgartirishlar oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.

5. FKning 108 va 109-moddalari mazmuniga koʻra, qurilish pudrati shartnomasi oddiy yozma shaklda tuziladi va ushbu shaklga rioya qilmaslik uning haqiqiy emasligiga olib kelmaydi, biroq taraflarni bitimning tuzilganligini, mazmunini yoki bajarilganligini guvohlarning koʻrsatuvlari bilan tasdiqlash huquqidan mahrum qiladi. Bunda, agar qurilish pudrati shartnomasi yozma shaklda tuzilmagan boʻlsa, taraflar bitimning tuzilganligini, mazmunini yoki bajarilganligini yozma yoxud boshqa dalillar bilan tasdiqlashlari mumkin.

Shunga koʻra, qurilish ishlarini bajarish bilan bogʻliq nizoni hal etishda taraflar qurilish pudrati shartnomasini oddiy yozma shaklda tuzmagan holda huquqiy munosabatga kirishganligi aniqlansa, sudlar mazkur qarorning 2.3-bandida belgilangan qoidalarni qoʻllashlari lozim.

6. FK 670-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq, pudratchi qurilish davomida loyiha-smeta hujjatlarida hisobga olinmagan ishlarni va shu munosabat bilan qoʻshimcha ishlarni bajarish va qurilishning smeta qiymatini oshirish zarurligini aniqlasa, bu toʻgʻrida buyurtmachiga xabar berishi shart.

6.1. Agar texnik hujjatlarga oʻzgartishlar kiritish tufayli bajarilishi kerak boʻladigan qoʻshimcha ishlar qiymati smetada koʻrsatilgan qurilish umumiy qiymatining oʻn foizidan oshib ketmasa va qurilish pudrati shartnomasida nazarda tutilgan ishlarning xususiyatini oʻzgartirmasa, pudratchining qoʻshimcha ishlar bajarilishi lozimligi toʻgʻrisidagi xabarini olgan va unga rozilik bergan buyurtmachi FK 671-moddasining birinchi qismiga muvofiq mustaqil ravishda loyiha-smeta hujjatlariga oʻzgartishlar kiritishga haqli. Bunday holatda pudratchining xabarnomasi va buyurtmachining loyiha-smeta hujjatlariga oʻzgartirishlar kiritish boʻyicha harakatlari taraflarning qoʻshimcha ishlar bajarilishi zarurligi boʻyicha kelishuvini anglatadi hamda bu masala boʻyicha qoʻshimcha kelishuv tuzilishi majburiy emas.

6.2. Agar qoʻshimcha ishlar qiymati smetada koʻrsatilgan qurilish umumiy qiymatining oʻn foizidan oshsa va buyurtmachi bunday ishlarni bajarishga rozi boʻlsa, loyiha-smeta hujjatlariga oʻzgartishlar kiritish kelishuvga koʻra amalga oshiriladi va bu haqda taraflar tomonidan kelishuv rasmiylashtiriladi.

6.3. Agar pudratchi buyurtmachidan oʻn kun ichida (agar qonunda yoki qurilish pudrati shartnomasida buning uchun boshqa muddat nazarda tutilgan boʻlmasa) qoʻshimcha ishlar bajarish va qurilish smeta qiymatini oshirish zarurligi toʻgʻrisidagi oʻz xabariga javob olmagan taqdirda, u tegishli ishlarni toʻxtatishi shart. Mazkur holda, agar buyurtmachi qoʻshimcha ish bajarish zarurati yoʻqligini isbotlamasa, bekor turib qolish natijasida koʻrilgan zarar buyurtmachining zimmasiga yuklanadi.

Sudlar eʼtiborga olishlari lozimki, agar qoʻshimcha ishlar qiymati smetada koʻrsatilgan qurilish umumiy qiymatining oʻn foizidan oshmasa va buyurtmachi loyiha-smeta hujjatlariga tegishli oʻzgartish kiritishga qarshi boʻlsa, pudratchi shartnomadan bosh tortishga va bajargan ishlariga mutanosib ravishda shartnoma bahosini toʻlashni talab qilishga haqli.

Agar qoʻshimcha ishlar qiymati smetada koʻrsatilgan qurilish umumiy qiymatining oʻn foizidan oshsa va buyurtmachi loyiha-smeta hujjatlariga oʻzgartish kiritishga qarshi boʻlsa, pudratchi shartnomadan bosh tortishga va bajargan ishlariga mutanosib ravishda shartnoma bahosini toʻlashni yoxud FK 382-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan tartibda shartnoma bahosini qayta koʻrib chiqishni talab qilish huquqiga ega boʻladi. Bunda, qurilish pudrati shartnomasi tender savdosi natijasi boʻyicha tuzilgan boʻlsa va tender komissiyasi shartnomaga oʻzgartishlar kiritishni rad etsa, pudratchi shartnomadan voz kechish va buyurtmachidan yetkazilgan zararni talab qilish huquqiga ega boʻladi. Bu qoida buyurtmachi tomonidan tender komissiyasiga tegishli hujjatlar taqdim etilmagan hollarda ham qoʻllaniladi.

6.4. FK 670-moddasining oltinchi qismiga koʻra, agar pudratchi qurilish davomida loyiha-smeta hujjatlarida hisobga olinmagan aniqlangan ishlar toʻgʻrisida buyurtmachini xabardor qilmasa yoki tegishli ishlar bajarilishini toʻxtatmasa, u bajargan qoʻshimcha ishlar uchun buyurtmachidan haq toʻlashni va shu tufayli koʻrilgan zararni qoplashni talab qilish huquqidan mahrum boʻladi.

Shunga koʻra, agar sud tomonidan nizoni hal etishda pudratchi tomonidan FK 670-moddasining oltinchi qismida belgilangan talablarga rioya qilinmaganligi aniqlansa, pudratchining bajargan qoʻshimcha ishlar uchun haq toʻlash va shu tufayli koʻrilgan zararni qoplash haqidagi talablarini qanoatlantirish rad etiladi.

Sudlar eʼtiborga olishlari kerakki, agar pudratchi buyurtmachining manfaatini koʻzlab, xususan ishning toʻxtatilishi qurilish obyektining nobud boʻlishiga yoki shikastlanishiga olib kelishi mumkin boʻlganligi munosabati bilan darhol harakatlar qilish zarur boʻlganligini isbotlasa, pudratchining bajargan qoʻshimcha ishlar uchun haq toʻlash va shu tufayli koʻrilgan zararni qoplash haqidagi talablari qanoatlantiriladi. Bunda, buyurtmachining manfaatini koʻzlab darhol harakatlar qilish zarur boʻlganligini isbotlash majburiyati pudratchi zimmasida boʻladi.

Sudlarning eʼtibori qaratilsinki, agar pudratchi buyurtmachini qoʻshimcha ishlarni bajarish va qurilishning smeta qiymatini oshirish zarurligi toʻgʻrisida oldindan ogohlantirmagan, ammo buyurtmachi pudratchi tomonidan qoʻshimcha bajarilgan ishlarni qabul qilgan boʻlsa, bu holat buyurtmachining bunday ishlar haqini toʻlashga roziligini anglatmaydi.

6.5. Sudlar inobatga olishlari kerakki, FK 671-moddasining toʻrtinchi qismida nazarda tutilgan pudratchining loyiha-smeta hujjatlaridagi kamchiliklarni aniqlash va yoʻqotish bilan bogʻliq oqilona xarajatlarni qoplashni talab qilish huquqi loyiha-smeta hujjatlari faqat buyurtmachi tomonidan ishlab chiqilgandagina vujudga keladi.

7. Fuqarolik qonun hujjatlariga koʻra, pudratchi tomonidan shartnomaviy majburiyatlar bajarilmagan yoki lozim darajada bajarilmagan taqdirda (FK 642-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlari , 650-moddasining uchinchi qismi ) yoxud bunday holatdan qatʼi nazar (FK 642-moddasining toʻrtinchi qismi ), buyurtmachi shartnomadan voz kechishga haqli.

Buyurtmachi shartnomadan voz kechganda u bu haqda pudratchini yozma shaklda xabardor qilishi shart.

Sudlarning eʼtibori FK 636-moddasining oltinchi qismida nazarda tutilgan buyurtmachining shartnomadan voz kechish huquqi qurilish pudrati shartnomasi ijro etilishida qoʻllanilmasligiga qaratilsin, chunki loyiha-smeta hujjatlarida hisobga olinmagan ishlar va buning natijasida qoʻshimcha ishlarni bajarish zaruriyati aniqlanganda, qurilish pudrati shartnomasi taraflarning oʻzaro munosabatlari bunday munosabatlarni tartibga soluvchi maxsus norma boʻlgan FKning 670 va 671-moddalari bilan tartibga solinadi.

7.1. FK 642-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq, agar pudratchi pudrat shartnomasini bajarishga oʻz vaqtida kirishmasa yoki ishni sust bajarishi natijasida uni belgilangan muddatda tugatish mumkin emasligi aniq boʻlib qolsa, buyurtmachi shartnomadan voz kechib, yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.

Sudlar eʼtiborga olishlari kerakki, buyurtmachining bunday asoslar bilan qurilish pudrati shartnomasidan voz kechishida, agar ish kechiktirib bajariladigan boʻlsa, buyurtmachi shartnomaga nisbatan oʻz qiziqishini yoʻqotganligini isbot qilishi lozim. Agarda buyurtmachi shartnomaga nisbatan oʻz qiziqishini yoʻqotganligini isbotlab berolmasa, yetkazilgan zararni qoplash haqidagi talabni qanoatlantirish rad etiladi.

7.2. FK 642-moddasi uchinchi qismining mazmuniga koʻra, agar ishni bajarish vaqtida uning tegishli darajada bajarilmasligi aniq boʻlib qolsa, buyurtmachi shartnomadan voz kechish va yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.

Bu holatda buyurtmachi pudratchiga kamchiliklarni yoʻqotish uchun oqilona muddat belgilanganligi va pudratchi belgilangan muddatda kamchiliklarni bartaraf etmaganligini isbotlashi lozim.

FK 650-moddasining uchinchi qismiga muvofiq, agar ishdagi pudrat shartnomasi shartlaridan chetga chiqishlar yoki boshqa xil kamchiliklar jiddiy va bartaraf etib boʻlmaydigan darajada boʻlsa yoxud aniqlangan kamchiliklar buyurtmachi tomonidan belgilangan oqilona muddatda bartaraf etilmagan boʻlsa, buyurtmachi shartnomani bajarishdan bosh tortishga va keltirilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.

Sudlarga tushuntirilsinki, agar ishdagi pudrat shartnomasi shartlaridan chetga chiqishlar yoki boshqa xil kamchiliklar jiddiy va bartaraf etib boʻlmaydigan darajada boʻlsa, buyurtmachi shartnomani bajarishdan bosh tortishga va keltirilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli. Agar ishdagi pudrat shartnomasi shartlaridan chetga chiqishlar yoki boshqa xil kamchiliklarni bartaraf etish mumkin boʻlsa va buyurtmachi pudratchidan belgilangan oqilona muddatda ularni bartaraf etishni talab qilgan boʻlsa, biroq ular pudratchi tomonidan bartaraf etilmagan hollardagina buyurtmachi shartnomani bajarishdan bosh tortishga va keltirilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.

7.3. Buyurtmachining zararni qoplash toʻgʻrisidagi talabini koʻrishda sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, zararga shartnoma majburiyatlari bajarilmaganligi yoki lozim darajada bajarilmaganligi munosabati bilan tarafning qilgan xarajatlari, mol-mulk yoʻqolishi yoki shikastlanishi, shuningdek agar ikkinchi taraf shartnoma majburiyatlarini bajarganda taraf olishi mumkin boʻlgan, lekin uning ololmay qolgan daromadlari, huquqi buzilgan shaxsning huquqini tiklash uchun qilgan yoki qilishi lozim boʻlgan xarajatlari ham kiradi (FK 14-moddasining ikkinchi qismi ). Bunday xarajatlarning zaruriyligi va ularning taxminiy miqdori asoslantirilgan hisob-kitob va dalillar (ishdagi kamchiliklarni bartaraf etish xarajatlari smetasi yoki kalkulyatsiyasi, majburiyatlarni buzilganligi uchun javobgarlik darajasini belgilovchi shartnoma va h.k.) bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

Ololmay qolgan daromadning miqdori (boy berilgan foyda), agar majburiyat bajarilganida, buyurtmachi qilishi lozim boʻlgan oqilona xarajatlarni hisobga olib aniqlanishi lozim.

7.4. FK 642-moddasi toʻrtinchi qismining mazmuniga koʻra, buyurtmachi ish natijasi oʻziga topshirilgunga qadar istagan vaqtda shartnomadan voz kechishi mumkin.

Sudlarning eʼtibori, buyurtmachi bunday huquqdan, pudrat shartnomasida bu taqiqlanmagan boʻlsagina, foydalanishi mumkinligiga qaratilsin.

Buyurtmachi ushbu huquqdan foydalanganida, u pudratchiga shartnomadan voz kechganligi toʻgʻrisidagi ogohlantirish olingunga qadar bajarilgan ish haqini toʻlashi hamda pudratchiga shartnomaning bekor qilinishi tufayli yetkazilgan zararni qoplashi shart.

Bunda, zarar miqdori pudratchi tomonidan shartnomani bajarilishiga tayyorlanishida qilingan xarajatlar hamda shartnoma bekor qilinmaganida olishi mumkin boʻlgan, lekin ololmay qolgan daromadlari summasidan kelib chiqib aniqlanadi. Biroq, har qanday holatda ham, pudratchining zarari bajarilgan ishning bahosi bilan hamma ish uchun belgilangan baho oʻrtasidagi farq doirasida qoplanadi.

8. FKda pudratchining ham pudrat shartnomasidan bosh tortish huquqi nazarda tutilgan. Bunda, buyurtmachidan farqli ravishda pudratchi hech bir asossiz shartnomadan bosh tortishga haqli boʻlmay, u faqat qurilish pudrati shartnomasi shartlarining buyurtmachi tomonidan bajarilmaganligi yoki lozim darajada bajarilmaganligi holatlaridagina bunga haqlidir (FK 644-moddasining ikkinchi qismi va 672-moddasining uchinchi qismi ).

Sudlarning eʼtibori pudratchining FK 643-moddasining uchinchi qismida nazarda tutilgan shartnomadan voz kechish huquqi qurilish pudrati shartnomasini bajarilishida qoʻllanilmasligiga qaratilsin, chunki buyurtmachi tomonidan yetkazib berilgan materiallar (detallar, konstruksiyalar) yoki uskunalarning yaroqsizligi aniqlanganligi sababli vujudga kelgan oʻzaro munosabatlarni tartibga soluvchi qoidalar maxsus norma hisoblanadigan FKning 672-moddasida nazarda tutilgan.

8.1. FKning 256 va 644-moddalariga koʻra, agar buyurtmachi pudrat shartnomasi boʻyicha oʻzining muqobil majburiyatlarini bajarmasa (pudrat obyekti, materiallar va (yoki) texnik hujjatlarni bermaganligi yoxud ushbu majburiyatlarning belgilangan muddatda bajarilmasligini yaqqol koʻrsatib turganligi) yoki shartnomani bajarishiga toʻsqinlik qilsa, pudratchi shartnomani bajarishdan bosh tortishga va zararning qoplanishini talab qilishga haqli.

Sudlarga tushuntirilsinki, pudratchi mazkur huquqdan faqat pudrat shartnomasida bu taqiqlanmagan boʻlsagina, foydalanishi mumkin.

Sudlar inobatga olishlari kerakki, pudratchining zararni qoplash toʻgʻrisidagi talabini qanoatlantirishda zarar miqdori pudratchi tomonidan shartnomani bajarilishiga tayyorlanishida qilingan xarajatlar hamda shartnoma bekor qilinmaganida olishi mumkin boʻlgan, lekin ololmay qolgan daromadlari summasidan kelib chiqib aniqlanadi.

8.2. FKning 672-moddasida ham, agar qurilishni materiallar (detallar, konstruksiyalar) bilan taʼminlash majburiyatini buyurtmachi zimmasiga olgan va u topshirgan materiallardan, uskunalardan bajarilayotgan ishlar sifatini yomonlashtirmagan holda foydalanib boʻlmasa, pudratchi qurilish pudrati shartnomasidan voz kechish va buyurtmachidan ishning bajarilgan qismiga mutanosib ravishda shartnoma narxini toʻlashni talab qilishga haqli ekanligi nazarda tutilgan.

Pudratchining koʻrsatilgan asos boʻyicha shartnomadan voz kechishi bilan bogʻliq nizolarni koʻrishda, sudlar pudratchining buyurtmachiga u tomonidan taqdim etilgan material va uskunalarni almashtirish boʻyicha talab bildirilgan-bildirilmaganligini aniqlashlari lozim.

Sudlar eʼtiborga olishlari kerakki, bunday asos bilan shartnomadan voz kechganda pudratchi buyurtmachidan faqat ishning bajarilgan qismiga mutanosib ravishda shartnoma narxini toʻlashni talab qilishga haqli.

9. FKning 646 va 680-moddalariga koʻra, buyurtmachi bajarilgan ishni (uning natijasini) pudrat shartnomasida nazarda tutilgan muddatda va tartibda pudratchi ishtirokida koʻrib chiqishi va qabul qilishi shart boʻlib, bu haqda ikkala taraf tomonidan imzolanadigan dalolatnoma rasmiylashtiriladi.

Taraflardan biri dalolatnomani imzolashdan bosh tortsa, bu toʻgʻrida ushbu dalolatnomaga yozib qoʻyiladi va dalolatnomani ikkinchi taraf imzolaydi. Sud dalolatnomani imzolashdan bosh tortish sabablarini asosli deb topsagina, ishlar natijasini topshirish yoki qabul qilishning bir taraflama dalolatnomasini haqiqiy emas deb topishi mumkin. Dalolatnomani imzolashdan bosh tortish asosli hisoblanadi, agar bosh tortishga quyidagilar sabab boʻlgan boʻlsa:

bajarilgan ishdan qurilish pudrati shartnomasida koʻrsatilgan maqsadda foydalanish imkoniyatini bermaydigan kamchiliklar borligi buyurtmachi tomonidan aniqlangan va ularni pudratchi, buyurtmachi yoki uchinchi shaxs bartaraf etishi mumkin boʻlmagan taqdirda;

qonunda yoki qurilish pudrati shartnomasida nazarda tutilgan yoki shartnoma yuzasidan bajariladigan ishning xususiyatidan kelib chiqqan hollarda pudratchi dastlabki sinovdan bosh tortgan taqdirda.

Sudlar shuni eʼtiborga olishi kerakki, bir tomonlama topshirish yoki ishlar natijasini qabul qilish dalolatnomasini haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisida hal qiluv qarori qabul qilinmaydi, faqat hal qiluv qarorining asoslantiruvchi qismida bu haqda koʻrsatiladi. Shunga koʻra, pudrat shartnomasining taraflaridan biri sudga bir tomonlama dalolatnomani haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisidagi daʼvo arizasi bilan murojaat qilsa, bunday daʼvo arizasini qabul qilish IPK 154-moddasi birinchi qismining 1-bandiga mos holda rad etiladi, agar daʼvo arizasi ish yuritishga qabul qilingan boʻlsa, ish yuritish IPK 110-moddasining 1-bandiga asosan tugatiladi.

Taraflardan biri ishlar natijasini topshirish yoki qabul qilish dalolatnomasini imzolash majburiyatini yuklash haqidagi daʼvo arizasi bilan sudga murojaat qilganda, bunday daʼvoni qanoatlantirish rad etiladi, chunki bir taraflama dalolatnoma ishlar bajarilganligini tasdiqlovchi dalil sifatida xizmat qilishi mumkin, agar sud ikkinchi tarafni dalolatnomani imzolashdan bosh tortishini asossiz deb topsa.

9.1. FK 646-moddasining qoidalariga koʻra, ishni qabul qilish vaqtida uning kamchiliklarini aniqlagan buyurtmachi bu kamchiliklar yoxud ularni tuzatish toʻgʻrisida keyinchalik talab qoʻyish mumkinligi dalolatnoma yoki qabul qilishni tasdiqlovchi boshqa hujjatda koʻrsatilgan hollardagina ularni vaj qilib keltirishga haqli. Pudrat shartnomasidan chekinishlar yoki ishni qabul qilishning oddiy usulida aniqlanishi mumkin boʻlmagan boshqa xil kamchiliklar (yashirin kamchiliklar), shu jumladan, pudratchi qasddan yashirgan kamchiliklar aniqlangan holatlar bundan mustasno.

Shu bois, dalolatnomada koʻrsatilmagan bajarilgan ishlarning kamchiligi boʻyicha nizo kelib chiqqan taqdirda, sudlar pudrat shartnomasidan chekinishlar yoki boshqa kamchiliklar ishni qabul qilishning oddiy usulida aniqlanishi mumkinligini, bu kamchiliklar pudratchi tomonidan qasddan yashirilmaganligini aniqlashlari lozim.

Agar bunday kamchiliklarni ishni qabul qilish paytida aniqlash mumkin boʻlganligi yoki ishlar buyurtmachi tomonidan tekshirmasdan qabul qilinganligi aniqlansa, buyurtmachining ishdagi bunday kamchiliklarga havola qilishi pudratchining bajarilgan ishlar haqini undirib berish toʻgʻrisidagi talabini qanoatlantirishni rad etish yoxud buyurtmachining ushbu kamchiliklar bilan bogʻliq talablarini qanoatlantirish uchun asos boʻlmaydi.

9.2. FK 646-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq, buyurtmachi ish qabul qilib olinganidan soʻng unda pudrat shartnomasidan chekinishlar yoki ishni qabul qilishning oddiy usulida aniqlanishi mumkin boʻlmagan boshqa xil kamchiliklar (yashirin kamchiliklar)ni, shu jumladan, pudratchi qasddan yashirgan kamchiliklarni aniqlasa, ular aniqlanganidan soʻng oʻn kunlik muddat ichida bu toʻgʻrida pudratchiga xabar qilishi shart.

Shunga koʻra, bunday kamchiliklar yuzasidan nizo kelib chiqqan taqdirda, sudlar ushbu kamchiliklar buyurtmachi tomonidan qachon aniqlanganligini va pudratchi bu toʻgʻrida koʻrsatilgan muddatda xabardor qilinganligini aniqlashlari lozim.

Agar pudratchi oʻz vaqtida xabardor qilinmagan boʻlsa va koʻrsatilgan muddatning oʻtkazib yuborilganlik sababi sud tomonidan uzrsiz deb topilsa, buyurtmachining ishdagi bunday kamchiliklarga havola qilishi pudratchining bajarilgan ishlar haqini undirib berish talabini qanoatlantirishni rad etish yoxud buyurtmachining ushbu kamchiliklar bilan bogʻliq talablarini qanoatlantirish uchun asos boʻlmaydi.

Agar pudratchi ishdagi kamchiliklar toʻgʻrisida oʻz vaqtida xabardor qilingan boʻlsa hamda buyurtmachi va pudratchi oʻrtasida bunday kamchiliklar yuzasidan nizo kelib chiqsa, sud istagan tarafning talabi boʻyicha ekspertiza tayinlashi shart.

Bunda, sudlar eʼtiborga olishlari kerakki, agar ishdagi pudrat shartnomasidan chekinishlar yoki boshqa xil kamchiliklar ishni qabul qilishning oddiy usulida aniqlanishi mumkin boʻlib, bu kamchiliklar ishni qabul qilish dalolatnomasi yoki qabul qilinganligini tasdiqlovchi boshqa hujjatda aks ettirilmagan yoxud ish buyurtmachi tomonidan tekshirmasdan qabul qilingan boʻlsa, FK 646-moddasi beshinchi qismining qoidalar qoʻllanilmaydi.

9.3. Qonunda yoki qurilish pudrati shartnomasida ish natijasini qabul qilib olishdan oldin dastlabki sinov oʻtkazilishi kerakligi nazarda tutilgan boʻlsa yoki shartnoma yuzasidan bajariladigan ishning xususiyatidan bu kelib chiqsa, ishlar natijasini topshirish va qabul qilish bunday sinov oʻtkazilmasdan amalga oshirilgan boʻlsa, pudratchining bajarilgan ishlar qiymatini undirish toʻgʻrisidagi talabini qanoatlantirish rad etiladi.

Agar buyurtmachi ish natijasi boʻyicha dastlabki sinov oʻtkazilishidan bosh tortsa, pudratchi tegishli tashkilotlar mutaxassislarini jalb etgan holda sinov oʻtkazishga haqli. Bu holda, sinov dalolatnomasida buyurtmachi sinov oʻtkazishdan bosh tortganligi toʻgʻrisida yozib qoʻyiladi.

10. Sudlarning eʼtibori qaratilsinki, FK 646-moddasining beshinchi qismida nazarda tutilgan ishlarning sifati yuzasidan nizo kelib chiqqan taqdirda, sud ekspertiza tayinlashi shartligidan farqli ravishda, fuqarolik qonun hujjatlari bajarilgan ishlarning hajmi boʻyicha kelib chiqqan nizolar boʻyicha sudning ekspertiza tayinlashga majbur ekanligini nazarda tutmaydi.

Shunga koʻra, agar ishlar natijasi buyurtmachi tomonidan qabul qilingan boʻlib, bu toʻgʻrisida tegishli topshirish va qabul qilish dalolatnomasi bilan rasmiylashtirilgan boʻlib, biroq keyinchalik bajarilgan ishlarning hajmidan norozi boʻlganligi sababli buyurtmachi tomonidan ishlar qiymati toʻlanmagan boʻlsa, sud manfaatdor tarafning arizasiga koʻra bajarilgan ishlarning hajmini aniqlash uchun ekspertiza tayinlashga haqlidir, agar buyurtmachi bajarilgan ishlarning hajmiga oid oʻz vajlarini tasdiqlovchi tegishli dalillarni taqdim etsa.

Agar bajarilgan ishlar va ularni qabul qilish holati tegishli hujjatlar bilan tasdiqlanmagan boʻlsa va buyurtmachi ularni qabul qilishni rad etish uchun bajarilgan ishlarning hajmidan norozi boʻlganligini vaj qilib keltirsa, sud manfaatdor tarafning arizasiga koʻra bajarilgan ishlarning hajmini aniqlash uchun ekspertiza tayinlashi shart.

Pudratchi tomonidan qoʻllanilgan baho yuzasidan nizo kelib chiqqanda, sudlar bajarilgan ishlar natijasini qabul qilish va topshirish dalolatnomasi mavjud yoki mavjud emasligidan qatʼi nazar, mazkur bandning ikkinchi va uchinchi xatboshilarida belgilangan qoidalarga rioya qilishlari lozim.

11. Shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiq, buyurtmachi qurilish ishlar bajarilishi ustidan texnik nazoratni amalga oshirish uchun oʻz vakilini tayinlashga haqli.

Buyurtmachi vakilligini tasdiqlovchi hujjat shartnomaga ilova qilinishi yoki alohida hujjat shaklida taqdim etilishi mumkin. Bunday hujjatda vakilning vakolatlari koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

Sudlar inobatga olishlari kerakki, agar bajarilgan ishlar (qilingan xarajatlar) dalolatnomasi bunday hujjatni imzolashga vakolati mavjud boʻlmagan buyurtmachining vakili tomonidan imzolangan boʻlsa, ushbu dalolatnoma ishlar natijasi buyurtmachi tomonidan qabul qilinganligini anglatmaydi. Biroq, buyurtmachi ishlar natijasini topshirish va qabul qilish dalolatnomasini imzolashdan bosh tortsa va sud dalolatnomani imzolashdan bosh tortish sabablarini asossiz deb topsa, buyurtmachining vakili tomonidan imzolangan dalolatnoma pudratchi tomonidan bajarilgan ishlar (qilingan xarajatlar)ni tasdiqlovchi dalillardan biri sifatida qabul qilinishi mumkin.

12. FKning 667-moddasiga muvofiq, agar pudrat obyekti nobud boʻlsa yoki shikastlansa, obyekt qabul qilib olingunga qadar uning tasodifan nobud boʻlish yoki tasodifan shikastlanish xavfi pudratchi zimmasida boʻladi.

Biroq, sudlar inobatga olishlari kerakki, agar buyurtmachining obyektni (bajarilgan ishni) qabul qilishdan asossiz bosh tortishi obyektni (ishni) topshirishni kechiktirilishiga olib kelsa va obyektning tasodifan nobud boʻlishi yoki tasodifan shikastlanishi obyektni (ishni) qabul qilishi lozim boʻlgan paytdan keyin sodir etilgan boʻlsa, bu qoida qoʻllanilmaydi.

13. FK 682-moddasining birinchi qismiga koʻra, agar qonunda yoki shartnomada boshqacha kafolat muddati nazarda tutilgan boʻlmasa, kafolat muddati obyekt buyurtmachi tomonidan qabul qilingan kundan boshlab oʻn yilni tashkil etadi.

Sudlar kafolat muddatini hisoblashda shartnomada nazarda tutilgan kafolat muddati shaharsozlik normalari va qoidalarida belgilangan muddatdan kam boʻlmasligiga eʼtibor qaratishlari lozim.

Buyurtmachi kafolat muddati oʻtganidan keyin ham ishning kamchiliklari yuzasidan talab bildirishi mumkin, agar bunday kamchiliklar ishni bajarish paytida pudratchi tomonidan shaharsozlik normalari va qoidalari buzilishi natijasida roʻy berganligini isbotlasa.

14. Agar qurilish pudrati shartnomasida bajarilgan ish haqining bir qismini kafolat muddati tugaganidan keyin toʻlab berilishi nazarda tutilgan boʻlsa, pudratchi ushbu muddat tugagunga qadar bajarilgan ish haqini toʻliq hajmda toʻlab berishni talab qilish huquqiga ega emas.

Shunga koʻra, kafolat muddati tugaguniga qadar bajarilgan ishlarning haqini toʻliq undirish soʻralgan holda, sudlar pudratchining talabini kafolat muddati tugaganidan keyin toʻlanishi lozim boʻlgan summani chegirib tashlagan holda qanoatlantirishlari lozim.

15. Sudlar pudratchining tejami bilan bogʻliq nizolarni hal etishda, FKning 637-moddasiga koʻra, pudratchining amaldagi xarajatlari ish bahosini aniqlash vaqtida (smeta tuzilayotganda) nazarda tutilgan xarajatlardan kam boʻlgan hollarda, agar shartnomada taqsimlashning boshqa tartibi nazarda tutilmagan boʻlsa, basharti buyurtmachi pudratchining tejami bajarilgan ish sifatiga (shu jumladan, foydalanilgan qurilish materiallarining sifati, ishlarning shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiqligi) taʼsir etganligini isbotlay olmasa, pudratchi ishlar uchun pudrat shartnomasida koʻrsatilgan baho boʻyicha haq olish huquqini saqlab qolishiga eʼtibor qaratishlari lozim.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 26-martdagi 135-sonli qarori bilan tasdiqlangan Obyekt muddatidan ilgari foydalanishga topshirilganligi va shartnoma qiymatiga nisbatan mablagʻlar tejalganligi uchun pudratchi tashkilotni buyurtmachi tomonidan mukofotlash tartibining 1.4-bandiga koʻra, shartnoma qiymatiga nisbatan mablagʻlar tejalishi tender savdolar asosida belgilangan shartnoma narxi bilan amaldagi xarajatlar oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi. Ushbu mablagʻlar mukofot sifatida pudratchi tashkilot ixtiyorida qoladi.

Ushbu Tartibning 2.5-bandida qabul qilish komissiyasining obyekt muddatidan ilgari foydalanishga topshirilganligini belgilangan tartibda tasdiqlovchi dalolatnomasi obyekt muddatidan ilgari foydalanishga topshirilganligi uchun mukofotlashga mablagʻ oʻtkazish uchun asos hisoblanishi, 2.6-bandida esa - obyekt muddatidan ilgari foydalanishga topshirilganligi uchun ishlarni bajaruvchilarga mukofotlash mablagʻlarini oʻtkazish pudrat shartnomasida belgilangan muddatlarda amalga oshirilishi belgilangan.

Shu bois, sudlar pudratchining tejami shartnomada nazarda tutilgan barcha pudrat ishlari bajarilganligidan soʻng aniqlanishi mumkinligi, pudratchining tejami bilan bogʻliq mablagʻlarni undirish toʻgʻrisidagi talab shartnomada nazarda tutilgan barcha pudrat ishlari bajarilgandan keyin qoʻyilishi mumkinligini inobatga olishlari lozim. Bunda, buyurtmachi pudratchining tejami bajarilgan ish sifatiga taʼsir etganligini isbotlay olmasa, bunday talab qanoatlantirilishi mumkin.

16. Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, buyurtmachi tomonidan berilgan materiallar va uskunalar qoldigʻi pudratchi tomonidan qaytarilmaganda, buyurtmachi pudratchida qolgan material va uskunalarning qiymatini inobatga olgan holda bajarilgan ishlar uchun toʻlanadigan haq miqdorini kamaytirishga haqli.

17. Shartnomada buyurtmachining pudratchi tomonidan bajarilgan ishlarning qiymatidan neustoykani ushlab qolish huquqi nazarda tutilgan boʻlishi mumkin.

Agar shartnomada bunday shart mavjud boʻlib va buyurtmachi tomonidan bajarilgan ishlarning qiymatidan neustoyka ushlab qolingan boʻlsa, pudratchi buyurtmachi tomonidan neustoyka asossiz ushlab qolingan deb hisoblagan taqdirda, u ushlab qolingan pul mablagʻini undirish haqidagi talab bilan sudga murojaat qilish huquqiga ega.

18. Agar pudrat shartnomasi boʻyicha pudratchi majburiyatni bajarish muddatini kechiktirilishiga yoʻl qoʻysa, buyurtmachi kechiktirilgan har bir kun uchun penya undirish talabi bilan birga, majburiyatning bajarilmagan qismini bajarishni pudratchining zimmasiga yuklashni talab qilishga haqli.

Pudratchi qurilish pudrati shartnomasi boʻyicha oʻz majburiyatini kechiktirib bajarganligi uchun javob bermaydi, agar bunday kechiktirish buyurtmachining oʻz muqobil majburiyatlarini bajarilmagani natijasida yuzaga kelgan boʻlsa.

19. FKning 234 va 354-moddalariga koʻra, majburiyatlarning kelib chiqish asoslaridan biri shartnoma boʻlib, uning shartlari taraflarning xohishi bilan belgilanadi, tegishli shartning mazmuni qonun hujjatlarida koʻrsatib qoʻyilgan hollar bundan mustasno.

FK 673-moddasining birinchi qismiga muvofiq, buyurtmachi pudratchining bajargan ishi uchun smetada nazarda tutilgan miqdorda, qonun yoki qurilish pudrati shartnomasida belgilangan muddatda va tartibda haq toʻlaydi.

Shunga koʻra, sudlar eʼtiborga olishlari lozimki, yordamchi pudratchining bosh pudratchiga nisbatan bajarilgan ishlar haqini undirish toʻgʻrisidagi daʼvosi boʻyicha ishni koʻrish jarayonida, subpudrat shartnomasida bajarilgan ishlar haqi buyurtmachi tomonidan bosh pudratchiga pul mablagʻlari oʻtkazilganidan soʻng toʻlab berilishi belgilangan boʻlib, lekin pul mablagʻlari buyurtmachidan kelib tushmaganligi aniqlangan holda, bunday daʼvoni qanoatlantirish rad etiladi.

Agar shartnomada bunday shart nazarda tutilmagan hamda yordamchi pudratchi tomonidan bajarilgan ishlar haqini toʻlash muddati belgilanmagan boʻlsa, buyurtmachi tomonidan obyektni moliyalashtirish amalga oshirilmaganligi yordamchi pudratchining bosh pudratchidan bajarilgan ishlar haqini undirish talabini qanoatlantirishni rad qilish uchun asos boʻlmaydi.

20. “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 9-moddasining 17-bandiga koʻra, davlat ehtiyojlari uchun tovarlar (ishlar, xizmatlar) yetkazib berish shartnomalari boʻyicha sotib oluvchi hisoblangan davlat organlari va tashkilotlari yetkazib beruvchilar (pudratchilar) tomonidan shartnoma majburiyatlarining bajarilmaganligi bilan bogʻliq daʼvolar yuzasidan iqtisodiy sudlarda davlat boji toʻlovidan ozod qilingan.

FK 457-moddasining birinchi qismiga muvofiq, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda aniqlanadigan, davlat budjeti va moliyalashning budjetdan tashqari manbalari hisobiga taʼminlanadigan Oʻzbekiston Respublikasining ehtiyojlari davlat ehtiyojlari deyiladi.

Sudlarning eʼtibori qaratilsinki, qurilish obyektini moliyalashtirish davlat budjeti va budjetdan tashqari manbalar hisobiga amalga oshirilishi yoki buyurtmachi boʻlib budjet tashkilotining hisoblanishi qurilish pudrati shartnomasining davlat ehtiyojlari uchun tuzilganligini anglatmaydi.

Shunga koʻra, “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 9-moddasining 17-bandida nazarda tutilgan davlat boji toʻlashdan ozod qilish boʻyicha imtiyozni qoʻllashda sudlar qurilish pudrati shartnomasi boʻyicha bajarilgan ishlar Oʻzbekiston Respublikasining ehtiyoji ekanligini yoki bunday shartnoma buyurtmachining shaxsiy ehtiyoji uchun yoxud oddiy xoʻjalik faoliyatini amalga oshirish jarayonida tuzilganligini aniqlashlari lozim. Xususan, davlat dasturi doirasida yoki davlatning mudofaa manfaatida bajarilgan qurilish ishlari davlat ehtiyojlari uchun qurilish pudrati shartnomasi boʻyicha bajarilgan ishlar deb hisoblanadi, aksincha davlat organlari va tashkilotlari buyurtmalari boʻyicha ularning oddiy xoʻjalik faoliyatini amalga oshirish jarayonida foydalanishi uchun bino va inshootlar qurilishi (yoki ularni taʼmirlanishi) boʻyicha bajarilgan ishlar (masalan, u yoki bu vazirlik yoxud idora hududiy boshqarmasi binosining qurilishi) bunday ishlar deb hisoblanmaydi.

21. Qurilish pudrati shartnomalaridan kelib chiqadigan nizolarni koʻrish vaqtida tashkilotlar, davlat organlari va boshqa organlar, mansabdor shaxslar yoki masʼul xodimlar faoliyatida qonun hujjatlari buzilgan yoxud tadbirkorlik subyektlari faoliyatiga toʻsqinlik qilingan holatlar mavjudligi aniqlangan taqdirda, sudlar qonuniylikni mustahkamlash va huquqbuzarliklarning oldini olishga qaratilgan choralarni koʻrishlari lozim.

Oliy xoʻjalik sudi raisi K. KAMILOV

Oliy xoʻjalik sudi Plenumining kotibi, sudya I. ALIMOV

Toshkent sh.,

2016-yil 23-dekabr,

306-son

lex.uz

пленума Высшего хозяйственного суда Республики Узбекистан

Постановление

О некоторых вопросах применения экономическими судами законодательства при разрешении споров, вытекающих из договора строительного подряда

В целях обеспечения правильного и единообразного применения экономическими судами актов законодательства, регулирующих отношения, вытекающие из договора строительного подряда, руководствуясь статьей 47 Закона Республики Узбекистан «О судах», Пленум Высшего хозяйственного суда Республики Узбекистан постановляет:

1. При разрешении споров, вытекающих из договора строительного подряда, экономические суды (далее — суды) должны руководствоваться Гражданским кодексом Республики Узбекистан (далее — ГК), Земельным кодексом Республики Узбекистан, Градостроительным кодексом Республики Узбекистан, Экономическим процессуальным кодексом Республики Узбекистан (далее — ЭПК), Законом Республики Узбекистан «О договорно-правовой базе деятельности хозяйствующих субъектов» и другими актами законодательства, а также градостроительными нормами и правилами.

Обратить внимание судов, что в зависимости от статуса заказчика или условий финансирования (например, при строительстве объектов, финансируемых за счет централизованных источников, средств органов государственного управления и государственных предприятий, внебюджетных средств бюджетных организаций), при разрешении споров, вытекающих из договора строительного подряда, применяются также и положения отдельных нормативно-правовых актов.

2. Договор строительного подряда является основным документом, регулирующим взаимоотношения заказчика и подрядчика.

2.1. При оценке условий договора строительного подряда суды должны учитывать, что в соответствии с частью первой статьи 364 ГК договор считается заключенным, если между сторонами в требуемой в подлежащих случаях форме достигнуто соглашение по всем существенным условиям договора. В связи с этим, если в договоре строительного договора не предусмотрены существенные условия и определить эти условия невозможно, такой договор не считается заключенным. В этом случае при разрешении спора судам следует применять правила, регулирующие внедоговорные обязательства.

Обратить внимание судов, что незаключенный договор отличается от недействительной сделки и незаключенный договор не влечет за собой последствия недействительности сделки.

2.2. Наличие или отсутствие в договоре существенных условий устанавливается судом при разрешении спора, вытекающего из договора строительного подряда. При этом, сторона спора в исковом заявлении или в отзыве на исковое заявление может приводить свои доводы относительно отсутствия в договоре существенных условий.

В случае, если в ходе рассмотрения дела будет установлено, что в договоре отсутствуют такие условия, суд принимает решение по спору на основании документов, оформленных при выполнении строительных работ, и в мотивировочной части решения указывает о том, что договор строительного подряда не считается заключенным.

Судам следует иметь в виду, что о признании договора незаключенным решение не выносится, а лишь в мотивировочной части решения указывается об этом. В связи с этим, в случае обращения в суд с исковым заявлением о признании договора незаключенным, такое исковое заявление подлежит отказу в принятии применительно к пункту 1 части первой статьи 154 ЭПК, а если исковое заявления принято к производству — производство по делу подлежит прекращению на основании пункта 1 статьи 110 ЭПК.

2.3. Обратить внимание судов, что отсутствие в договоре строительного подряда существенных условий и признание в связи с этим договора незаключенным, не является основанием для отказа в удовлетворении требования о взыскании стоимости выполненных работ, если факт выполнения таких работ подтверждается представленными доказательствами. Однако требование о применении меры ответственности (взыскание неустойки, процентов, возмещение убытков), предусмотренной условиями такого договора строительного подряда и (или) законодательством, подлежит отказу в удовлетворении.

Данное положение не распространяется на договоры, заключенные вопреки процедурам государственных закупок.

3. В соответствии с частью третьей статьи 122 Бюджетного кодекса Республики Узбекистан договоры по бюджетным ассигнованиям бюджетных организаций и получателей бюджетных средств с поставщиками товаров (работ, услуг), а также изменения и дополнения к ним вступают в силу после их регистрации в казначейских подразделениях.

4. Если законодательством установлено, что договор строительного подряда должен быть заключен только на основе результатов электронного магазина, конкурса, тендера, государственной закупки у единого поставщика, а договор заключен без проведения торгов, в соответствии со статьей 116 ГК такая сделка является ничтожной.

Судам следует иметь в виду, если законодательством в качестве необходимого условия заключения договора строительного подряда предусмотрено проведение конкурсных (тендерных) торгов, то основанием для заключения дополнительного соглашения об изменении условий такого договора является рассмотренный и оформленный в установленном порядке протокол конкурсной (тендерной) комиссии, которой эта подрядная организация была признана победителем.

Не допускается по соглашению сторон изменение условий договора, заключенного по результатам конкурсных (тендерных) торгов, если иное правило не установлено законодательством.

Внесённые соглашением сторон изменения в договор, заключенный по результатам конкурсных (тендерных) торгов, являются ничтожными.

5. Согласно смыслу статей 108 и 109 ГК договор строительного подряда совершается в простой письменной форме и несоблюдение такой формы сделки не влечет ее недействительность, но лишает стороны права подтверждать ее совершение, содержание или исполнение свидетельскими показаниями. При этом, в случае, если договор строительного подряда не совершен в письменной форме, стороны вправе подтверждать совершение, содержание или исполнение сделки письменными либо иными доказательствами.

В связи с этим, если при разрешении спора, связанного с выполнением строительных работ, будет установлено, что стороны вступили в правоотношение без заключения договора строительного подряда в простой письменной форме, судам следует применять положения, приведенные в пункте 2.3 настоящего постановления.

6. В соответствии с частью четвертой статьи 670 ГК подрядчик, обнаруживший в ходе строительства не учтенные проектно-сметной документацией работы и в связи с этим необходимость дополнительных работ и увеличения сметной стоимости строительства, обязан сообщить об этом заказчику.

6.1. В случае, если по получении сообщения подрядчика о необходимости выполнения дополнительных работ, стоимость которых не превышает десяти процентов указанной в смете общей стоимости строительства и не меняют характера предусмотренных в договоре строительного подряда работ, заказчик согласится с необходимостью выполнения таких работ, то он, в соответствии с частью первой статьи 671 ГК, вправе самостоятельно внести изменения в проектно-сметную документацию. В этом случае сообщение подрядчика и совершение заказчиком действий по внесению изменений в проектно-сметную документацию означает согласование сторонами необходимости выполнения дополнительных работ и оформление сторонами отдельного соглашения по данному вопросу не обязательно.

6.2. Если дополнительные работы по стоимости превышают десять процентов указанной в смете общей стоимости строительства и заказчик согласен на выполнение таких работ, внесение изменений в проектно-сметную документацию осуществляется по согласованию, о чем сторонами оформляется соглашение.

6.3. В случае, если подрядчик в течение десяти дней (если законом или договором строительного подряда не предусмотрен для этого иной срок) неполучит от заказчика ответа на свое сообщение о необходимости выполнения дополнительных работ и увеличения сметной стоимости строительства, он обязан приостановить соответствующие работы. В этом случае убытки, вызванные простоем, относятся на счет заказчика, если заказчик не докажет отсутствие необходимости в выполнении дополнительных работ.

Судам следует иметь в виду, если стоимость дополнительных работ не превышает десяти процентов, указанной в смете общей стоимости строительства, и заказчик возражает против внесения соответствующих изменений в проектно-сметную документацию, подрядчик вправе отказаться от договора и потребовать уплаты цены договора пропорционально выполненной части работ.

Если же стоимость дополнительных работ превышает десяти процентов указанной в смете общей стоимости строительства и заказчик возражает против внесения соответствующих изменений в проектно-сметную документацию, подрядчик вправе отказаться от договора и потребовать уплаты цены договора пропорционально выполненной части работ либо потребовать пересмотра цены в порядке, предусмотренном частью второй статьи 382 ГК. При этом, если договор строительного подряда заключен по результатам тендерных торгов и тендерная комиссия отказала во внесении изменений в договор, подрядчик имеет право отказаться от договора и требовать от заказчика возмещения причиненых убытков. Это правило применяется и случаях непредставления заказчиком соответствующих документов тендерной комиссии.

6.4. Согласно части шестой статьи 670 ГК, если подрядчик не сообщит заказчику о выявленных в ходе строительства не учтенных проектно-сметной документацией работах или же не приостановит выполнение соответствующих работ, он лишается права требовать от заказчика оплаты выполненных им дополнительных работ и возмещения вызванных этим убытков.

В связи с этим, если в ходе разрешения спора судом будет установлено, что подрядчиком не выполнены требования, предусмотренные частью шестой статьи 670 ГК, требования подрядчика об оплате выполненных им дополнительных работ и возмещении вызванных этим убытков подлежат отказу в удовлетворении.

Судам следует иметь в виду, что если подрядчик докажет необходимость совершения немедленных действий в интересах заказчика, в частности, в связи с тем, что приостановление работы могло привести к гибели или повреждению объекта строительства, требования подрядчика об оплате выполненных им дополнительных работ и возмещении вызванных этим убытков подлежат удовлетворению. При этом, бремя доказывания необходимости совершения немедленных действий в интересах заказчика лежит на подрядчике.

Обратить внимание судов, что если подрядчик предварительно не известил заказчика о необходимости выполнения дополнительных работ и увеличения сметной стоимости строительства, но заказчик принял выполненные подрядчиком дополнительные работы, данное обстоятельство не означает согласие заказчика на оплату стоимости таких работ.

6.5. Судам следует иметь в виду, что предусмотренное частью четвертой статьи 671 ГК право подрядчика требовать возмещения разумных расходов, понесенных им в связи с установлением и устранением дефектов в проектно-сметной документации, возникает лишь в том случае, если проектно-сметная документация разработана заказчиком.

7. Согласно гражданскому законодательству заказчик вправе отказаться от договора подряда при неисполнении или ненадлежащим исполнении подрядчиком договорных обязательств ( части вторая и третья статьи 642, часть третья статьи 650 ГК) либо вне зависимости от таковой ( часть четвертая статьи 642 ГК).

При отказе заказчика от договора он обязан в письменной форме известить подрядчика об этом.

Обратить внимание судов, что право заказчика на отказ от договора, предусмотренное частью шестой статьи 636 ГК, не применяется при исполнении договора строительного подряда, так как взаимоотношения сторон договора строительного подряда при обнаружении не учтенных проектно-сметной документацией работ и в связи с этим необходимости выполнения дополнительных работ и увеличения сметной стоимости строительства регулируются статьями 670 и 671 ГК, являющимися специальными нормами, регулирующими такие взаимоотношения.

7.1. В соответствии с частью второй статьи 642 ГК, если подрядчик не приступает своевременно к исполнению договора подряда или выполняет работу настолько медленно, что окончание ее к сроку становится явно невозможным, заказчик вправе отказаться от договора и потребовать возмещения убытков.

Судам следует иметь в виду, что при отказе заказчика от договора строительного подряда по этим основаниям он должен доказать утрату им интереса к договору, если он будет выполнен с просрочкой. В случае, если заказчик не докажет утрату им интереса к договору, требование о возмещение убытков подлежит отказу в удовлетворении.

7.2. Из смысла части третьей статьи 642 ГК следует, что заказчик вправе отказаться от договора и потребовать возмещения убытков, если во время выполнения работы станет очевидным, что она не будет выполнена надлежащим образом.

В этом случае заказчик должен доказать, что им был назначен подрядчику разумный срок для устранения недостатков и подрядчиком в назначенный срок недостатки не устранены.

В соответствии с частью третьей статьи 650 ГК, если отступления в работе от условий договора подряда или иные недостатки результата работы являются существенными и неустранимыми либо в установленный заказчиком разумный срок обнаруженные недостатки не были устранены, заказчик вправе отказаться от исполнения договора и потребовать возмещения причиненных убытков.

Судам следует иметь в виду, что если отступления в работе от условий договора подряда или иные недостатки результата работы являются существенными и неустранимыми заказчик вправе отказаться от исполнения договора и потребовать возмещения причиненных убытков. Если же отступления в работе или иные недостатки результата работы являются устранимыми и заказчик потребовал от подрядчика устранения недостатков в разумный срок, заказчик вправе отказаться от исполнения договора и потребовать возмещения причиненных убытков лишь при условии, если в установленный заказчиком срок обнаруженные недостатки не были устранены.

7.3. При рассмотрении требования заказчика о возмещении убытков судам следует иметь в виду, что к убыткам относятся расходы, произведенные стороной в связи с неисполнением или ненадлежащим исполнением договорных обязательств, утрата или повреждение имущества, а также неполученные ею доходы, которые она получила бы, если бы договорное обязательство было исполнено другой стороной, расходы, которые лицо, чье право нарушено, произвело или должно будет произвести для восстановления нарушенного права ( часть вторая статьи 14 ГК). Необходимость таких расходов и их предполагаемый размер должны быть подтверждены обоснованным расчетом и доказательствами (смета или калькуляция затрат на устранение недостатков работ, договор, определяющий размер ответственности за нарушение обязательств, и т.п.).

Размер неполученного дохода (упущенной выгоды) должен определяться с учетом разумных затрат, которые заказчик должен был понести, если бы обязательство было исполнено.

7.4. Согласно смыслу части четвертой статьи 642 ГК заказчик может в любое время до сдачи ему результата работы отказаться от договора.

Обратить внимание судов, что заказчик может воспользоваться таким правом лишь при условии, если это не запрещено договором подряда.

В случае, если заказчик воспользовался данным правом, он обязан уплатить подрядчику стоимость работ, выполненных до получения уведомления об отказе от договора, а также возместить подрядчику убытки, причиненные прекращением договора.

При этом, размер убытков определяется исходя из суммы затрат, произведенных подрядчиком при приготовлении к исполнению договора, а также суммы неполученных им доходов, которые он получил бы, если бы договор не был прекращен. Однако в любом случае, убытки подрядчика подлежат возмещению в пределах разницы между частью цены, выплаченной за выполненную работу, и ценой, определенной за всю работу.

8. ГК предусматривает также право подрядчика отказаться от договора подряда. При этом, подрядчик вправе отказаться от договора только в случае неисполнения или ненадлежащего исполнения заказчиком обязательств, вытекающих из договора строительного подряда, и, в отличие от заказчика, он без причины не вправе отказываться от договора ( часть вторая статьи 644 и часть третья статьи 672 ГК).

Обратить внимание судов, что право отказа подрядчика от договора, предусмотренное частью третьей статьи 643 ГК, не применяется при исполнении договора строительного подряда, так как правила урегулирования взаимоотношений сторон, возникшие в связи с обнаружением непригодности поставленных заказчиком материалов (деталей, конструкций) или оборудования, предусмотрены статьей 672 ГК, являющейся специальной нормой.

8.1. Согласно статей 256 и 644 ГК, если заказчик не исполняет встречные обязательства по договору подряда (не предоставление объекта подряда, материалов и (или) технической документации либо из обстоятельств очевидно следует, что такое исполнение не будет произведено в установленный срок) или препятствует исполнению договора, подрядчик вправе отказаться от исполнения договора и потребовать возмещения убытков.

Разъяснить судам, что подрядчик может воспользоваться таким правом лишь при условии, если это не запрещено договором подряда.

Судам следует обратить внимание, что при удовлетворении требования подрядчика о возмещении убытков размер убытков определяется исходя из суммы затрат, произведенных подрядчиком при приготовлении к исполнению договора, а также суммы неполученных им доходов, которые он получил бы, если бы договор не был прекращен.

8.2. Статья 672 ГК также предусматривает право подрядчика отказаться от договора строительного подряда и потребовать от заказчика уплаты цены договора пропорционально выполненной части работ, если обязанность по обеспечению строительства материалами (деталями, конструкциями) лежит на заказчике и предоставленные им материалы, оборудования не пригодны к использованию без ухудшения качества выполняемых работ.

При рассмотрении спора, связанного с отказом подрядчика от договора по указанному основанию, судам следует выяснять – предъявлялось ли подрядчиком заказчику требование о замене предоставленных им материалов или оборудования.

Судам следует иметь в виду, что при отказе от договора по этому основанию подрядчик вправе потребовать от заказчика лишь уплаты цены договора пропорционально выполненной части работ.

9. Согласно статей 646 и 680 ГК заказчик обязан в сроки и в порядке, предусмотренные договором подряда, с участием подрядчика осмотреть и принять выполненную работу (ее результат), о чем оформляется акт, подписываемый обеими сторонами.

Если же одна из сторон отказывается от подписания акта в нем делается отметка об этом и акт подписывается другой стороной. Односторонний акт сдачи или приемки результата работ может быть признан судом недействительным лишь в случае, если мотивы отказа от подписания акта признаны им обоснованными. Отказ от подписания акта признается обоснованным, если мотивом к отказу послужило следующее:

обнаружение заказчиком недостатков, которые исключают возможность использования результата работы для указанной в договоре строительного подряда цели и не могут быть устранены подрядчиком, заказчиком или третьим лицом;

уклонение подрядчика от предварительных испытаний, если это предусмотрено законом или договором строительного подряда либо вытекает из характера работы, выполняемой по договору.

Судам следует иметь в виду, что о признании одностороннего акта сдачи или приемки результата работ недействительным решение не выносится, а лишь в мотивировочной части решения указывается об этом. В связи с этим, в случае обращения одной из сторон договора подряда в суд с исковым заявлением о признании одностороннего акта недействительным, такое исковое заявление подлежит отказу в принятии применительно к пункту 1 части первой статьи 154 ЭПК, а если исковое заявление принято к производству — производство по делу подлежит прекращению на основании пункта 1 статьи 110 ЭПК.

В случае обращения одной из сторон в суд с исковым заявлением о возложении обязанности подписать акт сдачи или приемки результата работ, такой иск подлежит отказу в удовлетворении, так как односторонний акт может служить доказательством выполнения работы, если суд признает отказ другой стороны от подписания акта не обоснованным.

9.1. Согласно положениям статьи 646 ГК заказчик, обнаруживший недостатки в работе при ее приемке, вправе ссылаться на них только в случае, если в акте либо в ином документе, удостоверяющем приемку, были оговорены эти недостатки либо возможность последующего предъявления требования об их устранении. Исключением из этого являются отступления в работе от договора подряда или иные недостатки, которые не могли быть установлены при обычном способе ее приемки (скрытые недостатки), в том числе такие, которые были умышленно скрыты подрядчиком.

В связи с этим, при возникновении спора по поводу недостатков выполненной работы, не указанных в акте, судам следует выяснить могли ли отступления в работе от договора подряда или иные недостатки быть установлены при обычном способе ее приемки, не были ли эти недостатки умышленно скрыты подрядчиком.

В случае, если будет установлено, что такие недостатки могли быть обнаружены в ходе приемки или же работы были приняты заказчиком без проверки, ссылка заказчика на такие недостатки в работе не могут явиться основанием для отказа в удовлетворении требования подрядчика о взыскании стоимости выполненных работ либо для удовлетворения требования заказчика, связанных с такими недостатками.

9.2. В соответствии с частью четвертой статьи 646 ГК заказчик, обнаруживший после приемки работы отступления в ней от договора подряда или иные недостатки, которые не могли быть установлены при обычном способе ее приемки (скрытые недостатки), в том числе такие, которые были умышленно скрыты подрядчиком, обязан известить об этом подрядчика в десятидневный срок по их обнаружении.

В связи с этим, при возникновении спора по поводу таких недостатков судам следует выяснить когда были обнаружены заказчиком эти недостатки и был ли извещен подрядчик об этом в указанный срок.

Если подрядчик не был своевременно извещен и причины пропуска указанного срока судом признаны неуважительными, ссылка заказчика на такие недостатки в работе не могут явиться основанием для отказа в удовлетворении требования подрядчика о взыскании стоимости выполненных работ либо для удовлетворения требования заказчика, связанных с такими недостатками.

Если же подрядчик был своевременно извещен о недостатках и между заказчиком и подрядчиком возник спор по поводу таких недостатков, суд обязан назначить экспертизу по требованию любой из сторон.

При этом, судам следует иметь в виду, что положения части пятой статьи 646 ГК не применяются, если отступления в работе от договора подряда или иные недостатки могли быть установлены при обычном способе ее приемки, но в акте либо ином документе, удостоверяющем приемку, не были оговорены эти недостатки либо если работа была принята заказчиком без проверки.

9.3. В случаях, когда законом или договором строительного подряда предусмотрено, что приемке результата работ должны предшествовать предварительные испытания либо это вытекает из характера работы, выполняемой по договору, а сдача и приемка результата работ произведена без проведения таких испытаний, требование подрядчика о взыскании стоимости выполненных работ подлежит отказу в удовлетворении.

Если заказчик уклоняется от проведения предварительных испытаний результата работ подрядчик вправе провести испытания с привлечением специалистов соответствующих организаций. В этом случае, в акте испытания делается отметка об уклонении заказчика от проведения испытания.

10. Обратить внимание судов, что в отличие от разногласий по качеству работ, при возникновении которых суд, в предусмотренном в части пятой статьи 646 ГК случае, обязан назначить экспертизу, гражданское законодательство не предусматривает обязанность суда назначать экспертизу при возникновении спора по объему выполненных работ.

В связи с этим, если результат работы принят заказчиком и об этом надлежащим образом оформлен акт сдачи и приемки результата работ, но в последующем оплата стоимости работ заказчиком не произведена в связи с его несогласием с объемом работ, суд вправе назначить экспертизу для определения объема выполненных работ по ходатайству заинтересованной стороны при условии, если заказчик представит соответствующие доказательства, подтверждающие свои доводы относительно объема выполненных работ.

В случае, если факт выполнения работ и их приемки не подтвержден документально и заказчик в обоснование отказа в их приемке приводит довод о несогласии с объемом выполненных работ, суд обязан назначить экспертизу для определения объема выполненных работ по ходатайству заинтересованной стороны.

При возникновении спора относительно примененных подрядчиком расценок суды, независимо от наличия или отсутствия акта сдачи и приемки результата работ, должны руководствоваться положениями абзацев второго и третьего настоящего пункта.

11. В соответствии с градостроительными нормами и правилами заказчик вправе назначить представителя для осуществления технического надзора за выполнением строительных работ.

Документ, подтверждающий представительство заказчика, может быть приложен к договору или представлен в виде отдельного документа. В таком документе должны быть указаны полномочия представителя.

Судам следует иметь в виду, если акт выполненных работ (произведенных расходов) подписан представителем заказчика, не имеющим полномочие на подписание такого документа, такой акт не означает принятие заказчиком результата работ. Однако, если заказчик отказался от подписания акта сдачи и приемки результата работ и суд признал мотивы отказа от подписания акта необоснованным, подписанный представителем заказчика акт может быть принят в качестве одного из доказательств выполненных подрядчиком работ (произведенных расходов).

12. В соответствии со статьей 667 ГК, если объект подряда погиб или поврежден, риск случайной гибели или случайного повреждения объекта до его приемки несет подрядчик.

Однако судам следует иметь в виду, что данное правило не применяется, если необоснованное уклонение заказчика от принятия объекта (выполненной работы) повлекло за собой просрочку в сдаче объекта (работы) и случайная гибель или случайное повреждение объекта произошло после того момента, когда приемка объекта (работы) должна была состояться.

13. Согласно части первой статьи 682 ГК, гарантийный срок составляет десять лет со дня принятия объекта заказчиком, если иной гарантийный срок не предусмотрен законом или договором.

Судам при исчислении гарантийного срока следует иметь в виду, что предусмотренный в договоре гарантийный срок не может быть меньше срока, установленного градостроительными нормами и правилами.

Заказчик вправе предъявить требование по поводу недостатков результата работы и по истечении гарантийного срока, если он докажет, что такие недостатки явились следствием нарушения подрядчиком градостроительных норм и правил при выполнении работ.

14. Если договором строительного подряда предусмотрена оплата части стоимости выполненных работ после истечения гарантийного срока, подрядчик до истечения данного срока не вправе требовать оплаты стоимости выполненных им работ в полном объеме.

В связи с этим, в случае заявления требования о взыскании стоимости выполненных работ в полном объеме до истечения гарантийного срока, судам следует удовлетворять требование подрядчика за вычетом суммы, оплата которой должна быть произведена после истечения гарантийного срока.

15. При разрешении споров, связанных с экономией подрядчика, судам следует обратить внимание, что согласно статье 637 ГК, в случаях, когда фактические расходы подрядчика оказались меньше тех, которые учитывались при определении цены работы (составлении сметы), если иной порядок распределения не предусмотрен договором, подрядчик сохраняет право на оплату работ по цене, предусмотренной договором подряда, если заказчик не докажет, что полученная подрядчиком экономия повлияла на качество выполненной работы (в том числе, качество использованных строительных материалов, соответствие работ градостроительным нормам и правилам).

Согласно пункту 1.4 Порядка вознаграждения заказчиком подрядной организации за досрочный ввод в эксплуатацию объекта и экономию средств против договорной стоимости, утверждённого постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 26 марта 1999 года № 135, экономия средств против договорной стоимости определяется как разница между договорной ценой, установленной на основе тендерных торгов, и фактическими расходами. Эти средства в качестве вознаграждения остаются в распоряжении подрядной организации.

В пункте 2.5 данного Порядка установлено, что основанием для перечисления средств на вознаграждение за досрочный ввод в эксплуатацию объекта является акт приемочной комиссии с подтверждением досрочного ввода в эксплуатацию объекта в установленном порядке, а в пункте 2.6 - перечисление исполнителям работ средств на вознаграждение за досрочный ввод в эксплуатацию объекта производится в сроки, установленные договором подряда.

В связи с этим суды должны учитывать, что экономия подрядчика может быть определена после выполнения всех подрядных работ, предусмотренных договором, и требование о взыскании средств, связанных с экономией подрядчика, может быть предъявлено после выполнения всех подрядных работ, предусмотренных договором. При этом, такое требование может быть удовлетворено в том случае, если заказчиком не будет доказано, что экономия подрядчика повлияла на качество выполненных работ.

16. Если договором подряда не предусмотрен иной порядок, при не возврате подрядчиком остатка материалов и оборудования, переданных ему заказчиком, заказчик вправе с учетом стоимости оставшихся у подрядчика материалов и оборудования уменьшить размер оплаты за выполненные работы.

17. В договоре может быть предусмотрено право заказчика на удержание неустойки из стоимости выполненных подрядчиком работ.

Если в договоре имеется такое условие и заказчиком удержана неустойка из стоимости выполненных работ, в случае если подрядчик считает, что заказчиком необоснованно удержана неустойка, он вправе обратиться в суд с требованием о взыскании этой удержанной суммы.

18. В случае, если по договору подряда подрядчиком допущена просрочка исполнения обязательств, заказчик, вместе с требованием о взыскании пени за каждый день просрочки, вправе требовать возложения обязанности на подрядчика выполнить неисполненную часть обязательства.

Подрядчик не несет ответственность за просрочку исполнения своих обязательств по договору строительного подряда, если такая просрочка вызвана в результате неисполнением заказчиком своих встречных обязательств.

19. Согласно статьям 234 и 354 ГК одним из оснований возникновения обязательств является договор, условия которого определяются по усмотрению сторон, кроме случаев, когда содержание соответствующего условия предписано законодательством.

В соответствии с частью первой статьи 673 ГК оплата выполненных подрядчиком работ производится заказчиком в размере, предусмотренном сметой, в сроки и в порядке, установленные законом или договором строительного подряда.

В связи с этим, судам следует иметь в виду, если в ходе рассмотрения дела по иску субподрядчика к генеральному подрядчику о взыскании стоимости выполненных работ будет установлено, что в договоре субподряда предусмотрена оплата стоимости выполненных работ после поступления генеральному подрядчику средств от заказчика, но от заказчика средства не поступили, такой иск подлежит отказу в удовлетворении.

Если же в договоре такое условие отсутствует и срок оплаты стоимости выполненных субподрядчиком работ не определен, отсутствие финансирования объекта со стороны заказчика не может явиться основанием для отказа в удовлетворении требования субподрядчика о взыскании с генерального подрядчика стоимости выполненных работ.

20. Согласно пункту 17 статьи 9 Закона Республики Узбекистан «О государственной пошлине» государственные органы и организации, выступающие покупателями по договорам поставки товаров (работ, услуг) для государственных нужд, освобождаются от уплаты государственной пошлины в экономических судах по искам, связанным с невыполнением договорных обязательств поставщиками (подрядчиками).

В соответствии с частью первой статьи 457 ГК государственными нуждами признаются определяемые в установленном законодательством порядке потребности Республики Узбекистан, обеспечиваемые за счет средств государственного бюджета и внебюджетных источников финансирования.

Обратить внимание судов, что финансирование строительства объекта за счет средств государственного бюджета и внебюджетных источников или то, что заказчиком выступает бюджетная организация, не означает, что договор строительного подряда заключен для государственных нужд.

В связи с этим, при применении льгот по освобождению от уплаты государственной пошлины, предусмотренной пунктом 17 статьи 9 Закона Республики Узбекистан «О государственной пошлине», судам следует выяснять - являются ли выполняемые по договору строительного подряда работы потребностью Республики Узбекистан или же такой договор заключен заказчиком для выполнения работ для своих нужд либо в процессе обычной его хозяйственной деятельности. В частности, выполнение строительных работ в рамках государственной программы или в оборонных интересах государства считается работой, выполненной по договору строительного подряда для государственных нужд, в то время как выполнение работ по строительству зданий и сооружений (или их ремонту) по заказам государственных органов и организаций, предназначенных для использования их в процессе обычной их хозяйственной деятельности (например, строительство здания территорильного управления того или иного министерства либо ведомства), не является таковой.

21. При выявлении в ходе рассмотрения споров, возникающих из договоров строительного подряда, фактов нарушения актов законодательства организациями, государственными органами и другими органами, должностными лицами или ответственными работниками, либо необоснованного препятствия субъектам предпринимательства, судам следует принимать меры, направленные на укрепление законности и предупреждение правонарушения.

Председатель Высшего хозяйственного суда К. КАМИЛОВ

Секретарь Пленума Высшего хозяйственного суда, судья И. АЛИМОВ

г. Ташкент,

23 декабря 2016 г.,

№ 306

lex.uz