📅 2016-yil 27-dekabr · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2016-yil 27-dekabr · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2016 йил 27 декабрь · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди пленуми
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 27 декабря 2016 г. · Другие документы · Верховного суда
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 27 December 2016 · Other documents · Oliy sudi plenumi
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди пленумининг
Қарори
Жазони ўташдан муддатидан илгари озод қилиш ва жазони енгилроғи билан алмаштириш бўйича суд амалиёти тўғрисида
Жазони ўташдан муддатидан илгари озод қилиш ва жазони енгилроғи билан алмаштиришга оид қонунларни қўллашда суд амалиётида масалалар келиб чиқаётганлиги муносабати билан, «Судлар тўғрисида»ги Қонуннинг 17-моддасига асосан, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:
1. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, жазони ўташдан муддатидан илгари озод қилиш ва жазони енгилроғи билан алмаштиришга оид қонун талабларини аниқ ва оғишмай бажариш маҳкумларни қайта тарбиялаш, такроран жиноятлар содир этилишининг олдини олиш ҳамда инсонпарварлик каби жиноят-ҳуқуқий принципни амалга оширишда муҳим аҳамият касб этади.
2. Жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш (ЖК 73 , 89-моддалари ) ва жазони енгилроқ жазо тури билан алмаштиришга оид (ЖК 74 , 90-моддалари ) масалани судлар ҳар бир маҳкумга алоҳида ёндашувни таъминлаган ҳолда ҳал этишлари лозим.
Жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш, жазони енгилроқ жазо билан алмаштириш, фақат суд томонидан тайинланган жазонинг қонунда назарда тутилган қисмини ўташ пайтида (ҳукм қонуний кучга киргунга қадар ушлаб турилган, қамоқда, уй қамоғида сақланган вақтни ҳисобга олган ҳолда) ўрнатилган тартиб-қоида талабларини бажарган ва меҳнатга ҳалол муносабатда бўлган маҳкумларга нисбатан қўлланилиши мумкин.
Шуни таъкидлаш лозимки, муқаддам жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилинган ёки жазоси енгилроғи билан алмаштирилган вояга етмаган маҳкум жазонинг ўталмаган қисми мобайнида қасддан янги жиноят содир этса, унга нисбатан ЖК 89 , 90-моддалари умумий асосларда қўлланилади
3. Жазо амнистия (афв) актига кўра, қисқартирилган ёки суд томонидан камайтирилган ҳолларда жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштиришни қўллашда, жазонинг ҳақиқатда ўталган қисми амнистия (афв) акти қўлланилганидан кейин қолган ёки суд ажрими (қарори)да кўрсатилган жазо муддатидан келиб чиқиб ҳисобланиши лозим.
Агар шахс турли тоифага оид бир неча жиноят ёки бир неча ҳукм мажмуи бўйича судланган бўлса, жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштириш масаласини ҳал этишда, жиноятлар ёки ҳукмлар мажмуи бўйича тайинланган узил-кесил жазодан келиб чиқиш лозим. Жазонинг уни ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки енгилроғи билан алмаштириш имкониятини берувчи ва ҳақиқатда ўталиши шарт бўлган жазо муддатини ҳисоблашда, судлар жиноятлар ва ҳукмлар мажмуига кирувчи ва энг оғир жиноят учун ЖК 73 , 74 , 89 , 90-моддалари учинчи қисми «а» «б» «в» бандларида назарда тутилган қоидаларни қўллашлари лозим;
ЖК 73-моддасининг 4-қисмида кўрсатилган шахслар бошқа жиноят содир этганлиги аниқланиб, кейинги ҳукм бўйича жазолар ЖКнинг 59-моддаси 8-қисми ёки 60-моддаси тартибида қўшилганда, ЖК 73-моддасининг 4-қисмида назарда тутилган жинояти учун озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланган бўлса жазонинг ўталмаган қисми енгилроғи билан алмаштирилиши ёки жазони ўташдан муддатидан илгари озод қилиниши мумкин эмас.
3 1 . Жазодан муддатидан илгари шартли равишда озод қилиш ва жазони енгилроғи билан алмаштириш:
а) умрбод ёки узоқ муддатга озодликдан маҳрум қилишга ҳукм этилган шахсга;
б) ўта хавфли рецидивистга;
в) уюшган гуруҳ ёки жиноий уюшманинг ташкилотчи ва қатнашувчиларига;
г) жавобгарликни оғирлаштирадиган ҳолатларда қасддан одам ўлдирганлик, ўн саккиз ёшга тўлмаган жабрланувчининг номусига текканлик ёки унга нисбатан зўрлик ишлатиб, жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондирганлик, ўн саккиз ёшга тўлмаган шахсни жинсий алоқада бўлиш ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш билан боғлиқ ҳолда жинсий алоқа қилишга мажбур этганлик, ўн олти ёшга тўлмаган шахс билан жинсий алоқа қилганлик ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондирганлик ёки унга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатлар қилганлик, вояга етмаган шахс тавсифланган ёки тасвирланган порнографик маҳсулотни тарқатиш, реклама қилиш, намойиш этиш мақсадида Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кирганлик, худди шунингдек уни тайёрлаганлик, тарқатганлик, реклама қилганлик, намойиш этганлик ёхуд вояга етмаган шахсни порнографик хусусиятга эга ҳаракатларнинг ижрочиси сифатида жалб этганлик, вояга етмаган шахсни жалб этган ҳолда қўшмачилик қилганлик, фоҳишахоналарни ташкил этганлик ёки сақлаганлик, Ўзбекистон Республикасига, тинчликка ва инсоният хавфсизлигига қарши жиноят содир этганлик, ядровий, кимёвий, биологик ва бошқа хилдаги оммавий қирғин қуролларини, шундай қуролларни ишлаб чиқариш учун фойдаланиш мумкинлиги аён бўлган материал ва ускуналарни, контрабанда қилганлик учун ҳукм қилинган шахсларга нисбатан қўлланилмайди.
д) жазодан муддатидан илгари шартли озод қилинган ёки жазоси енгилроғи билан алмаштирилган ва жазонинг ўталмаган қисми мобайнида қасддан янги жиноят содир этган шахсга нисбатан қўлланилмайди.
4. Судларга тушунтирилсинки, жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш чоғида маҳкумнинг зиммасига ЖК 73-моддаси бешинчи қисмидаги мажбуриятлар етарли асослар мавжуд бўлган тақдирдагина юкланиши мумкин.
5. ЖК 74-моддасига мувофиқ озодликдан маҳрум қилиш, озодликни чеклаш ёки ахлоқ тузатиш ишлари жазосини ўтаётган шахсга нисбатан суд жазонинг ўталмаган қисмини енгилроқ жазо тури билан алмаштириши мумкин. Бунинг учун маҳкум томонидан жазонинг қонунда белгиланган қисми ҳақиқатда ўталганлиги, мазкур жазо тури учун ўрнатилган тартиб-қоида талабларининг бажарилганлиги ва меҳнатга ҳалол муносабатда бўлганлиги асос бўлади.
Шуни назарда тутиш лозимки, ЖК 74-моддаси тўртинчи қисмига кўра, озодликдан маҳрум қилиш ёки озодликни чеклаш жазосининг ўталмаган қисмини ахлоқ тузатиш ишлари билан алмаштирилганда, у озодликдан маҳрум қилиш ёки озодликни чеклаш жазосининг ўталмаган қисми муддатига тайинланади. Озодликдан маҳрум қилиш, озодликни чеклаш, ахлоқ тузатиш ишларининг ўталмаган қисми жарима жазоси билан алмаштирилганда эса, судлар ЖК 44-моддасининг учинчи қисми ёки 82-моддаси иккинчи қисми қоидаларига риоя этишлари ва бунда жиноят содир этилган вақтда амалда бўлган базавий ҳисоблаш миқдоридан келиб чиқишлари лозим.
6. Жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш институти ЖК 74-моддасига мувофиқ жазоси енгилроқ жазо тури билан алмаштирилган шахсларга нисбатан ҳам қўлланилиши мумкин. Бунда шуни назарда тутиш лозимки, маҳкум томонидан енгилроқ жазонинг ЖК 73-моддаси учинчи қисмида назарда тутилган қоидаларга биноан, мазкур жазо ижроси бошланган кундан ҳисобланадиган муайян муддати амалда ўталганидан сўнг у жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиниши мумкин.
7. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, улар нафақат маҳкумларни жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштиришни асоссиз равишда рад этишга, балки асоссиз равишда жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштиришга ҳам йўл қўймасликлари лозим.
Суд қонунда назарда тутилмаган асослар, жумладан, олдинги жиноятлари учун судланганлик ҳолати мавжудлиги, тайинланган жазо енгиллиги, маҳкум айбига иқрор эмаслиги, муайян жазони ижро этиш муассасасида қисқа вақт мобайнида бўлганлиги ва ҳ.к. бўйича жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштиришни рад этишга ҳақли эмас. Содир этилган жиноят хусусияти ва ижтимоий хавфлилик даражаси (унинг оғирлиги ва оқибатлари) ҳам илтимоснома ёки тақдимномани рад этиш учун асос бўлмайди, чунки бу ҳолатлар жазо тайинланган вақтда инобатга олинган бўлиб, бундан ташқари, ЖК 73 , 74 , 89 ва 90-моддаларида назарда тутилган муддатлар белгиланиши мезони ҳисобланади.
Маҳкумда жазони ижро этиш даврида қўлланилган таъсир чораларининг мавжудлиги, ўз-ўзидан, унинг тайинланган жазони ўташни давом эттириши зарурлигидан далолат бермайди. Мазкур масалани ҳал этишда, ҳар доим, нафақат бевосита илтимоснома киритилиши арафасида, балки жазони ўташнинг бутун даврида маҳкум томонидан йўл қўйилган ҳар бир тартиб-бузарликнинг муайян ҳолатлари, оғирлиги ва хусусияти, таъсир чоралари олиб ташланиши ёки тугалланишига оид маълумотлар, охирги таъсир чораси қўлланилганидан сўнг ўтган вақт, маҳкумнинг кейинги хулқ-атвори ва уни тавсифловчи бошқа маълумотлар инобатга олиниши лозим.
8. Жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштиришга оид масалани ҳал этишда суд жазонинг ўталмаган қисмини ЖК 72-моддаси тартибида шартлига алмаштиришга ҳақли эмас. Бунда суд, фақат, илтимосномани қаноатлантириши ёки рад этиши мумкин.
Агар жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштиришга оид илтимоснома судга келиб тушгандан сўнг маҳкумни жазодан озод қилишни ёки унга нисбатан тайинланган жазони қисқартиришни (камайтиришни) назарда тутувчи амнистия акти эълон қилинса, суд муҳокамаси бошланганидан қатъий назар, суд илтимосномани кўрмасдан қолдиради ва бу ҳақда жазони ижро этувчи органга хабар беради.
9. Қўшимча жазо тайинланган маҳкумни асосий жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш чоғида, судлар маҳкумни ўталмаган қўшимча жазодан озод қилиш тўғрисидаги масалани ҳам муҳокама қилишлари лозим (ЖК 73-моддаси биринчи қисми ).
Қўшимча жазо қисман ўталганда, суд шахсни қўшимча жазонинг қолган қисмидан тўлиқ ёки қисман озод қилишга оид масалани ҳал этишга ҳақли. Суднинг мазкур масалага оид қарори ажримнинг қарор қисмида баён этилиши лозим.
Агар маҳкум асосий жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиниб, қўшимча жазодан озод қилиш тўла ёки қисман рад этилган бўлса, қўшимча жазодан озод қилиш тўғрисида такроран қўйилган масала ЖИК 164-моддаси бешинчи қисмида белгиланган муддатларга риоя этилган ҳолда кўриб чиқилиши мумкин.
10. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, ЖПК 536-моддаси биринчи қисмига мувофиқ, жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштиришга оид масала, жиноят иши қайси судловга тегишлилигидан қатъий назар, маҳкум жазони ўтаётган жазони ўташ муассасаси ёки жазони ижро этувчи орган (бундан буён матнда-жазони ижро этувчи орган) жойлашган жойдаги жиноят ишлари бўйича туман (шаҳар) суди, ҳарбий суди судьяси томонидан якка тартибда ҳал этилади.
Агар жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштиришга оид (жумладан, суд қарори бекор қилиниб, иш янгитдан судда кўришга юборилганда) илтимоснома судга келиб тушгандан сўнг маҳкум бошқа жазони ўташ муассасасига ўтказилган бўлса, материал шу муассаса жойлашган жойдаги судда кўрилади. Бундай ҳолларда суд илтимоснома ва тақдим этилган материалларни дарҳол маҳкум жазони ўтаётган жойдаги судга юбориши шарт.
Маҳкум тергов ҳаракатлари ёки суд муҳокамасига жалб этилиши муносабати билан вақтинча тергов ҳибсхонасига ўтказилганда, жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштиришга оид илтимоснома маҳкум тергов ҳибсхонасига ўтказилгунга қадар сақланган жазони ижро этувчи орган жойлашган жойдаги судга юборилиши лозим.
11. Жазони ижро этувчи органнинг жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштиришга оид тақдимномасини ўз иш юритувига қабул қилиш масаласини ҳал этишда, судья у ЖИК 164-моддаси иккинчи қисми талабларига жавоб бериш-бермаслигини ва тақдим этилган материалларда маҳкумнинг хулқ-атворини, унинг бутун жазони ўташ даврида меҳнатга ва ўқишга нисбатан бўлган муносабатини тавсифловчи маълумотлар, маҳкумнинг жазо ўташи учун асос бўлган ҳужжатлар нусхалари, жиноят оқибатида етказилган зарар тўлиқ ёки қисман қопланганлиги, маҳкум муқаддам ЖК 73 ва 74-моддаларига асосан жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилинганлиги ёки жазоси енгилроғи билан алмаштирилганлиги тўғрисида батафсил маълумотлар мавжуд-мавжуд эмаслигини текшириши лозим.
Агар тақдим этилган материалларда тақдимномани кўриб чиқиш учун етарли маълумотлар мавжуд бўлмай, уларни суд мажлисида тўлдиришнинг иложи бўлмаса, судья тақдимномани кўришга тайёрлаш давомида ўзининг ажрими билан мазкур материалларни тегишли тарзда расмийлаштириш учун қайтаради.
Судья маҳкумнинг, унинг қонуний вакили, шунингдек, адвокатнинг жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштиришга оид илтимосномасини қабул қилишни жазони ижро этувчи орган тақдим этиши шарт бўлган ҳужжатлар йўқлиги сабабли рад этишга ҳақли эмас. ЖИК 164-моддаси биринчи ва учинчи қисмлари мазмунига кўра, бундай ҳолларда илтимоснома нусхаси лозим даражада расмийлаштирилган материаллар кейинчалик судга тақдим этилиши учун жазони ижро этувчи органга юборилади.
Маҳкумнинг ёки жазони ижро этувчи орган вакилининг илтимосига кўра, судья уларга маҳкум ёки жазони ижро этувчи орган томонидан олиниши ёки талаб қилиниши мумкин бўлмаган маълумотларни тўплашда кўмаклашиши мумкин.
12. Жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштиришга оид илтимоснома адвокат томонидан ЖИК 164-моддасига мувофиқ берилган ҳолларда, у суд томонидан умумий асосларда мазмунан кўриб чиқилиши лозим.
13. Судья маҳкум, унинг қонуний вакили, адвокат жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштириш тўғрисида ЖК 73 , 74 , 89 ва 90-моддаларида кўрсатилган муддатлар қисми ҳақиқатда ўталмасдан туриб илтимоснома билан мурожаат этганлигини аниқлаганда, илтимосномани қабул қилишни рад этиш тўғрисида ажрим чиқаради ва уни ариза эгасига қайтаради. Мазкур шахслар жазо муддатининг қонунда белгиланган қисми маҳкум томонидан ўталгандан сўнг қайта илтимоснома билан мурожаат қилишга ҳақлидирлар.
14. Агар жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштириш рад этилган маҳкумга нисбатан тегишли илтимоснома такроран судга ЖИК 164-моддаси бешинчи қисмида белгиланган олти ойлик муддатдан илгари келиб тушса, судья илтимосномани қабул қилишни рад этиш тўғрисида ажрим чиқаради ва уни ариза эгасига қайтаради. Бунда қонунда белгиланган олти ойлик муддат суд томонидан жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилишни ёки жазони енгилроғи билан алмаштиришни рад этиш тўғрисида ажрим чиқарилган кундан бошлаб ҳисобланади.
15. Маҳкум, унинг қонуний вакили, адвокат ёки жазони ижро этувчи орган томонидан жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштириш тўғрисидаги илтимоснома суд мажлиси тайинлангунга қадар чақириб олинса, судья хат билан илтимосномани уларга қайтаради. Агар илтимоснома суд мажлиси тайинлангандан кейин чақириб олинса, судья иш юритишни тугатиш тўғрисида ажрим чиқаради.
Илтимоснома чақириб олинганлиги муносабати билан иш юритиш тугатилиши бундай илтимоснома билан кейинчалик, шу жумладан иш юритишни тугатиш тўғрисида ажрим чиқарилган кундан олти ой ўтмасдан туриб, судга мурожаат қилишга тўсқинлик қилмайди.
16. Судья жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштириш тўғрисидаги тақдимнома (илтимоснома) кўриладиган сана, вақт ва жой тўғрисида маҳкум, унинг қонуний вакили, адвокат, шунингдек жазони ижро этувчи орган маъмурияти ва прокурорни олдиндан хабардор этиши лозим.
Суд мажлисида жазони ижро этувчи орган вакили сифатида мазкур орган раҳбари томонидан берилган ишончнома асосида тегишли ваколатга эга шахс иштирок этиши мумкин.
Судья жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштириш тўғрисидаги масалани кўриш пайтида суд мажлисида маҳкумнинг шахсан иштирокини таъминлаши шарт.
17. Жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштириш тўғрисидаги тақдимнома (илтимоснома)ни кўриб чиқиш бўйича суд мажлиси тақдимнома (илтимоснома)ни ўқиб эшиттириш билан бошланади. Шундан кейин суд масалани ҳал қилиш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларни текшириб чиқади, суд мажлисида ҳозир бўлган шахслар ва прокурорнинг фикрини эшитади. Маҳкум ва унинг ҳимоячиси энг охирида сўзга чиқади. Шундан кейин судья ажрим чиқариш учун алоҳида хонага киради.
18. Суд ажрими қонуний бўлиши, жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштириш тўғрисидаги тақдимнома (илтимоснома)ни кўриб чиқиш натижасида суд чиқарган хулосалар батафсил асослаб берилган бўлиши шарт. Тақдимнома (илтимоснома) рад этилганда суд ажримида жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштириш имкониятини истисно этувчи фактик ҳолатлар аниқ кўрсатилган бўлиши шарт. Бундай ҳолатлар мавжудлиги тўғрисидаги хулосалар суд мажлисида текширилмаган маълумотларга асосланган бўлиши мумкин эмас.
19. Жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштириш тўғрисидаги тақдимнома (илтимоснома) қаноатлантирилганда, судья маҳкумга, тегишлича, ЖК 73-моддасининг ўнинчи қисмида ёки ЖК 74-моддасининг еттинчи қисмида назарда тутилган қоидаларни тушунтириши шарт бўлиб, бу ҳақда ажримнинг қарор қисми ва суд мажлиси баённомасида кўрсатилиши лозим.
20. Суд томонидан жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш ёки жазони енгилроғи билан алмаштириш тўғрисида қарор қабул қилинганда, маҳкум озодликдан маҳрум қилиш жойларидан жиноят-ижроия қонунида белгиланган тартибда озод этилади.
Тақдимнома (илтимоснома)ни кўриб чиқиш натижаси бўйича ажрим нусхасини суд дарҳол жазони ижро этувчи органга, ариза эгасига, ҳукм чиқарган судга, шунингдек ички ишлар органларининг ахборот марказига юбориши лозим.
21. Жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилинган шахс жазонинг ўталмаган қисми мобайнида қасддан янги жиноят содир этса, суд, шартли муддат ўтган ёки ўтмаганлигидан қатъий назар, ЖК 60-моддаси тартибида узил-кесил жазо тайинлайди.
22. ЖК 75-моддаси биринчи қисмига мувофиқ, шахс ҳукм чиқарилгандан кейин ўз ҳаракатларининг аҳамиятини англай олмайдиган ва бошқара олмайдиган даражада руҳий ҳолати бузилганда, шунингдек, жазони ўташга тўсқинлик қиладиган бошқача оғир касалликка чалиниб қолса, жазони ўташдан озод қилиниши лозим.
Қонуннинг мазкур нормаси асосида маҳкумни жазони ўташдан озод қилиш учун у касалликка чалинганлиги аниқланган пайтга қадар суд томонидан тайинланган жазонинг қанча қисмини ўтаганлиги аҳамиятга эга эмас.
23. Судлар маҳкумни руҳий ҳолати бузилганлиги муносабати билан жазони ўташдан озод қилишга оид материалларни кўришда Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Руҳий ҳолати бузилган шахсларга нисбатан тиббий йўсиндаги мажбурлов чораларини қўллаш бўйича суд амалиёти тўғрисида»ги 2008 йил 12 декабрдаги 23-сонли қарорида баён этилган тушунтиришларга амал этишлари лозим.
24. ЖК 75-моддасининг биринчи қисми мазмунига кўра, шахсни оғир касалликка чалинганлиги муносабати билан жазони ўташдан озод қилиш масаласини ҳал этишда маҳкумда тайинланган жазони ўташга тўсқинлик қиладиган касалликнинг аниқланиши ҳал этувчи аҳамиятга эга.
Жазони ижро этувчи органнинг тегишли тақдимномасини кўришда, суд Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида 2008 йил 9 сентябрда 1854-сон билан рўйхатга олинган Ички ишлар вазирлиги ва Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2008 йил 13 августдаги 12/9-сонли қарори билан тасдиқланган «Оғир касалликка чалинган маҳкумларни касаллиги туфайли жазони ўташдан озод қилишга тақдим этиш учун асос бўладиган касалликлар рўйхати» асосида Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги махсус тиббий комиссиясининг хулосасига баҳо беради.
25. Жазони ижро этувчи органнинг маҳкумни оғир касалликка чалинганлиги муносабати билан жазони ўташдан озод қилиш тўғрисидаги тақдимномасини ўз иш юритувига қабул қилишга оид масалани ҳал этишда, судья у ЖИК 165-моддаси иккинчи қисми талабларига жавоб бериш-бермаслигини ва тақдим этилган материалларда маҳкумнинг жазо ўташи учун асос бўлган ҳужжатлар нусхалари, маҳкумнинг касаллигини тавсифловчи батафсил маълумотлар, шу жумладан, тиббий комиссия хулосаси мавжуд-мавжуд эмаслигини текшириши лозим.
Судья маҳкумни оғир касалликка чалинганлиги муносабати билан жазони ўташдан озод қилиш тўғрисидаги тақдимномани қабул қилишни ЖИК 165-моддаси биринчи қисмига мувофиқ тақдим этилиши шарт бўлган ҳужжатлар (тиббий комиссия хулосаси, маҳкумнинг шахсий иши) йўқлиги сабабли рад этишга ҳақли эмас. Бундай ҳолларда суд жазони ижро этувчи органга тегишли материалларни судга дарҳол тақдим этиш тўғрисида сўровнома юбориши лозим.
26. Интизомий қисмга жўнатиш ёки хизмат бўйича чеклаш тариқасидаги жазони ўтаётган ва соғлиги ҳолати туфайли ҳарбий хизматга нолойиқ деб топилган маҳкум ҳарбий хизматчилар ЖК 75-моддасининг тўртинчи қисмига мувофиқ суд томонидан жазодан озод этиладилар.
Жазони ижро этувчи органнинг ҳарбий хизматчиларни жазони ўташдан озод қилиш тўғрисидаги тақдимномаси улар ҳарбий хизматга нолойиқ деб топилганлиги тўғрисидаги тегишли ҳарбий-тиббий комиссиясининг хулосаси асосида киритилади. Хизмат бўйича чеклаш тариқасидаги жазони ўтаётган аёл ҳарбий хизматчилар, шунингдек, ҳомиладорлик ва туғиш учун таътил берилганлиги муносабати билан ҳам жазодан озод этиладилар.
27. ЖК 75-моддасининг бешинчи қисмига мувофиқ ахлоқ тузатиш ишлари жазосини ўташ даврида меҳнат қобилиятини йўқотган ёки пенсия ёшига етган шахслар, шунингдек, бундай жазони ўташ даврида ҳомиладорлик ва туғиш учун таътил берилган аёллар жазодан озод этиладилар.
Маҳкумни меҳнат қобилиятини йўқотганлиги муносабати билан жазодан озод қилиш тўғрисидаги тақдимнома жазони ижро этувчи орган томонидан тиббий-меҳнат эксперт комиссиясининг хулосаси асосида, жазони ўташ даврида ҳомиладорлик ва туғиш учун таътил берилган аёлларни жазодан озод қилиш тўғрисидаги тақдимнома эса, бундай таътил берилиши учун ҳуқуқ берувчи тиббий ҳужжат асосида киритилади,
28. Жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш, жазони енгилроғи билан алмаштириш, касалликка чалинганлиги ёки меҳнат қобилиятини йўқотганлиги муносабати билан жазодан озод қилишга оид материалларни суд томонидан кўриб чиқиш муддатлари қонунда тартибга солинмаганлиги туфайли, судлар улар келиб тушган пайтдан бошлаб ўн сутка мобайнида кўриб чиқилишини таъминлашлари лозим (ЖПК 590-моддаси иккинчи қисмига аналогия).
29. Судлар шуни назарда тутишлари лозимки, жазони ижро этувчи орган раҳбари, шунингдек, унинг вакили суднинг ЖПК 534 ёки 536-моддасига мувофиқ чиқарилган ажрими устидан кассация тартибида шикоят бериш ҳуқуқига эга эмас, чунки қонунга (ЖПК 56-боби ) кўра, суд қарори устидан шикоят (протест) бериш ҳуқуқи маҳкумга, унинг қонуний вакилига, адвокатга, прокурорга, шунингдек, жабрланувчи ва унинг қонуний вакилига (вакилига) тегишли.
30. Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар, Тошкент шаҳар судлари ва Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди жазони ўташдан муддатидан илгари озод қилиш ва жазони енгилроғи билан алмаштиришга оид қонунларни қўллаш бўйича суд амалиётини мунтазам умумлаштиришлари, бундай тоифага оид материаллар бўйича суд қарорларининг қонуний ва асослантирилганлигини синчиклаб текширишлари, қонун бузилиши ҳолатларини ўз вақтида бартараф этиш чораларини кўришлари лозим.
Олий суд раиси Ш. ГАЗИЕВ
Пленум котиби, Олий суд судьяси Д. КАМИЛОВ
Тошкент ш.,
2016 йил 27 декабрь,
28-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi plenumining
Qarori
Jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari ozod qilish va jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida
Jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari ozod qilish va jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishga oid qonunlarni qoʻllashda sud amaliyotida masalalar kelib chiqayotganligi munosabati bilan, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 17-moddasiga asosan, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:
1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari ozod qilish va jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishga oid qonun talablarini aniq va ogʻishmay bajarish mahkumlarni qayta tarbiyalash, takroran jinoyatlar sodir etilishining oldini olish hamda insonparvarlik kabi jinoyat-huquqiy prinsipni amalga oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
2. Jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish (JK 73 , 89-moddalari ) va jazoni yengilroq jazo turi bilan almashtirishga oid (JK 74 , 90-moddalari ) masalani sudlar har bir mahkumga alohida yondashuvni taʼminlagan holda hal etishlari lozim.
Jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish, jazoni yengilroq jazo bilan almashtirish, faqat sud tomonidan tayinlangan jazoning qonunda nazarda tutilgan qismini oʻtash paytida (hukm qonuniy kuchga kirgunga qadar ushlab turilgan, qamoqda, uy qamogʻida saqlangan vaqtni hisobga olgan holda) oʻrnatilgan tartib-qoida talablarini bajargan va mehnatga halol munosabatda boʻlgan mahkumlarga nisbatan qoʻllanilishi mumkin.
Shuni taʼkidlash lozimki, muqaddam jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilingan yoki jazosi yengilrogʻi bilan almashtirilgan voyaga yetmagan mahkum jazoning oʻtalmagan qismi mobaynida qasddan yangi jinoyat sodir etsa, unga nisbatan JK 89 , 90-moddalari umumiy asoslarda qoʻllaniladi
3. Jazo amnistiya (afv) aktiga koʻra, qisqartirilgan yoki sud tomonidan kamaytirilgan hollarda jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishni qoʻllashda, jazoning haqiqatda oʻtalgan qismi amnistiya (afv) akti qoʻllanilganidan keyin qolgan yoki sud ajrimi (qarori)da koʻrsatilgan jazo muddatidan kelib chiqib hisoblanishi lozim.
Agar shaxs turli toifaga oid bir necha jinoyat yoki bir necha hukm majmui boʻyicha sudlangan boʻlsa, jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish masalasini hal etishda, jinoyatlar yoki hukmlar majmui boʻyicha tayinlangan uzil-kesil jazodan kelib chiqish lozim. Jazoning uni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki yengilrogʻi bilan almashtirish imkoniyatini beruvchi va haqiqatda oʻtalishi shart boʻlgan jazo muddatini hisoblashda, sudlar jinoyatlar va hukmlar majmuiga kiruvchi va eng ogʻir jinoyat uchun JK 73 , 74 , 89 , 90-moddalari uchinchi qismi “a” “b” “v” bandlarida nazarda tutilgan qoidalarni qoʻllashlari lozim;
JK 73-moddasining 4-qismida koʻrsatilgan shaxslar boshqa jinoyat sodir etganligi aniqlanib, keyingi hukm boʻyicha jazolar JKning 59-moddasi 8-qismi yoki 60-moddasi tartibida qoʻshilganda, JK 73-moddasining 4-qismida nazarda tutilgan jinoyati uchun ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlangan boʻlsa jazoning oʻtalmagan qismi yengilrogʻi bilan almashtirilishi yoki jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari ozod qilinishi mumkin emas.
3 1 . Jazodan muddatidan ilgari shartli ravishda ozod qilish va jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish:
a) umrbod yoki uzoq muddatga ozodlikdan mahrum qilishga hukm etilgan shaxsga;
b) oʻta xavfli retsidivistga;
v) uyushgan guruh yoki jinoiy uyushmaning tashkilotchi va qatnashuvchilariga;
g) javobgarlikni ogʻirlashtiradigan holatlarda qasddan odam oʻldirganlik, oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan jabrlanuvchining nomusiga tekkanlik yoki unga nisbatan zoʻrlik ishlatib, jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirganlik, oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxsni jinsiy aloqada boʻlish yoki jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirish bilan bogʻliq holda jinsiy aloqa qilishga majbur etganlik, oʻn olti yoshga toʻlmagan shaxs bilan jinsiy aloqa qilganlik yoki jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirganlik yoki unga nisbatan uyatsiz-buzuq harakatlar qilganlik, voyaga yetmagan shaxs tavsiflangan yoki tasvirlangan pornografik mahsulotni tarqatish, reklama qilish, namoyish etish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirganlik, xuddi shuningdek uni tayyorlaganlik, tarqatganlik, reklama qilganlik, namoyish etganlik yoxud voyaga yetmagan shaxsni pornografik xususiyatga ega harakatlarning ijrochisi sifatida jalb etganlik, voyaga yetmagan shaxsni jalb etgan holda qoʻshmachilik qilganlik, fohishaxonalarni tashkil etganlik yoki saqlaganlik, Oʻzbekiston Respublikasiga, tinchlikka va insoniyat xavfsizligiga qarshi jinoyat sodir etganlik, yadroviy, kimyoviy, biologik va boshqa xildagi ommaviy qirgʻin qurollarini, shunday qurollarni ishlab chiqarish uchun foydalanish mumkinligi ayon boʻlgan material va uskunalarni, kontrabanda qilganlik uchun hukm qilingan shaxslarga nisbatan qoʻllanilmaydi.
d) jazodan muddatidan ilgari shartli ozod qilingan yoki jazosi yengilrogʻi bilan almashtirilgan va jazoning oʻtalmagan qismi mobaynida qasddan yangi jinoyat sodir etgan shaxsga nisbatan qoʻllanilmaydi.
4. Sudlarga tushuntirilsinki, jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish chogʻida mahkumning zimmasiga JK 73-moddasi beshinchi qismidagi majburiyatlar yetarli asoslar mavjud boʻlgan taqdirdagina yuklanishi mumkin.
5. JK 74-moddasiga muvofiq ozodlikdan mahrum qilish, ozodlikni cheklash yoki axloq tuzatish ishlari jazosini oʻtayotgan shaxsga nisbatan sud jazoning oʻtalmagan qismini yengilroq jazo turi bilan almashtirishi mumkin. Buning uchun mahkum tomonidan jazoning qonunda belgilangan qismi haqiqatda oʻtalganligi, mazkur jazo turi uchun oʻrnatilgan tartib-qoida talablarining bajarilganligi va mehnatga halol munosabatda boʻlganligi asos boʻladi.
Shuni nazarda tutish lozimki, JK 74-moddasi toʻrtinchi qismiga koʻra, ozodlikdan mahrum qilish yoki ozodlikni cheklash jazosining oʻtalmagan qismini axloq tuzatish ishlari bilan almashtirilganda, u ozodlikdan mahrum qilish yoki ozodlikni cheklash jazosining oʻtalmagan qismi muddatiga tayinlanadi. Ozodlikdan mahrum qilish, ozodlikni cheklash, axloq tuzatish ishlarining oʻtalmagan qismi jarima jazosi bilan almashtirilganda esa, sudlar JK 44-moddasining uchinchi qismi yoki 82-moddasi ikkinchi qismi qoidalariga rioya etishlari va bunda jinoyat sodir etilgan vaqtda amalda boʻlgan bazaviy hisoblash miqdoridan kelib chiqishlari lozim.
6. Jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish instituti JK 74-moddasiga muvofiq jazosi yengilroq jazo turi bilan almashtirilgan shaxslarga nisbatan ham qoʻllanilishi mumkin. Bunda shuni nazarda tutish lozimki, mahkum tomonidan yengilroq jazoning JK 73-moddasi uchinchi qismida nazarda tutilgan qoidalarga binoan, mazkur jazo ijrosi boshlangan kundan hisoblanadigan muayyan muddati amalda oʻtalganidan soʻng u jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilinishi mumkin.
7. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, ular nafaqat mahkumlarni jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishni asossiz ravishda rad etishga, balki asossiz ravishda jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishga ham yoʻl qoʻymasliklari lozim.
Sud qonunda nazarda tutilmagan asoslar, jumladan, oldingi jinoyatlari uchun sudlanganlik holati mavjudligi, tayinlangan jazo yengilligi, mahkum aybiga iqror emasligi, muayyan jazoni ijro etish muassasasida qisqa vaqt mobaynida boʻlganligi va h.k. boʻyicha jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishni rad etishga haqli emas. Sodir etilgan jinoyat xususiyati va ijtimoiy xavflilik darajasi (uning ogʻirligi va oqibatlari) ham iltimosnoma yoki taqdimnomani rad etish uchun asos boʻlmaydi, chunki bu holatlar jazo tayinlangan vaqtda inobatga olingan boʻlib, bundan tashqari, JK 73 , 74 , 89 va 90-moddalarida nazarda tutilgan muddatlar belgilanishi mezoni hisoblanadi.
Mahkumda jazoni ijro etish davrida qoʻllanilgan taʼsir choralarining mavjudligi, oʻz-oʻzidan, uning tayinlangan jazoni oʻtashni davom ettirishi zarurligidan dalolat bermaydi. Mazkur masalani hal etishda, har doim, nafaqat bevosita iltimosnoma kiritilishi arafasida, balki jazoni oʻtashning butun davrida mahkum tomonidan yoʻl qoʻyilgan har bir tartib-buzarlikning muayyan holatlari, ogʻirligi va xususiyati, taʼsir choralari olib tashlanishi yoki tugallanishiga oid maʼlumotlar, oxirgi taʼsir chorasi qoʻllanilganidan soʻng oʻtgan vaqt, mahkumning keyingi xulq-atvori va uni tavsiflovchi boshqa maʼlumotlar inobatga olinishi lozim.
8. Jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishga oid masalani hal etishda sud jazoning oʻtalmagan qismini JK 72-moddasi tartibida shartliga almashtirishga haqli emas. Bunda sud, faqat, iltimosnomani qanoatlantirishi yoki rad etishi mumkin.
Agar jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishga oid iltimosnoma sudga kelib tushgandan soʻng mahkumni jazodan ozod qilishni yoki unga nisbatan tayinlangan jazoni qisqartirishni (kamaytirishni) nazarda tutuvchi amnistiya akti eʼlon qilinsa, sud muhokamasi boshlanganidan qatʼiy nazar, sud iltimosnomani koʻrmasdan qoldiradi va bu haqda jazoni ijro etuvchi organga xabar beradi.
9. Qoʻshimcha jazo tayinlangan mahkumni asosiy jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish chogʻida, sudlar mahkumni oʻtalmagan qoʻshimcha jazodan ozod qilish toʻgʻrisidagi masalani ham muhokama qilishlari lozim (JK 73-moddasi birinchi qismi ).
Qoʻshimcha jazo qisman oʻtalganda, sud shaxsni qoʻshimcha jazoning qolgan qismidan toʻliq yoki qisman ozod qilishga oid masalani hal etishga haqli. Sudning mazkur masalaga oid qarori ajrimning qaror qismida bayon etilishi lozim.
Agar mahkum asosiy jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilinib, qoʻshimcha jazodan ozod qilish toʻla yoki qisman rad etilgan boʻlsa, qoʻshimcha jazodan ozod qilish toʻgʻrisida takroran qoʻyilgan masala JIK 164-moddasi beshinchi qismida belgilangan muddatlarga rioya etilgan holda koʻrib chiqilishi mumkin.
10. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, JPK 536-moddasi birinchi qismiga muvofiq, jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishga oid masala, jinoyat ishi qaysi sudlovga tegishliligidan qatʼiy nazar, mahkum jazoni oʻtayotgan jazoni oʻtash muassasasi yoki jazoni ijro etuvchi organ (bundan buyon matnda-jazoni ijro etuvchi organ) joylashgan joydagi jinoyat ishlari boʻyicha tuman (shahar) sudi, harbiy sudi sudyasi tomonidan yakka tartibda hal etiladi.
Agar jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishga oid (jumladan, sud qarori bekor qilinib, ish yangitdan sudda koʻrishga yuborilganda) iltimosnoma sudga kelib tushgandan soʻng mahkum boshqa jazoni oʻtash muassasasiga oʻtkazilgan boʻlsa, material shu muassasa joylashgan joydagi sudda koʻriladi. Bunday hollarda sud iltimosnoma va taqdim etilgan materiallarni darhol mahkum jazoni oʻtayotgan joydagi sudga yuborishi shart.
Mahkum tergov harakatlari yoki sud muhokamasiga jalb etilishi munosabati bilan vaqtincha tergov hibsxonasiga oʻtkazilganda, jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishga oid iltimosnoma mahkum tergov hibsxonasiga oʻtkazilgunga qadar saqlangan jazoni ijro etuvchi organ joylashgan joydagi sudga yuborilishi lozim.
11. Jazoni ijro etuvchi organning jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishga oid taqdimnomasini oʻz ish yurituviga qabul qilish masalasini hal etishda, sudya u JIK 164-moddasi ikkinchi qismi talablariga javob berish-bermasligini va taqdim etilgan materiallarda mahkumning xulq-atvorini, uning butun jazoni oʻtash davrida mehnatga va oʻqishga nisbatan boʻlgan munosabatini tavsiflovchi maʼlumotlar, mahkumning jazo oʻtashi uchun asos boʻlgan hujjatlar nusxalari, jinoyat oqibatida yetkazilgan zarar toʻliq yoki qisman qoplanganligi, mahkum muqaddam JK 73 va 74-moddalariga asosan jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilinganligi yoki jazosi yengilrogʻi bilan almashtirilganligi toʻgʻrisida batafsil maʼlumotlar mavjud-mavjud emasligini tekshirishi lozim.
Agar taqdim etilgan materiallarda taqdimnomani koʻrib chiqish uchun yetarli maʼlumotlar mavjud boʻlmay, ularni sud majlisida toʻldirishning iloji boʻlmasa, sudya taqdimnomani koʻrishga tayyorlash davomida oʻzining ajrimi bilan mazkur materiallarni tegishli tarzda rasmiylashtirish uchun qaytaradi.
Sudya mahkumning, uning qonuniy vakili, shuningdek, advokatning jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishga oid iltimosnomasini qabul qilishni jazoni ijro etuvchi organ taqdim etishi shart boʻlgan hujjatlar yoʻqligi sababli rad etishga haqli emas. JIK 164-moddasi birinchi va uchinchi qismlari mazmuniga koʻra, bunday hollarda iltimosnoma nusxasi lozim darajada rasmiylashtirilgan materiallar keyinchalik sudga taqdim etilishi uchun jazoni ijro etuvchi organga yuboriladi.
Mahkumning yoki jazoni ijro etuvchi organ vakilining iltimosiga koʻra, sudya ularga mahkum yoki jazoni ijro etuvchi organ tomonidan olinishi yoki talab qilinishi mumkin boʻlmagan maʼlumotlarni toʻplashda koʻmaklashishi mumkin.
12. Jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishga oid iltimosnoma advokat tomonidan JIK 164-moddasiga muvofiq berilgan hollarda, u sud tomonidan umumiy asoslarda mazmunan koʻrib chiqilishi lozim.
13. Sudya mahkum, uning qonuniy vakili, advokat jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish toʻgʻrisida JK 73 , 74 , 89 va 90-moddalarida koʻrsatilgan muddatlar qismi haqiqatda oʻtalmasdan turib iltimosnoma bilan murojaat etganligini aniqlaganda, iltimosnomani qabul qilishni rad etish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi va uni ariza egasiga qaytaradi. Mazkur shaxslar jazo muddatining qonunda belgilangan qismi mahkum tomonidan oʻtalgandan soʻng qayta iltimosnoma bilan murojaat qilishga haqlidirlar.
14. Agar jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish rad etilgan mahkumga nisbatan tegishli iltimosnoma takroran sudga JIK 164-moddasi beshinchi qismida belgilangan olti oylik muddatdan ilgari kelib tushsa, sudya iltimosnomani qabul qilishni rad etish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi va uni ariza egasiga qaytaradi. Bunda qonunda belgilangan olti oylik muddat sud tomonidan jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilishni yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishni rad etish toʻgʻrisida ajrim chiqarilgan kundan boshlab hisoblanadi.
15. Mahkum, uning qonuniy vakili, advokat yoki jazoni ijro etuvchi organ tomonidan jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish toʻgʻrisidagi iltimosnoma sud majlisi tayinlangunga qadar chaqirib olinsa, sudya xat bilan iltimosnomani ularga qaytaradi. Agar iltimosnoma sud majlisi tayinlangandan keyin chaqirib olinsa, sudya ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi.
Iltimosnoma chaqirib olinganligi munosabati bilan ish yuritish tugatilishi bunday iltimosnoma bilan keyinchalik, shu jumladan ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida ajrim chiqarilgan kundan olti oy oʻtmasdan turib, sudga murojaat qilishga toʻsqinlik qilmaydi.
16. Sudya jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish toʻgʻrisidagi taqdimnoma (iltimosnoma) koʻriladigan sana, vaqt va joy toʻgʻrisida mahkum, uning qonuniy vakili, advokat, shuningdek jazoni ijro etuvchi organ maʼmuriyati va prokurorni oldindan xabardor etishi lozim.
Sud majlisida jazoni ijro etuvchi organ vakili sifatida mazkur organ rahbari tomonidan berilgan ishonchnoma asosida tegishli vakolatga ega shaxs ishtirok etishi mumkin.
Sudya jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish toʻgʻrisidagi masalani koʻrish paytida sud majlisida mahkumning shaxsan ishtirokini taʼminlashi shart.
17. Jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish toʻgʻrisidagi taqdimnoma (iltimosnoma)ni koʻrib chiqish boʻyicha sud majlisi taqdimnoma (iltimosnoma)ni oʻqib eshittirish bilan boshlanadi. Shundan keyin sud masalani hal qilish uchun ahamiyatli boʻlgan holatlarni tekshirib chiqadi, sud majlisida hozir boʻlgan shaxslar va prokurorning fikrini eshitadi. Mahkum va uning himoyachisi eng oxirida soʻzga chiqadi. Shundan keyin sudya ajrim chiqarish uchun alohida xonaga kiradi.
18. Sud ajrimi qonuniy boʻlishi, jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish toʻgʻrisidagi taqdimnoma (iltimosnoma)ni koʻrib chiqish natijasida sud chiqargan xulosalar batafsil asoslab berilgan boʻlishi shart. Taqdimnoma (iltimosnoma) rad etilganda sud ajrimida jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish imkoniyatini istisno etuvchi faktik holatlar aniq koʻrsatilgan boʻlishi shart. Bunday holatlar mavjudligi toʻgʻrisidagi xulosalar sud majlisida tekshirilmagan maʼlumotlarga asoslangan boʻlishi mumkin emas.
19. Jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish toʻgʻrisidagi taqdimnoma (iltimosnoma) qanoatlantirilganda, sudya mahkumga, tegishlicha, JK 73-moddasining oʻninchi qismida yoki JK 74-moddasining yettinchi qismida nazarda tutilgan qoidalarni tushuntirishi shart boʻlib, bu haqda ajrimning qaror qismi va sud majlisi bayonnomasida koʻrsatilishi lozim.
20. Sud tomonidan jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish yoki jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish toʻgʻrisida qaror qabul qilinganda, mahkum ozodlikdan mahrum qilish joylaridan jinoyat-ijroiya qonunida belgilangan tartibda ozod etiladi.
Taqdimnoma (iltimosnoma)ni koʻrib chiqish natijasi boʻyicha ajrim nusxasini sud darhol jazoni ijro etuvchi organga, ariza egasiga, hukm chiqargan sudga, shuningdek ichki ishlar organlarining axborot markaziga yuborishi lozim.
21. Jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilingan shaxs jazoning oʻtalmagan qismi mobaynida qasddan yangi jinoyat sodir etsa, sud, shartli muddat oʻtgan yoki oʻtmaganligidan qatʼiy nazar, JK 60-moddasi tartibida uzil-kesil jazo tayinlaydi.
22. JK 75-moddasi birinchi qismiga muvofiq, shaxs hukm chiqarilgandan keyin oʻz harakatlarining ahamiyatini anglay olmaydigan va boshqara olmaydigan darajada ruhiy holati buzilganda, shuningdek, jazoni oʻtashga toʻsqinlik qiladigan boshqacha ogʻir kasallikka chalinib qolsa, jazoni oʻtashdan ozod qilinishi lozim.
Qonunning mazkur normasi asosida mahkumni jazoni oʻtashdan ozod qilish uchun u kasallikka chalinganligi aniqlangan paytga qadar sud tomonidan tayinlangan jazoning qancha qismini oʻtaganligi ahamiyatga ega emas.
23. Sudlar mahkumni ruhiy holati buzilganligi munosabati bilan jazoni oʻtashdan ozod qilishga oid materiallarni koʻrishda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Ruhiy holati buzilgan shaxslarga nisbatan tibbiy yoʻsindagi majburlov choralarini qoʻllash boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida”gi 2008-yil 12-dekabrdagi 23-sonli qarorida bayon etilgan tushuntirishlarga amal etishlari lozim.
24. JK 75-moddasining birinchi qismi mazmuniga koʻra, shaxsni ogʻir kasallikka chalinganligi munosabati bilan jazoni oʻtashdan ozod qilish masalasini hal etishda mahkumda tayinlangan jazoni oʻtashga toʻsqinlik qiladigan kasallikning aniqlanishi hal etuvchi ahamiyatga ega.
Jazoni ijro etuvchi organning tegishli taqdimnomasini koʻrishda, sud Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2008-yil 9-sentabrda 1854-son bilan roʻyxatga olingan Ichki ishlar vazirligi va Sogʻliqni saqlash vazirligining 2008-yil 13-avgustdagi 12/9-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Ogʻir kasallikka chalingan mahkumlarni kasalligi tufayli jazoni oʻtashdan ozod qilishga taqdim etish uchun asos boʻladigan kasalliklar roʻyxati” asosida Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi maxsus tibbiy komissiyasining xulosasiga baho beradi.
25. Jazoni ijro etuvchi organning mahkumni ogʻir kasallikka chalinganligi munosabati bilan jazoni oʻtashdan ozod qilish toʻgʻrisidagi taqdimnomasini oʻz ish yurituviga qabul qilishga oid masalani hal etishda, sudya u JIK 165-moddasi ikkinchi qismi talablariga javob berish-bermasligini va taqdim etilgan materiallarda mahkumning jazo oʻtashi uchun asos boʻlgan hujjatlar nusxalari, mahkumning kasalligini tavsiflovchi batafsil maʼlumotlar, shu jumladan, tibbiy komissiya xulosasi mavjud-mavjud emasligini tekshirishi lozim.
Sudya mahkumni ogʻir kasallikka chalinganligi munosabati bilan jazoni oʻtashdan ozod qilish toʻgʻrisidagi taqdimnomani qabul qilishni JIK 165-moddasi birinchi qismiga muvofiq taqdim etilishi shart boʻlgan hujjatlar (tibbiy komissiya xulosasi, mahkumning shaxsiy ishi) yoʻqligi sababli rad etishga haqli emas. Bunday hollarda sud jazoni ijro etuvchi organga tegishli materiallarni sudga darhol taqdim etish toʻgʻrisida soʻrovnoma yuborishi lozim.
26. Intizomiy qismga joʻnatish yoki xizmat boʻyicha cheklash tariqasidagi jazoni oʻtayotgan va sogʻligi holati tufayli harbiy xizmatga noloyiq deb topilgan mahkum harbiy xizmatchilar JK 75-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq sud tomonidan jazodan ozod etiladilar.
Jazoni ijro etuvchi organning harbiy xizmatchilarni jazoni oʻtashdan ozod qilish toʻgʻrisidagi taqdimnomasi ular harbiy xizmatga noloyiq deb topilganligi toʻgʻrisidagi tegishli harbiy-tibbiy komissiyasining xulosasi asosida kiritiladi. Xizmat boʻyicha cheklash tariqasidagi jazoni oʻtayotgan ayol harbiy xizmatchilar, shuningdek, homiladorlik va tugʻish uchun taʼtil berilganligi munosabati bilan ham jazodan ozod etiladilar.
27. JK 75-moddasining beshinchi qismiga muvofiq axloq tuzatish ishlari jazosini oʻtash davrida mehnat qobiliyatini yoʻqotgan yoki pensiya yoshiga yetgan shaxslar, shuningdek, bunday jazoni oʻtash davrida homiladorlik va tugʻish uchun taʼtil berilgan ayollar jazodan ozod etiladilar.
Mahkumni mehnat qobiliyatini yoʻqotganligi munosabati bilan jazodan ozod qilish toʻgʻrisidagi taqdimnoma jazoni ijro etuvchi organ tomonidan tibbiy-mehnat ekspert komissiyasining xulosasi asosida, jazoni oʻtash davrida homiladorlik va tugʻish uchun taʼtil berilgan ayollarni jazodan ozod qilish toʻgʻrisidagi taqdimnoma esa, bunday taʼtil berilishi uchun huquq beruvchi tibbiy hujjat asosida kiritiladi,
28. Jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish, jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish, kasallikka chalinganligi yoki mehnat qobiliyatini yoʻqotganligi munosabati bilan jazodan ozod qilishga oid materiallarni sud tomonidan koʻrib chiqish muddatlari qonunda tartibga solinmaganligi tufayli, sudlar ular kelib tushgan paytdan boshlab oʻn sutka mobaynida koʻrib chiqilishini taʼminlashlari lozim (JPK 590-moddasi ikkinchi qismiga analogiya).
29. Sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, jazoni ijro etuvchi organ rahbari, shuningdek, uning vakili sudning JPK 534 yoki 536-moddasiga muvofiq chiqarilgan ajrimi ustidan kassatsiya tartibida shikoyat berish huquqiga ega emas, chunki qonunga (JPK 56-bobi ) koʻra, sud qarori ustidan shikoyat (protest) berish huquqi mahkumga, uning qonuniy vakiliga, advokatga, prokurorga, shuningdek, jabrlanuvchi va uning qonuniy vakiliga (vakiliga) tegishli.
30. Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar, Toshkent shahar sudlari va Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari ozod qilish va jazoni yengilrogʻi bilan almashtirishga oid qonunlarni qoʻllash boʻyicha sud amaliyotini muntazam umumlashtirishlari, bunday toifaga oid materiallar boʻyicha sud qarorlarining qonuniy va asoslantirilganligini sinchiklab tekshirishlari, qonun buzilishi holatlarini oʻz vaqtida bartaraf etish choralarini koʻrishlari lozim.
Oliy sud raisi Sh. GAZIYEV
Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi D. KAMILOV
Toshkent sh.,
2016-yil 27-dekabr,
28-son
Верховного суда Республики Узбекистан
Постановление
О судебной практике по досрочному освобождению от отбывания наказания и замене наказания более мягким
В связи с вопросами, возникающими в судебной практике при применении законодательства о досрочном освобождении от отбывания наказания и замене наказания более мягким, на основании статьи 17 Закона «О судах» Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:
1. Обратить внимание судов, что точное и неуклонное исполнение требований закона о досрочном освобождении от отбывания наказания и замене наказания более мягким имеет важное значение в деле перевоспитания осужденных, предупреждения совершения повторных преступлений и реализации уголовно-правового принципа гуманизма.
2. При решении вопроса о применении условно-досрочного освобождения от отбывания наказания ( статьи 73 , 89 УК) или замены наказания более мягким видом наказания ( 74 , 90 УК) судам надлежит обеспечить индивидуальный подход к каждому осужденному.
Условно-досрочное освобождение от отбывания наказания, замена неотбытой части наказания более мягким наказанием, может быть применено только к тем осужденным, которые при отбывании предусмотренной законом части назначенного судом наказания (с учетом времени задержания, содержания под стражей, под домашним арестом до вступления приговора в законную силу) выполняли требования установленного режима и добросовестно относились к труду.
Следует отметить, что к несовершеннолетнему осужденному, ранее условно-досрочно освобождавшемуся от наказания или которому наказание было заменено более мягким, и совершившему новое умышленное преступление в течение неотбытой части наказания статьи 89 , 90 УК применяются на общих основаниях.
3. В случаях сокращения наказания актом амнистии (помилования) либо снижения судом, фактически отбытый срок наказания при применении условно-досрочного освобождения от наказания или замене наказания более мягким следует исчислять, исходя из срока наказания, оставшегося после применения акта амнистии (помилования) либо указанного в определении (постановлении) суда.
Если лицо осуждено по совокупности преступлений различной категории тяжести либо по совокупности приговоров, то при решений вопроса об условно-досрочном освобождении от отбывания наказания или замене неотбытой части наказания более мягким надлежит исходить из окончательного срока наказания, назначенного по совокупности преступлений или приговоров. При исчислении срока наказания, после фактического отбытия которого возможно применение условно-досрочного освобождения или замены наказания более мягким, судам следует применять правила, предусмотренные пунктами «а» , «б» , «в» части третьей статей 73 , 74 , 89 , 90 УК для наиболее тяжкого преступления, входящего в совокупность преступлений или приговоров;
В случаях, когда установлено, что лицами, указанными в части 4 статьи 73 УК, совершено иное преступление, при сложении наказаний по последующему приговору в порядке части 8 статьи 59 или статьи 60 УК, если за преступление, предусмотренное частью 4 статьи 73 УК, назначено наказание в виде лишения свободы, не может быть неотбытая часть наказания заменена более мягким наказанием или применено условно-досрочное освобождение от наказания.
3 1 . Условно-досрочное освобождение от наказания и замена наказания более мягким не применяется к:
а) лицу, осужденному к пожизненному или длительному сроку лишения свободы;
б) особо опасному рецидивисту;
в) организатору, участникам организованной группы или преступного сообщества;
г) лицу, осужденному за умышленное убийство при отягчающих обстоятельствах, изнасилование или насильственное удовлетворение половой потребности в противоестественной форме в отношении потерпевшего, не достигшего восемнадцати лет, понуждение лица, не достигшего восемнадцати лет, к вступлению в половую связь, сопряженное с половым сношением или удовлетворением половой потребности в противоестественной форме, половое сношение или удовлетворение половой потребности в противоестественной форме с лицом, не достигшим шестнадцати лет, или совершение развратных действий в отношении него, ввоз на территорию Республики Узбекистан с целью распространения, рекламирования, демонстрации, а равно изготовление, распространение, рекламирование, демонстрация порнографической продукции с описанием или изображением несовершеннолетнего либо вовлечение несовершеннолетнего в качестве исполнителя в действиях порнографического характера, сводничество, организацию или содержание притонов разврата с привлечением несовершеннолетнего, преступления против Республики Узбекистан, мира и безопасности человечества, контрабанду ядерного, химического, биологического и других видов оружия массового уничтожения, материалов и оборудования, которые заведомо могут быть использованы при его создании.
д) лицу, ранее условно-досрочно освобождавшемуся от наказания или которому наказание было заменено более мягким и совершившему новое умышленное преступление в течение неотбытой части наказания.
4. Разъяснить судам, что при условно-досрочном освобождении от отбывания наказания, только при наличии достаточных оснований на осужденного могут быть возложены обязанности, предусмотренные частью пятой статьи 73 УК.
5. В соответствии со статьей 74 УК лицу, отбывающему лишение свободы, ограничение свободы или исправительные работы, суд может заменить неотбытую часть наказания более мягким видом наказания. Основанием для этого является фактическое отбытие осужденным определенного в законе части наказания, выполнение им требований установленного режима для указанного вида наказания и добросовестное отношение к труду.
Следует иметь в виду, что согласно части четвертой статьи 74 УК при замене неотбытой части наказания в виде лишения свободы или ограничения свободы исправительными работами они назначаются на неотбытый срок лишения свободы или ограничения свобода. А при замене неотбытой части наказания в виде лишения свободы, ограничения свободы, исправительных работ штрафом судам следует руководствоваться правилами, предусмотренными частью третьей статьи 44 УК или частью второй статьи 82 УК, исходя из размера базовой расчетной величины, действовавшего на момент совершения преступления.
6. Институт условно-досрочного освобождения от отбывания наказания может быть применен и в отношении лиц, которым наказание в соответствии со статьей 74 УК заменено более мягким видом наказания. При этом следует иметь в виду, что осужденный может быть условно-досрочно освобожден от наказания после фактического отбытия им определенного срока более мягкого наказания, исчисляемого по правилам, предусмотренным частью третьей статьи 73 УК, со дня начала исполнения этого наказания.
7. Обратить внимание судов, что они не должны допускать случаев, как необоснованного отказа в условно-досрочном освобождении осужденных от отбывания наказания или замене им наказания более мягким, так и необоснованного условно-досрочного освобождения от отбывания наказания или необоснованной замены наказания более мягким.
Суд не вправе отказать в условно-досрочном освобождении от отбывания наказания или замене наказания более мягким по основаниям, не указанным в законе, таким, как наличие судимости за прежние преступления, мягкость назначенного наказания, непризнание осужденным вины, кратковременность его пребывания в одном из учреждений по исполнению наказаний и т.д. Не могут являться основаниями для отказа в удовлетворении ходатайства или представления также характер и степень общественной опасности совершенного преступления (его тяжесть и последствия), поскольку эти обстоятельства учтены судом в приговоре при назначении наказания, кроме того, являются критериями определения сроков, предусмотренных в статьях 73 , 74 , 89 и 90 УК.
Наличие у осужденного взысканий, примененных в период исполнения наказания, само по себе не свидетельствует о необходимости продолжения им отбывания назначенного наказания. Разрешая этот вопрос, всегда следует учитывать конкретные обстоятельства, тяжесть и характер каждого допущенного осужденным нарушения за весь период отбывания наказания, а не только за время, непосредственно предшествующее рассмотрению ходатайства, данные о снятии или погашении взысканий, время, прошедшее с момента последнего взыскания, последующее поведение осужденного и другие характеризующие его сведения.
8. Решая вопрос об условно-досрочном освобождении от отбывания наказания либо замене наказания более мягким, суд не вправе заменить неотбытую часть наказания условным осуждением в порядке статьи 72 УК. При этом суд может лишь удовлетворить или отклонить заявленное ходатайство.
Если после поступления в суд ходатайства об условно-досрочном освобождении от отбывания наказания либо замене наказания более мягким издан акт амнистии, предусматривающий освобождение осужденного от наказания либо сокращение (снижение) назначенного ему наказания, суд возвращает ходатайство без рассмотрения независимо от начала судебного разбирательства и сообщает об этом органу, исполняющему наказание.
9. При условно-досрочном освобождении от основного наказания осужденного, которому было назначено дополнительное наказание, судам надлежит обсуждать вопрос об освобождения осужденного и от дополнительного неисполненного наказания (часть первая статьи 73 УК).
При частичном исполнении дополнительного наказания суд вправе решить вопрос о частичном или полном освобождении лица от оставшейся части дополнительного наказания. Решение суда по этому вопросу необходимо изложить в резолютивной части определения.
Если осужденный был условно-досрочно освобожден от основного наказания, а в освобождении от дополнительного наказания отказано полностью либо частично, то вопрос о повторном обращении об освобождении от дополнительного наказания , может быть рассмотрен при условии соблюдения сроков, установленных частью пятой статьи 164 УИК.
10. Обратить внимание судов на то, что в соответствии с частью первой статьи 536 УПК вопрос об условно-досрочном освобождении от отбывания наказания или о замене наказания более мягким разрешается единолично судьей районного (городского) суда по уголовным делам, военного суда по месту нахождения учреждения по исполнению наказания или органа, исполняющего наказания (далее по тексту — орган исполняющий наказание), в котором осужденный отбывает наказание, независимо от подсудности уголовного дела.
Если после поступления в суд ходатайства об условно-досрочном освобождении либо о замене неотбытой части наказания более мягким (в том числе после отмены судебного решения с направлением дела на новое судебное рассмотрение) осужденный переведен в другое учреждение по исполнению наказания, материал рассматривается судом по месту нахождения этого учреждения. В таких случаях суд должен незамедлительно направить ходатайство и представленные материалы в суд по месту отбывания осужденным наказания.
Ходатайство об условно-досрочном освобождении от отбывания наказания либо о замене наказания более мягким видом наказания в отношении осужденного, временно переведенного в следственный изолятор в связи с его привлечением к участию в следственных действиях или судебном разбирательстве, подлежит направлению в суд по месту нахождения органа, исполняющего наказание, в котором осужденный содержался до перевода в следственный изолятор.
11. При решении вопроса о принятии к своему производству представление органа, исполняющего наказание, об условно-досрочном освобождении или замене наказания более мягким судье надлежит проверить, отвечает ли оно требованиям части второй статьи 164 УИК и содержатся ли в представленных материалах полные данные, характеризующие поведение осужденного, его отношение к труду и обучению за все время отбывания наказания, имеются ли копии документов, на основании которых осужденный отбывает наказание, подробные сведения о полном или частичном возмещении вреда, причиненного преступлениями, об условно-досрочном освобождении осужденного от отбывания наказания или замены ему наказания более мягким ранее на основании статей 73 и 74 УК.
Если в представленных материалах не содержится достаточных данных для рассмотрения представления и в судебном заседании восполнить их невозможно, судья в ходе подготовки к рассмотрению представления своим определением возвращает эти материалы для соответствующего оформления.
Судья не вправе отказать в принятии ходатайства осужденного, его законного представителя, а также адвоката об условно-досрочном освобождении от отбывания наказания или о замене неотбытой части наказания более мягким в связи с отсутствием документов, которые обязан предоставить орган, исполняющий наказание. По смыслу частей первой и третьей статьи 164 УИК, в таких случаях следует направлять копию ходатайства в орган, исполняющий наказание, для последующего направления в суд надлежаще оформленных материалов.
По просьбе осужденного либо представителя органа, исполняющего наказание, судья может оказать им содействие в сборе сведений, которые не могут быть получены или истребованы осужденным либо органом, исполняющим наказание.
12. В тех случаях, когда ходатайство об условно-досрочном освобождении от отбывания наказания или о замене наказания более мягким подано адвокатом в соответствии со статьей 164 УИК, оно подлежит рассмотрению судом по существу на общих основаниях
13. Судья, установив, что осужденный, его законный представитель, адвокат обратились с ходатайством об условно-досрочном освобождении или о замене наказания более мягким ранее фактического отбытия осужденным части сроков, указанных в статьях 73 , 74 , 89 и 90 УК, выносит определение об отказе в принятии ходатайства и возвращает его заявителю. Указанные лица вправе вновь обратиться с ходатайством после отбытия осужденным установленной законом части срока наказания.
14. Если в отношении осужденного, которому судом было отказано в условно-досрочном освобождении от отбывания наказания или в замене неотбытой части наказания более мягким, в суд повторно поступило соответствующее ходатайство ранее шестимесячного срока, установленного частью пятой статьи 164 УИК, то судья выносит определение об отказе в принятии ходатайства и возвращает его заявителю. При этом указанный в законе шестимесячный срок должен исчисляться со дня вынесения судом определения об отказе в условно-досрочном освобождении от отбывания наказания или в замене неотбытой части наказания более мягким видом наказания.
15. В случае отзыва осужденным, его законным представителем, адвокатом либо органом, исполняющим наказание, ходатайства об условно-досрочном освобождении от отбывания наказания или о замене неотбытой части наказания более мягким до назначения судебного заседания, судья сопроводительным письмом возвращает им ходатайство. Если ходатайство отзывается после назначения судебного заседания, но до начала рассмотрения их по существу, судья выносит определение о прекращении производства по ходатайству.
Прекращение производства в связи с отзывом ходатайства не препятствует последующему обращению в суд с таким ходатайством, в том числе ранее шести месяцев со дня вынесения определения о прекращении производства.
16. Судье следует извещать осужденного, его законного представителя, адвоката, а также администрацию органа, исполняющего наказание и прокурора о дате, времени и месте рассмотрения представления (ходатайства) об условно-досрочном освобождении от отбывают наказания либо о замене наказания более мягким заблаговременно.
В качестве представителем органа, исполняющего наказание, в судебном заседании может участвовать лицо, наделенное соответствующим полномочием на основании доверенности от руководителя этого органа.
При рассмотрении вопроса об условно-досрочном освобождении осужденного от отбывания наказания или замене наказания более мягким судья обязан обеспечить личное участие осужденного в судебном заседании.
17. Судебное заседание по рассмотрению представления (ходатайства) об условно-досрочном освобождении от отбывания наказания и о замене наказания более мягким начинается оглашением представления (ходатайства). Затем суд исследует обстоятельства, имеющие значение для разрешения вопроса, выслушивает мнения явившихся в судебное заседание лиц и прокурора. Последним выступает осужденный или его защитник. Затем судья удаляется в отдельную комнату для вынесения определения.
18. Определение суда должно быть законным, содержать подробное обоснование выводов, к которым суд пришел в результате рассмотрения представления (ходатайства) об условно-досрочном освобождении от отбывания наказания либо о замене наказания более мягким. В случае отказа в удовлетворении представления (ходатайства) в определении суда должны быть указаны конкретные фактические обстоятельства, исключающие возможность условно-досрочного освобождения или, замены наказания более мягким. Выводы о наличии таких обстоятельств не могут быть основаны на сведениях, не проверенных в судебном заседании.
19. В случае удовлетворения представления (ходатайства) об условно-досрочном освобождении от отбывания наказания либо о замене наказания более мягким судье надлежит разъяснить осужденному положения, предусмотренные соответственно частью десятой статьи 73 УК или частью седьмой статьи 74 УК, о чем должно быть указано в резолютивной части определения и в протоколе судебного заседания.
20. Если судом принято решение об условно-досрочном освобождении от отбывания наказания или замене наказания более мягким осужденный подлежит освобождению из мест лишения свободы в порядке, установленном уголовно-исполнительным законодательством.
Копию определения по результатам рассмотрения представления (ходатайства) суду надлежит незамедлительно направить в орган, исполняющий наказание, заявителю, в суд, постановивший приговор, а также информационному центру органов внутренних дел.
21. В тех случаях, когда лицо, в отношении которого применено условно-досрочное освобождение от отбывания наказания в течение неотбытой части наказания совершает новое умышленное преступление, суд назначает окончательное наказание в порядке статьи 60 УК, независимо от истечения условного срока.
22. В соответствии с частью первой статьи 75 УК лицо, пострадавшее после постановления приговора от психического расстройства, лишающим его возможности сознавать значение своих действий или руководить ими, а также лицо, заболевшее иной тяжелой болезнью, препятствующей отбыванию наказания, подлежит освобождению от его отбывания.
Для освобождения осужденного от отбывания наказания на основании данной нормы закона не имеет значения, какую часть назначенного судом наказания он отбыл к моменту установления заболевания.
23. При рассмотрении материалов об освобождении осужденного от отбывания наказания в связи с психическим расстройством судам следует руководствоваться разъяснениями, изложенными в постановлении Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 12 декабря 2008 года № 23 «О судебной практике по применению принудительных мер медицинского характера в отношении лиц, страдающих психическими расстройствами».
24. По смыслу части первой статьи 75 УК, при решении вопроса об освобождении лица от отбывания наказания в связи с тяжелой болезнью решающее значение имеет установление у осужденного заболевания, препятствующего отбыванию наказания.
Рассматривая соответствующее представление органа, исполняющего наказание, суд оценивает заключение специальной врачебной комиссии Министерства внутренних дел Республики Узбекистан, данное на основании Перечня заболеваний, являющихся основанием для представления осужденных к освобождению от отбывания наказания в связи с болезнью, утвержденного Постановлением Министерства внутренних дел и Министерства здравоохранения Республики Узбекистан от 13 августа 2008 года № 12/9, зарегистрированного Министерством юстиции Республики Узбекистан 9 сентября 2008 года № 1854».
25. При решении вопроса о принятии к своему производству представления органа, исполняющего наказание, об освобождении осужденного от отбывания наказания в связи с болезнью судье надлежит проверить, отвечает ли оно требованиям части второй статьи 165 УИК и содержатся ли в представленных материалах копии документов, на основании которых осужденный отбывает наказание, полные данные, характеризующие болезнь осужденного, в том числе заключение медицинской комиссии.
Суд не вправе отказать в принятии представления об освобождении от наказания в связи с болезнью из-за отсутствия документов (заключения медицинской комиссии, личного дела осужденного), представление которых в соответствии с частью первой статьи 165 УИК является обязательной. В таких случаях суду следует направить запрос в орган, исполняющий наказание, о незамедлительном представлении в суд соответствующих материалов.
26. Осужденные военнослужащие, отбывающие наказание в виде направления в дисциплинарную часть либо ограничения по службе, признанные негодными к военной службе по состоянию здоровья, в силу части четвертой статьи 75 УК освобождаются судом от отбывания наказания.
Представление органа, исполняющего наказание, об освобождении военнослужащих от отбывания наказания вносится на основании заключения соответствующей военно-врачебной комиссии о признании их негодными к военной службе. Военнослужащие женщины подлежат освобождению от отбывания наказания в виде ограничения по службе также в связи с предоставлением отпуска по беременности и родам.
27. В соответствии с частью пятой статьи 75 УК лица, утратившие трудоспособность либо достигшие пенсионного возраста в период отбывания исправительных работ, а также женщины, которым в период отбывания такого наказания предоставлен отпуск по беременности и родам, освобождаются от отбывания наказания.
Представление об освобождении осужденного от наказания вследствие утраты трудоспособности вносится в суд органом, исполняющим наказание, на основании заключения врачебно-трудовой экспертной комиссии, а об освобождении от наказания женщин, которым во время отбывания наказания предоставлен отпуск по беременности и родам, — на основании медицинского документа, дающего право на такой отпуск.
28. Поскольку законом не урегулированы сроки рассмотрения судом материалов об условно-досрочном освобождении от отбывания наказания, о замене наказания более мягким, освобождении от наказания по болезни или вследствие утраты трудоспособности, судам надлежит обеспечить их рассмотрение в течение десяти суток с момента поступления (аналогия с частью второй статьи 590 УПК).
29. Судам следует иметь в виду, что руководитель органа, исполняющего наказание, а также его представитель не вправе обжаловать определение суда, вынесенное в соответствии со статьей 534 или 536 УПК, в кассационном порядке, так как по закону ( глава 56 УПК) право обжалования (опротестования) судебного решения принадлежит осужденному, его законному представителю, адвокату, прокурору, а также потерпевшему и его законному представителю (представителю).
30. Суду Республики Каракалпакстан, областным, Ташкентскому городскому судам и Военному суду Республики Узбекистан периодически обобщать судебную практику по применению законодательства о досрочном освобождении от наказания и замене наказания более мягким, тщательно проверять законность и обоснованность судебных решений по материалам этой категории, принимать меры по своевременному устранению допущенных нарушений закона.
Председатель Верховного суда Ш. ГАЗИЕВ
Секретарь Пленума судья Верховного суда Д. КАМИЛОВ
г. Ташкент,
27 декабря 2016 г.,
№ 28