UzbekAI

← Qonunlar

📅 2016-yil 27-dekabr · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi PLENUMi

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2016 йил 27 декабрь · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди ПЛЕНУМи

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 27 декабря 2016 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 27 December 2016 · Other documents · Oliy sudi PLENUMi

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикаси Олий суди ПЛЕНУМИНИНГ

Қарори

Жиноят ишлари бўйича суд қарорларини ижро этишга оид қонунларни қўллаш амалиёти тўғрисида

Суд амалиётида ҳукм, ажрим ва қарорларни ижро этишда масалалар келиб чиқаётганлиги муносабати билан ҳамда қонунларнинг бир хилда ва тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида, «Судлар тўғрисида»ги Қонуннинг 17-моддасига мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:

1. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, қонуний кучга кирган суд ҳукми, ажрими ва қарорларини ижро этиш жараёнида қатор ҳуқуқий масалалар келиб чиқиши мумкин бўлиб, улар Жиноят-процессуал кодекси (кейинги матнларда ЖПК деб юритилади) 58 ва 59-бобларига мувофиқ фақат суд мажлисида ҳал этилади.

2. ЖПК 528-моддасига мувофиқ, суд ҳукми апелляция шикояти (протести) бериш учун белгиланган муддат ўтгандан сўнг, апелляция шикояти (протести) берилган ҳолларда эса, иш юқори турувчи суд томонидан кўрилган куни қонуний кучга киради.

Апелляция шикояти (протести) берган шахс уни ЖПК 497 10 -моддасига асосан чақириб олган ҳолларда, башарти бошқа шахслар томонидан берилган апелляция шикояти ёки прокурор протести бўлмаса, ҳукм ЖПК 528-моддасининг иккинчи қисми қоидасига кўра, апелляция иш юритуви тугатилганлиги тўғрисида ажрим чиқарилган куни қонуний кучга кирган ҳисобланади.

Мустақил равишда шикоят берилмайдиган суд ажримлари дарҳол қонуний кучга киради ва ижрога қаратилади (ЖПК 530-моддаси иккинчи қисми ). Уларнинг қонунийлиги ва асослилигига юқори инстанция суди томонидан ишни мазмунан кўриб чиқиш натижалари бўйича баҳо берилади.

3. Ҳукм, ажрим ва қарорларни (бундан буён матнда-ҳукмни) ижро этиш билан боғлиқ масалаларни кўриб чиқиш ва ҳал этиш бўйича иш юритиш ЖПК 59-бобида назарда тутилган. Уларга қуйидаги масалалар киради:

ҳукм ижросини кечиктириш (ЖПК 533-моддаси ) тўғрисида;

маҳкумни касаллиги туфайли жазони ўташдан озод қилиш (ЖПК 534-моддаси ) тўғрисида;

жазонинг шартлилигини бекор қилиш (ЖПК 535-моддаси ) тўғрисида;

маҳкумни жазони ўташдан шартли озод қилиш ва жазони енгилроғи билан алмаштириш (ЖПК 536-моддаси ) тўғрисида;

маҳкумни жазони ўташдан амнистия актига асосан озод қилиш (ЖПК 536-1-моддаси ) тўғрисида;

жазони ўташ вақтида озодликдан маҳрум қилиш жазосига ҳукм қилинган шахсларнинг сақлаш шароитларини ўзгартириш (ЖПК 537-моддаси ) тўғрисида;

маҳкумни тергов ҳибсхонасига жойлаштириш (ЖПК 538-моддаси ) тўғрисида;

жарима, мажбурий жамоат ишлари, ахлоқ тузатиш ишлари, озодликни чеклаш жазоларини бошқа жазо чоралари билан алмаштириш (ЖПК 539-моддаси ) тўғрисида;

ҳукмларнинг фуқаровий даъвога ва бошқа мулкий ундирувларга оид қисмини ижро этишда юзага келган масалаларни ҳал этиш (ЖПК 539-1-моддаси ) тўғрисида;

ҳукмларни бошқа ижро этилмаган ҳукмлар мавжуд бўлганда ижро этиш (ЖПК 540-моддаси ) тўғрисида;

синов муддатини қисқартириш (ЖПК 543-моддаси ) тўғрисида;

судланганлик ҳолатини олиб ташлаш (ЖПК 544-моддаси ) тўғрисида;

ахлоқ тузатиш ишлари жазосини ўташ вақтини маҳкумнинг умумий иш стажига қўшиш (ЖПК 545-моддаси ) тўғрисида;

хизмат бўйича чеклаш, интизомий қисмда сақлаш вақтини ҳарбий хизмат муддати ҳисобига киритиш (ЖПК 546-моддаси ) тўғрисида.

4. Суд озодликдан маҳрум қилиш жазосига ҳукм қилинган шахсга нисбатан ҳукм ижросини, фақат ЖПК 533-моддасида назарда тутилган асослардан бири мавжуд бўлганда, кечиктириши мумкин. Кечиктириш учун асос бўлган ҳолатлар барҳам топгандан ёки суд томонидан белгиланган кечиктириш муддати тугагандан сўнг ҳукм уни чиқарган суд томонидан ижрога қаратилиши шарт, амнистия акти қўлланилган ёки қилмишнинг жиноийлигини истисно этадиган янги қонун қабул қилинган ҳоллар бундан мустасно.

4 1 . Судлар, маҳкум жазони ўташига монелик қиладиган даражада оғир касал бўлиб қолганида, — у соғайгунига қадар кечиктирилган ҳукм ижроси юзасидан ҳар олти ойда камида бир марта экспертиза тайинлаган ҳолда маҳкумнинг соғлиғини аниқлаш чораларини кўришлари лозим.

5. ЖПК 533-моддаси иккинчи қисмига мувофиқ, суд ҳукмнинг жарима солишга оид қисми ижросини олти ойгача кечиктиришга ёки бўлиб-бўлиб тўлашни белгилашга ҳақли.

Шуни назарда тутиш лозимки, қонуннинг мазкур нормасида ҳукмнинг жаримага ёки зиённи қоплашга оид қисми бўйича тўловларни бўлиб-бўлиб тўлаш (ижрони узайтириш) учун белгиланадиган муддат чегараланмаган. Бундай ҳолларда бўлиб-бўлиб тўлаш даври, шунингдек ойлик тўловлар суммаси, суд томонидан ишнинг муайян ҳолатларини ва маҳкумнинг моддий аҳволини эътиборга олиб ҳал қилинади.

6. Агар шахс жазони ўташ даврида сурункали руҳий ёки бошқа оғир касалликка чалинган бўлса ва бу ҳолат жазони ўташга тўсқинлик қилса, қонун уни жазодан озод қилишга йўл қўяди (ЖК 75 , ЖПК 534-моддалари ).

Мазкур масалани ҳал этишда судлар назарда тутишлари лозимки, руҳий ҳолати сурункали бузилган шахсни жазодан озод қилиш учун содир этилган жиноятнинг хусусияти ва оғирлиги, шахснинг хулқ-атвори, тайинланган ва ўталган жазо муддати ҳамда бошқа ҳолатлар аҳамият касб этмайди. Бошқа турдаги оғир касалликка чалинган шахсни жазодан озод қилиш учун суд маҳкумнинг касали Ички ишлар вазирлиги ва Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2008 йил 13 августдаги 12/9 сонли қўшма қарори билан тасдиқланган ва Адлия вазирлигида 2008 йил 9 сентябрда 1854-сон билан рўйхатга олинган «Маҳкумларни касаллиги туфайли жазони ўташдан озод қилишга тақдим этиш учун асос бўладиган касалликлар рўйхати »га киритилганлигини инобатга олиши шарт.

7. Шартли ҳукм қилинганда тайинланган синов муддатини қисқартириш масаласи (ЖПК 543-моддаси ) суд томонидан шартли ҳукм қилинган шахс хулқи устидан назорат олиб борувчи орган тақдимномаси, шунингдек маҳкум ёки унинг ҳимоячиси ёхуд жамоат бирлашмаси ёки жамоатчилик илтимосномаси бўйича кўриб чиқилади (ЖПК 532 , 40-моддалари ).

8. ЖК 72-моддаси бешинчи қисмига мувофиқ, суд синов муддати давомида шартли ҳукм қилинган шахс хулқи устидан назорат олиб борувчи орган тақдимномаси бўйича шартли ҳукм қилинган шахсга нисбатан:

муқаддам белгиланган мажбуриятларни тўлиқ ёки қисман бекор қилиши мумкин, башарти маҳкум унга юклатилган мажбуриятларни виждонан бажараётганлиги, яшаш, ишлаш, ўқиш ёки хизмат жойида ижобий тавсифланаётганлиги, унинг хулқи устидан шикоят келиб тушмаганлиги, шунингдек, бошқа ҳолатлар (ҳомиладорлик ёки бола туғилиши, пенсия ёшига тўлиши, ногиронлик ва ҳ.к.) аниқланса;

янги мажбуриятлар юклаши мумкин, башарти маҳкум унинг хулқи устидан назорат олиб борувчи органга унга нисбатан юклатилган мажбуриятларга риоя этаётганлиги тўғрисида хабар бермаганлиги, ушбу мажбуриятларни бажармаганлиги, ўша орган чақируви бўйича етиб келмаганлиги, шунингдек маҳкумга бошқа мажбуриятлар юклаш мақсадга мувофиқлигидан далолат берувчи бошқа ҳолатлар аниқланса.

9. Агар маҳкум синов муддати давомида суд томонидан унга юклатилган мажбуриятларни бажармаса ёки жамоат тартибини ёхуд меҳнат интизомини бузса, суд унинг хулқи устидан назорат олиб борувчи орган тақдимномаси бўйича жазонинг шартлилигини бекор қилиш ва ҳукмда белгиланган жазони ижро этиш тўғрисида (ЖК 72 , ЖПК 535-моддалари ) ажрим чиқариши мумкин.

Бунда суд томонидан юклатилган мажбуриятларнинг маҳкум томонидан бажарилмаслиги деганда, шартли ҳукм қилинган шахснинг белгиланган муддатда етказилган зиённи қоплашдан, ишга ёки ўқишга жойлашишдан бош тортиши, унинг хулқи устидан назоратни амалга оширувчи органга яшаш, ишлаш ёки ўқиш жойи ўзгарганлиги тўғрисида хабар бермаслиги, мазкур органга вақти-вақти билан рўйхатдан ўтиш учун келмаслиги, суд томонидан тақиқланган жойларга бориши, белгиланган вақтда яшаш жойида бўлмаслиги, алкоголизм, гиёҳвандлик, заҳарвандлик ёки таносил касалликларига қарши даволаниш курсини ўташдан бош тортиши тушунилиши лозим.

Маҳкум томонидан жамоат тартиби ёки меҳнат интизомини бузиш у томонидан синов муддати давомида, тегишлича, маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги ёки меҳнат қонунчилигида назарда тутилган ҳуқуқбузарликларни содир этишда ифодаланиб, улар фақат шахсга нисбатан маъмурий жазо ёки интизомий таъсир чоралари қўлланилгандагина, жазонинг шартлилиги бекор қилинишига олиб келади.

ЖК 72-моддаси олтинчи қисми мазмунига кўра, суд содир этилган ҳуқуқбузарлик хусусиятини, маҳкумнинг шахсига оид маълумотларни ва унинг синов муддати давридаги хулқ-атворини инобатга олиб, жазонинг шартлилигини бекор қилиш тўғрисидаги тақдимномани рад этиши мумкин.

10. Шартли ҳукм қилинган шахс томонидан синов муддати давомида янги жиноят содир этилганда, суд унинг хулқи устидан назорат олиб борувчи орган тақдимномаси бор-йўқлигидан қатъий назар, янги ҳукм чиқариш пайтида биринчи ҳукм бўйича тайинланган жазонинг шартлилигини бекор қилади ва ЖК 60-моддаси қоидалари бўйича жазо тайинлайди.

11. Агар амнистия акти ҳукм қонуний кучга киргунга қадар эълон қилинган бўлса, уни қўллаш масаласи ҳукм чиқарган суд томонидан ҳукмни ижро этишда юзага келган ноаниқлик сифатида (ЖПК 541-моддаси биринчи қисми ), маҳкум томонидан унга нисбатан амнистия актини қўллаш тўғрисида илтимоснома берилганлиги ёки берилмаганлигидан қатъий назар, кўриб чиқилиши лозим.

Агар амнистия акти ҳукм қонуний кучга киргандан сўнг, лекин у ижрога қаратилгунга қадар (ЖПК 528-моддасининг тўртинчи қисми ) эълон қилинган бўлса, амнистия актини қўллаш масаласи амнистия актида белгиланган тартибда ҳал этилади.

Амнистия акти ҳукм қонуний кучга кирган ва ижрога қаратилганидан кейин эълон қилинган ҳолларда, уни қўллаш тўғрисидаги масала ЖПК 536-1-моддасида белгиланган тартибда маҳкум жазо ўтаётган жойдаги суд томонидан кўриб чиқилиши лозим.

12. Суд қарорларининг тўлиқ ва тушунарлилиги уларни самарали ижро этишнинг муҳим шартларидан бири ҳисобланиши туфайли, ҳар бир ҳукм ЖПК 457-моддасига кўра ҳукм чиқариш чоғида суд ҳал этиши шарт бўлган барча масалаларга жавобларни ўзида акс эттириши лозим. Айблов ёки оқлов ҳукмининг қарор қисмида ЖПК 468 , 470 ва 471-моддаларида назарда тутилган масалалар шундай тарзда ҳал қилиниши ва баён этилиши лозимки, токи ҳукм ижроси пайтида ҳеч қандай қийинчилик юзага келмасин.

13. Тушунтирилсинки, суд зарурат туғилганда, ҳукм чиқариш пайтида йўл қўйилган ҳар қандай шубҳа ва ноаниқликларни ЖПК 542-моддаси тартибида ҳукм моҳиятини ўзгартирмаган ва маҳкумнинг аҳволини оғирлаштирмаган ҳолда ҳал этишга ҳақли. Бундай масалаларга, жумладан қуйидагилар киради:

1) ҳукм чиқарилгунга қадар эълон қилиниб, жазодан озод қилишни ёки жазони қисқартиришни (камайтиришни) назарда тутувчи амнистия актини қўллаш тўғрисидаги, агар суд ҳукм чиқариш пайтида мазкур масала муҳокамасига киришмаган бўлса;

2) эҳтиёт чорасини бекор қилиш тўғрисидаги, агар судланувчи оқланган ёки у жазодан озод қилиниб, суднинг ҳукмида эҳтиёт чорасини бекор қилиш кўрсатилмаган бўлса;

3) суриштирувчи, терговчи ёки суд томонидан ҳукмнинг фуқаровий даъвога оид қисми ижросини таъминлаш учун (ЖПК 290-моддаси биринчи қисми ) қўлланилган мол-мулкни хатлаш чорасини бекор қилиш тўғрисидаги, агар оқлов ҳукми чиқарилганда ёки даъво рад этилганда бу чоралар ҳукмда бекор қилинмаган бўлса;

4) ушлаб туриш, дастлабки қамоқ, уй қамоғи вақтини жазони ўташ муддатига қўшиб ҳисоблаш тўғрисидаги, агар суд ҳукмида бундай ҳисоблаш амалга оширилмаган ёки уни ҳисоблашда ноаниқликка йўл қўйилган бўлса;

5) бир неча ҳукм мажмуи бўйича жазо тайинлашда ўталган жазони қўшиб ҳисоблаш тўғрисидаги, агар бундай ҳисоб суд ҳукмида амалга оширилмаган ёки ноаниқ ҳисобланган бўлса;

6) ашёвий далиллар тақдири, шу жумладан, жиноят қуролларини мусодара қилиш тўғрисидаги, агар бу ҳукмда ёки амнистия актини қўллаш ҳақидаги суд ажримида ҳал этилмаган бўлса;

7) суд харажатлари миқдорини аниқлаш ва уларни тақсимлаш тўғрисидаги, агар бу масалалар суд ҳукмида ўз ечимини топмаган бўлса;

8) суд томонидан тайинланган адвокат меҳнатига ҳақ тўлаш тўғрисидаги, агар бу масала ҳукм чиқариш билан бир вақтда ҳал этилмаган бўлса;

9) озодликдан маҳрум қилиш жазосига судланган шахснинг қаровсиз ва ёрдамчисиз қолган вояга етмаган болалари, кекса ота-оналари, бошқа қарамоғида бўлган шахслар тақдири (уларни қариндошлари ёки бошқа шахслар ёхуд муассасалар ҳомийлиги ёки васийлигига бериш) тўғрисидаги, агар суд бу масалаларни ҳукм чиқариш пайтида ҳал этмаган бўлса;

10) мол-мулкни рўйхатдан чиқариш тўғрисидаги, агар қонунга кўра, ундирув қаратилиши мумкин бўлмаган мол-мулк хатланган бўлса;

11) озодликдан маҳрум қилиш жазосига ҳукм қилинган шахснинг қаровсиз қолган мол-мулкини қўриқлаш чораларини қўллаш тўғрисидаги;

12) озодликдан маҳрум қилиш жазосига ҳукм қилинган шахс учун жазони ўташ колонияси турини белгилаш тўғрисидаги, агар ҳукмда жазони ўташ колонияси тури белгиланмаган бўлса;

13) лавозим ёки фаолият турини аниқлаш тўғрисидаги, агар ҳукмда муайян лавозимни эгаллаш ёки муайян фаолият билан шуғулланиш ҳуқуқидан маҳрум қилиш тариқасидаги жазони тайинлашда лавозим ёки фаолият тури белгиланмаган бўлса;

14) алкоголизмга, гиёҳвандликка, заҳарвандликка йўлиққан ёхуд ақли расоликни истисно этмайдиган тарзда руҳий ҳолати бузилган шахсларга нисбатан тиббий йўсиндаги мажбурлов чораларини қўллаш (ЖК 96-моддаси ) тўғрисидаги, агар суд асослар мавжуд бўла туриб, ҳукм чиқариш пайтида ушбу масалани ҳал этмаган бўлса;

15) маҳкумнинг фамилияси, исми, отасининг исми ёки шахсига доир бошқа маълумотларни ёзишда ҳукмда йўл қўйилган хатоларни, шунингдек, арифметик ва/ёки имло хатоларни бартараф этиш тўғрисидаги, агар бу аниқ кўриниб турган бўлиб, уларнинг тузатилиши шубҳа туғдирмаса;

16) жиноят қуроли деб топилган мол-мулк ва буюмларни қайтариш тўғрисидаги, агар бу масала оқлов ҳукми чиқарилган ёки жиноят иши реабилитация асослари бўйича тугатилган пайтда ҳал этилмаган бўлса;

17) гаров предмети тақдири тўғрисидаги, агар суд ҳукм чиқариш пайтида мазкур масалани ҳал қилмаган бўлса;

18) депозитга қўйилган пул маблағлари тақдири тўғрисидаги, агар суд ҳукм чиқариш пайтида мазкур масалани ҳал қилмаган бўлса;

19) жиноят қуроли ёки жиноят йўли билан орттирилган деб топилган мол-мулк ва буюмлар рўйхатига аниқлик киритиш тўғрисидаги, агар ҳукмда уларнинг фақат бир қисми мусодара этилиши кўрсатилган бўлса;

20) жарима ёки ахлоқ тузатиш ишларига ҳукм қилинган шахсдан ушлаб қолинган суммаларни қайтариб бериш тўғрисидаги, агар ҳукм юқори турувчи суд томонидан кейинчалик, жарима қисман ёки тўлиқ тўлангандан ёхуд ахлоқ тузатиш ишлари қисман ёки тўлиқ ўталгандан кейин, бекор қилинган ва иш ЖПК 83-моддаси ёки 84-моддаси биринчи қисмининг 1 , 2 , 4 — 8-бандларига мувофиқ тугатилган бўлса;

21) шартли ҳукм қилинган шахсга юклатилган мажбуриятларга аниқлик киритиш тўғрисидаги, агар улар ҳукмда ноаниқ баён этилган бўлса;

22) озодликни чеклаш тариқасидаги жазога ҳукм қилинган шахсга нисбатан белгиланган тақиқ (чеклов)ларга аниқлик киритиш тўғрисидаги, агар улар ҳукмда ноаниқ баён этилган бўлса.

14. Суд томонидан ЖПК 542-моддаси тартибида қуйидаги масалалар ҳам кўриб чиқилади:

1) озодликдан маҳрум қилинган ёки озодлиги чекланган ва қидирув эълон қилинган маҳкумга нисбатан эҳтиёт чорасини қўллаш ёки бекор қилиш тўғрисидаги;

2) озодликни чеклаш тариқасидаги жазога ҳукм қилинган шахсга нисбатан белгиланган тақиқ (чеклов)ларни тўлиқ ёки қисман бекор қилиш тўғрисидаги;

3) маҳкумни меҳнат қобилиятини йўқотганлиги туфайли жазони ўташдан озод қилиш тўғрисидаги;

4) жазони ижро этиш муддати ўтиб кетганлиги муносабати билан маҳкумни асосий ва қўшимча жазодан озод қилиш тўғрисидаги;

5) тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари муддатини узайтириш, ўзгартириш ёки бекор қилиш тўғрисидаги (ЖК 95-моддаси ).

15. Ҳукмни ижро этиш билан боғлиқ масалалар қуйидаги судлар томонидан ҳал этилади:

ЖПК 541-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган масалалар — ҳукм чиқарган суд томонидан, яъни биринчи инстанция ёки апелляция инстанцияси (оқлов ҳукми чиқарилганда) суди томонидан;

ЖПК 541-моддаси иккинчи қисмида назарда тутилган масалалар — маҳкум жазони ўтаётган жойдаги (илтимоснома ёки тақдимнома судга келиб тушганидан сўнг маҳкум бошқа жазони ижро этиш колониясига ўтказилганда, у амалда жазони ўтаётган жойдаги) туман (шаҳар) суди томонидан;

ЖПК 541-моддаси учинчи қисмида назарда тутилган масалалар — маҳкумнинг яшаш жойидаги туман (шаҳар) суди томонидан.

Ҳукмни ижро этиш билан боғлиқ, ЖПК 541-моддасида назарда тутилган масалалар, иш апелляция, кассация, тафтиш инстанциясида кўрилганлигидан қатъий назар, юқорида кўрсатилган судлар томонидан ҳал этилади.

Ҳукмни ижро этиш билан боғлиқ масалаларни ҳал этишда судловга тегишлилик қоидаси бузилиши жиноят-процессуал қонунини бузиш ҳисобланади.

16. Ҳукмни ижро этиш билан боғлиқ масалалар бўйича илтимоснома ёки тақдимнома судга келиб тушганида, суд қуйидагиларни текширади:

у мазкур судда кўрилиши лозим ёки йўқлигини;

у тегишли шахс ёки ваколатли орган томонидан берилган-берилмаганлигини;

унга масалани мазмунан ҳал этиш учун зарур бўлган ҳужжатлар ва тегишли суд қарорлари нусхалари илова этилган-этилмаганлигини.

Агар келиб тушган материалларда илтимоснома ёки тақдимномани кўриб чиқиш учун етарли маълумотлар мавжуд бўлмаса ва уларни суд мажлисида тўлдиришнинг иложи бўлмаса, уларни кўришга тайёрлаш чоғида судья ўз ажрими билан бу материалларни тегишли равишда расмийлаштириш учун қайтаради. Жазони ижро этиш муассасаси ёки органи маъмурияти тақдим этиши шарт бўлган ҳужжатлар мавжуд бўлмаган ҳолда суд маҳкум, унинг қонуний вакили ёки ҳимоячисининг илтимосномасини қабул қилишни рад этишга ҳақли эмас. Суд маҳкум, унинг қонуний вакили ёки ҳимоячиси, шунингдек, жазони ижро этиш муассасаси ёки органи маъмуриятига зарур маълумотларни тўплашда кўмаклашиши лозим.

Материалларни кўришга тайёрлаш чоғида судья суд мажлиси жойи, санаси ва вақтига, суд мажлиси иштирокчиларини хабардор қилишга доир масалаларни ҳал этади.

ЖПК 542-моддасига мувофиқ ҳукмни ижро этиш билан боғлиқ масалаларига оид материалларни кўришда прокурор иштироки мажбурий ҳисобланади.

17. ЖПК 59-бобида суд томонидан ҳукмни ижро этиш билан боғлиқ материалларни кўриб чиқиш муддатларини тартибга солувчи норма мавжуд эмаслиги туфайли, судлар ЖПК 585-моддаси биринчи қисми ва 590-моддаси иккинчи қисмида назарда тутилган қоидалар аналогияси бўйича, материаллар судга келиб тушган пайтдан эътиборан ўн суткадан кечиктирмай, уларни ҳал этишни таъминлашлари лозим.

18. ЖПК 22-моддаси учинчи қисми қоидаларидан келиб чиқиб, ҳукмни ижро этиш билан боғлиқ масалаларни кўриб чиқиш натижалари бўйича чиқарилган суд ажримлари қонуний ва асослантирилган бўлиши керак. ЖПК 59-бобида белгиланган тартибда суд, жумладан, жазони алмаштириш, енгиллаштириш, жазони ўташдан озод қилиш масалаларини ҳам ҳал этишини инобатга олган ҳолда суд ажрими, шунингдек жиноят-ҳуқуқий одиллик принципига ҳам жавоб бериши шарт.

Ҳукмни ижро этиш билан боғлиқ масалаларни кўриб чиқиш натижалари бўйича чиқарилган суд ажрими апелляция шикояти (протести) бериш учун белгиланган муддат ўтиши билан қонуний кучга киради (ЖПК 497 11 -моддаси ).

19. Ҳукмни ижро этиш билан боғлиқ масалаларни кўриб чиқаётган суд ушбу масалаларга оид материалларни кўриш чоғида жазони ижро этиш муассасаси ёки органи маъмурияти томонидан қонун талаблари бузилиши ҳолатларини аниқласа, хусусий ажрим чиқаришга ҳақли.

20. Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар, Тошкент шаҳар судлари ва Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди вақти-вақти билан ҳукмни ижро этиш билан боғлиқ материалларни кўриб чиқиш бўйича суд амалиётини умумлаштиришлари ва йўл қўйилган қонун бузилишларини ўз вақтида бартараф этиш чораларини кўришлари лозим.

Олий суд раиси Ш. ГАЗИЕВ

Пленум котиби, Олий суд судьяси Д. КАМИЛОВ

Тошкент ш.,

2016 йил 27 декабрь,

27-сон

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi PLENUMINING

Qarori

Jinoyat ishlari boʻyicha sud qarorlarini ijro etishga oid qonunlarni qoʻllash amaliyoti toʻgʻrisida

Sud amaliyotida hukm, ajrim va qarorlarni ijro etishda masalalar kelib chiqayotganligi munosabati bilan hamda qonunlarning bir xilda va toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 17-moddasiga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, qonuniy kuchga kirgan sud hukmi, ajrimi va qarorlarini ijro etish jarayonida qator huquqiy masalalar kelib chiqishi mumkin boʻlib, ular Jinoyat-protsessual kodeksi (keyingi matnlarda JPK deb yuritiladi) 58 va 59-boblariga muvofiq faqat sud majlisida hal etiladi.

2. JPK 528-moddasiga muvofiq, sud hukmi apellyatsiya shikoyati (protesti) berish uchun belgilangan muddat oʻtgandan soʻng, apellyatsiya shikoyati (protesti) berilgan hollarda esa, ish yuqori turuvchi sud tomonidan koʻrilgan kuni qonuniy kuchga kiradi.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) bergan shaxs uni JPK 497 10 -moddasiga asosan chaqirib olgan hollarda, basharti boshqa shaxslar tomonidan berilgan apellyatsiya shikoyati yoki prokuror protesti boʻlmasa, hukm JPK 528-moddasining ikkinchi qismi qoidasiga koʻra, apellyatsiya ish yurituvi tugatilganligi toʻgʻrisida ajrim chiqarilgan kuni qonuniy kuchga kirgan hisoblanadi.

Mustaqil ravishda shikoyat berilmaydigan sud ajrimlari darhol qonuniy kuchga kiradi va ijroga qaratiladi (JPK 530-moddasi ikkinchi qismi ). Ularning qonuniyligi va asosliligiga yuqori instansiya sudi tomonidan ishni mazmunan koʻrib chiqish natijalari boʻyicha baho beriladi.

3. Hukm, ajrim va qarorlarni (bundan buyon matnda-hukmni) ijro etish bilan bogʻliq masalalarni koʻrib chiqish va hal etish boʻyicha ish yuritish JPK 59-bobida nazarda tutilgan. Ularga quyidagi masalalar kiradi:

hukm ijrosini kechiktirish (JPK 533-moddasi ) toʻgʻrisida;

mahkumni kasalligi tufayli jazoni oʻtashdan ozod qilish (JPK 534-moddasi ) toʻgʻrisida;

jazoning shartliligini bekor qilish (JPK 535-moddasi ) toʻgʻrisida;

mahkumni jazoni oʻtashdan shartli ozod qilish va jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish (JPK 536-moddasi ) toʻgʻrisida;

mahkumni jazoni oʻtashdan amnistiya aktiga asosan ozod qilish (JPK 536-1-moddasi ) toʻgʻrisida;

jazoni oʻtash vaqtida ozodlikdan mahrum qilish jazosiga hukm qilingan shaxslarning saqlash sharoitlarini oʻzgartirish (JPK 537-moddasi ) toʻgʻrisida;

mahkumni tergov hibsxonasiga joylashtirish (JPK 538-moddasi ) toʻgʻrisida;

jarima, majburiy jamoat ishlari, axloq tuzatish ishlari, ozodlikni cheklash jazolarini boshqa jazo choralari bilan almashtirish (JPK 539-moddasi ) toʻgʻrisida;

hukmlarning fuqaroviy daʼvoga va boshqa mulkiy undiruvlarga oid qismini ijro etishda yuzaga kelgan masalalarni hal etish (JPK 539-1-moddasi ) toʻgʻrisida;

hukmlarni boshqa ijro etilmagan hukmlar mavjud boʻlganda ijro etish (JPK 540-moddasi ) toʻgʻrisida;

sinov muddatini qisqartirish (JPK 543-moddasi ) toʻgʻrisida;

sudlanganlik holatini olib tashlash (JPK 544-moddasi ) toʻgʻrisida;

axloq tuzatish ishlari jazosini oʻtash vaqtini mahkumning umumiy ish stajiga qoʻshish (JPK 545-moddasi ) toʻgʻrisida;

xizmat boʻyicha cheklash, intizomiy qismda saqlash vaqtini harbiy xizmat muddati hisobiga kiritish (JPK 546-moddasi ) toʻgʻrisida.

4. Sud ozodlikdan mahrum qilish jazosiga hukm qilingan shaxsga nisbatan hukm ijrosini, faqat JPK 533-moddasida nazarda tutilgan asoslardan biri mavjud boʻlganda, kechiktirishi mumkin. Kechiktirish uchun asos boʻlgan holatlar barham topgandan yoki sud tomonidan belgilangan kechiktirish muddati tugagandan soʻng hukm uni chiqargan sud tomonidan ijroga qaratilishi shart, amnistiya akti qoʻllanilgan yoki qilmishning jinoiyligini istisno etadigan yangi qonun qabul qilingan hollar bundan mustasno.

4 1 . Sudlar, mahkum jazoni oʻtashiga monelik qiladigan darajada ogʻir kasal boʻlib qolganida, — u sogʻayguniga qadar kechiktirilgan hukm ijrosi yuzasidan har olti oyda kamida bir marta ekspertiza tayinlagan holda mahkumning sogʻligʻini aniqlash choralarini koʻrishlari lozim.

5. JPK 533-moddasi ikkinchi qismiga muvofiq, sud hukmning jarima solishga oid qismi ijrosini olti oygacha kechiktirishga yoki boʻlib-boʻlib toʻlashni belgilashga haqli.

Shuni nazarda tutish lozimki, qonunning mazkur normasida hukmning jarimaga yoki ziyonni qoplashga oid qismi boʻyicha toʻlovlarni boʻlib-boʻlib toʻlash (ijroni uzaytirish) uchun belgilanadigan muddat chegaralanmagan. Bunday hollarda boʻlib-boʻlib toʻlash davri, shuningdek oylik toʻlovlar summasi, sud tomonidan ishning muayyan holatlarini va mahkumning moddiy ahvolini eʼtiborga olib hal qilinadi.

6. Agar shaxs jazoni oʻtash davrida surunkali ruhiy yoki boshqa ogʻir kasallikka chalingan boʻlsa va bu holat jazoni oʻtashga toʻsqinlik qilsa, qonun uni jazodan ozod qilishga yoʻl qoʻyadi (JK 75 , JPK 534-moddalari ).

Mazkur masalani hal etishda sudlar nazarda tutishlari lozimki, ruhiy holati surunkali buzilgan shaxsni jazodan ozod qilish uchun sodir etilgan jinoyatning xususiyati va ogʻirligi, shaxsning xulq-atvori, tayinlangan va oʻtalgan jazo muddati hamda boshqa holatlar ahamiyat kasb etmaydi. Boshqa turdagi ogʻir kasallikka chalingan shaxsni jazodan ozod qilish uchun sud mahkumning kasali Ichki ishlar vazirligi va Sogʻliqni saqlash vazirligining 2008-yil 13-avgustdagi 12/9 sonli qoʻshma qarori bilan tasdiqlangan va Adliya vazirligida 2008-yil 9-sentabrda 1854-son bilan roʻyxatga olingan “Mahkumlarni kasalligi tufayli jazoni oʻtashdan ozod qilishga taqdim etish uchun asos boʻladigan kasalliklar roʻyxati ”ga kiritilganligini inobatga olishi shart.

7. Shartli hukm qilinganda tayinlangan sinov muddatini qisqartirish masalasi (JPK 543-moddasi ) sud tomonidan shartli hukm qilingan shaxs xulqi ustidan nazorat olib boruvchi organ taqdimnomasi, shuningdek mahkum yoki uning himoyachisi yoxud jamoat birlashmasi yoki jamoatchilik iltimosnomasi boʻyicha koʻrib chiqiladi (JPK 532 , 40-moddalari ).

8. JK 72-moddasi beshinchi qismiga muvofiq, sud sinov muddati davomida shartli hukm qilingan shaxs xulqi ustidan nazorat olib boruvchi organ taqdimnomasi boʻyicha shartli hukm qilingan shaxsga nisbatan:

muqaddam belgilangan majburiyatlarni toʻliq yoki qisman bekor qilishi mumkin, basharti mahkum unga yuklatilgan majburiyatlarni vijdonan bajarayotganligi, yashash, ishlash, oʻqish yoki xizmat joyida ijobiy tavsiflanayotganligi, uning xulqi ustidan shikoyat kelib tushmaganligi, shuningdek, boshqa holatlar (homiladorlik yoki bola tugʻilishi, pensiya yoshiga toʻlishi, nogironlik va h.k.) aniqlansa;

yangi majburiyatlar yuklashi mumkin, basharti mahkum uning xulqi ustidan nazorat olib boruvchi organga unga nisbatan yuklatilgan majburiyatlarga rioya etayotganligi toʻgʻrisida xabar bermaganligi, ushbu majburiyatlarni bajarmaganligi, oʻsha organ chaqiruvi boʻyicha yetib kelmaganligi, shuningdek mahkumga boshqa majburiyatlar yuklash maqsadga muvofiqligidan dalolat beruvchi boshqa holatlar aniqlansa.

9. Agar mahkum sinov muddati davomida sud tomonidan unga yuklatilgan majburiyatlarni bajarmasa yoki jamoat tartibini yoxud mehnat intizomini buzsa, sud uning xulqi ustidan nazorat olib boruvchi organ taqdimnomasi boʻyicha jazoning shartliligini bekor qilish va hukmda belgilangan jazoni ijro etish toʻgʻrisida (JK 72 , JPK 535-moddalari ) ajrim chiqarishi mumkin.

Bunda sud tomonidan yuklatilgan majburiyatlarning mahkum tomonidan bajarilmasligi deganda, shartli hukm qilingan shaxsning belgilangan muddatda yetkazilgan ziyonni qoplashdan, ishga yoki oʻqishga joylashishdan bosh tortishi, uning xulqi ustidan nazoratni amalga oshiruvchi organga yashash, ishlash yoki oʻqish joyi oʻzgarganligi toʻgʻrisida xabar bermasligi, mazkur organga vaqti-vaqti bilan roʻyxatdan oʻtish uchun kelmasligi, sud tomonidan taqiqlangan joylarga borishi, belgilangan vaqtda yashash joyida boʻlmasligi, alkogolizm, giyohvandlik, zaharvandlik yoki tanosil kasalliklariga qarshi davolanish kursini oʻtashdan bosh tortishi tushunilishi lozim.

Mahkum tomonidan jamoat tartibi yoki mehnat intizomini buzish u tomonidan sinov muddati davomida, tegishlicha, maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi yoki mehnat qonunchiligida nazarda tutilgan huquqbuzarliklarni sodir etishda ifodalanib, ular faqat shaxsga nisbatan maʼmuriy jazo yoki intizomiy taʼsir choralari qoʻllanilgandagina, jazoning shartliligi bekor qilinishiga olib keladi.

JK 72-moddasi oltinchi qismi mazmuniga koʻra, sud sodir etilgan huquqbuzarlik xususiyatini, mahkumning shaxsiga oid maʼlumotlarni va uning sinov muddati davridagi xulq-atvorini inobatga olib, jazoning shartliligini bekor qilish toʻgʻrisidagi taqdimnomani rad etishi mumkin.

10. Shartli hukm qilingan shaxs tomonidan sinov muddati davomida yangi jinoyat sodir etilganda, sud uning xulqi ustidan nazorat olib boruvchi organ taqdimnomasi bor-yoʻqligidan qatʼiy nazar, yangi hukm chiqarish paytida birinchi hukm boʻyicha tayinlangan jazoning shartliligini bekor qiladi va JK 60-moddasi qoidalari boʻyicha jazo tayinlaydi.

11. Agar amnistiya akti hukm qonuniy kuchga kirgunga qadar eʼlon qilingan boʻlsa, uni qoʻllash masalasi hukm chiqargan sud tomonidan hukmni ijro etishda yuzaga kelgan noaniqlik sifatida (JPK 541-moddasi birinchi qismi ), mahkum tomonidan unga nisbatan amnistiya aktini qoʻllash toʻgʻrisida iltimosnoma berilganligi yoki berilmaganligidan qatʼiy nazar, koʻrib chiqilishi lozim.

Agar amnistiya akti hukm qonuniy kuchga kirgandan soʻng, lekin u ijroga qaratilgunga qadar (JPK 528-moddasining toʻrtinchi qismi ) eʼlon qilingan boʻlsa, amnistiya aktini qoʻllash masalasi amnistiya aktida belgilangan tartibda hal etiladi.

Amnistiya akti hukm qonuniy kuchga kirgan va ijroga qaratilganidan keyin eʼlon qilingan hollarda, uni qoʻllash toʻgʻrisidagi masala JPK 536-1-moddasida belgilangan tartibda mahkum jazo oʻtayotgan joydagi sud tomonidan koʻrib chiqilishi lozim.

12. Sud qarorlarining toʻliq va tushunarliligi ularni samarali ijro etishning muhim shartlaridan biri hisoblanishi tufayli, har bir hukm JPK 457-moddasiga koʻra hukm chiqarish chogʻida sud hal etishi shart boʻlgan barcha masalalarga javoblarni oʻzida aks ettirishi lozim. Ayblov yoki oqlov hukmining qaror qismida JPK 468 , 470 va 471-moddalarida nazarda tutilgan masalalar shunday tarzda hal qilinishi va bayon etilishi lozimki, toki hukm ijrosi paytida hech qanday qiyinchilik yuzaga kelmasin.

13. Tushuntirilsinki, sud zarurat tugʻilganda, hukm chiqarish paytida yoʻl qoʻyilgan har qanday shubha va noaniqliklarni JPK 542-moddasi tartibida hukm mohiyatini oʻzgartirmagan va mahkumning ahvolini ogʻirlashtirmagan holda hal etishga haqli. Bunday masalalarga, jumladan quyidagilar kiradi:

1) hukm chiqarilgunga qadar eʼlon qilinib, jazodan ozod qilishni yoki jazoni qisqartirishni (kamaytirishni) nazarda tutuvchi amnistiya aktini qoʻllash toʻgʻrisidagi, agar sud hukm chiqarish paytida mazkur masala muhokamasiga kirishmagan boʻlsa;

2) ehtiyot chorasini bekor qilish toʻgʻrisidagi, agar sudlanuvchi oqlangan yoki u jazodan ozod qilinib, sudning hukmida ehtiyot chorasini bekor qilish koʻrsatilmagan boʻlsa;

3) surishtiruvchi, tergovchi yoki sud tomonidan hukmning fuqaroviy daʼvoga oid qismi ijrosini taʼminlash uchun (JPK 290-moddasi birinchi qismi ) qoʻllanilgan mol-mulkni xatlash chorasini bekor qilish toʻgʻrisidagi, agar oqlov hukmi chiqarilganda yoki daʼvo rad etilganda bu choralar hukmda bekor qilinmagan boʻlsa;

4) ushlab turish, dastlabki qamoq, uy qamogʻi vaqtini jazoni oʻtash muddatiga qoʻshib hisoblash toʻgʻrisidagi, agar sud hukmida bunday hisoblash amalga oshirilmagan yoki uni hisoblashda noaniqlikka yoʻl qoʻyilgan boʻlsa;

5) bir necha hukm majmui boʻyicha jazo tayinlashda oʻtalgan jazoni qoʻshib hisoblash toʻgʻrisidagi, agar bunday hisob sud hukmida amalga oshirilmagan yoki noaniq hisoblangan boʻlsa;

6) ashyoviy dalillar taqdiri, shu jumladan, jinoyat qurollarini musodara qilish toʻgʻrisidagi, agar bu hukmda yoki amnistiya aktini qoʻllash haqidagi sud ajrimida hal etilmagan boʻlsa;

7) sud xarajatlari miqdorini aniqlash va ularni taqsimlash toʻgʻrisidagi, agar bu masalalar sud hukmida oʻz yechimini topmagan boʻlsa;

8) sud tomonidan tayinlangan advokat mehnatiga haq toʻlash toʻgʻrisidagi, agar bu masala hukm chiqarish bilan bir vaqtda hal etilmagan boʻlsa;

9) ozodlikdan mahrum qilish jazosiga sudlangan shaxsning qarovsiz va yordamchisiz qolgan voyaga yetmagan bolalari, keksa ota-onalari, boshqa qaramogʻida boʻlgan shaxslar taqdiri (ularni qarindoshlari yoki boshqa shaxslar yoxud muassasalar homiyligi yoki vasiyligiga berish) toʻgʻrisidagi, agar sud bu masalalarni hukm chiqarish paytida hal etmagan boʻlsa;

10) mol-mulkni roʻyxatdan chiqarish toʻgʻrisidagi, agar qonunga koʻra, undiruv qaratilishi mumkin boʻlmagan mol-mulk xatlangan boʻlsa;

11) ozodlikdan mahrum qilish jazosiga hukm qilingan shaxsning qarovsiz qolgan mol-mulkini qoʻriqlash choralarini qoʻllash toʻgʻrisidagi;

12) ozodlikdan mahrum qilish jazosiga hukm qilingan shaxs uchun jazoni oʻtash koloniyasi turini belgilash toʻgʻrisidagi, agar hukmda jazoni oʻtash koloniyasi turi belgilanmagan boʻlsa;

13) lavozim yoki faoliyat turini aniqlash toʻgʻrisidagi, agar hukmda muayyan lavozimni egallash yoki muayyan faoliyat bilan shugʻullanish huquqidan mahrum qilish tariqasidagi jazoni tayinlashda lavozim yoki faoliyat turi belgilanmagan boʻlsa;

14) alkogolizmga, giyohvandlikka, zaharvandlikka yoʻliqqan yoxud aqli rasolikni istisno etmaydigan tarzda ruhiy holati buzilgan shaxslarga nisbatan tibbiy yoʻsindagi majburlov choralarini qoʻllash (JK 96-moddasi ) toʻgʻrisidagi, agar sud asoslar mavjud boʻla turib, hukm chiqarish paytida ushbu masalani hal etmagan boʻlsa;

15) mahkumning familiyasi, ismi, otasining ismi yoki shaxsiga doir boshqa maʼlumotlarni yozishda hukmda yoʻl qoʻyilgan xatolarni, shuningdek, arifmetik va/yoki imlo xatolarni bartaraf etish toʻgʻrisidagi, agar bu aniq koʻrinib turgan boʻlib, ularning tuzatilishi shubha tugʻdirmasa;

16) jinoyat quroli deb topilgan mol-mulk va buyumlarni qaytarish toʻgʻrisidagi, agar bu masala oqlov hukmi chiqarilgan yoki jinoyat ishi reabilitatsiya asoslari boʻyicha tugatilgan paytda hal etilmagan boʻlsa;

17) garov predmeti taqdiri toʻgʻrisidagi, agar sud hukm chiqarish paytida mazkur masalani hal qilmagan boʻlsa;

18) depozitga qoʻyilgan pul mablagʻlari taqdiri toʻgʻrisidagi, agar sud hukm chiqarish paytida mazkur masalani hal qilmagan boʻlsa;

19) jinoyat quroli yoki jinoyat yoʻli bilan orttirilgan deb topilgan mol-mulk va buyumlar roʻyxatiga aniqlik kiritish toʻgʻrisidagi, agar hukmda ularning faqat bir qismi musodara etilishi koʻrsatilgan boʻlsa;

20) jarima yoki axloq tuzatish ishlariga hukm qilingan shaxsdan ushlab qolingan summalarni qaytarib berish toʻgʻrisidagi, agar hukm yuqori turuvchi sud tomonidan keyinchalik, jarima qisman yoki toʻliq toʻlangandan yoxud axloq tuzatish ishlari qisman yoki toʻliq oʻtalgandan keyin, bekor qilingan va ish JPK 83-moddasi yoki 84-moddasi birinchi qismining 1 , 2 , 4 — 8-bandlariga muvofiq tugatilgan boʻlsa;

21) shartli hukm qilingan shaxsga yuklatilgan majburiyatlarga aniqlik kiritish toʻgʻrisidagi, agar ular hukmda noaniq bayon etilgan boʻlsa;

22) ozodlikni cheklash tariqasidagi jazoga hukm qilingan shaxsga nisbatan belgilangan taqiq (cheklov)larga aniqlik kiritish toʻgʻrisidagi, agar ular hukmda noaniq bayon etilgan boʻlsa.

14. Sud tomonidan JPK 542-moddasi tartibida quyidagi masalalar ham koʻrib chiqiladi:

1) ozodlikdan mahrum qilingan yoki ozodligi cheklangan va qidiruv eʼlon qilingan mahkumga nisbatan ehtiyot chorasini qoʻllash yoki bekor qilish toʻgʻrisidagi;

2) ozodlikni cheklash tariqasidagi jazoga hukm qilingan shaxsga nisbatan belgilangan taqiq (cheklov)larni toʻliq yoki qisman bekor qilish toʻgʻrisidagi;

3) mahkumni mehnat qobiliyatini yoʻqotganligi tufayli jazoni oʻtashdan ozod qilish toʻgʻrisidagi;

4) jazoni ijro etish muddati oʻtib ketganligi munosabati bilan mahkumni asosiy va qoʻshimcha jazodan ozod qilish toʻgʻrisidagi;

5) tibbiy yoʻsindagi majburlov choralari muddatini uzaytirish, oʻzgartirish yoki bekor qilish toʻgʻrisidagi (JK 95-moddasi ).

15. Hukmni ijro etish bilan bogʻliq masalalar quyidagi sudlar tomonidan hal etiladi:

JPK 541-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan masalalar — hukm chiqargan sud tomonidan, yaʼni birinchi instansiya yoki apellyatsiya instansiyasi (oqlov hukmi chiqarilganda) sudi tomonidan;

JPK 541-moddasi ikkinchi qismida nazarda tutilgan masalalar — mahkum jazoni oʻtayotgan joydagi (iltimosnoma yoki taqdimnoma sudga kelib tushganidan soʻng mahkum boshqa jazoni ijro etish koloniyasiga oʻtkazilganda, u amalda jazoni oʻtayotgan joydagi) tuman (shahar) sudi tomonidan;

JPK 541-moddasi uchinchi qismida nazarda tutilgan masalalar — mahkumning yashash joyidagi tuman (shahar) sudi tomonidan.

Hukmni ijro etish bilan bogʻliq, JPK 541-moddasida nazarda tutilgan masalalar, ish apellyatsiya, kassatsiya, taftish instansiyasida koʻrilganligidan qatʼiy nazar, yuqorida koʻrsatilgan sudlar tomonidan hal etiladi.

Hukmni ijro etish bilan bogʻliq masalalarni hal etishda sudlovga tegishlilik qoidasi buzilishi jinoyat-protsessual qonunini buzish hisoblanadi.

16. Hukmni ijro etish bilan bogʻliq masalalar boʻyicha iltimosnoma yoki taqdimnoma sudga kelib tushganida, sud quyidagilarni tekshiradi:

u mazkur sudda koʻrilishi lozim yoki yoʻqligini;

u tegishli shaxs yoki vakolatli organ tomonidan berilgan-berilmaganligini;

unga masalani mazmunan hal etish uchun zarur boʻlgan hujjatlar va tegishli sud qarorlari nusxalari ilova etilgan-etilmaganligini.

Agar kelib tushgan materiallarda iltimosnoma yoki taqdimnomani koʻrib chiqish uchun yetarli maʼlumotlar mavjud boʻlmasa va ularni sud majlisida toʻldirishning iloji boʻlmasa, ularni koʻrishga tayyorlash chogʻida sudya oʻz ajrimi bilan bu materiallarni tegishli ravishda rasmiylashtirish uchun qaytaradi. Jazoni ijro etish muassasasi yoki organi maʼmuriyati taqdim etishi shart boʻlgan hujjatlar mavjud boʻlmagan holda sud mahkum, uning qonuniy vakili yoki himoyachisining iltimosnomasini qabul qilishni rad etishga haqli emas. Sud mahkum, uning qonuniy vakili yoki himoyachisi, shuningdek, jazoni ijro etish muassasasi yoki organi maʼmuriyatiga zarur maʼlumotlarni toʻplashda koʻmaklashishi lozim.

Materiallarni koʻrishga tayyorlash chogʻida sudya sud majlisi joyi, sanasi va vaqtiga, sud majlisi ishtirokchilarini xabardor qilishga doir masalalarni hal etadi.

JPK 542-moddasiga muvofiq hukmni ijro etish bilan bogʻliq masalalariga oid materiallarni koʻrishda prokuror ishtiroki majburiy hisoblanadi.

17. JPK 59-bobida sud tomonidan hukmni ijro etish bilan bogʻliq materiallarni koʻrib chiqish muddatlarini tartibga soluvchi norma mavjud emasligi tufayli, sudlar JPK 585-moddasi birinchi qismi va 590-moddasi ikkinchi qismida nazarda tutilgan qoidalar analogiyasi boʻyicha, materiallar sudga kelib tushgan paytdan eʼtiboran oʻn sutkadan kechiktirmay, ularni hal etishni taʼminlashlari lozim.

18. JPK 22-moddasi uchinchi qismi qoidalaridan kelib chiqib, hukmni ijro etish bilan bogʻliq masalalarni koʻrib chiqish natijalari boʻyicha chiqarilgan sud ajrimlari qonuniy va asoslantirilgan boʻlishi kerak. JPK 59-bobida belgilangan tartibda sud, jumladan, jazoni almashtirish, yengillashtirish, jazoni oʻtashdan ozod qilish masalalarini ham hal etishini inobatga olgan holda sud ajrimi, shuningdek jinoyat-huquqiy odillik prinsipiga ham javob berishi shart.

Hukmni ijro etish bilan bogʻliq masalalarni koʻrib chiqish natijalari boʻyicha chiqarilgan sud ajrimi apellyatsiya shikoyati (protesti) berish uchun belgilangan muddat oʻtishi bilan qonuniy kuchga kiradi (JPK 497 11 -moddasi ).

19. Hukmni ijro etish bilan bogʻliq masalalarni koʻrib chiqayotgan sud ushbu masalalarga oid materiallarni koʻrish chogʻida jazoni ijro etish muassasasi yoki organi maʼmuriyati tomonidan qonun talablari buzilishi holatlarini aniqlasa, xususiy ajrim chiqarishga haqli.

20. Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar, Toshkent shahar sudlari va Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi vaqti-vaqti bilan hukmni ijro etish bilan bogʻliq materiallarni koʻrib chiqish boʻyicha sud amaliyotini umumlashtirishlari va yoʻl qoʻyilgan qonun buzilishlarini oʻz vaqtida bartaraf etish choralarini koʻrishlari lozim.

Oliy sud raisi Sh. GAZIYEV

Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi D. KAMILOV

Toshkent sh.,

2016-yil 27-dekabr,

27-son

lex.uz

Пленума Верховного суда Республики Узбекистан

Постановление

О практике применения законодательства об исполнении постановлений судов по уголовным делам

В связи с вопросами, возникающими в судебной практике при исполнении приговоров, определений и постановлений, и в целях обеспечения единообразного и правильного применения норм законодательства, руководствуясь статьей 17 Закона «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:

1. Обратить внимание судов, что в процессе исполнения вступившего в законную силу приговора, определения, постановления суда может возникнуть ряд правовых вопросов, которые в соответствии с главами 58 и 59 УПК решаются только в судебном заседании.

2. В соответствии со статьей 528 УПК приговор суда вступает в законную силу по истечении срока на апелляционное обжалование (опротестование), а в случае апелляционного обжалования (опротестования), — в день рассмотрения дела вышестоящим судом.

В тех случаях, когда лицо, подавшее апелляционную жалобу (протест), отзывает ее (его) на основании статьи 497 10 УПК, при отсутствии апелляционных жалоб других лиц или протеста прокурора приговор, исходя из положения части второй статьи 528 УПК, считается вступившим в законную силу в день вынесения определения о прекращении апелляционного производства.

Определения суда, не подлежащие самостоятельному обжалованию в апелляционном порядке, вступают в законную силу и обращаются к исполнению немедленно ( часть вторая статья 530 УПК). Их законность и обоснованность оценивается судом вышестоящей инстанции по результатам рассмотрения дела по существу.

3. Производство по рассмотрению и разрешению вопросов, связанных с исполнением приговора, определения, постановления (далее по тексту-приговора), предусмотрено главой 59 УПК. К таковым относятся вопросы:

об отсрочке исполнения приговора ( статья 533 УПК);

об освобождении осужденного от отбывания наказания по болезни ( статья 534 УПК);

об отмене условного осуждения ( статья 535 УПК);

об условно-досрочном освобождении осужденного от наказания и замене наказания более мягким ( статья 536 УПК);

об освобождении осужденного от наказания на основании акта амнистии ( статья 536-1 УПК);

об изменении условий содержания лиц, осужденных к лишению свободы, во время отбывания наказания ( статья 537 УПК);

о помещении осужденного в следственный изолятор ( статья 538 УПК);

о замене штрафа, обязательных общественных работ, исправительных работ, ограничения свободы другими мерами наказания ( статья 539 УПК);

о разрешении вопросов, возникающих при исполнении приговоров в части гражданского иска и других имущественных взысканий ( статья 539-1 УПК);

об исполнении приговоров при наличии других неисполненных приговоров ( статья 540 УПК);

о сокращении испытательного срока ( статья 543 УПК);

о снятии судимости ( статья 544 УПК);

о включении в общий трудовой стаж осужденного времени отбывания исправительных работ ( статья 545 УПК);

о зачете времени ограничения по службе, содержания в дисциплинарной части в срок военной службы ( статья 546 УПК).

4. Суд может отсрочить исполнение приговора в отношении лица, осужденного к лишению свободы, лишь при наличии одного из оснований, предусмотренных в части первой статьи 533 УПК. После отпадения обстоятельств, послуживших основанием для применения отсрочки, или истечения установленных судом сроков отсрочки, приговор подлежит обращению к исполнению судом, вынесшим приговор, за исключением случаев применения акта амнистии или принятия нового закона, устраняющего преступность деяния.

4 1 . При исполнении отсроченного приговора в случае тяжелой болезни осужденного, препятствующей отбыванию наказания до его выздоровления, суды должны принимать меры для определения состояния здоровья осужденного путем назначения экспертизы не реже одного раза каждые шесть месяцев.

5. В соответствии с частью второй статьи 533 УПК суд вправе отсрочить или рассрочить исполнение приговора в части наложения штрафа на срок до шести месяцев.

Следует иметь в виду, что в данной норме закона не установлен предельный срок для рассрочки исполнения приговора в части наложения штрафа или возмещения вреда. Период рассрочки, а также суммы ежемесячных выплат в таких случаях решается судом с учетом конкретных обстоятельств дела и материального положения осужденного.

6. Закон допускает возможность освобождения от наказания лица, если он во время отбывания наказания заболел хронической психической или иной тяжелой болезнью, препятствующей отбыванию наказания ( статьи 75 УК, 534 УПК).

При разрешении данного вопроса судам необходимо иметь в виду, что для освобождения от наказания лица, страдающего хроническим психическим расстройством, не имеют значения характер и тяжесть совершенного преступления, поведение лица, продолжительность назначенного и отбытого срока наказания и другие обстоятельства. Для освобождения от наказания лица, заболевшего иной тяжелой болезнью, суд обязан учитывать то, что заболевание осужденного подпадает под Перечень заболеваний, являющихся основанием для представления осужденных к освобождению от наказания ввиду болезни, утвержденный совместным постановлением Министерства внутренних дел и Министерства здравоохранения Республики Узбекистан от 13 августа 2008 года № 12/9 и зарегистрированного в Министерстве юстиции от 9 сентября 2008 года за № 1854.

7. Вопрос о сокращении испытательного срока, установленного при условном осуждении ( статья 543 УПК), рассматривается судом по представлению органа, осуществляющего контроль за поведением условно осужденного, а также по ходатайству осужденного или его защитника либо общественного объединения или коллектива ( статьи 532 , 40 УПК).

8. В соответствии с частью пятой статьи 72 УК суд по представлению органа, осуществляющего контроль за поведением условно осужденного, может в течение испытательного срока:

отменить полностью или частично ранее установленные для осужденного обязанности, если установит, что он добросовестно выполняет возложенные на него судом обязанности, положительно характеризуется по месту жительства, работы, учебы или службы, жалоб на его поведение не поступало, а также, если установит иные обстоятельства (беременность или рождение ребенка, достижение пенсионного возраста, инвалидность и др.);

дополнить ранее установленные для осужденного обязанности, если придет к выводу, что он не сообщает органу, осуществляющему контроль за его поведением, о соблюдении возложенных на него обязанностей, не исполнял эти обязанности, не являлся по вызову в указанный орган, а также, если установит иные обстоятельства, свидетельствующие о целесообразности возложения на осужденного других обязанностей.

9. Если осужденный в течение испытательного срока не выполняет возложенные на него судом обязанности либо допускает нарушения общественного порядка или трудовой дисциплины, по представлению органа, осуществляющего контроль за его поведением, суд может вынести определение об отмене условного осуждения и исполнения наказания, назначенного по приговору ( статьи 72 УК, 535 УПК).

Под невыполнением осужденным возложенных судом обязанностей при этом следует понимать отказ условно осужденного от возмещения причиненного вреда в определенный срок, от устройства на работу или учебу, неуведомление органа, осуществляющего контроль за его поведением, об изменении места жительства, работы или учебы, неявка периодически в этот орган для регистрации, посещение запрещенных судом мест, не нахождение в определенное время по месту жительства, отказ от прохождения курса лечения от алкоголизма, наркомании, токсикомании или венерического заболевания.

Нарушение общественного порядка или трудовой дисциплины осужденным выражается в совершении им в течение испытательного срока правонарушений, предусмотренных, соответственно законодательством об административной ответственности либо трудовым законодательством, и влечет отмену условного осуждения лишь при применении к лицу мер административного взыскания или дисциплинарного воздействия.

По смыслу части шестой статьи 72 УК, с учетом характера совершенного правонарушения, данных о личности осужденного и его поведении во время испытательного срока суд может отклонить представление об отмене условного осуждения.

10. В случае совершения условно осужденным в течение испытательного срока нового преступления суд, независимо от наличия представления органа, осуществляющего контроль за его поведением, при постановлении нового приговора отменяет условное осуждение по первому приговору и назначает наказание по правилам статьи 60 УК.

11. Если акт амнистии издан до вступления приговора в законную силу, вопрос о его применении подлежит рассмотрению судом, постановившим приговор, как неясность, возникшая при приведении приговора в исполнение ( часть первая статьи 541 УПК), независимо от подачи осужденным ходатайства о применении к нему акта амнистии.

Если акт амнистии издан после вступления приговора в законную силу, но до его обращения к исполнению ( часть четвертая статьи 528 УПК), вопрос о применении акта амнистии решается в порядке, установленном актом амнистии.

В тех случаях, когда акт амнистии издан после вступления приговора в законную силу и обращения его к исполнению, вопрос о его применении подлежит рассмотрению судом по месту отбывания осужденным наказания в порядке, установленном статьей 536-1 УПК.

12. В связи с тем, что полнота и ясность судебных решений является одним из важных условий эффективности их исполнения, каждый приговор должен содержать в себе ответы на все вопросы, которые согласно статье 457 УПК суд обязан разрешить при постановлении приговора. В резолютивной части обвинительного или оправдательного приговора вопросы, предусмотренные статьями 468 , 470 и 471 УПК, должны быть решены и изложены так, чтобы при исполнении приговора не возникало никаких затруднений.

13. Разъяснить, что суд при возникшей необходимости вправе устранить в порядке статьи 542 УПК всякого рода сомнения и неясности, допущенные при постановлении приговора, решение которых не затрагивает существо приговора и не влечет ухудшения положения осужденного. К таким, в частности, относятся вопросы:

1) о применении акта амнистии, изданного до вынесения приговора, предусматриващего освобождение от наказания либо сокращение (снижение) наказания, если суд при постановлении приговора не входил в обсуждение данного вопроса;

2) об отмене меры пресечения, если при оправдании подсудимого или освобождении его от наказания в приговоре суда не указано об отмене меры пресечения;

3) об отмене ареста имущества, наложенного дознавателем, следователем или судом для обеспечения исполнения приговора в части гражданского иска ( часть первая статьи 290 УПК), если при вынесении оправдательного приговора или отказе в иске приговором эти меры не отменены;

4) о зачете времени задержания, предварительного заключения, домашнего ареста в срок отбытия наказания, если такой зачет не произведен приговором суда либо допущена неточность при его исчислении;

5) о зачете отбытого наказания при назначении наказания по нескольким приговорам, если такой зачет не произведен приговором суда либо произведен неточно;

6) о судьбе вещественных доказательств, в том числе конфискации орудия преступления, если она не решена приговором или определением суда о применении акта амнистии;

7) об определении размера и распределении судебных издержек, если эти вопросы не получили разрешения в приговоре суда;

8) об оплате труда адвоката, участвовавшего в деле по назначению суда, если этот вопрос не разрешен одновременно с вынесением приговора;

9) о судьбе несовершеннолетних детей, престарелых родителей, других иждивенцев, остающихся без присмотра и помощи, лица, осужденного к лишению свободы (передача их на попечение или под опеку родственников либо других лиц или учреждений), если суд не решил эти вопросы при вынесении приговора;

10) об освобождении имущества от ареста, если арест наложен на имущество, на которое по закону не допускается обращение взыскания;

11) о принятии мер к охране имущества или жилища осужденного к лишению свободы лица, остающихся без присмотра;

12) об определении вида колонии по исполнению наказания лицу, осужденному к лишению свободы, если в приговоре не определен вид колонии по исполнению наказания;

13) об уточнении должности или вида деятельности, если в приговоре суда при назначении наказания в виде лишения права занимать определенные должности или заниматься определенной деятельностью, неточно определены должность или вид деятельности;

14) о применении мер медицинского характера к лицам, страдающим алкоголизмом, наркоманией, токсикоманией либо психическим расстройством, не исключающим вменяемости ( статья 96 УК), если суд при вынесении приговора при наличии оснований не решил данный вопрос.

15) об устранении ошибок, допущенных в приговоре при написании фамилии, имени, отчества или иных данных, касающихся личности осужденного, а также арифметических и/или грамматических ошибок, если это очевидно и их исправление не может вызвать сомнение;

16) о возврате вещей и предметов, признанных орудиями преступления, если этот вопрос не разрешен при вынесении оправдательного приговора или прекращении уголовного дела по реабилитирующим основаниям;

17) о судьбе предмета залога, если суд при постановлении приговора не разрешил данный вопрос;

18) о судьбе денежных средств, внесенных на депозитный счет, если суд при постановлении приговора не разрешил данный вопрос;

19) об уточнении перечня вещей и предметов, признанных в качестве орудия преступления или нажитых преступным путем, если в приговоре указано на конфискацию лишь их части;

20) о возвращении удержанных сумм с осужденного к штрафу или исправительным работам, если приговор впоследствии отменен вышестоящим судом и дело прекращено в соответствии со статьей 83 или пунктами 1 , 2 , 4 — 8 части первой статьи 84 УПК после частичной или полной выплаты штрафа либо частичного или полного отбытия осужденным исправительных работ;

21) об уточнении обязанностей, возложенных на условно осужденного лица, если они освещены в приговоре неясно;

22) об уточнении запретов (ограничений), установленных в отношении осужденного к наказанию в виде ограничения свободы, если они освещены в приговоре неясно.

14. Судом в порядке статьи 542 УПК рассматриваются также вопросы:

1) о применении или отмены меры пресечения осужденному к лишению или ограничению свободы, в отношении которого объявлен розыск;

2) об отмене полностью или частично установленных в отношении осужденного к наказанию в виде ограничения свободы запретов (ограничений);

3) об освобождении осужденного от отбывания наказания вследствие утраты трудоспособности;

4) об освобождение осужденного от основного и дополнительного наказания вследствие истечения сроков давности исполнения наказания;

5) о продлении, изменении или прекращении применения принудительных мер медицинского характера ( статья 95 УК).

15. Вопросы, связанные с приведением приговора в исполнение, предусмотренные:

частью первой статьи 541 УПК разрешаются судом, постановившим приговор, т.е. судом первой, а также апелляционной инстанцией (в случае вынесения оправдательного приговора);

частью второй статьи 541 УПК разрешаются районным (городским) судом по месту отбывания наказания осужденным (если после поступления в суд ходатайства или представления осужденный переведен в другую колонию по исполнению наказания, судом по месту фактического отбывания им наказания);

частью третьей статьи 541 УПК разрешаются районным (городским) судом по месту жительства осужденного.

Вопросы, связанные с приведением приговора в исполнение, предусмотренные статьей 541 УПК, разрешаются вышеуказанными судами независимо от рассмотрения дела в апелляционной, кассационной, ревизионной инстанции.

Нарушение правил подсудности при разрешении вопросов, связанных с приведением приговора в исполнение, является нарушением уголовно-процессуального закона.

16. При поступлении в суд ходатайства или представления по вопросам, связанным с исполнением приговора, судья проверяет:

подлежит ли оно рассмотрению в данном суде;

подано ли оно надлежащим лицом или уполномоченным органом;

приложены ли к нему документы, необходимые для разрешения вопроса по существу, и копии соответствующих судебных решений.

Если в поступивших материалах не содержится достаточных данных для рассмотрения ходатайства или представления и в судебном заседании восполнить их невозможно, судья в ходе подготовки их к рассмотрению своим определением возвращает эти материалы для соответствующего оформления. В случае отсутствия документов, которые обязаны представить администрация учреждения или органа, исполняющего наказание, суд не вправе отказать в принятии ходатайства осужденного, его законного представителя или защитника. Суд должен оказывать содействие в сборе необходимых сведений осужденному, его законному представителю или защитнику, а также администрации учреждения или органа, исполняющего наказание.

В ходе подготовки материала к рассмотрению судья решает вопросы о месте, дате и времени судебного заседания, об извещении участников судебного заседания.

В соответствии со статьей 542 УПК при рассмотрении материалов по вопросам, связанным с приведением приговора в исполнение, участие прокурора является обязательным.

17. Поскольку в главе 59 УПК отсутствует норма, регламентирующая сроки рассмотрения судом материалов, связанных с исполнением приговора, судам по аналогии с правилами, изложенными в части первой статьи 585 и части второй статьи 590 УПК, необходимо обеспечить их разрешение не позднее десяти суток с момента поступления материалов.

18. Исходя из положений части третьей статьи 22 УПК определение суда, вынесенное по результатам рассмотрения вопросов, связанных с исполнением приговора, должно быть законным и обоснованным. С учетом того, что в установленном главой 59 УПК порядке суд решает, в частности, и вопросы замены, смягчения наказания, освобождения от отбывания наказания, определение суда должно отвечать и уголовно-правовому принципу справедливости.

Определение суда, вынесенное по результатам рассмотрения вопросов, связанных с исполнением приговора, вступает в законную силу по истечению срока на апелляционное обжалование ( статья 497 11 УПК).

19. Суд, рассматривающий вопросы, связанные с исполнением приговора, вправе вынести частное определение, если при рассмотрении материалов по этим вопросам, будут установлены нарушения администрацией учреждения или органа, исполняющего наказание, требований законодательства.

20. Суду Республики Каракалпакстан, областным, Ташкентскому городскому судам и Военному суду Республики Узбекистан необходимо периодически обобщать судебную практику по рассмотрению материалов, связанных с исполнением приговора, и принимать меры к своевременному устранению допущенных нарушений закона.

Председатель Верховного суда Ш. ГАЗИЕВ

Секретарь Пленума, судья Верховного суда Д. КАМИЛОВ

г. Ташкент,

27 декабря 2016 г.,

№ 27

lex.uz