📅 2017-yil 15-mart · Vazirlar Mahkamasi qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
UzbekAI
📅 2017 йил 15 март · Вазирлар Маҳкамаси қарорлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 15 марта 2017 г. · Постановления Кабинета Министров
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 15 March 2017 · Cabinet of Ministers resolutions
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг
қарори
НИЗОМ
РЎЙХАТИ
Умумий ўрта таълим тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида
Умумий ўрта таълимга қўйилаётган замонавий талабларни ҳисобга олган ҳолда умумий ўрта таълим муассасалари фаолиятини ташкил этиш тўғрисидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни такомиллаштириш, умумий ўрта таълимнинг ўрта махсус, касб-ҳунар таълими билан узвий алоқадорлигини таъминлаш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:
1. Умумий ўрта таълим тўғрисидаги низом 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг 2-иловага мувофиқ айрим қарорлари ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.
3. Вазирликлар ва идоралар ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни бир ой муддатда ушбу қарорга мувофиқлаштирсинлар.
4. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг таълим ва илм-фан масалалари ахборот-таҳлил департаменти зиммасига юклансин.
Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 15 мартдаги 140-сон қарорига 1-ИЛОВА
Умумий ўрта таълим тўғрисида
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур Низом Ўзбекистон Республикасида умумий ўрта таълимни ташкил этиш ва умумий ўрта таълим муассасаларининг (кейинги ўринларда — умумтаълим муассасаси) фаолиятини амалга ошириш тартибини белгилайди.
Мазкур Низом талаблари барча умумтаълим муассасаларига нисбатан татбиқ этилади.
2. Умумий ўрта таълимнинг муддати 11 йил бўлиб, узлуксиз таълим тизимининг мажбурий мустақил тури ҳисобланади ҳамда «Таълим тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига ва мазкур Низомга мувофиқ амалга оширилади.
3. Умумтаълим муассасалари ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларига, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг қарорларига, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари, қарорлари ва фармойишларига, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорларига, ушбу Низомга, бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга, шунингдек ўз уставларига амал қилади.
4. Умумтаълим муассасаси юридик шахс ҳисобланади ва ўз уставига, мустақил балансига, шахсий ғазна ҳисобварақларига (давлат таълим муассасалари учун), банк ҳисоб рақамларига, ўз номи кўрсатилган муҳрга (давлат умумтаълим муассасаларининг муҳрида Ўзбекистон Республикасининг Давлат герби тасвири туширилади), штампга ва бланкаларга эга бўлади.
5. Умумий ўрта таълим ташкилотининг устави таълим ташкилотининг муассислари томонидан тасдиқланади ва ҳудудий тегишли туман (шаҳар) давлат хизматлари маркази томонидан рўйхатга олинади.
Умумий ўрта таълим ташкилотининг намунавий устави:
умумий ўрта таълим ташкилотлари ва ихтисослаштирилган мактаблар учун — Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан;
Президент, ижод ва ихтисослаштирилган мактаблар учун — Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Президент, ижод ва ихтисослаштирилган мактабларни ривожлантириш агентлиги томонидан ишлаб чиқилади.
6. Давлат умумтаълим муассасаларида умумий ўрта таълим олиш бепул амалга оширилади.
7. Умумтаълим муассасасида таълим олиш тилини танлаш Ўзбекистон Республикасининг «Давлат тили ҳақида»ги Қонунига мувофиқ амалга оширилади.
2-боб. Умумий ўрта таълимнинг мақсади ва вазифалари
8. Давлат таълим стандартларига мувофиқ ҳар бир шахснинг таълим ва тарбия олишдаги конституциявий ҳуқуқини рўёбга чиқариш умумий ўрта таълимнинг мақсади ҳисобланади.
Умумий ўрта таълим ўқувчиларга билимларнинг зарур ҳажмини беради, мустақил фикрлаш, ташкилотчилик қобилияти ва амалий тажриба кўникмаларини ривожлантиради, дастлабки тарзда касбга йўналтиришга ва таълимнинг навбатдаги босқичини танлашга ёрдам беради.
9. Умумий ўрта таълимнинг вазифалари қуйидагилардан иборат:
ўқувчилар томонидан мунтазам билимлар олинишини таъминлаш, уларда билим олиш эҳтиёжини ривожлантириш, базавий ўқув, илмий ва умуммаданий билимларни шакллантириш;
ўқувчиларда миллий ҳамда умумбашарий қадриятларни уйғунлаштириш асосида юксак маънавий-ахлоқий фазилатларни тарбиялаш, ўз Ватанига ва халқига содиқ фуқарони шакллантириш;
таълимнинг узлуксизлигини ва изчиллигини, умумтаълим муассасалари ўқув дастурларининг ўрта махсус, бошланғич профессионал таълим муассасалари ўқув дастурлари билан узвий боғлиқлигини таъминлаш;
таълим-тарбия жараёнига ўқитишнинг замонавий ва инновацион педагогик услубларини ҳамда ахборот-коммуникация технологияларини кенг жорий этиш орқали таълим сифатини ошириш;
ўқувчиларнинг индивидуал ижобий хусусиятларини аниқлаш, қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш, уларнинг юксак даражада таълим-тарбия олишлари, ижодий имкониятларини шакллантириш ва ривожлантириш учун шарт-шароит яратиб бериш;
профессионал ташхислаш ва касб-ҳунарга йўналтириш, шунингдек ўқувчиларни юқори малака талаб этмайдиган касбларга тайёрлаш.
10. Умумтаълим муассасалари умумий ўрта таълимнинг мақсад ва вазифаларини амалга ошириш учун зарур ташкилий, ўқув-услубий, моддий-техник ва психологик-педагогик шарт-шароитларни яратиб беради.
3-боб. Умумий ўрта таълимни ташкил этиш
11. Умумий ўрта таълим бошланғич таълим (I — IV синфлар), таянч ўрта таълим (I — IX синфлар) ва ўрта таълим (X — XI синфлар) босқичларидан иборат бўлиб, кундузги таълим шаклида амалга оширилади.
12. Бошланғич таълим ўқувчиларда ўқиш, ёзиш, санаш, ўқув фаолиятининг асосий малака ва кўникмалари, ижодий фикрлаш хислатлари, ўзини ўзи назорат қилиш, нутқ ва хулқ-атвор маданияти, шахсий гигиена ва соғлом турмуш тарзи асосларини эгаллашни таъминлашга йўналтирилади.
13. Умумий ўрта таълим мунтазам ва тизимли билимлар олинишини, кенг дунёқараш ҳамда ижодий мустақил фикрлаш шакллантирилишини, ўқувчининг баркамол шахс сифатида камол топишини, унинг қизиқишлари ва ижодий қобилиятларининг ривожлантирилишини таъминлайди.
Ўрта таълим ўқув дастурига мувофиқ ўқувчилар томонидан зарур билим, малака ва кўникмалар ўзлаштирилишини, шунингдек таълимнинг кейинги тури танланишини ҳамда юқори малака талаб қилинмайдиган касблар эгаллашини таъминлайди.
Умумий ўрта таълим умумтаълим муассасаларида узлуксиз тарзда, мажбурий бўлган ўн бир йил давомида амалга оширилади.
14. Умумий ўрта таълим мазмуни ўқув режаси давлат ва мактаб компонентлардан иборат бўлади.
Давлат компонентлари умумий ўрта таълимнинг давлат таълим стандарти билан белгиланади ва ўқувчиларнинг ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида билимлар асосларини янада пухта ўрганиш ва касб-ҳунар эгаллаши учун етарли бўлган зарурий даражани белгилайди.
Мактаб компонентлари ўқувчининг эҳтиёжлари ва қобилиятларидан, мактабнинг моддий-техник ва кадрлар билан таъминланганлик даражасидан келиб чиқиб белгиланади.
15. Умумтаълим муассасаларининг қуйидаги турлари ташкил этилиши мумкин:
бошланғич мактаб (ўқитиш муддати 4 йил: I — IV синфлар);
умумий ўрта таълим мактаби (ўқитиш муддати 11 йил: I — XI синфлар);
айрим фанларга ихтисослаштирилган мактаб (ўқитиш муддати 7 йил: V — XI синфлар);
айрим фанларга ихтисослаштирилган мактаб-интернат (ўқитиш муддати 5 йил: VII — XI синфлар);
ижод мактаби (ўқитиш муддати 5 йил: VII — XI синфлар);
Президент мактаби (ўқитиш муддати 7 йил V — XI синфлар);
олимпия ва миллий спорт турлари бўйича давлат ихтисослаштирилган мактаб-интернати (ўқитиш муддати 7 йил: V — XI синфлар);
жисмоний ривожланишида нуқсони бўлган болалар учун ихтисослаштирилган мактаб-интернат (ўқитиш муддати 11 йил: I — XI синфлар);
психик (интеллектуал) ривожланишида нуқсон бўлган болалар учун ихтисослаштирилган (ёрдамчи) мактаб, мактаб-интернат (ўқитиш муддати 9 йил: I — IX синфлар);
санаторий туридаги ихтисослаштирилган мактаб-интернат (ўқитиш муддати 11 йил: I — XI синфлар);
республика ихтисослаштирилган ўқув-таълим муассасаси (ўқитиш муддати заруриятга кўра).
16. Даволаш-профилактика муассасаларида стационар шароитда узоқ муддат даволанишга муҳтож болаларга бевосита муассасанинг ўзида умумий ўрта таълим бериш ташкил этилади.
Даволаш-профилактика муассасаларида стационар шароитда узоқ муддат даволанишга муҳтож болаларга умумий ўрта таълим бериш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
17. Умумтаълим муассасаларида иқтидорли болаларни излаш, танлаб олиш ва уларни айрим фанлар чуқур ўрганиладиган ихтисослаштирилган умумтаълим муассасаларида (синфларида) ўқитиш бўйича аниқ мақсадли ишлар амалга оширилади.
18. Айрим фанлар чуқур ўрганиладиган ихтисослаштирилган мактаб (мактаб-интернат), олимпия ва миллий спорт турлари бўйича давлат ихтисослаштирилган мактаб-интернати, жисмоний ёки психик ривожланишида нуқсони бўлган болалар учун ихтисослаштирилган мактаб (мактаб-интернат), санаторий туридаги ихтисослаштирилган мактаб-интернат, алоҳида шароитларда таъминлаш, тарбиялаш ва таълим беришга муҳтож болалар учун ихтисослаштирилган мактабларни ташкил этиш тартиби ва улар фаолиятининг алоҳида хусусиятлари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
19. Жисмоний ёки психик ривожланишида нуқсони бўлган, алоҳида шароитларда ёхуд узоқ муддат даволанишга муҳтож бўлган болаларнинг таълим олишлари қуйидаги шаклларда амалга оширилади:
жисмоний ёки психик ривожланишида нуқсони бўлган болалар учун ихтисослаштирилган мактабда (мактаб-интернатда);
санаторий туридаги ихтисослаштирилган мактаб-интернатда;
инклюзив (уйғунлашган) шароитда яшаш жойларидаги умумий ўрта таълим мактабларида;
уйда якка тартибда;
даволаш-профилактика муассасаларида стационар шароитда.
20. Олис (тоғли, чўлли) аҳоли пунктларида яшовчи мактаб ёшидаги болаларнинг умумий ўрта таълим олишларини ташкил этиш мақсадида тегишли туман (шаҳар) ҳокимликларининг қарори асосида умумтаълим муассасаларининг филиаллари ташкил этилади.
Умумтаълим муассасаларининг филиалларида ўқувчилар сони 100 нафаргача бўлади.
Бошқа умумтаълим муассасаларига яқинлиги ҳамда моддий-техник базасининг ҳолатидан келиб чиқиб, туман (шаҳар) халқ таълими бўлимлари (кейинги ўринларда — халқ таълими бошқарув органлари) ҳамда туман (шаҳар) ҳокимликлари молия бўлимларининг таклифларига кўра, тегишли туман (шаҳар) ҳокимликларининг қарорлари асосида ўқувчиларининг сони 180 нафаргача бўлган умумтаълим муассасалари ҳам филиалларга айлантирилиши мумкин.
21. Заруриятга кўра, умумтаълим муассасаларида ўқувчиларнинг яшаши ва овқатланиши учун лозим даражадаги шарт-шароитлар яратилади.
22. Ўқувчиларнинг ота-оналари ёки уларнинг ўрнини босувчи шахсларнинг (кейинги ўринларда — ота-оналар) эҳтиёжидан келиб чиқиб, болаларнинг таълим-тарбиясига кўмаклашиш мақсадида умумтаълим муассасаларида куни узайтирилган гуруҳлар ташкил этилиши мумкин.
Куни узайтирилган гуруҳларнинг фаолият кўрсатиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан Молия вазирлиги билан келишилган ҳолда белгиланади.
23. Янги ўқув йилида умумтаълим муассасасида ташкил этиладиган синфлар сони муассасанинг харажатлар сметасида назарда тутилган кўрсаткичларга тўғри келмаган ҳолларда, ҳудудий халқ таълими бошқарув органлари ва туман (шаҳар) ҳокимликлари молия бўлимларининг розилиги билан қўшимча синфлар ташкил этилади.
4-боб. Ўқув-тарбия жараёнини ташкил этиш ва унинг мазмуни
24. Ўқув йили умумтаълим муассасаларида 2 сентябрдан келгуси йилнинг 25 майига қадар давом этади ва тўртта чоракка бўлинади.
25. Ўқув-тарбия жараёнини ташкил этишда қуйидаги муддатларга амал қилинади:
ўқув йилининг давомийлиги — 34 ҳафта (1 синфлар учун 33 ҳафта), Президент мактаблари ва спорт мактаблари бундан мустасно;
ўқув ҳафтасининг давомийлиги — 6 кун (педагогик кенгашнинг қарорига кўра I — IV синфлар учун 5 кун);
Президент, ижод, ихтисослаштирилган мактаб ва мактаб-интернатларда — 5 кун;
дарс машғулотининг давомийлиги — 45 дақиқа;
дарс машғулотлари оралиғидаги танаффуснинг давомийлиги — 5 — 10 дақиқа (ўқув куни ўртасидаги танаффуснинг давомийлиги — 15 — 30 дақиқа).
Меҳнат тўғрисидаги қонунчиликда байрам (ишланмайдиган) куни деб белгиланган кунларда дарс машғулотлари ўтказилмайди.
Байрам (ишланмайдиган) кунларига тўғри келиб қолган дарс машғулотларининг мавзулари ўқув дастурларини ихчамлаштирган ҳолда кейинги дарс машғулотларида ўтказилади.
26. Ўқув йили давомидаги таътилларнинг муддатлари қуйидагича белгиланади:
кузги таътил — 4 ноябрдан бошлаб 6 календарь кун;
қишки таътил — 28 декабрдан бошлаб 14 календарь кун;
баҳорги таътил — 21 мартдан бошлаб 7 календарь кун;
ёзги таътил — охирги босқичли назорат синови ўтказилган кундан (босқичли назорат ўтказилмайдиган синфлар учун ўқув йили тугаган кундан кейинги кундан) бошлаб 1 сентябргача.
Таътилнинг охирги куни байрам (ишланмайдиган) кунга тўғри келиб қолган тақдирда, дарс машғулотлари кейинги иш кунидан бошлаб давом эттирилади.
I синф ўқувчилари учун февраль ойи давомида қўшимча бир ҳафталик таътил белгиланади.
27. Умумтаълим муассасаларида ёзги таътил кунлари кундузги оромгоҳлар ва майдончалар ташкил этилиши мумкин.
28. Белгиланган меъёрлар бўйича тегишли майдонга эга бўлган умумтаълим муассасасининг синфлари тўлиқлиги 35 нафардан ортиб кетишига йўл қўйилмайди.
Намунавий лойиҳалар бўйича қурилмаган, мослаштирилган биноларда жойлашган, ўқувчилар сони етарли бўлмаган умумтаълим муассасаларида, олис (тоғли, чўлли) аҳоли пунктларида жойлашган умумтаълим муассасаларида, шунингдек ўзбек тилида ўқитилмайдиган умумтаълим муассасаларида ўқувчилар сони синфларни тўлдиришнинг ўзига хос шарт-шароитларидан келиб чиқиб, ҳудудий халқ таълими бошқарув органлари ва туман (шаҳар) ҳокимликларининг молия бўлимлари билан келишилган ҳолда белгиланади.
Умумтаълим муассасаларининг (филиалларининг) кам комплектли синфларида бошланғич синф ўқувчилари қуйидаги ҳолларда битта синфга бирлаштирилиши мумкин:
ўқувчилар сони 8 нафаргача бўлган I — IV синфлар;
ўқувчилар сони 12 нафаргача бўлган учта бошланғич синф;
ўқувчилар сони 24 нафаргача бўлган иккита бошланғич синф (I ва III, II ва IV синфлар).
29. Малакали ўқитувчилар етарли бўлган қуйидаги ҳолларда синфдаги ўқувчиларни икки гуруҳга бўлиб ўқитишга рухсат этилади:
ўқувчилар сони 25 нафар ва ундан зиёд бўлган умумий ўрта таълим муассасаларининг I — XI синфларида «Чет тили» фани, айрим фанларга ихтисослаштирилган умумий ўрта таълим муассасаларида ихтисослашган фанлар, V — XI синфларда «Информатика ва ахборот технологиялари», VIII — XI синфларда «Жисмоний тарбия», V — IX синфларда «Технология», X-XI синфларда «Чақирувга қадар бошланғич тайёргарлик» ва «Касбий таълим» фанлари, таълим тили ўзбек тили бўлмаган умумий ўрта таълим муассасаларининг II — XI синфларида «Ўзбек тили» фани ҳамда таълим тили рус тили бўлмаган умумтаълим муассасаларининг II — XI синфларида «Рус тили» фани.
30. Умумий ўрта таълимнинг давлат таълим стандартлари Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан тасдиқланади.
31. Умумий ўрта таълим муассасаларида ўқув-тарбиявий ишлар умумий ўрта таълимнинг таянч ўқув режаси ва умумий ўрта таълим дастури асосида амалга оширилади.
32. Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан давлат таълим стандартлари асосида янги ўқув йили учун ўқув режа ва унга тушунтириш хати ишлаб чиқилади ҳамда ҳар йили 1 июнга қадар умумтаълим муассасаларига етказиш учун Қорақалпоғистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги, Тошкент шаҳар халқ таълими бош бошқармаси ва вилоятлар халқ таълими бошқармаларига юборилади.
33. Ўқувчиларнинг сифатли билим олишини ва уларни умумий ўрта таълимнинг давлат таълим стандартларига мос ҳолда ўқитиш натижаларини назорат қилишни таъминлаш мақсадида умумтаълим муассасаларида қуйидаги назорат турлари олиб борилади:
жорий назорат — ўқувчиларнинг билим, кўникма ва малакаларини мунтазам равишда назорат қилиш учун сўровлар, назорат ишлари ёки тестлар кўринишида ўтказилади;
оралиқ назорат — чорак якунида ўқувчиларнинг билим, кўникма ва малакаларини баҳолаш учун ўқув дастурининг бир қисми тугаганда амалга оширилади ва у ёзма назорат иши ёки тестлар кўринишида олиб борилади;
босқичли назорат — ўқув йили тугаганда оғзаки, ёзма имтиҳон ҳамда тест синовлари кўринишида амалга оширилиб, унга асосан ўқувчининг якуний баҳоси, рейтинги аниқланади ва ўқувчини кейинги синфга ўтказишга қарор қилинади;
якуний назорат — таянч ўрта таълим ва ўрта таълим тугаганидан сўнг якуний давлат аттестацияси шаклида ўтказилади;
«Чет тили» фанидан ўқувчиларнинг ўзлаштириш даражаси халқаро баҳолаш тизими асосида аниқланиши мумкин.
Умумтаълим муассасаси ўқувчиларининг билимлари сифатини назорат қилишнинг рейтинг тизими тўғрисидаги низом Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги ҳамда Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси томонидан белгиланади.
Умумтаълим муассасалари ўқувчиларининг босқичли назорат имтиҳонлари ва якуний аттестацияларини ўтказиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан белгиланади.
33 1 . Умумтаълим муассасаларида ўқувчиларнинг билим, кўникма ва малакаларини баҳолаш бўйича босқичма-босқич мезонларга асосланган (форматив ва сумматив) баҳолаш тизими жорий этилади.
Мезонларга асосланган (форматив ва сумматив) баҳолаш тизимини жорий этиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги томонидан белгиланади.
34. Умумтаълим муассасаларининг V — XI синфлар ўқувчилари тегишли фанлардан босқичли назоратларни муваффақиятли топширганларидан сўнг кейинги синфга ўтказилади.
35. Тиббий-маслаҳат комиссиясининг хулосаси ва умумтаълим муассасасининг педагогик кенгаши қарори билан ўқувчилар якуний давлат аттестацияси ва босқичли назоратдан озод этилиши мумкин.
Ўқувчиларга синфдан синфга кўчириш имтиҳонлари ва якуний давлат аттестациясидан озод бўлиш ҳуқуқини берувчи касалликлар рўйхати Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги ҳамда Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан белгиланади.
Ўқувчиларнинг халқаро ва республика олимпиадалари, танловлари, мусобақалари ҳамда бошқа кўрик-танловлардаги иштироки якуний давлат аттестацияси ва босқичли назорат муддатларига тўғри келиб қолган тақдирда, улар тегишли якуний давлат аттестацияси ва босқичли назоратлардан озод этилади.
Уларнинг билимларини якуний баҳолаш ва рейтингини аниқлаш йиллик баҳолар асосида амалга оширилади.
36. Умумтаълим муассасалари битирувчиларига қуйидаги турдаги таълим тўғрисидаги ҳужжат (шаҳодатнома)лар берилади:
таянч ўрта таълим тўғрисидаги шаҳодатнома — умумтаълим муассасасининг IX синфни тугатган, таълим дастурларини давлат таълим стандартлари талаблари даражасида ўзлаштирган ва ўқув фанларидан йил якуни бўйича ижобий баҳоланган, якуний давлат аттестациясини муваффақиятли топширган битирувчиларга берилади;
таянч ўрта таълим тўғрисидаги аъло даражали шаҳодатнома — умумтаълим муассасасининг IX синфни тугатган, таълим дастурларини давлат таълим стандартлари талаблари даражасида ўзлаштирган, VII синфдаги мусиқа ва тасвирий санъат фанларидан, VIII — IX синфлардаги барча фанлардан чораклик, йиллик ва якуний давлат аттестация баҳолари аъло бўлган битирувчиларга берилади;
ўрта таълим тўғрисидаги шаҳодатнома — умумтаълим муассасасининг XI синфни тугатган, таълим дастурларини давлат таълим стандартлари талаблари даражасида ўзлаштирган ва ўқув фанларидан йил якуни бўйича ижобий баҳоланган, якуний давлат аттестациясини муваффақиятли топширган битирувчиларга берилади;
ўрта таълим тўғрисидаги (кумуш медал билан) шаҳодатнома — умумтаълим муассасасининг XI синфни тугатган, таълим дастурларини давлат таълим стандартлари талаблари даражасида ўзлаштирган ва якуний давлат аттестациясини муваффақиятли топширган, IX синфини битирганлик тўғрисидаги аъло даражали шаҳодатномаси мавжуд, X-XI синфлардаги барча фанлардан йиллик баҳолари аъло бўлган битирувчиларга берилади;
ўрта таълим тўғрисидаги аъло даражали (олтин медал билан) шаҳодатнома — умумтаълим муассасасининг XI синфни тугатган, таълим дастурларини давлат таълим стандартлари талаблари даражасида ўзлаштирган, IX синфини битирганлик тўғрисидаги аъло даражали шаҳодатномаси мавжуд, X-XI синфлардаги барча фанлардан чораклик, йиллик ва якуний давлат аттестация баҳолари аъло бўлган XI синф битирувчиларига берилади.
Умумий ўрта таълим тўғрисидаги расмий давлат ҳужжатлари ҳамда олтин ва кумуш медалларнинг давлат намунаси ва битирувчиларга бериш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
37. Давлат таълим стандартлари доирасида умумий ўрта таълим дастурларини мустақил ўзлаштирган ўқувчиларга экстернат тартибида якуний давлат аттестациясини топшириш ҳуқуқи берилади. Якуний давлат аттестациясини экстернат тартибида муваффақиятли топширган битирувчиларга давлат намунасидаги шаҳодатнома берилади.
Экстернат тартибидаги таълим олишни ташкил этиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.
38. Умумтаълим муассасаларидаги ўқув-тарбия жараёни билан боғлиқ бошқа масалалар (дарс жадвалини шакллантириш, ҳафталик ўқув юклама) умумий ўрта таълимнинг давлат стандартига асосан ишлаб чиқилган ўқув режага мувофиқ белгиланади.
5-боб. Умумтаълим муассасасига ўқишга қабул қилиш
39. Мактаб ёшидаги болаларни умумий ўрта таълимга қамраб олиш туман (шаҳар) ҳокимликларининг қарори билан умумтаълим муассасаларига бириктирилган ҳудудлар (микроҳудуд) доирасида умумтаълим муассасаси томонидан рўйхатга олиш орқали амалга оширилади.
Бунда бириктирилган ҳудудлар (микроҳудуд) доирасида яшаш ва турган жойи бўйича рўйхатдан ўтган ва ҳақиқатда яшовчи оила фарзандлари инобатга олинади.
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар давлат тасарруфидаги мактабларга навбатга қўйилмаган ҳолда жойлаштирилади.
40. Умумтаълим муассасалари, маҳаллий давлат ҳокимияти органлари ва ҳудудий халқ таълими бошқарув органлари мактаб ёшидаги болаларни умумий ўрта таълимга, ўрта махсус ва бошланғич профессионал таълим муассасаларига тўлиқ қамраб олиш, ўқувчиларнинг дарсларга қатнашиш ҳолати юзасидан мониторинг олиб бориш ва унинг натижасида аниқланган муаммоларни бартараф этиш бўйича зарур чоралар кўради.
41. Умумтаълим муассасаси раҳбарияти мазкур муассасага бириктирилган ҳудуддаги мактаб ёшидаги болаларни ўз вақтида умумтаълим муассасасига ўқишга жалб қилиш учун масъул ҳисобланади.
Мактаб ёшидаги болаларни умумтаълим муассасасига жалб этиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан белгиланади.
42. Умумий ўрта таълим муассасаларининг I синфига болалар етти ёшга тўладиган йилда тиббий хулосага мувофиқ қабул қилинади.
Олти ёшдан етти ёшгача бўлган болаларни бошланғич таълимга бир йиллик мажбурий тайёрлаш Мактабгача таълими вазирлиги томонидан амалга оширилади.
Мактаб ёшидаги болаларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан Халқ таълими вазирлиги билан келишилган ҳолда белгиланади.
2027/2028 ўқув йилидан бошлаб — бошланғич таълимга мажбурий бир йиллик тайёрловдан ўтганлик тўғрисида давлат намунасидаги сертификат.
44. Болалар умумтаълим муассасасининг I синфига тайёргарлик даражасидан қатъи назар, танловсиз қабул қилинади, мусиқа ва санъатга ихтисослаштирилган таълим муассасалари бундан мустасно.
45. Ихтисослаштирилган мусиқа ва санъат мактабларига ҳамда Президент, ижод, спорт ва ихтисослаштирилган мактабларга ўқувчиларни қабул қилиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
46. Ўқишга қабул қилинаётган болаларнинг ота-оналари умумтаълим муассасаси устави, ички тартиб-қоидалари ва таълим-тарбия жараёнини тартибга солувчи бошқа ҳужжатлар билан таништирилиши лозим.
Умумтаълим муассасасида ҳужжатларни юритиш тартиби тўғрисидаги йўриқнома Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан тасдиқланади.
47. Умумтаълим муассасаси раҳбарияти ҳар йили июнь — август ойларида ўқишга қабул қилиш ишларини ташкил этиш учун зарур чораларни кўради.
48. Хорижий фуқароларни умумтаълим муассасаларига ўқишга қабул қилиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
49. Ота-оналар фарзандларини ўқув йили давомида ёки у тугаганидан кейин бир синфдан бошқа синфга ёки бир умумтаълим муассасасидан бошқасига ўтказиш ҳуқуқига эга.
Ўқувчиларни синфдан синфга, бир умумтаълим муассасасидан бошқасига ўтказиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан белгиланади.
6-боб. Ўқувчилар соғлиғини муҳофаза қилиш
50. Ўқувчиларга тиббий хизмат кўрсатиш умумтаълим муассасаларига тиббиёт муассасалари томонидан бириктирилган тиббиёт ходимлари томонидан амалга оширилади.
Тиббиёт ходимлари мактаб раҳбарияти ва педагог ходимлар билан бир қаторда даволаш-профилактика тадбирларини ташкил этиш, санитария нормалари, қоидалари ва гигиена нормативларига риоя қилиш, овқатланиш режими ва сифатига, ўқувчиларни тиббий кўрикни ўтказиш ва соғломлаштириш учун масъулдирлар.
51. Умумтаълим муассасаси раҳбарияти томонидан тиббиёт ходимларининг фаолият олиб бориши учун зарур шарт-шароитлар (махсус жой, мебель ва тиббий жиҳозлар, биринчи тиббий ёрдам кўрсатиш учун зарур бўлган дори-дармонлар) яратиб берилади.
52. Умумтаълим муассасаси ўқувчиларини ҳар йилги тиббий кўрикдан ўтказиш Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади.
53. Умумтаълим муассасаларида таълим-тарбия жараёнини психологик жиҳатдан таъминлаш психологлар томонидан амалга оширилади.
54. Оғзаки нутқ нуқсонлари ва товуш талаффузида камчиликлари бўлган ўқувчиларга коррекцион-логопедик ёрдам бериш мақсадида умумтаълим муассасасида ўқитувчи-логопедлар (дефектологлар) фаолият юритадиган логопедия шохобчаси ташкил этилиши мумкин.
Логопедия шохобчасининг ташкил этилиши ва фаолият кўрсатиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан белгиланади.
7-боб. Педагог кадрларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш
55. Тегишли маълумоти, касб тайёргарлиги бор ва юксак ахлоқий фазилатларга эга бўлган шахслар педагогик фаолият билан шуғулланиш ҳуқуқига эга.
Педагогик фаолият билан шуғулланиш суд ҳукмига асосан ман этилган шахсларнинг умумтаълим муассасаларида бу фаолият билан шуғулланишига йўл қўйилмайди.
56. Педагог кадрларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш, касб маҳоратининг рақобатбардош даражада сақлаб турилиши халқ таълими бошқаруви органлари томонидан ташкил этилади ва назорат қилинади.
57. Умумтаълим муассасаси педагогик жамоа аъзолари ўқитиш йўналишлари (табиий, аниқ, гуманитар, ижтимоий ва бошқа фанлар) бўйича услубий бирлашмаларга бирлашадилар.
58. Умумтаълим муассасалари ўқитувчиларининг (ўқув фанлари ва соатлари бўйича) вазифасини вақтинча бажариб туриш тартиби ҳамда ходимларининг синфдан ташқари фаолиятини тартибга солиш Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан белгиланади.
59. Умумтаълим муассасаси раҳбарияти ўқитувчиларнинг обрў-эътибори ва ижтимоий мақомини, уларнинг масъулияти ва касб маҳоратини ошириш бўйича аниқ йўналишли ишларни амалга оширади, уларнинг тизимли равишда малака оширишлари ва ўз устида ишлашлари, таълим жараёнига илғор педагогик ва ахборот коммуникация технологиялари, шунингдек янги ўқув дастурлари жорий этилиши учун шарт-шароитлар яратади.
8-боб. Умумий ўрта таълимни бошқариш
60. Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги умумий ўрта таълимни бошқариш бўйича махсус ваколат берилган орган ҳисобланади.
Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги тизимини Қорақалпоғистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги, Тошкент шаҳар халқ таълими бош бошқармаси, вилоятлар халқ таълими бошқармалари, халқ таълими бошқарув органлари ҳамда бошқа ташкилотлар ташкил этади.
Қорақалпоғистон Республикаси халқ таълими вазири, вилоятлар халқ таълими бошқармаси бошлиқлари ва Тошкент шаҳар халқ таълими бош бошқармаси бошлиғи, туман (шаҳар) халқ таълими бўлими мудирлари бир вақтнинг ўзида тегишинча Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши Раиси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар, туман (шаҳар) ҳокимларининг таълим ва тарбия масалалари бўйича маслаҳатчилари ҳисобланади.
61. Вазирлик ва идоралар тизимидаги умумтаълим муассасалари бевосита тегишли вазирлик ва идорага бўйсунади.
62. Вазирлик ва идоралар тизимидаги умумтаълим муассасалари уларни жойлаштириш учун тегишли бино, моддий-техник база (мебель, ўқув-лаборатория жиҳозлари, ахборот-коммуникация технологиялари, спорт анжомлари ва бошқалар) ҳамда малакали раҳбар ходимлар ва педагоглар мавжуд бўлганда, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорига мувофиқ ташкил этилади.
Маҳаллий давлат ҳокимияти органлари тизимидаги умумтаълим муассасалари минтақаларнинг ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш эҳтиёжларига мувофиқлиги таъминланган ҳолда, уларни жойлаштириш учун тегишли бино, моддий-техник база (мебель, ўқув-лаборатория жиҳозлари, ахборот-коммуникация технологиялари, спорт анжомлари ва бошқалар) ҳамда малакали раҳбар ходимлар ва педагоглар мавжуд бўлганда, тегишлича вилоят ёки туман (шаҳар) ҳокимликларининг қарорига мувофиқ ташкил этилади.
Нодавлат таълим ташкилотлари муассис (таъсисчи) томонидан ташкил этилади ва қонунчиликка мувофиқ бериладиган лицензия асосида фаолият юритади.
63. Умумтаълим муассасасига бевосита раҳбарлик тегишли халқ депутатлари туман (шаҳар) Кенгашлари билан келишилган ҳолда ҳудудий халқ таълими бошқармалари томонидан тайинланган директор томонидан амалга оширилади.
Умумтаълим муассасаси директори муассасанинг ташкилий-ҳуқуқий, ўқув-тарбиявий, маънавий-маърифий ва молиявий-хўжалик фаолиятининг ташкил этилишига бевосита масъул ҳисобланади.
Умумтаълим муассасаси директори йил якуни бўйича халқ депутатлари туман (шаҳар) Кенгашлари ва жамоатчилик вакилларига 3 йиллик дастурнинг ижроси юзасидан ҳисобот беради ва ҳисобот натижасига кўра унинг фаолиятига халқ депутатлари туман (шаҳар) Кенгашлари томонидан баҳо бериб борилади.
64. Нодавлат таълим ташкилотларидаги ҳамда идоравий бўйсунувидан қатъи назар, барча давлат умумтаълим муассасаларидаги ўқув-тарбия жараёнига услубий раҳбарлик Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги, Тошкент шаҳар халқ таълими бош бошқармаси, вилоятлар халқ таълими бошқармалари ва халқ таълими бошқарув органлари томонидан амалга оширилади.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Президент, ижод ва ихтисослаштирилган мактабларни ривожлантириш агентлиги тизимидаги таълим муассасалари бундан мустасно.
65. Умумтаълим муассасаларида педагогик кенгашлар тузилади. Умумтаълим муассасаларида ўқув-тарбия жараёнини такомиллаштириш, унинг моддий-техник базасини мустаҳкамлаш ва фаолиятини ривожлантиришга кўмаклашиш, таълим жараёни иштирокчиларининг ўзаро ҳамкорлигини кучайтириш мақсадида кузатув кенгашлари тузилиши мумкин. Педагогик ва кузатув кенгашларининг фаолияти Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан тартибга солинади.
66. Педагогик кенгаш умумтаълим муассасасида ўқув-тарбия жараёнининг ташкил этилишида олий бошқарув органи ҳисобланади.
67. Умумтаълим муассасасида қонунчиликка мувофиқ ўқувчиларнинг жамоат бирлашмалари фаолият кўрсатади.
68. Умумтаълим муассасаларини аттестациядан ўтказиш ва аккредитация қилиш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади.
69. Умумтаълим муассасасининг раҳбар ва педагог ходимларини аттестациядан ўтказиш ва уларга малака тоифалари бериш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
9-боб. Молиялаштириш ва моддий-техник таъминоти
70. Давлат умумтаълим муассасасининг фаолиятини молиялаштириш белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказилган ва тасдиқланган харажатлар сметасига мувофиқ амалга оширилади.
71. Давлат умумтаълим муассасасига бюджетдан ташқари қўшимча маблағларни жалб этиш бюджетдан молиялаштириш камайтиришга олиб келмаслиги лозим.
72. Умумтаълим муассасаси ўз уставида белгиланган мақсадларга мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланиши мумкин.
73. Давлат умумтаълим муассасалари фаолиятини молиялаштириш қуйидаги манбалар ҳисобидан амалга оширилади:
Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари;
умумтаълим муассасасининг тадбиркорлик фаолиятидан, қонунчиликда тақиқланмаган шартнома асосида пулли хизмат кўрсатиш, бино ва иншоотларни, жиҳоз ва анжомларни ижарага беришдан олинган даромадлар;
жисмоний ва юридик шахсларнинг қонун билан тақиқланмаган ҳомийлик хайриялари, маҳаллий ҳамда халқаро ташкилотларнинг грантлари;
қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар.
74. Давлат умумтаълим муассасалари штатидаги ходимлар сони умумтаълим муассасаларининг намунавий штатларига мувофиқ белгиланади.
Давлат умумтаълим муассасаларининг намунавий штатлари Ўзбекистон Республикаси Меҳнат вазирлиги ҳамда Молия вазирлиги билан келишилган ҳолда Халқ таълими вазирлиги томонидан тасдиқланади.
75. Умумтаълим муассасасида ўқувчиларга давлат таълим стандартлари доирасида бепул умумий ўрта таълим берилишидан ташқари, қўшимча (шу жумладан пулли) таълим хизматлари кўрсатилиши мумкин.
Ота-оналарнинг истакларига кўра, умумтаълим муассасаларида пулли хизмат асосида 5-6 ёшли болаларни умумий ўрта таълимга тайёрлов гуруҳлари ҳам ташкил этилиши мумкин.
76. Қонунчиликда тақиқланмаган фаолиятдан олинган даромад ҳисобига сотиб олинган мол-мулк умумтаълим муассасасининг мол-мулки таркибига киритилади.
77. Умумтаълим муассасасининг мол-мулки ва пул маблағлари сарфланиши учун бевосита унинг раҳбари жавобгар ҳисобланади.
78. Умумтаълим муассасаси томонидан қонунчиликка мувофиқ молиявий ва статистик ҳисобот юритилади.
79. Умумтаълим муассасаси ходимларини моддий ва маънавий рағбатлантириш ҳамда иш ҳақига устамалар қонунчиликка мувофиқ белгиланади.
80. Умумтаълим муассасаларининг моддий-техник таъминоти ва кадрлар билан таъминланиши белгиланган нормативларга мувофиқ эҳтиёжлар асосида амалга оширилади.
10-боб. Якуний қоидалар
81. Умумтаълим муассасалари ва халқ таълими бошқарув органларининг халқаро ҳамкорлиги халқаро шартномалар асосида халқаро ва хорижий ташкилотлар билан педагогик ахборот ва тажриба алмашиш, педагог ходимларнинг малака ошириши ҳамда стажировка ўташи шаклида амалга оширилади.
82. Умумтаълим муассасалари ўқувчиларнинг ота-оналари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, бошқа таълим муассасалари ва нодавлат нотижорат ташкилотлар билан узвий алоқада фаолият кўрсатади.
83. Умумтаълим муассасаларида уларнинг иш фаолияти билан боғлиқ бўлмаган ташкилотлар, жумладан, сиёсий партиялар ва ҳаракатлар ташкил этилишига ва фаолият юритишига йўл қўйилмайди.
84. Умумтаълим муассасасини қайта ташкил этиш ёки тугатиш қонун талабларига мувофиқ ўқув йили якунида муассис (таъсисчи) томонидан амалга оширилади.
Тугатилган умумтаълим муассасаси муассиси (таъсисчиси) ўқувчиларни ота-оналарнинг розилиги билан бошқа умумтаълим муассасаларига ўтказиш масъулиятини олади.
85. Умумтаълим муассасаси тугатилган тақдирда унинг пул маблағлари ва мол-мулкидан, унинг мажбуриятларини қоплаш бўйича тўловлар чегирилган ҳолда, қонун ҳужжатларига ва умумтаълим муассасаси уставига мувофиқ фойдаланилади.
Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 15 мартдаги 140-сон қарорига 2-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг ўз кучини йўқотган деб ҳисобланаётган айрим қарорлари
1. Вазирлар Маҳкамасининг «Таълим муассасалари тўғрисидаги норматив ҳужжатларни тасдиқлаш ҳақида» 1995 йил 21 ноябрдаги 440-сон қарори (Ўзбекистон Республикаси ҚТ, 1995 й., 11-сон, 44-модда).
2. Вазирлар Маҳкамасининг «Касб-ҳунар таълими ўқув юртлари тўғрисидаги низомларни тасдиқлаш ҳақида» 1996 йил 11 декабрдаги 439-сон қарори (Ўзбекистон Республикаси ҚТ, 1996 й., 12-сон, 36-модда).
4. Вазирлар Маҳкамасининг «Умумтаълим мактабларининг ўқув биноларидан самарали фойдаланишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида» 1999 йил 19 июлдаги 352-сон қарори .
5. Вазирлар Маҳкамасининг «Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълимига изчил ўтишни таъминлашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида» 2003 йил 29 октябрдаги 473-сон қарори 1-бандининг учинчи хатбоши , шунингдек қарорга 2-илова .
6. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартиришлар киритиш тўғрисида (Вазирлар Маҳкамасининг «Мактабдан ташқари таълим тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2011 йил 28 февралдаги 50-сон ҳамда «Халқ таълими ҳудудий органлари тузилмасини такомиллаштириш тўғрисида» 2011 йил 1 мартдаги 52-сон қарорлари)» 2011 йил 20 июндаги 183-сон қарори (Ўзбекистон Республикаси ҚТ, 2011 й., 6-сон, 55-модда)га илованинг 1 ва 4-бандлари .
Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ
Тошкент ш.,
2017 йил 15 март,
140-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
qarori
NIZOM
ROʻYXATI
Umumiy oʻrta taʼlim toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
Umumiy oʻrta taʼlimga qoʻyilayotgan zamonaviy talablarni hisobga olgan holda umumiy oʻrta taʼlim muassasalari faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisidagi normativ-huquqiy hujjatlarni takomillashtirish, umumiy oʻrta taʼlimning oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi bilan uzviy aloqadorligini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
1. Umumiy oʻrta taʼlim toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 2-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.
3. Vazirliklar va idoralar oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar.
4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taʼlim va ilm-fan masalalari axborot-tahlil departamenti zimmasiga yuklansin.
Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 15-martdagi 140-son qaroriga 1-ILOVA
Umumiy oʻrta taʼlim toʻgʻrisida
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasida umumiy oʻrta taʼlimni tashkil etish va umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining (keyingi oʻrinlarda — umumtaʼlim muassasasi) faoliyatini amalga oshirish tartibini belgilaydi.
Mazkur Nizom talablari barcha umumtaʼlim muassasalariga nisbatan tatbiq etiladi.
2. Umumiy oʻrta taʼlimning muddati 11 yil boʻlib, uzluksiz taʼlim tizimining majburiy mustaqil turi hisoblanadi hamda “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga va mazkur Nizomga muvofiq amalga oshiriladi.
3. Umumtaʼlim muassasalari oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlariga, ushbu Nizomga, boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga, shuningdek oʻz ustavlariga amal qiladi.
4. Umumtaʼlim muassasasi yuridik shaxs hisoblanadi va oʻz ustaviga, mustaqil balansiga, shaxsiy gʻazna hisobvaraqlariga (davlat taʼlim muassasalari uchun), bank hisob raqamlariga, oʻz nomi koʻrsatilgan muhrga (davlat umumtaʼlim muassasalarining muhrida Oʻzbekiston Respublikasining Davlat gerbi tasviri tushiriladi), shtampga va blankalarga ega boʻladi.
5. Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotining ustavi taʼlim tashkilotining muassislari tomonidan tasdiqlanadi va hududiy tegishli tuman (shahar) davlat xizmatlari markazi tomonidan roʻyxatga olinadi.
Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotining namunaviy ustavi:
umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari va ixtisoslashtirilgan maktablar uchun — Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan;
Prezident, ijod va ixtisoslashtirilgan maktablar uchun — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Prezident, ijod va ixtisoslashtirilgan maktablarni rivojlantirish agentligi tomonidan ishlab chiqiladi.
6. Davlat umumtaʼlim muassasalarida umumiy oʻrta taʼlim olish bepul amalga oshiriladi.
7. Umumtaʼlim muassasasida taʼlim olish tilini tanlash Oʻzbekiston Respublikasining “Davlat tili haqida”gi Qonuniga muvofiq amalga oshiriladi.
2-bob. Umumiy oʻrta taʼlimning maqsadi va vazifalari
8. Davlat taʼlim standartlariga muvofiq har bir shaxsning taʼlim va tarbiya olishdagi konstitutsiyaviy huquqini roʻyobga chiqarish umumiy oʻrta taʼlimning maqsadi hisoblanadi.
Umumiy oʻrta taʼlim oʻquvchilarga bilimlarning zarur hajmini beradi, mustaqil fikrlash, tashkilotchilik qobiliyati va amaliy tajriba koʻnikmalarini rivojlantiradi, dastlabki tarzda kasbga yoʻnaltirishga va taʼlimning navbatdagi bosqichini tanlashga yordam beradi.
9. Umumiy oʻrta taʼlimning vazifalari quyidagilardan iborat:
oʻquvchilar tomonidan muntazam bilimlar olinishini taʼminlash, ularda bilim olish ehtiyojini rivojlantirish, bazaviy oʻquv, ilmiy va umummadaniy bilimlarni shakllantirish;
oʻquvchilarda milliy hamda umumbashariy qadriyatlarni uygʻunlashtirish asosida yuksak maʼnaviy-axloqiy fazilatlarni tarbiyalash, oʻz Vataniga va xalqiga sodiq fuqaroni shakllantirish;
taʼlimning uzluksizligini va izchilligini, umumtaʼlim muassasalari oʻquv dasturlarining oʻrta maxsus, boshlangʻich professional taʼlim muassasalari oʻquv dasturlari bilan uzviy bogʻliqligini taʼminlash;
taʼlim-tarbiya jarayoniga oʻqitishning zamonaviy va innovatsion pedagogik uslublarini hamda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish orqali taʼlim sifatini oshirish;
oʻquvchilarning individual ijobiy xususiyatlarini aniqlash, qoʻllab-quvvatlash va rivojlantirish, ularning yuksak darajada taʼlim-tarbiya olishlari, ijodiy imkoniyatlarini shakllantirish va rivojlantirish uchun shart-sharoit yaratib berish;
professional tashxislash va kasb-hunarga yoʻnaltirish, shuningdek oʻquvchilarni yuqori malaka talab etmaydigan kasblarga tayyorlash.
10. Umumtaʼlim muassasalari umumiy oʻrta taʼlimning maqsad va vazifalarini amalga oshirish uchun zarur tashkiliy, oʻquv-uslubiy, moddiy-texnik va psixologik-pedagogik shart-sharoitlarni yaratib beradi.
3-bob. Umumiy oʻrta taʼlimni tashkil etish
11. Umumiy oʻrta taʼlim boshlangʻich taʼlim (I — IV sinflar), tayanch oʻrta taʼlim (I — IX sinflar) va oʻrta taʼlim (X — XI sinflar) bosqichlaridan iborat boʻlib, kunduzgi taʼlim shaklida amalga oshiriladi.
12. Boshlangʻich taʼlim oʻquvchilarda oʻqish, yozish, sanash, oʻquv faoliyatining asosiy malaka va koʻnikmalari, ijodiy fikrlash xislatlari, oʻzini oʻzi nazorat qilish, nutq va xulq-atvor madaniyati, shaxsiy gigiyena va sogʻlom turmush tarzi asoslarini egallashni taʼminlashga yoʻnaltiriladi.
13. Umumiy oʻrta taʼlim muntazam va tizimli bilimlar olinishini, keng dunyoqarash hamda ijodiy mustaqil fikrlash shakllantirilishini, oʻquvchining barkamol shaxs sifatida kamol topishini, uning qiziqishlari va ijodiy qobiliyatlarining rivojlantirilishini taʼminlaydi.
Oʻrta taʼlim oʻquv dasturiga muvofiq oʻquvchilar tomonidan zarur bilim, malaka va koʻnikmalar oʻzlashtirilishini, shuningdek taʼlimning keyingi turi tanlanishini hamda yuqori malaka talab qilinmaydigan kasblar egallashini taʼminlaydi.
Umumiy oʻrta taʼlim umumtaʼlim muassasalarida uzluksiz tarzda, majburiy boʻlgan oʻn bir yil davomida amalga oshiriladi.
14. Umumiy oʻrta taʼlim mazmuni oʻquv rejasi davlat va maktab komponentlardan iborat boʻladi.
Davlat komponentlari umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standarti bilan belgilanadi va oʻquvchilarning oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalarida bilimlar asoslarini yanada puxta oʻrganish va kasb-hunar egallashi uchun yetarli boʻlgan zaruriy darajani belgilaydi.
Maktab komponentlari oʻquvchining ehtiyojlari va qobiliyatlaridan, maktabning moddiy-texnik va kadrlar bilan taʼminlanganlik darajasidan kelib chiqib belgilanadi.
15. Umumtaʼlim muassasalarining quyidagi turlari tashkil etilishi mumkin:
boshlangʻich maktab (oʻqitish muddati 4 yil: I — IV sinflar);
umumiy oʻrta taʼlim maktabi (oʻqitish muddati 11 yil: I — XI sinflar);
ayrim fanlarga ixtisoslashtirilgan maktab (oʻqitish muddati 7 yil: V — XI sinflar);
ayrim fanlarga ixtisoslashtirilgan maktab-internat (oʻqitish muddati 5 yil: VII — XI sinflar);
ijod maktabi (oʻqitish muddati 5 yil: VII — XI sinflar);
Prezident maktabi (oʻqitish muddati 7 yil V — XI sinflar);
olimpiya va milliy sport turlari boʻyicha davlat ixtisoslashtirilgan maktab-internati (oʻqitish muddati 7 yil: V — XI sinflar);
jismoniy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktab-internat (oʻqitish muddati 11 yil: I — XI sinflar);
psixik (intellektual) rivojlanishida nuqson boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan (yordamchi) maktab, maktab-internat (oʻqitish muddati 9 yil: I — IX sinflar);
sanatoriy turidagi ixtisoslashtirilgan maktab-internat (oʻqitish muddati 11 yil: I — XI sinflar);
respublika ixtisoslashtirilgan oʻquv-taʼlim muassasasi (oʻqitish muddati zaruriyatga koʻra).
16. Davolash-profilaktika muassasalarida statsionar sharoitda uzoq muddat davolanishga muhtoj bolalarga bevosita muassasaning oʻzida umumiy oʻrta taʼlim berish tashkil etiladi.
Davolash-profilaktika muassasalarida statsionar sharoitda uzoq muddat davolanishga muhtoj bolalarga umumiy oʻrta taʼlim berish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
17. Umumtaʼlim muassasalarida iqtidorli bolalarni izlash, tanlab olish va ularni ayrim fanlar chuqur oʻrganiladigan ixtisoslashtirilgan umumtaʼlim muassasalarida (sinflarida) oʻqitish boʻyicha aniq maqsadli ishlar amalga oshiriladi.
18. Ayrim fanlar chuqur oʻrganiladigan ixtisoslashtirilgan maktab (maktab-internat), olimpiya va milliy sport turlari boʻyicha davlat ixtisoslashtirilgan maktab-internati, jismoniy yoki psixik rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktab (maktab-internat), sanatoriy turidagi ixtisoslashtirilgan maktab-internat, alohida sharoitlarda taʼminlash, tarbiyalash va taʼlim berishga muhtoj bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktablarni tashkil etish tartibi va ular faoliyatining alohida xususiyatlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
19. Jismoniy yoki psixik rivojlanishida nuqsoni boʻlgan, alohida sharoitlarda yoxud uzoq muddat davolanishga muhtoj boʻlgan bolalarning taʼlim olishlari quyidagi shakllarda amalga oshiriladi:
jismoniy yoki psixik rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktabda (maktab-internatda);
sanatoriy turidagi ixtisoslashtirilgan maktab-internatda;
inklyuziv (uygʻunlashgan) sharoitda yashash joylaridagi umumiy oʻrta taʼlim maktablarida;
uyda yakka tartibda;
davolash-profilaktika muassasalarida statsionar sharoitda.
20. Olis (togʻli, choʻlli) aholi punktlarida yashovchi maktab yoshidagi bolalarning umumiy oʻrta taʼlim olishlarini tashkil etish maqsadida tegishli tuman (shahar) hokimliklarining qarori asosida umumtaʼlim muassasalarining filiallari tashkil etiladi.
Umumtaʼlim muassasalarining filiallarida oʻquvchilar soni 100 nafargacha boʻladi.
Boshqa umumtaʼlim muassasalariga yaqinligi hamda moddiy-texnik bazasining holatidan kelib chiqib, tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimlari (keyingi oʻrinlarda — xalq taʼlimi boshqaruv organlari) hamda tuman (shahar) hokimliklari moliya boʻlimlarining takliflariga koʻra, tegishli tuman (shahar) hokimliklarining qarorlari asosida oʻquvchilarining soni 180 nafargacha boʻlgan umumtaʼlim muassasalari ham filiallarga aylantirilishi mumkin.
21. Zaruriyatga koʻra, umumtaʼlim muassasalarida oʻquvchilarning yashashi va ovqatlanishi uchun lozim darajadagi shart-sharoitlar yaratiladi.
22. Oʻquvchilarning ota-onalari yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning (keyingi oʻrinlarda — ota-onalar) ehtiyojidan kelib chiqib, bolalarning taʼlim-tarbiyasiga koʻmaklashish maqsadida umumtaʼlim muassasalarida kuni uzaytirilgan guruhlar tashkil etilishi mumkin.
Kuni uzaytirilgan guruhlarning faoliyat koʻrsatish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda belgilanadi.
23. Yangi oʻquv yilida umumtaʼlim muassasasida tashkil etiladigan sinflar soni muassasaning xarajatlar smetasida nazarda tutilgan koʻrsatkichlarga toʻgʻri kelmagan hollarda, hududiy xalq taʼlimi boshqaruv organlari va tuman (shahar) hokimliklari moliya boʻlimlarining roziligi bilan qoʻshimcha sinflar tashkil etiladi.
4-bob. Oʻquv-tarbiya jarayonini tashkil etish va uning mazmuni
24. Oʻquv yili umumtaʼlim muassasalarida 2-sentabrdan kelgusi yilning 25-mayiga qadar davom etadi va toʻrtta chorakka boʻlinadi.
25. Oʻquv-tarbiya jarayonini tashkil etishda quyidagi muddatlarga amal qilinadi:
oʻquv yilining davomiyligi — 34 hafta (1 sinflar uchun 33 hafta), Prezident maktablari va sport maktablari bundan mustasno;
oʻquv haftasining davomiyligi — 6 kun (pedagogik kengashning qaroriga koʻra I — IV sinflar uchun 5 kun);
Prezident, ijod, ixtisoslashtirilgan maktab va maktab-internatlarda — 5 kun;
dars mashgʻulotining davomiyligi — 45 daqiqa;
dars mashgʻulotlari oraligʻidagi tanaffusning davomiyligi — 5 — 10 daqiqa (oʻquv kuni oʻrtasidagi tanaffusning davomiyligi — 15 — 30 daqiqa).
Mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikda bayram (ishlanmaydigan) kuni deb belgilangan kunlarda dars mashgʻulotlari oʻtkazilmaydi.
Bayram (ishlanmaydigan) kunlariga toʻgʻri kelib qolgan dars mashgʻulotlarining mavzulari oʻquv dasturlarini ixchamlashtirgan holda keyingi dars mashgʻulotlarida oʻtkaziladi.
26. Oʻquv yili davomidagi taʼtillarning muddatlari quyidagicha belgilanadi:
kuzgi taʼtil — 4-noyabrdan boshlab 6 kalendar kun;
qishki taʼtil — 28-dekabrdan boshlab 14 kalendar kun;
bahorgi taʼtil — 21-martdan boshlab 7 kalendar kun;
yozgi taʼtil — oxirgi bosqichli nazorat sinovi oʻtkazilgan kundan (bosqichli nazorat oʻtkazilmaydigan sinflar uchun oʻquv yili tugagan kundan keyingi kundan) boshlab 1-sentabrgacha.
Taʼtilning oxirgi kuni bayram (ishlanmaydigan) kunga toʻgʻri kelib qolgan taqdirda, dars mashgʻulotlari keyingi ish kunidan boshlab davom ettiriladi.
I sinf oʻquvchilari uchun fevral oyi davomida qoʻshimcha bir haftalik taʼtil belgilanadi.
27. Umumtaʼlim muassasalarida yozgi taʼtil kunlari kunduzgi oromgohlar va maydonchalar tashkil etilishi mumkin.
28. Belgilangan meʼyorlar boʻyicha tegishli maydonga ega boʻlgan umumtaʼlim muassasasining sinflari toʻliqligi 35 nafardan ortib ketishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Namunaviy loyihalar boʻyicha qurilmagan, moslashtirilgan binolarda joylashgan, oʻquvchilar soni yetarli boʻlmagan umumtaʼlim muassasalarida, olis (togʻli, choʻlli) aholi punktlarida joylashgan umumtaʼlim muassasalarida, shuningdek oʻzbek tilida oʻqitilmaydigan umumtaʼlim muassasalarida oʻquvchilar soni sinflarni toʻldirishning oʻziga xos shart-sharoitlaridan kelib chiqib, hududiy xalq taʼlimi boshqaruv organlari va tuman (shahar) hokimliklarining moliya boʻlimlari bilan kelishilgan holda belgilanadi.
Umumtaʼlim muassasalarining (filiallarining) kam komplektli sinflarida boshlangʻich sinf oʻquvchilari quyidagi hollarda bitta sinfga birlashtirilishi mumkin:
oʻquvchilar soni 8 nafargacha boʻlgan I — IV sinflar;
oʻquvchilar soni 12 nafargacha boʻlgan uchta boshlangʻich sinf;
oʻquvchilar soni 24 nafargacha boʻlgan ikkita boshlangʻich sinf (I va III, II va IV sinflar).
29. Malakali oʻqituvchilar yetarli boʻlgan quyidagi hollarda sinfdagi oʻquvchilarni ikki guruhga boʻlib oʻqitishga ruxsat etiladi:
oʻquvchilar soni 25 nafar va undan ziyod boʻlgan umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining I — XI sinflarida “Chet tili” fani, ayrim fanlarga ixtisoslashtirilgan umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida ixtisoslashgan fanlar, V — XI sinflarda “Informatika va axborot texnologiyalari”, VIII — XI sinflarda “Jismoniy tarbiya”, V — IX sinflarda “Texnologiya”, X-XI sinflarda “Chaqiruvga qadar boshlangʻich tayyorgarlik” va “Kasbiy taʼlim” fanlari, taʼlim tili oʻzbek tili boʻlmagan umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining II — XI sinflarida “Oʻzbek tili” fani hamda taʼlim tili rus tili boʻlmagan umumtaʼlim muassasalarining II — XI sinflarida “Rus tili” fani.
30. Umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standartlari Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlanadi.
31. Umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida oʻquv-tarbiyaviy ishlar umumiy oʻrta taʼlimning tayanch oʻquv rejasi va umumiy oʻrta taʼlim dasturi asosida amalga oshiriladi.
32. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan davlat taʼlim standartlari asosida yangi oʻquv yili uchun oʻquv reja va unga tushuntirish xati ishlab chiqiladi hamda har yili 1-iyunga qadar umumtaʼlim muassasalariga yetkazish uchun Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Toshkent shahar xalq taʼlimi bosh boshqarmasi va viloyatlar xalq taʼlimi boshqarmalariga yuboriladi.
33. Oʻquvchilarning sifatli bilim olishini va ularni umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standartlariga mos holda oʻqitish natijalarini nazorat qilishni taʼminlash maqsadida umumtaʼlim muassasalarida quyidagi nazorat turlari olib boriladi:
joriy nazorat — oʻquvchilarning bilim, koʻnikma va malakalarini muntazam ravishda nazorat qilish uchun soʻrovlar, nazorat ishlari yoki testlar koʻrinishida oʻtkaziladi;
oraliq nazorat — chorak yakunida oʻquvchilarning bilim, koʻnikma va malakalarini baholash uchun oʻquv dasturining bir qismi tugaganda amalga oshiriladi va u yozma nazorat ishi yoki testlar koʻrinishida olib boriladi;
bosqichli nazorat — oʻquv yili tugaganda ogʻzaki, yozma imtihon hamda test sinovlari koʻrinishida amalga oshirilib, unga asosan oʻquvchining yakuniy bahosi, reytingi aniqlanadi va oʻquvchini keyingi sinfga oʻtkazishga qaror qilinadi;
yakuniy nazorat — tayanch oʻrta taʼlim va oʻrta taʼlim tugaganidan soʻng yakuniy davlat attestatsiyasi shaklida oʻtkaziladi;
“Chet tili” fanidan oʻquvchilarning oʻzlashtirish darajasi xalqaro baholash tizimi asosida aniqlanishi mumkin.
Umumtaʼlim muassasasi oʻquvchilarining bilimlari sifatini nazorat qilishning reyting tizimi toʻgʻrisidagi nizom Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi hamda Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Taʼlim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi tomonidan belgilanadi.
Umumtaʼlim muassasalari oʻquvchilarining bosqichli nazorat imtihonlari va yakuniy attestatsiyalarini oʻtkazish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilanadi.
33 1 . Umumtaʼlim muassasalarida oʻquvchilarning bilim, koʻnikma va malakalarini baholash boʻyicha bosqichma-bosqich mezonlarga asoslangan (formativ va summativ) baholash tizimi joriy etiladi.
Mezonlarga asoslangan (formativ va summativ) baholash tizimini joriy etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi tomonidan belgilanadi.
34. Umumtaʼlim muassasalarining V — XI sinflar oʻquvchilari tegishli fanlardan bosqichli nazoratlarni muvaffaqiyatli topshirganlaridan soʻng keyingi sinfga oʻtkaziladi.
35. Tibbiy-maslahat komissiyasining xulosasi va umumtaʼlim muassasasining pedagogik kengashi qarori bilan oʻquvchilar yakuniy davlat attestatsiyasi va bosqichli nazoratdan ozod etilishi mumkin.
Oʻquvchilarga sinfdan sinfga koʻchirish imtihonlari va yakuniy davlat attestatsiyasidan ozod boʻlish huquqini beruvchi kasalliklar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi hamda Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan belgilanadi.
Oʻquvchilarning xalqaro va respublika olimpiadalari, tanlovlari, musobaqalari hamda boshqa koʻrik-tanlovlardagi ishtiroki yakuniy davlat attestatsiyasi va bosqichli nazorat muddatlariga toʻgʻri kelib qolgan taqdirda, ular tegishli yakuniy davlat attestatsiyasi va bosqichli nazoratlardan ozod etiladi.
Ularning bilimlarini yakuniy baholash va reytingini aniqlash yillik baholar asosida amalga oshiriladi.
36. Umumtaʼlim muassasalari bitiruvchilariga quyidagi turdagi taʼlim toʻgʻrisidagi hujjat (shahodatnoma)lar beriladi:
tayanch oʻrta taʼlim toʻgʻrisidagi shahodatnoma — umumtaʼlim muassasasining IX sinfni tugatgan, taʼlim dasturlarini davlat taʼlim standartlari talablari darajasida oʻzlashtirgan va oʻquv fanlaridan yil yakuni boʻyicha ijobiy baholangan, yakuniy davlat attestatsiyasini muvaffaqiyatli topshirgan bitiruvchilarga beriladi;
tayanch oʻrta taʼlim toʻgʻrisidagi aʼlo darajali shahodatnoma — umumtaʼlim muassasasining IX sinfni tugatgan, taʼlim dasturlarini davlat taʼlim standartlari talablari darajasida oʻzlashtirgan, VII sinfdagi musiqa va tasviriy sanʼat fanlaridan, VIII — IX sinflardagi barcha fanlardan choraklik, yillik va yakuniy davlat attestatsiya baholari aʼlo boʻlgan bitiruvchilarga beriladi;
oʻrta taʼlim toʻgʻrisidagi shahodatnoma — umumtaʼlim muassasasining XI sinfni tugatgan, taʼlim dasturlarini davlat taʼlim standartlari talablari darajasida oʻzlashtirgan va oʻquv fanlaridan yil yakuni boʻyicha ijobiy baholangan, yakuniy davlat attestatsiyasini muvaffaqiyatli topshirgan bitiruvchilarga beriladi;
oʻrta taʼlim toʻgʻrisidagi (kumush medal bilan) shahodatnoma — umumtaʼlim muassasasining XI sinfni tugatgan, taʼlim dasturlarini davlat taʼlim standartlari talablari darajasida oʻzlashtirgan va yakuniy davlat attestatsiyasini muvaffaqiyatli topshirgan, IX sinfini bitirganlik toʻgʻrisidagi aʼlo darajali shahodatnomasi mavjud, X-XI sinflardagi barcha fanlardan yillik baholari aʼlo boʻlgan bitiruvchilarga beriladi;
oʻrta taʼlim toʻgʻrisidagi aʼlo darajali (oltin medal bilan) shahodatnoma — umumtaʼlim muassasasining XI sinfni tugatgan, taʼlim dasturlarini davlat taʼlim standartlari talablari darajasida oʻzlashtirgan, IX sinfini bitirganlik toʻgʻrisidagi aʼlo darajali shahodatnomasi mavjud, X-XI sinflardagi barcha fanlardan choraklik, yillik va yakuniy davlat attestatsiya baholari aʼlo boʻlgan XI sinf bitiruvchilariga beriladi.
Umumiy oʻrta taʼlim toʻgʻrisidagi rasmiy davlat hujjatlari hamda oltin va kumush medallarning davlat namunasi va bitiruvchilarga berish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
37. Davlat taʼlim standartlari doirasida umumiy oʻrta taʼlim dasturlarini mustaqil oʻzlashtirgan oʻquvchilarga eksternat tartibida yakuniy davlat attestatsiyasini topshirish huquqi beriladi. Yakuniy davlat attestatsiyasini eksternat tartibida muvaffaqiyatli topshirgan bitiruvchilarga davlat namunasidagi shahodatnoma beriladi.
Eksternat tartibidagi taʼlim olishni tashkil etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
38. Umumtaʼlim muassasalaridagi oʻquv-tarbiya jarayoni bilan bogʻliq boshqa masalalar (dars jadvalini shakllantirish, haftalik oʻquv yuklama) umumiy oʻrta taʼlimning davlat standartiga asosan ishlab chiqilgan oʻquv rejaga muvofiq belgilanadi.
5-bob. Umumtaʼlim muassasasiga oʻqishga qabul qilish
39. Maktab yoshidagi bolalarni umumiy oʻrta taʼlimga qamrab olish tuman (shahar) hokimliklarining qarori bilan umumtaʼlim muassasalariga biriktirilgan hududlar (mikrohudud) doirasida umumtaʼlim muassasasi tomonidan roʻyxatga olish orqali amalga oshiriladi.
Bunda biriktirilgan hududlar (mikrohudud) doirasida yashash va turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtgan va haqiqatda yashovchi oila farzandlari inobatga olinadi.
Yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar davlat tasarrufidagi maktablarga navbatga qoʻyilmagan holda joylashtiriladi.
40. Umumtaʼlim muassasalari, mahalliy davlat hokimiyati organlari va hududiy xalq taʼlimi boshqaruv organlari maktab yoshidagi bolalarni umumiy oʻrta taʼlimga, oʻrta maxsus va boshlangʻich professional taʼlim muassasalariga toʻliq qamrab olish, oʻquvchilarning darslarga qatnashish holati yuzasidan monitoring olib borish va uning natijasida aniqlangan muammolarni bartaraf etish boʻyicha zarur choralar koʻradi.
41. Umumtaʼlim muassasasi rahbariyati mazkur muassasaga biriktirilgan hududdagi maktab yoshidagi bolalarni oʻz vaqtida umumtaʼlim muassasasiga oʻqishga jalb qilish uchun masʼul hisoblanadi.
Maktab yoshidagi bolalarni umumtaʼlim muassasasiga jalb etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilanadi.
42. Umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining I sinfiga bolalar yetti yoshga toʻladigan yilda tibbiy xulosaga muvofiq qabul qilinadi.
Olti yoshdan yetti yoshgacha boʻlgan bolalarni boshlangʻich taʼlimga bir yillik majburiy tayyorlash Maktabgacha taʼlimi vazirligi tomonidan amalga oshiriladi.
Maktab yoshidagi bolalarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan Xalq taʼlimi vazirligi bilan kelishilgan holda belgilanadi.
2027/2028 oʻquv yilidan boshlab — boshlangʻich taʼlimga majburiy bir yillik tayyorlovdan oʻtganlik toʻgʻrisida davlat namunasidagi sertifikat.
44. Bolalar umumtaʼlim muassasasining I sinfiga tayyorgarlik darajasidan qatʼi nazar, tanlovsiz qabul qilinadi, musiqa va sanʼatga ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari bundan mustasno.
45. Ixtisoslashtirilgan musiqa va sanʼat maktablariga hamda Prezident, ijod, sport va ixtisoslashtirilgan maktablarga oʻquvchilarni qabul qilish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
46. Oʻqishga qabul qilinayotgan bolalarning ota-onalari umumtaʼlim muassasasi ustavi, ichki tartib-qoidalari va taʼlim-tarbiya jarayonini tartibga soluvchi boshqa hujjatlar bilan tanishtirilishi lozim.
Umumtaʼlim muassasasida hujjatlarni yuritish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlanadi.
47. Umumtaʼlim muassasasi rahbariyati har yili iyun — avgust oylarida oʻqishga qabul qilish ishlarini tashkil etish uchun zarur choralarni koʻradi.
48. Xorijiy fuqarolarni umumtaʼlim muassasalariga oʻqishga qabul qilish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
49. Ota-onalar farzandlarini oʻquv yili davomida yoki u tugaganidan keyin bir sinfdan boshqa sinfga yoki bir umumtaʼlim muassasasidan boshqasiga oʻtkazish huquqiga ega.
Oʻquvchilarni sinfdan sinfga, bir umumtaʼlim muassasasidan boshqasiga oʻtkazish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilanadi.
6-bob. Oʻquvchilar sogʻligʻini muhofaza qilish
50. Oʻquvchilarga tibbiy xizmat koʻrsatish umumtaʼlim muassasalariga tibbiyot muassasalari tomonidan biriktirilgan tibbiyot xodimlari tomonidan amalga oshiriladi.
Tibbiyot xodimlari maktab rahbariyati va pedagog xodimlar bilan bir qatorda davolash-profilaktika tadbirlarini tashkil etish, sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlariga rioya qilish, ovqatlanish rejimi va sifatiga, oʻquvchilarni tibbiy koʻrikni oʻtkazish va sogʻlomlashtirish uchun masʼuldirlar.
51. Umumtaʼlim muassasasi rahbariyati tomonidan tibbiyot xodimlarining faoliyat olib borishi uchun zarur shart-sharoitlar (maxsus joy, mebel va tibbiy jihozlar, birinchi tibbiy yordam koʻrsatish uchun zarur boʻlgan dori-darmonlar) yaratib beriladi.
52. Umumtaʼlim muassasasi oʻquvchilarini har yilgi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
53. Umumtaʼlim muassasalarida taʼlim-tarbiya jarayonini psixologik jihatdan taʼminlash psixologlar tomonidan amalga oshiriladi.
54. Ogʻzaki nutq nuqsonlari va tovush talaffuzida kamchiliklari boʻlgan oʻquvchilarga korreksion-logopedik yordam berish maqsadida umumtaʼlim muassasasida oʻqituvchi-logopedlar (defektologlar) faoliyat yuritadigan logopediya shoxobchasi tashkil etilishi mumkin.
Logopediya shoxobchasining tashkil etilishi va faoliyat koʻrsatish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilanadi.
7-bob. Pedagog kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish
55. Tegishli maʼlumoti, kasb tayyorgarligi bor va yuksak axloqiy fazilatlarga ega boʻlgan shaxslar pedagogik faoliyat bilan shugʻullanish huquqiga ega.
Pedagogik faoliyat bilan shugʻullanish sud hukmiga asosan man etilgan shaxslarning umumtaʼlim muassasalarida bu faoliyat bilan shugʻullanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
56. Pedagog kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish, kasb mahoratining raqobatbardosh darajada saqlab turilishi xalq taʼlimi boshqaruvi organlari tomonidan tashkil etiladi va nazorat qilinadi.
57. Umumtaʼlim muassasasi pedagogik jamoa aʼzolari oʻqitish yoʻnalishlari (tabiiy, aniq, gumanitar, ijtimoiy va boshqa fanlar) boʻyicha uslubiy birlashmalarga birlashadilar.
58. Umumtaʼlim muassasalari oʻqituvchilarining (oʻquv fanlari va soatlari boʻyicha) vazifasini vaqtincha bajarib turish tartibi hamda xodimlarining sinfdan tashqari faoliyatini tartibga solish Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilanadi.
59. Umumtaʼlim muassasasi rahbariyati oʻqituvchilarning obroʻ-eʼtibori va ijtimoiy maqomini, ularning masʼuliyati va kasb mahoratini oshirish boʻyicha aniq yoʻnalishli ishlarni amalga oshiradi, ularning tizimli ravishda malaka oshirishlari va oʻz ustida ishlashlari, taʼlim jarayoniga ilgʻor pedagogik va axborot kommunikatsiya texnologiyalari, shuningdek yangi oʻquv dasturlari joriy etilishi uchun shart-sharoitlar yaratadi.
8-bob. Umumiy oʻrta taʼlimni boshqarish
60. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi umumiy oʻrta taʼlimni boshqarish boʻyicha maxsus vakolat berilgan organ hisoblanadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tizimini Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Toshkent shahar xalq taʼlimi bosh boshqarmasi, viloyatlar xalq taʼlimi boshqarmalari, xalq taʼlimi boshqaruv organlari hamda boshqa tashkilotlar tashkil etadi.
Qoraqalpogʻiston Respublikasi xalq taʼlimi vaziri, viloyatlar xalq taʼlimi boshqarmasi boshliqlari va Toshkent shahar xalq taʼlimi bosh boshqarmasi boshligʻi, tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimi mudirlari bir vaqtning oʻzida tegishincha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar, tuman (shahar) hokimlarining taʼlim va tarbiya masalalari boʻyicha maslahatchilari hisoblanadi.
61. Vazirlik va idoralar tizimidagi umumtaʼlim muassasalari bevosita tegishli vazirlik va idoraga boʻysunadi.
62. Vazirlik va idoralar tizimidagi umumtaʼlim muassasalari ularni joylashtirish uchun tegishli bino, moddiy-texnik baza (mebel, oʻquv-laboratoriya jihozlari, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, sport anjomlari va boshqalar) hamda malakali rahbar xodimlar va pedagoglar mavjud boʻlganda, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga muvofiq tashkil etiladi.
Mahalliy davlat hokimiyati organlari tizimidagi umumtaʼlim muassasalari mintaqalarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish ehtiyojlariga muvofiqligi taʼminlangan holda, ularni joylashtirish uchun tegishli bino, moddiy-texnik baza (mebel, oʻquv-laboratoriya jihozlari, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, sport anjomlari va boshqalar) hamda malakali rahbar xodimlar va pedagoglar mavjud boʻlganda, tegishlicha viloyat yoki tuman (shahar) hokimliklarining qaroriga muvofiq tashkil etiladi.
Nodavlat taʼlim tashkilotlari muassis (taʼsischi) tomonidan tashkil etiladi va qonunchilikka muvofiq beriladigan litsenziya asosida faoliyat yuritadi.
63. Umumtaʼlim muassasasiga bevosita rahbarlik tegishli xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlari bilan kelishilgan holda hududiy xalq taʼlimi boshqarmalari tomonidan tayinlangan direktor tomonidan amalga oshiriladi.
Umumtaʼlim muassasasi direktori muassasaning tashkiliy-huquqiy, oʻquv-tarbiyaviy, maʼnaviy-maʼrifiy va moliyaviy-xoʻjalik faoliyatining tashkil etilishiga bevosita masʼul hisoblanadi.
Umumtaʼlim muassasasi direktori yil yakuni boʻyicha xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlari va jamoatchilik vakillariga 3 yillik dasturning ijrosi yuzasidan hisobot beradi va hisobot natijasiga koʻra uning faoliyatiga xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlari tomonidan baho berib boriladi.
64. Nodavlat taʼlim tashkilotlaridagi hamda idoraviy boʻysunuvidan qatʼi nazar, barcha davlat umumtaʼlim muassasalaridagi oʻquv-tarbiya jarayoniga uslubiy rahbarlik Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Toshkent shahar xalq taʼlimi bosh boshqarmasi, viloyatlar xalq taʼlimi boshqarmalari va xalq taʼlimi boshqaruv organlari tomonidan amalga oshiriladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Prezident, ijod va ixtisoslashtirilgan maktablarni rivojlantirish agentligi tizimidagi taʼlim muassasalari bundan mustasno.
65. Umumtaʼlim muassasalarida pedagogik kengashlar tuziladi. Umumtaʼlim muassasalarida oʻquv-tarbiya jarayonini takomillashtirish, uning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash va faoliyatini rivojlantirishga koʻmaklashish, taʼlim jarayoni ishtirokchilarining oʻzaro hamkorligini kuchaytirish maqsadida kuzatuv kengashlari tuzilishi mumkin. Pedagogik va kuzatuv kengashlarining faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tartibga solinadi.
66. Pedagogik kengash umumtaʼlim muassasasida oʻquv-tarbiya jarayonining tashkil etilishida oliy boshqaruv organi hisoblanadi.
67. Umumtaʼlim muassasasida qonunchilikka muvofiq oʻquvchilarning jamoat birlashmalari faoliyat koʻrsatadi.
68. Umumtaʼlim muassasalarini attestatsiyadan oʻtkazish va akkreditatsiya qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
69. Umumtaʼlim muassasasining rahbar va pedagog xodimlarini attestatsiyadan oʻtkazish va ularga malaka toifalari berish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
9-bob. Moliyalashtirish va moddiy-texnik taʼminoti
70. Davlat umumtaʼlim muassasasining faoliyatini moliyalashtirish belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilgan va tasdiqlangan xarajatlar smetasiga muvofiq amalga oshiriladi.
71. Davlat umumtaʼlim muassasasiga budjetdan tashqari qoʻshimcha mablagʻlarni jalb etish budjetdan moliyalashtirish kamaytirishga olib kelmasligi lozim.
72. Umumtaʼlim muassasasi oʻz ustavida belgilangan maqsadlarga muvofiq tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishi mumkin.
73. Davlat umumtaʼlim muassasalari faoliyatini moliyalashtirish quyidagi manbalar hisobidan amalga oshiriladi:
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari;
umumtaʼlim muassasasining tadbirkorlik faoliyatidan, qonunchilikda taqiqlanmagan shartnoma asosida pulli xizmat koʻrsatish, bino va inshootlarni, jihoz va anjomlarni ijaraga berishdan olingan daromadlar;
jismoniy va yuridik shaxslarning qonun bilan taqiqlanmagan homiylik xayriyalari, mahalliy hamda xalqaro tashkilotlarning grantlari;
qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar.
74. Davlat umumtaʼlim muassasalari shtatidagi xodimlar soni umumtaʼlim muassasalarining namunaviy shtatlariga muvofiq belgilanadi.
Davlat umumtaʼlim muassasalarining namunaviy shtatlari Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat vazirligi hamda Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlanadi.
75. Umumtaʼlim muassasasida oʻquvchilarga davlat taʼlim standartlari doirasida bepul umumiy oʻrta taʼlim berilishidan tashqari, qoʻshimcha (shu jumladan pulli) taʼlim xizmatlari koʻrsatilishi mumkin.
Ota-onalarning istaklariga koʻra, umumtaʼlim muassasalarida pulli xizmat asosida 5-6 yoshli bolalarni umumiy oʻrta taʼlimga tayyorlov guruhlari ham tashkil etilishi mumkin.
76. Qonunchilikda taqiqlanmagan faoliyatdan olingan daromad hisobiga sotib olingan mol-mulk umumtaʼlim muassasasining mol-mulki tarkibiga kiritiladi.
77. Umumtaʼlim muassasasining mol-mulki va pul mablagʻlari sarflanishi uchun bevosita uning rahbari javobgar hisoblanadi.
78. Umumtaʼlim muassasasi tomonidan qonunchilikka muvofiq moliyaviy va statistik hisobot yuritiladi.
79. Umumtaʼlim muassasasi xodimlarini moddiy va maʼnaviy ragʻbatlantirish hamda ish haqiga ustamalar qonunchilikka muvofiq belgilanadi.
80. Umumtaʼlim muassasalarining moddiy-texnik taʼminoti va kadrlar bilan taʼminlanishi belgilangan normativlarga muvofiq ehtiyojlar asosida amalga oshiriladi.
10-bob. Yakuniy qoidalar
81. Umumtaʼlim muassasalari va xalq taʼlimi boshqaruv organlarining xalqaro hamkorligi xalqaro shartnomalar asosida xalqaro va xorijiy tashkilotlar bilan pedagogik axborot va tajriba almashish, pedagog xodimlarning malaka oshirishi hamda stajirovka oʻtashi shaklida amalga oshiriladi.
82. Umumtaʼlim muassasalari oʻquvchilarning ota-onalari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, boshqa taʼlim muassasalari va nodavlat notijorat tashkilotlar bilan uzviy aloqada faoliyat koʻrsatadi.
83. Umumtaʼlim muassasalarida ularning ish faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan tashkilotlar, jumladan, siyosiy partiyalar va harakatlar tashkil etilishiga va faoliyat yuritishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
84. Umumtaʼlim muassasasini qayta tashkil etish yoki tugatish qonun talablariga muvofiq oʻquv yili yakunida muassis (taʼsischi) tomonidan amalga oshiriladi.
Tugatilgan umumtaʼlim muassasasi muassisi (taʼsischisi) oʻquvchilarni ota-onalarning roziligi bilan boshqa umumtaʼlim muassasalariga oʻtkazish masʼuliyatini oladi.
85. Umumtaʼlim muassasasi tugatilgan taqdirda uning pul mablagʻlari va mol-mulkidan, uning majburiyatlarini qoplash boʻyicha toʻlovlar chegirilgan holda, qonun hujjatlariga va umumtaʼlim muassasasi ustaviga muvofiq foydalaniladi.
Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 15-martdagi 140-son qaroriga 2-ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblanayotgan ayrim qarorlari
1. Vazirlar Mahkamasining “Taʼlim muassasalari toʻgʻrisidagi normativ hujjatlarni tasdiqlash haqida” 1995-yil 21-noyabrdagi 440-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 1995-y., 11-son, 44-modda).
2. Vazirlar Mahkamasining “Kasb-hunar taʼlimi oʻquv yurtlari toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash haqida” 1996-yil 11-dekabrdagi 439-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 1996-y., 12-son, 36-modda).
4. Vazirlar Mahkamasining “Umumtaʼlim maktablarining oʻquv binolaridan samarali foydalanishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 1999-yil 19-iyuldagi 352-son qarori .
5. Vazirlar Mahkamasining “Umumiy oʻrta va oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimiga izchil oʻtishni taʼminlashga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2003-yil 29-oktabrdagi 473-son qarori 1-bandining uchinchi xatboshi , shuningdek qarorga 2-ilova .
6. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida (Vazirlar Mahkamasining “Maktabdan tashqari taʼlim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2011-yil 28-fevraldagi 50-son hamda “Xalq taʼlimi hududiy organlari tuzilmasini takomillashtirish toʻgʻrisida” 2011-yil 1-martdagi 52-son qarorlari)” 2011-yil 20-iyundagi 183-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2011-y., 6-son, 55-modda)ga ilovaning 1 va 4-bandlari .
Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV
Toshkent sh.,
2017-yil 15-mart,
140-son