UzbekAI

← Qonunlar

📅 2017-yil 28-aprel · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi plenumi

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2017 йил 28 апрель · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди пленуми

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 28 апреля 2017 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 28 April 2017 · Other documents · Oliy sudi plenumi

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикаси Олий суди пленумининг

Қарори

Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ва психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилишга оид жиноят ишлари бўйича суд амалиёти тўғрисида

Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ва психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилишга оид жиноят ишларини кўришда қонунлар тўғри ва бир хилда қўлланилишини таъминлаш, мазкур тоифа ишлар бўйича одил судлов сифатини ошириш мақсадида, «Судлар тўғрисида»ги Қонуннинг 17-моддасига асосан, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:

1. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ва психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилишга оид жиноятлар аҳоли соғлиғига, жамиятнинг иқтисодий ва маънавий негизига жиддий таҳдид солади, оилавий муносабатларга салбий таъсир кўрсатади, бошқа ижтимоий муаммолар келтириб чиқаради.

2. Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ва психотроп моддалар билан боғлиқ жиноят ишларни кўришда, Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг (кейинги матнда — ЖК) 270 — 276-моддалари , Ўзбекистон Республикасининг «Гиёҳвандлик воситалари ва психотроп моддалар тўғрисида»ги 1999 йил 19 августдаги Қонуни , Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар ва прекурсорларни Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш, ундан олиб чиқиш ва транзит тарзда ўтказиш тартибини, шунингдек уларнинг муомалада бўлиши юзасидан назоратни такомиллаштириш тўғрисида»ги 2015 йил 12 ноябрдаги 330-сонли Қарори , Психотроп моддалар тўғрисидаги Конвенция (1971 йил 21 февраль, Вена), Гиёҳвандлик воситалари тўғрисидаги Ягона конвенция (1961 йил, Вена), Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг наркотик воситалар ва психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилишга қарши курашиш тўғрисидаги Конвенцияси (1988 йил 20 декабрь, Вена), шунингдек, Ўзбекистон Республикасининг мазкур соҳага оид халқаро келишувларига риоя этилиши лозим.

3. Тушунтирилсинки, гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ва психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилиш деганда, уларни Ўзбекистон Республикаси қонунларида белгиланган шарт ва тартибни бузган ҳолда Ўзбекистон Республикасига олиб кириш (олиб чиқиш), транзит тарзида ўтказиш, сақлаш, бериш, реализация қилиш, тақсимлаш, олиш, ташиш, жўнатиш, ишлаб чиқиш, ишлаб чиқариш, тайёрлаш, улардан фойдаланиш ва уларни йўқ қилиш, шунингдек таркибида гиёҳвандлик моддаси бўлган ўсимликларни етиштириш тушунилади.

4. Қонунга кўра, маъмурий ва жиноий жавобгарлик Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2015 йил 12 ноябрдаги 330-сонли қарори билан тасдиқланган қуйидаги рўйхатларга киритилган гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилганда келиб чиқади:

Ўзбекистон Республикасида муомалада бўлиши тақиқланган гиёҳвандлик воситаларининг рўйхати (I рўйхат);

Ўзбекистон Республикасида муомалада бўлиши чекланган гиёҳвандлик воситаларининг рўйхати (II рўйхат);

Ўзбекистон Республикасида муомалада бўлиши чекланган психотроп моддаларнинг рўйхати (III рўйхат);

Ўзбекистон Республикасида муомалада бўлиши чекланган прекурсорларнинг рўйхати (IV рўйхат).

Бунда шуни назарда тутиш лозимки, гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддалар ўтказиш мақсадини кўзламай оз миқдорда қонунга хилоф равишда тайёрлаш, олиш, сақлаш, ташиш ёки жўнатиш учун айбдорлар барча ҳолларда маъмурий жавобгарликка тортиладилар (Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 56-моддаси ). Агар мазкур ҳаракатлар ўтказиш мақсадини кўзлаб содир этилса, қилмиш ЖК 273-моддасининг биринчи қисми билан квалификация қилинади.

5. Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда олиб кириш, олиб чиқиш ва транзит тарзда ўтказиш деганда, уларни Ўзбекистон Республикаси божхона чегарасидан қонунда белгиланган тартибни бузган ҳолда олиб ўтиш тушунилади.

Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда олиб кириш, олиб чиқиш ва транзит тарзда ўтказиш билан боғлиқ ҳаракатларни квалификация қилишда, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 2013 йил 6 сентябрдаги «Божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузиш ва контрабандага оид ишлар бўйича суд амалиёти тўғрисида»ги 18-сонли қарорининг 17-бандида берилган тушунтиришларга амал қилиш лозим.

6. Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда сақлаш деганда, шахснинг бундай восита ва моддаларга қонунга зид равишда эгалик қилиши (шу жумладан шахсан истеъмоли) билан боғлиқ қасддан содир этилган ҳаракатлари (ёнида, бинода, махфий ер ва бошқа жойларда сақлаши) тушунилиши лозим. Бунда шахс қанча вақт давомида гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда сақлаганлиги аҳамият касб этмайди.

7. Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда бериш, реализация қилиш, тақсимлаш деганда, бундай фаолият тури учун лицензияси мавжуд бўлган дорихона ёки даволаш-профилактика муассасаси ходимининг бундай восита ёки моддаларни белгиланган тартибни бузган ҳолда жисмоний ёки юридик шахсга беришда ифодаланган қасддан содир этилган ҳаракатлари тушунилади.

8. Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда олиш деганда, уларни ҳар қандай усулда, жумладан, сотиб олиш, ҳадя ёки бажарилган иш, кўрсатилган хизмат ёинки қарзни узиш эвазига ўзаро ҳисоб-китоб, шунингдек, бошқа товар ва ашёлар билан алмаштириш сифатида қабул қилиш, топиб олганда ўзлаштириш, гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддалар рўйхатига киритилган ёввойи ўсимликлар ёки уларнинг қисмларини териш, таркибида гиёҳвандлик воситаси бўлган экинлар йиғиштирилгандан сўнг қўриқланмай қолган майдонлардан уларнинг қолдиқларини териш ҳисобланиши лозим.

9. Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда ташиш деганда, уларни ҳар қандай транспорт туридан ёки ташиш воситаси сифатида қўлланилган қандайдир объектдан фойдаланган ҳолда бир жойдан бошқа жойга, шу жумладан, бир аҳоли пункти доирасида кўчириш, шунингдек, қайд этилган восита ва моддаларни бундай фаолият тури билан шуғулланишга лицензияси бўлган юридик шахсларнинг масъул шахслари томонидан қонунчиликда белгиланган тартибни бузган ҳолда ташиш тушунилиши лозим.

10. Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда жўнатиш деганда, шахснинг почта алоқаси, ҳаво ёки бошқа транспорт туридан фойдаланиб, уларни почта жўнатмалари, посилкалар ёки юк (багаж) сифатида, шунингдек, ўзи бевосита иштирок этмаган ҳолда бошқа шахс орқали қонунчиликда белгиланган тартибни бузган ҳолда кўчиришга қасддан қаратилган ҳаракатлари тушунилиши лозим.

11. Қонунга хилоф равишда ишлаб чиқиш деганда, янги гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунчиликда белгиланган тартибни бузган, яъни бунга давлат буюртмаси ва мазкур фаолият тури учун лицензияси бўлмаган ҳолда ишлаб чиқишга қасддан қаратилган ҳаракатлар тушунилиши лозим.

12. Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда ишлаб чиқариш деганда, бундай восита ёки моддаларни қонунчиликни бузган ҳолда ўсимликлар, кимёвий ва бошқа моддалардан сериялаб олишга қасддан қаратилган ҳаракатлар (масалан, махсус кимёвий ёки бошқа ускуналардан фойдаланган ҳолда, гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларни шу мақсадларга мослаштирилган биноларда ишлаб чиқариш, уларни гуруҳлаб, қадоқлаб ишлаб чиқариш) тушунилиши лозим.

13. Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда тайёрлаш деганда, қонунчиликни бузган ҳолда таркибида гиёҳвандлик моддаси бўлган ўсимликлардан, доривор, кимёвий ва бошқа моддалардан фойдаланиш ёки истеъмол қилишга тайёр бир ёки бир неча гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддалар олиниши тушунилиши лозим.

Таркибида гиёҳвандлик моддаси бўлган ўсимликларни майдалаш, қуритиш, увалаш (кукун қилиш), гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қўшимча ишлов (буғлаш, тозалаш, ҳайдаш ва ш.к.) бермай сувда эритиш натижасида модданинг кимёвий тузилмаси ўзгармаслиги сабабли, булар гиёҳвандлик воситаларини, уларнинг аналогларини тайёрлаш деб қаралиши мумкин эмас.

14. Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддалардан қонунга хилоф равишда фойдаланиш деганда, қонунчиликда бундай восита ёки моддалар билан қонунга мувофиқ муомала қилиш учун белгиланган қоида ва тартибни бузган ҳолда содир этилган ҳаракатлар тушунилиши лозим.

15. Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда йўқ қилиш деганда, бундай восита ёки моддаларни қонунчиликда белгиланган қоида ва тартибни бузган ҳолда йўқ қилишга қасддан қаратилган ҳаракатлар тушунилиши лозим.

Жиноят қонунида гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда йўқ қилиш учун махсус норма мавжуд эмаслиги сабабли, бундай ҳолларда айбдорнинг ҳаракатлари ЖК мансабдорлик жиноятлари учун жавобгарликни назарда тутувчи тегишли моддаси билан квалификация қилиниши лозим.

16. Таркибида гиёҳвандлик моддаси бўлган ўсимликларни қонунга хилоф равишда етиштириш деганда, қонунчиликни бузган ҳолда бундай ўсимликларни экиш ва етиштириш учун махсус шароит яратиш, шунингдек, уларни экиш ва етиштириш, етиштириш технологиясини такомиллаштириш, янги навларини яратиш, ҳосилдорлигини ва мавжуд иқлим шароитига чидамлилигини ошириш фаолиятини тушуниш лозим.

17. Восита ва моддалар турини (гиёҳвандлик, психотроп), уларнинг миқдори, номланиши ва хусусиятлари, келиб чиқиши, ишлаб чиқиш, ишлаб чиқариш услубини, шунингдек, ўсимликнинг гиёҳвандлик моддаси таркибида мавжуд экинга тааллуқлилигини аниқлаш учун махсус билим талаб этилишини инобатга олиб, ҳар бир иш бўйича эксперт ёки мутахассисларнинг тегишли хулосалари олиниши шарт.

Ўзбекистон Республикасининг 2010 йил 1 июндаги «Суд экспертизаси тўғрисида»ги ЎРҚ 249-сонли Қонунининг 12-моддасига мувофиқ гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддалардан фойдаланиладиган ҳар қандай экспертиза давлат суд-экспертиза муассасалари томонидан ўтказилади.

18. Гиёҳвандлик воситаси, уларнинг аналоглари, психотроп моддани муайян миқдорга мансублиги масаласини ҳал этиш суриштирув, дастлабки тергов органлари ва суднинг ваколатига тегишли бўлиб, улар бунда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар ва прекурсорларни Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш, ундан олиб чиқиш ва транзит тарзида ўтказиш тартибини, шунингдек уларнинг муомалада бўлиши юзасидан назоратни такомиллаштириш тўғрисида» 2015 йил 12 ноябрдаги 330-сонли қарорига иловаларда кўрсатилган миқдорларга амал қилишлари зарур.

Гиёҳвандлик воситаси, унинг аналоги ёки психотроп модда бошқа бирон-бир нейтрал модда (тўлдирувчи) билан аралашмада бўлган ҳолларда гиёҳвандлик воситаси, унинг аналоги ёки психотроп модда миқдори аралашмада мавжуд нейтрал модда (тўлдирувчи) миқдорини ҳисобга олмаган ҳолда аниқланиши керак.

19. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, таркибида гиёҳвандлик моддаси бўлган ўсимликларни қонунга хилоф равишда етиштириш учун ЖК 270-моддаси билан жиноий жавобгарлик келиб чиқади.

Етиштирилиши тақиқланган экин экиш деганда, бундай экинлар уруғини тегишли рухсатсиз ҳар қандай ер майдонига, шу жумладан, бўш ётган ерларга ёки мослаштирилган идишларга уруғини сепиш ёки кўчатини ўтқазиш тушунилиши лозим. Ушбу жиноят ўсимлик униб чиққан-чиқмаганлиги ёки ўсган-ўсмаганлигидан қатъи назар, экин экилган пайтдан бошлаб тугалланган ҳисобланади. Айбдорнинг ҳаракатлари экин майдони ўлчамидан келиб чиққан ҳолда ЖК 270-моддасининг тегишли қисмлари билан квалификация қилинади, бунда қилмишни ушбу модданинг биринчи қисми билан квалификация қилиш учун экин майдонининг ўлчами 250 квадрат метрдан кам бўлиши керак.

Тақиқланган экинларни етиштириш деганда, униб чиққан ёки ўтқазилган кўчатларни уларнинг пишиш босқичигача бўлган давр ичида парвариш қилишни тушуниш керак. Агар шахс етиштирилиши тақиқланган экинни турли майдонларда ўстираётган бўлса, қилмишни квалификация қилишда амалда экилган умумий майдонлар ўлчамидан келиб чиқиш лозим.

Агар етиштирилиши тақиқланган экинларни экиш ёки етиштириш келгусида гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни ўтказиш мақсадини кўзлаб ёки кўзламай тайёрлаш, сақлаш, ташиш, жўнатиш, шунингдек, ўтказиш (сотиш) билан боғлиқ бўлса, бундай ҳаракатлар ЖК 270-моддаси ва ЖК тегишли моддаларида назарда тутилган жиноятлар мажмуи билан квалификация қилиниши керак.

20. ЖК 271-моддасига мувофиқ, гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни эгаллаш учун жавобгарлик улар корхона, ташкилот ва муассасалардан қонунга хилоф равишда олинганда, таркибида наркотик моддаси бўлган ўсимликларни белгиланган тартибда етиштираётган қишлоқ хўжалиги корхоналарига тегишли ерлардан, шунингдек, уларга қонуний ва қонунсиз равишда эгалик қилиб турган фуқаролардан қонунга хилоф равишда олинганда юзага келади.

Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни босқинчилик, талончилик, товламачилик, фирибгарлик, ўғирлик, ўзлаштириш ёки растрата қилиш, мансаб мавқеини суиистеъмол қилиш йўли билан эгаллаш ЖК 271-моддасининг тегишли қисми билан квалификация қилиниши лозим бўлиб, ЖК ўзгалар мулкини талон-торож қилишни назарда тутувчи тегишли моддалари билан қўшимча квалификация қилишни талаб этмайди.

Дастлабки тергов органлари ва судлар ҳар бир иш бўйича гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда эгаллашдан кўзланган мақсадни аниқлашлари зарур. Бундай восита ёки моддаларни эгаллаш уларни келгусида ўтказиш (сотиш) учун содир этилганлиги аниқланган тақдирда, айбдорнинг ҳаракатлари қайд этилган жиноятларга тайёргарлик кўриш ёки суиқасд сифатида қўшимча равишда ЖК 25 , 273-моддаси билан квалификация қилиниши керак.

21. ЖК 273-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда ўтказиш деганда, уларни турлича усулда ҳақ эвазига ёки текинга (сотиш, ҳадя этиш, алмаштириш, қарзи эвазига ёки қарз сифатида ва ҳ.к.) бошқа шахсга бериш тушунилиши лозим. Бунда воситалар, моддалар, ўсимликлар шахс томонидан бевосита ёки бошқа (масалан, улар сақланадиган жой ҳақида хабар бериш, шартлашилган жойга қўйиб кетиш) усулда амалга оширилиши мумкин.

Бир шахс томонидан бошқасига гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни инъекция (укол) қилиш, агар мазкур восита ёки модда истеъмолчининг ўзига тегишли бўлса ва инъекция унинг илтимосига кўра қилинган бўлса, қонунга хилоф равишда ўтказиш деб баҳоланиши мумкин эмас.

Шахснинг гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда ўтказиш учун ЖК 273-моддасининг тегишли қисми билан жавобгарлик уларнинг миқдори билан боғлиқ ҳолда келиб чиқади.

Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни сотиш усулида кўп миқдорда ўтказиш уларни ўтказишнинг энг ижтимоий хавфли кўриниши ҳисобланиши туфайли, мазкур қилмиш ЖК 273-моддасининг бешинчи қисми билан квалификация қилиниши лозим. Мазкур восита ёки моддаларни кўп миқдорда бошқа барча усулларда ўтказиш ЖК 273-моддасининг бошқа тегишли қисми билан жавобгарлик келиб чиқишига сабаб бўлади.

Айбдор томонидан гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларнинг фақат бир қисми ўтказилиб, қолган қисми кейинчалик суриштирув ёки дастлабки тергов давомида аниқланса, жавобгарлик қонунга хилоф равишда ўтказиш ва қонунга хилоф равишда сақлаш учун алоҳида-алоҳида (агар мазкур восита ва моддаларни ўтказишга нисбатан қасд аниқланмаган бўлса), уларнинг миқдорига боғлиқ равишда келиб чиқади.

22. Тушунтирилсинки, шахснинг гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларни анча, кўп, жуда кўп миқдордаги чет эл валютаси эвазига ўтказишга қаратилган ҳаракатлари ЖК 177-моддасининг тегишли қисми билан қўшимча квалификация қилишни талаб этмайди, чунки мазкур модда валюта қимматликларини тўлов воситаси сифатида эмас, балки ушбу қимматликларнинг ўзини қонунга хилоф равишда олиш ёки ўтказиш учун жавобгарликни назарда тутади.

23. Шахснинг ғараз мақсадда гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддалар ниқоби остида қандайдир бошқа восита ёки моддаларни ўтказишда ифодаланган ҳаракатлари фирибгарлик сифатида, олувчининг ҳаракатлари эса — гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда олишга суиқасд сифатида квалификация қилиниши керак.

24. Агар шахс гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни олувчига, аслида мазкур восита ёки моддаларнинг эгаси бўлган бошқа шахснинг илтимоси (топшириғи) бўйича берса, уларни бераётган шахснинг ҳаракатлари, башарти у берилаётган нарсанинг хусусияти тўғрисида аниқ билган бўлсагина, мазкур восита, моддаларни қонунга хилоф равишда ўтказишда биргаликдаги бажарувчи сифатида квалификация қилиниши лозим.

25. Айбдорда гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни қонунга хилоф равишда ўтказишга (ЖК 273-моддаси биринчи , иккинчи , учинчи , бешинчи қисмлари ) қасд мавжудлиги тўғрисидаги масалани ҳал этишда, судлар бундай восита ёки моддалар ҳақиқатдан ўтказиш мақсадида тайёрлаб қўйилганлигига оид далиллар мажмуидан келиб чиқишлари лозим. Бундай далилларга, масалан, гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддалар фақат истеъмол қилинишини истисно этадиган миқдорда топилганлиги, бундай восита ёки моддалар муайян дозада (ўлчамда) қадоқланганлиги, улар ташиш ёки жўнатишда махсус махфий жойга яширилганлиги, уларни тайёрлаш учун асбоб-ускуналар мавжудлиги, экспертизанинг айбдор гиёҳванд эмаслиги тўғрисидаги хулосаси ва ҳ.к.лар киради. Иш бўйича аниқланган ҳақиқий ҳолатлардан келиб чиқиб, айбдорнинг ҳаракатлари ЖК 25-моддасининг биринчи ёки иккинчи қисми ва ЖК 273-моддасининг тегишли қисми билан квалификация қилиниши керак.

26. Бангихонани ташкил қилиш деганда, (ЖК 273-моддасининг тўртинчи қисми ), уни тузишга қасддан қаратилган ҳаракатлар, масалан, турар-жой ёки нотурар-жой қидириш, сотиб олиш ёки ижарага олиш, уни таъмирлаш, ҳар хил ускуналар билан жиҳозлаш ишларини молиялаш ва кейинчалик бир неча шахс томонидан гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни истеъмол қилиш ёки тарқатиш учун фойдаланиш мақсадида содир этилган шунга ўхшаш ҳаракатлар тушунилиши лозим. Бангихонани ташкил этиш жинояти уни тузишга қаратилган ҳар қандай ҳаракат содир этилган пайтдан бошлаб тугалланган ҳисобланади.

Бангихона сақлаш деганда, унинг ишлаб туришига қаратилган, яъни гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларни истеъмол қилиш учун ажратилган ва (ёки) мослаштирилган жойдан мақсадли фойдаланиш, бинодан фойдаланиш билан боғлиқ харажатларни тўлаш бўйича қасддан содир этилган ҳаракатлар (ижара ҳақини тўлаш, мижозлар қатновини тартибга солиш, қўриқлашни таъминлаш ва ҳ.к.) тушунилиши лозим. Қонун мазмунига кўра, бангихона сақлаш жинояти фақат бундай жойдан гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни истеъмол қилиш ёки тарқатиш учун ҳақиқатда фойдаланилган бўлсагина, тугалланган ҳисобланади. Бунда айбдор ғараз ёки бошқа мақсадни кўзлаганлиги аҳамият касб этмайди.

Агар бангихона ташкилотчиси ёки сақловчиси айни пайтда гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларни ўтказган ёки бошқа шахсларни уларни истеъмол қилишга жалб қилган бўлса, унинг ҳаракатлари, бунга асослар мавжуд бўлганда, ЖК 273-моддасининг тегишли қисми ва ЖК 274-моддасида назарда тутилган жиноятлар мажмуи билан квалификация қилиниши керак.

27. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, шахснинг ЖК 270-моддаси иккинчи қисми «а» банди , ЖК 271-моддаси иккинчи қисми «а» банди , ЖК 273-моддаси учинчи қисми «а» банди , ЖК 274-моддаси тўртинчи қисми «а» банди , ЖК 276-моддаси иккинчи қисми «б» банди билан жиноий жавобгарлиги, у муқаддам ЖК XIX бобида назарда тутилган бирон-бир содир этган жинояти учун судланган ҳолдагина келиб чиқади. Агар шахс муқаддам содир этган жинояти учун жиноий жавобгарликдан озод этилган ёки судланганлик ҳолати тугалланган ёинки қонунда белгиланган тартибда олиб ташланган бўлса, қилмиш мазкур белги билан квалификация қилиниши мумкин эмас.

28. Қонунга мувофиқ гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни ўз ихтиёри билан топширган шахс, агар топширилган восита ёки модда озгинадан кўпроқ миқдорни (ЖК 273-моддасининг олтинчи қисми ) ёки кўп миқдорни (ЖК 276-моддасининг учинчи қисми ) ташкил этмаса, суд томонидан жазодан озод қилинади.

29. Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп ёки ақл-идрокига таъсир этувчи бошқа моддаларни истеъмол қилишга жалб этиш деганда, шахсда уларни истеъмол қилиш майлини уйғотишга қаратилган ҳар қандай қасддан қилинган ҳаракатлар (кўндириш, тавсия қилиш, маслаҳат бериш ва ш.ў.), шунингдек, таъсир ўтказилаётган шахс томонидан бундай восита ёки моддалар истеъмол қилиниши мақсадида алдаш, таҳдид қилиш, жисмоний зўрлик ишлатиш, озодлигини чеклаш ва ҳоказолар тушунилиши лозим. Жиноятни тугалланган деб топиш учун жалб этилаётган шахс гиёҳвандлик воситаси, унинг аналоги психотроп ёки ақл-идрокига таъсир этувчи бошқа моддани ҳақиқатан ҳам истеъмол қилган бўлиши талаб этилмайди. Бундай ҳолларда, айбдорнинг бошқа жиноят таркибини ташкил этувчи ҳаракатлари ЖК тегишли моддаси билан алоҳида квалификация қилинади.

Айбдорнинг икки ва ундан ортиқ шахсни бир вақтнинг ўзида гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп ёки ақл-идрокига таъсир этувчи бошқа моддаларни истеъмол қилишга жалб этишга қаратилган ҳаракатлари ЖК 274-моддаси тўртинчи қисмининг «в» банди билан квалификация қилиниши лозим.

Агар гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп ёки ақл-идрокига таъсир этувчи бошқа моддаларни истеъмол қилишга вояга етмаган шахс жалб этилган бўлса, айбдорнинг ҳаракатлари махсус норма, яъни ЖК 127-моддасининг тегишли қисми билан квалификация қилинади.

30. ЖК 275-моддасида назарда тутилган жиноятнинг субъекти, фақат белгиланган тартибга (масалан, хизмат йўриқномаси, юқори турувчи мансабдор шахснинг буйруғи ёки фармойиши) кўра вазифасига мазкур модданинг биринчи қисмида назарда тутилган ҳаракатларни содир этишда тегишли қоидаларга амал қилиш ёки бунинг устидан назорат қилиш кирадиган шахс ҳисобланади.

Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддалар билан муомала қилиш қоидаларини бузиш шахс томонидан ҳам қасддан, ҳам эҳтиётсизлик оқибатида содир этилиши мумкин. Бунда мазкур жиноят таркиби мавжудлигини аниқлаш учун шахс томонидан гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни, бундай воситалар ёки моддаларни ишлаб чиқишда фойдаланиладиган ва алоҳида назоратда турадиган ускуна ва жиҳозларни ишлаб чиқариш, тайёрлаш, қайта ишлаш, тақсимлаш, ташиш, жўнатиш, олиш, фойдаланиш, олиб кириш, олиб чиқиш ёки йўқ қилиш қоидалари бузилганлигини аниқлаш зарур.

31. Тушунтирилсинки, гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилиш билан боғлиқ жиноятларга оид ишлар бўйича суд-кимёвий экспертиза ўтказиш айбдорликни исботлашнинг муҳим шартларидан бири ҳисобланади.

Бундай турдаги экспертиза олдига ҳал этиш учун қуйидаги саволларни қўйиш мақсадга мувофиқ:

олинган восита ёки модда гиёҳвандлик, унинг аналоги, психотроп ҳисобланадими, агар ҳисобланса, унинг тури, актив моддасининг миқдори ва соф оғирлиги қанча;

олинган объектда гиёҳвандлик воситаси, унинг аналоги, психотроп моддаси қолдиқлари (микрозарралари) ёки излари борми;

муайян ер майдонидан олинган ўсимлик қайси турга мансуб ва у таркибида гиёҳвандлик моддаси бўлган ўсимлик ҳисобланадими;

олинган воситалар ёки моддалар бир хил ҳисобланадими, улар тайёрлаш усули (технологияси), сақлаш шароити, фойдаланилган бошланғич хом ашёси, кўкариб турган жойи бўйича келиб чиқиши жиҳатидан умумий манбага эгами.

32. Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилиш билан боғлиқ жиноятларга оид ишлар бўйича айбдор гиёҳвандлик ёки заҳарвандликка йўлиққан-йўлиқмаганлигини аниқлаш ва уни мажбурий даволанишга юбориш масаласини ҳал этиш учун зарур ҳолларда наркологик экспертиза ўтказилиши лозим.

ЖК 96-моддасига мувофиқ гиёҳвандлик ёки заҳарвандликдан мажбурий даволаш нафақат озодликдан маҳрум қилинган маҳкумларга нисбатан, балки озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ бўлмаган жазо тайинланган ҳолларда ҳам тайинланиши мумкин.

33. Судлар шуни назарда тутишлари лозимки, «Тезкор-қидирув фаолияти тўғрисида»ги Қонуннинг 14-моддасига мувофиқ, бундай фаолиятни амалга оширувчи давлат органлари томонидан назорат остида олиш, яъни гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни истеъмол қилиш ёки сотиш мақсадини кўзламасдан олишдан иборат бўлган махсус тадбир амалга оширилиши мумкин бўлиб, у жиноят-процессуал қонунининг тегишли талабларига қатъий риоя этган ҳолда ўтказилиши лозим.

34. Судлар мазкур тоифадаги ишлар бўйича жазо тайинлашда Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 2006 йил 3 февралдаги «Судлар томонидан жиноят учун жазо тайинлаш амалиёти тўғрисида»ги 1-сонли қарорда берилган тушунтиришларга амал қилишлари лозим.

Жиноятнинг ташкилотчилари ва фаол иштирокчилари, шу жумладан, гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларни сотувчилар, ўтказувчилар, бундай восита ёки моддаларни Ўзбекистон Республикасига олиб кириш ёки унинг ҳудуди орқали транзит тарзда ўтказган, шу каби жиноятлар учун муқаддам судланган, вояга етмаганларни бундай жиноятларга жалб қилган шахслар оғирроқ жавобгарликка тортилишлари лозим.

Шу билан бирга, судлар гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддаларни ўтказиш мақсадини кўзламай қонунга хилоф равишда тайёрлаган, олган, сақлаган шахсларга нисбатан, шунингдек, уларни етиштирган аёлларга, 60 ёшдан ошган эркакларга, вояга етмаганларга ва жамиятдан ажратмаган ҳолда қайта тарбиялаш мумкин бўлган бошқа шахсларга нисбатан озодликдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган жазолар тайинлаш масаласини муҳокама қилишлари шарт.

35. Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилиш билан боғлиқ жиноятларга оид ишлар бўйича ашёвий далиллар тўғрисидаги масалани судлар уларни сақлаш, давлатга топшириш ва йўқ қилишнинг ўрнатилган тартибига қатъий амал қилган ҳолда ҳукмда ҳал этишлари лозим.

Судларнинг эътибори ҳукмларнинг бундай турдаги ашёвий далилларни йўқ қилишга оид қисми ижроси устидан доимий назоратни амалга оширишлари зарурлигига қаратилсин.

36. Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари ҳамда Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилиш билан боғлиқ жиноятларга оид ишлар судлар томонидан бехато кўрилиши устидан назоратни таъминласинлар ва судлов хатоларини ўз вақтида тузатиш юзасидан зарур чоралар кўрсинлар.

37. Мазкур қарор қабул қилиниши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 1995 йил 27 октябрдаги «Гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилишга оид жиноят ишлари бўйича суд амалиёти ҳақида»ги 21-сонли қарори ҳамда 1997 йил 22 августдаги «Судлар томонидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 1995 йил 27 октябрдаги «Гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилишга оид жиноят ишлари бўйича суд амалиёти ҳақида»ги қарорининг бажарилиши тўғрисида»ги 13-сонли қарори ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

Олий суд раиси Ш. ГАЗИЕВ

Пленум котиби, Олий суд судьяси Д. КАМИЛОВ

Тошкент ш.,

2017 йил 28 апрель,

12-сон

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi plenumining

Qarori

Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari va psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishga oid jinoyat ishlari boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida

Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari va psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishga oid jinoyat ishlarini koʻrishda qonunlar toʻgʻri va bir xilda qoʻllanilishini taʼminlash, mazkur toifa ishlar boʻyicha odil sudlov sifatini oshirish maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 17-moddasiga asosan, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari va psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishga oid jinoyatlar aholi sogʻligʻiga, jamiyatning iqtisodiy va maʼnaviy negiziga jiddiy tahdid soladi, oilaviy munosabatlarga salbiy taʼsir koʻrsatadi, boshqa ijtimoiy muammolar keltirib chiqaradi.

2. Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari va psixotrop moddalar bilan bogʻliq jinoyat ishlarni koʻrishda, Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining (keyingi matnda — JK) 270 — 276-moddalari , Oʻzbekiston Respublikasining “Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar toʻgʻrisida”gi 1999-yil 19-avgustdagi Qonuni , Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, undan olib chiqish va tranzit tarzda oʻtkazish tartibini, shuningdek ularning muomalada boʻlishi yuzasidan nazoratni takomillashtirish toʻgʻrisida”gi 2015-yil 12-noyabrdagi 330-sonli Qarori , Psixotrop moddalar toʻgʻrisidagi Konvensiya (1971-yil 21-fevral, Vena), Giyohvandlik vositalari toʻgʻrisidagi Yagona konvensiya (1961-yil, Vena), Birlashgan Millatlar Tashkilotining narkotik vositalar va psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi Konvensiyasi (1988-yil 20-dekabr, Vena), shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasining mazkur sohaga oid xalqaro kelishuvlariga rioya etilishi lozim.

3. Tushuntirilsinki, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari va psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilish deganda, ularni Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan shart va tartibni buzgan holda Oʻzbekiston Respublikasiga olib kirish (olib chiqish), tranzit tarzida oʻtkazish, saqlash, berish, realizatsiya qilish, taqsimlash, olish, tashish, joʻnatish, ishlab chiqish, ishlab chiqarish, tayyorlash, ulardan foydalanish va ularni yoʻq qilish, shuningdek tarkibida giyohvandlik moddasi boʻlgan oʻsimliklarni yetishtirish tushuniladi.

4. Qonunga koʻra, maʼmuriy va jinoiy javobgarlik Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2015-yil 12-noyabrdagi 330-sonli qarori bilan tasdiqlangan quyidagi roʻyxatlarga kiritilgan giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilganda kelib chiqadi:

Oʻzbekiston Respublikasida muomalada boʻlishi taqiqlangan giyohvandlik vositalarining roʻyxati (I roʻyxat);

Oʻzbekiston Respublikasida muomalada boʻlishi cheklangan giyohvandlik vositalarining roʻyxati (II roʻyxat);

Oʻzbekiston Respublikasida muomalada boʻlishi cheklangan psixotrop moddalarning roʻyxati (III roʻyxat);

Oʻzbekiston Respublikasida muomalada boʻlishi cheklangan prekursorlarning roʻyxati (IV roʻyxat).

Bunda shuni nazarda tutish lozimki, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalar oʻtkazish maqsadini koʻzlamay oz miqdorda qonunga xilof ravishda tayyorlash, olish, saqlash, tashish yoki joʻnatish uchun aybdorlar barcha hollarda maʼmuriy javobgarlikka tortiladilar (Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 56-moddasi ). Agar mazkur harakatlar oʻtkazish maqsadini koʻzlab sodir etilsa, qilmish JK 273-moddasining birinchi qismi bilan kvalifikatsiya qilinadi.

5. Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda olib kirish, olib chiqish va tranzit tarzda oʻtkazish deganda, ularni Oʻzbekiston Respublikasi bojxona chegarasidan qonunda belgilangan tartibni buzgan holda olib oʻtish tushuniladi.

Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda olib kirish, olib chiqish va tranzit tarzda oʻtkazish bilan bogʻliq harakatlarni kvalifikatsiya qilishda, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2013-yil 6-sentabrdagi “Bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzish va kontrabandaga oid ishlar boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida”gi 18-sonli qarorining 17-bandida berilgan tushuntirishlarga amal qilish lozim.

6. Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda saqlash deganda, shaxsning bunday vosita va moddalarga qonunga zid ravishda egalik qilishi (shu jumladan shaxsan isteʼmoli) bilan bogʻliq qasddan sodir etilgan harakatlari (yonida, binoda, maxfiy yer va boshqa joylarda saqlashi) tushunilishi lozim. Bunda shaxs qancha vaqt davomida giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda saqlaganligi ahamiyat kasb etmaydi.

7. Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda berish, realizatsiya qilish, taqsimlash deganda, bunday faoliyat turi uchun litsenziyasi mavjud boʻlgan dorixona yoki davolash-profilaktika muassasasi xodimining bunday vosita yoki moddalarni belgilangan tartibni buzgan holda jismoniy yoki yuridik shaxsga berishda ifodalangan qasddan sodir etilgan harakatlari tushuniladi.

8. Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda olish deganda, ularni har qanday usulda, jumladan, sotib olish, hadya yoki bajarilgan ish, koʻrsatilgan xizmat yoinki qarzni uzish evaziga oʻzaro hisob-kitob, shuningdek, boshqa tovar va ashyolar bilan almashtirish sifatida qabul qilish, topib olganda oʻzlashtirish, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalar roʻyxatiga kiritilgan yovvoyi oʻsimliklar yoki ularning qismlarini terish, tarkibida giyohvandlik vositasi boʻlgan ekinlar yigʻishtirilgandan soʻng qoʻriqlanmay qolgan maydonlardan ularning qoldiqlarini terish hisoblanishi lozim.

9. Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda tashish deganda, ularni har qanday transport turidan yoki tashish vositasi sifatida qoʻllanilgan qandaydir obyektdan foydalangan holda bir joydan boshqa joyga, shu jumladan, bir aholi punkti doirasida koʻchirish, shuningdek, qayd etilgan vosita va moddalarni bunday faoliyat turi bilan shugʻullanishga litsenziyasi boʻlgan yuridik shaxslarning masʼul shaxslari tomonidan qonunchilikda belgilangan tartibni buzgan holda tashish tushunilishi lozim.

10. Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda joʻnatish deganda, shaxsning pochta aloqasi, havo yoki boshqa transport turidan foydalanib, ularni pochta joʻnatmalari, posilkalar yoki yuk (bagaj) sifatida, shuningdek, oʻzi bevosita ishtirok etmagan holda boshqa shaxs orqali qonunchilikda belgilangan tartibni buzgan holda koʻchirishga qasddan qaratilgan harakatlari tushunilishi lozim.

11. Qonunga xilof ravishda ishlab chiqish deganda, yangi giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunchilikda belgilangan tartibni buzgan, yaʼni bunga davlat buyurtmasi va mazkur faoliyat turi uchun litsenziyasi boʻlmagan holda ishlab chiqishga qasddan qaratilgan harakatlar tushunilishi lozim.

12. Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda ishlab chiqarish deganda, bunday vosita yoki moddalarni qonunchilikni buzgan holda oʻsimliklar, kimyoviy va boshqa moddalardan seriyalab olishga qasddan qaratilgan harakatlar (masalan, maxsus kimyoviy yoki boshqa uskunalardan foydalangan holda, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari yoki psixotrop moddalarni shu maqsadlarga moslashtirilgan binolarda ishlab chiqarish, ularni guruhlab, qadoqlab ishlab chiqarish) tushunilishi lozim.

13. Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda tayyorlash deganda, qonunchilikni buzgan holda tarkibida giyohvandlik moddasi boʻlgan oʻsimliklardan, dorivor, kimyoviy va boshqa moddalardan foydalanish yoki isteʼmol qilishga tayyor bir yoki bir necha giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalar olinishi tushunilishi lozim.

Tarkibida giyohvandlik moddasi boʻlgan oʻsimliklarni maydalash, quritish, uvalash (kukun qilish), giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qoʻshimcha ishlov (bugʻlash, tozalash, haydash va sh.k.) bermay suvda eritish natijasida moddaning kimyoviy tuzilmasi oʻzgarmasligi sababli, bular giyohvandlik vositalarini, ularning analoglarini tayyorlash deb qaralishi mumkin emas.

14. Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalardan qonunga xilof ravishda foydalanish deganda, qonunchilikda bunday vosita yoki moddalar bilan qonunga muvofiq muomala qilish uchun belgilangan qoida va tartibni buzgan holda sodir etilgan harakatlar tushunilishi lozim.

15. Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda yoʻq qilish deganda, bunday vosita yoki moddalarni qonunchilikda belgilangan qoida va tartibni buzgan holda yoʻq qilishga qasddan qaratilgan harakatlar tushunilishi lozim.

Jinoyat qonunida giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda yoʻq qilish uchun maxsus norma mavjud emasligi sababli, bunday hollarda aybdorning harakatlari JK mansabdorlik jinoyatlari uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi tegishli moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim.

16. Tarkibida giyohvandlik moddasi boʻlgan oʻsimliklarni qonunga xilof ravishda yetishtirish deganda, qonunchilikni buzgan holda bunday oʻsimliklarni ekish va yetishtirish uchun maxsus sharoit yaratish, shuningdek, ularni ekish va yetishtirish, yetishtirish texnologiyasini takomillashtirish, yangi navlarini yaratish, hosildorligini va mavjud iqlim sharoitiga chidamliligini oshirish faoliyatini tushunish lozim.

17. Vosita va moddalar turini (giyohvandlik, psixotrop), ularning miqdori, nomlanishi va xususiyatlari, kelib chiqishi, ishlab chiqish, ishlab chiqarish uslubini, shuningdek, oʻsimlikning giyohvandlik moddasi tarkibida mavjud ekinga taalluqliligini aniqlash uchun maxsus bilim talab etilishini inobatga olib, har bir ish boʻyicha ekspert yoki mutaxassislarning tegishli xulosalari olinishi shart.

Oʻzbekiston Respublikasining 2010-yil 1-iyundagi “Sud ekspertizasi toʻgʻrisida”gi OʻRQ 249-sonli Qonunining 12-moddasiga muvofiq giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalardan foydalaniladigan har qanday ekspertiza davlat sud-ekspertiza muassasalari tomonidan oʻtkaziladi.

18. Giyohvandlik vositasi, ularning analoglari, psixotrop moddani muayyan miqdorga mansubligi masalasini hal etish surishtiruv, dastlabki tergov organlari va sudning vakolatiga tegishli boʻlib, ular bunda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, undan olib chiqish va tranzit tarzida oʻtkazish tartibini, shuningdek ularning muomalada boʻlishi yuzasidan nazoratni takomillashtirish toʻgʻrisida” 2015-yil 12-noyabrdagi 330-sonli qaroriga ilovalarda koʻrsatilgan miqdorlarga amal qilishlari zarur.

Giyohvandlik vositasi, uning analogi yoki psixotrop modda boshqa biron-bir neytral modda (toʻldiruvchi) bilan aralashmada boʻlgan hollarda giyohvandlik vositasi, uning analogi yoki psixotrop modda miqdori aralashmada mavjud neytral modda (toʻldiruvchi) miqdorini hisobga olmagan holda aniqlanishi kerak.

19. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, tarkibida giyohvandlik moddasi boʻlgan oʻsimliklarni qonunga xilof ravishda yetishtirish uchun JK 270-moddasi bilan jinoiy javobgarlik kelib chiqadi.

Yetishtirilishi taqiqlangan ekin ekish deganda, bunday ekinlar urugʻini tegishli ruxsatsiz har qanday yer maydoniga, shu jumladan, boʻsh yotgan yerlarga yoki moslashtirilgan idishlarga urugʻini sepish yoki koʻchatini oʻtqazish tushunilishi lozim. Ushbu jinoyat oʻsimlik unib chiqqan-chiqmaganligi yoki oʻsgan-oʻsmaganligidan qatʼi nazar, ekin ekilgan paytdan boshlab tugallangan hisoblanadi. Aybdorning harakatlari ekin maydoni oʻlchamidan kelib chiqqan holda JK 270-moddasining tegishli qismlari bilan kvalifikatsiya qilinadi, bunda qilmishni ushbu moddaning birinchi qismi bilan kvalifikatsiya qilish uchun ekin maydonining oʻlchami 250 kvadrat metrdan kam boʻlishi kerak.

Taqiqlangan ekinlarni yetishtirish deganda, unib chiqqan yoki oʻtqazilgan koʻchatlarni ularning pishish bosqichigacha boʻlgan davr ichida parvarish qilishni tushunish kerak. Agar shaxs yetishtirilishi taqiqlangan ekinni turli maydonlarda oʻstirayotgan boʻlsa, qilmishni kvalifikatsiya qilishda amalda ekilgan umumiy maydonlar oʻlchamidan kelib chiqish lozim.

Agar yetishtirilishi taqiqlangan ekinlarni ekish yoki yetishtirish kelgusida giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni oʻtkazish maqsadini koʻzlab yoki koʻzlamay tayyorlash, saqlash, tashish, joʻnatish, shuningdek, oʻtkazish (sotish) bilan bogʻliq boʻlsa, bunday harakatlar JK 270-moddasi va JK tegishli moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlar majmui bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak.

20. JK 271-moddasiga muvofiq, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni egallash uchun javobgarlik ular korxona, tashkilot va muassasalardan qonunga xilof ravishda olinganda, tarkibida narkotik moddasi boʻlgan oʻsimliklarni belgilangan tartibda yetishtirayotgan qishloq xoʻjaligi korxonalariga tegishli yerlardan, shuningdek, ularga qonuniy va qonunsiz ravishda egalik qilib turgan fuqarolardan qonunga xilof ravishda olinganda yuzaga keladi.

Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni bosqinchilik, talonchilik, tovlamachilik, firibgarlik, oʻgʻirlik, oʻzlashtirish yoki rastrata qilish, mansab mavqeyini suiisteʼmol qilish yoʻli bilan egallash JK 271-moddasining tegishli qismi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim boʻlib, JK oʻzgalar mulkini talon-toroj qilishni nazarda tutuvchi tegishli moddalari bilan qoʻshimcha kvalifikatsiya qilishni talab etmaydi.

Dastlabki tergov organlari va sudlar har bir ish boʻyicha giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda egallashdan koʻzlangan maqsadni aniqlashlari zarur. Bunday vosita yoki moddalarni egallash ularni kelgusida oʻtkazish (sotish) uchun sodir etilganligi aniqlangan taqdirda, aybdorning harakatlari qayd etilgan jinoyatlarga tayyorgarlik koʻrish yoki suiqasd sifatida qoʻshimcha ravishda JK 25 , 273-moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak.

21. JK 273-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda oʻtkazish deganda, ularni turlicha usulda haq evaziga yoki tekinga (sotish, hadya etish, almashtirish, qarzi evaziga yoki qarz sifatida va h.k.) boshqa shaxsga berish tushunilishi lozim. Bunda vositalar, moddalar, oʻsimliklar shaxs tomonidan bevosita yoki boshqa (masalan, ular saqlanadigan joy haqida xabar berish, shartlashilgan joyga qoʻyib ketish) usulda amalga oshirilishi mumkin.

Bir shaxs tomonidan boshqasiga giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni inyeksiya (ukol) qilish, agar mazkur vosita yoki modda isteʼmolchining oʻziga tegishli boʻlsa va inyeksiya uning iltimosiga koʻra qilingan boʻlsa, qonunga xilof ravishda oʻtkazish deb baholanishi mumkin emas.

Shaxsning giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda oʻtkazish uchun JK 273-moddasining tegishli qismi bilan javobgarlik ularning miqdori bilan bogʻliq holda kelib chiqadi.

Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni sotish usulida koʻp miqdorda oʻtkazish ularni oʻtkazishning eng ijtimoiy xavfli koʻrinishi hisoblanishi tufayli, mazkur qilmish JK 273-moddasining beshinchi qismi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim. Mazkur vosita yoki moddalarni koʻp miqdorda boshqa barcha usullarda oʻtkazish JK 273-moddasining boshqa tegishli qismi bilan javobgarlik kelib chiqishiga sabab boʻladi.

Aybdor tomonidan giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarning faqat bir qismi oʻtkazilib, qolgan qismi keyinchalik surishtiruv yoki dastlabki tergov davomida aniqlansa, javobgarlik qonunga xilof ravishda oʻtkazish va qonunga xilof ravishda saqlash uchun alohida-alohida (agar mazkur vosita va moddalarni oʻtkazishga nisbatan qasd aniqlanmagan boʻlsa), ularning miqdoriga bogʻliq ravishda kelib chiqadi.

22. Tushuntirilsinki, shaxsning giyohvandlik vositalari, ularning analoglari yoki psixotrop moddalarni ancha, koʻp, juda koʻp miqdordagi chet el valyutasi evaziga oʻtkazishga qaratilgan harakatlari JK 177-moddasining tegishli qismi bilan qoʻshimcha kvalifikatsiya qilishni talab etmaydi, chunki mazkur modda valyuta qimmatliklarini toʻlov vositasi sifatida emas, balki ushbu qimmatliklarning oʻzini qonunga xilof ravishda olish yoki oʻtkazish uchun javobgarlikni nazarda tutadi.

23. Shaxsning gʻaraz maqsadda giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalar niqobi ostida qandaydir boshqa vosita yoki moddalarni oʻtkazishda ifodalangan harakatlari firibgarlik sifatida, oluvchining harakatlari esa — giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda olishga suiqasd sifatida kvalifikatsiya qilinishi kerak.

24. Agar shaxs giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni oluvchiga, aslida mazkur vosita yoki moddalarning egasi boʻlgan boshqa shaxsning iltimosi (topshirigʻi) boʻyicha bersa, ularni berayotgan shaxsning harakatlari, basharti u berilayotgan narsaning xususiyati toʻgʻrisida aniq bilgan boʻlsagina, mazkur vosita, moddalarni qonunga xilof ravishda oʻtkazishda birgalikdagi bajaruvchi sifatida kvalifikatsiya qilinishi lozim.

25. Aybdorda giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda oʻtkazishga (JK 273-moddasi birinchi , ikkinchi , uchinchi , beshinchi qismlari ) qasd mavjudligi toʻgʻrisidagi masalani hal etishda, sudlar bunday vosita yoki moddalar haqiqatdan oʻtkazish maqsadida tayyorlab qoʻyilganligiga oid dalillar majmuidan kelib chiqishlari lozim. Bunday dalillarga, masalan, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari yoki psixotrop moddalar faqat isteʼmol qilinishini istisno etadigan miqdorda topilganligi, bunday vosita yoki moddalar muayyan dozada (oʻlchamda) qadoqlanganligi, ular tashish yoki joʻnatishda maxsus maxfiy joyga yashirilganligi, ularni tayyorlash uchun asbob-uskunalar mavjudligi, ekspertizaning aybdor giyohvand emasligi toʻgʻrisidagi xulosasi va h.k.lar kiradi. Ish boʻyicha aniqlangan haqiqiy holatlardan kelib chiqib, aybdorning harakatlari JK 25-moddasining birinchi yoki ikkinchi qismi va JK 273-moddasining tegishli qismi bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak.

26. Bangixonani tashkil qilish deganda, (JK 273-moddasining toʻrtinchi qismi ), uni tuzishga qasddan qaratilgan harakatlar, masalan, turar-joy yoki noturar-joy qidirish, sotib olish yoki ijaraga olish, uni taʼmirlash, har xil uskunalar bilan jihozlash ishlarini moliyalash va keyinchalik bir necha shaxs tomonidan giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni isteʼmol qilish yoki tarqatish uchun foydalanish maqsadida sodir etilgan shunga oʻxshash harakatlar tushunilishi lozim. Bangixonani tashkil etish jinoyati uni tuzishga qaratilgan har qanday harakat sodir etilgan paytdan boshlab tugallangan hisoblanadi.

Bangixona saqlash deganda, uning ishlab turishiga qaratilgan, yaʼni giyohvandlik vositalari, ularning analoglari yoki psixotrop moddalarni isteʼmol qilish uchun ajratilgan va (yoki) moslashtirilgan joydan maqsadli foydalanish, binodan foydalanish bilan bogʻliq xarajatlarni toʻlash boʻyicha qasddan sodir etilgan harakatlar (ijara haqini toʻlash, mijozlar qatnovini tartibga solish, qoʻriqlashni taʼminlash va h.k.) tushunilishi lozim. Qonun mazmuniga koʻra, bangixona saqlash jinoyati faqat bunday joydan giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni isteʼmol qilish yoki tarqatish uchun haqiqatda foydalanilgan boʻlsagina, tugallangan hisoblanadi. Bunda aybdor gʻaraz yoki boshqa maqsadni koʻzlaganligi ahamiyat kasb etmaydi.

Agar bangixona tashkilotchisi yoki saqlovchisi ayni paytda giyohvandlik vositalari, ularning analoglari yoki psixotrop moddalarni oʻtkazgan yoki boshqa shaxslarni ularni isteʼmol qilishga jalb qilgan boʻlsa, uning harakatlari, bunga asoslar mavjud boʻlganda, JK 273-moddasining tegishli qismi va JK 274-moddasida nazarda tutilgan jinoyatlar majmui bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak.

27. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, shaxsning JK 270-moddasi ikkinchi qismi “a” bandi , JK 271-moddasi ikkinchi qismi “a” bandi , JK 273-moddasi uchinchi qismi “a” bandi , JK 274-moddasi toʻrtinchi qismi “a” bandi , JK 276-moddasi ikkinchi qismi “b” bandi bilan jinoiy javobgarligi, u muqaddam JK XIX bobida nazarda tutilgan biron-bir sodir etgan jinoyati uchun sudlangan holdagina kelib chiqadi. Agar shaxs muqaddam sodir etgan jinoyati uchun jinoiy javobgarlikdan ozod etilgan yoki sudlanganlik holati tugallangan yoinki qonunda belgilangan tartibda olib tashlangan boʻlsa, qilmish mazkur belgi bilan kvalifikatsiya qilinishi mumkin emas.

28. Qonunga muvofiq giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni oʻz ixtiyori bilan topshirgan shaxs, agar topshirilgan vosita yoki modda ozginadan koʻproq miqdorni (JK 273-moddasining oltinchi qismi ) yoki koʻp miqdorni (JK 276-moddasining uchinchi qismi ) tashkil etmasa, sud tomonidan jazodan ozod qilinadi.

29. Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop yoki aql-idrokiga taʼsir etuvchi boshqa moddalarni isteʼmol qilishga jalb etish deganda, shaxsda ularni isteʼmol qilish maylini uygʻotishga qaratilgan har qanday qasddan qilingan harakatlar (koʻndirish, tavsiya qilish, maslahat berish va sh.oʻ.), shuningdek, taʼsir oʻtkazilayotgan shaxs tomonidan bunday vosita yoki moddalar isteʼmol qilinishi maqsadida aldash, tahdid qilish, jismoniy zoʻrlik ishlatish, ozodligini cheklash va hokazolar tushunilishi lozim. Jinoyatni tugallangan deb topish uchun jalb etilayotgan shaxs giyohvandlik vositasi, uning analogi psixotrop yoki aql-idrokiga taʼsir etuvchi boshqa moddani haqiqatan ham isteʼmol qilgan boʻlishi talab etilmaydi. Bunday hollarda, aybdorning boshqa jinoyat tarkibini tashkil etuvchi harakatlari JK tegishli moddasi bilan alohida kvalifikatsiya qilinadi.

Aybdorning ikki va undan ortiq shaxsni bir vaqtning oʻzida giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop yoki aql-idrokiga taʼsir etuvchi boshqa moddalarni isteʼmol qilishga jalb etishga qaratilgan harakatlari JK 274-moddasi toʻrtinchi qismining “v” bandi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim.

Agar giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop yoki aql-idrokiga taʼsir etuvchi boshqa moddalarni isteʼmol qilishga voyaga yetmagan shaxs jalb etilgan boʻlsa, aybdorning harakatlari maxsus norma, yaʼni JK 127-moddasining tegishli qismi bilan kvalifikatsiya qilinadi.

30. JK 275-moddasida nazarda tutilgan jinoyatning subyekti, faqat belgilangan tartibga (masalan, xizmat yoʻriqnomasi, yuqori turuvchi mansabdor shaxsning buyrugʻi yoki farmoyishi) koʻra vazifasiga mazkur moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan harakatlarni sodir etishda tegishli qoidalarga amal qilish yoki buning ustidan nazorat qilish kiradigan shaxs hisoblanadi.

Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalar bilan muomala qilish qoidalarini buzish shaxs tomonidan ham qasddan, ham ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilishi mumkin. Bunda mazkur jinoyat tarkibi mavjudligini aniqlash uchun shaxs tomonidan giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni, bunday vositalar yoki moddalarni ishlab chiqishda foydalaniladigan va alohida nazoratda turadigan uskuna va jihozlarni ishlab chiqarish, tayyorlash, qayta ishlash, taqsimlash, tashish, joʻnatish, olish, foydalanish, olib kirish, olib chiqish yoki yoʻq qilish qoidalari buzilganligini aniqlash zarur.

31. Tushuntirilsinki, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilish bilan bogʻliq jinoyatlarga oid ishlar boʻyicha sud-kimyoviy ekspertiza oʻtkazish aybdorlikni isbotlashning muhim shartlaridan biri hisoblanadi.

Bunday turdagi ekspertiza oldiga hal etish uchun quyidagi savollarni qoʻyish maqsadga muvofiq:

olingan vosita yoki modda giyohvandlik, uning analogi, psixotrop hisoblanadimi, agar hisoblansa, uning turi, aktiv moddasining miqdori va sof ogʻirligi qancha;

olingan obyektda giyohvandlik vositasi, uning analogi, psixotrop moddasi qoldiqlari (mikrozarralari) yoki izlari bormi;

muayyan yer maydonidan olingan oʻsimlik qaysi turga mansub va u tarkibida giyohvandlik moddasi boʻlgan oʻsimlik hisoblanadimi;

olingan vositalar yoki moddalar bir xil hisoblanadimi, ular tayyorlash usuli (texnologiyasi), saqlash sharoiti, foydalanilgan boshlangʻich xom ashyosi, koʻkarib turgan joyi boʻyicha kelib chiqishi jihatidan umumiy manbaga egami.

32. Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilish bilan bogʻliq jinoyatlarga oid ishlar boʻyicha aybdor giyohvandlik yoki zaharvandlikka yoʻliqqan-yoʻliqmaganligini aniqlash va uni majburiy davolanishga yuborish masalasini hal etish uchun zarur hollarda narkologik ekspertiza oʻtkazilishi lozim.

JK 96-moddasiga muvofiq giyohvandlik yoki zaharvandlikdan majburiy davolash nafaqat ozodlikdan mahrum qilingan mahkumlarga nisbatan, balki ozodlikdan mahrum qilish bilan bogʻliq boʻlmagan jazo tayinlangan hollarda ham tayinlanishi mumkin.

33. Sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, “Tezkor-qidiruv faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonunning 14-moddasiga muvofiq, bunday faoliyatni amalga oshiruvchi davlat organlari tomonidan nazorat ostida olish, yaʼni giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni isteʼmol qilish yoki sotish maqsadini koʻzlamasdan olishdan iborat boʻlgan maxsus tadbir amalga oshirilishi mumkin boʻlib, u jinoyat-protsessual qonunining tegishli talablariga qatʼiy rioya etgan holda oʻtkazilishi lozim.

34. Sudlar mazkur toifadagi ishlar boʻyicha jazo tayinlashda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2006-yil 3-fevraldagi “Sudlar tomonidan jinoyat uchun jazo tayinlash amaliyoti toʻgʻrisida”gi 1-sonli qarorda berilgan tushuntirishlarga amal qilishlari lozim.

Jinoyatning tashkilotchilari va faol ishtirokchilari, shu jumladan, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari yoki psixotrop moddalarni sotuvchilar, oʻtkazuvchilar, bunday vosita yoki moddalarni Oʻzbekiston Respublikasiga olib kirish yoki uning hududi orqali tranzit tarzda oʻtkazgan, shu kabi jinoyatlar uchun muqaddam sudlangan, voyaga yetmaganlarni bunday jinoyatlarga jalb qilgan shaxslar ogʻirroq javobgarlikka tortilishlari lozim.

Shu bilan birga, sudlar giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalarni oʻtkazish maqsadini koʻzlamay qonunga xilof ravishda tayyorlagan, olgan, saqlagan shaxslarga nisbatan, shuningdek, ularni yetishtirgan ayollarga, 60 yoshdan oshgan erkaklarga, voyaga yetmaganlarga va jamiyatdan ajratmagan holda qayta tarbiyalash mumkin boʻlgan boshqa shaxslarga nisbatan ozodlikdan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmagan jazolar tayinlash masalasini muhokama qilishlari shart.

35. Giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilish bilan bogʻliq jinoyatlarga oid ishlar boʻyicha ashyoviy dalillar toʻgʻrisidagi masalani sudlar ularni saqlash, davlatga topshirish va yoʻq qilishning oʻrnatilgan tartibiga qatʼiy amal qilgan holda hukmda hal etishlari lozim.

Sudlarning eʼtibori hukmlarning bunday turdagi ashyoviy dalillarni yoʻq qilishga oid qismi ijrosi ustidan doimiy nazoratni amalga oshirishlari zarurligiga qaratilsin.

36. Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari hamda Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilish bilan bogʻliq jinoyatlarga oid ishlar sudlar tomonidan bexato koʻrilishi ustidan nazoratni taʼminlasinlar va sudlov xatolarini oʻz vaqtida tuzatish yuzasidan zarur choralar koʻrsinlar.

37. Mazkur qaror qabul qilinishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 1995-yil 27-oktabrdagi “Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishga oid jinoyat ishlari boʻyicha sud amaliyoti haqida”gi 21-sonli qarori hamda 1997-yil 22-avgustdagi “Sudlar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 1995-yil 27-oktabrdagi “Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishga oid jinoyat ishlari boʻyicha sud amaliyoti haqida”gi qarorining bajarilishi toʻgʻrisida”gi 13-sonli qarori oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

Oliy sud raisi Sh. GAZIYEV

Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi D. KAMILOV

Toshkent sh.,

2017-yil 28-aprel,

12-son

lex.uz

Пленума Верховного суда Республики Узбекистан

Постановление

О судебной практике по уголовным делам, связанным с незаконным оборотом наркотических средств, их аналогов и психотропных веществ

В целях обеспечения правильного и единообразного применения законодательства при рассмотрении уголовных дел, связанных с незаконным оборотом наркотических средств, их аналогов и психотропных веществ, повышения качества отправления правосудия по делам данной категории, на основании статьи 17 Закона «О судах» Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет :

1. Обратить внимание судов, что преступления, связанные с незаконным оборотом наркотических средств, их аналогов и психотропных веществ, создают серьезную угрозу здоровью населения, экономическим и нравственным устоям общества, негативно влияют на семейные отношения, порождают иные социальные проблемы.

2. При рассмотрении дел, связанных с незаконным оборотом наркотических средств, их аналогов и психотропных веществ, следует руководствоваться статьями 270 — 276 Уголовного кодекса Республики Узбекистан (далее по тексту — УК), Законом Республики Узбекистан от 19 августа 1999 года «О наркотических средствах и психотропных веществах», постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 12 ноября 2015 года № 330 «О совершенствовании порядка ввоза, вывоза и транзита через территорию Республики Узбекистан наркотических средств, психотропных веществ и прекурсоров, а также контроля за их оборотом», Единой конвенцией о наркотических средствах (Вена, 1961 года), Конвенцией о психотропных веществах (21 февраля 1971 года, Вена), Конвенцией Организации Объединенных Наций о борьбе против незаконного оборота наркотических средств и психотропных веществ (20 декабря 1988 года, Вена), а также другими международными соглашениями Республики Узбекистан в данной сфере.

3. Разъяснить, что под незаконным оборотом наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ понимается их ввоз (вывоз) в Республику Узбекистан, транзит, хранение, отпуск, реализация, распределение, приобретение, перевозка, пересылка, разработка, производство, изготовление, использование, уничтожение, а также культивирование наркотикосодержащих растений, совершаемые в нарушении условий и порядка, установленных законодательством Республики Узбекистан.

4. В соответствии с законом административная и уголовная ответственность наступает за незаконный оборот лишь тех наркотических средств, их аналогов и психотропных веществ, которые включены в следующие списки, утвержденные постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 12 ноября 2015 года № 330:

Список наркотических средств, оборот которых в Республике Узбекистан запрещён (список I);

Список наркотических средств, оборот которых в Республике Узбекистан ограничен (список II);

Список психотропных веществ, оборот которых в Республике Узбекистан ограничен (список III);

Список прекурсоров, оборот которых в Республике Узбекистан ограничен (список IV).

При этом следует иметь в виду, что за незаконное изготовление, приобретение, хранение, перевозку или пересылку наркотических средств, их аналогов и психотропных веществ без цели сбыта в малых размерах виновные во всех случаях подлежат административной ответственности ( статья 56 Кодекса Республики Узбекистан об административной ответственности). Если указанные действия совершены с целью сбыта, деяние подлежит квалификации по части первой статьи 273 УК.

5. Под незаконным ввозом (вывозом), транзитом наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ понимается их перемещение через таможенную границу Республики Узбекистан в нарушение порядка, установленного законодательством.

При квалификации действий, связанных с незаконным ввозом (вывозом), транзитом наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ, следует руководствоваться разъяснениями, изложенными в пункте 17 постановления Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 6 сентября 2013 года № 18 «О судебной практике по делам о нарушении таможенного законодательства и контрабанде».

6. Под незаконным хранением наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ следует понимать умышленные действия лица, связанные с незаконным владением этими средствами или веществами, в том числе для личного потребления (содержание при себе, в помещении, тайнике и других местах). При этом не имеет значения, в течение какого времени лицо незаконно хранило наркотическое средство, психотропное вещество.

7. Под незаконным отпуском, реализацией, распределением наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ следует понимать умышленные действия работника аптечных или лечебно-профилактических учреждений, имеющих лицензию на такой вид деятельности, выразившиеся в выдаче таких средств или веществ физическому либо юридическому лицу в нарушение установленного порядка.

8. Незаконным приобретением наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ следует считать их получение любым способом, в том числе покупку, получение в дар, либо в качестве средства взаиморасчета за проделанную работу, оказанную услугу или в уплату долга, а также в обмен на другие товары и вещи, присвоение найденного, сбор дикорастущих растений или их частей, включенных в перечни наркотических средств, их аналогов и психотропных веществ, сбор остатков, находящихся на неохраняемых полях посевов наркотикосордержащих растений, после завершения их уборки.

9. Под незаконной перевозкой наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ следует понимать умышленные действия лица, которое перемещает их из одного места в другое, в том числе в пределах одного населенного пункта, совершенные с использованием любого вида транспорта или какого-либо объекта, применяемого в виде перевозочного средства, а также в нарушение установленного законодательством порядка перевозки указанных средств и веществ уполномоченными лицами, юридических лиц, имеющих лицензию на такой вид деятельности.

10. Под незаконной пересылкой наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ следует понимать умышленные действия лица, направленные на их перемещение в почтовых отправлениях, посылках или багаже с использованием средств почтовой связи, воздушного или другого вида транспорта, а также через другого лица без его непосредственного участия в нарушение порядка, установленного законодательством.

11. Под незаконной разработкой следует понимать умышленные действия по разработке новых наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ в нарушение порядка, установленного законодательством, т.е. без государственного заказа на это и без лицензии на указанный вид деятельности.

12. Под незаконным производством наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ следует понимать совершенные в нарушение законодательства умышленные действия, направленные на серийное получение таких средств или веществ из растений, химических и иных веществ (например, с использованием специального химического или иного оборудования, производство наркотических средств, их аналогов или психотропных веществ в приспособленном для этих целей помещении, производство их партиями, в расфасованном виде).

13. Под незаконным изготовлением наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ следует понимать совершенные в нарушение законодательства умышленные действия, в результате которых из наркотикосодержащих растений, лекарственных, химических и иных веществ получено одно или несколько готовых к использованию и потреблению наркотические средства, психотропные вещества.

Измельчение, высушивание или растирание наркотикосодержащих растений, растворение наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ водой без дополнительной обработки (выпаривание, рафинирование, возгонка и т.п.), в результате которых не меняется химическая структура вещества, не могут рассматриваться как изготовление наркотических средств.

14. Под незаконным использованием наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ следует понимать действия, совершенные в нарушение правил и порядка, установленных законодательством для законного оборота указанными средствами или веществами.

15. Под незаконным уничтожением наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ следует понимать умышленные действия, направленные на уничтожение таких средств или веществ в нарушение условий и порядка, установленных законодательством.

Поскольку в уголовном законе не содержится специальная норма, предусматривающая ответственность за незаконное уничтожение наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ действия виновного в таких случаях подлежат квалификации по соответствующим статьям УК , устанавливающим ответственность за должностные преступления.

16. Под незаконным культивированием наркотикосодержащих растений следует понимать деятельность, связанную с созданием специальных условий для посева и выращивания таких растений, а также их посев и выращивание, совершенствование технологии выращивания, выведение новых сортов, повышение урожайности и устойчивости к существующим климатическим условиям, осуществляемая с нарушением законодательства.

17. Имея в виду, что для определения вида средств и веществ (наркотическое, психотропное), их размеров, названий и свойств, происхождения, способа изготовления, производства, а также установления принадлежности растений к наркотикосодержащим культурам требуются специальные знания, по каждому делу должны быть получены соответствующие заключения экспертов или специалистов.

Согласно статье 12 Закона Республики Узбекистан от 1 июня 2010 года № ЗРУ-249 «О судебной экспертизе» любые экспертизы с использованием наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ проводятся государственными судебно-экспертными учреждениями.

18. Решение вопроса об отнесении наркотического средства, их аналогов, психотропного вещества к определенному размеру относится к компетенции органов дознания, предварительного следствия и суда, которые при этом должны руководствоваться размерами, указанными в приложениях к постановлению Кабинета Министров Республики Узбекистан от 12 ноября 2015 года № 330 «О совершенствовании порядка ввоза, вывоза и транзита через территорию Республики Узбекистан наркотических средств, психотропных веществ и прекурсоров, а также контроля за их оборотом».

В тех случаях, когда наркотическое средство, их аналогов или психотропное вещество находится в смеси с каким-либо нейтральным веществом (наполнителем), размер наркотического средства, их аналогов или психотропного вещества должен определяться без учета количества нейтрального вещества (наполнителя), содержащегося в смеси.

19. Следует обратить внимание судов, что по статье 270 УК наступает уголовная ответственность за незаконное культивирование наркотикосодержащих растений.

Под посевом запрещенных к возделыванию культур следует понимать посев семян или высадка рассады таких культур без надлежащего разрешения на любых земельных участках, в том числе на пустующих землях либо в приспособленных посудах. Данное преступление признается оконченным с момента посева независимо от последующего всхода либо произрастания растений. В зависимости от размера площади посева действия виновного квалифицируются по соответствующим частям статьи 270 УК, при этом для квалификации деяния по части первой данной статьи размер площади посева должен быть менее 250 квадратных метров.

Под выращиванием запрещенных к возделыванию культур следует понимать уход за их посадками и всходами с целью доведения до стадии созревания. Если лицо культивирует запрещенные к возделыванию культуры на разных площадях, то при квалификации содеянного следует исходить из фактически засеянной суммарной площади.

Если посев или выращивание запрещенных к возделыванию культур сопряжен с последующим изготовлением, хранением, провозом, пересылкой с целью сбыта или без цели сбыта, а равно сбытом, продажей наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ, такие действия следует квалифицировать по совокупности преступлений, предусмотренных статьей 270 и соответствующими статьями УК.

20. В соответствии со статьей 271 УК ответственность за завладение наркотическими средствами, психотропными веществами наступает в случаях незаконного их изъятия из предприятий, организаций и учреждений, с земель сельскохозяйственных предприятий, выращивающих в установленном порядке наркотикосодержащие растения, а также незаконного изъятия у граждан, владеющих ими правомерно или незаконно.

Завладение наркотическими средствами, психотропными веществами, совершенное путем разбоя, вымогательства, грабежа, мошенничества, кражи, присвоения или растраты, злоупотребления должностным положением следует квалифицировать по соответствующей части статьи 271 УК и не требует дополнительной квалификации по соответствующим статьям УК, предусматривающим ответственность за хищение чужого имущества.

Органам предварительного следствия и судам следует по каждому делу выяснять цель незаконного завладения наркотическими средствами, психотропными веществами. При установлении, что завладение такими средствами или веществами совершено для их последующего сбыта (продажи), действия виновного следует квалифицировать дополнительно по статьям 25 , 273 УК, как приготовление или покушение к указанным преступлениям.

21. Под незаконным сбытом наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ, частью первой статьи 273 УК, следует понимать любые способы их возмездной либо безвозмездной передачи (продажа, дарение, мена, уплата долга, дача взаймы и т.д.) другому лицу. При этом сама передача лицом средств, веществ, растений может быть осуществлена непосредственно либо иным способом (например, путем сообщения о месте их хранения, проведения закладки в обусловленном месте).

Не может расцениваться как незаконный сбыт введение одним лицом другому наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ путем инъекции, если указанное средство или вещество принадлежит самому потребителю и инъекция вводится по его просьбе.

Ответственность лица за незаконный сбыт наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ по соответствующей части статьи 273 УК наступает в зависимости от их размера.

Поскольку незаконный сбыт наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ в форме продажи в крупном размере является наиболее общественно-опасной формой их сбыта данное деяние подлежит квалификации по части пятой статьи 273 УК. Сбыт указанных средств или веществ в крупном размере во всех других формах влечет ответственность по другим соответствующим частям статьи 273 УК.

В случаях, когда виновным сбыта лишь часть наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ, а другая часть обнаружена впоследствии в ходе дознания или предварительного следствия, ответственность наступает отдельно за незаконный сбыт и отдельно за незаконное хранение наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ (в случае, если не установлен умысел на сбыт указанных средств или веществ) в зависимости от их размера.

22. Разъяснить, что действия лица по сбыту наркотических средств, их аналогов или психотропных веществ за иностранную валюту в значительном, крупном, особо крупном размерах не подлежат дополнительной квалификации по соответствующей части статьи 177 УК, так как данная статья предусматривает ответственность за незаконное приобретение или сбыт самих валютных ценностей (иностранной валюты), а не за использование таких валютных ценностей в качестве средства оплаты.

23. Действия лица, сбывающего с корыстной целью под видом наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ какие-либо иные средства или вещества, должны квалифицироваться как мошенничество, а действия приобретающего — как покушение на незаконное приобретение наркотических средств, психотропных веществ.

24. Если лицо передает приобретателю наркотические средства, их аналогов, психотропные вещества по просьбе (поручению) другого лица, которому фактически они принадлежат, действия лица, передающего эти средства или вещества, следует квалифицировать как соисполнительство в незаконном сбыте указанных средств, веществ, лишь в случае, когда оно достоверно знало о характере содержимого.

25. При решении вопроса о наличии у виновного умысла на незаконный сбыт наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ ( части первая , вторая , третья , пятая статьи 273 УК) суды должны исходить из совокупности доказательств о том, что эти средства или вещества реально подготовлены к сбыту. Такими доказательствами являются, например, обнаружение наркотических средств, их аналогов или психотропных веществ в размерах, исключающих только употребление, расфасовка таких средств или веществ на определенные дозы, сокрытие их при перевозке или пересылке в специальных тайниках, наличие оборудования для их изготовления, заключение экспертизы о том, что виновный наркоманией не страдает и т.д. В зависимости от установленных по делу фактических обстоятельств действия виновного следует квалифицировать по части первой либо второй статьи 25 и соответствующей части статьи 273 УК.

26. Под организацией притона ( часть четвертая статьи 273 УК) следует понимать умышленные действия, направленные на его создание, например, подыскание, приобретение или наем жилого или нежилого помещения, финансирование расходов на ремонт, обустройство помещения различными приспособлениями и тому подобные действия, совершенные в целях последующего использования указанного помещения для потребления или распространения наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ несколькими лицами. Организация притона считается оконченным с момента совершения какого-либо действия по его созданию.

Под содержанием притона следует понимать умышленные действия, направленные на его функционирование, т.е. по использованию по назначению помещения, отведенного и (или) приспособленного для потребления наркотических средств, их аналогов или психотропных веществ, по оплате расходов, связанных с эксплуатацией помещения (внесение арендной платы, регулирование посещаемости клиентов, обеспечение охраны и т.п.). По смыслу закона содержание притона будет оконченным преступлением лишь в том случае, если такое помещение фактически использовалось для потребления или распространения наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ. При этом не имеет значения, преследовал ли виновный корыстную или иную цель.

Если организатор или содержатель притона при этом сбывал наркотические средства, их аналогов или психотропные вещества либо вовлекал других лиц к их потреблению, его действия при наличии к тому оснований следует квалифицировать по совокупности преступлений, предусмотренных соответствующей частью статьи 273 УК и статьей 274 УК.

27. Обратить внимание судов, что уголовная ответственность лица по пункту «а» части второй статьи 270, пункту «а» части второй статьи 271, пункту «а» части третьей статьи 273, пункту «а» части четвертой статьи 274, пункту «б» части второй статьи 276 УК наступает в случае осуждения его ранее за какое-либо совершенное преступление, предусмотренное в главе XIX УК. Квалификация деяния по указанному признаку недопустима, если за ранее совершенное преступление лицо было освобождено от уголовной ответственности либо судимость за него погашена или снята в установленном законом порядке.

28. В соответствии с законом лицо, добровольно сдавшее наркотические средства, их аналогов, психотропные вещества, освобождается судом от наказания, если сданное средство или вещество не составляет размер, превышающий небольшой ( часть шестая статьи 273 УК), или крупный размер ( частью третьей статьи 276 УК).

29. Под вовлечением в потребление наркотических средств, их аналогов, психотропных или других веществ, влияющих на интеллектуально-волевую деятельность следует понимать любые умышленные действия, направленные на возбуждение у лица желания к их употреблению (уговоры, предложения, советы и т.п.), а также обман, угрозы, физическое насилие, ограничение свободы и т.п. с целью употребления таких средств или веществ лицом, на которое оказывается воздействие. Для признания преступления оконченным не требуется, чтобы вовлекаемое лицо фактически употребило наркотическое средство, их аналогов, психотропное или другое вещество, влияющее на интеллектуально-волевую деятельность. В таких случаях действия виновного, составляющие признаки иного преступления, подлежат отдельной квалификации по соответствующим статьям УК .

Действия виновного, направленные на вовлечение в потребление наркотических средств, их аналогов, психотропных или других веществ, влияющих на интеллектуально-волевую деятельность одновременно двух и более лиц, надлежит квалифицировать по пункту «в» части четвертой статьи 274 УК.

Если в потребление наркотических средств, их аналогов, психотропных или других веществ, влияющих на интеллектуально-волевую деятельность, вовлечено несовершеннолетнее лицо, действия виновного подлежат квалификации, по специальной норме, то есть по соответствующей части статьи 127 УК.

30. Субъектом преступления, предусмотренного статьей 275 УК, может быть лишь лицо, в обязанности которого в соответствии с установленным порядком (например, служебной инструкцией, приказом или распоряжением вышестоящего должностного лица) входит соблюдение соответствующих правил или контроль за их соблюдением при совершении действий, перечисленных в части первой данной статьи.

Нарушение правил оборота наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ может быть совершено лицом как умышленно, так и по неосторожности. При этом для определения наличия состава данного преступления необходимо установить нарушение лицом правил производства, изготовления, переработки, хранения, учета, отпуска, реализации, продажи, распределения, перевозки, пересылки, приобретения, использования, ввоза, вывоза либо уничтожения наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ, инструментов или оборудования, используемых для производства таких средств или веществ, находящихся под специальным контролем.

31. Разъяснить, что проведение судебно-химической экспертизы по делам о преступлениях, связанных с незаконным оборотом наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ, является одним из обязательных условий доказывания виновности.

На решение такого вида экспертизы целесообразно поставить следующие вопросы:

является ли изъятое средство или вещество наркотическим, его аналогом, психотропным, если да, какой его вид, количество и чистый вес активного вещества;

имеются ли на изъятом объекте остатки (микрочастицы) или следы наркотического средства, его аналога, психотропного вещества;

к какому виду относится растение, изъятое с конкретного земельного участка и является ли оно наркотикосодержащим;

являются ли изъятые средства или вещества однородными, имеют ли они общий источник происхождения по способу (технологии) изготовления, условиям хранения, использованному исходному сырью, месту произрастания данного растительного сырья.

32. По делам о преступлениях, связанных с незаконным оборотом наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ в необходимых случаях необходимо проведение наркологической экспертизы для выяснения вопроса о том, страдает ли виновное лицо наркоманией или токсикоманией и решения вопроса о направлении его на принудительное лечение.

В соответствии со статьей 96 УК принудительное лечение от наркомании или токсикомании назначается не только в отношении осужденных к лишению свободы, но и в случаях назначения наказания, не связанного с лишением свободы.

33. Судам следует иметь в виду, что в соответствии со статьей 14 Закона «Об оперативно-розыскной деятельности» государственными органами, осуществляющими такую деятельность может проводиться контролируемое приобретение, т.е. специальное мероприятие, заключающееся в приобретении, наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ без цели потребления или сбыта для установления и документирования факта нарушения законодательства, который должен проводиться при строжайшем соблюдении соответствующих требований уголовно-процессуального законодательства.

34. Судам при назначении наказания по делам данной категории следует руководствоваться разъяснениями, содержащимися в постановлении Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 3 февраля 2006 года № 1 «О практике назначения судами уголовного наказания».

Строгой ответственности подлежат организаторы и активные участники, в том числе, продавцы, сбытчики наркотических средств, их аналогов или психотропных веществ, лица, обеспечившие ввоз в Республику Узбекистан или транзит таких средств или веществ через ее территорию, ранее судимые за аналогичные преступления, вовлекшие в эти преступления несовершеннолетних и т.д.

Вместе с тем, суды обязаны обсуждать вопрос о назначении наказаний, не связанных с лишением свободы, в отношении лиц, незаконно изготовивших, приобретавших, хранивших наркотические средства, их аналогов, психотропные вещества без цели сбыта, а равно их культивирующих женщин, мужчин старше шестидесяти лет, несовершеннолетних и иных лиц, чье перевоспитание возможно без изоляции от общества.

35. Вопрос о вещественных доказательствах по делам о преступлениях, связанных с наркотическими средствами, психотропными веществами, суды должны разрешать в приговоре, строго руководствуясь установленным порядком их хранения, сдачи государству и уничтожения.

Обратить внимание судов на необходимость осуществления постоянного контроля за исполнением приговора в части уничтожения вещественных доказательств такого вида.

36. Суду Республики Каракалпакстан, областным и Ташкентскому городскому судам, а также Военному суду Республики Узбекистан обеспечить надзор за правильностью рассмотрения судами дел о преступлениях, связанных с незаконным оборотом наркотических средств, их аналогов, психотропных веществ, и принимать необходимые меры к своевременному исправлению судебных ошибок.

37. В связи с принятием настоящего постановления признать утратившим силу постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 27 октября 1995 года № 21 «О судебной практике по делам о преступлениях, составляющих незаконный оборот наркотических средств, или психотропных веществ» и постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 22 августа 1997 года № 13 «О выполнении судами Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 27 октября 1995 года № 21 «О судебной практике по делам о преступлениях, составляющих незаконный оборот наркотических средств или психотропных веществ».

Председатель Верховного суда Ш. ГАЗИЕВ

Секретарь Пленума, судья Верховного суда Д. КАМИЛОВ

г. Ташкент,

28 апреля 2017 г.,

№ 12

lex.uz