📅 2017-yil 24-may · Prezident qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2017-yil 24-may · Prezident qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2017 йил 24 май · Президент қарорлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 24 мая 2017 г. · Постановления Президента
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 24 May 2017 · Presidential resolutions
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг
Қарори
ТАРКИБИ
ТАРКИБИ
РЎЙХАТИ
Қадимий ёзма манбаларни сақлаш, тадқиқ ва тарғиб қилиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида
Мустақиллик йилларида халқимизнинг қадимий тарихи ва бой маданиятини тиклаш, буюк алломаларимиз, азиз-авлиёларимизнинг илмий, диний ва маънавий меросини ҳар томонлама чуқур ўрганиш ва тарғиб этиш, муқаддас қадамжоларини обод қилиш, ёш авлодни уларнинг эзгу анъаналари руҳида тарбиялаш бўйича улкан ишлар амалга оширилди ва изчил давом эттирилмоқда.
Айни вақтда маънавий-маърифий соҳадаги ислоҳотлар самарасини ошириш зарурати бу йўналишдаги ишларни сифат жиҳатидан янги босқичга кўтаришни талаб этмоқда. Бу борада нафақат мамлакатимиз, балки жаҳон миқёсида ғоят ноёб ҳисобланган, ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон маданий мероси рўйхатига киритилган қўлёзмалар фондига эга бўлган Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти, шунингдек, қадимий ёзма манбалар фондига эга бўлган муассасалар фаолиятини такомиллаштириш муҳим аҳамият касб этади.
Айниқса, ушбу нуфузли илмий-тадқиқот муассасалари олдида қўлёзмаларни сақлаш, таъмирлаш, мавжуд фондларни бойитиб бориш, тарихий манбалар билан ишлаш учун маҳаллий ва хорижий тадқиқотчиларга қулай шароитлар яратиш, тарихий-маданий меросимиз намуналарини ҳар томонлама чуқур ўрганиш, буюк аллома ва мутафаккирларимизнинг жаҳон илм-фани ва цивилизацияси ривожига қўшган беқиёс ҳиссасини тарғиб этиш, шу асосда юртдошларимиз, аввало, ёш авлодимизни халқимизнинг буюк маънавий меросига ҳурмат, она юртимизга меҳр ва садоқат руҳида тарбиялашга қаратилган ишларнинг натижадорлигини тубдан ошириш бўйича долзарб вазифалар турганини алоҳида таъкидлаш лозим.
Ана шу вазифаларни самарали ҳал этиш мақсадида:
1. Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси, Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Тошкент ислом университетининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институтини (кейинги ўринларда Институт деб аталади) қадимий қўлёзмалар, тарихий-маданий аҳамиятга эга бўлган замонавий ёзма манбаларни сақлаш, ўрганиш, илмий асосда тадқиқ этиш ва тарғиб қилиш бўйича мамлакатимиздаги етакчи илмий-тадқиқот муассасаси этиб белгилаш тўғрисидаги таклифи маъқуллансин.
2. Қуйидагилар Институтнинг асосий вазифалари этиб белгилансин:
Шарқ қўлёзмалари фондини сақлаш, таъмирлаш, бойитиш ва муайян тизимга келтириш, араб ёзувидаги турли мавзуларга оид ёзма ёдгорликлар ва эпиграфика намуналарини тадқиқ қилиш, уларни асл ҳолида ҳамда ўзбек ва хорижий тилларда илмий изоҳлар, таржималар билан нашр этиш, илмий муомалага киритиш;
бой тарихий, илмий, маънавий-интеллектуал меросимизни сақлаш, илмий таҳлил қилиш, унинг мазмун-моҳияти ва аҳамияти ҳақида соҳа мутахассисларига, тегишли таълим йўналишларида таҳсил олаётган ўқувчи ва талабаларга батафсил маълумот бериб бориш, буюк аллома ва мутафаккирларимиз асарларини дунё ҳамжамияти ўртасида кенг тарғиб этиш, замонавий илм-фан, маънавият ва амалиёт ривожида ундан самарали фойдаланиш ва келгуси авлодларга етказиш;
аҳолида сақланаётган қадимий ноёб қўлёзмалар, чет эл фондларидаги мавжуд асарлар нусхаларини айирбошлаш ёки олиш ҳисобидан Институтнинг қўлёзма ва ёзма манбалар фондини бойитиб бориш;
ўрта асрларда ҳозирги Ўрта Осиё ҳудудида яшаб ижод қилган аллома ва мутафаккирларнинг математика, астрономия, физика каби аниқ фанлар, медицина, кимё, география сингари табиий фанлар, тарих, адабиёт, фалсафа ва бошқа ижтимоий фанлар, ислом дини ва илоҳиётга оид меросини тадқиқ қилишни кенгайтириш ва чуқурлаштириш;
матншунослик, адабий манбашунослик, тилшунослик, фалсафа, маданият тарихи соҳаларида миллий маданий меросимизнинг ҳали ўрганилмаган кўпгина қатламларини очиб беришга йўналтирилган илмий тадқиқотларга алоҳида эътибор қаратиш;
Тошкент давлат шарқшунослик институти, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Тошкент ислом университети каби мазкур соҳада фаолият кўрсатадиган олий таълим муассасалари билан биргаликда қўлёзмалар билан ишлаш малакасига эга бўлган ёш мутахассисларни режа асосида мақсадли тайёрлаш ва Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти илмий-тадқиқот фаолиятига жалб қилиш;
Тошкент давлат шарқшунослик институти, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Тошкент ислом университети сингари олий таълим муассасаларининг ихтисослик кафедралари битирувчилари ҳисобидан Институтнинг кадрлар таркибини янгилаб бориш, қўлёзмалар билан ишлаш кўникмасига эга бўлган ёш кадрлар захирасини шакллантириш;
хорижий Шарқ мамлакатлари тарихи, ривожланиш босқичлари, ҳозирги кунда ушбу давлатларда кечаётган сиёсий, иқтисодий ва маданий жараёнларни уларнинг Ўзбекистон Республикаси билан икки томонлама ва кўп томонлама муносабатлари нуқтаи назаридан ўрганиш;
Ўзбекистон Республикасининг турли ташкилотларида сақланаётган араб ёзувидаги қўлёзма асарлар, тошбосма китоблар ва тарихий ҳужжатларнинг сақланиш ва таъмирланиш ҳолатини мониторинг қилиш ва уларнинг электрон базасини яратиш.
3. Қуйидагилар Институт фаолиятини молиялаштиришнинг асосий манбалари этиб белгилансин:
Институтни сақлаш билан боғлиқ харажатлар учун ажратиладиган бюджет маблағлари;
Инновацион ривожланиш агентлиги томонидан ўтказиладиган танловларнинг натижалари бўйича ажратиладиган грантлар, жумладан, мақсадли грантлар;
тадбиркорлик фаолиятидан, жумладан, ноширлик фаолиятидан тушадиган маблағлар, халқаро молиявий институтлар, хорижий ташкилотлар, донор мамлакатлар ва ташкилотларнинг грантлари, шунингдек, ҳомийлик хайриялари ва қонун ҳужжатлари билан тақиқланмаган бошқа манбалар.
4. Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари бўйича қўмита, Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ва Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхонасининг мамлакатимизда турли манбаларда сақланаётган ноёб ва қимматли қўлёзма асарлар, тошбосма китоблар ва тарихий ҳужжатларни аниқлаш ва таҳлил қилиш, шунингдек, аҳолида сақланаётган шундай китобларни сотиб олиш ва Институтда жамланилишини таъминлаш мақсадида экспертлар гуруҳи ҳамда комиссия тузиш ҳақидаги таклифлари маъқуллансин.
5. Қуйидагилар:
Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти фондини аҳолида сақланаётган ноёб қўлёзма, тошбосма китоблар ва тарихий ҳужжатлар ҳисобига бойитиш бўйича экспертлар гуруҳи (кейинги ўринларда Экспертлар гуруҳи деб аталади) таркиби 1-иловага мувофиқ;
Аҳолида сақланаётган қўлёзма, тошбосма китоблар ҳамда тарихий ҳужжатларни баҳолаш ва сотиб олиш бўйича комиссия (кейинги ўринларда Комиссия деб аталади) таркиби 2-иловага мувофиқ;
Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти фондидаги 2017 — 2021 йилларда нашр этилиши режалаштирилаётган қўлёзма асарлар рўйхати 3-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
6. Белгилаб қўйилсинки:
аҳолида сақланаётган ноёб қўлёзма, тошбосма китоблар ва тарихий ҳужжатлар Илм-фанни молиялаштириш ва инновацияларни қўллаб-қувватлаш жамғармаси ҳисобидан Инновацион ривожланиш агентлиги томонидан белгиланган тартибда тасдиқланган Низомга асосан харид қилинади.
Экспертлар гуруҳи ҳамда Комиссиянинг тегишли хулосалари, аҳолида сақланаётган, сотиб олиниши режалаштирилаётган ноёб қўлёзма, тошбосма китоблар ва тарихий ҳужжатлар рўйхати, шунингдек, уларни харид қилиш бўйича тавсия этилган нархлар Инновацион ривожланиш агентлиги томонидан тасдиқланишга асос бўлади;
қадимий ёзма манбалар билан ишлашнинг ўзига хос мураккаб хусусиятларини, бу иш юқори илмий малака ва кўникмаларни талаб қилишини инобатга олиб, Институтнинг қадимий қўлёзмаларни реставрация қилиш ва сақлаш билан шуғулланувчи ходимларининг ойлик иш ҳақига 30 фоиз миқдорда қўшимча устама ҳақ тўланади.
7. Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси:
бир ой муддатда Экспертлар гуруҳи ва Комиссия тўғрисидаги низомларни ишлаб чиқсин ва тасдиқласин;
икки ой муддатда Институт фаолиятини такомиллаштиришга оид аниқ чора-тадбирлар ишлаб чиқсин ва тасдиқласин.
8. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги Институтда сақланаётган қадимий қўлёзмалар энг замонавий халқаро стандартларга мувофиқ сақланиши ва босқичма-босқич реставрация қилинишини таъминлаш учун 2017 йилда Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджетидан ижтимоий соҳага ажратилган маблағлар доирасида маблағ ажратсин, 2018 йилдан бошлаб ана шу ишлар учун зарур маблағни Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети параметрларида назарда тутсин.
9. Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Институтдаги фото ва реставрация лабораторияларини замонавий юқори технологик асбоб-ускуналар билан жиҳозлаш ҳамда Институтда Шарқ қўлёзмалари музейини ташкил этиш тўғрисидаги таклифи маъқуллансин.
10. Белгилаб қўйилсинки:
Институт фондида сақланаётган қадимий қўлёзмаларни босқичма-босқич реставрация қилиш учун зарур реактивлар ва сарфланувчи материалларни сотиб олиш ҳамда Институтнинг фото ва реставрация лабораторияларини замонавий юқори технологик асбоб-ускуналар билан жиҳозлаш учун маблағлар Илм-фанни молиялаштириш ва инновацияларни қўллаб-қувватлаш жамғармаси ҳисобидан ўрнатилган тартибда ажратилади;
Институтда Шарқ қўлёзмалари музейини ташкил этиш ва уни жиҳозлаш билан боғлиқ харажатлар Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси ва Институтнинг бюджетдан ташқари маблағлари ҳисобидан қопланади.
11. Инновацион ривожланиш агентлиги:
Институтда ноёб қўлёзма асарларни ўрганиш бўйича ишларни ташкил этиш учун илмий жиҳатдан асосланган тадқиқотларга ҳар йиллик давлат буюртмасини ўрнатилган тартибда тасдиқланишини;
давлат илмий-техника дастурлари доирасидаги илмий-техник лойиҳаларга ажратиладиган бюджет маблағлари ҳисобидан илмий тадқиқотлар учун грантлар ажратишни таъминласин.
12. Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Фан ва технологиялар агентлиги, Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ҳамда бошқа манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда бир ой муддатда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ушбу қарорга мувофиқлаштирилишини таъминласин.
13. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. Арипов ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг Давлат маслаҳатчиси А. Юнусходжаев зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 24 майдаги ПҚ-2995-сон қарорига 1-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти фондини аҳолида сақланаётган ноёб қўлёзма, тошбосма китоблар ва тарихий ҳужжатлар ҳисобига бойитиш бўйича экспертлар гуруҳи
Қосимхонов Б. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти қўлёзмалар фонди мудири, Экспертлар гуруҳи раиси Бобожонов Б. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти етакчи илмий ходими, Экспертлар гуруҳи раиси ўринбосари Лутфуллаев Ҳ. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти лойиҳа раҳбари Аминов Ҳ. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти лойиҳа раҳбари Қориев О. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти лойиҳа раҳбари Муҳаммадаминов С. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти лойиҳа раҳбари Жуманазаров А. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти катта илмий ходими Пўлатов Ш. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти бўлим бошлиғи Умрзоқов Б. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти кичик илмий ходими Раҳимов К. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти кичик илмий ходими Абдуллаев Б. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти кичик илмий ходими Исмоилов М. — Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети доценти Булдаков И. — Тошкент давлат Шарқшунослик институти назорат ва мониторинг бўлими бошлиғи Исомов А. — Тошкент давлат Шарқшунослик институти «Мумтоз филология» кафедраси ўқитувчиси
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 24 майдаги ПҚ-2995-сон қарорига 2-ИЛОВА
Аҳолида сақланаётган қўлёзма, тошбосма китоблар ҳамда тарихий ҳужжатларни баҳолаш ва сотиб олиш бўйича комиссия
Абдуҳалимов Б. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси вице-президенти, комиссия раиси Охунов Б.А. — Инновацион ривожланиш ва новаторлик ғояларини қўллаб-қувватлаш жамғармаси ижрочи директори в.б., комиссия раиси ўринбосари Қосимхонов Б. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти қўлёзмалар фонди мудири, комиссия раиси ўринбосари Каримова С. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти илмий ишлар бўйича директор ўринбосари Ҳасанов М. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти етакчи илмий ходими Юсупова Д. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти етакчи илмий ходими Бўриев О. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти катта илмий ходими Ғуломов С. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти катта илмий ходими Уватов У. — Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот маркази директори Зиёдов Ш. — Имом Бухорий халқаро илмий маркази директори Насруллаев Н. — Тошкент ислом университети қўлёзмалар хазинаси мудири Ҳасанов С. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Алишер Навоий номидаги адабиёт музейи директори Мансуров А. — Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси ўринбосари Салимов М. — Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхонаси бўлими мудири Исмоилов М. — Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон миллий университети доценти Исакова М. — Марказий давлат архиви бўлим бошлиғи Исанов У.Х. — Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси юристи
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 24 майдаги ПҚ-2995-сон қарорига 3-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти фондидаги 2017 — 2021 йилларда нашр этилиши режалаштирилаётган қўлёзма асарлар
Т/р Манбанинг номи Нашр шакли Изоҳлар I. ТАРИХ 1. «Иншо» тўпламларидаги Амир Темурнинг хатлари Ўзбек тилига илмий-изоҳли таржима Ушбу хатларда Амир Темур давлатининг дипломатик муносабатлари тарихи акс этган 2. Фосиҳ Хавофий. «Мужмал-и Фасихий» (Фасиҳий тўплами) Ўзбек тилига илмий-изоҳли таржима Асар хронологик тартибда тузилган бўлиб, Темурийлар давридаги муҳим воқеаларни ва Марказий Осиёдаги машҳур шахсларнинг таржимаи ҳолларини қамраб олади 3. Номаълум муаллиф. «Таърифи Хоразм» (Хоразм таърифи) Матннинг илмий-изоҳли таржимаси Ушбу асар Хоразм тарихининг қадим замонлардан буён то мўғуллар истилосигача бўлган давридан иборат. У ўз ичига йирик шаҳарлар, мадрасалар, масжидлар, олимлар, қорилар, бозорлар, савдо дўконлари, ўша даврда Хоразмда амалда бўлган ҳунармандчиликнинг барча турлари ҳақидаги маълумотни қамраб олади 4. Амир Абдулаҳад. «Рўзномайи сафари Фитирбург» Илмий-изоҳли таржима Бухоро амири Абдулаҳаднинг 1893-1894 йиллардаги Петербург сафари кундалиги 5. Амир Абдулаҳад. «Рўзномайи сафари чаҳоруми Фитирбург» Илмий-изоҳли таржима Бухоро амири Абдулаҳаднинг 1907 йилдаги Петербург сафари кундалиги 6. Истахрий (X аср). «Масолик ал-мамолик» (Йўллар ва мамлакатлар) Араб тилидан ўзбек тилига илмий-изоҳли таржима Китобда ўша давр мусулмон олами 20 та географик иқлимга тақсимланган ҳолда тавсифланган 7. Муҳаммад Амин Бухорий (XVII асрнинг охири — XVIII асрнинг боши). «Муҳит ат-таворих» Форс тилидан ўзбек тилига илмий-изоҳли таржима Ушбу асар умумий тарихга бағишланган бўлиб, Аштархоний Субхон Қулихон (1680 — 1702) ҳукмронлиги давридаги Бухоро тарихи билан тугалланади. Китобнинг охири шу даврнинг етук арбоблари, ёзувчилар, шоирлар ва рассомларнинг ҳаёти ва фаолиятига бағишланган 8. Абдуллажон Насимий. «Мажма ал-ҳаводис» (Ҳодисалар мажмуаси) Эски ўзбек тилида. Табдил сўзбоши, изоҳли кўрсаткич билан нашрга тайёрлаш. 1918 — 1922 йилларда Фарғона водийсида бўлиб ўтган миллий озодлик ҳаракати воқеаларини гувоҳ сифатида ёритган II. ТАБИИЙ ФАНЛАР АСТРОНОМИЯ 9. Абу Райҳон Беруний (973 — 1048). «Мамарр...» (Ёритқичларнинг ўтиш манзиллари) Ўзбек тилига илмий-изоҳли таржима Самовий объектларнинг олд ёки орқа томонидан ўтувчи ёритқичларнинг манзиллари ҳақидаги рисола 10. Абу Райҳон Беруний. «Ғуррат аз-зиджат» (Зижлар ёғдуси) Ўзбек тилига илмий-изоҳли таржима Беруний томонидан санскрит тилидан араб тилига ўгирилган ҳинд астрономияси ҳақидаги рисола 11. Абу Райҳон Беруний. «Тастиҳ ас-сувар ва табтих ал-кувар» (Картография) Ўзбек тилига илмий-изоҳли таржима Ер юзидаги объектлар ва ёритқичларнинг тасвирлари сатҳларини тузиш ҳақидаги математик рисола 12. Жамшид Коший (XIV аср). «Зиж-и Хоқоний» Танқидий матн ва таржима Улуғбек мадрасаси кутубхонаси учун махсус тузилган астрономик жадваллар ТИББИЁТ 13. Абу Райҳон Беруний. «Китоб ас-Сайдана фи-т-тибб» (Табобатда доришунослик) Илмий-изоҳли таржима Доришуносликка оид асар бўлиб, унда мингдан ортиқ ўсимлик, маъдан ва бошқа моддаларнинг тавсифи ва турли тиллардаги номланиши берилган III. ФАЛСАФА 14. Абу Абдуллоҳ ал-Хоразмий (X аср). «Мафотиҳ ал-улум» (Илмлар калити) Араб тилидан рус тилига изоҳли таржима Ўрта аср илмлари таснифига бағишланган энциклопедик асар IV. ИСЛОМ ИЛМЛАРИ 15. Абу Ҳафс ан-Насафий (1067 — 1142). «Машориъ аш-шаройиъ» (Диний ҳукмларнинг намуналари) Матннинг илмий-изоҳли нашри Ҳанафийлик мазҳаби соҳасидаги амалий фиқҳга оид классик асар бўлиб, унинг мавжудлиги шу пайтгача номаълум эди. Асар ҳанафий мазҳабига оид фиқҳий ҳукмлар тўпламидан иборат 16. Ҳусайн Воиз Кошифий. «Мавоҳиби Алиййа» (Олиймақом туҳфалар) Факсимиле кўринишдаги нашр Ҳазрат Алишер Навоийнинг топшириғига биноан муаллиф томонидан Қуръоннинг барча сураларига ёзилган тафсир. Асарда тафсирдан ташқари XV асрдаги машҳур шахслар ва манбаларнинг номлари келтирилган 17. Номаълум муаллиф. «Дур ал-ажойиб» (Ажойиботлар гавҳари) Матннинг илмий-изоҳли таржимаси Асар эътиқоднинг ахлоқий ва этик меъёрларини ёритишга бағишланган бўлиб, муаллиф унда маҳаллий олимларнинг асарларига асосланган 18. Ҳаким ат-Термизий (820 — 930). «Хатм ал-авлийа» (Валийлар муҳри) Ўзбек тилига илмий-изоҳли таржима Асар тасаввуф тарихига, сўфийлар одобининг асосий қоидаларига, шунингдек тасаввуф таълимоти ғояларининг ёшларни маънавий-маърифий тарбиясидаги ўрнини ёритишга бағишланган 19. Ҳаким ат-Термизий. «Масаъили макнуна» (Пинҳон масалалар, тушунчалар) Ўзбек тилига илмий-изоҳли таржима Асар тасаввуф тариқатлари таълимотининг асосини ташкил этувчи ахлоқий-тарбиявий, диний-маънавий масалаларни ёритишга бағишланган 20. Ҳаким ат-Термизий. «Манҳийат» (Рухсат этилган ва ман қилинган) Ўзбек тилига илмий-изоҳли таржима Асар шариатда рухсат этилган ва ман қилинган ҳукмларга бағишланган 21. Ҳаким ат-Термизий. «Таҳсил назаъир ал-Қуръон» (Куръон истилоҳларининг лексикологик талқини) Ўзбек тилига илмий-изоҳли таржима Асар қуръоншуносликда истифода этиладиган истилоҳларнинг лексик-филологик талқинига бағишланган 22. Собир Термизий. «Девон» (Девон) Ўзбек тилига илмий-изоҳли таржима Ўрта аср шоирининг форс тилидаги шеър ва ғазалларидан таркиб топган 23. Абу Исо Термизий (IX аср). «Сунан ат-Термизий» Ўзбек тилига илмий-изоҳли таржима Асар мусулмон фиқҳининг асосий манбаларидан бири бўлиб, у Пайғамбарнинг айтганлари ва ўзларини тутишларига бағишланган. Ахлоқий-этик ва тарбиявий мазмундаги ҳадислардан иборат тўплам 24. Абу Исо Термизий. «Тасмиййа асҳоб ар-Расул» (Пайғамбар саҳобаларининг биографияси) Ўзбек тилига илмий-изоҳли таржима Асар Пайғамбар саҳобаларининг таржимаи ҳолларини ёритишга бағишланган 25. Абу Исо Термизий. «Илал ат-Термизий» (Ҳадисларнинг иллатларини аниқлаш қоидаси) Ўзбек тилига илмий-изоҳли таржима Асар ҳадис ровийларининг даражалари ва уларнинг ўзаро боғлиқлик силсиласини ҳамда ҳадис матнини аниқлашга бағишланган 26. Бурҳониддин ал-Марғиноний (1118 — 1197). «Мухтарат ан-навозил» (Нозил бўлганлардан танлаб олинганлари) Матн нашри Асар ҳар бир инсоннинг кундалик ҳаётида учраб турадиган масалаларни ҳанафийлик мазҳаби фиқҳи нуқтаи назаридан ёритишга бағишланган 27. Бурҳониддин ал-Марғиноний. «ат-Таджнис ва-л мазид» Матн нашри Асар ҳанафийлик мазҳабининг амалий фиқҳ соҳасига бағишланган 28. Фахруддин Қозихон (ваф. 1196). «Фатаво-и Қозихон» (Қозихон фатволари) Матн нашри Асар ҳанафийлик мазҳабининг амалий фиқҳ соҳасига бағишланган
Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Қадимий ёзма манбаларни сақлаш, тадқиқ ва тарғиб қилиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорига ШАРҲ
Мустақилликнинг дастлабки йилларидан бошлаб кўп асрлик маданий ва илмий ютуқларимиз акс этган ёзма ёдгорликларни сақлаш, ўрганиш ва тарғиб қилишга катта эътибор берилмоқда. Ўзбекистонда асрлар давомида Марказий Осиё бўйича энг бой қўлёзма мерос жамланган бўлиб, унинг салмоқли қисми Ўзбекистон Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институтида сақланади. Ҳар бири улкан маънавий обида, маданият дурдонаси бўлган бу қўлёзмалар фонди жаҳон миқёсида беқиёс аҳамиятга эга бўлган бебаҳо хазинадир. Мазкур фонд 2000 йилда ноёб илмий ва маданий объектлардан бири сифатида ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон маданий мероси рўйхатига киритилган. Институтнинг қўлёзмалар фонди олтита алоҳида бўлимдан ташкил топган бўлиб, араб, форс, эски ўзбек тили ва бошқа шарқ тилларида битилган 26 минг жилд қўлёзма, 39 минг жилд тошбосма китоблар ва 10 мингга яқин тарихий ҳужжатлардан ташкил топган. Мазкур илм даргоҳида нафақат илмий-тадқиқот ишлари, балки қўлёзмаларни сақлаш, таъмирлаш, фондни бойитиб бориш, шунингдек, маҳаллий ва хорижий тадқиқотчиларга манбалар билан ишлашлари учун зарур шарт-шароитлар яратиш каби кенг қамровли ишлар олиб борилади. Миллий ўзликни англаш, тарихий хотира давомийлигини таъминлаш, улкан ёзма меросни асраб-авайлаш, бойитиб бориш ва тадқиқ қилиш ҳамда маданий ва маънавий қадриятларни оммалаштириш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Қадимий ёзма манбаларни сақлаш, тадқиқ ва тарғиб қилиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори қабул қилинди. Ушбу қарор ёш авлодни ватанпарварлик ва бой тарихимизга чуқур ҳурмат руҳида тарбиялаш ҳамда Ўзбекистоннинг жаҳон илм-фани ва маданияти ривожига улкан ҳисса қўшган мамлакат сифатидаги халқаро обрў-эътиборини янада мустаҳкамлаш, бой ёзма меросимизни сақлаш, ўрганиш ва кенг тарғиб қилиш ишларини янги сифат босқичига кўтаришга йўналтирилган. Мазкур қарор билан Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Шарқшунослик институти қадимий қўлёзмалар, тарихий-маданий аҳамиятга эга бўлган бошқа ёзма манбаларни сақлаш, ўрганиш, илмий асосда тадқиқ этиш ва тарғиб қилиш бўйича мамлакатимиздаги етакчи илмий-тадқиқот муассасаси этиб белгилангани унинг дунёдаги етакчи шарқшунослик марказларидан бири сифатидаги мавқеини мустаҳкамлайди. Шу билан бирга, қарорда Институтнинг илмий ва ташкилий фаолиятини такомиллаштиришга қаратилган қатор чора-тадбирлар кўзда тутилган. Жумладан, замонавий талаблар асосида Институтнинг асосий вазифа ва фаолиятининг устувор йўналишлари белгилаб берилган. Улардан бири институт фондларини сақлаш ва аҳоли қўлида сақланаётган қўлёзма ва бошқа ёзма ёдгорликларни харид қилиш ҳисобидан бойитишни назарда тутади. Шу мақсадда ёзма ёдгорликларни тўплаш, баҳолаш ва сотиб олиш билан шуғулланадиган экспертлар гуруҳи ва махсус комиссия тузилмоқда. Шунингдек, Ўрта асрларда Марказий Осиё ҳудудидан етишиб чиққан аллома ва мутафаккирларнинг илм-фаннинг аниқ, табиий, гуманитар соҳалари ва ислом илмлари бўйича яратган асарлари тадқиқини кенгайтириш ва чуқурлаштириш ҳамда уларни асл матн ва илмий изоҳли таржима шаклида нашр этиб, таълим-тарбия жараёнига жорий этиш ва илмий муомалага киритиш ишларига алоҳида урғу берилган. Шу билан бирга, қарорда институтнинг турдош олий таълим муассасалари билан ҳамкорликда қўлёзма манбалар билан ишлаш малакасига эга ёш кадрларни тайёрлаш ишига алоҳида эътибор қаратилган. Қарорда Институтнинг хорижий Шарқ мамлакатлари тарихи, ривожланиш босқичлари, ҳозирги кунда ушбу давлатларда кечаётган сиёсий, иқтисодий ва маданий жараёнларни уларнинг Ўзбекистон Республикаси билан икки томонлама ва кўп томонлама муносабатлари нуқтаи назаридан ўрганиш борасидаги илмий тадқиқотлар кўламини янада кенгайтириш борасидаги вазифалар аниқ белгилаб берилган. Дунё миқёсида қўлёзмаларни сақлаш ва реставрация қилишга бўлган эътиборнинг тобора ортиб бораётганини ҳисобга оладиган бўлсак, қарорда Институтнинг фото ва реставрация лабораториялари моддий-техник базасини мустаҳкамлаш кўзда тутилгани алоҳида аҳамият касб этади. Бу борадаги ишларнинг самарали йўлга қўйилиши қўлёзмаларнинг умрини узайтириш ва ушбу лабораторияларни Ўзбекистондаги бошқа мавжуд фондлар учун намунавий пешқадам реставрация майдонига айлантириш имконини беради. Бундан ташқари, қадимий ёзма манбалар билан ишлашнинг ўзига хос мураккаб хусусиятларини, бу иш юқори илмий малака ва кўникмаларни талаб қилишини инобатга олиб, Институтнинг қадимий қўлёзмаларни реставрация қилиш ва сақлаш билан шуғулланувчи ходимларини молиявий рағбатлантириш чоралари ҳам белгиланган. Қарорда ўз ечимини топган муҳим масалалардан яна бири — бу бой ва турфа ёзма меросимизни намойиш этиш мақсадида Институтнинг Шарқ қўлёзмалари музейини яратишдир. Музейда қўлёзмалар фондида мавжуд коллекцияларнинг энг ёрқин намуналари намойиш этилади. Ушбу қарор давлатимиз томонидан илм-фаннинг ролини кучайтириш, мамлакатнинг интеллектуал салоҳиятини мустаҳкамлаш, академик институтларнинг моддий-техника базасини яхшилаш ҳамда тарихий ва маданий ёдгорликларни тизимли ва илмий асосда сақлаш бўйича амалга оширилаётган комплекс чора-тадбирларнинг мантиқий давоми бўлиб, у барчамизни бой маънавий меросимизни кўз қорачиғидек асраш, уни бугунги ва келажак авлодлар учун хизмат қилдиришга даъват этади.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2017 йил 24 май,
ПҚ-2995-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining
Qarori
TARKIBI
TARKIBI
ROʻYXATI
Qadimiy yozma manbalarni saqlash, tadqiq va targʻib qilish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
Mustaqillik yillarida xalqimizning qadimiy tarixi va boy madaniyatini tiklash, buyuk allomalarimiz, aziz-avliyolarimizning ilmiy, diniy va maʼnaviy merosini har tomonlama chuqur oʻrganish va targʻib etish, muqaddas qadamjolarini obod qilish, yosh avlodni ularning ezgu anʼanalari ruhida tarbiyalash boʻyicha ulkan ishlar amalga oshirildi va izchil davom ettirilmoqda.
Ayni vaqtda maʼnaviy-maʼrifiy sohadagi islohotlar samarasini oshirish zarurati bu yoʻnalishdagi ishlarni sifat jihatidan yangi bosqichga koʻtarishni talab etmoqda. Bu borada nafaqat mamlakatimiz, balki jahon miqyosida gʻoyat noyob hisoblangan, YUNESKOning Butunjahon madaniy merosi roʻyxatiga kiritilgan qoʻlyozmalar fondiga ega boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti, shuningdek, qadimiy yozma manbalar fondiga ega boʻlgan muassasalar faoliyatini takomillashtirish muhim ahamiyat kasb etadi.
Ayniqsa, ushbu nufuzli ilmiy-tadqiqot muassasalari oldida qoʻlyozmalarni saqlash, taʼmirlash, mavjud fondlarni boyitib borish, tarixiy manbalar bilan ishlash uchun mahalliy va xorijiy tadqiqotchilarga qulay sharoitlar yaratish, tarixiy-madaniy merosimiz namunalarini har tomonlama chuqur oʻrganish, buyuk alloma va mutafakkirlarimizning jahon ilm-fani va sivilizatsiyasi rivojiga qoʻshgan beqiyos hissasini targʻib etish, shu asosda yurtdoshlarimiz, avvalo, yosh avlodimizni xalqimizning buyuk maʼnaviy merosiga hurmat, ona yurtimizga mehr va sadoqat ruhida tarbiyalashga qaratilgan ishlarning natijadorligini tubdan oshirish boʻyicha dolzarb vazifalar turganini alohida taʼkidlash lozim.
Ana shu vazifalarni samarali hal etish maqsadida:
1. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Toshkent islom universitetining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik institutini (keyingi oʻrinlarda Institut deb ataladi) qadimiy qoʻlyozmalar, tarixiy-madaniy ahamiyatga ega boʻlgan zamonaviy yozma manbalarni saqlash, oʻrganish, ilmiy asosda tadqiq etish va targʻib qilish boʻyicha mamlakatimizdagi yetakchi ilmiy-tadqiqot muassasasi etib belgilash toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin.
2. Quyidagilar Institutning asosiy vazifalari etib belgilansin:
Sharq qoʻlyozmalari fondini saqlash, taʼmirlash, boyitish va muayyan tizimga keltirish, arab yozuvidagi turli mavzularga oid yozma yodgorliklar va epigrafika namunalarini tadqiq qilish, ularni asl holida hamda oʻzbek va xorijiy tillarda ilmiy izohlar, tarjimalar bilan nashr etish, ilmiy muomalaga kiritish;
boy tarixiy, ilmiy, maʼnaviy-intellektual merosimizni saqlash, ilmiy tahlil qilish, uning mazmun-mohiyati va ahamiyati haqida soha mutaxassislariga, tegishli taʼlim yoʻnalishlarida tahsil olayotgan oʻquvchi va talabalarga batafsil maʼlumot berib borish, buyuk alloma va mutafakkirlarimiz asarlarini dunyo hamjamiyati oʻrtasida keng targʻib etish, zamonaviy ilm-fan, maʼnaviyat va amaliyot rivojida undan samarali foydalanish va kelgusi avlodlarga yetkazish;
aholida saqlanayotgan qadimiy noyob qoʻlyozmalar, chet el fondlaridagi mavjud asarlar nusxalarini ayirboshlash yoki olish hisobidan Institutning qoʻlyozma va yozma manbalar fondini boyitib borish;
oʻrta asrlarda hozirgi Oʻrta Osiyo hududida yashab ijod qilgan alloma va mutafakkirlarning matematika, astronomiya, fizika kabi aniq fanlar, meditsina, kimyo, geografiya singari tabiiy fanlar, tarix, adabiyot, falsafa va boshqa ijtimoiy fanlar, islom dini va ilohiyotga oid merosini tadqiq qilishni kengaytirish va chuqurlashtirish;
matnshunoslik, adabiy manbashunoslik, tilshunoslik, falsafa, madaniyat tarixi sohalarida milliy madaniy merosimizning hali oʻrganilmagan koʻpgina qatlamlarini ochib berishga yoʻnaltirilgan ilmiy tadqiqotlarga alohida eʼtibor qaratish;
Toshkent davlat sharqshunoslik instituti, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Toshkent islom universiteti kabi mazkur sohada faoliyat koʻrsatadigan oliy taʼlim muassasalari bilan birgalikda qoʻlyozmalar bilan ishlash malakasiga ega boʻlgan yosh mutaxassislarni reja asosida maqsadli tayyorlash va Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti ilmiy-tadqiqot faoliyatiga jalb qilish;
Toshkent davlat sharqshunoslik instituti, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Toshkent islom universiteti singari oliy taʼlim muassasalarining ixtisoslik kafedralari bitiruvchilari hisobidan Institutning kadrlar tarkibini yangilab borish, qoʻlyozmalar bilan ishlash koʻnikmasiga ega boʻlgan yosh kadrlar zaxirasini shakllantirish;
xorijiy Sharq mamlakatlari tarixi, rivojlanish bosqichlari, hozirgi kunda ushbu davlatlarda kechayotgan siyosiy, iqtisodiy va madaniy jarayonlarni ularning Oʻzbekiston Respublikasi bilan ikki tomonlama va koʻp tomonlama munosabatlari nuqtai nazaridan oʻrganish;
Oʻzbekiston Respublikasining turli tashkilotlarida saqlanayotgan arab yozuvidagi qoʻlyozma asarlar, toshbosma kitoblar va tarixiy hujjatlarning saqlanish va taʼmirlanish holatini monitoring qilish va ularning elektron bazasini yaratish.
3. Quyidagilar Institut faoliyatini moliyalashtirishning asosiy manbalari etib belgilansin:
Institutni saqlash bilan bogʻliq xarajatlar uchun ajratiladigan budjet mablagʻlari;
Innovatsion rivojlanish agentligi tomonidan oʻtkaziladigan tanlovlarning natijalari boʻyicha ajratiladigan grantlar, jumladan, maqsadli grantlar;
tadbirkorlik faoliyatidan, jumladan, noshirlik faoliyatidan tushadigan mablagʻlar, xalqaro moliyaviy institutlar, xorijiy tashkilotlar, donor mamlakatlar va tashkilotlarning grantlari, shuningdek, homiylik xayriyalari va qonun hujjatlari bilan taqiqlanmagan boshqa manbalar.
4. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din ishlari boʻyicha qoʻmita, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi va Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasining mamlakatimizda turli manbalarda saqlanayotgan noyob va qimmatli qoʻlyozma asarlar, toshbosma kitoblar va tarixiy hujjatlarni aniqlash va tahlil qilish, shuningdek, aholida saqlanayotgan shunday kitoblarni sotib olish va Institutda jamlanilishini taʼminlash maqsadida ekspertlar guruhi hamda komissiya tuzish haqidagi takliflari maʼqullansin.
5. Quyidagilar:
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti fondini aholida saqlanayotgan noyob qoʻlyozma, toshbosma kitoblar va tarixiy hujjatlar hisobiga boyitish boʻyicha ekspertlar guruhi (keyingi oʻrinlarda Ekspertlar guruhi deb ataladi) tarkibi 1-ilovaga muvofiq;
Aholida saqlanayotgan qoʻlyozma, toshbosma kitoblar hamda tarixiy hujjatlarni baholash va sotib olish boʻyicha komissiya (keyingi oʻrinlarda Komissiya deb ataladi) tarkibi 2-ilovaga muvofiq;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti fondidagi 2017 — 2021-yillarda nashr etilishi rejalashtirilayotgan qoʻlyozma asarlar roʻyxati 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
6. Belgilab qoʻyilsinki:
aholida saqlanayotgan noyob qoʻlyozma, toshbosma kitoblar va tarixiy hujjatlar Ilm-fanni moliyalashtirish va innovatsiyalarni qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi hisobidan Innovatsion rivojlanish agentligi tomonidan belgilangan tartibda tasdiqlangan Nizomga asosan xarid qilinadi.
Ekspertlar guruhi hamda Komissiyaning tegishli xulosalari, aholida saqlanayotgan, sotib olinishi rejalashtirilayotgan noyob qoʻlyozma, toshbosma kitoblar va tarixiy hujjatlar roʻyxati, shuningdek, ularni xarid qilish boʻyicha tavsiya etilgan narxlar Innovatsion rivojlanish agentligi tomonidan tasdiqlanishga asos boʻladi;
qadimiy yozma manbalar bilan ishlashning oʻziga xos murakkab xususiyatlarini, bu ish yuqori ilmiy malaka va koʻnikmalarni talab qilishini inobatga olib, Institutning qadimiy qoʻlyozmalarni restavratsiya qilish va saqlash bilan shugʻullanuvchi xodimlarining oylik ish haqiga 30 foiz miqdorda qoʻshimcha ustama haq toʻlanadi.
7. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi:
bir oy muddatda Ekspertlar guruhi va Komissiya toʻgʻrisidagi nizomlarni ishlab chiqsin va tasdiqlasin;
ikki oy muddatda Institut faoliyatini takomillashtirishga oid aniq chora-tadbirlar ishlab chiqsin va tasdiqlasin.
8. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi Institutda saqlanayotgan qadimiy qoʻlyozmalar eng zamonaviy xalqaro standartlarga muvofiq saqlanishi va bosqichma-bosqich restavratsiya qilinishini taʼminlash uchun 2017-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetidan ijtimoiy sohaga ajratilgan mablagʻlar doirasida mablagʻ ajratsin, 2018-yildan boshlab ana shu ishlar uchun zarur mablagʻni Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutsin.
9. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Institutdagi foto va restavratsiya laboratoriyalarini zamonaviy yuqori texnologik asbob-uskunalar bilan jihozlash hamda Institutda Sharq qoʻlyozmalari muzeyini tashkil etish toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin.
10. Belgilab qoʻyilsinki:
Institut fondida saqlanayotgan qadimiy qoʻlyozmalarni bosqichma-bosqich restavratsiya qilish uchun zarur reaktivlar va sarflanuvchi materiallarni sotib olish hamda Institutning foto va restavratsiya laboratoriyalarini zamonaviy yuqori texnologik asbob-uskunalar bilan jihozlash uchun mablagʻlar Ilm-fanni moliyalashtirish va innovatsiyalarni qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi hisobidan oʻrnatilgan tartibda ajratiladi;
Institutda Sharq qoʻlyozmalari muzeyini tashkil etish va uni jihozlash bilan bogʻliq xarajatlar Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Institutning budjetdan tashqari mablagʻlari hisobidan qoplanadi.
11. Innovatsion rivojlanish agentligi:
Institutda noyob qoʻlyozma asarlarni oʻrganish boʻyicha ishlarni tashkil etish uchun ilmiy jihatdan asoslangan tadqiqotlarga har yillik davlat buyurtmasini oʻrnatilgan tartibda tasdiqlanishini;
davlat ilmiy-texnika dasturlari doirasidagi ilmiy-texnik loyihalarga ajratiladigan budjet mablagʻlari hisobidan ilmiy tadqiqotlar uchun grantlar ajratishni taʼminlasin.
12. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Fan va texnologiyalar agentligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi hamda boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlar ushbu qarorga muvofiqlashtirilishini taʼminlasin.
13. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Davlat maslahatchisi A. Yunusxodjayev zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 24-maydagi PQ-2995-son qaroriga 1-ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti fondini aholida saqlanayotgan noyob qoʻlyozma, toshbosma kitoblar va tarixiy hujjatlar hisobiga boyitish boʻyicha ekspertlar guruhi
Qosimxonov B. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondi mudiri, Ekspertlar guruhi raisi Bobojonov B. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti yetakchi ilmiy xodimi, Ekspertlar guruhi raisi oʻrinbosari Lutfullayev H. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti loyiha rahbari Aminov H. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti loyiha rahbari Qoriyev O. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti loyiha rahbari Muhammadaminov S. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti loyiha rahbari Jumanazarov A. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti katta ilmiy xodimi Poʻlatov Sh. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti boʻlim boshligʻi Umrzoqov B. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti kichik ilmiy xodimi Rahimov K. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti kichik ilmiy xodimi Abdullayev B. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti kichik ilmiy xodimi Ismoilov M. — Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti dotsenti Buldakov I. — Toshkent davlat Sharqshunoslik instituti nazorat va monitoring boʻlimi boshligʻi Isomov A. — Toshkent davlat Sharqshunoslik instituti “Mumtoz filologiya” kafedrasi oʻqituvchisi
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 24-maydagi PQ-2995-son qaroriga 2-ILOVA
Aholida saqlanayotgan qoʻlyozma, toshbosma kitoblar hamda tarixiy hujjatlarni baholash va sotib olish boʻyicha komissiya
Abduhalimov B. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti, komissiya raisi Oxunov B.A. — Innovatsion rivojlanish va novatorlik gʻoyalarini qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi ijrochi direktori v.b., komissiya raisi oʻrinbosari Qosimxonov B. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondi mudiri, komissiya raisi oʻrinbosari Karimova S. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari Hasanov M. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti yetakchi ilmiy xodimi Yusupova D. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti yetakchi ilmiy xodimi Boʻriyev O. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti katta ilmiy xodimi Gʻulomov S. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti katta ilmiy xodimi Uvatov U. — Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori Ziyodov Sh. — Imom Buxoriy xalqaro ilmiy markazi direktori Nasrullayev N. — Toshkent islom universiteti qoʻlyozmalar xazinasi mudiri Hasanov S. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Alisher Navoiy nomidagi adabiyot muzeyi direktori Mansurov A. — Oʻzbekiston musulmonlari idorasi raisi oʻrinbosari Salimov M. — Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi boʻlimi mudiri Ismoilov M. — Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston milliy universiteti dotsenti Isakova M. — Markaziy davlat arxivi boʻlim boshligʻi Isanov U.X. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi yuristi
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 24-maydagi PQ-2995-son qaroriga 3-ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti fondidagi 2017 — 2021-yillarda nashr etilishi rejalashtirilayotgan qoʻlyozma asarlar
T/r Manbaning nomi Nashr shakli Izohlar I. TARIX 1. “Insho” toʻplamlaridagi Amir Temurning xatlari Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Ushbu xatlarda Amir Temur davlatining diplomatik munosabatlari tarixi aks etgan 2. Fosih Xavofiy. “Mujmal-i Fasixiy” (Fasihiy toʻplami) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar xronologik tartibda tuzilgan boʻlib, Temuriylar davridagi muhim voqealarni va Markaziy Osiyodagi mashhur shaxslarning tarjimai hollarini qamrab oladi 3. Nomaʼlum muallif. “Taʼrifi Xorazm” (Xorazm taʼrifi) Matnning ilmiy-izohli tarjimasi Ushbu asar Xorazm tarixining qadim zamonlardan buyon to moʻgʻullar istilosigacha boʻlgan davridan iborat. U oʻz ichiga yirik shaharlar, madrasalar, masjidlar, olimlar, qorilar, bozorlar, savdo doʻkonlari, oʻsha davrda Xorazmda amalda boʻlgan hunarmandchilikning barcha turlari haqidagi maʼlumotni qamrab oladi 4. Amir Abdulahad. “Roʻznomayi safari Fitirburg” Ilmiy-izohli tarjima Buxoro amiri Abdulahadning 1893-1894-yillardagi Peterburg safari kundaligi 5. Amir Abdulahad. “Roʻznomayi safari chahorumi Fitirburg” Ilmiy-izohli tarjima Buxoro amiri Abdulahadning 1907-yildagi Peterburg safari kundaligi 6. Istaxriy (X asr). “Masolik al-mamolik” (Yoʻllar va mamlakatlar) Arab tilidan oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Kitobda oʻsha davr musulmon olami 20 ta geografik iqlimga taqsimlangan holda tavsiflangan 7. Muhammad Amin Buxoriy (XVII asrning oxiri — XVIII asrning boshi). “Muhit at-tavorix” Fors tilidan oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Ushbu asar umumiy tarixga bagʻishlangan boʻlib, Ashtarxoniy Subxon Qulixon (1680 — 1702) hukmronligi davridagi Buxoro tarixi bilan tugallanadi. Kitobning oxiri shu davrning yetuk arboblari, yozuvchilar, shoirlar va rassomlarning hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan 8. Abdullajon Nasimiy. “Majma al-havodis” (Hodisalar majmuasi) Eski oʻzbek tilida. Tabdil soʻzboshi, izohli koʻrsatkich bilan nashrga tayyorlash. 1918 — 1922-yillarda Fargʻona vodiysida boʻlib oʻtgan milliy ozodlik harakati voqealarini guvoh sifatida yoritgan II. TABIIY FANLAR ASTRONOMIYA 9. Abu Rayhon Beruniy (973 — 1048). “Mamarr...” (Yoritqichlarning oʻtish manzillari) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Samoviy obyektlarning old yoki orqa tomonidan oʻtuvchi yoritqichlarning manzillari haqidagi risola 10. Abu Rayhon Beruniy. “Gʻurrat az-zidjat” (Zijlar yogʻdusi) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Beruniy tomonidan sanskrit tilidan arab tiliga oʻgirilgan hind astronomiyasi haqidagi risola 11. Abu Rayhon Beruniy. “Tastih as-suvar va tabtix al-kuvar” (Kartografiya) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Yer yuzidagi obyektlar va yoritqichlarning tasvirlari sathlarini tuzish haqidagi matematik risola 12. Jamshid Koshiy (XIV asr). “Zij-i Xoqoniy” Tanqidiy matn va tarjima Ulugʻbek madrasasi kutubxonasi uchun maxsus tuzilgan astronomik jadvallar TIBBIYOT 13. Abu Rayhon Beruniy. “Kitob as-Saydana fi-t-tibb” (Tabobatda dorishunoslik) Ilmiy-izohli tarjima Dorishunoslikka oid asar boʻlib, unda mingdan ortiq oʻsimlik, maʼdan va boshqa moddalarning tavsifi va turli tillardagi nomlanishi berilgan III. FALSAFA 14. Abu Abdulloh al-Xorazmiy (X asr). “Mafotih al-ulum” (Ilmlar kaliti) Arab tilidan rus tiliga izohli tarjima Oʻrta asr ilmlari tasnifiga bagʻishlangan ensiklopedik asar IV. ISLOM ILMLARI 15. Abu Hafs an-Nasafiy (1067 — 1142). “Mashoriʼ ash-sharoyiʼ” (Diniy hukmlarning namunalari) Matnning ilmiy-izohli nashri Hanafiylik mazhabi sohasidagi amaliy fiqhga oid klassik asar boʻlib, uning mavjudligi shu paytgacha nomaʼlum edi. Asar hanafiy mazhabiga oid fiqhiy hukmlar toʻplamidan iborat 16. Husayn Voiz Koshifiy. “Mavohibi Aliyya” (Oliymaqom tuhfalar) Faksimile koʻrinishdagi nashr Hazrat Alisher Navoiyning topshirigʻiga binoan muallif tomonidan Qurʼonning barcha suralariga yozilgan tafsir. Asarda tafsirdan tashqari XV asrdagi mashhur shaxslar va manbalarning nomlari keltirilgan 17. Nomaʼlum muallif. “Dur al-ajoyib” (Ajoyibotlar gavhari) Matnning ilmiy-izohli tarjimasi Asar eʼtiqodning axloqiy va etik meʼyorlarini yoritishga bagʻishlangan boʻlib, muallif unda mahalliy olimlarning asarlariga asoslangan 18. Hakim at-Termiziy (820 — 930). “Xatm al-avliya” (Valiylar muhri) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar tasavvuf tarixiga, soʻfiylar odobining asosiy qoidalariga, shuningdek tasavvuf taʼlimoti gʻoyalarining yoshlarni maʼnaviy-maʼrifiy tarbiyasidagi oʻrnini yoritishga bagʻishlangan 19. Hakim at-Termiziy. “Masaʼili maknuna” (Pinhon masalalar, tushunchalar) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar tasavvuf tariqatlari taʼlimotining asosini tashkil etuvchi axloqiy-tarbiyaviy, diniy-maʼnaviy masalalarni yoritishga bagʻishlangan 20. Hakim at-Termiziy. “Manhiyat” (Ruxsat etilgan va man qilingan) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar shariatda ruxsat etilgan va man qilingan hukmlarga bagʻishlangan 21. Hakim at-Termiziy. “Tahsil nazaʼir al-Qurʼon” (Kurʼon istilohlarining leksikologik talqini) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar qurʼonshunoslikda istifoda etiladigan istilohlarning leksik-filologik talqiniga bagʻishlangan 22. Sobir Termiziy. “Devon” (Devon) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Oʻrta asr shoirining fors tilidagi sheʼr va gʻazallaridan tarkib topgan 23. Abu Iso Termiziy (IX asr). “Sunan at-Termiziy” Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar musulmon fiqhining asosiy manbalaridan biri boʻlib, u Paygʻambarning aytganlari va oʻzlarini tutishlariga bagʻishlangan. Axloqiy-etik va tarbiyaviy mazmundagi hadislardan iborat toʻplam 24. Abu Iso Termiziy. “Tasmiyya asʼhob ar-Rasul” (Paygʻambar sahobalarining biografiyasi) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar Paygʻambar sahobalarining tarjimai hollarini yoritishga bagʻishlangan 25. Abu Iso Termiziy. “Ilal at-Termiziy” (Hadislarning illatlarini aniqlash qoidasi) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar hadis roviylarining darajalari va ularning oʻzaro bogʻliqlik silsilasini hamda hadis matnini aniqlashga bagʻishlangan 26. Burhoniddin al-Margʻinoniy (1118 — 1197). “Muxtarat an-navozil” (Nozil boʻlganlardan tanlab olinganlari) Matn nashri Asar har bir insonning kundalik hayotida uchrab turadigan masalalarni hanafiylik mazhabi fiqhi nuqtai nazaridan yoritishga bagʻishlangan 27. Burhoniddin al-Margʻinoniy. “at-Tadjnis va-l mazid” Matn nashri Asar hanafiylik mazhabining amaliy fiqh sohasiga bagʻishlangan 28. Faxruddin Qozixon (vaf. 1196). “Fatavo-i Qozixon” (Qozixon fatvolari) Matn nashri Asar hanafiylik mazhabining amaliy fiqh sohasiga bagʻishlangan
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Qadimiy yozma manbalarni saqlash, tadqiq va targʻib qilish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga SHARH
Mustaqillikning dastlabki yillaridan boshlab koʻp asrlik madaniy va ilmiy yutuqlarimiz aks etgan yozma yodgorliklarni saqlash, oʻrganish va targʻib qilishga katta eʼtibor berilmoqda. Oʻzbekistonda asrlar davomida Markaziy Osiyo boʻyicha eng boy qoʻlyozma meros jamlangan boʻlib, uning salmoqli qismi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik institutida saqlanadi. Har biri ulkan maʼnaviy obida, madaniyat durdonasi boʻlgan bu qoʻlyozmalar fondi jahon miqyosida beqiyos ahamiyatga ega boʻlgan bebaho xazinadir. Mazkur fond 2000-yilda noyob ilmiy va madaniy obyektlardan biri sifatida YUNESKOning Butunjahon madaniy merosi roʻyxatiga kiritilgan. Institutning qoʻlyozmalar fondi oltita alohida boʻlimdan tashkil topgan boʻlib, arab, fors, eski oʻzbek tili va boshqa sharq tillarida bitilgan 26 ming jild qoʻlyozma, 39 ming jild toshbosma kitoblar va 10 mingga yaqin tarixiy hujjatlardan tashkil topgan. Mazkur ilm dargohida nafaqat ilmiy-tadqiqot ishlari, balki qoʻlyozmalarni saqlash, taʼmirlash, fondni boyitib borish, shuningdek, mahalliy va xorijiy tadqiqotchilarga manbalar bilan ishlashlari uchun zarur shart-sharoitlar yaratish kabi keng qamrovli ishlar olib boriladi. Milliy oʻzlikni anglash, tarixiy xotira davomiyligini taʼminlash, ulkan yozma merosni asrab-avaylash, boyitib borish va tadqiq qilish hamda madaniy va maʼnaviy qadriyatlarni ommalashtirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Qadimiy yozma manbalarni saqlash, tadqiq va targʻib qilish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori qabul qilindi. Ushbu qaror yosh avlodni vatanparvarlik va boy tariximizga chuqur hurmat ruhida tarbiyalash hamda Oʻzbekistonning jahon ilm-fani va madaniyati rivojiga ulkan hissa qoʻshgan mamlakat sifatidagi xalqaro obroʻ-eʼtiborini yanada mustahkamlash, boy yozma merosimizni saqlash, oʻrganish va keng targʻib qilish ishlarini yangi sifat bosqichiga koʻtarishga yoʻnaltirilgan. Mazkur qaror bilan Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik instituti qadimiy qoʻlyozmalar, tarixiy-madaniy ahamiyatga ega boʻlgan boshqa yozma manbalarni saqlash, oʻrganish, ilmiy asosda tadqiq etish va targʻib qilish boʻyicha mamlakatimizdagi yetakchi ilmiy-tadqiqot muassasasi etib belgilangani uning dunyodagi yetakchi sharqshunoslik markazlaridan biri sifatidagi mavqeyini mustahkamlaydi. Shu bilan birga, qarorda Institutning ilmiy va tashkiliy faoliyatini takomillashtirishga qaratilgan qator chora-tadbirlar koʻzda tutilgan. Jumladan, zamonaviy talablar asosida Institutning asosiy vazifa va faoliyatining ustuvor yoʻnalishlari belgilab berilgan. Ulardan biri institut fondlarini saqlash va aholi qoʻlida saqlanayotgan qoʻlyozma va boshqa yozma yodgorliklarni xarid qilish hisobidan boyitishni nazarda tutadi. Shu maqsadda yozma yodgorliklarni toʻplash, baholash va sotib olish bilan shugʻullanadigan ekspertlar guruhi va maxsus komissiya tuzilmoqda. Shuningdek, Oʻrta asrlarda Markaziy Osiyo hududidan yetishib chiqqan alloma va mutafakkirlarning ilm-fanning aniq, tabiiy, gumanitar sohalari va islom ilmlari boʻyicha yaratgan asarlari tadqiqini kengaytirish va chuqurlashtirish hamda ularni asl matn va ilmiy izohli tarjima shaklida nashr etib, taʼlim-tarbiya jarayoniga joriy etish va ilmiy muomalaga kiritish ishlariga alohida urgʻu berilgan. Shu bilan birga, qarorda institutning turdosh oliy taʼlim muassasalari bilan hamkorlikda qoʻlyozma manbalar bilan ishlash malakasiga ega yosh kadrlarni tayyorlash ishiga alohida eʼtibor qaratilgan. Qarorda Institutning xorijiy Sharq mamlakatlari tarixi, rivojlanish bosqichlari, hozirgi kunda ushbu davlatlarda kechayotgan siyosiy, iqtisodiy va madaniy jarayonlarni ularning Oʻzbekiston Respublikasi bilan ikki tomonlama va koʻp tomonlama munosabatlari nuqtai nazaridan oʻrganish borasidagi ilmiy tadqiqotlar koʻlamini yanada kengaytirish borasidagi vazifalar aniq belgilab berilgan. Dunyo miqyosida qoʻlyozmalarni saqlash va restavratsiya qilishga boʻlgan eʼtiborning tobora ortib borayotganini hisobga oladigan boʻlsak, qarorda Institutning foto va restavratsiya laboratoriyalari moddiy-texnik bazasini mustahkamlash koʻzda tutilgani alohida ahamiyat kasb etadi. Bu boradagi ishlarning samarali yoʻlga qoʻyilishi qoʻlyozmalarning umrini uzaytirish va ushbu laboratoriyalarni Oʻzbekistondagi boshqa mavjud fondlar uchun namunaviy peshqadam restavratsiya maydoniga aylantirish imkonini beradi. Bundan tashqari, qadimiy yozma manbalar bilan ishlashning oʻziga xos murakkab xususiyatlarini, bu ish yuqori ilmiy malaka va koʻnikmalarni talab qilishini inobatga olib, Institutning qadimiy qoʻlyozmalarni restavratsiya qilish va saqlash bilan shugʻullanuvchi xodimlarini moliyaviy ragʻbatlantirish choralari ham belgilangan. Qarorda oʻz yechimini topgan muhim masalalardan yana biri — bu boy va turfa yozma merosimizni namoyish etish maqsadida Institutning Sharq qoʻlyozmalari muzeyini yaratishdir. Muzeyda qoʻlyozmalar fondida mavjud kolleksiyalarning eng yorqin namunalari namoyish etiladi. Ushbu qaror davlatimiz tomonidan ilm-fanning rolini kuchaytirish, mamlakatning intellektual salohiyatini mustahkamlash, akademik institutlarning moddiy-texnika bazasini yaxshilash hamda tarixiy va madaniy yodgorliklarni tizimli va ilmiy asosda saqlash boʻyicha amalga oshirilayotgan kompleks chora-tadbirlarning mantiqiy davomi boʻlib, u barchamizni boy maʼnaviy merosimizni koʻz qorachigʻidek asrash, uni bugungi va kelajak avlodlar uchun xizmat qildirishga daʼvat etadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2017-yil 24-may,
PQ-2995-son
Президента Республики Узбекистан
Постановление
СОСТАВ
СОСТАВ
СПИСОК
О мерах по дальнейшему совершенствованию системы хранения, исследования и пропаганды древних письменных источников
За годы независимости осуществлены и последовательно продолжаются масштабные работы по восстановлению древней истории и богатой культуры нашего народа, всестороннему углубленному изучению и пропаганде научного, религиозного и духовного наследия великих ученых и святых, благоустройству священных мест поклонения, воспитанию молодого поколения в духе их добрых традиций.
Вместе с тем необходимость повышения эффективности реформ в духовно-просветительской сфере требует вывода дел в этом направлении на качественно новый уровень. В этой связи важное значение имеет дальнейшее совершенствование деятельности Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан, имеющего уникальный не только в нашей стране, но и во всем мире рукописный фонд, включенный в список Всемирного культурного наследия ЮНЕСКО, а также других учреждений, имеющих фонд древних письменных источников.
Следует особо подчеркнуть, что перед этими авторитетными научно-исследовательскими учреждениями стоят актуальные задачи по сохранению, реставрации рукописей, пополнению имеющихся фондов, созданию необходимых условий местным и зарубежным исследователям для работы с историческими источниками, всестороннему углубленному изучению образцов нашего историко-культурного наследия, пропаганде безмерного вклада наших великих ученых и мыслителей в мировую науку и цивилизацию, кардинальному повышению на этой основе результативности работ, направленных на воспитание населения, прежде всего молодого поколения, в духе глубокого уважения к великому духовному наследию нашего народа, любви и преданности нашей Родине.
Для эффективного решения этих задач:
1. Одобрить предложение Академии наук, Министерства высшего и среднего специального образования, Ташкентского исламского университета при Кабинете Министров Республики Узбекистан об определении Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни (далее — Институт) ведущим научно-исследовательским учреждением республики по сохранению, изучению, исследованию на научной основе и пропаганде древних рукописей, современных письменных источников, имеющих историко-культурное значение.
2. Определить основными задачами Института:
сохранение, реставрацию, пополнение и систематизацию фонда восточных рукописей, исследование арабографических письменных памятников различной тематики и образцов эпиграфики, их издание в оригинале, а также вместе с научными комментариями, переводы на узбекский и иностранные языки и введение в научный оборот;
сохранение, научный анализ нашего богатого исторического, научного, духовно-интеллектуального наследия, подробное информирование специалистов данной сферы, учащихся и студентов соответствующих направлений о его сути, содержании и значении, широкая пропаганда среди мирового сообщества, эффективное использование в развитии современной науки, духовности и практики, передача следующим поколениям трудов наших великих ученых и мыслителей;
пополнение фонда рукописей и письменных источников Института за счет обмена или приобретения редких старинных рукописей, хранящихся у населения, и имеющихся экземпляров зарубежных фондов;
расширение и углубление изучения научного наследия средневековых ученых, живших и творивших на территории современной Средней Азии по таким точным наукам, как математика, астрономия, физика, естественным наукам, как медицина, химия, география, общественным наукам, как история, литература, философия, и другим наукам, по исламу и теологии;
уделение особого внимания научным исследованиям, направленным на раскрытие многих неизученных пластов нашего национального культурного наследия в области текстологии, литературного источниковедения, языкознания, философии, истории культуры;
совместную с профильными высшими образовательными учреждениями, такими, как Ташкентский государственный институт востоковедения, Ташкентский исламский университет при Кабинете Министров, целенаправленную подготовку молодых специалистов, владеющих навыками работы с рукописями, и привлечение их к научно-исследовательской деятельности Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни;
обновление кадрового состава Института и формирование резерва молодых кадров, способных работать с рукописями, за счет выпускников специализированных кафедр высших образовательных учреждений, таких, как Ташкентский государственный институт востоковедения, Ташкентский исламский университет при Кабинете Министров;
изучение истории, этапов развития и современных политических, экономических и культурных процессов стран зарубежного Востока в контексте их двусторонних и многосторонних отношений с Республикой Узбекистан;
осуществление мониторинга состояния хранения и реставрации арабографических рукописей, литографированных изданий и исторических документов, хранящихся в различных организациях Республики Узбекистан, и создание их электронной базы.
3. Определить основными источниками финансирования деятельности Института:
бюджетные средства, выделяемые на расходы, связанные с содержанием Института;
гранты, выделяемые по итогам конкурсов, проводимых Агентством инновационного развития, в том числе целевые гранты;
средства, поступающие за счет предпринимательской, в том числе издательской деятельности, гранты международных финансовых институтов, иностранных организаций, стран и организаций-доноров, а также благотворительные пожертвования и иные источники, не запрещенные законодательством.
4. Одобрить предложения Академии наук, Комитета по делам религий при Кабинете Министров, Министерства высшего и среднего специального образования Республики Узбекистан и Национальной библиотеки Узбекистана имени Алишера Навои о создании экспертной группы и комиссии в целях обеспечения выявления и анализа редких и ценных рукописей, литографированных книг и исторических документов, хранящихся в различных уголках нашей страны, а также приобретения аналогичных изданий у населения и сосредоточения их в Институте.
5. Утвердить:
состав экспертной группы по пополнению фонда Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан за счет редких рукописей, литографированных книг и исторических документов, хранящихся у населения (далее — экспертная группа) согласно приложению № 1 ;
состав комиссии по оценке и приобретению рукописей, литографированных книг и исторических документов, хранящихся у населения (далее — комиссия) согласно приложению № 2 ;
список рукописей из фонда Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан, планируемых к изданию в 2017 — 2021 годах, согласно приложению № 3 .
6. Определить, что:
уникальные рукописи, литографированные издания и исторические документы, хранящиеся у населения, приобретаются Агентством инновационного развития за счет средств Фонда финансирования науки и поддержки инноваций на основании утверждаемого в установленном порядке Положения.
заключения экспертной группы и комиссии являются основанием для утверждения Агентством инновационного развития Республики Узбекистан списка уникальных рукописей, литографированных изданий и исторических документов, хранящихся у населения и запланированных к приобретению, а также рекомендованных закупочных цен на них;
учитывая специфические сложные особенности работы с древними письменными источниками, необходимость наличия для этой работы высокой научной квалификации и навыков, работникам Института, занимающимся реставрацией и сохранением древних рукописей, выплачивается 30-процентная дополнительная надбавка к ежемесячной заработной плате.
7. Академии наук Республики Узбекистан:
в месячный срок разработать и утвердить Положения об экспертной группе и комиссии;
в двухмесячный срок разработать и утвердить конкретные меры по дальнейшему совершенствованию деятельности Института.
8. Министерству финансов Республики Узбекистан выделить в 2017 году средства на обеспечение сохранения и поэтапной реставрации, в соответствии с самыми современными международными стандартами, древних рукописей, хранящихся в Институте, в рамках выделенных средств на социальную сферу в Государственном бюджете Республики Узбекистан, а начиная с 2018 года предусмотреть необходимые средства для этих работ в параметрах Государственного бюджета Республики Узбекистан.
9. Одобрить предложение Академии наук Республики Узбекистан по оснащению фото- и реставрационной лабораторий Института современным высокотехнологичным оборудованием и созданию в Институте музея восточных рукописей.
10. Установить, что:
средства для приобретения необходимых реактивов и расходных материалов для поэтапного реставрирования древних рукописей, а также оснащения высокотехнологичным оборудованием фото и реставрационной лабораторий Института выделяются из Фонда финансирования науки и поддержки инноваций в установленном порядке;
расходы, связанные с созданием и оснащением музея восточных рукописей Института, покрываются за счет внебюджетных средств Академии наук Республики Узбекистан и Института.
11. Агентству инновационного развития обеспечить:
утверждение в установленном порядке ежегодного государственного заказа на научно обоснованные исследования для организации в Институте работ по изучению уникальных рукописных произведений;
выделение грантов для научных исследований за счет бюджетных средств, выделяемых для научно-технических проектов в рамках государственных научно-технических программ.
12. Академии наук совместно с Агентством по науке и технологиям, Министерством высшего и среднего специального образования Республики Узбекистан, а также другими заинтересованными министерствами и ведомствами в месячный срок обеспечить приведение принятых ими нормативно-правовых актов в соответствие с настоящим постановлением.
13. Контроль за исполнением настоящего постановления возложить на Премьер-министра Республики Узбекистан А. Арипова и Государственного советника Президента Республики Узбекистан А. Юнусходжаева.
ПРИЛОЖЕНИЕ № 1 к постановлению Президента Республики Узбекистан от 24 мая 2017 года № ПП-2995
экспертной группы по пополнению фонда Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан за счет хранящихся у населения редких рукописей, литографированных книг и исторических документов
Б. Косимхонов — заведующий фондом рукописей Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан, председатель экспертной группы Б. Бобожонов — ведущий научный сотрудник Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан, заместитель председателя экспертной группы Х. Лутфуллаев — руководитель проекта Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан Х. Аминов — руководитель проекта Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан О. Кориев — руководитель проекта Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан С. Мухаммадаминов — руководитель проекта Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан А. Жуманазаров — старший научный сотрудник Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан Ш. Пулатов — начальник отдела Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан Б. Умрзоков — младший научный сотрудник Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан К. Рахимов — младший научный сотрудник Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан Б. Абдуллаев — младший научный сотрудник Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан М. Исмоилов — доцент Национального университета Узбекистана имени Мирзо Улугбека И. Булдаков — начальник отдела контроля и мониторинга Ташкентского государственного института востоковедения А. Исомов — преподаватель кафедры классической филологии Ташкентского государственного института востоковедения
ПРИЛОЖЕНИЕ № 2 к постановлению Президента Республики Узбекистан от 24 мая 2017 года № ПП-2995
комиссии по оценке и приобретению рукописей, литографированных книг и исторических документов, хранящихся у населения
Б. Абдухалимов — вице-президент Академии наук Республики Узбекистан, председатель комиссии Б.А. Охунов — и.о. исполнительного директора Фонда поддержки инновационного развития и новаторских идей , заместитель председателя комиссии Б. Косимхонов — заведующий фондом рукописей Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан, заместитель председателя комиссии С. Каримова — заместитель директора по научной работе Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан М. Хасанов — ведущий научный сотрудник Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан Д. Юсупова — ведущий научный сотрудник Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан О. Буриев — старший научный сотрудник Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан С. Гулямов — старший научный сотрудник Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан У. Уватов — директор Международного научно-исследовательского центра Имама Термизи Ш. Зиёдов — директор Международного научного центра Имама Бухари Н. Насруллаев — заведующий хранилищем рукописей Ташкентского исламского университета С. Хасанов — директор Государственного музея литературы имени Алишера Навои Академии наук Республики Узбекистан А. Мансуров — заместитель председателя Управления мусульман Узбекистана М. Салимов — заведующий отделом Национальной библиотеки имени Алишера Навои М. Исмоилов — доцент Национального университета Узбекистана имени Мирзо Улугбека М. Исакова — начальник отдела Центрального государственного архива У.Х. Исанов — юрист Академии наук Республики Узбекистан
ПРИЛОЖЕНИЕ № 3 к постановлению Президента Республики Узбекистан от 24 мая 2017 года № ПП-2995
рукописных произведений фонда Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан, планируемых к изданию в 2017 — 2021 годах
№ Наименование источника Форма издания Примечания I. ИСТОРИЯ 1. Письма Амира Темура в сборниках «Иншо» Научно-комментированный перевод на узбекский язык В этих письмах отражена история дипломатических отношений государства Амира Темура. 2. Фосих Хавофий. «Мужмал-и Фасихий» (Сборник красноречий) Научно-комментированный перевод на узбекский язык Произведение составлено в хронологическом порядке, включает в себя важные события периода Темуридов и автобиографии выдающихся личностей Центральной Азии. 3. Неизвестный автор. «Таърифи Хоразм» (описание Хорезма) Научно-комментированный перевод текста Настоящее произведение включает историю древнего Хорезма с исторических времен и до его завоевания монголами. Оно включает в себя сведения о крупных городах, медресе, мечетях, ученых, чтецах Корана, рынках, торговых павильонах, всех видах ремесленничества Хорезма того периода. 4. Амир Абдулахад. «Рузномайи сафари Фитирбург» Научно-комментированный перевод Дневник путешествия в Петербург в 1893-1894 годах амира Бухары Абдулахада 5. Амир Абдулахад. «Рузномайи сафари чахоруми Фитирбург» Научно-комментированный перевод Дневник путешествия в Петербург в 1907 году амира Бухары Абдулахада 6. Истахрий (Х век). «Масолик ал-мамолик» (Дороги и страны) Научно-комментированный перевод с арабского языка на узбекский язык В данной книге мусульманский мир того периода описан с разделением на 20 географических климатов. 7. Мухаммад Амин Бухари (конец ХVII века — начало ХVIII века). «Мухит ат-таворих» Научно-комментированный перевод с персидского языка на узбекский язык Настоящее произведение посвящается общей истории и заканчивается историей Бухары периода правления Аштархони Субхон Кулихана (1680 — 1702). Конец книги посвящен жизни и творчеству ведущих деятелей, писателей, поэтов и художников данного периода. 8. Абдуллажон Насимий. «Мажма ал-хаводис» (Сборник проишествий) На старом узбекском языке. Перевод подготовить к изданию с вступлением и комментированным указателем В качестве свидетеля рассказал о событиях национального освобительного движения 1918 — 1922 года в Ферганской долине. II. ЕСТЕСТВЕННЫЕ НАУКИ АСТРОНОМИЯ 9. Абу Райхан Беруни (973 — 1048). «Мамарр...» (Остановочные пункты светил) Научно-комментированный перевод на узбекский язык Брошюра об адресах светил, проходящих с передней либо задней части небесных объектов. 10. Абу Райхан Беруни. «Гуррат аз-зиджат» (Звездопад) Научно-комментированный перевод на узбекский язык Брошюра об индийской астрономии, переведенная Беруни с санскритского языка на узбекский язык. 11. Абу Райхан Беруни. «Тастих ас-сувар ва табтих ал-кувар» (Картография) Научно-комментированный перевод на узбекский язык Математическая брошюра о составлении уровней описания объектов земной поверхности и светил. 12. Жамшид Коший (ХIV век). «Зиж-и Хоконий» Критический текст и перевод Специально составленные астрономические таблицы для библиотеки медресе Улугбека. МЕДИЦИНА 13. Абу Райхан Беруни. «Китоб ас-Сайдана фи-т-тибб» (Фармация во врачевании) Научно-комментированный перевод Это произведение о фармации, в котором описано более тысячи видов трав, минералов и других веществ, а также даны их названия на разных языках. III. ФИЛОСОФИЯ 14. Абу Абдуллох аль-Хорезми (Х век). «Мафотих ал-улум» (Ключ знаний) Комментированный перевод с арабского языка на узбекский язык Энциклопедическое произведение, посвященное описанию учений средних веков. IV. ИСЛАМСКИЕ НАУКИ 15. Абу Хафс ан-Насафий (1067 — 1142). «Машориъ аш-шаройиъ» (Примеры религиозных приговоров) Научно-комментированное издание текста Данный трактат является классическим источником практического фикха ханафитского толка, до настоящего времени не было известно о его существовании. Настоящее произведение состоит из сборника религиозных приговоров ханафитского толка. 16. Хусайн Воиз Кошифий. «Мавохиби Алиййа» (Награды высшей степени) Издание в виде факсимиле Тафсир (комментарий), написанный автором ко всем сурам Корана по распоряжению Алишера Навои. В трактате, за исключением тафсира, приводятся имена великих личностей и источников ХV века. 17. Неизвестный автор. «Дур ал-ажойиб» (Жемчужины чудес) Научно-комментированный перевод текста Трактат посвящен освещению нравственных и этических норм убеждения, его автор основывался на произведениях местных ученых. 18. Хаким ат-Термизи (820 — 930). «Хатм ал-авлийа» (Печать авлия) Научно-комментированный перевод на узбекский язык Данное произведение посвящено истории суфизма и основным нормам нравственности суфиев, а также освещению значения идей учения суфизма в духовно-просветительском воспитании молодежи. 19. Хаким ат-Термизи. «Масаъили макнуна» (Конфиденциальные вопросы, понятия) Научно-комментированный перевод на узбекский язык Трактат посвящен освещению нравственно-воспитательных, религиозно-духовных вопросов, составляющих основу учения суфизма. 20. Хаким ат-Термизи. «Манхийат» (Разрешенное и запрещенное) Научно-комментированный перевод на узбекский язык Трактат посвящен недозволенным и запрещенным в шариате приговорам. 21. Хаким ат-Термизи. «Тахсил назаъир ал-Куръон» (Лексикологическое толкование терминов Корана) Научно-комментированный перевод на узбекский язык Произведение посвящено лексико-филологическому толкованию применения норм в корановедении. 22. Собир Термизи. «Девон» (Диван) Научно-комментированный перевод на узбекский язык Состоит из стихотворений и газелей поэта средневековья на персидском языке. 23. Абу Исо Термизи (IХ век). «Сунан ат-Термизи» Научно-комментированный перевод на узбекский язык Настоящее произведение является одним из основных источников мусульманского богословия, посвящено сказаниям Пророка и правилам поведения. Это сборник хадисов нравственно-этического и воспитательного содержания. 24. Абу Исо Термизи. «Тасмиййа асхоб ар-Расул» (Биография сподвижников Пророка) Научно-комментированный перевод на узбекский язык Произведение посвящено освещению автобиографии сподвижников Пророка. 25. Абу Исо Термизи. «Илал ат-Термизий» (Правило обнаружения неточностей в хадисах) Научно-комментированный перевод на узбекский язык Трактат посвящен определению степени сказителей хадисов и их взаимосвязанной цепи, а также текста хадисов. 26. Бурхониддин ал-Маргиноний (1118 — 1197). «Мухтарат ан-навозил» (Избранное из ниспосланного) Издание текста Произведение посвящено освещению вопросов, встречающихся в повседневной жизни каждого человека с точки зрения фикха ханафитского толка. 27. Бурхониддин ал-Маргиноний. «Ат-Таджнис ва-л мазид» Издание текста Трактат посвящается области практического фикха ханафитского толка. 28. Фахруддин Козихон (ваф. 1196). «Фатаво-и Козихон» (Фетвы Казихана) Издание текста Трактат посвящается области практического фикха ханафитского толка.
КОММЕНТАРИЙ к постановлению Президента Республики Узбекистан «О мерах по дальнейшему совершенствованию системы хранения, исследования и пропаганды древних письменных источников»
Со дня обретения независимости в нашей стране уделяется огромное внимание сохранению, изучению и пропаганде богатого культурного наследия, памятников письменности, в которых запечатлены многовековые культурные и научные достижения наших предков. В Узбекистане в течение многих веков накоплено самое богатое рукописное наследие среди стран Центральной Азии, большая часть которого сосредоточена в рукописном фонде Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан. Этот фонд представляет собой одно из крупнейших хранилищ восточных рукописей мирового значения и является бесценным достоянием. В 2000 году фонд института занесен в список ЮНЕСКО «Память мира» как один из уникальных научных и культурных объектов. Собрание рукописей института, состоящее из шести коллекций, насчитывает более 26 тысяч томов рукописей, свыше 39 тысяч томов литографированных книг, около 10 тысяч единиц исторических документов на арабском, персидском, староузбекском и других восточных языках. В данном научном учреждении ведется не только научно-исследовательская работа, но и осуществляется широкий комплекс мер по сохранению, реставрации, пополнению фондов уникальных рукописей, а также созданию необходимых условий отечественным и зарубежным исследователям для работы с первоисточниками. В целях укрепления национального самосознания, обеспечения преемственности исторической памяти, бережного обращения, широкой пропаганды культурных и духовных ценностей принято постановление Президента Республики Узбекистан «О мерах по дальнейшему совершенствованию системы хранения, исследования и пропаганды древних письменных источников». Данное постановление призвано поднять на качественно новый уровень работы по сохранению и изучению богатого письменного наследия, его широкой пропаганде в целях воспитания молодого поколения в духе патриотизма, глубокого уважения к нашей богатой истории, а также укрепить международный авторитет Узбекистана как страны, оказавшей большое влияние на развитие общемировой науки и культуры. Постановлением институт определен как ведущее научно- исследовательское учреждение республики по сохранению, изучению, исследованию на научной основе и пропаганде древних рукописей и других письменных источников, имеющих историко-культурное значение, что закрепляет за ним статус одного из ведущих мировых востоковедческих центров. Также предусмотрен ряд мер, призванных усовершенствовать научную и организационную деятельность института. В частности, определены основные задачи и приоритетные направления деятельности института на основе современных требований. Одним из них является сохранение и пополнение фондов института за счет приобретения рукописей и других памятников письменности, хранящихся у населения. Для этой цели предусмотрено создание экспертной группы и комиссии по сбору, оценке и приобретению памятников письменности. Также отдельный акцент в постановлении сделан на расширении и углублении исследований научных трудов ученых и мыслителей, живших и творивших в Центральной Азии в средние века, по точным, естественным, гуманитарным и исламским наукам, а также внедрении этих научных трудов в образовательно-воспитательный процесс и введении в научный оборот в виде изданий оригинальных текстов и научно-комментированных переводов. Вместе с тем в постановлении особое внимание уделяется подготовке молодых кадров, способных к работе с рукописными источниками, совместно с профильными высшими образовательными учреждениями. Постановлением определены конкретные задачи по расширению научных исследований, изучению истории, этапов развития и современных политических, экономических и культурных процессов стран зарубежного Востока в контексте их двусторонних и многосторонних отношений с Узбекистаном. С учетом все возрастающей роли бережного сохранения и реставрации рукописей во всем мире особое значение приобретает пункт постановления, касающийся укрепления материально-технической базы фото и реставрационной лабораторий института. Успешная реализация предусмотренных мер позволит обеспечить продление жизни рукописей и превратить эти лаборатории в ведущую образцовую площадку для реставрации всех имеющихся коллекций редких рукописей Узбекистана. Кроме этого, с учетом своеобразных сложных особенностей и аспектов работы с древними письменными источниками, необходимости наличия для этой работы высокой научной квалификации и навыков определены меры финансового поощрения работников института, занимающихся реставрацией и сохранением древних рукописей. Еще одним важным вопросом, нашедшим свое решение в постановлении, является создание в институте музея восточных рукописей с целью экспонирования и пропаганды богатого и разнообразного письменного наследия. В данном музее будут представлены самые яркие образцы из всех коллекций фонда рукописей института. Данное постановление является логическим продолжением комплексных мер, последовательно реализуемых нашим государством и направленных на усиление роли науки, укрепление интеллектуального потенциала страны, кардинальное улучшение материально-технической базы академических институтов и систематизированное, научно обоснованное сохранение исторических и культурных памятников, и призывает всех нас беречь наше богатое духовное наследие как зеницу ока во благо нынешних и будущих поколений.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
24 мая 2017 г.,
№ ПП-2995