📅 2017-yil 2-sentabr · Prezident farmonlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2017-yil 2-sentabr · Prezident farmonlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2017 йил 2 сентябрь · Президент фармонлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 2 сентября 2017 г. · Указы Президента
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 2 September 2017 · Presidential decrees
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг
Фармони
ШАРҲ
Валюта сиёсатини либераллаштириш бўйича биринчи навбатдаги чора-тадбирлар тўғрисида
Кейинги йилларда валюта сиёсати ва ташқи савдо фаолияти соҳасини такомиллаштириш бўйича кўрилган чора-тадбирлар мамлакатимиз иқтисодиётига хорижий инвестицияларни жалб қилиш, экспорт салоҳиятини ошириш, замонавий, экспортга йўналтирилган ишлаб чиқаришларни ҳамда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектларини барқарор ривожлантиришга хизмат қилгани қайд этилсин.
Мақбул миқдорда ташқи қарзларни жалб қилиш бўйича изчил амалга оширилаётган сиёсат Ўзбекистоннинг мажбуриятларини ўз вақтида бажарадиган ишончли, тўловга лаёқатли халқаро шерик сифатидаги имиджини таъминлади, кейинчалик валюта курсини либераллаштириш учун зарур олтин-валюта захирасини шакллантириш, валюта ресурсларини реал иқтисодиётнинг етакчи тармоқларини модернизация қилиш, техник қайта жиҳозлаш ва диверсификация қилишнинг устувор соҳаларига йўналтириш, жаҳон молиявий инқирозининг салбий оқибатларини юмшатиш имконини берди.
Шу билан бирга, валюта муомаласи соҳасининг ҳаддан зиёд маъмурий тартибга солиниши алоҳида тармоқлар ва хўжалик юритувчи субъектлар учун имтиёз ва преференцияларнинг асоссиз равишда кам самарали бўлган тизимини шакллантирди, бизнес юритишда тенг бўлмаган шарт-шароитларнинг вужудга келиши ва рақобатнинг бозор тамойиллари бузилишига олиб келди, хорижий инвестицияларни жалб қилишда, товарлар ва хизматлар экспортини оширишда, умуман, мамлакатимиз иқтисодий ривожланишида тўсқинлик қилувчи омилга айланди.
2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясига мувофиқ ҳамда валюта соҳасини тартибга солишнинг бозор механизмларини жорий қилиш, республика экспорт салоҳиятини оширишни рағбатлантириш, тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни фаол жалб қилиш, маҳаллий ишлаб чиқарувчиларнинг ташқи ва ички бозордаги рақобатдошлигини ошириш, мамлакатимизда инвестиция ва ишбилармонлик муҳитини яхшилаш мақсадида:
1. Валюта бозорини янада либераллаштириш соҳасида давлат иқтисодий сиёсатининг устувор йўналишлари этиб қуйидагилар белгилансин:
биринчидан, юридик ва жисмоний шахсларнинг чет эл валютасини эркин сотиб олиш ва сотиш ҳамда ўз маблағларини ўзининг хоҳишига кўра эркин тасарруф этиш ҳуқуқларини рўёбга чиқаришни тўлиқ таъминлаш;
иккинчидан, миллий валютанинг чет эл валютасига нисбатан курсини белгилашда фақатгина бозор механизмларини қўллаш;
учинчидан, валюта ресурсларидан фойдаланишда бозор инструментларининг ролини ошириш, валюта бозорида барча хўжалик юритувчи субъектлар учун тенг рақобат шароитларини яратиш, валюта сиёсатининг ноанъанавий тармоқларда экспортни ривожлантиришда, минтақавий ва халқаро иқтисодий ҳамкорликни мустаҳкамлашда рағбатлантирувчи ролини ошириш;
тўртинчидан, сифатли иш ўринлари ва юқори қўшилган қийматли маҳсулотлар ишлаб чиқаришни бевосита рағбатлантириш учун иқтисодиётнинг барча секторларига тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар, билим ва технологиялар жалб этишга хизмат қиладиган ишбилармонлик ва инвестиция муҳитини яхшилаш;
бешинчидан, миллий валютанинг барқарорлигини таъминлашга қаратилган қатъий монетар сиёсатни амалга ошириш, бу борада монетар инструментлардан фаол ва мослаштирилган ҳолда фойдаланиш, давлат қимматли қоғозлари бозорини ривожлантириш, шунингдек, очиқ бозорда операциялар ҳамда давлат қимматли қоғозларини банклар ликвидлигига гаровга бериш бўйича операцияларни амалга оширишни амалиётга жорий қилиш;
олтинчидан, монетар ва фискал сиёсатни мувофиқлаштириш ҳамда Давлат бюджетининг мутаносиблигини таъминлаш орқали пул массаси ҳаддан зиёд ўсишининг олдини олиш;
еттинчидан, банк тизимининг барқарорлигини таъминлаш ва унинг таваккалчиликларга бардошлилигини, шу жумладан, валюта сиёсатини либераллаштиришнинг вужудга келиши мумкин бўлган салбий таъсирини юмшатишга қаратилган самарали чораларни қўллаш ҳисобига ошириш;
саккизинчидан, валюта сиёсатининг янги шароитларида таянч тармоқлар корхоналари самарали фаолият юритиши учун уларни давлат томонидан қўллаб-қувватлаш бўйича зарур чора-тадбирлар кўриш;
тўққизинчидан, аҳолининг ижтимоий ҳимояга муҳтож қатламлари турмуш даражасига валюта сиёсатини либераллаштиришнинг салбий оқибатларини камайтириш имконини берадиган ҳар томонлама ижтимоий қўллаб-қувватлаш бўйича манзилли чора-тадбирларни амалга ошириш.
2. Белгилаб қўйилсинки, 2017 йилнинг 5 сентябридан:
Ўзбекистон Республикасининг юридик шахслари жорий халқаро операциялар (товар, иш ва хизматлар импорти, фойда репатриацияси, кредитларни қайтариш, хизмат сафари харажатларини тўлаш ва бошқа савдо характерига эга бўлмаган ўтказмалар) бўйича тўловларни амалга ошириш учун тижорат банкларида чет эл валютасини чекловсиз сотиб олишлари мумкин;
жисмоний шахслар чет эл валютасини тижорат банклари орқали эркин сотиши ва сотиб олиши ҳамда сотиб олинган маблағларни ҳеч қандай чекловларсиз тасарруф этиши мумкин;
истеъмол товарлари импорти билан шуғулланувчи юридик шахс ташкил этмасдан фаолият кўрсатувчи якка тартибдаги тадбиркорларга чет эл валютасини жисмоний шахслар учун ўрнатилган тартибда, банклардаги ҳисобварақлар орқали сотиб олишга рухсат берилади;
мулкчилик шаклидан қатъи назар, барча экспортчи корхоналарнинг чет эл валютасидаги тушумини мажбурий сотиш бўйича талаб бекор қилинади;
Белгилансинки, чет эл валютасида даромад олувчи юридик шахс ташкил этмасдан фаолият кўрсатувчи якка тартибдаги тадбиркорлар, шунингдек, фермер хўжаликлари ўз банк ҳисобварақларидаги нақд маблағларни фақат миллий валютада ечиб олишга ҳақлидирлар, чет эл валютасидан чет элда асосли фойдаланиш ҳоллари бундан мустасно.
3. Белгилансинки, Ўзбекистон Республикаси ҳудудида:
товар (иш ва хизмат)лар учун тўловларни чет эл валютасида амалга ошириш тақиқланади, хусусийлаштириш дастурлари доирасида давлат мулкини хорижий валютада сотиш ҳамда улар бўйича тўловларни олди-сотди шартномасида белгиланган валютада амалга ошириш ҳамда халқаро тажрибага мувофиқ халқаро тўлов карталари орқали тўловлар шунингдек, капитал бозори соҳасида «Тартибга солиш қумдони» махсус ҳуқуқий режими доирасида чет эл валютасидаги қимматли қоғозлар билан операциялар бундан мустасно;
товар, иш ва хизматлар учун нарх ва тарифлар, шунингдек, жамиятларнинг устав капиталига қўйиладиган минимал талаблар фақат миллий валютада белгиланади;
давлат божлари, йиғимлари ва бошқа мажбурий тўловлар фақат миллий валютада ундирилади, консуллик йиғимлари бундан мустасно.
4. Шундай тартиб ўрнатилсинки, унга кўра:
хорижий валютада кредитлар бериш ва ундириш шартлари кредит сиёсатидан келиб чиққан ҳолда томонларнинг ўзаро келишувига асосан тижорат банклари томонидан мустақил белгиланади;
банкларнинг хорижий валюта олди-сотдиси билан боғлиқ операциялар бўйича таваккалчиликлари тадбиркорлик таваккалчилиги ҳисобланади ҳамда уларни бошқариш тижорат банкининг ваколатига киради;
хорижий валюта олди-сотдиси бўйича комиссион воситачилик ҳақи миқдори тижорат банки томонидан мустақил белгиланади;
тижорат банкларига хорижий валютада операцияларни амалга ошириш бўйича лицензия бериш амалиёти бекор қилинади. Тижорат банкларининг хорижий валюта билан операциялари банк фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқини берувчи лицензия асосида амалга оширилади.
6. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси бир ҳафта муддатда валюта сиёсатини либераллаштириш оқибатларини юмшатишни назарда тутувчи ҳукумат қарорлари лойиҳаларини ишлаб чиқсин ва тасдиқлаш учун киритсин, уларда қуйидагилар:
банкларнинг капиталлашув даражаси ва ликвидлилигини таъминлаш орқали уларнинг таваккалчиликларга бардошлилигини ошириш, халқаро амалиётни ҳисобга олган ҳолда банк таваккалчиликларини баҳолашни такомиллаштириш, тижорат банклари фаолиятини тартибга солиш ва назорат қилишнинг замонавий тамойиллари ва механизмларини жорий қилишни кўзда тутувчи республика банк тизими молиявий барқарорлигини таъминлаш бўйича чора-тадбирлар;
иқтисодиёт ва аҳолини энергия ресурслари билан узлуксиз таъминлашга, хорижий кредитларга ўз вақтида хизмат кўрсатишда давлат томонидан молиявий ёрдам бериш, солиққа тортиш механизмлари ва тамойилларини такомиллаштириш, давлат томонидан вақтинча субсидиялар ажратиш, Ўзбекистон тикланиш ва тараққиёт жамғармаси ва тижорат банклари кредитларини реструктуризация қилишга қаратилган иқтисодиётнинг таянч тармоқларини молиявий қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари;
импорт қилинаётган товарлар ва хизматлар ички нархларининг ўсишига йўл қўймаслик мақсадида божхона тўловлари ставкаларини оптималлаштириш чора-тадбирлари;
2017-2018 йилларда 14 ёшга тўлмаган фарзандлари бўлган оилалар учун белгиланган нафақа олувчилар сонини ўртача 1,5 баробар ва кам таъминланган оилалар учун белгиланган моддий ёрдам олувчилар сонини 2 баробарга ошириш, ишсиз фуқаролар учун аҳоли пунктлари, маҳаллаларни ободонлаштириш, ариқлар, ирригация тармоқларини тозалаш, уй-жой коммунал хўжалиги объектларини таъмирлаш, инфратузилмани яхшилаш, йўл ва кўчаларни таъмирлаш бўйича ҳақ тўланадиган жамоатчилик ишларини ташкил этиш, шунингдек, Давлат бюджети, Ўзбекистон Касаба уюшмалари федерацияси ва «Маҳалла» хайрия жамоат фонди маблағлари ҳисобидан кам таъминланган оилаларни моддий қўллаб-қувватлаш бўйича қўшимча чоралар кўриш, шу жумладан, оилаларнинг алоҳида давлат кўмагига эҳтиёжманд тоифаларига уй-жой таъмирлаш ёки харид қилиш, қорамол, парранда ва энг зарур маиший техника сотиб олишга кўмаклашиш ҳисобига аҳолининг ижтимоий кўмакка муҳтож қатламларини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш чораларини кучайтириш назарда тутилсин.
7. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги:
солиққа тортиш базасини кенгайтириш ва ички захираларни сафарбар қилиш бўйича самарали чора-тадбирларни амалга ошириш ҳисобига бюджет даромадларини ошириш орқали 2017 йилги Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджетининг профицит билан бажарилишини таъминлаш, шунингдек, Давлат бюджетида кўзда тутилган барча тадбирларнинг тўлиқ молиялаштирилишини таъминлаш ва тасдиқланган харажатларни асоссиз қисқартириш амалиётига барҳам бериш;
ижтимоий-иқтисодий ривожланиш бўйича тасдиқланган давлат дастурларида кўзда тутилган чора-тадбирларни сўзсиз амалга оширишни назарда тутган ҳолда, 2018 йилги Давлат бюджети лойиҳасини профицит прогнози билан ишлаб чиқиш;
хўжалик юритувчи субъектлар ҳисобварақларидаги чет эл валютасидаги маблағларини қайта баҳолаш натижасида олган фойдаси солиққа тортиш базасига киритилмайдиган вақтинча тартиб (2018 йилнинг 1 июлига қадар) белгилаш бўйича чора-тадбирларни амалга оширсин.
8. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки 2018 йилнинг биринчи ярим йиллиги якунлари бўйича мазкур Фармонда белгиланган нормалар таъсирининг таҳлилидан келиб чиқиб, Ўзбекистон Республикасининг «Валютани тартибга солиш тўғрисида»ги қонуни янги таҳрири лойиҳасини ишлаб чиқсин ва Вазирлар Маҳкамасига киритсин. Унда:
ҳавола қилувчи меъёрларни максимал даражада қисқартирган ҳолда, валюта операцияларининг амалиётда учрайдиган барча жиҳатлари;
Ўзбекистон Республикаси миллий валютасининг барқарорлигини таъминлаш;
юридик ва жисмоний шахсларнинг ўз валюта маблағларини эркин тасарруф этиш ҳуқуқини тўлиқ рўёбга чиқариш;
республика иқтисодий манфаатларини ҳисобга олган ҳолда, капитал ҳаракати билан боғлиқ операцияларни тартибга солиш масалалари кўзда тутилсин.
9. Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси, Давлат солиқ қўмитаси ва Ички ишлар вазирлиги Ўзбекистон Республикаси ҳудудида нақд чет эл валютасининг ноқонуний муомаласини ва нақд чет эл валютаси билан ноқонуний операцияларни амалга оширишни бартараф этиш бўйича таъсирчан чора-тадбирлар кўрсин.
10. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳамда Адлия вазирлиги билан биргаликда бир ой муддатда қонунчиликка ушбу Фармондан келиб чиқадиган ўзгартириш ва қўшимчалар тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритсин.
Вазирлик ва идоралар ўзлари қабул қилган идоравий меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларни мазкур Фармон талабларига мувофиқлаштирсин.
11. Мазкур Фармон ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А.Н. Арипов ва Ўзбекистон Республикаси Марказий банки раиси М.Б. Нурмуратов зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Валюта сиёсатини либераллаштириш бўйича биринчи навбатдаги чора-тадбирлар тўғрисида»ги Фармонига
Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Валюта сиёсатини либераллаштириш бўйича биринчи навбатдаги чора-тадбирлар тўғрисида»ги Фармони, аввало, амалдаги валютани тартибга солиш тизимини тубдан ислоҳ қилиш, валюта сиёсатини либераллаштириш, барча тадбиркорлик субъектларига ташқи савдо фаолиятини амалга оширишда тенг шароитлар яратишга қаратилган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг мазкур Фармони қабул қилинишига мамлакатимиз экспорт салоҳиятини ошириш, ишбилармонлик ва инвестиция муҳитини яхшилаш, хорижий инвестицияларни жалб қилишга тўсқинлик қилаётган қатор муаммо ва камчиликлар мавжудлиги асосий сабаб бўлди. Жумладан, валютани тартибга солишга ҳаддан зиёд маъмурий аралашув, ташқи савдо фаолиятини амалга оширишда иқтисодиётнинг айрим тармоқлари ва хўжалик юритувчи субъектлари учун алоҳида имтиёз ва преференциялар мавжудлиги оқибатида тадбиркорлик субъектлари ўртасида бизнесни юритишга доир тенг бўлмаган шарт-шароитлар пайдо бўлди ҳамда параллел чет эл валютаси бозори ва айирбошлаш курси вужудга келди. Валюта курси сиёсатининг ташқи савдони рағбатлантиришдаги ролининг сусайиши маҳаллий ишлаб чиқарувчилар товар ва хизматлари нархларининг ташқи ва ички бозордаги рақобатдошлигини пасайтирди. Мамлакатимизда фақатгина бозор механизмлари асосида фаолият кўрсатадиган валюта бозорини шакллантириш барча банкларнинг мижозлар (юридик ва жисмоний шахслар, шу жумладан, якка тартибдаги тадбиркорлар) эҳтиёжларини қондириш мақсадида чет эл валютасини сотиб олиш ва сотиш учун валюта биржаси савдоларида эркин иштирок этишини, шунингдек, мижозларнинг чет эл валютасини сотиб олиш бўйича амалдаги тартиб ва техник регламентларига риоя этган ҳолда ўз валюта маблағларини ҳеч қандай чекловсиз тасарруф этишини тақозо этади. Мазкур Фармон билан юридик ва жисмоний шахслар томонидан чет эл валютаси жорий халқаро валюта операцияларини амалга ошириш учун банкларда эркин сотиб олиниши ва сотилиши кафолатланади. Хусусан, юридик шахслар ўз маблағларини банкларда жорий халқаро валюта операцияларини, шу жумладан, товар, иш ва хизматлар импорти, фойдани репатриация қилиш, кредитларни қайтариш, хизмат сафари харажатларини тўлаш ва бошқа савдо характерига эга бўлмаган операцияларни амалга ошириш учун чет эл валютасига чекловларсиз эркин конвертация қилишлари мумкин. Таъкидлаш жоизки, жорий халқаро операциялар бўйича тўловларни банклардаги ҳисобварақлар орқали амалга оширишда хўжалик юритувчи субъектлар томонидан бозор курсида чет эл валютасини сотиб олиш имкониятининг яратилиши «яширин» иқтисодиётнинг қисқаришига ва пул маблағларини банк айланмасига жалб қилишга хизмат қилади. Жисмоний шахслар ҳам тижорат банкларининг конверсион бўлимларида чет эл валютасини эркин сотиб олиши, сотиб олинган маблағларни халқаро тўлов карталарига ўтказиб, улардан хорижда ҳеч қандай чекловларсиз, шу жумладан, банк ҳисобварақлари орқали хорижда ўқиш, даволаниш ва бошқа мақсадлардаги тўловлар учун фойдаланиши мумкин. Халқ истеъмол товарларини импорт қилиш билан шуғулланувчи якка тартибдаги тадбиркорлар банклардаги ҳисобварақларида савдо тушумини ва бошқа даромадларини жамғариб борган ҳолда кейинчалик уни жисмоний шахслар учун ўрнатилган тартибда, яъни сотиб олинган валюта маблағларини халқаро тўлов карталарига ўтказиш ва чет элда чекловларсиз, шу жумладан, товарларни импорт қилиш учун ишлатиши мумкин. Аҳолидан нақд чет эл валютасини сотиб олиш тижорат банкларининг барча филиал ва минибанклари томонидан чекланмаган миқдорда ва сарсонгарчиликсиз амалга оширилади. Бундан ташқари, банклар томонидан аҳоли билан валюта айирбошлаш операцияларини сифатли амалга оширилишини таъминлаш мақсадида: жисмоний шахслар томонидан чет эл валютасини сотиб олиш ва сотиш тартибини соддалаштириш; байрам ва дам олиш кунларида валюта айирбошлаш шохобчаларининг узайтирилган иш тартибини жорий қилиш; тижорат банкларининг филиаллари ва минибанкларида, айниқса, йирик савдо марказлари ва бозорларда қўшимча валюта айирбошлаш шохобчаларини очиш; конверсион бўлимлар орқали чет эл валютасини сотишда олинадиган воситачилик ҳақи миқдорини имкон даражасида пасайтириш чораларини кўриш; халқаро тўлов карталаридан хорижда фойдаланишда мавжуд барча чекловларни бекор қилиш назарда тутилган. Шу билан бирга, маҳсулот ишлаб чиқарувчи якка тартибдаги тадбиркорлар ва фермер хўжаликларининг экспорт фаолиятини рағбатлантириш мақсадида уларга чет эл валютасидаги даромадларини ўз хоҳишига кўра эркин тасарруф этиш, бунда банк ҳисобварақларидан нақд чет эл валютасини ечиб олишгача бўлган ҳуқуқ берилади. Кейинги йилларда экспортчиларни рағбатлантириш учун кўплаб ишлар амалга оширилди, уларга солиқлар ва бошқа мажбурий тўловлар бўйича кўплаб имтиёзлар берилди, экспорт фаолиятини ташкил этиш бўйича қатор тартиботлар бекор қилинди. Экспорт борасида мавжуд имтиёзларга қарамасдан валюта тушумини мажбурий сотиш талаби экспортни янада рағбатлантириш йўлида асосий тўсиқ бўлиб, экспортчилар ўз валюта тушумини тўлиқ тасарруф этиш имкониятига эга эмас эди, бу эса экспортни қўллаб-қувватлаш борасида амалга оширилаётган сиёсатга мос келмайди. Шу сабабли мазкур Фармон билан товарлар (иш, хизматлар) экспортидан тушган валюта тушумини мажбурий сотиш тартиби мулкчилик шакли ёки экспорт қилинаётган маҳсулот туридан қатъий назар, барча экспортчи ташкилотлар учун бутунлай бекор қилинди. Бозор тамойиллари асосида валюта ресурслари оқимининг самарадорлигини ошириш, хорижий инвестицияларни жалб қилиш учун қулай инвестиция ва ишбилармонлик муҳитини шакллантириш, шунингдек, ташқи савдода валюта сиёсатининг рағбатлантирувчи ролини ошириш мақсадида миллий валютанинг хорижий валютага нисбатан айирбошлаш курси фақатгина валюта биржасининг банклараро электрон савдоларида валютага бўлган талаб ва таклифдан келиб чиққан ҳолда белгиланади. Бунда айирбошлаш курсини бозор механизмлари асосида шакллантириш мақсадида банклараро савдоларда Марказий банкнинг иштироки камайтирилади. Алоҳида ҳолларда Марказий банк айирбошлаш курсининг ҳаддан ортиқ тебранишини бартараф этиш учун хорижий валютани сотиш ёки сотиб олиш операцияларини амалга ошириши мумкин. Айирбошлаш курсини эгилувчан ҳолда тартибга солиш республикага келадиган барча валюта ресурслари (экспорт тушуми, трансчегаравий пул ўтказмалари ва бошқалар) оқимининг расмий бозорга келиб тушиши орқали чет эл валютасига бўлган жами талаб ва таклиф мутаносиблигини таъминлаш ва олтин-валюта захиралари ҳажмларини аввалгидек юқори даражада сақлаб қолиш имконини беради. Таъкидлаш жоизки, хорижий валютани эркин сотиб олиш ва сотиш имконияти ва миллий валюта айирбошлаш курсини бозор механизмларидан фойдаланган ҳолда белгилаш мамлакатимизда ишлаб чиқарилган маҳсулотларнинг ички ва ташқи бозордаги рақобатдошлиги ва рентабеллигини ошириш билан бир қаторда мамлакатимизда инвестиция ва ишбилармонлик муҳитини яхшилаш, тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни кўпайтириш, хўжалик юритувчи субъектлар томонидан янги технологиялар ва билимларни жалб қилиш, экспорт имкониятларини кенгайтиришга хизмат қилади. Бундан ташқари, айирбошлаш курсининг либераллаштирилиши экспорт имкониятларини оширишда кучли рағбатлантирувчи омил бўлиб, бу ноанъанавий соҳа ва тармоқларда экспорт ҳажмининг ортишига кўмаклашади ва айирбошлаш курсига таъсирчан товар экспортчиларининг молиявий ҳолатини нафақат экспорт ҳажмининг ошиши, балки олинган даромадларни миллий валютага қайта ҳисоблаганда вужудга келадиган фойда ҳисобидан ҳам тубдан яхшилайди. Валюта сиёсатини ислоҳ қилишга Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегиясини амалга оширишдаги биринчи зарурий қадам сифатида қаралмоқда ва ислоҳотларнинг муваффақияти кўп жиҳатдан пул-кредит, солиқ-бюджет ва иқтисодий сиёсатнинг бошқа соҳаларида амалга оширилаётган саъй-ҳаракатларнинг самарали мувофиқлаштирилишига боғлиқ.. Айирбошлаш курси барқарорлигини таъминлашда пул-кредит кўрсаткичларининг ўзгариши ҳал қилувчи аҳамиятга эга эканлигини инобатга олган ҳолда, Марказий банкка монетар инструментлардан фаол ва кенг равишда фойдаланиш орқали миллий валютанинг барқарорлигини ва инфляциянинг паст даражада бўлишини таъминлаш, пул массаси ҳаддан зиёд ва асосланмаган ҳолда ўсишининг олдини олиш, давлат харажатлари ва даромадларининг мутаносиблигини таъминлашга қаратилган қатъий монетар сиёсат юритиш вазифаси юклатилган. Фармонда кўзда тутилган фискал чора-тадбирларни кўриш, яъни бюджет харажатларини қатъий равишда Давлат бюджетига келиб тушган даромадлар доирасида амалга ошириш, 2017-2018 йилларда Давлат бюджетини профицит билан ижро этиш имконини беради. Бунда иқтисодиётда нархлар ўзгариши устидан самарали назоратни таъминлаш ҳамда монетар ва фискал сиёсатни мувофиқлаштириш амалиётини такомиллаштиришга қаратилган пул-кредит сиёсатининг янги тамойил ва механизмларини жорий қилиш муҳим ўрин тутади. Валюта сиёсатини либераллаштириш шароитида банк тизими барқарорлигини таъминлаш борасида вужудга келиши мумкин бўлган хатарларни назорат қилиш алоҳида аҳамият касб этади. Банк тизимининг барқарорлиги нафақат мижозларнинг хорижий валютага бўлган талабини қондириш нуқтаи назаридан, балки кредит портфели, депозит базаси ва кўрсатилаётган хизматлар таркибида кутилаётган сифатли ўзгаришлар нуқтаи назаридан ҳам муҳимдир. Шу муносабат билан банк тизимининг барқарорлиги тижорат банкларининг капиталлашув даражасини сақлаш, пруденциал назоратни кучайтириш, шунингдек, валюта сиёсатини либераллаштиришнинг содир бўлиши мумкин бўлган салбий оқибатларининг олдини олишга қаратилган чора-тадбирларни амалга ошириш орқали таъминланади. Давлат томонидан қўллаб-қувватлашнинг дастлабки босқичи сифатида давлат банкларининг устав капиталига 655 миллион АҚШ доллари миқдорида маблағ киритилганини таъкидлаш жоиз. Банкларнинг ликвидлигини таъминлаш учун уларга қайта молиялаштириш кредитларини бериш механизми жорий қилинди. Президент Фармонида илғор халқаро стандартларни ҳисобга олган ҳолда содир бўлиши мумкин бўлган банк хатарлари тўғрисида барвақт огоҳлантириш, уларни баҳолашни такомиллаштиришни ўз ичига олган қатор банк назорати ва мониторинги инструментларини жорий қилиш чора-тадбирлари назарда тутилган. Шунингдек, мазкур Фармонда: хўжалик юритувчи субъектларнинг ҳисобварақларидаги чет эл валютасидаги маблағларини қайта баҳолаш натижасида вужудга келадиган молиявий натижа солиққа тортиш базасига киритилмаслигини кўзда тутувчи вақтинчалик тартиб жорий этиш; иқтисодиётнинг устувор тармоқларини молиявий қўллаб-қувватлаш, уларни солиққа тортиш механизмини такомиллаштириш, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Тикланиш ва тараққиёт жамғармаси ҳамда банкларнинг кредитларини реструктуризация қилиш бўйича қўшимча чора-тадбирларни ишлаб чиқиш белгиланган. Халқаро валюта фондининг баҳоларига кўра, валюта сиёсатини либераллаштириш ўрта ва узоқ муддатли истиқболда иш ўринлари яратиш ва иқтисодиётнинг ўсиш суръатларига сезиларли ижобий таъсир кўрсатади. Амалга оширилаётган ислоҳотларнинг қисқа муддатли истиқболда аҳолининг ижтимоий кўмакка муҳтож қатламларига нисбатан вужудга келиши мумкин бўлган салбий оқибатларини юмшатиш мақсадида аниқ манзилли ва шаффоф ижтимоий нафақа ва субсидиялар жорий этиш, касаначиликка, томорқа ер майдонларидан самарали фойдаланишга кенг жалб қилиш орқали уларнинг бандлигини таъминлаш, шунингдек, кам таъминланган оилаларнинг турмуш шароитларини имтиёзли микрокредитлар ажратиш орқали яхшилаш каби чора-тадбирларни амалга ошириш кўзда тутилган. Банд бўлмаган аҳолини ижтимоий қўллаб-қувватлашнинг уларни ҳақ тўланадиган жамоат ишларига жалб қилиш, жумладан, уй-жой фонди объектлари ва уй-жой коммунал инфратузилмаси, кўчалар, йўллар, маҳаллалар ҳудудлари, ижтимоий-маданий аҳамиятдаги объектлар, ирригация тармоқларини ободонлаштириш ва таъмирлаш, шунингдек, мавсумий қишлоқ хўжалиги ишлари ва имконияти чекланган шахсларга ёрдам беришга жалб қилиш кўзда тутилган янги механизми жорий қилинаётганини қайд этиш лозим. Валюта айирбошлаш курсини либераллаштиришнинг товар ва хизматлар, айниқса, халқ истеъмоли товарларига ички нарх-навонинг шаклланишига таъсирини камайтириш мақсадида амалдаги божхона меъёрлари ва тўловлари ставкаларини тубдан қайта кўриб чиқиш вазифаси белгиланди. Бундан ташқари, ижтимоий аҳамиятга эга озиқ-овқат товарларининг асосий турларига нарх-навони мониторинг ва назорат қилиш Республика ва доимий фаолият юритадиган ҳудудий комиссияларга нархларнинг барқарорлигини ва бозорларнинг истеъмол товарлари билан тезкор тўлдирилишини таъминлаш вазифаси топширилди. Мазкур Фармон билан миллий валютага бўлган ишончни кучайтиришга қаратилган қатор нормалар белгиланди. Кейинги йилларда айрим товар ва хизматларни (автомобиллар, авиачипталар ва бошқалар) республика ҳудудида чет эл валютасига сотиш амалиёти тадбиркорлар ва аҳолига ноқулайликлар яратиб, уларнинг эътирозига сабаб бўлаётган эди. Бундан ташқари, товар ва хизматлар нархини чет эл валютасида ўрнатиш ҳолатлари ҳам Марказий банк расмий курси ўзгариши оқибатида нархларнинг миллий валютага ҳисобланганда асоссиз равишда ошишига олиб келаётган эди. Бундан буён республика ҳудудида барча товарлар ва хизматлар учун ҳисоб-китоблар ва тўловлар, давлат божларининг ундирилиши, товар ва хизматлар нархларининг белгиланиши фақат миллий валютада амалга оширилади. Тадбиркорлик фаолиятининг ривожланишига қулай шароитлар яратиш мақсадида мазкур Фармон билан чет эл валютасида ажратилган кредитларни банкнинг кредит сиёсати ва томонларнинг келишуви асосида миллий ёки чет эл валютасида қайтарилишига рухсат берилди. Валюта бозорини либераллаштириш жараёнида давлат иқтисодий сиёсатининг мазкур Фармонда белгиланган устувор йўналишларининг тўлиқ ижроси таъминланиши барча ташқи савдо фаолияти қатнашчиларига тенг шароит яратади ҳамда Ўзбекистон Республикаси миллий валютасининг мавқеини кучайтиради, мамлакатимиз ижтимоий-иқтисодий ривожланишини жадаллаштиришга, аҳоли бандлигини таъминлаш ва турмуш даражасини оширишга хизмат қилади.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2017 йил 2 сентябрь,
ПФ-5177-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining
Farmoni
SHARH
Valyuta siyosatini liberallashtirish boʻyicha birinchi navbatdagi chora-tadbirlar toʻgʻrisida
Keyingi yillarda valyuta siyosati va tashqi savdo faoliyati sohasini takomillashtirish boʻyicha koʻrilgan chora-tadbirlar mamlakatimiz iqtisodiyotiga xorijiy investitsiyalarni jalb qilish, eksport salohiyatini oshirish, zamonaviy, eksportga yoʻnaltirilgan ishlab chiqarishlarni hamda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlarini barqaror rivojlantirishga xizmat qilgani qayd etilsin.
Maqbul miqdorda tashqi qarzlarni jalb qilish boʻyicha izchil amalga oshirilayotgan siyosat Oʻzbekistonning majburiyatlarini oʻz vaqtida bajaradigan ishonchli, toʻlovga layoqatli xalqaro sherik sifatidagi imidjini taʼminladi, keyinchalik valyuta kursini liberallashtirish uchun zarur oltin-valyuta zaxirasini shakllantirish, valyuta resurslarini real iqtisodiyotning yetakchi tarmoqlarini modernizatsiya qilish, texnik qayta jihozlash va diversifikatsiya qilishning ustuvor sohalariga yoʻnaltirish, jahon moliyaviy inqirozining salbiy oqibatlarini yumshatish imkonini berdi.
Shu bilan birga, valyuta muomalasi sohasining haddan ziyod maʼmuriy tartibga solinishi alohida tarmoqlar va xoʻjalik yurituvchi subyektlar uchun imtiyoz va preferensiyalarning asossiz ravishda kam samarali boʻlgan tizimini shakllantirdi, biznes yuritishda teng boʻlmagan shart-sharoitlarning vujudga kelishi va raqobatning bozor tamoyillari buzilishiga olib keldi, xorijiy investitsiyalarni jalb qilishda, tovarlar va xizmatlar eksportini oshirishda, umuman, mamlakatimiz iqtisodiy rivojlanishida toʻsqinlik qiluvchi omilga aylandi.
2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasiga muvofiq hamda valyuta sohasini tartibga solishning bozor mexanizmlarini joriy qilish, respublika eksport salohiyatini oshirishni ragʻbatlantirish, toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarni faol jalb qilish, mahalliy ishlab chiqaruvchilarning tashqi va ichki bozordagi raqobatdoshligini oshirish, mamlakatimizda investitsiya va ishbilarmonlik muhitini yaxshilash maqsadida:
1. Valyuta bozorini yanada liberallashtirish sohasida davlat iqtisodiy siyosatining ustuvor yoʻnalishlari etib quyidagilar belgilansin:
birinchidan, yuridik va jismoniy shaxslarning chet el valyutasini erkin sotib olish va sotish hamda oʻz mablagʻlarini oʻzining xohishiga koʻra erkin tasarruf etish huquqlarini roʻyobga chiqarishni toʻliq taʼminlash;
ikkinchidan, milliy valyutaning chet el valyutasiga nisbatan kursini belgilashda faqatgina bozor mexanizmlarini qoʻllash;
uchinchidan, valyuta resurslaridan foydalanishda bozor instrumentlarining rolini oshirish, valyuta bozorida barcha xoʻjalik yurituvchi subyektlar uchun teng raqobat sharoitlarini yaratish, valyuta siyosatining noanʼanaviy tarmoqlarda eksportni rivojlantirishda, mintaqaviy va xalqaro iqtisodiy hamkorlikni mustahkamlashda ragʻbatlantiruvchi rolini oshirish;
toʻrtinchidan, sifatli ish oʻrinlari va yuqori qoʻshilgan qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarishni bevosita ragʻbatlantirish uchun iqtisodiyotning barcha sektorlariga toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar, bilim va texnologiyalar jalb etishga xizmat qiladigan ishbilarmonlik va investitsiya muhitini yaxshilash;
beshinchidan, milliy valyutaning barqarorligini taʼminlashga qaratilgan qatʼiy monetar siyosatni amalga oshirish, bu borada monetar instrumentlardan faol va moslashtirilgan holda foydalanish, davlat qimmatli qogʻozlari bozorini rivojlantirish, shuningdek, ochiq bozorda operatsiyalar hamda davlat qimmatli qogʻozlarini banklar likvidligiga garovga berish boʻyicha operatsiyalarni amalga oshirishni amaliyotga joriy qilish;
oltinchidan, monetar va fiskal siyosatni muvofiqlashtirish hamda Davlat budjetining mutanosibligini taʼminlash orqali pul massasi haddan ziyod oʻsishining oldini olish;
yettinchidan, bank tizimining barqarorligini taʼminlash va uning tavakkalchiliklarga bardoshliligini, shu jumladan, valyuta siyosatini liberallashtirishning vujudga kelishi mumkin boʻlgan salbiy taʼsirini yumshatishga qaratilgan samarali choralarni qoʻllash hisobiga oshirish;
sakkizinchidan, valyuta siyosatining yangi sharoitlarida tayanch tarmoqlar korxonalari samarali faoliyat yuritishi uchun ularni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash boʻyicha zarur chora-tadbirlar koʻrish;
toʻqqizinchidan, aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlari turmush darajasiga valyuta siyosatini liberallashtirishning salbiy oqibatlarini kamaytirish imkonini beradigan har tomonlama ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash boʻyicha manzilli chora-tadbirlarni amalga oshirish.
2. Belgilab qoʻyilsinki, 2017-yilning 5-sentabridan:
Oʻzbekiston Respublikasining yuridik shaxslari joriy xalqaro operatsiyalar (tovar, ish va xizmatlar importi, foyda repatriatsiyasi, kreditlarni qaytarish, xizmat safari xarajatlarini toʻlash va boshqa savdo xarakteriga ega boʻlmagan oʻtkazmalar) boʻyicha toʻlovlarni amalga oshirish uchun tijorat banklarida chet el valyutasini cheklovsiz sotib olishlari mumkin;
jismoniy shaxslar chet el valyutasini tijorat banklari orqali erkin sotishi va sotib olishi hamda sotib olingan mablagʻlarni hech qanday cheklovlarsiz tasarruf etishi mumkin;
isteʼmol tovarlari importi bilan shugʻullanuvchi yuridik shaxs tashkil etmasdan faoliyat koʻrsatuvchi yakka tartibdagi tadbirkorlarga chet el valyutasini jismoniy shaxslar uchun oʻrnatilgan tartibda, banklardagi hisobvaraqlar orqali sotib olishga ruxsat beriladi;
mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, barcha eksportchi korxonalarning chet el valyutasidagi tushumini majburiy sotish boʻyicha talab bekor qilinadi;
Belgilansinki, chet el valyutasida daromad oluvchi yuridik shaxs tashkil etmasdan faoliyat koʻrsatuvchi yakka tartibdagi tadbirkorlar, shuningdek, fermer xoʻjaliklari oʻz bank hisobvaraqlaridagi naqd mablagʻlarni faqat milliy valyutada yechib olishga haqlidirlar, chet el valyutasidan chet elda asosli foydalanish hollari bundan mustasno.
3. Belgilansinki, Oʻzbekiston Respublikasi hududida:
tovar (ish va xizmat)lar uchun toʻlovlarni chet el valyutasida amalga oshirish taqiqlanadi, xususiylashtirish dasturlari doirasida davlat mulkini xorijiy valyutada sotish hamda ular boʻyicha toʻlovlarni oldi-sotdi shartnomasida belgilangan valyutada amalga oshirish hamda xalqaro tajribaga muvofiq xalqaro toʻlov kartalari orqali toʻlovlar shuningdek, kapital bozori sohasida “Tartibga solish qumdoni” maxsus huquqiy rejimi doirasida chet el valyutasidagi qimmatli qogʻozlar bilan operatsiyalar bundan mustasno;
tovar, ish va xizmatlar uchun narx va tariflar, shuningdek, jamiyatlarning ustav kapitaliga qoʻyiladigan minimal talablar faqat milliy valyutada belgilanadi;
davlat bojlari, yigʻimlari va boshqa majburiy toʻlovlar faqat milliy valyutada undiriladi, konsullik yigʻimlari bundan mustasno.
4. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga koʻra:
xorijiy valyutada kreditlar berish va undirish shartlari kredit siyosatidan kelib chiqqan holda tomonlarning oʻzaro kelishuviga asosan tijorat banklari tomonidan mustaqil belgilanadi;
banklarning xorijiy valyuta oldi-sotdisi bilan bogʻliq operatsiyalar boʻyicha tavakkalchiliklari tadbirkorlik tavakkalchiligi hisoblanadi hamda ularni boshqarish tijorat bankining vakolatiga kiradi;
xorijiy valyuta oldi-sotdisi boʻyicha komission vositachilik haqi miqdori tijorat banki tomonidan mustaqil belgilanadi;
tijorat banklariga xorijiy valyutada operatsiyalarni amalga oshirish boʻyicha litsenziya berish amaliyoti bekor qilinadi. Tijorat banklarining xorijiy valyuta bilan operatsiyalari bank faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziya asosida amalga oshiriladi.
6. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bir hafta muddatda valyuta siyosatini liberallashtirish oqibatlarini yumshatishni nazarda tutuvchi hukumat qarorlari loyihalarini ishlab chiqsin va tasdiqlash uchun kiritsin, ularda quyidagilar:
banklarning kapitallashuv darajasi va likvidliligini taʼminlash orqali ularning tavakkalchiliklarga bardoshliligini oshirish, xalqaro amaliyotni hisobga olgan holda bank tavakkalchiliklarini baholashni takomillashtirish, tijorat banklari faoliyatini tartibga solish va nazorat qilishning zamonaviy tamoyillari va mexanizmlarini joriy qilishni koʻzda tutuvchi respublika bank tizimi moliyaviy barqarorligini taʼminlash boʻyicha chora-tadbirlar;
iqtisodiyot va aholini energiya resurslari bilan uzluksiz taʼminlashga, xorijiy kreditlarga oʻz vaqtida xizmat koʻrsatishda davlat tomonidan moliyaviy yordam berish, soliqqa tortish mexanizmlari va tamoyillarini takomillashtirish, davlat tomonidan vaqtincha subsidiyalar ajratish, Oʻzbekiston tiklanish va taraqqiyot jamgʻarmasi va tijorat banklari kreditlarini restrukturizatsiya qilishga qaratilgan iqtisodiyotning tayanch tarmoqlarini moliyaviy qoʻllab-quvvatlash chora-tadbirlari;
import qilinayotgan tovarlar va xizmatlar ichki narxlarining oʻsishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida bojxona toʻlovlari stavkalarini optimallashtirish chora-tadbirlari;
2017-2018-yillarda 14 yoshga toʻlmagan farzandlari boʻlgan oilalar uchun belgilangan nafaqa oluvchilar sonini oʻrtacha 1,5 barobar va kam taʼminlangan oilalar uchun belgilangan moddiy yordam oluvchilar sonini 2 barobarga oshirish, ishsiz fuqarolar uchun aholi punktlari, mahallalarni obodonlashtirish, ariqlar, irrigatsiya tarmoqlarini tozalash, uy-joy kommunal xoʻjaligi obyektlarini taʼmirlash, infratuzilmani yaxshilash, yoʻl va koʻchalarni taʼmirlash boʻyicha haq toʻlanadigan jamoatchilik ishlarini tashkil etish, shuningdek, Davlat budjeti, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari federatsiyasi va “Mahalla” xayriya jamoat fondi mablagʻlari hisobidan kam taʼminlangan oilalarni moddiy qoʻllab-quvvatlash boʻyicha qoʻshimcha choralar koʻrish, shu jumladan, oilalarning alohida davlat koʻmagiga ehtiyojmand toifalariga uy-joy taʼmirlash yoki xarid qilish, qoramol, parranda va eng zarur maishiy texnika sotib olishga koʻmaklashish hisobiga aholining ijtimoiy koʻmakka muhtoj qatlamlarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash choralarini kuchaytirish nazarda tutilsin.
7. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi:
soliqqa tortish bazasini kengaytirish va ichki zaxiralarni safarbar qilish boʻyicha samarali chora-tadbirlarni amalga oshirish hisobiga budjet daromadlarini oshirish orqali 2017-yilgi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetining profitsit bilan bajarilishini taʼminlash, shuningdek, Davlat budjetida koʻzda tutilgan barcha tadbirlarning toʻliq moliyalashtirilishini taʼminlash va tasdiqlangan xarajatlarni asossiz qisqartirish amaliyotiga barham berish;
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish boʻyicha tasdiqlangan davlat dasturlarida koʻzda tutilgan chora-tadbirlarni soʻzsiz amalga oshirishni nazarda tutgan holda, 2018-yilgi Davlat budjeti loyihasini profitsit prognozi bilan ishlab chiqish;
xoʻjalik yurituvchi subyektlar hisobvaraqlaridagi chet el valyutasidagi mablagʻlarini qayta baholash natijasida olgan foydasi soliqqa tortish bazasiga kiritilmaydigan vaqtincha tartib (2018-yilning 1-iyuliga qadar) belgilash boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirsin.
8. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki 2018-yilning birinchi yarim yilligi yakunlari boʻyicha mazkur Farmonda belgilangan normalar taʼsirining tahlilidan kelib chiqib, Oʻzbekiston Respublikasining “Valyutani tartibga solish toʻgʻrisida”gi qonuni yangi tahriri loyihasini ishlab chiqsin va Vazirlar Mahkamasiga kiritsin. Unda:
havola qiluvchi meʼyorlarni maksimal darajada qisqartirgan holda, valyuta operatsiyalarining amaliyotda uchraydigan barcha jihatlari;
Oʻzbekiston Respublikasi milliy valyutasining barqarorligini taʼminlash;
yuridik va jismoniy shaxslarning oʻz valyuta mablagʻlarini erkin tasarruf etish huquqini toʻliq roʻyobga chiqarish;
respublika iqtisodiy manfaatlarini hisobga olgan holda, kapital harakati bilan bogʻliq operatsiyalarni tartibga solish masalalari koʻzda tutilsin.
9. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Davlat soliq qoʻmitasi va Ichki ishlar vazirligi Oʻzbekiston Respublikasi hududida naqd chet el valyutasining noqonuniy muomalasini va naqd chet el valyutasi bilan noqonuniy operatsiyalarni amalga oshirishni bartaraf etish boʻyicha taʼsirchan chora-tadbirlar koʻrsin.
10. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi hamda Adliya vazirligi bilan birgalikda bir oy muddatda qonunchilikka ushbu Farmondan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.
Vazirlik va idoralar oʻzlari qabul qilgan idoraviy meʼyoriy-huquqiy hujjatlarni mazkur Farmon talablariga muvofiqlashtirsin.
11. Mazkur Farmon ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki raisi M.B. Nurmuratov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Valyuta siyosatini liberallashtirish boʻyicha birinchi navbatdagi chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Farmoniga
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Valyuta siyosatini liberallashtirish boʻyicha birinchi navbatdagi chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Farmoni, avvalo, amaldagi valyutani tartibga solish tizimini tubdan isloh qilish, valyuta siyosatini liberallashtirish, barcha tadbirkorlik subyektlariga tashqi savdo faoliyatini amalga oshirishda teng sharoitlar yaratishga qaratilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining mazkur Farmoni qabul qilinishiga mamlakatimiz eksport salohiyatini oshirish, ishbilarmonlik va investitsiya muhitini yaxshilash, xorijiy investitsiyalarni jalb qilishga toʻsqinlik qilayotgan qator muammo va kamchiliklar mavjudligi asosiy sabab boʻldi. Jumladan, valyutani tartibga solishga haddan ziyod maʼmuriy aralashuv, tashqi savdo faoliyatini amalga oshirishda iqtisodiyotning ayrim tarmoqlari va xoʻjalik yurituvchi subyektlari uchun alohida imtiyoz va preferensiyalar mavjudligi oqibatida tadbirkorlik subyektlari oʻrtasida biznesni yuritishga doir teng boʻlmagan shart-sharoitlar paydo boʻldi hamda parallel chet el valyutasi bozori va ayirboshlash kursi vujudga keldi. Valyuta kursi siyosatining tashqi savdoni ragʻbatlantirishdagi rolining susayishi mahalliy ishlab chiqaruvchilar tovar va xizmatlari narxlarining tashqi va ichki bozordagi raqobatdoshligini pasaytirdi. Mamlakatimizda faqatgina bozor mexanizmlari asosida faoliyat koʻrsatadigan valyuta bozorini shakllantirish barcha banklarning mijozlar (yuridik va jismoniy shaxslar, shu jumladan, yakka tartibdagi tadbirkorlar) ehtiyojlarini qondirish maqsadida chet el valyutasini sotib olish va sotish uchun valyuta birjasi savdolarida erkin ishtirok etishini, shuningdek, mijozlarning chet el valyutasini sotib olish boʻyicha amaldagi tartib va texnik reglamentlariga rioya etgan holda oʻz valyuta mablagʻlarini hech qanday cheklovsiz tasarruf etishini taqozo etadi. Mazkur Farmon bilan yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan chet el valyutasi joriy xalqaro valyuta operatsiyalarini amalga oshirish uchun banklarda erkin sotib olinishi va sotilishi kafolatlanadi. Xususan, yuridik shaxslar oʻz mablagʻlarini banklarda joriy xalqaro valyuta operatsiyalarini, shu jumladan, tovar, ish va xizmatlar importi, foydani repatriatsiya qilish, kreditlarni qaytarish, xizmat safari xarajatlarini toʻlash va boshqa savdo xarakteriga ega boʻlmagan operatsiyalarni amalga oshirish uchun chet el valyutasiga cheklovlarsiz erkin konvertatsiya qilishlari mumkin. Taʼkidlash joizki, joriy xalqaro operatsiyalar boʻyicha toʻlovlarni banklardagi hisobvaraqlar orqali amalga oshirishda xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan bozor kursida chet el valyutasini sotib olish imkoniyatining yaratilishi “yashirin” iqtisodiyotning qisqarishiga va pul mablagʻlarini bank aylanmasiga jalb qilishga xizmat qiladi. Jismoniy shaxslar ham tijorat banklarining konversion boʻlimlarida chet el valyutasini erkin sotib olishi, sotib olingan mablagʻlarni xalqaro toʻlov kartalariga oʻtkazib, ulardan xorijda hech qanday cheklovlarsiz, shu jumladan, bank hisobvaraqlari orqali xorijda oʻqish, davolanish va boshqa maqsadlardagi toʻlovlar uchun foydalanishi mumkin. Xalq isteʼmol tovarlarini import qilish bilan shugʻullanuvchi yakka tartibdagi tadbirkorlar banklardagi hisobvaraqlarida savdo tushumini va boshqa daromadlarini jamgʻarib borgan holda keyinchalik uni jismoniy shaxslar uchun oʻrnatilgan tartibda, yaʼni sotib olingan valyuta mablagʻlarini xalqaro toʻlov kartalariga oʻtkazish va chet elda cheklovlarsiz, shu jumladan, tovarlarni import qilish uchun ishlatishi mumkin. Aholidan naqd chet el valyutasini sotib olish tijorat banklarining barcha filial va minibanklari tomonidan cheklanmagan miqdorda va sarsongarchiliksiz amalga oshiriladi. Bundan tashqari, banklar tomonidan aholi bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini sifatli amalga oshirilishini taʼminlash maqsadida: jismoniy shaxslar tomonidan chet el valyutasini sotib olish va sotish tartibini soddalashtirish; bayram va dam olish kunlarida valyuta ayirboshlash shoxobchalarining uzaytirilgan ish tartibini joriy qilish; tijorat banklarining filiallari va minibanklarida, ayniqsa, yirik savdo markazlari va bozorlarda qoʻshimcha valyuta ayirboshlash shoxobchalarini ochish; konversion boʻlimlar orqali chet el valyutasini sotishda olinadigan vositachilik haqi miqdorini imkon darajasida pasaytirish choralarini koʻrish; xalqaro toʻlov kartalaridan xorijda foydalanishda mavjud barcha cheklovlarni bekor qilish nazarda tutilgan. Shu bilan birga, mahsulot ishlab chiqaruvchi yakka tartibdagi tadbirkorlar va fermer xoʻjaliklarining eksport faoliyatini ragʻbatlantirish maqsadida ularga chet el valyutasidagi daromadlarini oʻz xohishiga koʻra erkin tasarruf etish, bunda bank hisobvaraqlaridan naqd chet el valyutasini yechib olishgacha boʻlgan huquq beriladi. Keyingi yillarda eksportchilarni ragʻbatlantirish uchun koʻplab ishlar amalga oshirildi, ularga soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar boʻyicha koʻplab imtiyozlar berildi, eksport faoliyatini tashkil etish boʻyicha qator tartibotlar bekor qilindi. Eksport borasida mavjud imtiyozlarga qaramasdan valyuta tushumini majburiy sotish talabi eksportni yanada ragʻbatlantirish yoʻlida asosiy toʻsiq boʻlib, eksportchilar oʻz valyuta tushumini toʻliq tasarruf etish imkoniyatiga ega emas edi, bu esa eksportni qoʻllab-quvvatlash borasida amalga oshirilayotgan siyosatga mos kelmaydi. Shu sababli mazkur Farmon bilan tovarlar (ish, xizmatlar) eksportidan tushgan valyuta tushumini majburiy sotish tartibi mulkchilik shakli yoki eksport qilinayotgan mahsulot turidan qatʼiy nazar, barcha eksportchi tashkilotlar uchun butunlay bekor qilindi. Bozor tamoyillari asosida valyuta resurslari oqimining samaradorligini oshirish, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish uchun qulay investitsiya va ishbilarmonlik muhitini shakllantirish, shuningdek, tashqi savdoda valyuta siyosatining ragʻbatlantiruvchi rolini oshirish maqsadida milliy valyutaning xorijiy valyutaga nisbatan ayirboshlash kursi faqatgina valyuta birjasining banklararo elektron savdolarida valyutaga boʻlgan talab va taklifdan kelib chiqqan holda belgilanadi. Bunda ayirboshlash kursini bozor mexanizmlari asosida shakllantirish maqsadida banklararo savdolarda Markaziy bankning ishtiroki kamaytiriladi. Alohida hollarda Markaziy bank ayirboshlash kursining haddan ortiq tebranishini bartaraf etish uchun xorijiy valyutani sotish yoki sotib olish operatsiyalarini amalga oshirishi mumkin. Ayirboshlash kursini egiluvchan holda tartibga solish respublikaga keladigan barcha valyuta resurslari (eksport tushumi, transchegaraviy pul oʻtkazmalari va boshqalar) oqimining rasmiy bozorga kelib tushishi orqali chet el valyutasiga boʻlgan jami talab va taklif mutanosibligini taʼminlash va oltin-valyuta zaxiralari hajmlarini avvalgidek yuqori darajada saqlab qolish imkonini beradi. Taʼkidlash joizki, xorijiy valyutani erkin sotib olish va sotish imkoniyati va milliy valyuta ayirboshlash kursini bozor mexanizmlaridan foydalangan holda belgilash mamlakatimizda ishlab chiqarilgan mahsulotlarning ichki va tashqi bozordagi raqobatdoshligi va rentabelligini oshirish bilan bir qatorda mamlakatimizda investitsiya va ishbilarmonlik muhitini yaxshilash, toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarni koʻpaytirish, xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan yangi texnologiyalar va bilimlarni jalb qilish, eksport imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi. Bundan tashqari, ayirboshlash kursining liberallashtirilishi eksport imkoniyatlarini oshirishda kuchli ragʻbatlantiruvchi omil boʻlib, bu noanʼanaviy soha va tarmoqlarda eksport hajmining ortishiga koʻmaklashadi va ayirboshlash kursiga taʼsirchan tovar eksportchilarining moliyaviy holatini nafaqat eksport hajmining oshishi, balki olingan daromadlarni milliy valyutaga qayta hisoblaganda vujudga keladigan foyda hisobidan ham tubdan yaxshilaydi. Valyuta siyosatini isloh qilishga Oʻzbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish boʻyicha Harakatlar strategiyasini amalga oshirishdagi birinchi zaruriy qadam sifatida qaralmoqda va islohotlarning muvaffaqiyati koʻp jihatdan pul-kredit, soliq-budjet va iqtisodiy siyosatning boshqa sohalarida amalga oshirilayotgan saʼy-harakatlarning samarali muvofiqlashtirilishiga bogʻliq.. Ayirboshlash kursi barqarorligini taʼminlashda pul-kredit koʻrsatkichlarining oʻzgarishi hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanligini inobatga olgan holda, Markaziy bankka monetar instrumentlardan faol va keng ravishda foydalanish orqali milliy valyutaning barqarorligini va inflyatsiyaning past darajada boʻlishini taʼminlash, pul massasi haddan ziyod va asoslanmagan holda oʻsishining oldini olish, davlat xarajatlari va daromadlarining mutanosibligini taʼminlashga qaratilgan qatʼiy monetar siyosat yuritish vazifasi yuklatilgan. Farmonda koʻzda tutilgan fiskal chora-tadbirlarni koʻrish, yaʼni budjet xarajatlarini qatʼiy ravishda Davlat budjetiga kelib tushgan daromadlar doirasida amalga oshirish, 2017-2018-yillarda Davlat budjetini profitsit bilan ijro etish imkonini beradi. Bunda iqtisodiyotda narxlar oʻzgarishi ustidan samarali nazoratni taʼminlash hamda monetar va fiskal siyosatni muvofiqlashtirish amaliyotini takomillashtirishga qaratilgan pul-kredit siyosatining yangi tamoyil va mexanizmlarini joriy qilish muhim oʻrin tutadi. Valyuta siyosatini liberallashtirish sharoitida bank tizimi barqarorligini taʼminlash borasida vujudga kelishi mumkin boʻlgan xatarlarni nazorat qilish alohida ahamiyat kasb etadi. Bank tizimining barqarorligi nafaqat mijozlarning xorijiy valyutaga boʻlgan talabini qondirish nuqtai nazaridan, balki kredit portfeli, depozit bazasi va koʻrsatilayotgan xizmatlar tarkibida kutilayotgan sifatli oʻzgarishlar nuqtai nazaridan ham muhimdir. Shu munosabat bilan bank tizimining barqarorligi tijorat banklarining kapitallashuv darajasini saqlash, prudensial nazoratni kuchaytirish, shuningdek, valyuta siyosatini liberallashtirishning sodir boʻlishi mumkin boʻlgan salbiy oqibatlarining oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish orqali taʼminlanadi. Davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashning dastlabki bosqichi sifatida davlat banklarining ustav kapitaliga 655 million AQSH dollari miqdorida mablagʻ kiritilganini taʼkidlash joiz. Banklarning likvidligini taʼminlash uchun ularga qayta moliyalashtirish kreditlarini berish mexanizmi joriy qilindi. Prezident Farmonida ilgʻor xalqaro standartlarni hisobga olgan holda sodir boʻlishi mumkin boʻlgan bank xatarlari toʻgʻrisida barvaqt ogohlantirish, ularni baholashni takomillashtirishni oʻz ichiga olgan qator bank nazorati va monitoringi instrumentlarini joriy qilish chora-tadbirlari nazarda tutilgan. Shuningdek, mazkur Farmonda: xoʻjalik yurituvchi subyektlarning hisobvaraqlaridagi chet el valyutasidagi mablagʻlarini qayta baholash natijasida vujudga keladigan moliyaviy natija soliqqa tortish bazasiga kiritilmasligini koʻzda tutuvchi vaqtinchalik tartib joriy etish; iqtisodiyotning ustuvor tarmoqlarini moliyaviy qoʻllab-quvvatlash, ularni soliqqa tortish mexanizmini takomillashtirish, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Tiklanish va taraqqiyot jamgʻarmasi hamda banklarning kreditlarini restrukturizatsiya qilish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlarni ishlab chiqish belgilangan. Xalqaro valyuta fondining baholariga koʻra, valyuta siyosatini liberallashtirish oʻrta va uzoq muddatli istiqbolda ish oʻrinlari yaratish va iqtisodiyotning oʻsish surʼatlariga sezilarli ijobiy taʼsir koʻrsatadi. Amalga oshirilayotgan islohotlarning qisqa muddatli istiqbolda aholining ijtimoiy koʻmakka muhtoj qatlamlariga nisbatan vujudga kelishi mumkin boʻlgan salbiy oqibatlarini yumshatish maqsadida aniq manzilli va shaffof ijtimoiy nafaqa va subsidiyalar joriy etish, kasanachilikka, tomorqa yer maydonlaridan samarali foydalanishga keng jalb qilish orqali ularning bandligini taʼminlash, shuningdek, kam taʼminlangan oilalarning turmush sharoitlarini imtiyozli mikrokreditlar ajratish orqali yaxshilash kabi chora-tadbirlarni amalga oshirish koʻzda tutilgan. Band boʻlmagan aholini ijtimoiy qoʻllab-quvvatlashning ularni haq toʻlanadigan jamoat ishlariga jalb qilish, jumladan, uy-joy fondi obyektlari va uy-joy kommunal infratuzilmasi, koʻchalar, yoʻllar, mahallalar hududlari, ijtimoiy-madaniy ahamiyatdagi obyektlar, irrigatsiya tarmoqlarini obodonlashtirish va taʼmirlash, shuningdek, mavsumiy qishloq xoʻjaligi ishlari va imkoniyati cheklangan shaxslarga yordam berishga jalb qilish koʻzda tutilgan yangi mexanizmi joriy qilinayotganini qayd etish lozim. Valyuta ayirboshlash kursini liberallashtirishning tovar va xizmatlar, ayniqsa, xalq isteʼmoli tovarlariga ichki narx-navoning shakllanishiga taʼsirini kamaytirish maqsadida amaldagi bojxona meʼyorlari va toʻlovlari stavkalarini tubdan qayta koʻrib chiqish vazifasi belgilandi. Bundan tashqari, ijtimoiy ahamiyatga ega oziq-ovqat tovarlarining asosiy turlariga narx-navoni monitoring va nazorat qilish Respublika va doimiy faoliyat yuritadigan hududiy komissiyalarga narxlarning barqarorligini va bozorlarning isteʼmol tovarlari bilan tezkor toʻldirilishini taʼminlash vazifasi topshirildi. Mazkur Farmon bilan milliy valyutaga boʻlgan ishonchni kuchaytirishga qaratilgan qator normalar belgilandi. Keyingi yillarda ayrim tovar va xizmatlarni (avtomobillar, aviachiptalar va boshqalar) respublika hududida chet el valyutasiga sotish amaliyoti tadbirkorlar va aholiga noqulayliklar yaratib, ularning eʼtiroziga sabab boʻlayotgan edi. Bundan tashqari, tovar va xizmatlar narxini chet el valyutasida oʻrnatish holatlari ham Markaziy bank rasmiy kursi oʻzgarishi oqibatida narxlarning milliy valyutaga hisoblanganda asossiz ravishda oshishiga olib kelayotgan edi. Bundan buyon respublika hududida barcha tovarlar va xizmatlar uchun hisob-kitoblar va toʻlovlar, davlat bojlarining undirilishi, tovar va xizmatlar narxlarining belgilanishi faqat milliy valyutada amalga oshiriladi. Tadbirkorlik faoliyatining rivojlanishiga qulay sharoitlar yaratish maqsadida mazkur Farmon bilan chet el valyutasida ajratilgan kreditlarni bankning kredit siyosati va tomonlarning kelishuvi asosida milliy yoki chet el valyutasida qaytarilishiga ruxsat berildi. Valyuta bozorini liberallashtirish jarayonida davlat iqtisodiy siyosatining mazkur Farmonda belgilangan ustuvor yoʻnalishlarining toʻliq ijrosi taʼminlanishi barcha tashqi savdo faoliyati qatnashchilariga teng sharoit yaratadi hamda Oʻzbekiston Respublikasi milliy valyutasining mavqeyini kuchaytiradi, mamlakatimiz ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini jadallashtirishga, aholi bandligini taʼminlash va turmush darajasini oshirishga xizmat qiladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2017-yil 2-sentabr,
PF-5177-son
Президента Республики Узбекистан
Указ
КОММЕНТАРИЙ
О первоочередных мерах по либерализации валютной политики
Отметить, что принятые за последние годы меры по совершенствованию валютной политики и сферы внешнеторговой деятельности способствовали привлечению иностранных инвестиций в экономику страны, увеличению экспортного потенциала, устойчивому развитию современных, экспортно-ориентированных производств, а также субъектов малого бизнеса и частного предпринимательства.
Последовательно проводимая политика умеренных внешних заимствований обеспечила имидж Узбекистана как надежного платежеспособного международного партнера, своевременно исполняющего свои обязательства, позволила сформировать необходимые золотовалютные резервы для последующей либерализации валютного курса, сосредоточить валютные ресурсы на приоритетных направлениях модернизации, технического перевооружения и диверсификации ведущих отраслей реальной экономики, смягчить негативные последствия мирового финансового кризиса.
Вместе с тем чрезмерное административное регулирование в сфере валютного обращения неоправданно создало малоэффективную систему льгот и преференций для отдельных отраслей и хозяйствующих субъектов, привело к неравным условиям ведения бизнеса и нарушениям рыночных принципов конкуренции, стало тормозящим фактором для привлечения иностранных инвестиций, увеличения экспорта товаров и услуг, в целом экономического развития страны.
В соответствии со Стратегией действий по пяти приоритетным направлениям развития Республики Узбекистан в 2017 — 2021 годах, а также в целях внедрения рыночных механизмов валютного регулирования, стимулирования роста экспортного потенциала страны, активного привлечения прямых иностранных инвестиций, повышения конкурентоспособности отечественных производителей на внешних и внутреннем рынках, улучшения инвестиционного климата и деловой среды в республике:
1. Определить приоритетными направлениями государственной экономической политики в области дальнейшей либерализации валютного рынка:
первое, обеспечение в полной мере реализации прав юридических и физических лиц свободно приобретать и продавать иностранную валюту и распоряжаться собственными валютными средствами по своему усмотрению;
второе, исключительное использование рыночных механизмов при установлении курса национальной валюты по отношению к иностранной валюте;
третье, повышение роли рыночных инструментов в использовании валютных ресурсов, создание равных конкурентных условий на валютном рынке для всех хозяйствующих субъектов, повышение стимулирующей роли валютной политики в развитии экспорта в нетрадиционных отраслях, укреплении регионального и международного экономического сотрудничества;
четвертое, улучшение деловой среды и инвестиционного климата, способствующего привлечению во все сектора экономики прямых иностранных инвестиций, знаний и технологий, для непосредственного стимулирования создания качественных рабочих мест и роста производства продукции с высокой добавленной стоимостью;
пятое, проведение жесткой монетарной политики, направленной на обеспечение стабильности национальной валюты, предусмотрев активное и гибкое использование ее инструментов, развитие рынка государственных ценных бумаг, а также внедрение в практику осуществления операций на открытом рынке и операций по предоставлению ликвидности банкам под залог государственных ценных бумаг;
шестое, сдерживание чрезмерного роста денежной массы посредством координации монетарной и фискальной политики, а также поддержания сбалансированности Государственного бюджета;
седьмое, поддержание стабильности банковской системы и повышение ее устойчивости к рискам, в том числе за счет принятия эффективных мер превентивного характера по смягчению возможных негативных воздействий либерализации валютной политики на финансовое состояние банков;
восьмое, принятие необходимых мер государственной поддержки предприятий базовых отраслей, обеспечивающих их эффективное функционирование в новых условиях валютной политики;
девятое, осуществление всесторонних адресных мер социальной поддержки, позволяющих минимизировать негативные последствия либерализации валютной политики на уровень жизни социально уязвимых слоев населения.
2. Установить, что с 5 сентября 2017 года:
юридические лица Республики Узбекистан могут без ограничения приобретать в коммерческих банках иностранную валюту для оплаты по текущим международным операциям (импорт товаров, работ и услуг, репатриация прибыли, погашение кредитов, выплата командировочных расходов и другие переводы неторгового характера);
физические лица могут свободно продавать и приобретать через коммерческие банки иностранную валюту и без каких-либо ограничений распоряжаться купленными средствами;
индивидуальным предпринимателям без образования юридического лица, занимающимся импортом потребительских товаров, разрешается приобретать, в порядке, установленном для физических лиц, иностранную валюту через банковские счета;
отменяется требование обязательной продажи выручки в иностранной валюте экспортеров, независимо от их формы собственности;
Определить, что индивидуальные предприниматели без образования юридического лица, а также фермерские хозяйства, имеющие доходы в иностранной валюте, вправе снимать наличные средства со своих банковских счетов только в национальной валюте, за исключением случаев обоснованного использования иностранной валюты за рубежом.
3. Установить, что на территории Республики Узбекистан:
запрещается осуществление платежей в иностранной валюте за товары (работы и услуги), за исключением продажи государственной собственности в иностранной валюте в рамках программ приватизации и осуществления платежей в определенной в договоре купли-продажи валюте, платежей посредством международных платежных карт в соответствии с международной практикой, а также операций с ценными бумагами в иностранной валюте в рамках специального правового режима «Регуляторная песочница» в сфере рынка капитала;
цены и тарифы на товары, работы и услуги, а также минимальные требования к уставным капиталам обществ определяются только в национальной валюте;
государственные пошлины, сборы и иные обязательные платежи взимаются только в национальной валюте, за исключением консульских сборов.
4. Определить порядок, в соответствии с которым:
условия выдачи и погашения кредитов в иностранной валюте определяются коммерческими банками самостоятельно, исходя из кредитной политики на основании договоренности сторон;
риски банков, связанные с операциями по купле-продаже иностранной валюты, относятся к предпринимательскому риску, и управление ими находится в компетенции коммерческого банка;
размер комиссионных вознаграждений при купле-продаже иностранной валюты устанавливается коммерческим банком самостоятельно;
отменяется практика выдачи коммерческим банкам лицензии на проведение операций в иностранной валюте. Операции коммерческих банков с иностранной валютой осуществляются на основании лицензии на право осуществления банковской деятельности.
6. Кабинету Министров Республики Узбекистан в недельный срок разработать и внести на утверждение проекты Правительственных решений, предусматривающие смягчение последствий либерализации валютной политики, в том числе:
меры по обеспечению финансовой стабильности банковской системы республики, включающие повышение устойчивости банков к рискам посредством поддержания уровня капитализации и ликвидности, совершенствования оценки банковских рисков с учетом международной практики, внедрение современных принципов и механизмов регулирования и надзора за деятельностью коммерческих банков;
меры финансовой поддержки базовых отраслей экономики, направленные на бесперебойное обеспечение экономики и населения энергоресурсами, своевременное обслуживание иностранных кредитов путем оказания им государственной финансовой поддержки, совершенствования механизмов и принципов налогообложения, предоставления временных государственных субсидий, а также реструктуризации кредитов Фонда реконструкции и развития Республики Узбекистан и коммерческих банков;
оптимизацию ставок таможенных платежей с целью недопущения роста внутренних цен на импортируемые товары и услуги;
усиление мер государственной поддержки социально уязвимых слоев населения за счет увеличения в 2017-2018 годах количества получателей пособий семьям с детьми в возрасте до 14 лет в среднем в 1,5 раза и получателей материальной помощи малообеспеченным семьям в среднем в 2 раза, организации для безработных граждан оплачиваемых общественных работ по благоустройству населенных пунктов, махаллей, чистке арыков, ирригационных сетей, ремонту объектов жилищно-коммунального хозяйства, улучшению инфраструктуры, ремонту дорог и улиц, а также дополнительных мероприятий по материальной поддержке малообеспеченных семей, включая ремонт или приобретение жилья, крупного рогатого скота, птицы и бытовой техники первой необходимости отдельным особо нуждающимся в государственной поддержке категориям семей за счет средств Государственного бюджета, Федерации профсоюзов Узбекистана и Благотворительного общественного фонда Узбекистана «Махалла».
7. Министерству финансов Республики Узбекистан принять меры по:
обеспечению исполнения Государственного бюджета Республики Узбекистан на 2017 год с профицитом путем увеличения доходов бюджета за счет реализации эффективных мер по расширению налогооблагаемой базы и мобилизации внутренних резервов, а также обеспечения финансирования всех предусмотренных мероприятий в Государственном бюджете и отказа от практики необоснованного сокращения утвержденных расходов;
разработке проекта Государственного бюджета на 2018 год с прогнозным профицитом, предусмотрев при этом безусловную реализацию мероприятий, предусмотренных в утвержденных Государственных программах по социально-экономическому развитию;
установлению временного порядка (до 1 июля 2018 года), согласно которому прибыль хозяйствующих субъектов, полученная в результате переоценки средств в иностранной валюте на счетах, не включается в налогооблагаемую базу.
8. Центральному банку Республики Узбекистан по итогам первого полугодия 2018 года, исходя из анализа влияния норм, установленных настоящим Указом, разработать и внести в Кабинет Министров Республики Узбекистан проект Закона Республики Узбекистан «О валютном регулировании» в новой редакции, предусматривающий:
все аспекты проведения валютных операций, встречающихся на практике, с максимальным сокращением отсылочных норм;
обеспечение стабильности национальной валюты Республики Узбекистан;
реализацию прав юридических и физических лиц по свободному распоряжению собственными валютными средствами;
вопросы регулирования операций, связанных с движением капитала, с учетом экономических интересов страны.
9. Генеральной прокуратуре, Государственному налоговому комитету и Министерству внутренних дел Республики Узбекистан принять действенные меры по пресечению незаконного обращения и осуществления операций с наличной иностранной валютой на территории Республики Узбекистан.
10. Центральному банку Республики Узбекистан совместно с Министерством финансов и Министерством юстиции Республики Узбекистан в месячный срок внести в Кабинет Министров предложения об изменениях и дополнениях в законодательство, вытекающих из настоящего Указа.
Министерствам и ведомствам привести принятые ими ведомственные нормативно-правовые акты в соответствие с настоящим Указом.
11. Контроль за исполнением настоящего Указа возложить на Премьер-министра Республики Узбекистан А.Н. Арипова и председателя Центрального банка Республики Узбекистан М.Б. Нурмуратова.
к Указу Президента Республики Узбекистан «О первоочередных мерах по либерализации валютной политики»
Принятый Указ Президента Республики Узбекистан «О первоочередных мерах по либерализации валютной политики» направлен, прежде всего, на коренное реформирование действующей системы валютного регулирования, либерализацию валютной политики, создание равных условий ведения внешнеэкономической деятельности для всех субъектов предпринимательства. Основной причиной принятия настоящего Указа Президента Республики Узбекистан послужило наличие ряда проблем и недостатков, которые сдерживали рост экспортного потенциала страны, улучшение деловой среды и инвестиционного климата, привлечение иностранных инвестиций, в частности: чрезмерное административное вмешательство в валютное регулирование, наличие системы льгот и преференций для отдельных отраслей экономики и хозяйствующих субъектов при осуществлении внешнеторговой деятельности обусловило создание неравных условий ведения бизнеса среди субъектов предпринимательства и возникновение параллельного рынка иностранной валюты и обменного курса; снижение стимулирующей роли курсовой политики во внешней торговле ухудшило ценовую конкурентоспособность товаров и услуг отечественных производителей на внешних и внутреннем рынках. Формирование в стране валютного рынка, функционирующего исключительно на основе рыночных механизмов, предполагает свободный доступ всех банков к торгам валютной биржи для покупки и продажи иностранной валюты в целях удовлетворения потребностей клиентов (юридических и физических лиц, включая индивидуальных предпринимателей), а также распоряжение клиентами собственными валютными средствами без каких-либо ограничений, с соблюдением действующих процедур и технических регламентов покупки иностранной валюты. Указом гарантируется свободная покупка и продажа иностранной валюты юридическими и физическими лицами в банках для совершения текущих международных операций. В частности, юридические лица могут свободно в банках конвертировать собственные средства в иностранную валюту без ограничений для совершения текущих международных операций, включая импорт товаров, работ и услуг, репатриацию прибыли, погашение кредитов, выплату командировочных расходов и другие переводы неторгового характера. Необходимо отметить, что возможность для хозяйствующих субъектов свободно приобретать иностранную валюту по рыночному курсу для оплаты по текущим международным операциям через банковские счета будет содействовать сокращению «серой» экономики, вовлечению денежных средств в банковский оборот. Физические лица также могут свободно приобретать иностранную валюту в конверсионных отделах коммерческих банков с зачислением купленных средств на международные платежные карты и использовать их за границей без каких-либо ограничений, в том числе для оплаты через банковские счета за обучение, лечение за границей и др. Индивидуальные предприниматели, занимающиеся импортом товаров народного потребления, могут накапливать текущую торговую выручку и иные доходы на счетах в банках и в последующем приобретать иностранную валюту в порядке, установленном для физических лиц, то есть с зачислением купленных валютных средств на международные пластиковые карты и использовать их без ограничений за границей, в том числе для импорта товаров. Покупка наличной иностранной валюты у населения будет осуществляться всеми филиалами и мини-банками коммерческих банков, без ограничения в объемах и бюрократизма. Кроме того, в целях обеспечения качественного проведения банками валютно-обменных операций с населением предусматривается: упрощение процедуры покупки и продажи иностранной валюты физическими лицами; внедрение удлиненного режима работы обменных пунктов в праздничные и выходные дни; открытие дополнительных обменных пунктов в филиалах и мини-банках коммерческих банков преимущественно в крупных торговых центрах и на рынках; снижение до минимального уровня размера комиссионных вознаграждений при реализации иностранной валюты через конверсионные отделы; снятие всех имеющихся ограничений по использованию международной платежной карты за рубежом. Наряду с этим, в целях стимулирования экспортной деятельности индивидуальных предпринимателей-производителей и фермерских хозяйств им предоставляется право свободно распоряжаться собственными валютными доходами по своему усмотрению вплоть до снятия наличной иностранной валюты со своих банковских счетов. Следует отметить, что в последние годы сделано многое для стимулирования экспортеров, а именно, предоставлены многочисленные льготы по налогам и другим обязательным платежам, сокращены многие процедуры для ведения экспортной деятельности. Несмотря на наличие многочисленных льгот, процедура обязательной продажи является главным препятствием для экспортера, так как он лишается возможности свободно распоряжаться всей экспортной выручкой, что не соответствует проводимой политике по поддержке экспорта. Настоящим Указом обязательная продажа части валютной выручки от экспорта товаров (работ, услуг), полностью отменяется для всех предприятий-экспортеров независимо от их форм собственности и экспортируемой продукции. В целях повышения эффективности потоков валютных ресурсов на основе рыночных принципов, формирования благоприятного инвестиционного и делового климата для привлечения иностранных инвестиций, а также повышения стимулирующей роли валютной политики во внешней торговле, курс национальной валюты по отношению к иностранным валютам устанавливается на межбанковских электронных торгах валютной биржи исключительно на основе спроса и предложения. При этом, в целях создания рыночных условий для формирования обменного курса будет минимизировано участие Центрального банка на межбанковских торгах. В отдельных случаях Центральный банк может проводить операции по купле-продаже иностранной валюты для предотвращения чрезмерной волатильности курса. Гибкое маневрирование обменным курсом позволит в дальнейшем обеспечить сбалансирование всего спроса и предложения на иностранную валюту путем притока на официальный рынок поступающих в республику всех валютных ресурсов (экспортная выручка, трансграничные денежные переводы и др.) и сохранение объемов золотовалютных резервов на традиционно высоком уровне. Следует отметить, что свободный доступ к покупке и продаже иностранной валюты и определение обменного курса национальной валюты с использованием рыночных механизмов, наряду с повышением конкурентоспособности и рентабельности отечественной продукции на внешних и внутреннем рынках будет способствовать улучшению инвестиционного климата и деловой среды в стране, увеличению прямых иностранных инвестиций, получению дополнительных выгод хозяйствующими субъектами в виде привлечения новых технологий и знаний, расширению экспортных возможностей. Кроме того, либерализация обменного курса, создавая сильный положительный стимул повышению экспортного потенциала, способствует увеличению объемов экспорта в нетрадиционных сферах и отраслях, и кардинально улучшит финансовое состояние экспортеров товаров, чувствительных к обменному курсу, за счет увеличения не только объемов экспорта, но и доходов от него в пересчете на национальную валюту. Реформирование валютной политики рассматривается в качестве необходимого первого шага по реализации Стратегии действий по дальнейшему развитию Республики Узбекистан, и успешность реформ во многом определяется эффективностью координации действий в денежно-кредитной, налогово-бюджетной и других сегментах экономической политики. С учетом определяющей роли изменения денежно-кредитных показателей в обеспечении стабильности обменного курса Центральному банку поручено проведение жесткой монетарной политики посредством активного и гибкого использования ее инструментов, направленной на обеспечение стабильности национальной валюты и низкого уровня инфляции, предотвращение чрезмерного и необоснованного роста денежной массы, а также сбалансированности государственных расходов и доходов. Реализация фискальных мер, предусмотренных в Указе, то есть осуществление расходов из Государственного бюджета строго в рамках поступивших доходов позволяет исполнить Государственный бюджет с профицитом в 2017-2018 годах. Важное значение при этом отводится внедрению новых принципов и механизмов денежно-кредитной политики по обеспечению эффективного контроля над изменением цен в экономике и совершенствованию практики координации монетарной и фискальной политики. В условиях либерализации валютной политики особое значение приобретает необходимость контролирования возможных рисков для обеспечения стабильности банковской системы. Стабильность банковской системы важна не только с позиции удовлетворения спроса клиентов на иностранную валюту, но и с позиции ожидаемых качественных изменений в структуре кредитного портфеля, депозитной базы и оказываемых услуг. В этой связи устойчивость банковской системы будет обеспечиваться посредством дальнейшего поддержания уровня капитализации коммерческих банков, усиления пруденциального надзора, а также других упреждающих мер по нейтрализации возможных негативных последствий либерализации валютной политики. Следует отметить, что в качестве начального этапа государственной поддержки уже осуществлено вливание в уставные капиталы государственных банков средств в объеме 655 миллионов долларов. Введен механизм предоставления кредитов рефинансирования банкам для поддержания ликвидности. Указом Президента предусматриваются меры по внедрению ряда инструментов банковского надзора и мониторинга, включающие раннее предупреждение возможных банковских рисков, совершенствование их оценки с учетом передовых международных стандартов. Настоящим Указом также предусматриваются: внедрение временного порядка, согласно которому финансовый результат хозяйствующих субъектов, полученный в результате переоценки средств в иностранной валюте на счетах, не включается в налогооблагаемую базу; разработка дополнительных мер по финансовой поддержке базовых отраслей экономики, включая совершенствование их налогообложения, а также реструктуризацию кредитов Фонда реконструкции и развития Республики Узбекистан и банков. Либерализация валютной политики, по оценке Международного валютного фонда, окажет существенное положительное влияние в средне- и долгосрочной перспективе на создание рабочих мест и темпы экономического роста. В целях смягчения возможных в краткосрочной перспективе воздействий проводимых реформ на наиболее уязвимые слои населения предусматривается введение адресных и прозрачных социальных пособий и субсидий, обеспечение их занятости на основе широкого привлечения к надомничеству, эффективному использованию приусадебных участков, а также улучшение жилищно-бытовых условий малообеспеченных семей посредством предоставления им льготных микрокредитов. Важно отметить внедрение нового механизма социальной поддержки незанятого населения, предусматривающего трудоустройство на оплачиваемых общественных работах, в частности благоустройство и ремонт объектов жилищного фонда и жилищно-коммунальной инфраструктуры, улиц, дорог, территорий махалли, объектов социально-культурного назначения, ирригационных сетей, а также сезонные сельхоз работы и уход за людьми с ограниченными возможностями. В целях минимизации влияния либерализации обменного курса на внутреннее ценообразование товаров и услуг, особенно товаров народного потребления, поручено кардинально пересмотреть действующие нормы и ставки таможенных платежей. Кроме того, Республиканской и постоянно действующим территориальным комиссиям по мониторингу и контролю за ценами на основные виды социально-значимых продовольственных товаров поручено обеспечить стабильность цен и оперативное насыщение рынков потребительскими товарами. Настоящим Указом также устанавливается ряд норм, направленных на укрепление доверия к национальной валюте. В последние годы отдельные товары реализовывались на территории республики за иностранную валюту (автомобили, авиабилеты и др.), что создавало неудобство субъектам предпринимательства и населению и вынуждало их приобретать иностранную валюту. Имеет место установление цен на товары и услуги (мобильная связь) в иностранной валюте, что приводило к необоснованному изменению цен в пересчете на национальную валюту из-за изменения официального курса Центрального банка. Впредь расчеты и платежи на территории страны за товары и услуги, взимание госпошлин, установление цен на товары (услуги) будут осуществляться только в национальной валюте. В целях создания благоприятных условий развития предпринимательской деятельности настоящий Указ разрешает погашение кредитов, выданных в иностранной валюте, в национальной или иностранной валюте, исходя из кредитной политики и на основании договоренности сторон. Обеспечение полноценной реализации приоритетных предусмотренных Указом направлений государственной экономической политики в процессе либерализации валютного рынка создаст равные условия для всех участников внешнеэкономической деятельности и обеспечит укрепление авторитета национальной валюты Республики Узбекистан, будет способствовать ускорению социально-экономического развития страны, повышению занятости и уровня жизни населения.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
2 сентября 2017 г.,
№ УП-5177