UzbekAI

← Qonunlar

📅 2017-yil 30-noyabr · Prezident farmonlari

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2017 йил 30 ноябрь · Президент фармонлари

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 30 ноября 2017 г. · Указы Президента

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 30 November 2017 · Presidential decrees

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикаси Президентининг

Фармони

Суд-тергов фаолиятида фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари кафолатларини кучайтириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида

Мамлакатимизда фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини, энг аввало, жиноий тажовузлардан ҳимоя қилишнинг ишончли кафолатларини таъминлашга, шунингдек, уларнинг шаъни ва қадр-қиммати камситилишига, қонуний манфаатлари чекланишига йўл қўймасликка қаратилган кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда.

Олиб борилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотларининг асосига қонун устуворлиги, фуқароларнинг қонун олдида тенглиги, инсонпарварлик, адолатлилик ва айбсизлик презумпцияси каби конституциявий принциплар пойдевор қилиб қўйилган.

2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясининг ижроси юзасидан суд ҳокимиятининг чинакам мустақиллиги ва эркинлигини таъминлаш, одил судловнинг сифати ва шаффофлигини ошириш, «Хабеас корпус» институтини қўллашни кенгайтириш, коррупцияга қарши курашишнинг самарали тизимини яратишга қаратилган қатор норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилинди.

Судлар томонидан жиноят ишларини қўшимча тергов юритишга қайтариш тартибининг бекор қилинганлиги суд ва тергов органларининг ҳақиқатни ва ишни тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатларни аниқлаш, шунингдек, қонуний, асослантирилган ва адолатли қарор қабул қилиш борасидаги масъулиятини ошириш имконини берди.

Натижада фақатгина 2017 йилнинг 10 ойи давомида судлар томонидан 191 нафар шахсга нисбатан оқлов ҳукми чиқарилди, ваҳоланки охирги беш йилда атиги 7 нафар шахс оқланган. Бундан ташқари, жорий йилда дастлабки тергов органлари томонидан реабилитация ва бошқа асослар бўйича 3 511 та жиноят иши тугатилган.

Шу билан бирга, ҳуқуқни қўллаш амалиётининг таҳлили, аҳоли билан очиқ мулоқот натижаларини умумлаштириш қонунчиликда жиноят ишларини тергов қилиш ва кўриб чиқиш жараёнида далилларни тўплаш, мустаҳкамлаш, текшириш ва баҳолашда қонунийлик ва холисликни таъминлашга тўсқинлик қилувчи ҳуқуқий бўшликларнинг мавжудлигидан далолат бермоқда.

Ушбу ҳолатлар фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича чора-тадбирларнинг самарадорлигига салбий таъсир кўрсатмоқда, оқибатда эса аҳолининг асосли эътирозига, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга ва суднинг беғаразлигига бўлган ишончининг пасайишига олиб келмоқда.

Қонун устуворлиги, фуқароларнинг қонун олдида тенглиги, инсонпарварлик, адолатлилик ва айбсизлик презумпцияси каби конституциявий принципларни сўзсиз ва оғишмай таъминлаш, суд-тергов фаолиятида фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларига риоя қилиш, жиноят-процессуал ва жиноят-ижроия қонунчилигини янада такомиллаштириш мақсадида, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 98-моддасига мувофиқ:

1. Қонун ҳужжатлари талабларига оғишмай ва қатъий риоя этишга ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ва суд органларининг биринчи даражали эътибори қаратилсин, унга мувофиқ қонун нормаларини аниқ ижро этиш ва уларга риоя қилишдан ҳар қандай чекиниш, қандай сабабларга кўра келиб чиққанидан қатъи назар, қонунийликни бузиш ҳисобланади ҳамда қонун ҳужжатларида белгиланган жавобгарликка сабаб бўлади.

2. Процессуал қонунчиликни жиддий бузган ҳолда ёки ноқонуний услублар билан, шу жумладан:

жиноят процесси иштирокчилари ёки уларнинг яқин қариндошларига нисбатан қийноққа солиш, психологик ва жисмоний тазйиқ ва бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний ёхуд қадр-қимматни камситувчи муомала турларини кўллаган ҳолда;

гумон қилинувчи, айбланувчи ёки судланувчининг ҳимояга бўлган ҳуқуқини, шунингдек, таржимон хизматидан фойдаланиш ҳуқуқини бузган ҳолда;

жиноят процессида иштирок этаётган шахсга ҳуқуқ ва мажбуриятларини тушунтирмаслик оқибатида уни чалғитган ҳолда;

мазкур жиноят иши бўйича иш юритишни амалга ошириш ҳуқуқига эга бўлмаган шахс томонидан процессуал ҳаракатларни ўтказиш оқибатида;

номаълум манбадан ёхуд жиноят иши бўйича иш юритиш жараёнида аниқлаш мумкин бўлмаган манбадан;

дастлабки тергов жараёнида жабрланувчи, гувоҳ, гумон қилинувчи, айбланувчи, судланувчининг судда мавжуд далиллар мажмуи билан ўз тасдиғини топмаган кўрсатувларидан;

мавжуд далиллар мажмуи билан тасдиқланган ҳоллардан ташқари, жабрланувчи, гувоҳ, гумон қилинувчи, айбланувчи, судланувчининг тахмин, фараз ёки миш-мишларга асосланган кўрсатувларидан олинган ҳамда тегишли равишда юридик кучга эга бўлмаган маълумотлардан жиноят ишлари бўйича далил сифатида фойдаланишга йўл қўйилмасин.

3. Қуйидагилар тақиқлансин:

Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексида тўғридан-тўғри назарда тутилган ҳоллардан ташқари, судларда жиноят ишларининг ошкора кўрилиши принципини чеклайдиган қўшимча талабларни жорий этиш;

процессуал қонунчилик нормаларини бузган ҳолда олинган гувоҳ, жабрланувчи, гумон қилинувчи, айбланувчи, судланувчининг кўрсатувлари, эксперт хулосаси, ашёвий далиллар, аудио ва видеоёзув ҳамда бошқа материаллардан далил сифатида фойдаланиш.

4. Шахсни ноқонуний ушлаб туриш, қамоққа олиш, жиноий жавобгарликка тортиш ёки ҳукм қилишга сабаб бўлган, ҳужжатлар ёки ашёларга била туриб ёлғон маълумотлар ва бошқа бузиб кўрсатилган фактларни киритиш, ҳақиқатга тўғри келмайдиган кўрсатув беришга мажбурлаш, иш бўйича ҳақиқий ҳолатларни бузиб кўрсатиш орқали далилларни қалбакилаштирганлик учун, ёлғон гувоҳлик ва ёлғон хабар берганлик учун жавобгарликни кучайтиришни назарда тутган ҳолда, жиноий жавобгарлик киритилсин.

5. Шундай тартиб ўрнатилсинки, унга мувофиқ:

сиртдан қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чораси қўлланилган ушланган шахс тегишли ваколатли органга етказилган вақтдан бошлаб етмиш икки соат ичида мазкур эҳтиёт чорасини кўллаш тўғрисидаги ажрим устидан суд тартибида шикоят қилиш ҳуқуқига эга;

далилларни йиғиш ва мустаҳкамлашда рухсат берилмаган услублар қўлланилганлиги тўғрисидаги мурожаатлар прокуратура органлари ёки суд томонидан қонун ҳужжатларида ўрнатилган тартибда тиббий экспертиза ўтказиш орқали мажбурий текширилиши шарт;

ҳодиса содир бўлган жойни кўздан кечириш (ўта оғир жиноятлар бўйича), тинтув, кўрсатувларни ҳодиса содир бўлган жойда текшириш, тергов эксперименти тарзидаги процессуал ҳаракатларни видеоёзув воситаларидан фойдаланган ҳолда мажбурий видео қайд этиш амалга оширилади;

ҳимоячи жиноят иши бўйича далилларни тўплаш ва тақдим этиш ҳуқуқига эга бўлиб, улар жиноят иши материалларига қўшиб қўйилиши, шунингдек, суриштирув, дастлабки тергов ўтказиш ва жиноят ишини судда кўриб чиқиш вақтида мажбурий текширилиши ва баҳоланиши шарт;

ҳақиқий маълумотларнинг далил сифатида фойдаланишга номақбуллиги суриштирувчи, терговчи, прокурор ёки суд томонидан ўз ташаббуси билан ёки тарафлар илтимосномаси бўйича белгиланади. Суриштирувчи, терговчи, прокурор ёки суд далилларнинг номақбуллиги ҳақидаги масалани ҳал қилишда далилнинг номақбул деб топилишига асос бўлган қонун бузилиши нимада ўз аксини топганлигини аниқлашга ва асослантирилган қарор (ажрим) қабул қилишга мажбур;

суд муҳокамаси жараёнида стенография юритилади, унинг материаллари жиноят иши материалларига қўшиб қўйилади;

прокурор томонидан:

озодликдан маҳрум қилиш тарзидаги жазони ўтаётган, қамоқда сақланаётган, ушлаб турилган ёки маъмурий қамоққа олинган шахслардан жиноятлар тўғрисидаги олинган ариза, хабар ва бошқа маълумотларни зудлик билан қайд этиш ва ҳал қилиш тўғрисидаги жиноят-процессуал қонунчилик талабларига риоя этилиши;

мазкур шахсларга ёки уларнинг яқин қариндошларига психологик ёхуд жисмоний таъсир кўрсатилган бўлиши мумкинлиги, шунингдек, уларнинг қонун ҳужжатларида белгиланган жавобгарликдан озод этилиши юзасидан чалғитилганлиги;

ноқонуний жавобгарликка тортиш ҳолатлари бўйича юқори турувчи прокурорни хабардор қилган ҳолда, озодликдан маҳрум қилиш тарзидаги жазони ўташ тартибини бузганлик учун маҳкумларга интизомий жазо чораси қўлланилишининг қонунийлиги юзасидан мажбурий тарзда текширишлар ўтказилади.

6. Ўзбекистон Республикаси Президенти девонининг Сиёсий-ҳуқуқий масалалар хизмати (О.Б. Муродов) бир ой муддатда мазкур Фармоннинг 1 — 5-бандларида назарда тутилган чора-тадбирларни амалга оширишга қаратилган қонун лойиҳасини Ўзбекистон Республикаси Президентининг қонунчилик ташаббуси тартибида тайёрласин.

7. Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси:

жиноят ишларини тергов қилиш ва кўриб чиқиш жараёнида далилларни тўплаш, мустаҳкамлаш, текшириш ва баҳолашда;

жиноят ишлари бўйича ушлаб туриш ва бошқа процессуал мажбурлов чораларини кўллашда;

маъмурий қамоқ тарзидаги маъмурий жазони ижро этишда;

содир этган жинояти ҳақида қонунда белгиланган муддатларда хабар қилган, чин кўнгилдан пушаймон бўлган, жиноятнинг очилишига фаол ёрдам берган ва етказилган зарарни қоплаган шахсларни жиноий жавобгарликдан озод этишни назарда тутувчи нормаларни кўллашда қонунийликнинг ҳамда қонунчилик талабларини бузганликнинг ҳар бир ҳолати бўйича жавобгарлик муқаррарлигининг таъминланиши устидан қатъий назорат ўрнатсин.

8. Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Молия вазирлиги билан биргаликда уч ой муддатда тергов ҳибсхоналари, вақтинча сақлаш ҳибсхоналари ва махсус қабулхоналар, маъмурий қамоқни ўташ жойларини видеокузатув воситалари билан жиҳозлашни таъминласин.

9. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарига Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (омбудсман) томонидан жазони ижро этиш муассасаларида жазони ўтаётган, ушлаб турилган ёки қамоқда сақланаётган, шунингдек, маъмурий қамоққа олинган шахсларнинг ҳуқуқ ва эркинликларига риоя этилиши устидан парламент назоратини амалга ошириш тўғрисидаги низомни ишлаб чиқиш ҳамда тасдиқлаш тавсия этилсин.

10. Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси, Олий суди, Миллий хавфсизлик хизмати, Ички ишлар вазирлиги бошқа манфаатдор вазирликлар ва идоралар билан биргаликда уч ой муддатда:

суд-тергов ҳаракатларини юритишнинг инновацион шакл ва услубларидан фойдаланишнинг, шунингдек, далиллар алоқадорлиги, мақбуллиги ва ишончлилиги тўғрисидаги жиноят-процессуал қонунчилик талабларига риоя этилишини таъминлашнинг илғор хорижий тажрибасини ўрганиш ҳамда таҳлил қилишни;

ҳодиса содир бўлган жой ҳолатини ўзгартириш, далилларни йўқотиш ёки йўқ қилишга, шу жумладан, ўраб олиш орқали йўл қўймасликка қаратилган биринчи навбатдаги чора-тадбирларни кўриш тартибини ишлаб чиқиш ҳамда тасдиқлашни;

қонунчиликни ҳамда жиноят ишларини тергов қилиш ва кўриб чиқиш услубиётини янада такомиллаштириш, суд-тергов фаолиятида замонавий ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланишни кенгайтириш, жиноят иши бўйича иш юритувни, шу жумладан, «Электрон жиноят иши» тизимини жорий этиш орқали оптималлаштириш ва соддалаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш ҳамда киритишни ташкил этсин.

11. Ушбу Фармоннинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Президентининг Давлат маслаҳатчиси О.Б. Муродов ва Ўзбекистон Республикасининг Бош прокурори И.Б. Абдуллаев зиммасига юклансин.

Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ

Тошкент ш.,

2017 йил 30 ноябрь,

ПФ-5268-сон

(Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 01.12.2017 й., 06/17/5268/0341-сон; 08.11.2023 й., 06/23/188/0835-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining

Farmoni

Sud-tergov faoliyatida fuqarolarning huquq va erkinliklari kafolatlarini kuchaytirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida

Mamlakatimizda fuqarolarning huquq va erkinliklarini, eng avvalo, jinoiy tajovuzlardan himoya qilishning ishonchli kafolatlarini taʼminlashga, shuningdek, ularning shaʼni va qadr-qimmati kamsitilishiga, qonuniy manfaatlari cheklanishiga yoʻl qoʻymaslikka qaratilgan keng koʻlamli ishlar amalga oshirilmoqda.

Olib borilayotgan sud-huquq islohotlarining asosiga qonun ustuvorligi, fuqarolarning qonun oldida tengligi, insonparvarlik, adolatlilik va aybsizlik prezumpsiyasi kabi konstitutsiyaviy prinsiplar poydevor qilib qoʻyilgan.

2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasining ijrosi yuzasidan sud hokimiyatining chinakam mustaqilligi va erkinligini taʼminlash, odil sudlovning sifati va shaffofligini oshirish, “Xabeas korpus” institutini qoʻllashni kengaytirish, korrupsiyaga qarshi kurashishning samarali tizimini yaratishga qaratilgan qator normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilindi.

Sudlar tomonidan jinoyat ishlarini qoʻshimcha tergov yuritishga qaytarish tartibining bekor qilinganligi sud va tergov organlarining haqiqatni va ishni toʻgʻri hal qilish uchun ahamiyatga ega boʻlgan boshqa holatlarni aniqlash, shuningdek, qonuniy, asoslantirilgan va adolatli qaror qabul qilish borasidagi masʼuliyatini oshirish imkonini berdi.

Natijada faqatgina 2017-yilning 10 oyi davomida sudlar tomonidan 191 nafar shaxsga nisbatan oqlov hukmi chiqarildi, vaholanki oxirgi besh yilda atigi 7 nafar shaxs oqlangan. Bundan tashqari, joriy yilda dastlabki tergov organlari tomonidan reabilitatsiya va boshqa asoslar boʻyicha 3 511 ta jinoyat ishi tugatilgan.

Shu bilan birga, huquqni qoʻllash amaliyotining tahlili, aholi bilan ochiq muloqot natijalarini umumlashtirish qonunchilikda jinoyat ishlarini tergov qilish va koʻrib chiqish jarayonida dalillarni toʻplash, mustahkamlash, tekshirish va baholashda qonuniylik va xolislikni taʼminlashga toʻsqinlik qiluvchi huquqiy boʻshliklarning mavjudligidan dalolat bermoqda.

Ushbu holatlar fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha chora-tadbirlarning samaradorligiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda, oqibatda esa aholining asosli eʼtiroziga, huquqni muhofaza qiluvchi organlarga va sudning begʻarazligiga boʻlgan ishonchining pasayishiga olib kelmoqda.

Qonun ustuvorligi, fuqarolarning qonun oldida tengligi, insonparvarlik, adolatlilik va aybsizlik prezumpsiyasi kabi konstitutsiyaviy prinsiplarni soʻzsiz va ogʻishmay taʼminlash, sud-tergov faoliyatida fuqarolarning huquq va erkinliklariga rioya qilish, jinoyat-protsessual va jinoyat-ijroiya qonunchiligini yanada takomillashtirish maqsadida, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 98-moddasiga muvofiq:

1. Qonun hujjatlari talablariga ogʻishmay va qatʼiy rioya etishga huquqni muhofaza qiluvchi va sud organlarining birinchi darajali eʼtibori qaratilsin, unga muvofiq qonun normalarini aniq ijro etish va ularga rioya qilishdan har qanday chekinish, qanday sabablarga koʻra kelib chiqqanidan qatʼi nazar, qonuniylikni buzish hisoblanadi hamda qonun hujjatlarida belgilangan javobgarlikka sabab boʻladi.

2. Protsessual qonunchilikni jiddiy buzgan holda yoki noqonuniy uslublar bilan, shu jumladan:

jinoyat protsessi ishtirokchilari yoki ularning yaqin qarindoshlariga nisbatan qiynoqqa solish, psixologik va jismoniy tazyiq va boshqa shafqatsiz, gʻayriinsoniy yoxud qadr-qimmatni kamsituvchi muomala turlarini koʻllagan holda;

gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchining himoyaga boʻlgan huquqini, shuningdek, tarjimon xizmatidan foydalanish huquqini buzgan holda;

jinoyat protsessida ishtirok etayotgan shaxsga huquq va majburiyatlarini tushuntirmaslik oqibatida uni chalgʻitgan holda;

mazkur jinoyat ishi boʻyicha ish yuritishni amalga oshirish huquqiga ega boʻlmagan shaxs tomonidan protsessual harakatlarni oʻtkazish oqibatida;

nomaʼlum manbadan yoxud jinoyat ishi boʻyicha ish yuritish jarayonida aniqlash mumkin boʻlmagan manbadan;

dastlabki tergov jarayonida jabrlanuvchi, guvoh, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchining sudda mavjud dalillar majmui bilan oʻz tasdigʻini topmagan koʻrsatuvlaridan;

mavjud dalillar majmui bilan tasdiqlangan hollardan tashqari, jabrlanuvchi, guvoh, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchining taxmin, faraz yoki mish-mishlarga asoslangan koʻrsatuvlaridan olingan hamda tegishli ravishda yuridik kuchga ega boʻlmagan maʼlumotlardan jinoyat ishlari boʻyicha dalil sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyilmasin.

3. Quyidagilar taqiqlansin:

Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksida toʻgʻridan-toʻgʻri nazarda tutilgan hollardan tashqari, sudlarda jinoyat ishlarining oshkora koʻrilishi prinsipini cheklaydigan qoʻshimcha talablarni joriy etish;

protsessual qonunchilik normalarini buzgan holda olingan guvoh, jabrlanuvchi, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchining koʻrsatuvlari, ekspert xulosasi, ashyoviy dalillar, audio va videoyozuv hamda boshqa materiallardan dalil sifatida foydalanish.

4. Shaxsni noqonuniy ushlab turish, qamoqqa olish, jinoiy javobgarlikka tortish yoki hukm qilishga sabab boʻlgan, hujjatlar yoki ashyolarga bila turib yolgʻon maʼlumotlar va boshqa buzib koʻrsatilgan faktlarni kiritish, haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan koʻrsatuv berishga majburlash, ish boʻyicha haqiqiy holatlarni buzib koʻrsatish orqali dalillarni qalbakilashtirganlik uchun, yolgʻon guvohlik va yolgʻon xabar berganlik uchun javobgarlikni kuchaytirishni nazarda tutgan holda, jinoiy javobgarlik kiritilsin.

5. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq:

sirtdan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi qoʻllanilgan ushlangan shaxs tegishli vakolatli organga yetkazilgan vaqtdan boshlab yetmish ikki soat ichida mazkur ehtiyot chorasini koʻllash toʻgʻrisidagi ajrim ustidan sud tartibida shikoyat qilish huquqiga ega;

dalillarni yigʻish va mustahkamlashda ruxsat berilmagan uslublar qoʻllanilganligi toʻgʻrisidagi murojaatlar prokuratura organlari yoki sud tomonidan qonun hujjatlarida oʻrnatilgan tartibda tibbiy ekspertiza oʻtkazish orqali majburiy tekshirilishi shart;

hodisa sodir boʻlgan joyni koʻzdan kechirish (oʻta ogʻir jinoyatlar boʻyicha), tintuv, koʻrsatuvlarni hodisa sodir boʻlgan joyda tekshirish, tergov eksperimenti tarzidagi protsessual harakatlarni videoyozuv vositalaridan foydalangan holda majburiy video qayd etish amalga oshiriladi;

himoyachi jinoyat ishi boʻyicha dalillarni toʻplash va taqdim etish huquqiga ega boʻlib, ular jinoyat ishi materiallariga qoʻshib qoʻyilishi, shuningdek, surishtiruv, dastlabki tergov oʻtkazish va jinoyat ishini sudda koʻrib chiqish vaqtida majburiy tekshirilishi va baholanishi shart;

haqiqiy maʼlumotlarning dalil sifatida foydalanishga nomaqbulligi surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sud tomonidan oʻz tashabbusi bilan yoki taraflar iltimosnomasi boʻyicha belgilanadi. Surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sud dalillarning nomaqbulligi haqidagi masalani hal qilishda dalilning nomaqbul deb topilishiga asos boʻlgan qonun buzilishi nimada oʻz aksini topganligini aniqlashga va asoslantirilgan qaror (ajrim) qabul qilishga majbur;

sud muhokamasi jarayonida stenografiya yuritiladi, uning materiallari jinoyat ishi materiallariga qoʻshib qoʻyiladi;

prokuror tomonidan:

ozodlikdan mahrum qilish tarzidagi jazoni oʻtayotgan, qamoqda saqlanayotgan, ushlab turilgan yoki maʼmuriy qamoqqa olingan shaxslardan jinoyatlar toʻgʻrisidagi olingan ariza, xabar va boshqa maʼlumotlarni zudlik bilan qayd etish va hal qilish toʻgʻrisidagi jinoyat-protsessual qonunchilik talablariga rioya etilishi;

mazkur shaxslarga yoki ularning yaqin qarindoshlariga psixologik yoxud jismoniy taʼsir koʻrsatilgan boʻlishi mumkinligi, shuningdek, ularning qonun hujjatlarida belgilangan javobgarlikdan ozod etilishi yuzasidan chalgʻitilganligi;

noqonuniy javobgarlikka tortish holatlari boʻyicha yuqori turuvchi prokurorni xabardor qilgan holda, ozodlikdan mahrum qilish tarzidagi jazoni oʻtash tartibini buzganlik uchun mahkumlarga intizomiy jazo chorasi qoʻllanilishining qonuniyligi yuzasidan majburiy tarzda tekshirishlar oʻtkaziladi.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonining Siyosiy-huquqiy masalalar xizmati (O.B. Murodov) bir oy muddatda mazkur Farmonning 1 — 5-bandlarida nazarda tutilgan chora-tadbirlarni amalga oshirishga qaratilgan qonun loyihasini Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qonunchilik tashabbusi tartibida tayyorlasin.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi:

jinoyat ishlarini tergov qilish va koʻrib chiqish jarayonida dalillarni toʻplash, mustahkamlash, tekshirish va baholashda;

jinoyat ishlari boʻyicha ushlab turish va boshqa protsessual majburlov choralarini koʻllashda;

maʼmuriy qamoq tarzidagi maʼmuriy jazoni ijro etishda;

sodir etgan jinoyati haqida qonunda belgilangan muddatlarda xabar qilgan, chin koʻngildan pushaymon boʻlgan, jinoyatning ochilishiga faol yordam bergan va yetkazilgan zararni qoplagan shaxslarni jinoiy javobgarlikdan ozod etishni nazarda tutuvchi normalarni koʻllashda qonuniylikning hamda qonunchilik talablarini buzganlikning har bir holati boʻyicha javobgarlik muqarrarligining taʼminlanishi ustidan qatʼiy nazorat oʻrnatsin.

8. Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Moliya vazirligi bilan birgalikda uch oy muddatda tergov hibsxonalari, vaqtincha saqlash hibsxonalari va maxsus qabulxonalar, maʼmuriy qamoqni oʻtash joylarini videokuzatuv vositalari bilan jihozlashni taʼminlasin.

9. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalariga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tomonidan jazoni ijro etish muassasalarida jazoni oʻtayotgan, ushlab turilgan yoki qamoqda saqlanayotgan, shuningdek, maʼmuriy qamoqqa olingan shaxslarning huquq va erkinliklariga rioya etilishi ustidan parlament nazoratini amalga oshirish toʻgʻrisidagi nizomni ishlab chiqish hamda tasdiqlash tavsiya etilsin.

10. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Oliy sudi, Milliy xavfsizlik xizmati, Ichki ishlar vazirligi boshqa manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda uch oy muddatda:

sud-tergov harakatlarini yuritishning innovatsion shakl va uslublaridan foydalanishning, shuningdek, dalillar aloqadorligi, maqbulligi va ishonchliligi toʻgʻrisidagi jinoyat-protsessual qonunchilik talablariga rioya etilishini taʼminlashning ilgʻor xorijiy tajribasini oʻrganish hamda tahlil qilishni;

hodisa sodir boʻlgan joy holatini oʻzgartirish, dalillarni yoʻqotish yoki yoʻq qilishga, shu jumladan, oʻrab olish orqali yoʻl qoʻymaslikka qaratilgan birinchi navbatdagi chora-tadbirlarni koʻrish tartibini ishlab chiqish hamda tasdiqlashni;

qonunchilikni hamda jinoyat ishlarini tergov qilish va koʻrib chiqish uslubiyotini yanada takomillashtirish, sud-tergov faoliyatida zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishni kengaytirish, jinoyat ishi boʻyicha ish yurituvni, shu jumladan, “Elektron jinoyat ishi” tizimini joriy etish orqali optimallashtirish va soddalashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqish hamda kiritishni tashkil etsin.

11. Ushbu Farmonning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Davlat maslahatchisi O.B. Murodov va Oʻzbekiston Respublikasining Bosh prokurori I.B. Abdullayev zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV

Toshkent sh.,

2017-yil 30-noyabr,

PF-5268-son

(Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 01.12.2017-y., 06/17/5268/0341-son; 08.11.2023-y., 06/23/188/0835-son)

lex.uz

Президента Республики Узбекистан

Указ

О дополнительных мерах по усилению гарантий прав и свобод граждан в судебно-следственной деятельности

В стране осуществляется широкомасштабная работа, направленная на обеспечение надежных гарантий защиты прав и свобод граждан, прежде всего, от преступных посягательств, а также недопущение ущемления их чести и достоинства, ограничения законных интересов.

В основу проводимых судебно-правовых реформ заложены такие конституционные принципы, как верховенство закона, равенство граждан перед законом, гуманизм, справедливость и презумпция невиновности.

Во исполнение Стратегии действий по пяти приоритетным направлениям развития Республики Узбекистан в 2017 — 2021 годах принят ряд нормативно-правовых актов, направленных на обеспечение подлинной независимости и самостоятельности судебной власти, повышение качества и прозрачности правосудия, расширение применения института «Хабеас корпус», создание эффективной системы противодействия коррупции.

Отмена порядка возвращения судами уголовных дел для производства дополнительного расследования позволила повысить ответственность судебных и следственных органов за установление истины и иных обстоятельств, имеющих значение для правильного разрешения дела, а также принятие законного, обоснованного и справедливого решения.

В результате только за 10 месяцев 2017 года судами вынесены оправдательные приговоры в отношении 191 лица, тогда как за последние пять лет было оправдано всего 7 лиц. Кроме того, в текущем году органами предварительного следствия по реабилитирующим и другим основаниям прекращено 3 511 уголовных дел.

Вместе с тем, анализ правоприменительной практики, обобщение результатов открытого диалога с населением свидетельствуют о наличии в законодательстве правовых пробелов, препятствующих обеспечению законности и объективности при собирании, закреплении, проверке и оценке доказательств в процессе расследования и рассмотрения уголовных дел.

Данные обстоятельства негативно отражаются на эффективности мер по защите прав, свобод и законных интересов граждан и, как следствие, приводят к обоснованному недовольству населения, снижению его доверия к правоохранительным органам и веры в беспристрастность суда.

В целях безусловного и неукоснительного обеспечения конституционных принципов верховенства закона, равенства граждан перед законом, гуманизма, справедливости и презумпции невиновности, соблюдения прав и свобод граждан в судебно-следственной деятельности, дальнейшего совершенствования уголовно-процессуального и уголовно-исполнительного законодательства, в соответствии со статьей 98 Конституции Республики Узбекистан:

1. Обратить первостепенное внимание правоохранительных и судебных органов на неукоснительное и строгое соблюдение требований законодательства, в соответствии с которыми всякое отступление от точного исполнения и соблюдения норм законов, какими бы мотивами оно ни было вызвано, является нарушением законности и влечет за собой установленную законодательством ответственность.

2. Считать недопустимым использование в качестве доказательств по уголовным делам данных, полученных с существенными нарушениями процессуального законодательства или незаконными методами и, соответственно, не имеющих юридической силы, в том числе собранных:

с применением пыток, психологического и физического давления и других жестоких, бесчеловечных или унижающих достоинство видов обращения в отношении участников уголовного процесса либо их близких родственников;

с нарушением прав подозреваемого, обвиняемого или подсудимого на защиту, а также права пользования услугами переводчика;

с использованием заблуждения лица, участвующего в уголовном процессе, возникшего вследствие неразъяснения ему прав и обязанностей;

в результате проведения процессуального действия лицом, не имеющим права осуществлять производство по данному уголовному делу;

от неизвестного источника либо от источника, который не может быть установлен в процессе производства по уголовному делу;

из показаний потерпевшего, свидетеля, подозреваемого, обвиняемого, подсудимого в ходе предварительного следствия, которые не нашли своего подтверждения в суде совокупностью имеющихся доказательств;

из показаний потерпевшего, свидетеля, подозреваемого, обвиняемого, подсудимого, основанных на догадке, предположении или слухе, за исключением случаев их подтверждения совокупностью имеющихся доказательств.

3. Запретить:

введение дополнительных требований, ограничивающих принцип открытого разбирательства по уголовным делам в судах, кроме случаев, прямо предусмотренных Уголовно-процессуальным кодексом Республики Узбекистан;

использование в качестве доказательства показаний свидетеля, потерпевшего, подозреваемого, обвиняемого, подсудимого, заключения эксперта, вещественных доказательств, аудио- и видеозаписи и иных материалов, полученных с нарушением норм процессуального законодательства.

4. Ввести уголовную ответственность за фальсификацию доказательств путем внесения заведомо ложных сведений и иных искажений в документы или предметы, принуждения к даче показаний, не соответствующих действительности, искажения фактических обстоятельств по делу, повлекшую незаконное задержание, заключение под стражу, привлечение к уголовной ответственности или осуждение лица, предусмотрев усиление ответственности за лжесвидетельство и ложный донос.

5. Установить порядок, в соответствии с которым:

задержанное лицо, в отношении которого заочно применена мера пресечения в виде заключения под стражу, вправе обжаловать в судебном порядке определение о применении данной меры пресечения в течение семидесяти двух часов с момента его доставления в соответствующий компетентный орган;

обращения о применении недозволенных методов при собирании и закреплении доказательств подлежат обязательной проверке органами прокуратуры или судом с проведением медицинской экспертизы в порядке, установленном законодательством;

осуществляется обязательная видеофиксация процессуальных действий в виде осмотра места происшествия (по особо тяжким преступлениям), обыска, проверки показаний на месте события, следственного эксперимента с использованием средств видеозаписи;

защитник имеет право собирать и представлять доказательства по уголовному делу, которые подлежат приобщению к материалам уголовного дела, а также обязательной проверке и оценке в ходе проведения дознания, предварительного следствия и рассмотрения уголовного дела в суде;

недопустимость использования фактических данных в качестве доказательств устанавливается дознавателем, следователем, прокурором или судом по собственной инициативе или по ходатайству сторон. Дознаватель, следователь, прокурор или судья при решении вопроса о недопустимости доказательств обязаны установить, в чем выразилось нарушение, послужившее основанием для признания доказательства недопустимым, и принять мотивированное постановление (определение);

в процессе судебного разбирательства ведется стенография, материалы которой приобщаются к материалам уголовного дела;

прокурором проводится обязательная проверка на предмет:

соблюдения требований уголовно-процессуального законодательства о немедленной регистрации и разрешении заявлений, сообщений и иных сведений о преступлениях, полученных от лиц, отбывающих наказание в виде лишения свободы, содержащихся под стражей, задержанных или подвергнутых административному аресту;

возможного оказания психологического или физического воздействия на данных лиц либо их близких родственников, а также введения их в заблуждение относительно освобождения от предусмотренной законодательством ответственности;

законности применения дисциплинарного взыскания к осужденным за нарушения порядка отбывания наказания в виде лишения свободы с уведомлением вышестоящего прокурора по фактам незаконного привлечения к ответственности.

6. Службе по политико-правовым вопросам аппарата Президента Республики Узбекистан (О.Б. Муродову) в месячный срок подготовить в порядке законодательной инициативы Президента Республики Узбекистан проект закона, направленный на реализацию мер, предусмотренных пунктами 1 — 5 настоящего Указа.

7. Генеральной прокуратуре Республики Узбекистан установить строгий надзор за обеспечением законности и неотвратимости ответственности по каждому факту нарушения требований законодательства при:

собирании, закреплении, проверке и оценке доказательств в процессе расследования и рассмотрения уголовных дел;

задержании и применении иных мер процессуального принуждения по уголовным делам;

исполнении административного взыскания в виде административного ареста;

применении норм, предусматривающих освобождение от уголовной ответственности лиц, сообщивших о содеянном преступлении в установленные законом сроки, чистосердечно раскаявшихся, активно способствовавших раскрытию преступления и возместивших причиненный ущерб.

8. Министерству внутренних дел совместно с Министерством финансов Республики Узбекистан в трехмесячный срок обеспечить оснащение средствами видеонаблюдения следственных изоляторов, изоляторов временного содержания и специальных приемников, мест отбывания административного ареста.

9. Рекомендовать палатам Олий Мажлиса Республики Узбекистан разработать и утвердить Положение об осуществлении Уполномоченным Олий Мажлиса Республики Узбекистан по правам человека (Омбудсманом) парламентского контроля за соблюдением прав и свобод лиц, отбывающих наказание в учреждениях по исполнению наказания, задержанных и содержащихся под стражей, а также подвергнутых административному аресту.

10. Генеральной прокуратуре, Верховному суду, Службе национальной безопасности, Министерству внутренних дел Республики Узбекистан совместно с другими заинтересованными министерствами и ведомствами в трехмесячный срок организовать:

изучение и анализ передового зарубежного опыта использования инновационных форм и методов производства судебно-следственных действий, а также обеспечения соблюдения требований уголовно-процессуального законодательства об относимости, допустимости и достоверности доказательств;

разработку и утверждение порядка принятия первоочередных мер, направленных на недопущение изменения обстановки места происшествия, утраты или уничтожения доказательств, в том числе посредством оцепления;

выработку и внесение предложений по дальнейшему совершенствованию законодательства и методологии расследования и рассмотрения уголовных дел, расширению использования современных информационно-коммуникационных технологий в судебно-следственной деятельности, оптимизации и упрощению делопроизводства по уголовным делам, в том числе путем внедрения системы «Электронное уголовное дело».

11. Контроль за исполнением настоящего Указа возложить на Государственного советника Президента Республики Узбекистан О.Б. Муродова и Генерального прокурора Республики Узбекистан И.Б. Абдуллаева.

Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ

г. Ташкент,

30 ноября 2017 г.,

№ УП-5268

(Национальная база данных законодательства, 01.12.2017 г., № 06/17/5268/0341; 08.11.2023 г., № 06/23/188/0835)

lex.uz