📅 2018-yil 8-yanvar · Vazirlar Mahkamasi qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2018-yil 8-yanvar · Vazirlar Mahkamasi qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2018 йил 8 январь · Вазирлар Маҳкамаси қарорлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 8 января 2018 г. · Постановления Кабинета Министров
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 8 January 2018 · Cabinet of Ministers resolutions
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг
қарори
НАМУНАВИЙ ҚОИДАЛАРИ
НИЗОМ
Муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларда бўлишни тартибга солишнинг айрим масалалари тўғрисида
«Муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг ижросини таъминлаш ва муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларда фуқароларнинг рекреация, экологик ва бошқа турдаги туризмларга бўлган ҳуқуқларини таъминлаш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:
1. Қуйидагилар:
Муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларда бўлишнинг Намунавий қоидалари 1-иловага мувофиқ;
Айрим муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларда бўлиш учун ҳақ ундириш тартиби тўғрисидаги Низом 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Тасарруфида муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар (кейинги ўринларда МЭТҲ деб аталади) бўлган давлат органлари, юридик ва жисмоний шахслар ушбу қарор билан тасдиқланган Муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларда бўлишнинг Намунавий қоидалари асосида Муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларда бўлиш қоидаларини икки ой муддатда ишлаб чиқсин ва тасдиқласин ҳамда уларга риоя этиш юзасидан қатъий назорат ўрнатилишини таъминласин.
3. Белгилансинки:
МЭТҲда бўлиш учун тўлов ҳар бир ташриф буюрувчи учун суткасига базавий ҳисоблаш миқдорининг 5 фоизи миқдорида амалга оширилади;
2023 йилнинг 1 январигача давлат МЭТҲда шакллантирилган бюджет ташкилотларини ривожлантириш жамғармасининг фойдаланилмай қолган маблағлари, шу жумладан МЭТҲларда бўлиш ва улар томонидан кўрсатилган хизматлар учун тушумлар календарь йил охирида олиб қўйилмайди ва кейинчалик улардан белгиланган тартибда фойдаланилади;
тасарруфида МЭТҲ бўлган юридик шахслар экологик ва бошқа турдаги туризмларни ташкил этиш учун туристик фаолият олиб боришга лицензия олиши ва белгиланган тартибда туристик хизматларни сертификациядан ўтказиши лозим;
тасарруфида юридик мақомга эга бўлмаган хусусий буюртмахоналари ва питомниклари бўлган жисмоний шахслар фақат экскурсия хизматлари кўрсатиш қисми бўйича туристик фаолият олиб бориш ҳуқуқига эга. Бу фаолият гид ва йўлбошловчи-инструкторга белгиланган тартибда бериладиган малакавий сертификат олингандан кейин амалга оширилади.
4. Юридик мақомга эга бўлган МЭТҲга, тасарруфида МЭТҲ мавжуд бўлган давлат органлари ва юридик шахслар рекреация ва экологик туризмни ташкил этиш ҳамда ўтказишни таъминлаш мақсадида юридик шахс ташкил этмаган ҳолда МЭТҲга ташриф ва кўрсатилган хизматлардан тушган маблағлар эвазига қўшимча гид, йўлбошловчи ва бошқа ишчилар штат бирликларини киритиш ҳуқуқи берилсин.
5. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари Қ.В. Акмалов ҳамда Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси раиси Б.Т. Қўчқаров зиммасига юклансин.
Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 8 январдаги 13-сон қарорига 1-ИЛОВА
Муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларда бўлишнинг
1-боб. Умумий қоидалар
1. Ушбу Намунавий қоидалар мажмуа (ландшафт) буюртма қўриқхоналари, табиат боғларининг рекреация зоналари, улардан хўжалик ва бошқа мақсадларда фойдаланиш (қўриқхона зоналаридан ташқари), давлат табиат ёдгорликлари, буюртма қўриқхоналари, табиий питомниклар ва балиқ хўжалиги зоналари, курорт табиий ҳудудларнинг учинчи зоналари, рекреация зоналари, сув объектлари санитария муҳофазасининг иккини ва учинчи зоналари, сувни муҳофаза қилиш зоналари, қирғоқбўйи минтақалари, давлат биосфера резерватларининг буфер ҳамда ўтиш зоналарида (қўриқхона зонасидан ташқари) бўлиш тартиби ва шартларини белгилайди.
Ушбу Намунавий қоидаларнинг талаблари давлат қўриқхоналарида экологик туризмни ривожлантириш учун давлат қўриқхоналарига берилган қўриқланма зонаси қисмида бўлиш тартиб ва шартларига ҳам тааллуқлидир.
2. Ушбу намунавий қоидаларда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар маъмурияти (кейинги ўринларда МЭТҲ маъмурияти деб аталади) — бошқарув органлари, директор ва унинг ўринбосар(лар)и, бошқа мансабдор шахслар (раҳбар ходимлар), тизимдаги бўлимларнинг бошлиқлари (раҳбарлари) (юридик мақомга эга бўлган МЭТҲда);
МЭТҲга ташриф буюрувчилар гуруҳи — уч ва ундан ортиқ (қоида тариқасида 10 кишигача) шахсларнинг гуруҳ раҳбари ҳамроҳлигида уюшган тартибда МЭТҲда бўлиши;
МЭТҲга фуқароларнинг кириши — жисмоний шахсларнинг МЭТҲни кўриш мақсадида унинг ҳудудига кириш имконияти;
муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар — ер участкасининг ва (ёки) сув кенгликларининг (акваторияларнинг) устувор экологик, илмий, маданий, эстетик, рекреация ва санитария-соғломлаштириш аҳамиятига молик бўлган, хўжалик мақсадидаги доимий ёки вақтинча фойдаланишдан тўлиқ ёки қисман чиқарилган участкалари муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар ҳисобланади.
МЭТҲга ташриф буюрувчи — МЭТҲга киришни амалга оширувчи жисмоний шахс;
МЭТҲга ташриф буюриш — жисмоний шахснинг экологик, маданий, эстетик ва бошқа мақсадларда табиатдан фойдаланиш ҳуқуқини амалга ошириш учун ушбу Намунавий қоидаларга мувофиқ МЭТҲда бўлиш;
МЭТҲнинг режими (МЭТҲни муҳофаза қилиш ва ундан фойдаланиш режими) — қонунчиликда ва МЭТҲ низомларига мувофиқ, уларнинг тоифалари ва турларидан келиб чиқиб, муҳофаза этиладиган табиий объектлар ва комплексларни сақлаш, такрор кўпайтириш ва тиклашга йўналтирилган рухсат этувчи, чекловчи ва тақиқловчи меъёрлар, талаблар ва чора-тадбирлар тизими;
3. Фуқароларнинг қуйидаги МЭТҲга кириши тақиқланади:
давлат қўриқхоналари, давлат биосфера резерватлари ва табиат боғларининг қўриқхона зоналарига, сув объектларининг санитария муҳофазаси ва курорт табиий ҳудудларининг биринчи зоналарига;
ноёб ва йўқолиб кетиш хавфи остида турган ўсимлик ва ҳайвонот турлари ҳамда уларнинг ўсиш ва яшаш муҳитини муҳофаза қилиш мақсадида бошқа МЭТҲ ёхуд уларнинг айрим қисмларига, ушбу банднинг тўртинчи хатбошидаги ҳолатлар бундан мустасно.
Ушбу банднинг иккинчи ва учинчи хатбошисида келтирилган ҳолатларда МЭТҲга киришга, унинг ишчи ходими бўлмаган фуқаролар ёки тасарруфида МЭТҲ бўлган юқори давлат идоралари ходимлари фақат ноёб ва йўқолиб кетиш хавфи остидаги ўсимлик ва ҳайвонот турлари, уларнинг ўсиш ва яшаш муҳитини ўрганишга оид илмий изланишлар ўтказиш мақсадида рухсатнома асосида йўл қўйилади. Рухсатнома шу МЭТҲ маъмурияти ёки у тасарруфида бўлган юқори давлат органи томонидан берилади.
Чегара зонасида жойлашган МЭТҲларга кириш қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширилади.
4. МЭТҲда бўлиш:
рекреация;
табиатдан фойдаланиш;
аҳолининг маданий-эстетик, экологик таълим ва тарбия;
илмий тадқиқот фаолияти мақсадларида амалга оширилади.
МЭТҲда бўлиш бир вақтнинг ўзида бир нечта мақсадларда амалга оширилиши мумкин.
5. МЭТҲда бўлиш қоидалари ушбу Намунавий қоидалар асосида тасарруфида МЭТҲ бўлган давлат органлари, юридик ва жисмоний шахслар томонидан ишлаб чиқилади.
МЭТҲда бўлиш қоидалари:
сувни муҳофаза қилиш зоналари ва қирғоқбўйи минтақалари бўйича — Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан;
ўз тасарруфидаги МЭТҲ бўйича — Ўзбекистон Республикаси Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси томонидан;
сув объектларининг санитария муҳофаза зоналари бўйича — Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси томонидан;
ўз тасарруфидаги МЭТҲ бўйича — Ўзбекистон Республикаси Давлат геология ва минерал ресурслар қўмитаси томонидан;
ушбу банднинг учинчи — олтинчи хатбошида белгиланган МЭТҲлардан бошқалари учун — Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси томонидан тасдиқланади.
6. МЭТҲда бўлиш қоидалари тасарруфида мазкур ҳудудлар бўлган давлат органлари, юридик ва жисмоний шахсларнинг ҳамда МЭТҲнинг ўз интернет саҳифалари (сайтлари)да мажбурий тартибда жойлаштирилади.
МЭТҲда бўлиш ва хавфсизлик қоидалари бевосита унинг кириш йўлагидаги маълумот тахталарига (стендларига) жойлаштирилади ҳамда ташриф буюрувчиларга махсус тайёрланган эслатма шаклида тарқатилади.
7. Фуқароларнинг айрим МЭТҲга кириши пулли асосда амалга оширилиши мумкин.
МЭТҲ ташриф буюрувчиларга қонунчиликда белгиланган тартибда пулли хизмат кўрсатиши мумкин.
Кўрсатиладиган хизматлар учун тўлов хизматлар рўйхати ва улар учун тўланадиган пул миқдори:
Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг ҳудудий органлари билан келишилган ҳолда тасарруфида МЭТҲ бўлган давлат органлари томонидан;
тасарруфида МЭТҲ бўлган юридик ва жисмоний шахслар томонидан аниқланади.
8. МЭТҲда бўлиш, унинг маъмурияти, юридик мақомга эга бўлмаган, тасарруфида МЭТҲ бўлган давлат органлари, юридик ва жисмоний шахслар ёки уларнинг ваколатли вакили томонидан ёхуд электрон ахборот воситалари орқали, белгиланган тартибда электрон шаклда расмийлаштирилган ташриф чиптаси орқали амалга оширилади.
9. МЭТҲда рекреация мақсадида бўлиш уюшган ҳолда, экологик туризм йўли билан ёки фуқаролар МЭТҲнинг белгиланган жойларига мустақил келиши билан амалга оширилади.
10. МЭТҲда табиатдан фойдаланиш мақсадида бўлиш фақат унинг бошқарув режасида белгиланган жойларда амалга оширилиши мумкин. МЭТҲнинг бошқарув режалари улар тасарруфида бўлган тегишли давлат органлари, юридик ва жисмоний шахслар томонидан тасдиқланади.
МЭТҲда табиатдан махсус фойдаланиш мақсадида бўлиш учун, ташриф буюрувчи қонунчиликда белгиланган тартибда мазкур фойдаланишга рухсатнома олиши зарур.
Ўсимлик ва ҳайвонот дунёси объектларидан, шу жумладан уларнинг қисмлари ёки бошқа намуналаридан коллекциялар тўплаш тартиби, шунингдек, табиатдан фойдаланишнинг бошқа турлари қонунчиликка мувофиқ амалга оширилади.
11. МЭТҲда маданий — эстетик, аҳолининг экологик таълим ва тарбияси мақсадида бўлиш ташриф буюрувчилар томонидан мустақил, шунингдек, таълим ёки бошқа муассасалар томонидан шакллантирилган ташриф буюрувчилар гуруҳлари томонидан ҳам амалга оширилади.
12. Табиий объектлари ва комплексларини муҳофаза этиш, такрор кўпайтириш, тиклаш ва улардан барқарор фойдаланишни ўрганиш бўйича мавзуларда илмий-тадқиқотлар олиб бориш учун МЭТҲда бўлиш, илмий ташкилотлар, ўқув муассасалари ва алоҳида мутахассислар билан шартнома асосида амалга оширилади.
13. МЭТҲнинг табиий объектлари ва комплексларини бошқа мавзуларда ўрганиш учун унда бўлиш ушбу Намунавий қоидаларда белгиланган тартибга мувофиқ амалга оширилади.
2-боб. МЭТҲда бўлиш тартиби
14. МЭТҲда бўлиш қуйидагиларни ўз ичига олади:
олдиндан белгиланган йўналиш бўйлаб аниқланган жойларда (майдонларда) вақтинчалик жойлашиб ва дам олиб ёки бир йўла иккаласини ҳам амалга ошириш;
МЭТҲнинг белгиланган жойларида дам олиш мақсадида бўлиш;
МЭТҲда табиатдан фойдаланиш мақсадида бўлиш;
МЭТҲда экологик таълим ва тарбия олиш учун, шунингдек, маданий-эстетик эҳтиёжларини қондириш мақсадида бўлиш;
МЭТҲда табиий объектлар ва мажмуаларни кузатиш, илмий тадқиқотлар учун намуна ва бошқа материалларни йиғиш учун бўлиш.
15. МЭТҲда бўлиш гуруҳ бўлиб ташриф буюрувчилар томонидан амалга оширилади. Гуруҳ аъзолари орасидан унинг раҳбари аниқланади. Вояга етмаган шахслар МЭТҲда фақат катта ёшдагилар ҳамроҳлигида бўлишлари мумкин.
16. Ташриф буюрувчиларнинг хавфсизлигини ва МЭТҲнинг табиий объектлари ва комплексларини сақлашни таъминлаш мақсадида МЭТҲ ваколатли ходимлари унда бўлишнинг амалдаги қоидалари билан таништиради ва тушунтириш беради.
17. МЭТҲга ташриф буюрувчилар, 7 ёшга тўлмаган шахслардан ташқари, шу жумладан тушунтириш берган ваколатли шахс махсус журналга имзо чекиши шарт.
18. МЭТҲнинг ваколатли ишчиси ташриф буюрувчиларни ҳудудда кино, видео, суратга олиш шартлари билан таништиришга, шу жумладан тасвирга олинган материалларнинг нусхаларини тақдим этиш шартларига риоя этиш ва кириш мумкин бўлмаган жойлар ҳақида огоҳлантиришга мажбур.
МЭҲТда кино, видео, суратга олиш у ердаги ҳайвонларни безовта қилмаслиги ва табиатдаги табиий жараёнларга ҳеч қандай таъсир кўрсатмаслиги керак.
Кино, видео, суратга олиш жараёнида ҳайвонларнинг уялари, бошқа яшириниш ёки бошпана жойларини бузиш ва кўчириш ҳамда уларнинг болаларини тақиб қилиш ва онасидан ажратиш тақиқланади.
Ҳайвонларни кўпайиш мавсумида уларнинг уялари, инлари, маконлари ва балиқларнинг увилдириқ сочадиган жойлари ҳамда ҳайвонларни қишки уйқуга кетадиган жойларининг яқинларида, қоида тариқасида, илмий ва маърифий мақсадларда кино-, видео-, фотосуратга олишга фақат МЭТҲ маъмурияти, юридик мақомга эга бўлмаган, тасарруфида МЭТҲ бўлган давлат органлари, юридик ва жисмоний шахсларнинг рухсатномаси асосида рухсат этилади.
МЭТҲда кино, видео босма ва бошқа маҳсулотларни ишлаб чиқариш учун тасвирга олиш у билан, шунингдек, тасарруфида юридик мақомга эга бўлмаган МЭТҲ бўлган юридик ва жисмоний шахслар билан шартнома асосида амалга оширилади.
19 . МЭТҲга ташриф буюрувчилар унда бўлиш қоидалари, йўналишлари ҳамда дам олиш жойлари (майдонлари), танланган йўналишнинг ва/ёки жой (майдони)нинг тавсифи билан танишиши керак ва қуйидагиларни ўзи учун аниқлаб олиши керак:
МЭТҲда бўлиш муддати;
аниқ йўналиш (лар), жой (лар) (майдон (лар));
зарур ресурслар ва уларнинг миқдори (ўтин ва бошқа турдаги ёқилғи, озиқ-овқатлар ва бошқалар);
зарур жиҳозлар ва уларнинг сони (палаткалар, кўрпа-тўшаклар, идиш ва бошқалар);
отлар, эшаклар, туялар ва бошқа турдаги зарур транспорт воситалари;
гид, йўлбошловчи-инструктор.
20. Ташриф буюрувчилар ўзлари билан керакли озиқ-овқат, овқат тайёрлаш учун керакли ускуналар, бошқа буюмларни олиб келиши ёки МЭТҲга киришда олиши (ижарага) мумкин.
21. Ташриф буюрувчиларнинг МЭТҲда ҳаракатланиш йўналишлари устунларда ёки бошқа барқарор объектларда рақамланади ва кўрсаткичлар билан белгиланади.
Вақтинчалик туриш ва дам олиш майдонлари устун кўринишидаги ёки бошқа барқарор объектларда жойида кўрсаткичлар билан белгиланади.
Ташриф буюрувчиларнинг ҳаракатланадиган ҳар бир йўналиши ва вақтинчалик туриш ҳамда дам олиш майдонлари уларни батафсил таснифловчи қўлланмалар ва чизмалар билан расмийлаштирилган бўлиши керак, улар ташриф буюрувчилар МЭТҲда бўлган даврида берилади. Ҳар бир қўлланмада тақиқлар ва/ёки чекловлар, шунингдек, табиий объектларни муҳофаза қилиш ва улардан фойдаланишнинг бошқа шартлари кўрсатилади.
22. МЭТҲга ташриф буюрувчилар аниқ йўналишларни ёки аниқ майдонларни танлашади.
МЭТҲда бўлишга чипта ушбу Намунавий қоидаларнинг иловасига мувофиқ барча гуруҳ қатнашчилари, ҳудудда бўлиш муддати, йўналишлар ва/ёки майдонлар рақамлари ва бошқа керакли маълумотлар кўрсатилган ҳолда гуруҳ раҳбари номига расмийлаштирилади.
МЭТҲда бўлиш чиптаси унга кириш жойида ёки ушбу Намунавий қоидаларнинг ва бошқа қонунчилик талабларини бажарган ҳолда электрон ҳужжат шаклида расмийлаштирилиши мумкин. Агар узоқда жойлашган МЭТҲда алоқа воситалари йўқ бўлса, МЭТҲда бўлиш чиптасини электрон алоқа воситалари орқали сотган шахс МЭТҲга ташриф буюрувчилар рўйхати, йўналишлар ва у ерда бўлиш муддатлари ҳамда бошқа керакли маълумотларни кўрсатган ҳолда МЭТҲга олдиндан (унга кириш кунидан олдин) етказиши шарт.
МЭТҲда бўлишга чипталар экотуризм билан шуғулланувчи туристик фирмалар орқали ҳам расмийлаштирилиши мумкин.
23.Ташриф буюрувчилар чиптада кўрсатилган вақтда МЭТҲга кириши, ва уни чиптада кўрсатилган вақтдан кечикмай тарк этиши керак.
МЭТҲда ушланиб қолиш зарурати бўлган тақдирда ташриф буюрувчилар олдиндан, агар имкони бўлмаган тақдирда, имкони бўлиши биланоқ МЭТҲ маъмуриятини, юридик мақомга эга бўлмаган тасарруфида МЭТҲ бўлган давлат органи, юридик ва жисмоний шахсларни уларнинг вакиллари орқали огоҳлантиришлари керак.
Агар МЭТҲда бўлиш пулли бўлса, ташриф буюрувчи кечиккан вақти учун мутаносиб равишда белгиланган суммани тўлаши шарт.
24. Белгиланган йўналишни отлар, эшаклар, туялар ёки уларнинг комбинацияси усулида босиб ўтиладиган бўлса ташриф буюрувчи уларда юриш қоидаларига ва малакасига эга бўлиши ҳамда юриш синовидан ўтиши керак. Агар ташриф буюрувчи уларда юриш қоидаларига ва малакасига эга бўлмаса, у ҳолда ташриф буюрувчи МЭТҲда бўлиш шартларини алмаштириши керак.
25. Ички ёнув двигателли транспорт воситаларидан фақат МЭТҲдан ўтадиган умумий фойдаланишдаги автомобиль йўлларида фойдаланиш мумкин.
МЭТҲда бўлиш вақтида ташриф буюрувчиларнинг шахсий автомототранспорти, шунингдек транспорт ташкилотларининг одам ташувчи автотранспортлари хизматидан фойдаланилганда уларни МЭТҲнинг автоуловлар тўхташ жойида сақлаши лозим. Бунда МЭТҲдаги автотранспортлар тўхташ жойини сувни муҳофаза қилиш зоналари ҳудудида жойлаштирмаслик керак.
МЭТҲга ташриф буюрувчилар белгиланган дам олиш жойига (майдонга) ёки йўналишнинг бошланиш жойига пиёда ёхуд ички ёнув двигатели автомототранспортдан ташқари транспортда етиб боришлари мумкин.
26. Муҳофаза этиладиган табиий объектлар ва комплексларни сақлаш, муҳофаза қилиш, такрор кўпайтириш, шунингдек, табиий офатлар ва бошқа фавқулодда вазиятларда фуқароларнинг хавфсизлигини таъминлаш мақсадида МЭТҲга ёки уларнинг айрим участкаларига кириш доимий ёки вақтинчалик тақиқланиши, тўхтатиб қўйилиши ёхуд чекланиши мумкин.
Агар қонунчиликка мувофиқ МЭТҲ ёки унинг бир қисми туристлар ташриф буюриши тақиқланган ҳудудда жойлашган бўлса, у ерга кириш тақиқланади.
27. Ташриф буюрувчилар МЭТҲда фақат белгиланган муддатларда бўлиши мумкин. Сутканинг белгиланган соатларида ташриф буюрувчиларнинг хавфсизлигини ва/ёки МЭТҲнинг табиий объектлари ва комплексларини муҳофаза қилишни таъминлаш мақсадида чекловлар ўрнатилиши мумкин.
28. МЭТҲга киришга тақиқлар, чекловлар ва тўхтатишлар фуқароларга зудлик билан МЭТҲнинг, тасарруфида МЭТҲ бўлган давлат органлари, юридик ва жисмоний шахсларининг интернет порталлари (сайтлари)да, оммавий ахборот воситаларида ва МЭТҲнинг кириш йўлагидаги маълумотлар тахтасида тегишли маълумотларни жойлаштириш йўли билан етказилади.
МЭТҲда бўлишга олдиндан ҳудудга кириш учун чипта расмийлаштирган шахслар тақиқлар, чекловлар ва тўхтатишлар ҳақида сабаблари кўрсатилган ҳолда зудлик билан огоҳлантирилиши шарт. Бунда бўлғуси ташриф буюрувчиларнинг ҳар бири билан музокаралар юритилади ва айни бир вақтда ташриф муддатларини кўчириш масаласи ҳал этилади. Агар ташриф буюрувчи ташрифни кечиктиришдан бош тортса, билет сотиб олишга тўланган пул қайтариб берилади.
МЭТҲда бўлишга тақиқлар, чекловлар ва тўхтатишлар ташриф буюрувчига чипта расмийлаштиришидан олдин маълум қилинади ва бу чиптада акс эттирилади.
29. Йўналишда ёки жойда (майдонда) қуйидагилар тақиқланади:
ўзлари билан қурол, ит, ёввойи ҳайвонларни овлашга мўлжалланган аслаҳалар олиб кириш, агар йўналиш МЭТҲ режимига мувофиқ тарзда балиқ овлаш жойларидан ўтса — қармоқ бундан мустасно;
ёввойи ҳайвонларга овқат бериш, шунингдек, ҳайвонларни тутиш (овлаш), уялар, инлар, маконларни бузиш;
дарахт ва буталарни кесиш ҳамда уларга зарар етказиш, гуллар, қўзиқоринлар, мевалар, шифобахш ва техник ўсимликларни териш;
рухсат этилмаган жойларда чайлалар қуриш ва палаткалар ўрнатиш, олов ёқиш;
тоғ жинсларига, тошларга, юмалоқ катта тошларга, дарахтларга ёзувлар ёзиш;
табиий объектларнинг ташқи кўринишини бузиш;
сув объектлари, йўналишлар ва майдонларни ифлослантириш ва булғаш;
рухсат этилмаган жойларда чекиш;
йўналишдан чиқиш, шунингдек, ўзбошимчалик билан йўналишни ўзгартириш ёки дам олиш жойи (майдони)ни ўзгартириш.
30. Овқат тайёрлаш ва бошқа мақсадларда ўчоқларда, каминларда ўтин ҳамда гулхан ёқишга МЭТҲ маъмурияти ёки тасарруфида юридик мақомга эга бўлмаган МЭТҲ бўлган юридик ва жисмоний шахслар томонидан белгиланган жойларда рухсат этилади.
Тайёр ўтин ёки муқобил турдаги ёнилғи билан таъминлаш қўшимча пулли хизмат эвазига амалга оширилади.
31. МЭТҲга ташриф буюрувчилар қуйидагиларга мажбур:
муҳофаза этиладиган табиий объект ва комплексларга зарар етказмаслик;
ташриф буюриш вақтига риоя қилиш;
кўрсатилган йўналиш ёки дам олиш жой (майдон)ида бўлиш;
йўналиш ва/ёки дам олиш жойи (майдони)нинг тавсифида кўрсатилган МЭТҲнинг режими ва тақиқларига риоя қилиш;
ёнғин хавфсизлиги қоидаларига риоя қилиш;
йўналиш бўйлаб ўтаётганда ва дам олиш жойи (майдони)да бўлганида гид, йўлбошчи-инструкторнинг кўрсатмаларига амал қилиш;
олинган жиҳозлар ва аслаҳа-анжомлардан эҳтиёткорлик билан фойдаланиш, йўқотиб қўйилган ёки ишдан чиқарилган тақдирда етказилган зарар қийматини қоплаш;
МЭТҲда бўлган вақтида ҳосил бўлган ахлатларни йиғиш ва ахлат йиғиш учун мўлжалланган жойга жойлаш;
ушбу Намунавий қоидаларга ва МЭТҲдаги табиий объектлар ва комплексларни муҳофаза қилиш билан боғлиқ бошқа қонунчилик ҳужжатларида белгиланган талабларга сўзсиз амал қилиш.
Гуруҳ раҳбари МЭТҲга ташриф буюрувчиларнинг хулқ-атворини кузатиб боришга ҳам мажбур.
3-боб. МЭҲТ инфратузилмаси ва хавфсизлик бўйича талаблар
32. МЭТҲ маъмурияти ва тасарруфида юридик мақомга эга бўлмаган МЭТҲ бўлган юридик ва жисмоний шахслар МЭТҲга кириш жойида ташриф буюрувчилар учун маълумот тахталарини жойлаштиради.
Маълумот тахтасида МЭТҲнинг барча туристик йўналишлари, рекреация жойлари, МЭТҲ ёки тегишли давлат органининг ходими бўлмаган ишчиларга мазкур жойларга кириш тақиқланганлиги тўғрисидаги батафсил маълумотлар, давлат ташкилотлари, фуқароларни ўзини ўзи бошқариш органлари, юридик ва жисмоний шахслар тасарруфида бўлган МЭТҲ телефон рақамлари жойлаштирилади.
Мазкур ҳудудда заҳарли ҳайвон ёки ўсимликлар мавжуд бўлган тақдирда, уларнинг тасвирлари ва биринчи тиббий тез ёрдам кўрсатиш усуллари тўғрисида маълумотлар бўлиши ҳамда тегишли огоҳлантиришлар амалга оширилиши керак.
Мазкур маълумотлар йўналишлар схемалари, айниқса йўналиш ва дам олиш зоналарининг хушманзара жойлари, ҳайвонлари, ўсимликлари ва бошқа объектлар суратлари билан бойитилади.
33. Ҳар бир йўналишда унинг узунлиги, мураккаблиги, босиб ўтишга кетадиган ўртача вақт, йўналишни кўрсатувчи асосий белгилар, гуруҳдаги максимал ташриф буюрувчилар сони, тўхташ жойлари, йўналиш участкаларида жойлашган муҳофаза этиладиган объектлар ва комплекслар, улардан фойдаланиш ва муҳофаза қилиш режимлари кўрсатилган бўлиши керак.
Ҳар бир йўналиш бўйича уч қисмдан иборат йўл кўрсаткич ишлаб чиқилади:
а) йўналиш схемаси (йўналиш участка ҳудудларидан ўтишга кетадиган вақт, дам олиш ва таом тайёрлаш жойлари ва бошқа ободонлаштириш атрибутлари кўрсатилган харита/схемада йўналишга тегишли жойларнинг тасвири);
б) йўналишда дуч келиши мумкин бўлган табиий тўсиқлар, жилғалар, дарахтлар ва буталар ҳамда йўл-йўлакай учрайдиган ҳайвон турлари кўрсатилади;
в) мазкур йўналишдаги табиий манзарали жойлар ва уларнинг хусусиятлари ҳақидаги маълумотлар, шунингдек, рекреация зоналари режими ва уларнинг жойлашуви кўрсатилади, агар улар МЭТҲда мавжуд бўлса.
34. МЭТҲда табиатдан фойдаланишга рухсат этилиши мумкинлиги, уларнинг турлари, муддатлари, жойлари ҳақидаги маълумотлар кўрсатилиши керак.
Агар табиатдан умумий фойдаланишга рухсат берилса, бундай ҳолатда қонунчиликка мувофиқ фойдаланиш ҳажмлари кўрсатилади.
35. Ташриф буюрувчиларга батафсилроқ маълумот бериш мақсадида йўл кўрсаткичлар, проспектлар ва буклетлар нашр этилиши, уларда МЭТҲ тўғрисида умумий маълумот, экологик йўналишлар ва рекреация зоналари ҳамда ташриф буюрувчиларнинг ҳудудда ўзини тутиш қоидалари акс эттирилади.
36. МЭТҲ маъмурияти, тасарруфида юридик мақомга эга бўлмаган МЭТҲ бўлган юридик ва жисмоний шахслар муҳофаза этиладиган табиий объектлар ва комплексларни, шу жумладан қуйидаги йўллар билан максимал даражада сақлашга мажбур:
махсус жиҳозланган йўналишлар ташкил қилиш;
йўналишларни кўринарли жойларга ўрнатилган зарур ахборотларга эга бўлган ахборот стендлари билан жиҳозлаш;
МЭТҲ айрим участкаларига ташриф буюришни чекловчи (шу жумладан мавсумий) ва ташриф буюрувчилар учун ҳудудда ўзини тутиш қоидаларини белгилаш;
рухсат этилиши мумкин бўлган ташриф буюриш меъёрларини ўрнатиш;
МЭТҲнинг табиий объектлари ва комплекслари ташқи муҳитга етарли бардош берадиган жойларни рекреация зоналарига ажратиш;
йўналишларда табиий ландшафтларга зарар етказмаган ҳолда, имкон даражасида маҳаллий хомашёлардан қулайликлар яратиш учун инфратузилма элементларини (ўриндиқлар, шийпонлар, тўсиқлар ва бошқаларни) тайёрлаш;
ташриф буюриладиган ҳудуднинг доимий мониторинги ва назоратини таъминлаш.
37. МЭТҲнинг бошқарув режасига йўналишларни ташкил этиш ва улардан фойдаланиш киритилиши керак.
38. Йўналишни танлашда ландшафтлар тури ва рухсат этилган рекреация юкламаси ҳисобга олинади.
39. Йўналишларни ташкил этишда қуйидаги талабларга риоя этилиши керак:
а) йўналиш ноёб турдаги ўсимлик ва ҳайвонот дунёсининг ўсиш ва яшаш муҳитини айланиб ўтиши, заиф табиий объектлар ва комплексларга тегмаслиги, шунингдек дарахт ва буталар кесилаётган, ов ва бошқа турдаги табиатдан махсус фойдаланишни амалга ошириш жойларидан хавфсиз масофада жойлашиши зарур;
б) йўналиш бир ноёб объектдан бошқасига ўтиши, шу билан бирга, барча биологик ва ландшафт хилма-хиллигини, шу жумладан антропоген омилларга учраган участкаларни ҳам қамраб олиши зарур;
в) йўналиш ишлаб чиқилаётган вақтда у ўтадиган трассага аниқлик киритилади, шунингдек, жиҳозланган (шийпонлар, уйчалар, умумий овқатланиш, дам олиш ва гигиеник жойлар) ҳамда жиҳозланмаган тўхташ жойлари белгиланади;
г) агар табиат боғлари, комплекс (ландшафт) буюртмахоналар ва давлат биосфера резерватларида Табиат музейи ташкил этилган бўлса, у ҳолда йўналишда пулли асосда унга ташриф буюриш кўзда тутилади.
40. Фуқароларнинг қисқа муддатли дам олиш жойларида енгил типдаги (палаткалар, шийпонлар, кўчма овқатланиш блоклари ва бошқа) иншоотлар ўрнатишга йўл қўйилади.
41. Узоқ муддатли дам олиш жойларида дам олувчилар учун бино ва иншоотлар, шунингдек, хизмат кўрсатиш объектлари (ошхона, ўйин майдонлари ва бошқалар) жойлаштирилади.
42. Йўналишларда ташриф буюрувчиларнинг хавфсизлигини таъминлаш мақсадида зарур қулайликлар яратиш ишлари олиб борилиши керак.
Сўқмоқ йўл баланд тик жардан хавфсиз масофада ўтказилиши ва унинг оптимал кенглиги 2 метрдан кўп бўлмаслиги лозим. Йўналишдаги йиқилган дарахтлар олиб ташланиши ва талаб қилинган жойларда кўприкчалар ўрнатилиши керак. Сўқмоқ тик қияликлардан (450 ва ундан кўп) ўтганда у ерда зиналар ўйилади ва суянчиқ тўсиқлар ўрнатилади. Сўқмоқ буталар ва йирик ўтлардан тозаланади. Қисқа дам олиш жойларида табиатнинг ландшафтлари, муҳофаза этиладиган объектлари ва комплексларини томоша қилиш учун кузатув пунктлари (енгил шийпон, скамейкалар ва ўтириб расмга оладиган жойлар) ўрнатилади.
МЭТҲда йўналишларни ишлаб чиқишда жойнинг табиий иқлим шароити хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда унинг мураккаблиги аниқланиши керак.
43. МЭТҲ маъмурияти, тасарруфида юридик мақомга эга бўлмаган МЭТҲ бўлган юридик ва жисмоний шахслар МЭТҲда жиҳозланган ахлатларни йиғиш жойларини ташкил қилиши шарт.
Йўналишдаги дам олиш майдонларида ҳожатхоналар мавжуд бўлиши керак.
44. Йўналиш бўйича гулхан ёқиш фақат йўналиш дастурида олдиндан белгиланган бўлса ва фақат махсус ажратилган жойда, ёнғин хавфсизлиги қоидаларига риоя қилинган ҳолда рухсат этилади.
Тўхташ жойлари, кемпинглар зарур асбоб-анжомлар (ўт ўчириш мосламалари ва огоҳлантириш тахталари ) билан жиҳозланган бўлиши керак.
45. МЭТҲ маъмурияти, тасарруфида юридик мақомга эга бўлмаган МЭТҲ бўлган юридик ва жисмоний шахслар ҳудудда турғун тиббий ёрдам кўрсатиш пункти бўлишини таъминлаши шарт. Ушбу пунктда фуқароларга биринчи тиббий ва врач кўригигача бўлган ёрдамни бериш учун барча керакли жиҳозлар, дори-дармонлар захираси, боғлаш материаллари ва бошқа тиббий воситалар бўлиши, штатдаги тиббиёт ходими (энг камида фельдшер), шунингдек йўналишда жароҳат олган шахсни дарҳол тиббий пунктга етказиш ва зарур ҳолларда уни тиббиёт муассасасига эвакуация қилиш учун транспорт воситаси бўлиши керак.
46. Ташриф буюрувчилар гуруҳи МЭТҲда бўлган вақтда жароҳат олган шахсларга биринчи врач кўригигача ёрдам кўрсатиш учун МЭТҲ маъмурияти, тасарруфида юридик мақомга эга бўлмаган МЭТҲ бўлган юридик ва жисмоний шахсларнинг ваколатли вакилидан барча керакли воситалар билан тўлдирилган тиббий аптечкани мажбурий тарзда олиши шарт. МЭТҲга ташриф тугагандан кейин ташриф буюрувчилар тиббий аптечкани олинган ҳолатидагидек қайтариб беришга мажбур.
Тиббий аптечка, дори-дармонлар ва бошқа воситалар йўқотиб қўйилганда, ташриф буюрувчилар уларнинг нархларини қоплашга мажбур.
Ташриф буюрувчилар гуруҳи ўзларининг тиббий аптечкасига ҳам эга бўлиши мумкин.
47. МЭТҲда бўлиш экскурсияни олиб борувчи (гид ёки йўлбошчи-инструктор) ҳамроҳлигида амалга оширилади. Экскурсияни олиб борувчи ташрифчи жароҳат олганда, заҳарли ҳашоратлар, илонлар чаққанда ва инсон ҳаёти ҳамда соғлиғига хавф туғдирувчи бошқа фавқулодда вазиятларда биринчи тез тиббий ёрдам бериш усулларига эга бўлиши керак.
48. Экскурсияни олиб борувчи (гид ёки йўлбошчи-инструктор) вазифасини МЭТҲ вакили ёки тасарруфида юридик мақомга эга бўлмаган МЭТҲ бўлган юридик шахс томонидан шартнома асосида жалб қилинган шахс, шунингдек, тасарруфида юридик мақомга эга бўлмаган МЭТҲ бўлган жисмоний шахслар бажариши мумкин. Хорижий туристларга хизмат кўрсатишга экскурсияни олиб борувчилар ёки таржимонлар жалб этилиши мумкин.
Гидлар (экскурсияни олиб борувчилар), йўлбошчи-инструкторлар хизматлари жисмоний шахслар ёки юридик шахсларнинг хизматчилари томонидан фақат Ўзбекистон Республикаси Туризмни ривожлантириш давлат қўмитаси берадиган малака сертификати олингандан сўнг амалга оширилиши мумкин.
49. Фавқулодда ҳолатлар учун МЭТҲда огоҳлантириш тизими ва фавқулодда вазиятлар хизмати билан боғланиш учун алоқа воситалари ўрнатилиши кўзда тутилади. Ташрифчиларга ҳудудда бўлганида бериладиган эслатмада уларнинг ушбу ҳолатларда ҳаракатланиш тартиби, МЭТҲ бўйича навбатчининг телефон рақами кўрсатилган бўлади.
МЭТҲда уяли алоқа ёки бошқа алоқа воситалари ишламаётган ҳолатларда, ташрифчи тегишли чоралар кўриш учун бахтсизлик/фавқулодда вазият ҳақидаги хабарни етказиши мумкин бўлган жой танланади ва унга бориш йўлни кўрсатувчи белгилар билан таъминланади.
Агар МЭТҲда белгилар билан огоҳлантириш тизими мавжуд бўлса (рангли ва овозли сигналлар, пиротехник машъалалар (факеллар), оддий тутун) бундай ҳолатда МЭТҲ вакили шундай белгилар берилиши тўғрисида ташриф буюрувчиларга тушунтириш беради.
4-боб. Якунловчи қоидалар
50. МЭТҲда бўлиш билан боғлиқ низолар қонунчиликда белгиланган тартибда ҳал қилинади.
51. Ушбу Намунавий қоидаларни ҳамда МЭТҲ режимини бузган шахслар қонунчиликда белгиланган тартибда жавобгар бўладилар.
МЭТҲнинг муҳофаза этиладиган табиий объектлари, комплекслари ва мулкига зарар етказилса, етказилган зарар қонунчиликда белгиланган тартибда ундирилади.
МЭТҲда бўлиш Намунавий қоидаларига ИЛОВА
МЭТҲда бўлишнинг 20__ йил ______________ даги ___-сон чиптаси ______________________________________________________ муҳофаза этиладиган табиий ҳудуд номи Ташриф буюрувчиларнинг фамилияси, исми, отасининг исми Фуқаролиги Туғилган санаси, паспорт рақами ва серияси Гуруҳ раҳбари 2-ташриф буюрувчи 3-ташриф буюрувчи 4-ташриф буюрувчи 5-ташриф буюрувчи 6-ташриф буюрувчи 7-ташриф буюрувчи 8-ташриф буюрувчи 9-ташриф буюрувчи 10-ташриф буюрувчи Йўналишлар Майдонлар Кириш жойи Чиқиш жойи Кириш санаси ва вақти Чиқиш санаси ва вақти Йўналишда, майдонда фойдаланишга рухсат этилган Олинган жиҳозлар, анжомлар ва бошқа буюмлар Сони Қайтарилган жиҳозлар, анжомлар ва бошқа буюмлар Сони Мен ва гуруҳ аъзолари ушбу бланкадаги барча талаблар ва ташриф буюриш қоидаларига розимиз. Гуруҳ раҳбари___________________________________________________________________ __________________________________ Имзо сана Мен гуруҳга барча зарур ёрдамлар беришни зиммамга оламан, Гид / инструктор, йўлбошчи-инструктор_____________________________________________ __________________________________ Фамилияси, исми, отасининг исми, Имзо сана Изоҳлар Йўналишда ёки жойда (майдонда) қуйидагилар тақиқланади: ўзлари билан қурол, ит, ёввойи ҳайвонларни овлашга мўлжалланган аслаҳалар олиб кириш, қармоқ бундан мустасно — агар йўналиш МЭТҲ режимига мувофиқ тарзда балиқ овлаш жойларидан ўтса; ёввойи ҳайвонларга овқат бериш ҳамда ҳайвонларни тутиш (овлаш), уялар, инлар, маконлар (ёввойи ҳайвонларнинг ер остидаги яшаш жойлари)ни бузиш; дарахт ва буталарни кесиш ҳамда уларга зарар етказиш, гуллар, қўзиқоринлар, мевалар, шифобахш, техник ўсимликларни териш; рухсат этилмаган жойларда чайлалар қуриш ва палаткалар ўрнатиш, олов ёқиш; тоғ жинсларига, тошларга, юмалоқ катта тошларга, дарахтларга ёзувлар ёзиш; табиий объектларнинг ташқи кўринишини бузиш; сув объектларини, йўналишларни ва майдонларни ифлослантириш ва булғаш; белгиланмаган жойларда чекиш; йўналишдан чиқиш, шу билан бирга, ўзбошимчалик билан йўналишни ёки дам олиш жойини (майдонини) ўзгартириш. ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Йўналишда ёки жойда (майдонда) қуйидагилар чекланади: ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Ташриф буюрувчилар қуйидагиларга мажбур: муҳофаза этиладиган табиий объект ва комплексларга зарар етказмаслик; ташриф буюриш вақтига риоя қилиш; кўрсатилган йўналиш ёки дам олиш жой (майдон)ида бўлиш; йўналиш ва/ёки дам олиш жойи (майдони)нинг тавсифида кўрсатилган МЭТҲнинг режими ва тақиқларга риоя қилиш; ёнғин хавфсизлиги қоидаларига риоя қилиш; йўналиш бўйлаб ўтаётганда ва дам олиш жойида (майдонда) бўлганида гиднин?, йўлбошчи-инструкторнинг кўрсатмаларига амал қилиш; олинган жиҳозлардан, аслаҳа-анжомлардан эҳтиёткорлик билан фойдаланиш, йўқотиб қўйган ёки ишдан чиқарган тақдирда етказилган зарар қийматини қоплаш; МЭТҲда бўлган вақтда ҳосил бўлган ахлатни йиғиш ва ахлат йиғиш учун мўлжалланган жойга жойлаш; ушбу Намунавий қоидаларга ва МЭТҲдаги табиий объектлар ва комплексларни муҳофаза қилиш билан боғлиқ қонун ҳужжатларида белгиланган бошқа талабларга сўзсиз амал қилиш. Ташриф буюриш қоидалари, МЭТҲ режими бузилса ташриф буюрувчилар маъмурий жавобгарликка тортиладилар, МЭТҲнинг муҳофаза этиладиган табиий объектлари ва комплекслари ҳамда мулкига зарар етказилган тақдирда ёки улар йўқотиб қўйилганда қонунчиликда белгиланган тартибда келтирилган зарар ундирилади. Гуруҳ раҳбари МЭТҲга ташриф буюрувчиларнинг хулқ-атворини кузатиб боришга ҳам мажбур.
Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 8 январдаги 13-сон қарорига 2-ИЛОВА
Айрим муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларда бўлиш учун тўловлар ундириш тартиби тўғрисида
1. Ушбу Низом айрим муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларда бўлиш учун тўловлар ундириш тартибини белгилайди.
Ушбу Низомнинг талаблари давлат қўриқхоналари қўриқланма зоналарининг экологик туризмни ташкил этишга берилган қисмида бўлиш учун тўловлар ундиришга ҳам жорий қилинади.
2.Тасарруфида МЭТҲ бўлган давлат органининг, юридик ёки жисмоний шахсларнинг қарорлари асосида МЭТҲда бўлиш учун тўлов ҳар бир ташриф буюрувчи учун суткасига базавий ҳисоблаш миқдорининг 5 фоизи миқдорида, чипта расмийлаштирилмасдан олдин тўланади.
3. МЭТҲда бўлиш учун ҳақ тўлаш қонунчиликда белгиланган тартибда нақд пул ва нақд пулсиз шаклда амалга оширилади.
4. Юридик мақомга эга бўлган МЭТҲда бўлиш учун тўловлар ушбу юридик шахсларнинг ҳисоб рақамига тушади. Давлат органлари, юридик ва жисмоний шахслар тасарруфидаги юридик мақомга эга бўлмаган МЭТҲда, шунингдек, табиат ёдгорликлари, рекреация зоналарида бўлиш учун тўловлар ушбу давлат органлари ёки юридик ва жисмоний шахслар ҳисоб рақамига тушади.
5. Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг қуйидаги тоифаларидан МЭТҲда бўлиш учун ҳақ олинмайди:
Иккинчи жаҳон уруши қатнашчилари ва ногиронлиги бўлган шахслар, шунингдек, уларга тенглаштирилган шахслар;
Иккинчи жаҳон уруши фронт орти меҳнат фахрийлари;
I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар;
меҳнат фахрийлари ва нафақадаги шахслар;
Ижтимоий қўллаб-қувватлаш марказлари қарамоғидаги шахслар;
7 ёшгача бўлган болалар;
«Меҳрибонлик» уйлари тарбияланувчилари ва «Ғамхўрлик» марказларида жойлаштирилган шахслар;
оддий аскар ва сержант таркибига кирувчи лавозимларда муддатли ҳарбий хизматни ўтаётган ҳарбий хизматчилар.
6. Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг қуйидаги тоифаларидан МЭТҲда бўлиш учун тўлов белгиланган тўловнинг 50 фоизи миқдорида ундирилади:
умумтаълим мактаблари ўқувчилари;
ўрта махсус, касб-ҳунар таълими ва олий таълим муассасалари талабалари.
7. МЭТҲ маъмурияти, тасарруфида МЭТҲ бўлган юридик ёки жисмоний шахслар ташриф буюрувчиларга ушбу ҳудудларда бўлиши билан боғлиқ қуйидаги пулли хизматларни таклиф қилиш ҳуқуқига эга:
гид ва йўлбошчи хизматларини таклиф қилиш;
вақтинчалик фойдаланиш учун палатка, махсус ухлаш қоплари, идишлар ҳамда ошхона жиҳозлари ва бошқа буюмлар бериш;
йўналишни босиб ўтиш ва юкларни ташиш учун от, эшак, туялар бериш;
исиниш ва овқат тайёрлаш учун ўтин ва бошқа турдаги ёнилғи маҳсулотлари, шунингдек, озиқ-овқат маҳсулотлари ва ичимлик сув бериш;
МЭТҲ маъмурияти, тасарруфида юридик мақомга эга бўлмаган МЭТҲ бўлган юридик ва жисмоний шахслар томонидан, қонунчиликда белгиланган тартибда, айрим турдаги табиатдан фойдаланишлар, экологик туризм, рекреация ва илмий изланишлар олиб бориш учун бошқа турдаги хизматлар таклиф қилиниши мумкин.
8. Чет эл фуқароси, фуқаролиги бўлмаган шахслар ҳамда Ўзбекистон Республикаси фуқаролари учун хизмат кўрсатганлик учун тўловлар бир хил бўлиши лозим. Кўрсатилган хизматлар учун тўлов шакли қонунчиликка мувофиқ томонлар келишуви бўйича белгиланади.
9. Кўрсатиладиган хизматлар рўйхати ва уларга тўланадиган тўловларнинг миқдори:
тасарруфида МЭТҲ бўлган давлат органлари томонидан Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг ҳудудий бўлинмалари билан келишилган ҳолда;
тасарруфида юридик мақомга эга бўлмаган МЭТҲ бўлган юридик ва жисмоний шахслар қарорлари билан белгиланади.
10. Иккинчи жаҳон уруши қатнашчилари ва ногиронлиги бўлган шахслар, уларга тенглаштирилган шахслар, Иккинчи жаҳон уруши фронт орти меҳнат фахрийлари, интернат-уйлар қарамоғидаги, «Меҳрибонлик» уйлари, «Ғамхўрлик» марказлари, Ижтимоий қўллаб-қувватлаш марказлари қаромоғидаги шахслар кўрсатиладиган хизмат учун тўловлардан озод қилинади.
I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар, меҳнат фахрийлари, нафақадаги шахслар, 7 ёшгача бўлган болалар, оддий аскар ва сержант лавозимларида муддатли хизмат ўтаётган ҳарбий хизматчилар кўрсатиладиган хизматлар учун тўловни белгиланган тарифнинг 50 фоизи миқдорида тўлайди.
11. Ушбу Низомнинг 5 , 6 ва 10-бандларида кўрсатилган Ўзбекистон Республикаси фуқароларига имтиёзлар берилиши учун қуйидаги ҳужжатлар асос бўлади:
Иккинчи жаҳон уруши қатнашчилари ва ногиронлиги бўлган шахслар, ветеранлар ва нафақадаги шахслар учун — белгиланган шаклдаги гувоҳнома ёки ушбу мақомни тасдиқловчи бошқа ҳужжат;
Ижтимоий қўллаб-қувватлаш марказлари қарамоғидаги шахслар — паспорт ва тегишли тиббий-ижтимоий муассаса маълумотномаси;
«Меҳрибонлик» уйи тарбияланувчилари ва «Ғамхўрлик» марказларида жойлаштирилган шахслар учун — тегишли таълим ёки тиббий-ижтимоий муассаса маълумотномаси ёхуд муассаса раҳбари томонидан тасдиқланган ташриф буюрувчилар рўйхати;
7 ёшга тўлмаган болалар учун — туғилганлик ҳақида гувоҳнома;
I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар учун — пенсия гувоҳномаси;
оддий аскар ва сержант лавозимларида муддатли хизматни ўтаётган ҳарбий хизматчилар учун — чақириқ бўйича ҳарбий хизматни ўтаётганлиги ёзилган ҳарбий билет;
мактаб ўқувчилари, ўрта махсус, касб-ҳунар таълими ва олий ўқув муассасаси талабалари учун — туғилганлик ҳақида гувоҳнома нусхаси ёки талабалик гувоҳномаси ёхуд тегишли ўқув муассасаси раҳбари томонидан тасдиқланган ўқувчилар (талабалар) рўйхати.
12. Агар ташриф буюрувчи МЭТҲда жойлашган пул тўланадиган бошқа ҳудудга кирмоқчи бўлса, у ҳолда улардан фақат биринчиси учун ҳақ олинади.
13. МЭТҲда бўлиш учун кўрсатилган пулли хизматдан тушган тушум ва харажатлар бўйича ҳисоботлар қонунчиликда белгиланган тартибда юритилади.
14. МЭТҲда бўлиш билан боғлиқ ҳолдаги низолар қонунчиликда белгиланган тартибда ҳал этилади.
15. Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчиликда белгиланган тартибда жавоб берадилар.
Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ
Тошкент ш.,
2018 йил 8 январь,
13-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
qarori
NAMUNAVIY QOIDALARI
NIZOM
Muhofaza etiladigan tabiiy hududlarda boʻlishni tartibga solishning ayrim masalalari toʻgʻrisida
“Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining ijrosini taʼminlash va muhofaza etiladigan tabiiy hududlarda fuqarolarning rekreatsiya, ekologik va boshqa turdagi turizmlarga boʻlgan huquqlarini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
1. Quyidagilar:
Muhofaza etiladigan tabiiy hududlarda boʻlishning Namunaviy qoidalari 1-ilovaga muvofiq;
Ayrim muhofaza etiladigan tabiiy hududlarda boʻlish uchun haq undirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizom 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Tasarrufida muhofaza etiladigan tabiiy hududlar (keyingi oʻrinlarda METH deb ataladi) boʻlgan davlat organlari, yuridik va jismoniy shaxslar ushbu qaror bilan tasdiqlangan Muhofaza etiladigan tabiiy hududlarda boʻlishning Namunaviy qoidalari asosida Muhofaza etiladigan tabiiy hududlarda boʻlish qoidalarini ikki oy muddatda ishlab chiqsin va tasdiqlasin hamda ularga rioya etish yuzasidan qatʼiy nazorat oʻrnatilishini taʼminlasin.
3. Belgilansinki:
METHda boʻlish uchun toʻlov har bir tashrif buyuruvchi uchun sutkasiga bazaviy hisoblash miqdorining 5 foizi miqdorida amalga oshiriladi;
2023-yilning 1-yanvarigacha davlat METHda shakllantirilgan budjet tashkilotlarini rivojlantirish jamgʻarmasining foydalanilmay qolgan mablagʻlari, shu jumladan METHlarda boʻlish va ular tomonidan koʻrsatilgan xizmatlar uchun tushumlar kalendar yil oxirida olib qoʻyilmaydi va keyinchalik ulardan belgilangan tartibda foydalaniladi;
tasarrufida METH boʻlgan yuridik shaxslar ekologik va boshqa turdagi turizmlarni tashkil etish uchun turistik faoliyat olib borishga litsenziya olishi va belgilangan tartibda turistik xizmatlarni sertifikatsiyadan oʻtkazishi lozim;
tasarrufida yuridik maqomga ega boʻlmagan xususiy buyurtmaxonalari va pitomniklari boʻlgan jismoniy shaxslar faqat ekskursiya xizmatlari koʻrsatish qismi boʻyicha turistik faoliyat olib borish huquqiga ega. Bu faoliyat gid va yoʻlboshlovchi-instruktorga belgilangan tartibda beriladigan malakaviy sertifikat olingandan keyin amalga oshiriladi.
4. Yuridik maqomga ega boʻlgan METHga, tasarrufida METH mavjud boʻlgan davlat organlari va yuridik shaxslar rekreatsiya va ekologik turizmni tashkil etish hamda oʻtkazishni taʼminlash maqsadida yuridik shaxs tashkil etmagan holda METHga tashrif va koʻrsatilgan xizmatlardan tushgan mablagʻlar evaziga qoʻshimcha gid, yoʻlboshlovchi va boshqa ishchilar shtat birliklarini kiritish huquqi berilsin.
5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari Q.V. Akmalov hamda Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisi B.T. Qoʻchqarov zimmasiga yuklansin.
Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 8-yanvardagi 13-son qaroriga 1-ILOVA
Muhofaza etiladigan tabiiy hududlarda boʻlishning
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Ushbu Namunaviy qoidalar majmua (landshaft) buyurtma qoʻriqxonalari, tabiat bogʻlarining rekreatsiya zonalari, ulardan xoʻjalik va boshqa maqsadlarda foydalanish (qoʻriqxona zonalaridan tashqari), davlat tabiat yodgorliklari, buyurtma qoʻriqxonalari, tabiiy pitomniklar va baliq xoʻjaligi zonalari, kurort tabiiy hududlarning uchinchi zonalari, rekreatsiya zonalari, suv obyektlari sanitariya muhofazasining ikkini va uchinchi zonalari, suvni muhofaza qilish zonalari, qirgʻoqboʻyi mintaqalari, davlat biosfera rezervatlarining bufer hamda oʻtish zonalarida (qoʻriqxona zonasidan tashqari) boʻlish tartibi va shartlarini belgilaydi.
Ushbu Namunaviy qoidalarning talablari davlat qoʻriqxonalarida ekologik turizmni rivojlantirish uchun davlat qoʻriqxonalariga berilgan qoʻriqlanma zonasi qismida boʻlish tartib va shartlariga ham taalluqlidir.
2. Ushbu namunaviy qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
muhofaza etiladigan tabiiy hududlar maʼmuriyati (keyingi oʻrinlarda METH maʼmuriyati deb ataladi) — boshqaruv organlari, direktor va uning oʻrinbosar(lar)i, boshqa mansabdor shaxslar (rahbar xodimlar), tizimdagi boʻlimlarning boshliqlari (rahbarlari) (yuridik maqomga ega boʻlgan METHda);
METHga tashrif buyuruvchilar guruhi — uch va undan ortiq (qoida tariqasida 10 kishigacha) shaxslarning guruh rahbari hamrohligida uyushgan tartibda METHda boʻlishi;
METHga fuqarolarning kirishi — jismoniy shaxslarning METHni koʻrish maqsadida uning hududiga kirish imkoniyati;
muhofaza etiladigan tabiiy hududlar — yer uchastkasining va (yoki) suv kengliklarining (akvatoriyalarning) ustuvor ekologik, ilmiy, madaniy, estetik, rekreatsiya va sanitariya-sogʻlomlashtirish ahamiyatiga molik boʻlgan, xoʻjalik maqsadidagi doimiy yoki vaqtincha foydalanishdan toʻliq yoki qisman chiqarilgan uchastkalari muhofaza etiladigan tabiiy hududlar hisoblanadi.
METHga tashrif buyuruvchi — METHga kirishni amalga oshiruvchi jismoniy shaxs;
METHga tashrif buyurish — jismoniy shaxsning ekologik, madaniy, estetik va boshqa maqsadlarda tabiatdan foydalanish huquqini amalga oshirish uchun ushbu Namunaviy qoidalarga muvofiq METHda boʻlish;
METHning rejimi (METHni muhofaza qilish va undan foydalanish rejimi) — qonunchilikda va METH nizomlariga muvofiq, ularning toifalari va turlaridan kelib chiqib, muhofaza etiladigan tabiiy obyektlar va komplekslarni saqlash, takror koʻpaytirish va tiklashga yoʻnaltirilgan ruxsat etuvchi, cheklovchi va taqiqlovchi meʼyorlar, talablar va chora-tadbirlar tizimi;
3. Fuqarolarning quyidagi METHga kirishi taqiqlanadi:
davlat qoʻriqxonalari, davlat biosfera rezervatlari va tabiat bogʻlarining qoʻriqxona zonalariga, suv obyektlarining sanitariya muhofazasi va kurort tabiiy hududlarining birinchi zonalariga;
noyob va yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan oʻsimlik va hayvonot turlari hamda ularning oʻsish va yashash muhitini muhofaza qilish maqsadida boshqa METH yoxud ularning ayrim qismlariga, ushbu bandning toʻrtinchi xatboshidagi holatlar bundan mustasno.
Ushbu bandning ikkinchi va uchinchi xatboshisida keltirilgan holatlarda METHga kirishga, uning ishchi xodimi boʻlmagan fuqarolar yoki tasarrufida METH boʻlgan yuqori davlat idoralari xodimlari faqat noyob va yoʻqolib ketish xavfi ostidagi oʻsimlik va hayvonot turlari, ularning oʻsish va yashash muhitini oʻrganishga oid ilmiy izlanishlar oʻtkazish maqsadida ruxsatnoma asosida yoʻl qoʻyiladi. Ruxsatnoma shu METH maʼmuriyati yoki u tasarrufida boʻlgan yuqori davlat organi tomonidan beriladi.
Chegara zonasida joylashgan METHlarga kirish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
4. METHda boʻlish:
rekreatsiya;
tabiatdan foydalanish;
aholining madaniy-estetik, ekologik taʼlim va tarbiya;
ilmiy tadqiqot faoliyati maqsadlarida amalga oshiriladi.
METHda boʻlish bir vaqtning oʻzida bir nechta maqsadlarda amalga oshirilishi mumkin.
5. METHda boʻlish qoidalari ushbu Namunaviy qoidalar asosida tasarrufida METH boʻlgan davlat organlari, yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan ishlab chiqiladi.
METHda boʻlish qoidalari:
suvni muhofaza qilish zonalari va qirgʻoqboʻyi mintaqalari boʻyicha — Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi tomonidan;
oʻz tasarrufidagi METH boʻyicha — Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi tomonidan;
suv obyektlarining sanitariya muhofaza zonalari boʻyicha — Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi tomonidan;
oʻz tasarrufidagi METH boʻyicha — Oʻzbekiston Respublikasi Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi tomonidan;
ushbu bandning uchinchi — oltinchi xatboshida belgilangan METHlardan boshqalari uchun — Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi.
6. METHda boʻlish qoidalari tasarrufida mazkur hududlar boʻlgan davlat organlari, yuridik va jismoniy shaxslarning hamda METHning oʻz internet sahifalari (saytlari)da majburiy tartibda joylashtiriladi.
METHda boʻlish va xavfsizlik qoidalari bevosita uning kirish yoʻlagidagi maʼlumot taxtalariga (stendlariga) joylashtiriladi hamda tashrif buyuruvchilarga maxsus tayyorlangan eslatma shaklida tarqatiladi.
7. Fuqarolarning ayrim METHga kirishi pulli asosda amalga oshirilishi mumkin.
METH tashrif buyuruvchilarga qonunchilikda belgilangan tartibda pulli xizmat koʻrsatishi mumkin.
Koʻrsatiladigan xizmatlar uchun toʻlov xizmatlar roʻyxati va ular uchun toʻlanadigan pul miqdori:
Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining hududiy organlari bilan kelishilgan holda tasarrufida METH boʻlgan davlat organlari tomonidan;
tasarrufida METH boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan aniqlanadi.
8. METHda boʻlish, uning maʼmuriyati, yuridik maqomga ega boʻlmagan, tasarrufida METH boʻlgan davlat organlari, yuridik va jismoniy shaxslar yoki ularning vakolatli vakili tomonidan yoxud elektron axborot vositalari orqali, belgilangan tartibda elektron shaklda rasmiylashtirilgan tashrif chiptasi orqali amalga oshiriladi.
9. METHda rekreatsiya maqsadida boʻlish uyushgan holda, ekologik turizm yoʻli bilan yoki fuqarolar METHning belgilangan joylariga mustaqil kelishi bilan amalga oshiriladi.
10. METHda tabiatdan foydalanish maqsadida boʻlish faqat uning boshqaruv rejasida belgilangan joylarda amalga oshirilishi mumkin. METHning boshqaruv rejalari ular tasarrufida boʻlgan tegishli davlat organlari, yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan tasdiqlanadi.
METHda tabiatdan maxsus foydalanish maqsadida boʻlish uchun, tashrif buyuruvchi qonunchilikda belgilangan tartibda mazkur foydalanishga ruxsatnoma olishi zarur.
Oʻsimlik va hayvonot dunyosi obyektlaridan, shu jumladan ularning qismlari yoki boshqa namunalaridan kolleksiyalar toʻplash tartibi, shuningdek, tabiatdan foydalanishning boshqa turlari qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.
11. METHda madaniy — estetik, aholining ekologik taʼlim va tarbiyasi maqsadida boʻlish tashrif buyuruvchilar tomonidan mustaqil, shuningdek, taʼlim yoki boshqa muassasalar tomonidan shakllantirilgan tashrif buyuruvchilar guruhlari tomonidan ham amalga oshiriladi.
12. Tabiiy obyektlari va komplekslarini muhofaza etish, takror koʻpaytirish, tiklash va ulardan barqaror foydalanishni oʻrganish boʻyicha mavzularda ilmiy-tadqiqotlar olib borish uchun METHda boʻlish, ilmiy tashkilotlar, oʻquv muassasalari va alohida mutaxassislar bilan shartnoma asosida amalga oshiriladi.
13. METHning tabiiy obyektlari va komplekslarini boshqa mavzularda oʻrganish uchun unda boʻlish ushbu Namunaviy qoidalarda belgilangan tartibga muvofiq amalga oshiriladi.
2-bob. METHda boʻlish tartibi
14. METHda boʻlish quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
oldindan belgilangan yoʻnalish boʻylab aniqlangan joylarda (maydonlarda) vaqtinchalik joylashib va dam olib yoki bir yoʻla ikkalasini ham amalga oshirish;
METHning belgilangan joylarida dam olish maqsadida boʻlish;
METHda tabiatdan foydalanish maqsadida boʻlish;
METHda ekologik taʼlim va tarbiya olish uchun, shuningdek, madaniy-estetik ehtiyojlarini qondirish maqsadida boʻlish;
METHda tabiiy obyektlar va majmualarni kuzatish, ilmiy tadqiqotlar uchun namuna va boshqa materiallarni yigʻish uchun boʻlish.
15. METHda boʻlish guruh boʻlib tashrif buyuruvchilar tomonidan amalga oshiriladi. Guruh aʼzolari orasidan uning rahbari aniqlanadi. Voyaga yetmagan shaxslar METHda faqat katta yoshdagilar hamrohligida boʻlishlari mumkin.
16. Tashrif buyuruvchilarning xavfsizligini va METHning tabiiy obyektlari va komplekslarini saqlashni taʼminlash maqsadida METH vakolatli xodimlari unda boʻlishning amaldagi qoidalari bilan tanishtiradi va tushuntirish beradi.
17. METHga tashrif buyuruvchilar, 7 yoshga toʻlmagan shaxslardan tashqari, shu jumladan tushuntirish bergan vakolatli shaxs maxsus jurnalga imzo chekishi shart.
18. METHning vakolatli ishchisi tashrif buyuruvchilarni hududda kino, video, suratga olish shartlari bilan tanishtirishga, shu jumladan tasvirga olingan materiallarning nusxalarini taqdim etish shartlariga rioya etish va kirish mumkin boʻlmagan joylar haqida ogohlantirishga majbur.
MEHTda kino, video, suratga olish u yerdagi hayvonlarni bezovta qilmasligi va tabiatdagi tabiiy jarayonlarga hech qanday taʼsir koʻrsatmasligi kerak.
Kino, video, suratga olish jarayonida hayvonlarning uyalari, boshqa yashirinish yoki boshpana joylarini buzish va koʻchirish hamda ularning bolalarini taqib qilish va onasidan ajratish taqiqlanadi.
Hayvonlarni koʻpayish mavsumida ularning uyalari, inlari, makonlari va baliqlarning uvildiriq sochadigan joylari hamda hayvonlarni qishki uyquga ketadigan joylarining yaqinlarida, qoida tariqasida, ilmiy va maʼrifiy maqsadlarda kino-, video-, fotosuratga olishga faqat METH maʼmuriyati, yuridik maqomga ega boʻlmagan, tasarrufida METH boʻlgan davlat organlari, yuridik va jismoniy shaxslarning ruxsatnomasi asosida ruxsat etiladi.
METHda kino, video bosma va boshqa mahsulotlarni ishlab chiqarish uchun tasvirga olish u bilan, shuningdek, tasarrufida yuridik maqomga ega boʻlmagan METH boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar bilan shartnoma asosida amalga oshiriladi.
19 . METHga tashrif buyuruvchilar unda boʻlish qoidalari, yoʻnalishlari hamda dam olish joylari (maydonlari), tanlangan yoʻnalishning va/yoki joy (maydoni)ning tavsifi bilan tanishishi kerak va quyidagilarni oʻzi uchun aniqlab olishi kerak:
METHda boʻlish muddati;
aniq yoʻnalish (lar), joy (lar) (maydon (lar));
zarur resurslar va ularning miqdori (oʻtin va boshqa turdagi yoqilgʻi, oziq-ovqatlar va boshqalar);
zarur jihozlar va ularning soni (palatkalar, koʻrpa-toʻshaklar, idish va boshqalar);
otlar, eshaklar, tuyalar va boshqa turdagi zarur transport vositalari;
gid, yoʻlboshlovchi-instruktor.
20. Tashrif buyuruvchilar oʻzlari bilan kerakli oziq-ovqat, ovqat tayyorlash uchun kerakli uskunalar, boshqa buyumlarni olib kelishi yoki METHga kirishda olishi (ijaraga) mumkin.
21. Tashrif buyuruvchilarning METHda harakatlanish yoʻnalishlari ustunlarda yoki boshqa barqaror obyektlarda raqamlanadi va koʻrsatkichlar bilan belgilanadi.
Vaqtinchalik turish va dam olish maydonlari ustun koʻrinishidagi yoki boshqa barqaror obyektlarda joyida koʻrsatkichlar bilan belgilanadi.
Tashrif buyuruvchilarning harakatlanadigan har bir yoʻnalishi va vaqtinchalik turish hamda dam olish maydonlari ularni batafsil tasniflovchi qoʻllanmalar va chizmalar bilan rasmiylashtirilgan boʻlishi kerak, ular tashrif buyuruvchilar METHda boʻlgan davrida beriladi. Har bir qoʻllanmada taqiqlar va/yoki cheklovlar, shuningdek, tabiiy obyektlarni muhofaza qilish va ulardan foydalanishning boshqa shartlari koʻrsatiladi.
22. METHga tashrif buyuruvchilar aniq yoʻnalishlarni yoki aniq maydonlarni tanlashadi.
METHda boʻlishga chipta ushbu Namunaviy qoidalarning ilovasiga muvofiq barcha guruh qatnashchilari, hududda boʻlish muddati, yoʻnalishlar va/yoki maydonlar raqamlari va boshqa kerakli maʼlumotlar koʻrsatilgan holda guruh rahbari nomiga rasmiylashtiriladi.
METHda boʻlish chiptasi unga kirish joyida yoki ushbu Namunaviy qoidalarning va boshqa qonunchilik talablarini bajargan holda elektron hujjat shaklida rasmiylashtirilishi mumkin. Agar uzoqda joylashgan METHda aloqa vositalari yoʻq boʻlsa, METHda boʻlish chiptasini elektron aloqa vositalari orqali sotgan shaxs METHga tashrif buyuruvchilar roʻyxati, yoʻnalishlar va u yerda boʻlish muddatlari hamda boshqa kerakli maʼlumotlarni koʻrsatgan holda METHga oldindan (unga kirish kunidan oldin) yetkazishi shart.
METHda boʻlishga chiptalar ekoturizm bilan shugʻullanuvchi turistik firmalar orqali ham rasmiylashtirilishi mumkin.
23.Tashrif buyuruvchilar chiptada koʻrsatilgan vaqtda METHga kirishi, va uni chiptada koʻrsatilgan vaqtdan kechikmay tark etishi kerak.
METHda ushlanib qolish zarurati boʻlgan taqdirda tashrif buyuruvchilar oldindan, agar imkoni boʻlmagan taqdirda, imkoni boʻlishi bilanoq METH maʼmuriyatini, yuridik maqomga ega boʻlmagan tasarrufida METH boʻlgan davlat organi, yuridik va jismoniy shaxslarni ularning vakillari orqali ogohlantirishlari kerak.
Agar METHda boʻlish pulli boʻlsa, tashrif buyuruvchi kechikkan vaqti uchun mutanosib ravishda belgilangan summani toʻlashi shart.
24. Belgilangan yoʻnalishni otlar, eshaklar, tuyalar yoki ularning kombinatsiyasi usulida bosib oʻtiladigan boʻlsa tashrif buyuruvchi ularda yurish qoidalariga va malakasiga ega boʻlishi hamda yurish sinovidan oʻtishi kerak. Agar tashrif buyuruvchi ularda yurish qoidalariga va malakasiga ega boʻlmasa, u holda tashrif buyuruvchi METHda boʻlish shartlarini almashtirishi kerak.
25. Ichki yonuv dvigatelli transport vositalaridan faqat METHdan oʻtadigan umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarida foydalanish mumkin.
METHda boʻlish vaqtida tashrif buyuruvchilarning shaxsiy avtomototransporti, shuningdek transport tashkilotlarining odam tashuvchi avtotransportlari xizmatidan foydalanilganda ularni METHning avtoulovlar toʻxtash joyida saqlashi lozim. Bunda METHdagi avtotransportlar toʻxtash joyini suvni muhofaza qilish zonalari hududida joylashtirmaslik kerak.
METHga tashrif buyuruvchilar belgilangan dam olish joyiga (maydonga) yoki yoʻnalishning boshlanish joyiga piyoda yoxud ichki yonuv dvigateli avtomototransportdan tashqari transportda yetib borishlari mumkin.
26. Muhofaza etiladigan tabiiy obyektlar va komplekslarni saqlash, muhofaza qilish, takror koʻpaytirish, shuningdek, tabiiy ofatlar va boshqa favqulodda vaziyatlarda fuqarolarning xavfsizligini taʼminlash maqsadida METHga yoki ularning ayrim uchastkalariga kirish doimiy yoki vaqtinchalik taqiqlanishi, toʻxtatib qoʻyilishi yoxud cheklanishi mumkin.
Agar qonunchilikka muvofiq METH yoki uning bir qismi turistlar tashrif buyurishi taqiqlangan hududda joylashgan boʻlsa, u yerga kirish taqiqlanadi.
27. Tashrif buyuruvchilar METHda faqat belgilangan muddatlarda boʻlishi mumkin. Sutkaning belgilangan soatlarida tashrif buyuruvchilarning xavfsizligini va/yoki METHning tabiiy obyektlari va komplekslarini muhofaza qilishni taʼminlash maqsadida cheklovlar oʻrnatilishi mumkin.
28. METHga kirishga taqiqlar, cheklovlar va toʻxtatishlar fuqarolarga zudlik bilan METHning, tasarrufida METH boʻlgan davlat organlari, yuridik va jismoniy shaxslarining internet portallari (saytlari)da, ommaviy axborot vositalarida va METHning kirish yoʻlagidagi maʼlumotlar taxtasida tegishli maʼlumotlarni joylashtirish yoʻli bilan yetkaziladi.
METHda boʻlishga oldindan hududga kirish uchun chipta rasmiylashtirgan shaxslar taqiqlar, cheklovlar va toʻxtatishlar haqida sabablari koʻrsatilgan holda zudlik bilan ogohlantirilishi shart. Bunda boʻlgʻusi tashrif buyuruvchilarning har biri bilan muzokaralar yuritiladi va ayni bir vaqtda tashrif muddatlarini koʻchirish masalasi hal etiladi. Agar tashrif buyuruvchi tashrifni kechiktirishdan bosh tortsa, bilet sotib olishga toʻlangan pul qaytarib beriladi.
METHda boʻlishga taqiqlar, cheklovlar va toʻxtatishlar tashrif buyuruvchiga chipta rasmiylashtirishidan oldin maʼlum qilinadi va bu chiptada aks ettiriladi.
29. Yoʻnalishda yoki joyda (maydonda) quyidagilar taqiqlanadi:
oʻzlari bilan qurol, it, yovvoyi hayvonlarni ovlashga moʻljallangan aslahalar olib kirish, agar yoʻnalish METH rejimiga muvofiq tarzda baliq ovlash joylaridan oʻtsa — qarmoq bundan mustasno;
yovvoyi hayvonlarga ovqat berish, shuningdek, hayvonlarni tutish (ovlash), uyalar, inlar, makonlarni buzish;
daraxt va butalarni kesish hamda ularga zarar yetkazish, gullar, qoʻziqorinlar, mevalar, shifobaxsh va texnik oʻsimliklarni terish;
ruxsat etilmagan joylarda chaylalar qurish va palatkalar oʻrnatish, olov yoqish;
togʻ jinslariga, toshlarga, yumaloq katta toshlarga, daraxtlarga yozuvlar yozish;
tabiiy obyektlarning tashqi koʻrinishini buzish;
suv obyektlari, yoʻnalishlar va maydonlarni ifloslantirish va bulgʻash;
ruxsat etilmagan joylarda chekish;
yoʻnalishdan chiqish, shuningdek, oʻzboshimchalik bilan yoʻnalishni oʻzgartirish yoki dam olish joyi (maydoni)ni oʻzgartirish.
30. Ovqat tayyorlash va boshqa maqsadlarda oʻchoqlarda, kaminlarda oʻtin hamda gulxan yoqishga METH maʼmuriyati yoki tasarrufida yuridik maqomga ega boʻlmagan METH boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan belgilangan joylarda ruxsat etiladi.
Tayyor oʻtin yoki muqobil turdagi yonilgʻi bilan taʼminlash qoʻshimcha pulli xizmat evaziga amalga oshiriladi.
31. METHga tashrif buyuruvchilar quyidagilarga majbur:
muhofaza etiladigan tabiiy obyekt va komplekslarga zarar yetkazmaslik;
tashrif buyurish vaqtiga rioya qilish;
koʻrsatilgan yoʻnalish yoki dam olish joy (maydon)ida boʻlish;
yoʻnalish va/yoki dam olish joyi (maydoni)ning tavsifida koʻrsatilgan METHning rejimi va taqiqlariga rioya qilish;
yongʻin xavfsizligi qoidalariga rioya qilish;
yoʻnalish boʻylab oʻtayotganda va dam olish joyi (maydoni)da boʻlganida gid, yoʻlboshchi-instruktorning koʻrsatmalariga amal qilish;
olingan jihozlar va aslaha-anjomlardan ehtiyotkorlik bilan foydalanish, yoʻqotib qoʻyilgan yoki ishdan chiqarilgan taqdirda yetkazilgan zarar qiymatini qoplash;
METHda boʻlgan vaqtida hosil boʻlgan axlatlarni yigʻish va axlat yigʻish uchun moʻljallangan joyga joylash;
ushbu Namunaviy qoidalarga va METHdagi tabiiy obyektlar va komplekslarni muhofaza qilish bilan bogʻliq boshqa qonunchilik hujjatlarida belgilangan talablarga soʻzsiz amal qilish.
Guruh rahbari METHga tashrif buyuruvchilarning xulq-atvorini kuzatib borishga ham majbur.
3-bob. MEHT infratuzilmasi va xavfsizlik boʻyicha talablar
32. METH maʼmuriyati va tasarrufida yuridik maqomga ega boʻlmagan METH boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar METHga kirish joyida tashrif buyuruvchilar uchun maʼlumot taxtalarini joylashtiradi.
Maʼlumot taxtasida METHning barcha turistik yoʻnalishlari, rekreatsiya joylari, METH yoki tegishli davlat organining xodimi boʻlmagan ishchilarga mazkur joylarga kirish taqiqlanganligi toʻgʻrisidagi batafsil maʼlumotlar, davlat tashkilotlari, fuqarolarni oʻzini oʻzi boshqarish organlari, yuridik va jismoniy shaxslar tasarrufida boʻlgan METH telefon raqamlari joylashtiriladi.
Mazkur hududda zaharli hayvon yoki oʻsimliklar mavjud boʻlgan taqdirda, ularning tasvirlari va birinchi tibbiy tez yordam koʻrsatish usullari toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlishi hamda tegishli ogohlantirishlar amalga oshirilishi kerak.
Mazkur maʼlumotlar yoʻnalishlar sxemalari, ayniqsa yoʻnalish va dam olish zonalarining xushmanzara joylari, hayvonlari, oʻsimliklari va boshqa obyektlar suratlari bilan boyitiladi.
33. Har bir yoʻnalishda uning uzunligi, murakkabligi, bosib oʻtishga ketadigan oʻrtacha vaqt, yoʻnalishni koʻrsatuvchi asosiy belgilar, guruhdagi maksimal tashrif buyuruvchilar soni, toʻxtash joylari, yoʻnalish uchastkalarida joylashgan muhofaza etiladigan obyektlar va komplekslar, ulardan foydalanish va muhofaza qilish rejimlari koʻrsatilgan boʻlishi kerak.
Har bir yoʻnalish boʻyicha uch qismdan iborat yoʻl koʻrsatkich ishlab chiqiladi:
a) yoʻnalish sxemasi (yoʻnalish uchastka hududlaridan oʻtishga ketadigan vaqt, dam olish va taom tayyorlash joylari va boshqa obodonlashtirish atributlari koʻrsatilgan xarita/sxemada yoʻnalishga tegishli joylarning tasviri);
b) yoʻnalishda duch kelishi mumkin boʻlgan tabiiy toʻsiqlar, jilgʻalar, daraxtlar va butalar hamda yoʻl-yoʻlakay uchraydigan hayvon turlari koʻrsatiladi;
v) mazkur yoʻnalishdagi tabiiy manzarali joylar va ularning xususiyatlari haqidagi maʼlumotlar, shuningdek, rekreatsiya zonalari rejimi va ularning joylashuvi koʻrsatiladi, agar ular METHda mavjud boʻlsa.
34. METHda tabiatdan foydalanishga ruxsat etilishi mumkinligi, ularning turlari, muddatlari, joylari haqidagi maʼlumotlar koʻrsatilishi kerak.
Agar tabiatdan umumiy foydalanishga ruxsat berilsa, bunday holatda qonunchilikka muvofiq foydalanish hajmlari koʻrsatiladi.
35. Tashrif buyuruvchilarga batafsilroq maʼlumot berish maqsadida yoʻl koʻrsatkichlar, prospektlar va bukletlar nashr etilishi, ularda METH toʻgʻrisida umumiy maʼlumot, ekologik yoʻnalishlar va rekreatsiya zonalari hamda tashrif buyuruvchilarning hududda oʻzini tutish qoidalari aks ettiriladi.
36. METH maʼmuriyati, tasarrufida yuridik maqomga ega boʻlmagan METH boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar muhofaza etiladigan tabiiy obyektlar va komplekslarni, shu jumladan quyidagi yoʻllar bilan maksimal darajada saqlashga majbur:
maxsus jihozlangan yoʻnalishlar tashkil qilish;
yoʻnalishlarni koʻrinarli joylarga oʻrnatilgan zarur axborotlarga ega boʻlgan axborot stendlari bilan jihozlash;
METH ayrim uchastkalariga tashrif buyurishni cheklovchi (shu jumladan mavsumiy) va tashrif buyuruvchilar uchun hududda oʻzini tutish qoidalarini belgilash;
ruxsat etilishi mumkin boʻlgan tashrif buyurish meʼyorlarini oʻrnatish;
METHning tabiiy obyektlari va komplekslari tashqi muhitga yetarli bardosh beradigan joylarni rekreatsiya zonalariga ajratish;
yoʻnalishlarda tabiiy landshaftlarga zarar yetkazmagan holda, imkon darajasida mahalliy xomashyolardan qulayliklar yaratish uchun infratuzilma elementlarini (oʻrindiqlar, shiyponlar, toʻsiqlar va boshqalarni) tayyorlash;
tashrif buyuriladigan hududning doimiy monitoringi va nazoratini taʼminlash.
37. METHning boshqaruv rejasiga yoʻnalishlarni tashkil etish va ulardan foydalanish kiritilishi kerak.
38. Yoʻnalishni tanlashda landshaftlar turi va ruxsat etilgan rekreatsiya yuklamasi hisobga olinadi.
39. Yoʻnalishlarni tashkil etishda quyidagi talablarga rioya etilishi kerak:
a) yoʻnalish noyob turdagi oʻsimlik va hayvonot dunyosining oʻsish va yashash muhitini aylanib oʻtishi, zaif tabiiy obyektlar va komplekslarga tegmasligi, shuningdek daraxt va butalar kesilayotgan, ov va boshqa turdagi tabiatdan maxsus foydalanishni amalga oshirish joylaridan xavfsiz masofada joylashishi zarur;
b) yoʻnalish bir noyob obyektdan boshqasiga oʻtishi, shu bilan birga, barcha biologik va landshaft xilma-xilligini, shu jumladan antropogen omillarga uchragan uchastkalarni ham qamrab olishi zarur;
v) yoʻnalish ishlab chiqilayotgan vaqtda u oʻtadigan trassaga aniqlik kiritiladi, shuningdek, jihozlangan (shiyponlar, uychalar, umumiy ovqatlanish, dam olish va gigiyenik joylar) hamda jihozlanmagan toʻxtash joylari belgilanadi;
g) agar tabiat bogʻlari, kompleks (landshaft) buyurtmaxonalar va davlat biosfera rezervatlarida Tabiat muzeyi tashkil etilgan boʻlsa, u holda yoʻnalishda pulli asosda unga tashrif buyurish koʻzda tutiladi.
40. Fuqarolarning qisqa muddatli dam olish joylarida yengil tipdagi (palatkalar, shiyponlar, koʻchma ovqatlanish bloklari va boshqa) inshootlar oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.
41. Uzoq muddatli dam olish joylarida dam oluvchilar uchun bino va inshootlar, shuningdek, xizmat koʻrsatish obyektlari (oshxona, oʻyin maydonlari va boshqalar) joylashtiriladi.
42. Yoʻnalishlarda tashrif buyuruvchilarning xavfsizligini taʼminlash maqsadida zarur qulayliklar yaratish ishlari olib borilishi kerak.
Soʻqmoq yoʻl baland tik jardan xavfsiz masofada oʻtkazilishi va uning optimal kengligi 2 metrdan koʻp boʻlmasligi lozim. Yoʻnalishdagi yiqilgan daraxtlar olib tashlanishi va talab qilingan joylarda koʻprikchalar oʻrnatilishi kerak. Soʻqmoq tik qiyaliklardan (450 va undan koʻp) oʻtganda u yerda zinalar oʻyiladi va suyanchiq toʻsiqlar oʻrnatiladi. Soʻqmoq butalar va yirik oʻtlardan tozalanadi. Qisqa dam olish joylarida tabiatning landshaftlari, muhofaza etiladigan obyektlari va komplekslarini tomosha qilish uchun kuzatuv punktlari (yengil shiypon, skameykalar va oʻtirib rasmga oladigan joylar) oʻrnatiladi.
METHda yoʻnalishlarni ishlab chiqishda joyning tabiiy iqlim sharoiti xususiyatlaridan kelib chiqqan holda uning murakkabligi aniqlanishi kerak.
43. METH maʼmuriyati, tasarrufida yuridik maqomga ega boʻlmagan METH boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar METHda jihozlangan axlatlarni yigʻish joylarini tashkil qilishi shart.
Yoʻnalishdagi dam olish maydonlarida hojatxonalar mavjud boʻlishi kerak.
44. Yoʻnalish boʻyicha gulxan yoqish faqat yoʻnalish dasturida oldindan belgilangan boʻlsa va faqat maxsus ajratilgan joyda, yongʻin xavfsizligi qoidalariga rioya qilingan holda ruxsat etiladi.
Toʻxtash joylari, kempinglar zarur asbob-anjomlar (oʻt oʻchirish moslamalari va ogohlantirish taxtalari ) bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
45. METH maʼmuriyati, tasarrufida yuridik maqomga ega boʻlmagan METH boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar hududda turgʻun tibbiy yordam koʻrsatish punkti boʻlishini taʼminlashi shart. Ushbu punktda fuqarolarga birinchi tibbiy va vrach koʻrigigacha boʻlgan yordamni berish uchun barcha kerakli jihozlar, dori-darmonlar zaxirasi, bogʻlash materiallari va boshqa tibbiy vositalar boʻlishi, shtatdagi tibbiyot xodimi (eng kamida feldsher), shuningdek yoʻnalishda jarohat olgan shaxsni darhol tibbiy punktga yetkazish va zarur hollarda uni tibbiyot muassasasiga evakuatsiya qilish uchun transport vositasi boʻlishi kerak.
46. Tashrif buyuruvchilar guruhi METHda boʻlgan vaqtda jarohat olgan shaxslarga birinchi vrach koʻrigigacha yordam koʻrsatish uchun METH maʼmuriyati, tasarrufida yuridik maqomga ega boʻlmagan METH boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslarning vakolatli vakilidan barcha kerakli vositalar bilan toʻldirilgan tibbiy aptechkani majburiy tarzda olishi shart. METHga tashrif tugagandan keyin tashrif buyuruvchilar tibbiy aptechkani olingan holatidagidek qaytarib berishga majbur.
Tibbiy aptechka, dori-darmonlar va boshqa vositalar yoʻqotib qoʻyilganda, tashrif buyuruvchilar ularning narxlarini qoplashga majbur.
Tashrif buyuruvchilar guruhi oʻzlarining tibbiy aptechkasiga ham ega boʻlishi mumkin.
47. METHda boʻlish ekskursiyani olib boruvchi (gid yoki yoʻlboshchi-instruktor) hamrohligida amalga oshiriladi. Ekskursiyani olib boruvchi tashrifchi jarohat olganda, zaharli hashoratlar, ilonlar chaqqanda va inson hayoti hamda sogʻligʻiga xavf tugʻdiruvchi boshqa favqulodda vaziyatlarda birinchi tez tibbiy yordam berish usullariga ega boʻlishi kerak.
48. Ekskursiyani olib boruvchi (gid yoki yoʻlboshchi-instruktor) vazifasini METH vakili yoki tasarrufida yuridik maqomga ega boʻlmagan METH boʻlgan yuridik shaxs tomonidan shartnoma asosida jalb qilingan shaxs, shuningdek, tasarrufida yuridik maqomga ega boʻlmagan METH boʻlgan jismoniy shaxslar bajarishi mumkin. Xorijiy turistlarga xizmat koʻrsatishga ekskursiyani olib boruvchilar yoki tarjimonlar jalb etilishi mumkin.
Gidlar (ekskursiyani olib boruvchilar), yoʻlboshchi-instruktorlar xizmatlari jismoniy shaxslar yoki yuridik shaxslarning xizmatchilari tomonidan faqat Oʻzbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantirish davlat qoʻmitasi beradigan malaka sertifikati olingandan soʻng amalga oshirilishi mumkin.
49. Favqulodda holatlar uchun METHda ogohlantirish tizimi va favqulodda vaziyatlar xizmati bilan bogʻlanish uchun aloqa vositalari oʻrnatilishi koʻzda tutiladi. Tashrifchilarga hududda boʻlganida beriladigan eslatmada ularning ushbu holatlarda harakatlanish tartibi, METH boʻyicha navbatchining telefon raqami koʻrsatilgan boʻladi.
METHda uyali aloqa yoki boshqa aloqa vositalari ishlamayotgan holatlarda, tashrifchi tegishli choralar koʻrish uchun baxtsizlik/favqulodda vaziyat haqidagi xabarni yetkazishi mumkin boʻlgan joy tanlanadi va unga borish yoʻlni koʻrsatuvchi belgilar bilan taʼminlanadi.
Agar METHda belgilar bilan ogohlantirish tizimi mavjud boʻlsa (rangli va ovozli signallar, pirotexnik mashʼalalar (fakellar), oddiy tutun) bunday holatda METH vakili shunday belgilar berilishi toʻgʻrisida tashrif buyuruvchilarga tushuntirish beradi.
4-bob. Yakunlovchi qoidalar
50. METHda boʻlish bilan bogʻliq nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal qilinadi.
51. Ushbu Namunaviy qoidalarni hamda METH rejimini buzgan shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.
METHning muhofaza etiladigan tabiiy obyektlari, komplekslari va mulkiga zarar yetkazilsa, yetkazilgan zarar qonunchilikda belgilangan tartibda undiriladi.
METHda boʻlish Namunaviy qoidalariga ILOVA
METHda boʻlishning 20__ yil ______________ dagi ___-son chiptasi ______________________________________________________ muhofaza etiladigan tabiiy hudud nomi Tashrif buyuruvchilarning familiyasi, ismi, otasining ismi Fuqaroligi Tugʻilgan sanasi, pasport raqami va seriyasi Guruh rahbari 2-tashrif buyuruvchi 3-tashrif buyuruvchi 4-tashrif buyuruvchi 5-tashrif buyuruvchi 6-tashrif buyuruvchi 7-tashrif buyuruvchi 8-tashrif buyuruvchi 9-tashrif buyuruvchi 10-tashrif buyuruvchi Yoʻnalishlar Maydonlar Kirish joyi Chiqish joyi Kirish sanasi va vaqti Chiqish sanasi va vaqti Yoʻnalishda, maydonda foydalanishga ruxsat etilgan Olingan jihozlar, anjomlar va boshqa buyumlar Soni Qaytarilgan jihozlar, anjomlar va boshqa buyumlar Soni Men va guruh aʼzolari ushbu blankadagi barcha talablar va tashrif buyurish qoidalariga rozimiz. Guruh rahbari___________________________________________________________________ __________________________________ Imzo sana Men guruhga barcha zarur yordamlar berishni zimmamga olaman, Gid / instruktor, yoʻlboshchi-instruktor_____________________________________________ __________________________________ Familiyasi, ismi, otasining ismi, Imzo sana Izohlar Yoʻnalishda yoki joyda (maydonda) quyidagilar taqiqlanadi: oʻzlari bilan qurol, it, yovvoyi hayvonlarni ovlashga moʻljallangan aslahalar olib kirish, qarmoq bundan mustasno — agar yoʻnalish METH rejimiga muvofiq tarzda baliq ovlash joylaridan oʻtsa; yovvoyi hayvonlarga ovqat berish hamda hayvonlarni tutish (ovlash), uyalar, inlar, makonlar (yovvoyi hayvonlarning yer ostidagi yashash joylari)ni buzish; daraxt va butalarni kesish hamda ularga zarar yetkazish, gullar, qoʻziqorinlar, mevalar, shifobaxsh, texnik oʻsimliklarni terish; ruxsat etilmagan joylarda chaylalar qurish va palatkalar oʻrnatish, olov yoqish; togʻ jinslariga, toshlarga, yumaloq katta toshlarga, daraxtlarga yozuvlar yozish; tabiiy obyektlarning tashqi koʻrinishini buzish; suv obyektlarini, yoʻnalishlarni va maydonlarni ifloslantirish va bulgʻash; belgilanmagan joylarda chekish; yoʻnalishdan chiqish, shu bilan birga, oʻzboshimchalik bilan yoʻnalishni yoki dam olish joyini (maydonini) oʻzgartirish. ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Yoʻnalishda yoki joyda (maydonda) quyidagilar cheklanadi: ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Tashrif buyuruvchilar quyidagilarga majbur: muhofaza etiladigan tabiiy obyekt va komplekslarga zarar yetkazmaslik; tashrif buyurish vaqtiga rioya qilish; koʻrsatilgan yoʻnalish yoki dam olish joy (maydon)ida boʻlish; yoʻnalish va/yoki dam olish joyi (maydoni)ning tavsifida koʻrsatilgan METHning rejimi va taqiqlarga rioya qilish; yongʻin xavfsizligi qoidalariga rioya qilish; yoʻnalish boʻylab oʻtayotganda va dam olish joyida (maydonda) boʻlganida gidnin?, yoʻlboshchi-instruktorning koʻrsatmalariga amal qilish; olingan jihozlardan, aslaha-anjomlardan ehtiyotkorlik bilan foydalanish, yoʻqotib qoʻygan yoki ishdan chiqargan taqdirda yetkazilgan zarar qiymatini qoplash; METHda boʻlgan vaqtda hosil boʻlgan axlatni yigʻish va axlat yigʻish uchun moʻljallangan joyga joylash; ushbu Namunaviy qoidalarga va METHdagi tabiiy obyektlar va komplekslarni muhofaza qilish bilan bogʻliq qonun hujjatlarida belgilangan boshqa talablarga soʻzsiz amal qilish. Tashrif buyurish qoidalari, METH rejimi buzilsa tashrif buyuruvchilar maʼmuriy javobgarlikka tortiladilar, METHning muhofaza etiladigan tabiiy obyektlari va komplekslari hamda mulkiga zarar yetkazilgan taqdirda yoki ular yoʻqotib qoʻyilganda qonunchilikda belgilangan tartibda keltirilgan zarar undiriladi. Guruh rahbari METHga tashrif buyuruvchilarning xulq-atvorini kuzatib borishga ham majbur.
Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 8-yanvardagi 13-son qaroriga 2-ILOVA
Ayrim muhofaza etiladigan tabiiy hududlarda boʻlish uchun toʻlovlar undirish tartibi toʻgʻrisida
1. Ushbu Nizom ayrim muhofaza etiladigan tabiiy hududlarda boʻlish uchun toʻlovlar undirish tartibini belgilaydi.
Ushbu Nizomning talablari davlat qoʻriqxonalari qoʻriqlanma zonalarining ekologik turizmni tashkil etishga berilgan qismida boʻlish uchun toʻlovlar undirishga ham joriy qilinadi.
2.Tasarrufida METH boʻlgan davlat organining, yuridik yoki jismoniy shaxslarning qarorlari asosida METHda boʻlish uchun toʻlov har bir tashrif buyuruvchi uchun sutkasiga bazaviy hisoblash miqdorining 5 foizi miqdorida, chipta rasmiylashtirilmasdan oldin toʻlanadi.
3. METHda boʻlish uchun haq toʻlash qonunchilikda belgilangan tartibda naqd pul va naqd pulsiz shaklda amalga oshiriladi.
4. Yuridik maqomga ega boʻlgan METHda boʻlish uchun toʻlovlar ushbu yuridik shaxslarning hisob raqamiga tushadi. Davlat organlari, yuridik va jismoniy shaxslar tasarrufidagi yuridik maqomga ega boʻlmagan METHda, shuningdek, tabiat yodgorliklari, rekreatsiya zonalarida boʻlish uchun toʻlovlar ushbu davlat organlari yoki yuridik va jismoniy shaxslar hisob raqamiga tushadi.
5. Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining quyidagi toifalaridan METHda boʻlish uchun haq olinmaydi:
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari va nogironligi boʻlgan shaxslar, shuningdek, ularga tenglashtirilgan shaxslar;
Ikkinchi jahon urushi front orti mehnat faxriylari;
I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar;
mehnat faxriylari va nafaqadagi shaxslar;
Ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash markazlari qaramogʻidagi shaxslar;
7 yoshgacha boʻlgan bolalar;
“Mehribonlik” uylari tarbiyalanuvchilari va “Gʻamxoʻrlik” markazlarida joylashtirilgan shaxslar;
oddiy askar va serjant tarkibiga kiruvchi lavozimlarda muddatli harbiy xizmatni oʻtayotgan harbiy xizmatchilar.
6. Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining quyidagi toifalaridan METHda boʻlish uchun toʻlov belgilangan toʻlovning 50 foizi miqdorida undiriladi:
umumtaʼlim maktablari oʻquvchilari;
oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi va oliy taʼlim muassasalari talabalari.
7. METH maʼmuriyati, tasarrufida METH boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxslar tashrif buyuruvchilarga ushbu hududlarda boʻlishi bilan bogʻliq quyidagi pulli xizmatlarni taklif qilish huquqiga ega:
gid va yoʻlboshchi xizmatlarini taklif qilish;
vaqtinchalik foydalanish uchun palatka, maxsus uxlash qoplari, idishlar hamda oshxona jihozlari va boshqa buyumlar berish;
yoʻnalishni bosib oʻtish va yuklarni tashish uchun ot, eshak, tuyalar berish;
isinish va ovqat tayyorlash uchun oʻtin va boshqa turdagi yonilgʻi mahsulotlari, shuningdek, oziq-ovqat mahsulotlari va ichimlik suv berish;
METH maʼmuriyati, tasarrufida yuridik maqomga ega boʻlmagan METH boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan, qonunchilikda belgilangan tartibda, ayrim turdagi tabiatdan foydalanishlar, ekologik turizm, rekreatsiya va ilmiy izlanishlar olib borish uchun boshqa turdagi xizmatlar taklif qilinishi mumkin.
8. Chet el fuqarosi, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar hamda Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari uchun xizmat koʻrsatganlik uchun toʻlovlar bir xil boʻlishi lozim. Koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlov shakli qonunchilikka muvofiq tomonlar kelishuvi boʻyicha belgilanadi.
9. Koʻrsatiladigan xizmatlar roʻyxati va ularga toʻlanadigan toʻlovlarning miqdori:
tasarrufida METH boʻlgan davlat organlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining hududiy boʻlinmalari bilan kelishilgan holda;
tasarrufida yuridik maqomga ega boʻlmagan METH boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar qarorlari bilan belgilanadi.
10. Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari va nogironligi boʻlgan shaxslar, ularga tenglashtirilgan shaxslar, Ikkinchi jahon urushi front orti mehnat faxriylari, internat-uylar qaramogʻidagi, “Mehribonlik” uylari, “Gʻamxoʻrlik” markazlari, Ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash markazlari qaromogʻidagi shaxslar koʻrsatiladigan xizmat uchun toʻlovlardan ozod qilinadi.
I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar, mehnat faxriylari, nafaqadagi shaxslar, 7 yoshgacha boʻlgan bolalar, oddiy askar va serjant lavozimlarida muddatli xizmat oʻtayotgan harbiy xizmatchilar koʻrsatiladigan xizmatlar uchun toʻlovni belgilangan tarifning 50 foizi miqdorida toʻlaydi.
11. Ushbu Nizomning 5 , 6 va 10-bandlarida koʻrsatilgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolariga imtiyozlar berilishi uchun quyidagi hujjatlar asos boʻladi:
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari va nogironligi boʻlgan shaxslar, veteranlar va nafaqadagi shaxslar uchun — belgilangan shakldagi guvohnoma yoki ushbu maqomni tasdiqlovchi boshqa hujjat;
Ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash markazlari qaramogʻidagi shaxslar — pasport va tegishli tibbiy-ijtimoiy muassasa maʼlumotnomasi;
“Mehribonlik” uyi tarbiyalanuvchilari va “Gʻamxoʻrlik” markazlarida joylashtirilgan shaxslar uchun — tegishli taʼlim yoki tibbiy-ijtimoiy muassasa maʼlumotnomasi yoxud muassasa rahbari tomonidan tasdiqlangan tashrif buyuruvchilar roʻyxati;
7 yoshga toʻlmagan bolalar uchun — tugʻilganlik haqida guvohnoma;
I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar uchun — pensiya guvohnomasi;
oddiy askar va serjant lavozimlarida muddatli xizmatni oʻtayotgan harbiy xizmatchilar uchun — chaqiriq boʻyicha harbiy xizmatni oʻtayotganligi yozilgan harbiy bilet;
maktab oʻquvchilari, oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi va oliy oʻquv muassasasi talabalari uchun — tugʻilganlik haqida guvohnoma nusxasi yoki talabalik guvohnomasi yoxud tegishli oʻquv muassasasi rahbari tomonidan tasdiqlangan oʻquvchilar (talabalar) roʻyxati.
12. Agar tashrif buyuruvchi METHda joylashgan pul toʻlanadigan boshqa hududga kirmoqchi boʻlsa, u holda ulardan faqat birinchisi uchun haq olinadi.
13. METHda boʻlish uchun koʻrsatilgan pulli xizmatdan tushgan tushum va xarajatlar boʻyicha hisobotlar qonunchilikda belgilangan tartibda yuritiladi.
14. METHda boʻlish bilan bogʻliq holdagi nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.
15. Mazkur Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda javob beradilar.
Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV
Toshkent sh.,
2018-yil 8-yanvar,
13-son
Кабинета Министров Республики Узбекистан
Постановление
ТИПОВЫЕ ПРАВИЛА
ПОЛОЖЕНИЕ
О некоторых вопросах регулирования посещения охраняемых природных территорий
Во исполнение Закона Республики Узбекистан «Об охраняемых природных территориях» и в целях обеспечения прав граждан на рекреационный, экологический и иные виды туризма на охраняемых природных территориях Кабинет Министров постановляет:
1. Утвердить:
Типовые правила посещения охраняемых природных территорий согласно приложению № 1 ;
Положение о порядке взимания платы за посещение отдельных охраняемых природных территорий согласно приложению № 2 .
2. Государственным органам, юридическим и физическим лицам, в ведении которых находятся охраняемые природные территории (далее — ОПТ), в двухмесячный срок разработать и утвердить Правила посещения охраняемых природных территорий на основании утвержденных настоящим постановлением Типовых правил посещения охраняемых природных территорий и обеспечить строгий контроль за их соблюдением.
3. Установить, что:
плата за посещение ОПТ осуществляется из расчета с каждого посетителя за одни сутки в размере 5 процентов базовой расчетной величины;
до 1 января 2023 года неиспользованные средства Фонда развития бюджетной организации, сформированные в государственных ОПТ, включая средства, поступившие в качестве платежей за посещение ОПТ и оказанные услуги, не изымаются в конце календарного года и используются в последующем в установленном порядке;
для организации экологического и иных видов туризма на ОПТ юридические лица, в ведении которых находятся ОПТ, должны получить лицензию на осуществление туристской деятельности и пройти сертификацию туристских услуг в установленном порядке;
физические лица, в ведении которых находятся частные заказники и питомники без образования юридического лица, вправе осуществлять туристскую деятельность в части оказания экскурсионных услуг только после получения квалификационного сертификата гида (экскурсовода), инструктора-проводника, выдаваемого в установленном порядке.
4. Предоставить право ОПТ с образованием юридического лица, государственным органам и юридическим лицам, в ведении которых находятся ОПТ без образования юридического лица, вводить дополнительные штатные единицы гидов, проводников и других работников, обеспечивающих организацию и проведение рекреационного и экологического туризма, за счет средств, поступивших в качестве платежей за посещение ОПТ и оказанные услуги.
5. Контроль за исполнением настоящего постановления возложить на заместителя Премьер-министра Республики Узбекистан К.В. Акмалова и председателя Государственного комитета Республики Узбекистан по экологии и охране окружающей среды Б.Т. Кучкарова.
ПРИЛОЖЕНИЕ № 1 к постановлению Кабинета Министров от 8 января 2018 года № 13
посещения охраняемых природных территорий
Глава 1. Общие положения
1. Настоящие Типовые правила устанавливают порядок и условия посещения комплексных (ландшафтных) заказников, зон рекреационного, хозяйственного и иного использования природных парков (за исключением заповедных зон), государственных памятников природы, заказников, природных питомников и рыбохозяйственных зон, третьих зон курортных природных территорий, рекреационных зон, вторых и третьих зон санитарной охраны водных объектов, водоохранных зон, прибрежных полос, буферных и переходных зон государственных биосферных резерватов (за исключением заповедных зон).
Требования настоящих Типовых правил также распространяются на порядок и условия посещения части территории охранных зон государственных заповедников, переданных государственным заповедникам для организации экологического туризма.
2. В настоящих Типовых правилах используются следующие понятия:
администрация охраняемых природных территорий (далее — администрация ОПТ) — органы управления, директор и его заместитель(и), иные должностные лица (руководящий персонал), начальники (руководители) структурных подразделений (для ОПТ с образованием юридического лица);
группа посетителей ОПТ — три и более (как правило до 10 человек) лиц, организованно посещающих ОПТ в сопровождении старшего группы;
доступ граждан на ОПТ — возможность пройти на территорию ОПТ физического лица с целью его посещения;
ОПТ — участок(и) земли и (или) водного пространства (акватории), имеющий приоритетное экологическое, научное, культурное, эстетическое, рекреационное и санитарно-оздоровительное значение, полностью или частично, постоянно или временно изъятый из хозяйственной эксплуатации;
посетитель ОПТ — физическое лицо, осуществляющее посещение ОПТ;
посещение ОПТ — пребывание физического лица на территории ОПТ для реализации его права на природопользование в экологических, культурных, эстетических и иных целях в соответствии с настоящими Типовыми правилами;
режим ОПТ (режим охраны и использования ОПТ) — система дозволительных, ограничительных и запретительных норм, требований и мер, направленных на сохранение, воспроизводство, восстановление охраняемых природных объектов и комплексов в соответствии с законодательством и положениями ОПТ в зависимости от их категории и вида;
3. Запрещается доступ граждан на ОПТ:
в государственные заповедники, заповедные зоны природных парков и государственных биосферных резерватов, первые зоны санитарной охраны водных объектов и курортных природных территорий;
в другие ОПТ либо в их отдельные части в целях охраны редких и находящихся под угрозой исчезновения видов растений и животных, а также среды их произрастания и обитания, за исключением предусмотренных абзацем четвертым настоящего пункта.
Доступ на ОПТ, расположенные в пограничной зоне, осуществляется в порядке, установленном законодательством.
Доступ на ОПТ, указанные в абзацах втором и третьем настоящего пункта, граждан, не являющихся работниками данных ОПТ или государственных органов, в ведении которых они находятся, допускается только для научных исследований, связанных с охраной редких и находящихся под угрозой исчезновения видов растений и животных, среды их произрастания и обитания, при наличии разрешений администрации ОПТ или государственных органов, в ведении которых находятся ОПТ.
4. Посещение ОПТ осуществляется в целях:
рекреации;
природопользования;
культурно-эстетического, экологического образования и воспитания населения;
научно-исследовательской деятельности.
Посещение ОПТ может одновременно осуществляться для нескольких целей.
5. Правила посещения ОПТ разрабатываются на основании настоящих Типовых правил государственными органами, юридическими и физическими лицами, в ведении которых находятся ОПТ.
Правила посещения ОПТ утверждаются:
органами Министерства водного хозяйства Республики Узбекистан — по водоохранным зонам и прибережным полосам;
органами Государственного комитета Республики Узбекистан по лесному хозяйству — по ОПТ, находящимся в их ведении;
Комитетом по санитарно-эпидемиологическому благополучию и общественному здоровью при Министерстве здравоохранения Республики Узбекистан — по зонам санитарной охраны водных объектов;
органами Государственного комитета Республики Узбекистан по геологии и минеральным ресурсам — по ОПТ, находящимся в их ведении;
органами Государственного комитета Республики Узбекистан по экологии и охране окружающей среды — по ОПТ, не предусмотренным в абзацах третьем — шестом настоящего пункта.
6. Правила посещения ОПТ в обязательном порядке размещаются в официальных веб-сайтах государственных органов, юридических и физических лиц, в ведении которых они находятся, а также самих ОПТ.
На территории ОПТ правила посещения и меры безопасности размещаются на информационных стендах в местах, оборудованных для прохода на территорию посетителей, а также раздаются посетителям в виде специально изготовленных памяток.
7. Доступ граждан на отдельные ОПТ может осуществляться на платной основе.
ОПТ может оказывать посетителям платные услуги в порядке, установленном законодательством.
Плата за услуги с указанием перечня услуг и размеров платежей за их оказание определяются:
государственными органами, в ведении которых находятся ОПТ, по согласованию с территориальными органами Министерства финансов Республики Узбекистан;
юридическими и физическими лицами, в ведении которых находятся ОПТ.
8. Посещение ОПТ осуществляется на основании билета на посещение, выдаваемого администрацией ОПТ, юридическими и физическими лицами, в ведении которых находятся ОПТ без образования юридического лица, или уполномоченными ими лицами либо оформляемого в электронной форме в установленном порядке через электронные средства связи.
9. Посещение ОПТ в целях рекреации осуществляется путем организованного экологического туризма либо самостоятельным пребыванием граждан на установленных местах ОПТ.
10. Посещение ОПТ в целях природопользования может осуществляться только в установленных местах ОПТ, которые определяются в соответствии с планами управления, утвержденными государственными органами, юридическими и физическими лицами, в ведении которых находятся ОПТ.
Для посещения ОПТ в целях осуществления специального природопользования посетитель должен получить разрешение на такое пользование в соответствии с законодательством.
Порядок сбора коллекций из объектов растительного и животного мира, в том числе их частей или иных образцов, а также других видов природопользования осуществляется в соответствии с законодательством.
11. Посещение ОПТ в целях культурно-эстетического, экологического образования и воспитания населения осуществляется как самостоятельно самими посетителями, так и группами посетителей, сформированными образовательными и иными учреждениями.
12. Посещение ОПТ для научно-исследовательской деятельности его природных объектов и комплексов по темам, связанным с изучением охраны, воспроизводства, восстановления и устойчивого использования природных объектов и комплексов ОПТ, осуществляется на основе договоров с научными организациями, учебными заведениями и отдельными специалистами.
13. Посещение ОПТ для изучения его природных объектов и комплексов по другим темам осуществляется в порядке, предусмотренном настоящими Типовыми правилами.
Глава 2. Порядок посещения ОПТ
14. Посещение ОПТ включает в себя:
прохождение по определенным заранее установленным маршрутам, с временным размещением и отдыхом в определенных местах (площадках) либо их совмещением;
пребывание в целях отдыха в определенных местах ОПТ;
пребывание на ОПТ с целью природопользования;
пребывание на ОПТ с целью получения экологического образования и воспитания, а также удовлетворения культурно-эстетических потребностей;
пребывания на ОПТ для осуществления наблюдений природных объектов и комплексов, сбора образцов и иного материала для научных исследований.
15. Посещение ОПТ осуществляется группой посетителей. Из числа членов группы посетителей определяется старший группы. Несовершеннолетние лица могут посещать ОПТ только в сопровождении совершеннолетних.
16. В целях обеспечения безопасности посетителей и сохранения природных объектов и комплексов ОПТ уполномоченным работником проводится инструктаж и ознакомление с действующими на ОПТ правилами посещения.
17. Посетители ОПТ, за исключением лиц, не достигших 7 лет, и лицо, проводившее инструктаж, должны расписаться в специальном журнале.
18. Уполномоченный работник ОПТ должен ознакомить посетителей ОПТ с условиями проведения кино-, видео-, фотосъемок на территории ОПТ, в том числе и условиями предоставления копий отснятых материалов, и предупредить посетителей о местах, где их проведение не допускается.
Проведение кино-, видео-, фотосъемок на ОПТ не должно вызывать беспокойство животных и влиять каким-либо образом на естественный ход природных процессов.
Во время проведения кино-, видео-, фотосъемок запрещается демаскировать и перемещать гнезда, другие укрытия или убежища животных, а также преследовать их детенышей и отлучать от матери.
Кино-, видео-, фотосъемка животных в период размножения вблизи их гнезд, нор, логовищ и мест нереста, а также в местах зимней спячки животных допускаются, как правило, для научных и образовательных целей только с разрешения администрации ОПТ, органов, юридических или физических лиц, в ведении которых находятся ОПТ без образования юридического лица.
Проведение съемок на ОПТ для производства кино-, видео-, печатной и иной продукции должно осуществляться на основе договора с администрацией ОПТ или юридическими и физическими лицами, в ведении которых находятся ОПТ без образования юридического лица.
19. Посетители должны ознакомиться с правилами посещения, маршрутами и местами (площадками) отдыха на ОПТ, с описаниями выбранных маршрутов и/или мест (площадок) и определить:
срок пребывания на ОПТ;
конкретный маршрут(ы), место(а) (площадку(и));
необходимые ресурсы и их количество (дрова и иное топливо, продукты и др.);
необходимое оборудование, снаряжение и его количество (палатки, спальные мешки, посуда и др.);
необходимость лошадей, ослов, верблюдов и иного вида транспорта;
необходимость гида, инструктора-проводника.
20. Посетители могут привезти с собой необходимые продукты, приборы для приготовления пищи, иные предметы или приобрести (взять в прокат) их при входе на ОПТ.
21. Маршруты перемещения посетителей на ОПТ нумеруются и отмечаются указателями на столбцах и иных устойчивых объектах.
Площадки для временного размещения и отдыха нумеруются и обозначаются на местности указателями в виде столбцов или отмечаются на иных устойчивых объектах.
На каждый маршрут перемещения посетителей и площадку для временного размещения и отдыха должны быть оформлены подробные описания и схемы, которые предоставляются посетителям на время нахождения на территории ОПТ. В каждом описании указываются запреты и/или ограничения, а также другие условия пользования и охраны природных объектов.
22. Посетители ОПТ выбирают конкретный маршрут или конкретную площадку.
Билет на посещение ОПТ с указанием всех участников группы, количества дней, номера маршрута и/или площадки и других необходимых сведений оформляется на имя старшего группы по форме согласно приложению к настоящим Типовым правилам.
Билет на посещение оформляется в местах входа на ОПТ или может оформляться в форме электронного документа с соблюдением требований настоящих Типовых правил и других актов законодательства. Если на территории отдаленного ОПТ отсутствует связь, то лица, реализовавшие билет на посещение ОПТ через электронные средства связи, обязаны представить в ОПТ списки посетителей до начала даты их входа на ОПТ, с указанием маршрута, срока пребывания и иных необходимых сведений.
Оформление билета на посещение ОПТ может осуществляться через туристские фирмы, занимающиеся организацией экологического туризма.
23. Посетители должны войти на ОПТ не раньше времени, указанного в билете на посещение ОПТ, и покинуть ОПТ не позже времени, указанного в билете.
При необходимости задержки на территории ОПТ посетители должны заранее, а при невозможности предварительного оповещения немедленно при появлении такой возможности предупредить администрацию ОПТ, государственный орган, юридическое или физическое лицо, в ведении которого находится ОПТ без образования юридического лица, через их представителей.
Если посещение ОПТ является платным, посетитель пропорционально времени задержки должен заплатить установленную сумму за посещение.
24. При прохождении маршрута с использованием лошадей, ослов, верблюдов или комбинированным способом посетитель должен знать правила и обладать навыками езды на них и пройти пробную езду. Если посетитель показал, что не обладает знаниями и навыками езды, он должен изменить условия посещения ОПТ.
25. Транспортными средствами с двигателями внутреннего сгорания можно пользоваться только на автомобильных дорогах общего пользования, проходящими по территории ОПТ.
Личный автомототранспорт посетителей, а также автотранспорт перевозчика при пользовании услугами транспортных организаций на время посещения ОПТ подлежит хранению на автостоянках на территории ОПТ, за исключением водоохранных зон.
Посетители ОПТ могут добраться до места (площадки) отдыха или начала маршрута пешком или на транспорте, за исключением автомототранспорта с двигателями внутреннего сгорания.
26. В целях обеспечения сохранения, охраны, воспроизводства охраняемых природных объектов и комплексов, а также безопасности граждан во время стихийных бедствий и иных чрезвычайных ситуаций доступ на ОПТ или их отдельные участки постоянно или временно может быть запрещен, приостановлен, либо ограничен.
Доступ на ОПТ или на его часть запрещается, если она расположена на территории, запрещенной для посещения туристами в соответствии с законодательством.
27. Посетители могут посещать ОПТ только в определенные календарные сроки. Ограничения могут быть установлены также на определенные часы суток в целях безопасности посетителей и/или охраны природных объектов и комплексов ОПТ.
28. Запреты, ограничения и приостановление доступа граждан на ОПТ немедленно доводятся до сведения граждан путем размещения соответствующей информации на интернет-порталах (сайтах) ОПТ, государственных органов, юридических и физических лиц, в ведении которых находятся ОПТ без образования юридического лица, средствах массовой информации, на информационных стендах в местах прохода посетителей на ОПТ.
Лица, заранее оформившие билет на посещение ОПТ, должны быть немедленно уведомлены о запретах, ограничениях и приостановлении доступа на ОПТ с указанием причин. При этом путем переговоров с каждым будущим посетителем одновременно решается вопрос о переносе сроков посещения. В случае отказа посетителя от переноса сроков посещения деньги, уплаченные на приобретение билета, подлежат возврату.
Запреты, ограничения и приостановление доступа на ОПТ доводятся до посетителей до оформления билета на посещение ОПТ и отражаются в нем.
29. На маршруте или месте (площадке) запрещается:
брать с собой оружие, собак, орудия лова диких животных, за исключением удочек, если маршрут проходит по разрешенным местам лова рыбы в соответствии с режимом ОПТ;
кормить диких животных, а также отлов животных, разорение гнезд, нор, логовищ;
повреждение и рубка деревьев, кустарников, сбор цветов и плодов, грибов и ягод, лекарственных и технических растений;
разведение костров, устройство шалашей, установка палаток вне разрешенных мест;
производство надписей на скальных породах, камнях, валунах, деревьях;
порча внешнего вида природных объектов;
загрязнение и засорение водных объектов, маршрутов и площадок;
курение в неустановленных местах;
сходить с маршрута, а также самовольно менять маршрут прохождения или место (площадку) отдыха.
30. Для приготовления пищи и иных нужд допускается топка печей, каминов, а также разжигание костров в местах, определенных администрацией ОПТ либо юридическими и физическими лицами, в ведении которых находятся ОПТ без образования юридического лица.
Обеспечение заготовленными дровами или альтернативными видами топлива осуществляется в качестве дополнительной платной услуги.
31. Посетители ОПТ обязаны:
не причинять вреда охраняемым природным объектам и комплексам;
соблюдать время посещения;
находиться на указанном маршруте или месте (площадке) для отдыха;
соблюдать режим ОПТ и запреты, указанные в описании маршрута и/или места (площадки);
соблюдать противопожарную безопасность;
выполнять указания гида, инструктора-проводника при прохождении маршрута и нахождении на месте (площадке) отдыха;
бережно обращаться с полученным оборудованием и снаряжением, а в случае потери или порчи возмещать их стоимость;
собирать и помещать в места сбора отходы, образовавшиеся во время их пребывания на ОПТ;
неукоснительно соблюдать требования настоящих Типовых правил и других актов законодательства по охране природных объектов и комплексов ОПТ.
Старший группы также обязан следить за поведением посетителей ОПТ.
Глава 3. Требования к инфраструктуре и безопасности ОПТ
32. Перед входом на ОПТ администрация ОПТ, юридические или физические лица, в ведении которых находятся ОПТ без образования юридического лица, устанавливают соответствующие информационные стенды для посетителей.
На информационном стенде помещается подробная информация обо всех туристических маршрутах ОПТ, местах рекреации, ограниченного доступа или местах, на которые доступ лиц, не являющихся работниками ОПТ или соответствующих государственных органов, запрещен, телефоны государственных органов, органов самоуправления граждан, юридических и физических лиц, в ведении которых находятся ОПТ.
При наличии на данной территории ядовитых животных или растений должны приводиться соответствующие предупреждения, их изображения и информация о способах неотложной доврачебной помощи.
Эти сведения иллюстрируются схемами маршрутов, фотографиями наиболее живописных мест маршрута и рекреационных зон, животных, растений и других объектов.
33. По каждому маршруту должно быть указано: протяженность, сложность, среднее время прохождения, основные ориентиры, предельное количество посетителей в группе, места остановки, охраняемые объекты и комплексы на участках прохождения маршрутов, режим их охраны и использования.
По каждому маршруту разрабатывается путеводитель, который состоит из трех частей:
а) схема маршрута (изображение маршрута на карте/схеме соответствующей местности, с указанием времени прохождения участков маршрута, мест отдыха и приготовления пищи и других атрибутов благоустройства);
б) описание маршрута с указанием естественных препятствий, ручьев, растущих на маршруте деревьев и кустарников, встречающихся видов животных;
в) информация о наиболее живописных местах и особенностях на данном маршруте, а также о месте расположения и режиме рекреационных зон на ОПТ при их наличии.
34. Информация о местах возможного природопользования должна содержать сведения о местах, сроках, видах природопользования, допускаемых на ОПТ.
Если допускается общее природопользование, то указываются его размеры в соответствии с законодательством.
35. Для более подробной информации посетителей могут быть изданы путеводители, проспекты или буклеты об ОПТ, экологических маршрутах и рекреационных зонах, содержащие общие сведения, а также правила поведения на ОПТ.
36. Администрация ОПТ, юридические и физические лица, в ведении которых находятся ОПТ без образования юридического лица, обязаны обеспечить максимальную сохранность охраняемых природных объектов и комплексов, в том числе путем:
организации специально обустроенных маршрутов;
оборудования маршрутов информационными стендами, установленными в видных местах и содержащими необходимую информацию;
установления правил поведения посетителей на ОПТ, введения ограничений (в том числе сезонных) при посещении отдельных участков;
установления допустимых норм посещения;
выделения рекреационных зон в наименее уязвимых для охраняемых объектов и комплексов местах ОПТ;
изготовления элементов инфраструктуры для благоустройства маршрутов (скамейки, навесы, ограждения и иные) по возможности из местных материалов, не нарушая естественный ландшафт;
обеспечения постоянного мониторинга и контроля за состоянием посещаемой территории.
37. Организация и эксплуатация маршрутов должна быть включена в план управления ОПТ.
38. При выборе маршрута учитываются типы ландшафтов и допустимая рекреационная нагрузка.
39. При организации маршрутов должны быть соблюдены следующие требования:
а) маршрут должен обходить места обитания и произрастания редких видов животного и растительного мира, не затрагивать хрупких природных объектов и комплексов, а также располагаться на безопасном расстоянии от мест рубки древесно-кустарниковой растительности, охоты и осуществления других видов специального природопользования;
б) маршрут должен проходить от одного уникального объекта к другому и охватить все биологическое и ландшафтное разнообразие, в том числе и участки, подвергнутые негативному антропогенному воздействию;
в) при разработке маршрута уточняется его трасса, намечаются места остановок как оборудованных (навесы, домики, точки общественного питания, отдыха и гигиены), так и необорудованных;
г) если в природном парке, комплексном (ландшафтном) заказнике, государственном биосферном резервате создан Музей природы, то в маршруте предусматривается посещение данного музея на платной основе.
40. В местах кратковременного отдыха граждан допускается устройство сооружений легкого типа (палаток, навесов, переносных пищеблоков и др.).
41. В местах длительного отдыха располагаются здания и сооружения для размещения отдыхающих, а также объекты обслуживания (столовые, игровые площадки и др.).
42. В целях обеспечения безопасности посетителей на маршрутах должны быть проведены необходимые благоустроительные работы.
Оптимальная ширина тропы должна быть не более 2 м и прокладываться на безопасном расстоянии от высокого обрыва. С маршрута должны быть убраны поваленные деревья, где это требуется, сооружены мостики. На крутых склонах (45 и более градусов) вырубают ступеньки, устанавливаются перила. Тропа расчищается от кустарника и высокой травы. В местах кратковременного отдыха, где можно наблюдать за ландшафтом, охраняемыми объектами и комплексами, обустраиваются наблюдательные пункты (устанавливаются легкие навесы, скамейки и засидки).
При разработке маршрутов на ОПТ должна определяться его сложность с учетом природно-климатических особенностей местности.
43. Администрация ОПТ, юридические и физические лица, в ведении которых находятся ОПТ без образования юридического лица, должны оборудовать места сбора отходов на ОПТ.
Площадки для отдыха на маршрутах должны быть оборудованы туалетами.
44. Устройство костров на протяжении маршрутов допускается только в случаях, когда это предусмотрено в программе маршрута и только в специально отведенных местах, с соблюдением правил пожарной безопасности.
Места стоянок, кемпинги должны быть соответствующим образом оборудованы (пожарные щиты и другие средства пожаротушения, предупредительные стенды).
45. Администрация ОПТ, юридические и физические лица, в ведении которых находятся ОПТ без образования юридического лица, должны обеспечить развертывание стационарного медицинского пункта, оснащенного всем необходимым оборудованием, запасом медикаментов, перевязочного материала и других изделий медицинского назначения для оказания первой медицинской и доврачебной помощи, укомплектованного штатным медицинским работником (как минимум — фельдшером), а также транспортным средством, позволяющим немедленно доставить в медицинский пункт пострадавшего на маршруте лица и при необходимости его эвакуировать в медицинское учреждение.
46. В период нахождения на ОПТ группа посетителей в обязательном порядке должна получить у администрации ОПТ или у лица, уполномоченного юридическими и физическими лицами, в ведении которых находятся ОПТ без образования юридического лица, медицинскую аптечку, укомплектованную необходимыми средствами для оказания первой доврачебной помощи пострадавшему. По окончании посещения ОПТ посетители обязаны вернуть медицинскую аптечку в том же состоянии, как при получении.
При утере аптечки, медикаментов и других средств, посетители обязаны компенсировать их стоимость.
Медицинская аптечка может быть в наличии у самой группы.
47. Посещение ОПТ осуществляется в сопровождении экскурсовода (гида или инструктора-проводника), который должен владеть методами оказания первой медицинской помощи при травмах, укусах ядовитых насекомых, змей и в других экстренных ситуациях, угрожающих жизни и здоровью пострадавшего посетителя.
48. Функцию экскурсовода (гида или инструктора-проводника) может выполнять представитель ОПТ или лицо, привлеченное администрацией ОПТ, юридическими лицами, в ведении которых находятся ОПТ без образования юридического лица, на договорных условиях, а также физическими лицами, в ведении которых находятся ОПТ без образования юридического лица. Для обслуживания экскурсий иностранных туристов могут привлекаться экскурсоводы или переводчики.
Услуги гидов (экскурсоводов), инструкторов-проводников могут осуществляться физическими лицами или работниками юридических лиц только после получения ими квалификационного сертификата, выдаваемого Государственным комитетом Республики Узбекистан по развитию туризма.
49. Для экстренных случаев на ОПТ предусматривается система оповещения и телефонная связь с экстренными службами. Порядок действий посетителей, номер телефона дежурного по ОПТ указываются в памятке, выдаваемой посетителям на время пребывания на территории ОПТ.
В случаях, когда мобильная или другая связь на ОПТ не функционирует, определяется точка, обозначенная на местности указателем, куда посетитель может доставить информацию о несчастном/экстренном случае для принятия соответствующих мер.
Если на ОПТ существует система оповещения знаками (световыми и звуковыми сигналами, пиротехническими факелами, простым дымом) представитель ОПТ инструктирует посетителя о подаче такого знака.
Глава 4. Заключительные положения
50. Споры, связанные с посещением ОПТ, разрешаются в порядке, установленном законодательством.
51. Лица, виновные в нарушении требований настоящих Типовых правил, а также режима ОПТ, несут ответственность в соответствии с законодательством.
При причинении вреда охраняемым природным объектам и комплексам и имуществу ОПТ вред возмещается в соответствии с законодательством.
ПРИЛОЖЕНИЕ к Типовым правилам посещения охраняемых природных территорий
Билет на посещение охраняемых природных территорий от ______________ 20__ г. №___ ______________________________________________ наименование охраняемой природной территории Фамилия, имя, отчество посетителей Гражданство Дата рождения, № и серия паспорта Старший группы 2-ой посетитель 3-ий посетитель 4-ый посетитель 5-ый посетитель 6-ой посетитель 7-ой посетитель 8-ой посетитель 9-ый посетитель 10-ый посетитель Маршруты № Площадки № Место заезда Место выезда Дата и время заезда Дата и время выезда Разрешено использовать на маршруте, площадке: Получено оборудование, снаряжение и иное имущество Кол-во Возвращено оборудование, снаряжение и иное имущество Кол-во Я и члены группы согласны со всеми правилами посещения и требованиями, изложенными в данном бланке, Старший группы______________________________________________________ ________ __________________________________ Подпись дата Я обязуюсь оказывать группе всю необходимую помощь, Гид / инструктор, инструктор-проводник _______________________________ __________ __________________________________ Фамилия, имя, отчество, Подпись дата Примечания На маршруте или месте (площадке) запрещается: брать с собой оружие, собак, орудия лова диких животных, за исключением удочек, если маршрут проходит по разрешенным местам лова рыбы в соответствии с режимом охраняемой природной территории (далее — ОПТ); кормить диких животных, а также отлов животных, разорение гнезд, нор, логовищ; повреждение и рубка деревьев, кустарников, сбор цветов и плодов, грибов и ягод, лекарственных и технических растений; разведение костров, устройство шалашей, установка палаток вне разрешенных мест; производство надписей на скальных породах, на маршрутах, камнях, валунах, деревьях; порча внешнего вида природных объектов; загрязнение и засорение водных объектов, маршрутов и площадок; курение вне установленных мест; сходить с маршрута, а также самовольно менять маршрут прохождения или место (площадку) отдыха; а также: ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ На маршруте или месте (площадке) ограничивается: ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Посетители обязаны: не причинять вреда охраняемым природным объектам и комплексам; соблюдать время посещения; находиться на указанном маршруте или месте (площадке) для отдыха; соблюдать режим ОПТ и запреты, указанные в описании маршрута и/или места (площадки); соблюдать противопожарную безопасность; выполнять указания инструктор-проводника, гида при прохождении маршрута и нахождении на месте (площадке) отдыха; бережно обращаться с полученным оборудованием и снаряжением, а в случае потери или порчи возместить их стоимость; собрать и поместить в места сбора отходы, образовавшиеся во время их пребывания на ОПТ; неукоснительно соблюдать требования настоящих Правил и других актов законодательства по охране и использовании природных объектов и комплексов ОПТ. В случае нарушения правил посещения, режима ОПТ посетители привлекаются к административной ответственности, а при причинении вреда охраняемым природным объектам и комплексам, а также имуществу ОПТ либо при их утере возмещают вред в соответствии с законодательством. Старший группы обязан следить за поведением посетителей.
ПРИЛОЖЕНИЕ № 2 к постановлению Кабинета Министров от 8 января 2018 года № 13
о порядке взимания платы за посещение отдельных охраняемых природных территорий
1. Настоящее Положение определяет порядок взимания платы за посещение на отдельные охраняемые природные территории.
Требования настоящего Положения также распространяется на взимание платы за посещение части территории охранных зон государственных заповедников, переданных государственным заповедникам для организации экологического туризма.
2. Плата за посещение на ОПТ осуществляется из расчета с каждого посетителя за одни сутки в размере 5 процентов базовой расчетной величины до оформления билета на посещение ОПТ на основе решений государственного органа, юридического или физического лица, в ведении которого находится ОПТ.
3. Плата за посещение на ОПТ принимается как в наличной, так и безналичной форме в соответствии с законодательством.
4. Платежи за посещение на ОПТ с образованием юридического лица поступают на счета данных юридических лиц. Платежи за посещение на ОПТ без образования юридического лица, а также памятников природы, рекреационных зон поступают на счета государственных органов, юридических и физических лиц, в ведении которых они находятся.
5. Плата за посещение на ОПТ не взимается со следующих категорий посетителей — граждан Республики Узбекистан:
участников и лиц с инвалидностью Второй мировой войны, а также приравненных к ним лиц;
участников трудового фронта Второй мировой войны;
лиц с инвалидностью I и II групп;
ветеранов труда и пенсионеров;
опекаемых в Центры социальной поддержки;
детей до семи лет;
Воспитанники домов «Меҳрибонлик» и лица помещённые в центры «Ғамхўрлик»
военнослужащих, проходящих срочную военную службу на должностях рядового и сержантского составов.
6. Плата за посещение на ОПТ взимается в размере 50 процентов от ее установленного размера со следующих категорий посетителей — граждан Республики Узбекистан:
учеников общеобразовательных школ;
студентов средних специальных, профессиональных и высших образовательных учреждений.
7. Администрация ОПТ, физические или юридические лица, в ведении которых находятся ОПТ, имеют право предложить посетителям следующие виды платных услуг, связанных с пребыванием на ОПТ:
услуги гидов и проводников;
предоставление во временное пользование палаток, спальных мешков, посуды, кухонного оборудования и иного имущества;
предоставление лошадей, ослов, верблюдов для прохождения маршрута и транспортировки багажа;
предоставление питьевой воды, продуктов питания, дров и иного топлива для приготовления пищи и обогрева;
иные услуги, необходимые для рекреационного, экологического туризма и проведения научных исследований, а также отдельных видов природопользования, определяемых администрацией ОПТ, юридическими и физическими лицами в ведении которых находятся ОПТ без образования юридического лица, в соответствии с законодательством.
8. Размеры платежей за услуги должны быть едиными для граждан Республики Узбекистан, а также лиц без гражданства и иностранных граждан. Форма оплаты услуг определяется в соответствии с законодательством по соглашению сторон.
9. Плата за услуги с указанием перечня услуг и размеров платежей за их оказание определяются решениями:
государственных органов, в ведении которых находятся ОПТ, по согласованию с территориальными органами Министерства финансов Республики Узбекистан;
юридических и физических лиц, в ведении которых находятся ОПТ без образования юридических лиц.
10. Участники и лица с инвалидностью Второй мировой войны, лица, приравненные к ним, участники трудового фронта Второй мировой войны, опекаемые в домах «Мехрибонлик», центры «Ғамхўрлик», центры социальной поддержки освобождаются от уплаты платежей за услуги.
Лица с инвалидностью I и II групп, ветераны труда, пенсионеры, дети до семи лет, военнослужащие, проходящие срочную военную службу на должностях рядового и сержантского составов, уплачивают услуги в размере 50 процентов от установленного тарифа.
11. Основанием для предоставления гражданам Республики Узбекистан льгот, указанных в пунктах 5 , 6 и 10 настоящего Положения, являются следующие документы:
для участников и лиц с инвалидностью Второй мировой войны, ветеранов и пенсионеров — удостоверение установленного образца или иной документ, подтверждающий данный статус;
для опекаемых в Центры социальной поддержки — паспорт и справка соответствующего медико-социального учреждения;
для воспитанников домов «Меҳрибонлик» и лиц размещённых в центрах «Ғамхўрлик» — справка соответствующего образовательного либо медико-социального учреждения или список посетителей, утверждённый руководителем учреждения;
для детей не достигшие 7 лет — свидетельство о рождении;
для лиц с инвалидностью I и II групп — пенсионное удостоверение;
для военнослужащих, проходящих срочную военную службу на должностях рядового и сержантского составов, — военный билет с записью, подтверждающей прохождение военной службы по призыву;
для учеников, студентов средних специальных, профессиональных и высших образовательных учреждений — копия свидетельства о рождении или студенческий билет либо список учеников (студентов), утвержденный руководителем соответствующего образовательного учреждения.
12. Если посетитель ОПТ посещает другую территорию с платным посещением, на которой расположена ОПТ, то плата взимается только за посещение первой из них.
13. Отчетность по поступлению и расходованию средств за посещение на ОПТ и платные услуги, предоставляемые ОПТ, ведется в соответствии с законодательством.
14. Споры, связанные с посещением ОПТ, разрешаются в порядке, установленном законодательством.
15. Лица, виновные в нарушении настоящего Положения, несут ответственность в соответствии с законодательством.
Премьер-министр Республики Узбекистан А. АРИПОВ
г. Ташкент,
8 января 2018 г.,
№ 13