UzbekAI

Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик процессуал кодекси

I БЎЛИМ. УМУМИЙ ҚОИДАЛАР

1-боб. Асосий қоидалар

1-модда. Фуқаролик суд ишларини юритиш тўғрисидаги қонунчилик

Фуқаролик суд ишларини юритиш тўғрисидаги қонунчилик ушбу Кодекс ва бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.

Фуқаролик суд ишларини юритиш тўғрисидаги қонунчилик буйруқ тартибидаги ишларни, даъво тартибидаги ишларни, алоҳида тартибда юритиладиган ишларни, ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори билан боғлиқ ишларни, медиатив келишувни ижрога қаратиш билан боғлиқ ишларни ва чет давлат судларининг ҳамда чет давлат ҳакамлик судларининг (арбитражларининг) ҳал қилув қарорларини тан олиш ва ижрога қаратиш билан боғлиқ ишларни кўриб чиқиш ҳамда ҳал этиш тартибини белгилайди.

Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг фуқаролик суд ишларини юритиш тўғрисидаги қонунчилигида кўрсатилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.

2-модда. Фуқаролик суд ишларини юритиш вазифалари

Фуқаролик суд ишларини юритиш вазифалари қуйидагилардан иборат:

фуқароларнинг шахсий, сиёсий, иқтисодий ва ижтимоий ҳуқуқларини, эркинликлари ва қонуний манфаатларини, Ўзбекистон Республикасининг ҳуқуқлари ва манфаатларини, шунингдек корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмалари ва фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг (бундан буён матнда ташкилотлар деб юритилади) ҳуқуқлари ҳамда қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида фуқаролик ишларини тўғри, ўз вақтида кўриб чиқиш ва ҳал этиш;

қонунийлик ва ҳуқуқ-тартиботни мустаҳкамлашга, демократияни, ижтимоий адолатни, фуқаролар ўртасида тинчлик ва миллий тотувликни таъминлашга кўмаклашиш;

қонунга ва судга нисбатан ҳурмат муносабатини шакллантириш.

3-модда. Суд орқали ҳимояланиш ҳуқуқи

Ўзбекистон Республикасининг Конституциясига мувофиқ ҳар бир шахсга ўз ҳуқуқларини, эркинликларини ва қонуний манфаатларини суд орқали ҳимоя қилиш кафолатланади.

Ҳар қандай манфаатдор шахс бузилган ёки низолашилаётган ҳуқуқи ёхуд қонун билан қўриқланадиган манфаатини ҳимоя қилиш учун фуқаролик суд ишларини юритиш тўғрисидаги қонунчиликда белгиланган тартибда фуқаролик ишлари бўйича судга (судга) мурожаат қилишга ҳақли.

Судга мурожаат қилиш ҳуқуқидан воз кечиш ҳақиқий эмас.

4-модда. Судга мурожаат қилиш шакли

Судга мурожаат қилиш:

фуқаролик ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низолар бўйича — даъво аризаси шаклида;

буйруқ тартибида иш юритиш бўйича, алоҳида тартибда юритиладиган ишлар бўйича, шунингдек ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа ҳолларда — ариза шаклида;

апелляция ёки кассация, тегишли тафтиш инстанцияси судларига мурожаат этилганда — шикоят (протест) шаклида амалга оширилади.

Мурожаат ва унга илова қилинадиган ҳужжатлар судга электрон ҳужжат тарзида юборилиши мумкин.

5-модда. Фуқаролик иши

Фуқаролик иши ишда иштирок этувчи шахслар, фуқаролик суд ишларини юритишнинг бошқа иштирокчилари судга тақдим этган ёки суд томонидан талаб қилиб олинган ҳужжатлар ва суд ҳужжатлари асосида суд томонидан шакллантирилади.

Фуқаролик иши электрон шаклда шакллантирилиши мумкин.

Электрон шаклда шакллантирилган фуқаролик ишининг қоғоздаги кўчирма нусхаси бўлиши мумкин.

Фуқаролик иши электрон шаклда шакллантирилган тақдирда, ишда иштирок этувчи шахслар ва фуқаролик суд ишларини юритишнинг бошқа иштирокчилари ҳужжатларни судга электрон шаклда тақдим этишга ҳақли. Ишда иштирок этувчи шахслар ва фуқаролик суд ишларини юритишнинг бошқа иштирокчилари судга тақдим этган ёзма ҳужжатлар ишга электрон шаклда қўшиб қўйилади, шундан сўнг ёзма ҳужжатлар уларни тақдим этган шахсларга қайтарилади.

Фуқаролик иши электрон шаклда шакллантирилган тақдирда, суд ҳужжатлари судьянинг (судьяларнинг) электрон рақамли имзоси билан тасдиқланади, суд мажлисларининг ҳамда процессуал ҳаракатларнинг баённомалари эса раислик қилувчининг ва суд мажлиси котибининг электрон рақамли имзоси билан тасдиқланади.

Электрон шаклда шакллантирилган фуқаролик ишини бошқа судга ёки ўзга органга ўтказиш ахборот тизими орқали амалга оширилади.

6-модда. Суд ҳужжатлари

Суд кўрилаётган ва ҳал этилаётган масала бўйича ҳал қилув қарори, ажрим, қарор ва буйруқ қабул қилади.

Биринчи инстанция суди ишни мазмунан кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарори қабул қилади, ушбу Кодекснинг 18-бобида назарда тутилган ҳолларда эса суд буйруғи қабул қилади.

Апелляция, кассация ва тафтиш инстанцияси суди ишни кўриш натижалари бўйича ажрим чиқаради.

Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсати ишни тафтиш тартибида кўриш натижалари бўйича қарор чиқаради.

Суд қонунда ўзининг ваколатига киритилган маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни кўриш натижалари бўйича қарор чиқаради.

Суд иш мазмунан ҳал этилмайдиган масалаларни кўриш натижалари бўйича ажрим чиқаради.

2-боб. Фуқаролик суд ишларини юритиш принциплари

7-модда. Одил судловнинг фақат суд томонидан амалга оширилиши

Фуқаролик ишлари бўйича одил судлов фақат суд томонидан, ушбу Кодексда белгиланган қоидалар бўйича амалга оширилади.

8-модда. Қонун ва суд олдида тенглик

Фуқаролик ишлари бўйича одил судлов фуқароларнинг жинси, ирқи, миллати, тили, дини, эътиқоди, ижтимоий келиб чиқиши, ижтимоий мавқеидан, ташкилотларнинг эса ташкилий-ҳуқуқий шаклидан, мулкчилик шаклидан, жойлашган ери, шунингдек бошқа ҳолатлардан қатъи назар, қонун ва суд олдида тенглиги асосида амалга оширилади.

9-модда. Судьяларнинг мустақиллиги ва уларнинг фақат қонунга бўйсуниши

Фуқаролик ишлари бўйича одил судловни амалга оширишда судьялар мустақилдирлар ва фақат қонунга бўйсунадилар.

Судьяларнинг одил судловни амалга ошириш борасидаги фаолиятига бирор-бир тарзда аралашишга йўл қўйилмайди ва бундай аралашув қонунга кўра жавобгарликка сабаб бўлади.

10-модда. Тарафлар тортишуви ва тенг ҳуқуқлилиги

Фуқаролик суд ишларини юритиш тарафларнинг тортишуви ва тенг ҳуқуқлилиги асосида амалга оширилади.

11-модда. Суд ишлари юритиладиган тил

Ўзбекистон Республикасида фуқаролик суд ишлари ўзбек тилида, қорақалпоқ тилида ёки муайян жойдаги кўпчилик аҳоли сўзлашадиган тилда юритилади.

Суд ишлари юритиладиган тилни билмайдиган шахсларга ишга тааллуқли материаллар билан ўз она тилида тўлиқ танишиб чиқиш, судда она тилида ёки ўзи биладиган бошқа тилда сўзлаш, кўрсатув ва тушунтиришлар бериш, арз билан мурожаат этиш, илтимосномалар тақдим этиш, шунингдек ушбу Кодексда белгиланган тартибда таржимоннинг хизматларидан фойдаланиш ҳуқуқи таъминланади.

Ишда иштирок этувчи ва суд ишлари юритиладиган тилни билмайдиган шахс ишдаги суд ҳужжатлари берилишини сўраб ёзма ариза билан мурожаат этган тақдирда, унга суд ҳужжатлари унинг она тилига ёки у биладиган бошқа тилга таржима қилиб топширилади.

12-модда. Суд муҳокамасининг ошкоралиги

Барча судларда ишлар муҳокамаси ошкора ўтказилади.

Давлат сирига, фарзандликка олиш сирига тааллуқли маълумотлар мавжуд бўлган ишлар бўйича ва қонунда назарда тутилган бошқа ҳолларда ишнинг муҳокамаси ёпиқ суд мажлисида ўтказилади.

Ишда иштирок этувчи шахсларнинг шахсий ҳаёти тўғрисидаги маълумотлар ошкор бўлишининг олдини олиш, ёзишмалар сирини ва қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни сақлаш мақсадида ёпиқ суд муҳокамаси ўтказилишига йўл қўйилади.

Иш суднинг ёпиқ мажлисида кўрилаётганида ишда иштирок этувчи шахслар, зарур ҳолларда эса гувоҳлар, экспертлар, мутахассислар ва таржимонлар ҳам ҳозир бўлади.

Ишни суднинг ёпиқ мажлисида эшитиш фуқаролик суд ишлари юритишнинг барча қоидаларига риоя қилинган ҳолда олиб борилади. Суднинг ёпиқ мажлисида видеоконференцалоқа тизимидан фойдаланишга йўл қўйилмайди.

Суднинг ҳал қилув қарори барча ҳолларда ошкора ўқиб эшиттирилади.

Қонуний кучга кирган суд ҳужжатлари тарафларнинг розилиги билан ёки шахсини кўрсатмаган тарзда суднинг расмий веб-сайтида эълон қилиниши мумкин, бундан суднинг ёпиқ мажлисида қабул қилинган суд ҳужжатлари мустасно.

13-модда. Суд муҳокамасининг бевоситалиги ва оғзакилиги

Суд фуқаролик ишини кўраётганда ишга оид далилларни бевосита текшириши: ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришларини, гувоҳларнинг кўрсатувларини, экспертларнинг хулосаларини ва мутахассисларнинг маслаҳатларини (тушунтиришларини) эшитиши, ёзма далиллар билан танишиши, ашёвий ва рақамли далилларни кўздан кечириши шарт.

Ишнинг муҳокамаси оғзаки равишда ўтади.

14-модда. Ишларни қонунчилик асосида ҳал қилиш

Суд ишларни Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси ва қонунлари асосида ҳал қилиши шарт. Суд, агар Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси ва қонунларига зид бўлмаса, бошқа қонунчилик ҳужжатларини ҳам қўллайди.

Низоли муносабатни тартибга соладиган ҳуқуқ нормалари мавжуд бўлмаган тақдирда, суд шунга ўхшаш муносабатларни тартибга соладиган ҳуқуқ нормаларини қўллайди, бундай нормалар мавжуд бўлмаганда эса низони қонунларнинг умумий асослари ва мазмунидан келиб чиққан ҳолда ҳал этади.

Суд Ўзбекистон Республикасининг қонунига ёки халқаро шартномасига мувофиқ чет давлатнинг ҳуқуқ нормаларини ҳам қўллайди.

15-модда. Ишнинг ҳақиқий ҳолати, тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини суд томонидан аниқланиши

Суд тақдим этилган материаллар ва тушунтиришлар билан чекланмасдан, ишнинг ҳақиқий ҳолатларини, тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини ҳар тарафлама, тўлиқ ва холисона аниқлаш учун қонунга мувофиқ чоралар кўришга ҳақли.

Суд ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини тушунтириши, уларни процессуал ҳаракатларни амалга ошириш ёки амалга оширмаслик оқибатлари тўғрисида огоҳлантириши ҳамда ишда иштирок этувчи шахсларга ўз ҳуқуқларини амалга оширишида кўмаклашиши керак.

16-модда. Суд ҳужжатларининг мажбурийлиги

Суднинг қонуний кучга кирган ҳужжатлари барча давлат органлари ва бошқа органлар, ташкилотлар, мансабдор шахслар ва фуқаролар учун мажбурийдир ҳамда Ўзбекистон Республикасининг бутун ҳудудида ижро этилиши лозим.

Суд ҳужжатини бажармаслик қонунда назарда тутилган жавобгарликка сабаб бўлади.

Суд ҳужжатининг мажбурийлиги манфаатдор шахсларни ўз ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш учун, башарти буларга дахлдор низо судда кўриб чиқилмаган ва ҳал этилмаган бўлса, судга мурожаат қилиш имкониятидан маҳрум этмайди.

3-боб. Суд таркиби

17-модда. Фуқаролик ишининг якка тартибда ва ҳайъатда кўрилиши

Фуқаролик иши (бундан буён матнда иш деб юритилади) биринчи инстанция судида судья томонидан якка тартибда кўрилади. Судья ишни якка тартибда кўраётганда ва ҳал қилганида у суд номидан иш юритади.

Муайян ишни кўриш учун суд таркиби судьяларнинг иш ҳажми ва ихтисослашуви ҳисобга олинган ҳолда, суд таркибини шакллантиришга суд муҳокамаси натижасидан манфаатдор бўлган шахсларнинг таъсир кўрсатиши истисно этиладиган тартибда, автоматлаштирилган ахборот тизимидан фойдаланган ҳолда шакллантирилади.

Ишни апелляция, кассация ва тафтиш инстанцияси судларида кўриш уч нафар судьядан иборат таркибда ҳайъатда амалга оширилади.

Ишни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсатида тафтиш тартибида кўриш Раёсат аъзоларининг кўпчилиги ҳозир бўлганда амалга оширилади.

Иш ҳайъатда кўрилаётганда судьялардан бири суд мажлисида раислик қилади.

Ишни кўриш ва ҳал этишда барча судьялар тенг ҳуқуқларга эга бўлади.

18-модда. Суд таркибининг ўзгармаслиги

Бир судья ёки суд таркиби томонидан кўрилиши бошланган иш шу судья ёки суд таркиби томонидан кўриб тугатилиши лозим.

Судья ёки судьялардан бири қуйидаги ҳолларда алмаштирилиши мумкин:

ўзини ўзи рад қилиш ёки судьяни рад қилиш ушбу Кодексда белгиланган тартибда арз қилинган ва қаноатлантирилганда;

судья йўқлиги туфайли ишни ўз вақтида кўришнинг имконияти бўлмаганда.

Судья алмаштирилгандан сўнг ишни кўриш бошидан бошланади.

19-модда. Суд томонидан масалаларни ҳал қилиш тартиби

Ишнинг муҳокамаси чоғида юзага келадиган барча масалалар судья томонидан якка тартибда, ишни судьялар ҳайъати кўраётганда эса судьяларнинг кўпчилик овози билан ҳал этилади.

Масала ҳайъат таркибида ҳал қилинаётганида судьяларнинг бирортаси ҳам овоз беришда бетараф қолишга ҳақли эмас. Раислик қилувчи ҳаммадан кейин овоз беради.

Озчилик томонида қолган судья суд ҳужжатини имзолаши шарт ва алоҳида фикрини ёзма шаклда баён қилишга ҳақли. Судьянинг алоҳида фикри конвертга солиниб муҳрланган ҳолда ишга қўшиб қўйилади, бироқ ўқиб эшиттирилмайди. Ишда иштирок этувчи шахслар судьянинг алоҳида фикри билан таништирилмайди. Юқори инстанция суди судьянинг алоҳида фикри билан танишишга ҳақли.

20-модда. Ишни кўришда судьянинг такрор иштирок этишига йўл қўйилмаслиги

Ишни биринчи инстанция судида кўрган судья, агар суднинг ҳал қилув қарори апелляция, кассация ёки тафтиш инстанцияси суди томонидан бекор қилинган бўлса, бу ишни такроран кўриши мумкин эмас, бундан янги очилган ҳолатлар бўйича ишларни кўриш, шунингдек сиртдан иш юритиш тартибида қабул қилинган ҳал қилув қарорини қайта кўриш ҳоллари мустасно.

Ишни биринчи инстанция судида кўрган судья шу ишни апелляция, кассация ёки тафтиш инстанцияси судида кўришда иштирок этиши мумкин эмас.

Ишни апелляция инстанцияси судида кўришда иштирок этган судья шу ишни биринчи инстанция, кассация ёки тафтиш инстанцияси судида кўришда иштирок этиши мумкин эмас.

Ишни кассация инстанцияси судида кўришда иштирок этган судья шу ишни биринчи инстанция, апелляция ёки тафтиш инстанцияси судида кўришда иштирок этиши мумкин эмас.

Ишни тафтиш инстанцияси судида кўришда иштирок этган судья шу ишни биринчи инстанция, апелляция ёки кассация инстанцияси судида, шунингдек ишни юқори инстанция судида тафтиш тартибида қайта кўришда иштирок этиши мумкин эмас.

4-боб. Судьяни ва процесснинг бошқа иштирокчиларини рад қилиш

21-модда. Судьяни рад қилиш асослари

Қуйидаги ҳолларда судья ишни кўриши мумкин эмас ва рад қилиниши лозим, агар у:

1) шу иш илгари кўрилганида судья сифатида иштирок этган бўлса ва ушбу Кодекс талабларига мувофиқ ишни кўришда такрор иштирок этишига йўл қўйилмаса;

2) ишнинг натижасидан шахсан, бевосита ёки билвосита манфаатдор бўлса ёхуд унинг холислиги ва беғаразлигига шубҳа туғдирадиган бошқа ҳолатлар мавжуд бўлса;

3) шу иш илгари кўрилганида ҳакамлик судининг судьяси, прокурор, эксперт, мутахассис, таржимон, суд мажлисининг котиби, гувоҳ ва вакил сифатида иштирок этган бўлса;

4) тараф ёки ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг қариндоши бўлса;

5) ишни кўраётган ҳайъат таркибига кирувчи судьянинг қариндоши бўлса.

22-модда. Прокурор, эксперт, мутахассис, таржимон ва суд мажлиси котибини рад қилиш асослари

Ушбу Кодекс 21-моддасининг 2 ва 4-бандларида кўрсатилган рад қилиш асослари прокурор, эксперт, мутахассис, таржимон ва суд мажлиси котибига нисбатан ҳам татбиқ этилади.

Агар эксперт, мутахассис ва таржимон тарафлар ёки ишда иштирок этувчи бошқа шахсларга хизмат юзасидан ёхуд бошқача тарзда қарам бўлса, агар эксперт ва мутахассис ҳам тафтиш ўтказган ёхуд хулоса берган бўлиб, уларнинг материаллари мазкур ишни қўзғатишга асос бўлиб хизмат қилган бўлса, уларни рад қилиш тўғрисида ариза берилиши мумкин.

23-модда. Рад қилиш ҳақида ариза бериш

Ушбу Кодекснинг 21 ва 22-моддаларида кўрсатилган ҳолатлар мавжуд бўлса, судья, прокурор, эксперт, мутахассис, таржимон, суд мажлиси котиби ўзини ўзи рад қилиш ҳақида арз қилиши шарт. Ишда иштирок этувчи шахслар ҳам шу асосларга кўра уларни рад қилиш ҳақида арз қилиши мумкин.

Прокурорни, экспертни, мутахассисни, таржимонни, суд мажлиси котибини рад қилиш суднинг ташаббусига кўра ҳам кўриб чиқилиши мумкин.

Рад қилиш ҳақидаги арз асослантирилган бўлиши ва ишни мазмунан кўриш бошлангунига қадар маълум қилиниши лозим. Рад қилиш асоси судга ёки рад қилинаётган шахсга ишни кўриш бошланганидан сўнг маълум бўлиб қолган ҳоллардагина рад қилиш ҳақида кечикиб арз қилишга йўл қўйилади.

Айни бир шахс томонидан айни бир асослар бўйича такроран рад қилиш арз қилиниши мумкин эмас. Такроран рад қилиш арз қилинган тақдирда, у кўриб чиқилмайди.

24-модда. Рад қилиш тўғрисидаги арзни ҳал этиш тартиби

Рад қилиш тўғрисида арз қилинган тақдирда, суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг фикрини, агар рад қилиниши талаб этилаётган шахс тушунтириш беришни хоҳласа, унинг тушунтиришини ҳам эшитиши керак.

Ишни якка тартибда кўрадиган судьяни рад қилиш тўғрисидаги масала суд раиси томонидан, якка таркибли судда эса, шу судьянинг ўзи томонидан ҳал этилади.

Суд ҳайъатининг аъзоси бўлган судьяни рад қилиш ҳайъат аъзолари бўлган қолган судьялар томонидан ушбу судья йўқлигида ҳал этилади. Рад қилишни ёқлаб ва унга қарши берилган овозлар сони тенг бўлиб қолганда, судья рад қилинган ҳисобланади.

Иш ҳайъатда кўрилаётганда икки судьяни ёки суднинг бутун таркибини рад қилиш арз қилинган тақдирда, рад қилиш масаласи суднинг шу таркиби томонидан оддий кўпчилик овоз билан ҳал қилинади.

Рад қилиш масаласини ҳал этиш учун судья (суд) алоҳида хонага (маслаҳатхонага) киради ва рад қилишни қабул қилиш ёки қабул қилмаслик тўғрисида ажрим чиқаради.

Ўзини ўзи рад қилиш тўғрисидаги ва прокурор, эксперт, мутахассис, таржимон ва суд мажлиси котибини рад қилиш ҳақидаги масала ушбу моддада назарда тутилган тартибда, ишни кўриб чиқаётган суд томонидан ҳал қилинади.

25-модда. Рад қилиш тўғрисидаги аризани қаноатлантириш оқибатлари

Судья рад қилинган тақдирда иш фуқаролик ишлари бўйича шу туманлараро, туман (шаҳар) судида, лекин бошқа судья томонидан кўрилади ёки кўриш учун фуқаролик ишлари бўйича бошқа туманлараро, туман (шаҳар) судига ўтказилади.

Иш Ўзбекистон Республикаси Олий судида, Қорақалпоғистон Республикаси судида, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларида кўрилаётганда судья ёки суднинг бутун таркиби рад қилинган тақдирда, иш шу суднинг ўзида, лекин суднинг бошқа таркибида кўрилади.

Агар Қорақалпоғистон Республикаси судида, вилоятлар ёки Тошкент шаҳар судларида ушбу Кодекснинг 21-моддасида кўрсатилган сабабларга кўра рад қилиш қаноатлантирилганидан кейин мазкур ишни кўриш учун суднинг янги таркибини тузиш имкони бўлмаса, иш Ўзбекистон Республикаси Олий судига ўтказилиши керак. Бундай ҳолда иш Ўзбекистон Республикаси Олий судида кўрилади ёки Ўзбекистон Республикаси Олий суди раисининг фармойишига биноан бошқа тегишли судга кўриш учун юборилади.

5-боб. Судга тааллуқлилик ва судловга тегишлилик

26-модда. Ишларнинг судга тааллуқлилиги

Фуқаролик ишлари бўйича судга қуйидаги ишлар тааллуқлидир:

1) фуқаролик, оила, меҳнат, уй-жой, ер тўғрисидаги ва бошқа муносабатлардан юзага келадиган низолар бўйича ишлар, агар тарафлардан ҳеч бўлмаганда биттаси фуқаро бўлса, бундан қонунда шундай низоларни ҳал қилиш бошқа судларга ёки бошқа органларга топшириладиган ҳоллар мустасно;

2) ушбу Кодекснинг 293-моддасида санаб ўтилган алоҳида тартибда юритиладиган ишлар;

3) ушбу Кодекснинг 18-бобида кўрсатилган ва буйруқ тартибида ҳал этиладиган ишлар;

4) ҳакамлик судларининг ҳал қилув қарорлари юзасидан низолашиш тўғрисидаги ва ҳакамлик судларининг ҳал қилув қарорларини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш ҳақидаги ишлар;

4 1 ) медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ишлар;

5) чет давлат судларининг ҳамда чет давлат ҳакамлик судларининг (арбитражларининг) ҳал қилув қарорларини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги ишлар;

6) корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмаларининг маъмурий ва бошқа оммавий ҳуқуқий муносабатлардан юзага келмайдиган қарорлари ҳамда улар мансабдор шахсларининг шундай ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) юзасидан низолашиш тўғрисидаги ишлар.

Судларга қонун билан уларнинг ваколатига киритилган бошқа ишлар ҳам тааллуқлидир.

27-модда. Ўзаро боғлиқ бир нечта талабнинг судга тааллуқлилиги

Ўзаро боғлиқ бўлиб, баъзилари фуқаролик ишлари бўйича судга, баъзилари эса иқтисодий судга тааллуқли бўлган бир нечта талаб бирлаштирилганда, барча талаблар фуқаролик ишлари бўйича судда кўрилиши керак.

Ўзаро боғлиқ бўлган, баъзилари фуқаролик ишлари бўйича судга, баъзилари эса маъмурий судга тааллуқли бўлган бир нечта талабни бирлаштиришга йўл қўйилмайди.

28-модда. Фуқаролик ишлари бўйича туманлараро, туман (шаҳар) судининг судловига тегишли ишлар

Ушбу Кодекснинг 26-моддасида кўрсатилган ишлар фуқаролик ишлари бўйича туманлараро, туман (шаҳар) судларида кўрилади, бундан қонунда шундай ишларни кўриш бошқа судлар ваколатига берилган ҳоллар мустасно.

29-модда. Қорақалпоғистон Республикаси судининг, вилоятлар, Тошкент шаҳар судларининг судловига тегишли ишлар

Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар, Тошкент шаҳар судлари чет эл фуқароси ёки фуқаролиги бўлмаган шахс ариза берувчи бўлган фарзандликка олиш тўғрисидаги ишларни, шунингдек қонун билан ўз ваколатига киритилган бошқа ишларни кўради.

Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар, Тошкент шаҳар судлари алоҳида ҳолатлардан келиб чиқиб, ҳар қандай ишни фуқаролик ишлари бўйича туманлараро, туман (шаҳар) судидан олишга ва уни биринчи инстанция суди сифатида ўз иш юритувига қабул қилишга ёки ишни бир суддан бошқа фуқаролик ишлари бўйича туманлараро, туман (шаҳар) судига ўтказишга ҳақли.

30-модда. Ўзбекистон Республикаси Олий судининг судловига тегишли ишлар

Ўзбекистон Республикаси Олий суди қонунда ўз ваколатига киритилган ишларни кўриб чиқади, шунингдек алоҳида ҳолатларни ҳисобга олиб, ҳар қандай ишни Ўзбекистон Республикасининг исталган судидан олишга ва уни биринчи инстанция суди сифатида ўзининг иш юритишига қабул қилишга ёки ишни бир суддан бошқа тегишли судга ўтказишга ҳақли.

31-модда. Суднинг ўз иш юритишига қабул қилиб олган ишни бошқа судга ўтказиши

Суд судловга тегишлилик қоидаларига риоя қилган ҳолда ўзининг иш юритишига қабул қилиб олган ишни, гарчи кейинчалик бу иш бошқа суднинг судловига тегишли бўлиб қолса ҳам, мазмунан ҳал қилиши керак.

Суд қуйидаги ҳолларда ишни кўриш учун бошқа судга ўтказади:

1) мазкур иш бошқа судда, хусусан далилларнинг кўпчилик қисми жойлашган ердаги судда ўз вақтида ва ҳар томонлама кўриб чиқилади деб ҳисобласа;

2) бир ёки бир нечта судья рад қилинганидан сўнг бу судда уларни алмаштириш имкони бўлмаса;

3) иш мазкур судда кўрилаётганда, у судловга тегишлилик қоидалари бузилган ҳолда иш юритишга қабул қилинганлиги маълум бўлиб қолса.

31 1 -модда. Иш материалларини судга тааллуқлилигига кўра фуқаролик ишлари бўйича суддан бошқа судга ўтказиш

Талаб фуқаролик ишлари бўйича судга тааллуқлилик қоидалари бузилган ҳолда тақдим этилган тақдирда, даъво аризаси (ариза) тааллуқлилигига кўра иқтисодий судга ёки маъмурий судга кўриб чиқиш учун ўтказилади.

Агар ишни кўриб чиқиш жараёнида даъво аризаси (ариза) судга тааллуқлилик қоидалари бузилган ҳолда иш юритишга қабул қилинганлиги аниқланса, фуқаролик ишлари бўйича суд иш материалларини судга тааллуқлилигига кўра иқтисодий судга ёки маъмурий судга кўриб чиқиш учун ўтказиш ва фуқаролик суд ишини юритишни тугатиш тўғрисида ажрим чиқаради.

Даъво аризасини (аризани), иш материалларини судга тааллуқлилигига кўра бошқа судга ўтказиш тўғрисидаги фуқаролик ишлари бўйича суд ажрими устидан хусусий шикоят берилиши (протест келтирилиши) мумкин.

Фуқаролик ишлари бўйича суддан тааллуқлилигига кўра бошқа судга ўтказилган даъво аризаси (ариза), иш материаллари ўзига ўтказилган суд томонидан қабул қилиб олиниши керак.

Ўзбекистон Республикасида судлар ўртасида судга тааллуқлилик тўғрисидаги низоларга йўл қўйилмайди.

32-модда. Ишни бир суддан бошқа судга ўтказиш тартиби

Ишни бир суддан бошқа судга ўтказиш суднинг ажримига асосан, бу ажрим устидан шикоят қилиш (протест келтириш) муддати ўтганидан кейин, шикоят (протест) берилган тақдирда эса шикоятни (протестни) қаноатлантирмай қолдириш ҳақида ажрим чиқарилганидан кейин амалга оширилади.

Бир суддан бошқа судга юборилган иш у юборилган суд томонидан кўриш учун қабул қилиниши керак.

Судловга тегишлилик юзасидан низолашишга йўл қўйилмайди.

33-модда. Судловга тегишлиликнинг умумий қоидалари

Аризалар жавобгар доимий яшаб турган ёки доимий машғул бўлган жойдаги судга берилади.

Ташкилотларга нисбатан аризалар улар давлат рўйхатидан ўтган жойдаги судга берилади.

34-модда. Даъвогарнинг танлови бўйича судловга тегишлилик

Яшаш жойи номаълум бўлган жавобгарга нисбатан даъволар унинг мол-мулки турган жойдаги ёки унинг маълум бўлган сўнгги яшаган жойидаги судга тақдим этилиши мумкин.

Ўзбекистон Республикасида яшаш жойига эга бўлмаган жавобгарга нисбатан даъволар Ўзбекистон Республикасида унинг мол-мулки турган жойдаги ёки маълум бўлган сўнгги яшаш жойидаги судга тақдим этилиши мумкин.

Алимент ундириш тўғрисидаги, оталикни белгилаш ҳақидаги ва майиб бўлганлик ёки соғлиққа бошқача тарзда шикаст етганлик ёхуд боқувчисининг ўлими натижасида кўрилган зарар ўрнини қоплаш тўғрисидаги даъволар даъвогар томонидан ўзи яшаб турган жойдаги судга ҳам тақдим этилиши мумкин.

Кемалар тўқнашуви натижасида етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш тўғрисидаги, шунингдек сувда ёрдам берганлик ва қутқарганлик учун ҳақ ундириш тўғрисидаги даъволар ҳам жавобгарнинг кемаси турган ёки кема рўйхатга олинган порт жойлашган ердаги судга ҳам тақдим этилиши мумкин.

Ижро этиш жойи кўрсатилган шартномалардан келиб чиқадиган даъволар шартномани ижро этиш жойидаги судга ҳам тақдим этилиши мумкин.

Фуқаронинг ёки юридик шахснинг мол-мулкига етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш тўғрисидаги даъволар зарар етказилган жойдаги судга ҳам тақдим этилиши мумкин.

Юридик шахснинг филиали фаолиятидан келиб чиқадиган даъволар филиал жойлашган ердаги судга ҳам тақдим этилиши мумкин.

Турли жойларда яшовчи ёки турувчи бир нечта жавобгарга нисбатан ёки юридик шахс бўлиб, турли манзилда жойлашган жавобгарларга нисбатан даъво жавобгарлардан бири яшайдиган ёхуд давлат рўйхатидан ўтган жойдаги судга даъвогарнинг танлови бўйича тақдим этилади.

Фуқаронинг меҳнат, пенсия ва уй-жойга доир ҳуқуқларни тиклаш, мол-мулкни ёки унинг қийматини қайтариб бериш, ғайриқонуний ҳукм қилиш, ғайриқонуний равишда жиноий жавобгарликка тортиш, эҳтиёт чораси сифатида ғайриқонуний қамоққа олиш ёхуд ҳибсга олиш тарзида ғайриқонуний маъмурий жазо қўллаш натижасида етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш тўғрисидаги даъволар даъвогарнинг яшаш жойидаги судга ҳам тақдим этилиши мумкин.

Агар даъвогарнинг вояга етмаган болалари борлиги, шунингдек ногиронлиги ёки оғир касаллиги туфайли у жавобгар яшаб турган жойидаги фуқаролик ишлари бўйича туманлараро, туман (шаҳар) судига боришга қийналса, никоҳни бекор қилиш тўғрисидаги даъволар даъвогарнинг яшайдиган жойидаги судга тақдим этилиши мумкин.

Бедарак йўқолган деб ёхуд руҳий ҳолати бузилганлиги сабабли муомалага лаёқатсиз деб топилган шахслар, шунингдек уч йилдан кам бўлмаган муддатга озодликдан маҳрум этишга ҳукм қилинган шахслар билан никоҳни бекор қилиш тўғрисидаги даъволар даъвогарнинг хоҳишига кўра ўз яшаш жойидаги судда кўрилиши мумкин.

35-модда. Судловга тегишлиликнинг алоҳида ҳоллари

Иморатга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги, мол-мулкни хатлашдан чиқариш ҳақидаги, ер майдонидан фойдаланиш тартибини белгилаш тўғрисидаги даъволар иморат, мол-мулк ёки ер майдони жойлашган ердаги суднинг судловига тааллуқлидир.

Мерос қолдирувчининг кредиторлари ворислар томонидан мерос қабул қилингунига қадар тақдим этган даъволар мерос мол-мулк ёки унинг асосий қисми жойлашган ердаги суднинг судловига тегишлидир.

Йўловчиларни, юкларни ёки багажни ташиш шартномаларидан юк ташувчиларга нисбатан келиб чиқадиган даъволар белгиланган тартибда талабнома тақдим этилган транспорт ташкилотининг органи давлат рўйхатидан ўтган ерда тақдим этилади.

36-модда. Келишилган судловга тегишлилик

Тарафлар ўзаро келишиб, муайян иш учун ҳудудий судловга тегишлиликни ўзгартириши мумкин.

Ушбу Кодекснинг 35-моддасида белгиланган судловга тегишлилик тарафлар келишуви бўйича ўзгартирилиши мумкин эмас.

37-модда. Қарши даъвонинг судловга тегишлилиги

Қарши даъво судловга тегишлилигидан қатъи назар, дастлабки даъво кўрилаётган жойдаги судда тақдим этилади.

38-модда. Жиноят туфайли етказилган зарарлар тўғрисидаги фуқаролик ишининг судловга тегишлилиги

Жиноят ишидан келиб чиқадиган фуқаролик даъвоси, агар жиноят иши кўрилганда ушбу даъво арз қилинмаган ёки ҳал этилмаган бўлса, фуқаролик суд ишларини юритиш тартибида кўриб чиқиш учун фуқаролик ишларининг судловга тегишлилигига доир умумий қоидалар бўйича тақдим этилади.

6-боб. Фуқаролик суд ишларини юритиш иштирокчилари

39-модда. Ишда иштирок этувчи шахслар

Тарафлар, учинчи шахслар, уларнинг вакиллари, ариза берувчилар ва судда кўрилаётган алоҳида тартибда юритиладиган ишлар бўйича бошқа манфаатдор шахслар, прокурор, ишда бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилишда иштирок этадиган давлат бошқаруви органлари, ташкилотлар ва айрим фуқаролар ишда иштирок этувчи шахслар деб тан олинади.

40-модда. Ишда иштирок этувчи шахсларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари

Ишда иштирок этувчи шахслар иш материаллари билан танишиш, улардан кўчирмалар олиш, нусхалар кўчириш, рад этиш тўғрисида арз қилиш, далиллар тақдим этиш, далилларни текширишда иштирок этиш, ишда иштирок этувчи бошқа шахсларга ва одил судловни амалга оширишга кўмаклашаётган шахсларга саволлар бериш, арз қилиш, илтимосномалар тақдим этиш, судга оғзаки ва ёзма тушунтиришлар бериш, суд муҳокамаси давомида юзага келадиган барча масалалар бўйича ўзларининг важларини баён қилиш, бошқа шахсларнинг арзлари, илтимосномалари, важларига қарши эътирозлар билдириш, суд ҳужжатлари устидан шикоят қилиш (протест келтириш), суд ҳужжатларининг мажбурий ижросини талаб қилиш, давлат ижрочиси томонидан ҳаракатлар содир этилишида ҳозир бўлиш ва ўз ҳуқуқларини амалга ошириш ҳуқуқига эгадир.

Ишда иштирок этувчи шахслар ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа процессуал ҳуқуқлардан ҳам фойдаланади.

Ишда иштирок этувчи шахслар ўзларига берилган барча процессуал ҳуқуқлардан инсофли равишда фойдаланиши ва ўз зиммасига юклатилган мажбуриятларни бажариши шарт.

41-модда. Фуқаролик процессуал ҳуқуқ лаёқати

Барча фуқаролар ва ташкилотларнинг фуқаролик процессуал ҳуқуқ ва мажбуриятларга эга бўлиш лаёқати (ҳуқуқ лаёқати) тенг равишда эътироф этилади.

42-модда. Фуқаролик процессуал муомала лаёқати

Судда ўз ҳуқуқ ва мажбуриятларини амалга ошириш лаёқати вояга етган фуқаролар ва ташкилотларга тегишлидир.

Вояга етмаган, яъни ёши ўн тўртдан ўн саккизгача бўлган фуқароларнинг, шунингдек муомала лаёқати чекланган деб топилган фуқароларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатлари судда уларнинг ота-оналари, уларни фарзандликка олганлар ёки ҳомийлар томонидан ҳимоя қилинади. Аммо бу ҳол вояга етмаганларни ва муомала лаёқати чекланган деб топилган фуқароларни бундай ишларда шахсан иштирок этиш ҳуқуқидан маҳрум қилмайди.

Ота-оналардан алимент ундириш тўғрисидаги ишлар бўйича, шунингдек меҳнат билан боғлиқ ҳуқуқий муносабатлардан ва олинган иш ҳақини ёки бошқа даромадни тасарруф этиш билан боғлиқ битимлардан келиб чиқадиган ишлар бўйича вояга етмаганлар судда ўз ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини шахсан ҳимоя қилиш ҳуқуқига эга. Бундай ишларда вояга етмаганларга ёрдам бериш учун уларнинг ота-оналарини, уларни фарзандликка олганларни ёки ҳомийларни жалб қилиш тўғрисидаги масала суд томонидан ҳал қилинади.

Ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган бола фойдасига ота-онадан ёки уларнинг биридан ундирилиши белгиланган алимент миқдорини камайтириш бўйича ишларда «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари жалб этилади.

Ўн олти ёшга тўлган вояга етмаган шахс қонунчиликда белгиланган тартибда муомалага тўла лаёқатли деб эълон қилинган (эмансипация) тақдирда, судда ўз ҳуқуқлари ва мажбуриятларини шахсан амалга ошириши мумкин.

Ўн тўрт ёшга тўлмаган кичик ёшдаги болаларнинг, шунингдек руҳий ҳолати бузилганлиги туфайли муомалага лаёқатсиз деб топилган фуқароларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини судда уларнинг қонуний вакиллари — ота-оналари, уларни фарзандликка олганлар ёки васийлар ҳимоя қилади.

43-модда. Тарафлар

Даъвогар (ариза берувчи) ва жавобгар фуқаролик суд ишларини юритишнинг тарафларидир.

Ўзининг бузилган ёки низолашилаётган ҳуқуқларини ёхуд қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида судга мурожаат этган ёинки манфаатини кўзлаб иш қўзғатилган шахс даъвогардир.

Ўзига нисбатан талаб тақдим этилган шахс жавобгардир.

Алоҳида тартибда юритиладиган ишлар ва ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа ишлар бўйича ариза берган шахс аризачидир.

44-модда. Тарафларнинг процессуал ҳуқуқ ва мажбуриятлари

Тарафлар процессуал ҳуқуқлардан тенг фойдаланадилар ва тенг мажбуриятларга эга бўладилар.

Даъвогар билдирилган талабларнинг асосини ёки предметини ўзгартиришга, қўшимча талаблар тақдим этишга, даъво талабларининг миқдорини оширишга ёхуд камайтиришга, улардан тўлиқ ёки қисман воз кечишга ҳақли.

Жавобгар даъвогарнинг талабини тўлиқ ёки қисман тан олишга, қарши даъво тақдим этишга ҳақли.

Даъво ишини юритишда тарафлар суд процессининг ҳар қандай босқичида ишни келишув битими тузиш ёки биринчи инстанция судида суд алоҳида хонага (маслаҳатхонага) суд ҳужжатини қабул қилиш учун чиққунига қадар медиатив келишув тузиш орқали тугаллашга ҳақли.

45-модда. Процессда биргаликда иштирок этиш

Даъво бир нечта даъвогар томонидан биргаликда ёки бир нечта жавобгарга нисбатан тақдим этилиши (процессда биргаликда иштирок этиш) мумкин. Процессда биргаликда иштирок этишга алоҳида тартибда юритиладиган ишлар бўйича ҳам йўл қўйилади.

Процессда биргаликда иштирок этишга қуйидаги ҳолларда йўл қўйилади, агар:

низо предмети бир нечта даъвогарнинг ёки жавобгарнинг умумий ҳуқуқлари ёки мажбуриятлари бўлса;

бир нечта даъвогарнинг ёки жавобгарнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари битта асосга эга бўлса;

низо предмети бир турдаги ҳуқуқ ва мажбуриятлардан иборат бўлса.

Даъвогарлар ва жавобгарлардан ҳар бири бошқа тарафга нисбатан процессда мустақил равишда иштирок этади. Учинчи шахслар ҳам процессда биргаликда иштирок этишлари мумкин.

Процессда биргаликда иштирок этувчилар ишни олиб боришни шерик иштирокчилардан бирига топшириши мумкин.

Суд низолашилаётган ҳуқуқий муносабатнинг хусусиятини инобатга олган ҳолда ишга жалб этилмаган шерик жавобгарни ишда иштирок этиш учун ўз ташаббусига ёки тарафларнинг илтимосномасига кўра жалб қилишга ҳақли.

Бошқа шерик жавобгар ишда иштирок этиш учун жалб қилинганда ишни кўриш бошидан бошланади.

46-модда. Ишга дахлдор бўлмаган жавобгарни алмаштириш

Суд даъво бўйича жавоб бериши лозим бўлмаган шахсга нисбатан даъво тақдим этилганлигини аниқласа, ҳал қилув қарори қабул қилингунига қадар даъвогарнинг розилиги билан ишга дахлдор бўлмаган жавобгарни ишга дахлдор жавобгар билан алмаштиришга йўл қўйиши мумкин.

Агар даъвогар жавобгарнинг бошқа шахс билан алмаштирилишига рози бўлмаса, суд бу шахсни шерик жавобгар сифатида ишга жалб этиши мумкин.

Ишга дахлдор бўлмаган жавобгарни алмаштириш ҳақида суд ажрим чиқаради.

Ишга дахлдор бўлмаган жавобгар алмаштирилгандан сўнг ишни кўриш бошидан бошланади.

47-модда. Процессуал ҳуқуқий ворислик

Низоли ёки суднинг ҳал қилув қарори билан аниқланган ҳуқуқий муносабатда тарафларнинг бири, учинчи шахс ёки уларнинг қонуний вакили чиқиб кетган тақдирда (фуқаронинг ўлими, юридик шахснинг қайта ташкил этилиши, бошқа шахс фойдасига талабдан воз кечиш, қарзнинг бошқа шахсга ўтказилиши ва ҳ.к.) суд бу шахсларни уларнинг ҳуқуқий ворислари билан алмаштиришга йўл қўяди.

Ҳуқуқий ворислик фуқаролик суд ишларини юритишнинг ҳар қандай босқичида амалга оширилиши мумкин. Ҳуқуқий вориснинг суд процессига киришганлиги ҳақида ажрим чиқарилади.

Тараф ҳуқуқий ворис билан алмаштирилгандан сўнг суд процесси алмаштириш амалга оширилган босқичдан давом эттирилади.

Ҳуқуқий ворис суд процессига киришгунига қадар амалга оширилган барча ҳаракатлар ҳуқуқий ворисга ўрнини бўшатиб берган шахсга қай даражада мажбурий бўлган бўлса, ҳуқуқий ворисга ҳам шу даражада мажбурийдир. Ҳуқуқий ворис ишга доир барча материаллар билан танишишга ҳақли.

48-модда. Низо предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилувчи учинчи шахслар

Низонинг предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилувчи учинчи шахслар суд томонидан ҳал қилув қарори қабул қилингунига қадар ишга киришиши мумкин. Улар даъвогарнинг барча ҳуқуқларидан фойдаланади ва унинг барча мажбуриятларини ўз зиммасига олади.

Агар низонинг предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилувчи учинчи шахслар ишга суд муҳокамаси бошланганидан сўнг киришган бўлса, ишни кўриш бошидан бошланади.

49-модда. Низо предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар

Низонинг предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар, агар иш бўйича қабул қилинадиган ҳал қилув қарори уларнинг тарафлардан бирига нисбатан бўлган ҳуқуқларига ёки мажбуриятларига таъсир этадиган бўлса, суд томонидан ҳал қилув қарори қабул қилингунига қадар даъвогар ёки жавобгар тарафида ишга киришиши мумкин. Улар тарафларнинг, прокурорнинг, ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг илтимосномаси бўйича ёхуд суднинг ташаббуси билан ҳам ишда иштирок этишга жалб қилиниши мумкин.

Низонинг предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар тарафларнинг процессуал ҳуқуқларидан фойдаланади ва уларнинг процессуал мажбуриятларини ўз зиммасига олади, бундан арз қилинган талабларнинг асосини ёки предметини ўзгартириш, миқдорини кўпайтириш ёки камайтириш, улардан воз кечиш ҳуқуқи мустасно.

Агар низо предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс ўз ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлиги оқибатида даъвогарнинг ҳуқуқлари бузилганлиги тўғрисида арз қилинган талабларни тан олган тақдирда, суд мажбуриятни бажаришни учинчи шахс зиммасига юклатиш тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилишга ҳақли. Худди шундай ҳолларда, даъвогар ва мустақил талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс ўртасида келишув битими ёки медиатив келишув тузилишига йўл қўйилади.

Агар низонинг предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс ишга суд муҳокамаси бошлангандан сўнг киришган бўлса, ишни кўриш бошидан бошланади.

50-модда. Ишда прокурорнинг иштироки

Прокурор фақат қонунда назарда тутилган ҳолларда, шунингдек давлатнинг қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида ерга оид ҳуқуқий муносабатлар, давлат мулки, давлатга етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш ва давлат бюджетидан ундирувлар, эълон қилинган иш ташлашнинг бошланиш вақтини кечиктириш, иш ташлашни тўхтатиб туриш, иш ташлашни ноқонуний деб топиш билан боғлиқ ишларда ёки прокурорнинг даъво аризаси (аризаси) асосида қўзғатилган ишларда иштирок этиши мумкин. Прокурор бошқа шахсларнинг аризаси билан қўзғатилган ишнинг муҳокамасида ўз ташаббуси билан иштирок этиши мумкин эмас.

Прокурор давлат манфаатларини ҳимоя қилиш учун судга ариза билан мурожаат қилиши мумкин.

Агар фуқаро соғлиғининг ҳолати, ёши ёки бошқа сабабларга кўра судда ўз ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини шахсан ҳимоя қилиш имкониятига эга бўлмаса, прокурор фуқаронинг бузилган ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш учун ариза билан судга мурожаат этиш ҳуқуқига эга.

Фуқаролик ишлари бўйича туманлараро, туман, шаҳар судларига даъво аризасини (аризани) — Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар, Тошкент шаҳар, туманлар, шаҳарлар прокурорлари ва уларга тенглаштирилган прокурорлар ёки уларнинг ўринбосарлари, Қорақалпоғистон Республикаси судига, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларига эса — Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар, Тошкент шаҳар прокурорлари ёки уларнинг ўринбосарлари тақдим этади.

Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ёки унинг ўринбосарлари Ўзбекистон Республикасининг барча фуқаролик ишлари бўйича судларига даъво аризасини (аризани) тақдим этишга ҳақли.

51-модда. Прокурорнинг процессуал ҳуқуқ ва мажбуриятлари

Ариза берган прокурор даъвогарнинг барча процессуал ҳуқуқларидан фойдаланади ва барча процессуал мажбуриятларини ўз зиммасига олади, бундан келишув битими ёки медиатив келишув тузиш ҳуқуқи ва суд харажатларини тўлаш мажбурияти мустасно.

Прокурор берган аризасидан бутунлай ёки қисман воз кечиш, бошқа шахсларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш учун ўзи арз қилган талаблар бўйича судга тушунтиришлар бериш, иш мазмуни юзасидан, шунингдек ишнинг муҳокамаси вақтида келиб чиққан айрим масалалар бўйича ўз фикрини баён этиш, суд ҳужжати устидан протест келтириш ҳуқуқига эга.

Агар даъвогар рози бўлмаса, прокурор ўзи арз қилган талабларнинг асосини ёки предметини ўзгартиришга, қўшимча талаблар билдиришга, даъво талабларининг миқдорини кўпайтиришга ёхуд камайтиришга ҳақли эмас.

Прокурор томонидан даъвогарнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун тақдим этилган даъводан даъвогарнинг воз кечиши, агар бу учинчи шахсларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига дахл қилмаса, даъво аризасини (аризани) кўрмасдан қолдиришга олиб келади.

Прокурорнинг бошқа шахс манфаатларини ҳимоя қилиш учун тақдим этган ўз даъвосидан (аризасидан) воз кечиши, ушбу шахсни ишни мазмунан кўриб чиқишни талаб қилиш ҳуқуқидан маҳрум этмайди.

52-модда. Бошқа шахсларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилаётган давлат бошқаруви органлари, ташкилотлар ва айрим фуқароларнинг процессда иштирок этиши

Давлат бошқаруви органлари, ташкилотлар ва айрим фуқаролар қонунда назарда тутилган ҳолларда, бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш учун судга ариза билан мурожаат этиш ҳуқуқига эга.

Давлат бошқаруви органлари ўз зиммасига юклатилган вазифаларни бажариш, фуқаролар, жамият ва давлатнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида иш юзасидан хулосалар бериш учун суд томонидан суд процессида иштирок этишга жалб қилиниши ёки ўз ташаббуси билан процессга киришиши мумкин.

53-модда. Бошқа шахсларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилаётган давлат бошқаруви органлари, ташкилотлар ва айрим фуқароларнинг процессуал ҳуқуқ ва мажбуриятлари

Ушбу Кодекснинг 52-моддасида кўрсатилган суд процесси иштирокчилари мазкур Кодекснинг 40-моддасида назарда тутилган процессуал ҳуқуқлардан фойдаланади, шунингдек бошқа шахснинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш учун арз қилинган талабларни тўлиқ ёки қисман қўллаб-қувватлаш, улардан воз кечиш, ўзлари арз қилган талаблар бўйича тушунтиришлар бериш ҳуқуқига эга. Мазкур органлар, ташкилотлар ва фуқароларнинг бошқа шахснинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш учун судга берган аризасидан воз кечиши ушбу шахсни ишни мазмунан кўриб чиқишни талаб қилиш ҳуқуқидан маҳрум этмайди.

Давлат органи, ташкилот ва бошқа шахс томонидан даъвогарнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун тақдим этилган даъво аризасидан (аризадан) даъвогарнинг (аризачининг) воз кечиши, агар бу учинчи шахсларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига дахл қилмаса, даъво аризасини (аризани) кўрмасдан қолдиришга олиб келади.

54-модда. Одил судловни амалга оширишга кўмаклашувчи шахслар

Гувоҳлар, экспертлар, мутахассислар, таржимонлар, ашёвий, ёзма ва рақамли далилларни сақловчилар, ижро иши юритиш холислари ва сақловчилари одил судловни амалга оширишга кўмаклашувчи шахслардир.

55-модда. Суд мажлиси котиби

Суд мажлисида суд мажлиси котиби вазифасини судьянинг ёрдамчиси (катта ёрдамчиси) бажаради.

56-модда. Гувоҳ

Ишга доир бирор ҳолатдан хабардор бўлган ҳар қандай шахс гувоҳ бўла олади.

Қуйидагилар гувоҳ сифатида чақирилиши ва сўроқ қилиниши мумкин эмас:

вакил, ҳимоячи, адвокат ёки медиатор вазифаларини бажариши муносабати билан ўзига маълум бўлиб қолган ҳолатлар тўғрисида — фуқаролик, иқтисодий, маъмурий иш бўйича вакиллар ёки жиноят иши бўйича ҳимоячилар, маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича адвокатлар, медиаторлар;

арбитрлар, арбитраж таркиби томонидан тайинланган экспертлар, арбитраж муассасасининг ходимлари, ҳакамлик судьялари — арбитраж ёки ҳакамлик муҳокамаси давомида ўзларига маълум бўлиб қолган ҳолатлар тўғрисида;

жисмоний нуқсонлари ёки руҳий ҳолатининг бузилганлиги сабабли фактларни тўғри идрок қилишга ёки улар ҳақида тўғри кўрсатувлар беришга лаёқатсиз шахслар.

57-модда. Гувоҳнинг мажбуриятлари ва жавобгарлиги

Гувоҳ сифатида чақирилган шахс судга келиши ва тўғри кўрсатувлар бериши шарт.

Агар гувоҳ суд узрсиз деб топган сабабларга кўра суд чақируви бўйича келмаса, шунингдек кўрсатувлар беришдан бўйин товласа, у ушбу Кодекснинг 146-моддасида белгиланган тартибда жаримага тортилиши мумкин.

Жарима солиниши гувоҳни судга келиш ва кўрсатувлар бериш мажбуриятидан озод этмайди.

Била туриб ёлғон кўрсатувлар берганлик учун гувоҳ Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 238-моддасига мувофиқ жавобгар бўлади.

58-модда. Эксперт

Хулоса бериш учун зарур фан, техника, санъат ёки ҳунар соҳасида махсус билимларга эга бўлган жисмоний шахс эксперт сифатида тайинланиши мумкин.

Эксперт сифатида давлат суд-экспертиза муассасаси эксперти, нодавлат суд-экспертиза ташкилотининг эксперти, бошқа корхона, муассаса, ташкилот ходими ёки бошқа жисмоний шахс иштирок этиши мумкин.

Белгиланган тартибда муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб топилган шахслар, шунингдек қасддан содир этган жиноятлари учун судланганлик ҳолати тугалланмаган ёки судланганлиги олиб ташланмаган шахслар эксперт сифатида жалб этилиши мумкин эмас.

59-модда. Экспертнинг ҳуқуқлари

Эксперт: экспертиза предметига оид иш материаллари билан танишиш, улардан зарур маълумотларни ёзиб олиш ёки нусха кўчириш; жойида кўздан кечиришда иштирок этиш ва экспертизани ўтказиш учун зарур бўлган қўшимча материаллар ва текшириш объектлари тақдим этилиши ҳақида илтимосномалар бериш; суд муҳокамасида экспертиза предметига тааллуқли далилларни текширишда иштирок этиш ҳамда ишда иштирок этувчи шахсларга ва гувоҳларга суднинг рухсати билан саволлар бериш; ашёвий, ёзма, рақамли далиллар ва ҳужжатларни кўздан кечириш; ўз хулосасида нафақат ўзининг олдига қўйилган саволлар бўйича, балки экспертиза предметига оид ва иш учун аҳамиятга молик бошқа масалалар бўйича ҳам фикрларини баён этиш; унинг хулосаси ёки кўрсатувлари ишда иштирок этувчи шахслар ва гувоҳлар томонидан нотўғри талқин қилинганлиги хусусида суд мажлиси баённомасига киритилиши лозим бўлган баёнотлар бериш; агар у суд муҳокамаси юритилаётган тилни билмаса ёки етарлича билмаса, ўз она тилида хулоса тақдим этиш ва кўрсатувлар бериш ҳамда бундай ҳолда таржимон хизматидан фойдаланиш; агар ишни юритаётган суднинг қарорлари, судьянинг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) экспертнинг ҳуқуқ ва эркинликларини бузаётган бўлса, бу қарорлар, ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) устидан қонунда белгиланган тартибда шикоят қилиш; экспертиза ўтказилиши вақтида қилинган харажатларни ундириш ҳуқуқига эга.

Агар эксперт қўйилган саволларни ўзининг махсус билимлари асосида ҳал қилиб бўлмаслигига ёки ўзига тақдим этилган текшириш объектларининг ёхуд материалларнинг яроқсизлигига ёки хулоса бериш учун етарли эмаслигига ва уларни тўлдириб бўлмаслигига ёхуд фан ва суд-экспертлик амалиётининг ҳолати қўйилган саволларга жавоб топиш имкониятини бермаслигига ишонч ҳосил қилса, у хулоса беришнинг иложи йўқлиги тўғрисида асослантирилган ҳужжат тузади ҳамда уни экспертизани тайинлаган судга юборади.

60-модда. Экспертнинг мажбуриятлари ва жавобгарлиги

Эксперт: ушбу Кодекснинг 22-моддасида назарда тутилган асослар мавжуд бўлган тақдирда ўзини ўзи рад этиши ҳақида дарҳол арз қилиши; ўзига тақдим этилган текшириш объектларини ҳар томонлама ва тўлиқ текширишдан ўтказиши, ўз олдига қўйилган саволлар юзасидан асосли ва холисона ёзма хулоса бериши; суд мажлисида шахсан иштирок этиш учун суднинг чақирувига биноан келиши; ўзи ўтказган экспертиза хусусида кўрсатувлар бериши ва ўзи берган хулосани тушунтириш учун қўшимча саволларга жавоб бериши; экспертизани ўтказиши муносабати билан ўзига маълум бўлиб қолган маълумотларни ошкор қилмаслиги; тақдим этилган текшириш объектлари ва иш материалларининг сақланишини таъминлаши; суд муҳокамаси вақтида тартибга риоя қилиши шарт.

Эксперт хулоса беришдан асоссиз равишда бош тортганлиги учун, шунингдек, агар суд узрсиз деб топган сабабларга кўра суднинг чақируви бўйича келмаса, ушбу Кодекснинг 146-моддасида белгиланган тартибда жаримага тортилади.

Жарима солиниши экспертни судга келиш ва хулоса бериш мажбуриятидан озод этмайди.

Била туриб ёлғон хулоса берганлик, ёпиқ суд мажлиси муҳокамаси маълумотларини ҳамда тафсилотларини суднинг рухсатисиз ошкор қилганлик учун эксперт Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 238 , 239-моддаларига мувофиқ жавобгар бўлади.

61-модда. Мутахассис

Далилларни тўплаш, текшириш ва баҳолашда маслаҳатлар (тушунтиришлар) бериш йўли билан кўмаклашиш ҳамда илмий-техника воситаларини қўллашда ёрдам бериш мақсадида фан, техника, санъат ёки ҳунар соҳасида махсус билим ва кўникмага эга бўлган, ишнинг якунидан манфаатдор бўлмаган вояга етган шахс суд мажлисида ёки процессуал ҳаракатларда иштирок этиш учун суд томонидан мутахассис сифатида жалб этилиши мумкин.

Мутахассисни жалб қилиш тўғрисида ишни суд муҳокамасига тайёрлаш ҳақидаги ажримда, суд мажлиси давомида эса суд мажлисининг баённомасида кўрсатилади.

Суднинг мутахассис чақириш тўғрисидаги талаби мутахассис ишлаб турган ташкилот раҳбари учун мажбурийдир.

62-модда. Мутахассиснинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари

Мутахассис сифатида чақирилган шахс қуйидаги ҳуқуқларга эга: ўзининг нима мақсадда судга чақирилаётганлигини билиш; агар махсус билим ва кўникмаларга эга бўлмаса, иш юритишда иштирок этишни рад қилиш; процессуал ҳаракат иштирокчиларига суднинг рухсати билан саволлар бериш; далилларни тўплаш, текшириш ва баҳолашга кўмаклашаётганида, илмий-техника воситалари қўлланиши, экспертиза тайинланиши учун материаллар тайёрлаётганида ўзи қилган ҳаракатлар билан боғлиқ ҳолатларга процессуал ҳаракат иштирокчиларининг эътиборини қаратиш; ўзи иштирок этган процессуал ҳаракат баённомаси билан, шунингдек суд мажлиси баённомасининг тегишли қисми билан танишиш ҳамда ўз иштирокида амалга оширилган ҳаракатларнинг кечиши ва натижалари қайд қилинишининг тўлиқлилиги ва тўғрилиги хусусида баённомага киритилиши лозим бўлган арзлар ва фикрларни билдириш; иш юритишда процессуал ҳаракатларни амалга оширишда иштирок этиш билан боғлиқ ҳолда қилган харажатларининг ўрни қопланиши.

Мутахассис этиб тайинланган шахс: суднинг чақирувига биноан келиши; процессуал ҳаракатларни амалга оширишда ва суд муҳокамасида махсус билим, кўникмалар ва илмий-техника воситаларидан фойдаланган ҳолда иштирок этиши; ўзи бажараётган ҳаракатлар юзасидан тушунтиришлар бериши; ёпиқ суд мажлиси муҳокамаси маълумотларини ҳамда тафсилотларини суднинг рухсатисиз ошкор қилмаслиги шарт. Мутахассиснинг юзага келган барча масалалар бўйича маслаҳатлари судга ёзма равишда тақдим этилиши керак, суд муҳокамаси давомида мутахассис томонидан берилган тушунтиришлар эса суд мажлисининг баённомасига киритилади.

Агар мутахассис суд узрсиз деб топган сабабларга кўра суд чақируви бўйича келмаса, шунингдек маслаҳатлар (тушунтиришлар) беришни асоссиз равишда рад этса, ушбу Кодекснинг 146-моддасида белгиланган тартибда жаримага тортилиши мумкин.

Жарима солиниши мутахассисни судга келиш ва маслаҳатлар (тушунтиришлар) бериш мажбуриятидан озод этмайди.

63-модда. Таржимон

Ушбу Кодексда назарда тутилган ҳолларда суд томонидан тайинланган таржима қилиш учун зарур бўлган тилларни биладиган шахс таржимондир. Суд ишларини юритишнинг бошқа иштирокчилари таржимон вазифаларини ўз зиммасига олишга ҳақли эмас.

64-модда. Таржимоннинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари

Таржимон қуйидаги ҳуқуқларга эга: таржимани аниқлаштириш мақсадида суд мажлиси иштирокчиларига саволлар бериш; агар таржима қилиш учун тегишли билимга эга бўлмаса, суд муҳокамасида иштирок этишни рад этиш; суд мажлисининг баённомаси билан танишиш; суд мажлиси баённомасига киритилган таржиманинг тўғрилиги юзасидан эътирозлар тақдим этиш.

Таржимон таржимани тўлиқ ва тўғри амалга ошириши, суд мажлиси вақтида тартибга риоя этиши шарт.

Таржима қилишдан асоссиз равишда бош тортганлик, шунингдек суд узрсиз деб топган сабабларга кўра суднинг чақируви бўйича келмаганлик учун таржимон ушбу Кодекснинг 146-моддасида белгиланган тартибда жаримага тортилади.

Жарима солиниши таржимонни судга келиш ва таржима қилиш мажбуриятидан озод этмайди.

Таржимон била туриб нотўғри таржима қилганлик, ёпиқ суд мажлиси муҳокамаси маълумотларини ҳамда тафсилотларини суднинг рухсатисиз ошкор қилганлик учун Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 238 , 239-моддаларига мувофиқ жиноий жавобгар бўлади, бу ҳақда у суд томонидан тилхат олиб огоҳлантирилади.

7-боб. Судда вакиллик

65-модда. Вакиллар орқали иш юритиш

Фуқаролар ўз ишларини судда шахсан ёки ўз вакиллари орқали юритиши мумкин. Фуқаронинг ишда шахсан иштирок этиши уни иш бўйича вакилга эга бўлиш ҳуқуқидан маҳрум этмайди.

Ташкилотлар ишларни ўз раҳбарлари ёки вакиллари орқали юритади.

66-модда. Қонуний вакиллик

Муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини судда уларнинг қонуний вакиллари (ота-оналари, уларни фарзандликка олганлар, васийлар, ҳомийлар) ҳимоя қилади.

Белгиланган тартибда бедарак йўқолган деб топилган фуқаро иштирок этиши лозим бўлган иш бўйича унинг вакили сифатида мазкур фуқаронинг мол-мулкини қўриқлаш ва бошқариш учун тайинланган шахс қатнашади.

Вафот этган ёки белгиланган тартибда вафот этган деб эълон қилинган шахснинг меросхўри иштирок этиши керак бўлган иш бўйича, агар меросни ҳали ҳеч ким қабул қилиб олмаган бўлса, васий, ҳомий, ёхуд мерос мол-мулкни сақлаш ва бошқариш учун тайинланган сақловчи шахс меросхўрнинг вакили сифатида қатнашади.

Қонуний вакил судда иш олиб боришни ўзи вакил сифатида танлаган бошқа шахсга топшириш ҳуқуқига эга.

Ўн тўрт ёшга тўлмаган вояга етмаган шахснинг, муомалага лаёқатсиз ёки бедарак йўқолган деб топилган шахснинг қонуний вакили вакиллик қилинаётган шахснинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларига тааллуқли ишлар кўриб чиқилаётганда унинг манфаатларини кўзлаб барча процессуал ҳаракатларни амалга оширади.

Ўн тўрт ёшдан ўн саккиз ёшгача бўлган вояга етмаган шахснинг, муомала лаёқати чекланган деб топилган шахснинг қонуний вакили ишлар кўриб чиқилаётганда шу шахснинг манфаатларини кўзлаб барча процессуал ҳаракатларни чекланган ҳуқуқлар доирасида амалга оширади.

67-модда. Шартнома бўйича (ихтиёрий) вакиллик

Ишонч билдирувчи ўз ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича судда иш юритишни шартнома бўйича (ихтиёрий) вакилликка биноан вакилга топширади.

Қуйидагилар шартнома бўйича (ихтиёрий) вакил бўлиши мумкин:

1) адвокатлар;

2) насл-насаб шажараси бўйича тўғри туташган ёки ён шажара бўйича қариндошлар, шунингдек эр (хотин) ёхуд унинг қариндошлари;

3) юридик шахсларнинг ходимлари — шу юридик шахсларнинг ишлари бўйича;

4) нотижорат ташкилотларнинг ваколатли вакиллари — шу ташкилотлар аъзоларининг ишлари бўйича;

5) қонунга биноан бошқа шахсларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш ҳуқуқи берилган нотижорат ташкилотларнинг ваколатли вакиллари;

6) биргаликда иштирок этувчилардан бири бошқа биргаликдаги иштирокчиларнинг топшириғи бўйича;

7) ишни кўриб чиқаётган суд томонидан ишда жисмоний шахсларнинг вакиллари сифатида иштирок этишига йўл қўйилган шахслар.

Судда иш юритиш бўйича вакил сифатида профессионал фаолият билан фақат адвокатлар шуғулланиши мумкин.

Суд даъвогарнинг ёки жавобгарнинг илтимосига кўра, «Давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига мувофиқ давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатадиган адвокатнинг иштирок этишини таъминлаш чораларини кўриши шарт.

Давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатадиган адвокат жалб этиладиган пайтга қадар суд ишнинг муҳокамасини кейинга қолдиради. Давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатадиган адвокатни жалб қилишда адвокатнинг ишда иштирок этиши тасдиқланган пайтдан эътиборан унга ишга киришиш учун камида тўрт соат вақт берилиши керак.

68-модда. Вакилнинг ваколатларини расмийлаштириш

Вакилнинг ваколатлари қонунга мувофиқ берилган ва расмийлаштирилган ишончномада кўрсатилган бўлиши керак.

Фуқаролар томонидан бериладиган ишончномалар нотариуслар ёки нотариал ҳаракатларни амалга ошириш ҳуқуқига эга бўлган бошқа мансабдор шахслар томонидан тасдиқланади.

Давлат бошқаруви органларининг, мансабдор шахсларнинг вакиллари тегишли орган раҳбарининг ёки мансабдор шахснинг имзоси билан бериладиган ишончнома бўйича ҳаракат қилади.

Ташкилот номидан бериладиган ишончнома ташкилот раҳбари томонидан имзоланиб, имзо ташкилотнинг муҳри билан (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) тасдиқланади.

Ташкилотларнинг раҳбарлари судга ўз хизмат лавозимларини ёки ваколатларини тасдиқлайдиган ҳужжатларни тақдим этади.

Адвокатнинг ваколатлари қонунчиликда белгиланган тартибда тасдиқланади.

69-модда. Вакилнинг ваколатлари

Судда иш юритиш ваколатлари вакилга барча процессуал ҳаракатларни ваколат берувчи номидан амалга ошириш ҳуқуқини беради.

Шартнома бўйича вакиллик қилувчининг арз қилинган талаблардан тўлиқ ёки қисман воз кечиш, уларнинг асосини ёки предметини ўзгартириш, миқдорини кўпайтириш ёки камайтириш, даъвогарнинг талабларини тан олиш, келишув битими, медиация тартиб-таомилини амалга ошириш тўғрисидаги келишув ёки медиатив келишув тузиш, ваколатларни бошқа шахсга ўтказиш (бошқа шахсга ишониб топшириш), суд ҳужжати устидан шикоят қилиш, аризаларни имзолаш, ижро варақасини ундирувга тақдим этиш, ундирилган мол-мулкни ёки пулларни олиш ваколати ҳар бир алоҳида ҳолда ваколат берувчи томонидан берилган ишончномада махсус кўрсатилган бўлиши керак.

70-модда. Судда вакиллик қилиши мумкин бўлмаган шахслар

Қуйидагилар судда вакиллик қилиши мумкин эмас:

1) вояга етмаган шахслар, бундан қонунчиликда белгиланган ҳоллар мустасно;

2) васийлик ва ҳомийлик белгиланган шахслар;

3) судьялар, прокурорлар, суриштирувчилар, терговчилар, суд девони ходимлари, бундан улар қонуний вакил (ота-оналар, фарзандликка олганлар, васийлар, ҳомийлар) сифатида, шунингдек тегишли суд, прокуратура, суриштирув ва тергов органларининг вакили сифатида қатнашган ҳоллар мустасно;

4) манфаатлари ваколат берувчининг манфаатларига зид бўлган шахсларга ҳуқуқий ёрдам кўрсатаётган ёки илгари ёрдам кўрсатган шахслар;

4 1 ) шу низо билан боғлиқ медиация тартиб-таомилини амалга оширишда медиатор сифатида иштирок этганлар, бундан қонунчиликда назарда тутилган ва медиаторнинг иштироки юзасидан ўзаро розилик бўлган ҳоллар мустасно;

4 2 ) ҳакамлик муҳокамаси давомида айни шу низо билан боғлиқ ҳолда ҳакамлик судьяси сифатида иштирок этган шахслар;

5) судья, прокурор, суд мажлиси котиби, эксперт, мутахассис, таржимон билан қариндошлик муносабатларида бўлган шахслар.

8-боб. Далиллар

71-модда. Исботлаш воситалари

Тарафларнинг талаблари ва эътирозларини асослайдиган ҳолатларнинг мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини суднинг қонунда белгиланган тартибда аниқлашига асос бўладиган ҳар қандай фактик маълумот ва ишни тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар фуқаролик иши бўйича далиллардир. Бу маълумотлар қуйидаги воситалар, яъни: тарафларнинг ва учинчи шахсларнинг ҳамда улар қонуний вакилларининг тушунтиришлари, гувоҳларнинг кўрсатувлари, ашёвий, ёзма ва рақамли далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари) билан аниқланади.

Аноним хатларда ва келиб чиқиши номаълум бўлган ёки қонунни бузган ҳолда олинган бошқа маълумотлар далил бўла олмайди.

Тарафларнинг ва учинчи шахсларнинг тушунтиришлари, гувоҳларнинг кўрсатувлари ушбу Кодекснинг 209-моддасида белгиланган тартибда видеоконференцалоқа тизимидан фойдаланиш йўли билан олиниши мумкин.

72-модда. Исботлаш ва далилларни тақдим этиш мажбурияти

Ҳар бир тараф ўзининг талаблари ва эътирозларига асос қилиб кўрсатган ҳолатларни исботлаши шарт.

Суд қандай ҳолатлар иш учун аҳамиятга эга эканлигини, уларни тарафлардан қайси бири исботлаши кераклигини аниқлайди, ҳатто тарафлар бу ҳолатларни далил қилиб келтирмаган бўлса ҳам уларни муҳокамага қўяди.

Далиллар тарафлар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар томонидан тақдим этилади. Суд уларга қўшимча далиллар тақдим қилишни таклиф этиши мумкин. Агар қўшимча далиллар тақдим этиш тарафлар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар учун қийинчилик туғдирса, уларга суд далиллар тўплашда уларнинг илтимосномасига кўра кўмаклашади.

73-модда. Далилларнинг алоқадорлиги

Суд фақат иш учун аҳамиятга эга бўлган далилларни кўришга қабул қилади.

Суднинг далилни қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажрими асослантирилган бўлиши лозим.

74-модда. Далилларнинг мақбуллиги

Қонун бўйича муайян исботлаш воситалари билан тасдиқланиши шарт бўлган ишнинг ҳолатлари бошқа ҳеч қандай исботлаш воситалари билан тасдиқланиши мумкин эмас.

75-модда. Исботлашдан озод қилиш асослари

Суд ҳаммага маълум деб топган ҳолатлар исботлашга муҳтож эмас.

Бир фуқаролик иши бўйича суднинг қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори билан аниқланган фактлар худди шу шахслар иштирок этаётган бошқа фуқаролик ишлари муҳокамасида янгидан исбот қилинмайди.

Иқтисодий ёки маъмурий суднинг қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори бошқа ишни кўраётган суд учун иқтисодий ёки маъмурий суднинг ҳал қилув қарори билан аниқланган ва ишда иштирок этувчи шахсларга тааллуқли бўлган ҳолатлар тўғрисидаги масалалар бўйича мажбурийдир.

Жиноят иши бўйича қонуний кучга кирган суд ҳукми суд томонидан ҳукм этилган шахс ҳаракатларининг фуқаролик-ҳуқуқий оқибатлари тўғрисидаги ишни кўриб чиқаётган суд учун фақат шу ҳаракатлар содир этилганлиги ёки содир этилмаганлиги ва улар мазкур шахс томонидан содир этилганлиги ёки этилмаганлиги масалалари юзасидан мажбурийдир.

Нотариал ҳаракат амалга оширилганда нотариус томонидан тасдиқланган ҳолатлар, агар нотариал тартибда расмийлаштирилган ҳужжатнинг ҳақиқийлиги ушбу Кодекснинг 235 ва 236-моддаларида белгиланган тартибда рад этилмаган ёки нотариал ҳаракатни амалга ошириш тартиби жиддий тарзда бузилганлиги аниқланмаган бўлса, исботлашни талаб этмайди.

76-модда. Далилларни таъминлаш

Ўзлари учун зарур бўлган далилларни кейинчалик тақдим этиш мумкин бўлмай қолади ёки қийинлашади, дейишига асоси бўлган шахслар ариза беришидан олдин ҳам ёки кейин ҳам суддан бу далилларни таъминлашни илтимос қилиши мумкин.

Ишда иштирок этувчи шахслар судгача бўлган жараёнда нотариал тартибда далилларни таъминлаш чораларини кўришга ҳақли.

Чет давлатлар органларида иш юритиш учун зарур бўлган далилларни таъминлаш қонунда белгиланган тартибда нотариуслар томонидан амалга оширилади.

77-модда. Далилларни таъминлаш тўғрисидаги ариза

Далилларни таъминлаш тўғрисидаги ариза далилларни таъминлаш билан боғлиқ процессуал ҳаракатлар амалга оширилиши керак бўлган ҳудудда фаолият олиб бораётган судга берилади.

Аризада таъминланиши зарур бўлган далиллар, бу далиллар билан тасдиқланиши зарур бўлган ҳолатлар, далилларни таъминлаш тўғрисида аризачини илтимоснома билан мурожаат қилишга ундаган сабаблар, шунингдек таъминланадиган далиллар зарур бўлган ёки улар кейинчалик асқотиши мумкин бўлган иш кўрсатилиши керак.

78-модда. Далилларни таъминлаш тартиби

Далилларни таъминлаш ушбу Кодексда белгиланган далилларни тўплаш ва текшириш қоидалари бўйича суд томонидан амалга оширилади. Аризачи ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар далилларни таъминлаш вақти ва жойи ҳақида хабардор қилинади, бироқ уларнинг келмаганлиги далилларни таъминлаш ҳақидаги аризани кўриб чиқишга тўсқинлик қилмайди. Кечиктириш, шунингдек кейинчалик аризачи билан кимнинг ўртасида низо келиб чиқишини аниқлаш мумкин бўлмаган ҳолларда, далилларни таъминлаш фақат аризачининг ўзини хабардор қилиш йўли билан амалга оширилади.

Далилларни таъминлаш тартибида тарафларнинг, учинчи шахсларнинг тушунтиришлари эшитилади, гувоҳлар сўроқ қилинади, экспертиза тайинланади, ашёвий, ёзма ва рақамли далиллар талаб қилиб олинади ёки кўздан кечирилади, жойга бориб кўздан кечириш ўтказилади.

Далилларни таъминлаш тартибида тўпланган барча материаллар ишни кўриб чиқаётган судга юборилади ёки аризачига берилади.

79-модда. Далилларни таъминлаш масалаларига доир ажрим устидан шикоят қилиш

Далилларни таъминлаш тўғрисидаги ажрим устидан шикоят қилиниши мумкин эмас.

Далилларни таъминлашни рад этиш тўғрисидаги ажрим устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

80-модда. Далилларга баҳо бериш

Суд далилларга ишнинг ҳамма ҳолатларини жамлаб, уларни суд мажлисида қонунга амал қилган ҳолда, ҳар тарафлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.

Ҳар бир далил алоқадорлик, мақбуллик ва ишончлилик нуқтаи назаридан, далилларнинг мажмуи эса етарлилик нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.

Агар текшириш натижасида далилнинг ҳақиқатга тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб топилади.

Ҳеч бир далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас.

Далилларга баҳо бериш натижаларини суд ҳал қилув қарорида акс эттириши шарт бўлиб, унда айрим далиллар суднинг хулосаларини асослаш воситаси сифатида қабул қилинганлиги, бошқа далиллар суд томонидан рад этилганлиги сабаблари, шунингдек айрим далилларнинг бошқа далилларга нисбатан афзаллиги асослари келтирилади.

Ҳужжатларга ёки бошқа ёзма далилларга баҳо беришда суд бошқа далилларни инобатга олган ҳолда, бундай ҳужжат ёки ёзма далил шу турдаги далилларни тақдим этишга ваколатли бўлган орган томонидан берилганлигига, ҳужжатни имзолаб тасдиқлаш ҳуқуқига эга шахс томонидан имзоланганлигига, мазкур турдаги далилнинг бошқа барча ажралмас реквизитлар мавжудлигига ишонч ҳосил қилиши шарт.

Ҳужжатнинг ёки бошқа ёзма далилнинг кўчирма нусхасига баҳо беришда суд нусха кўчириш вақтида унинг аслига нисбатан мазмуни ўзгариб қолмаганлигини, нусха кўчириш қандай техник усулда бажарилганлигини, нусха кўчириш ҳужжатнинг кўчирма нусхаси унинг асли билан бир хиллигини кафолатлашини, ҳужжатнинг кўчирма нусхаси қандай тарзда сақланганлигини текширади.

Агар ҳужжатнинг асли йўқолган ва судга тақдим этилмаган бўлса, низолашаётган ҳар бир тараф томонидан тақдим этилган ушбу ҳужжатнинг кўчирма нусхалари эса ўзаро бир хил бўлмаган ҳамда бошқа далиллар ёрдамида ҳужжатнинг асл мазмунини аниқлашнинг иложи бўлмаган тақдирда, суд ҳужжатнинг ёки бошқа ёзма далилнинг фақат кўчирма нусхаси билан тасдиқланган ҳолатларни исботланган деб ҳисоблаши мумкин эмас.

81-модда. Тарафлар ва учинчи шахсларнинг тушунтиришлари

Тарафлар ва учинчи шахсларнинг ҳамда улар қонуний вакилларининг ўзларига маълум бўлган, иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатлар тўғрисидаги тушунтиришлари иш юзасидан тўпланган бошқа далиллар қатори текширилиши ва баҳоланиши лозим.

Тарафлардан бири ўзининг талаблари ёки эътирозларига асос қилиб олган фактларни бошқа тараф томонидан тан олиниши биринчи тарафни бу фактлар исботини давом эттириш заруриятидан озод қилади. Агар муайян факт хусусида суднинг шубҳаси бўлса, бу факт умумий асосларга кўра исботланиши лозим.

Фактни тан олиш суд мажлисининг баённомасига киритилади ва тан олган тараф уни имзолайди. Агар фактни тан олиш ёзма аризада баён этилган бўлса, мазкур ариза ишга қўшиб қўйилади.

82-модда. Гувоҳни чақириш тўғрисидаги илтимоснома

Гувоҳни чақириш тўғрисида илтимоснома тақдим этувчи шахс гувоҳнинг иш учун аҳамиятга эга бўлган қандай ҳолатларни тасдиқлай олиши мумкинлигини кўрсатиши ва судга унинг фамилияси, исми, отасининг исмини, яшаш жойини ёки иш, ўқиш жойини маълум қилиши шарт.

83-модда. Гувоҳларни уларнинг яшаш жойларида сўроқ қилиш

Ишни кўраётган суд жойлашган ердан ташқарида доимий яшайдиган ва узрли сабабларга кўра суд мажлисига келиш имконига эга бўлмаган гувоҳлар суднинг ташаббуси билан, тарафларнинг ёки ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг илтимосномасига кўра ёхуд гувоҳнинг ўз илтимосномаси бўйича, ишни кўриб чиқаётган суднинг топшириғига биноан ўзлари яшаб турган жойдаги суд томонидан ёки видеоконференцалоқадан фойдаланган ҳолда сўроқ қилиниши мумкин. Бу гувоҳлар ишни кўриб чиқаётган суд мажлисига келган тақдирда, улар суд томонидан сўроқ қилинади.

84-модда. Ёзма далиллар

Иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатлар тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олган ҳужжатлар, шартномалар, маълумотномалар, ишга оид ёзишмалар, рақамли, график ёзув шаклида бажарилган ҳужжатлар ва материаллар, шу жумладан факс, электрон ёки бошқа алоқа воситасида ёхуд ҳужжатнинг ҳақиқийлигини аниқлаш имконини берадиган ўзга усулда олинган бошқа ҳужжатлар ва материаллар ёзма далиллардир.

Судга тақдим этилаётган, тўлиқ ёки қисман чет тилида тузилган ёзма далилларга уларнинг тегишли тарзда тасдиқланган таржималари илова қилинади.

Чет давлатда олинган ҳужжат, агар у қонунчиликда белгиланган тартибда легализация қилинган бўлса, судда ёзма далил деб тан олинади.

Чет давлатда олинган ҳужжат Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида назарда тутилган ҳолларда легализация қилинмасдан судда ёзма далил деб тан олинади.

85-модда. Ёзма далилларни тақдим этиш ва талаб қилиб олиш

Ёзма далилни тақдим этувчи шахс ушбу далил билан иш учун аҳамиятга эга бўлган қандай ҳолатларни аниқлаш мумкин эканлигини кўрсатиши, талаб қилиб олиш ҳақида илтимоснома тақдим этилганда эса бу қандай далил эканлигини кўрсатиши ва ёзма далил муайян шахсда деб ҳисоблаши учун қандай асоси борлигини кўрсатиши шарт.

Суд томонидан давлат органларидан, ташкилотлардан ёки фуқаролардан талаб қилинадиган ёзма далиллар бевосита судга юборилади.

Суд ёзма далилни талаб қилиб олиш ҳақида илтимоснома берган шахсга ушбу далилни судга тақдим этиш учун олиш ҳуқуқига доир сўров ҳам бериши мумкин.

86-модда. Ёзма далилларни тақдим этиш мажбурияти

Ишда иштирок этмаётган фуқаролар ва ташкилотлар суд талаб қилаётган ёзма далилларни тақдим этиш имконига эга бўлмаса, бу ҳақда судни хабардор қилиб, сабабини кўрсатиши шарт.

Агар шахс, суд ундан талаб қилаётган ёзма далилни тақдим этиш ёки суд томонидан белгиланган муддатда тақдим этиш имкониятига эга бўлмаса, у суднинг сўровини олган кундан эътиборан беш кунлик муддат ичида бунинг сабабларини кўрсатган ҳолда судни хабардор қилиши шарт.

Суд хабардор қилинмаган тақдирда, шунингдек ёзма далилни тақдим этиш узрли сабабларсиз рад қилинган тақдирда, суд ташкилотларнинг айбдор мансабдор шахсларига, шунингдек фуқароларга ушбу Кодекснинг 146-моддасида белгиланган тартибда жарима солади.

Жарима солиниши тегишли мансабдор шахсларни ва фуқароларни суд талаб қилаётган ёзма далилни тақдим этиш мажбуриятидан озод қилмайди.

87-модда. Ёзма далилларнинг аслини тақдим этиш

Қоида тариқасида, ёзма далилларнинг асли ёки тегишли тарзда тасдиқланган кўчирма нусхаси тақдим этилади. Агар ҳужжатнинг кўчирма нусхаси тақдим этилган бўлса, суд зарур ҳолларда, унинг аслини тақдим этишни талаб қилишга ҳақли. Агар кўриб чиқилаётган ишга ҳужжатнинг фақат бир қисми тааллуқли бўлса, ундан тасдиқланган кўчирма нусха тақдим этилиши мумкин.

88-модда. Ёзма далилларни улар сақланаётган жойда кўздан кечириш ва текшириш

Ёзма далилларни судга тақдим этиш уларнинг кўплиги ёки улардан фақат бир қисми иш учун аҳамиятли эканлиги оқибатида қийинлашган тақдирда, суд уларнинг тегишли равишда тасдиқланган кўчирмасини талаб қилиши ёки далилларни улар сақланаётган жойда кўздан кечириши ва текшириши мумкин.

89-модда. Ҳужжатларнинг аслини қайтариш

Суднинг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирганидан кейин ишдаги ҳужжатнинг асли уни тақдим этган шахснинг илтимосномасига кўра қайтарилиб, ҳужжатнинг судья томонидан тасдиқланган кўчирма нусхаси ишда қолдирилиши мумкин.

Агар суд мумкин деб топса, суд ҳужжати қонуний кучга киргунига қадар ёзма далиллар уларни тақдим этган шахсларга қайтарилиши мумкин. Мазкур шахслар илтимоснома билан бирга ҳужжат аслининг тегишли тарзда тасдиқланган кўчирма нусхасини тақдим этади ёки ишда қолаётган кўчирма нусхани суд томонидан тасдиқлаш тўғрисида илтимоснома беради.

89 1 -модда. Электрон маълумотлар

Электрон маълумотлар электрон қурилмалардан ва ахборот тизимларидан, шунингдек ахборот технологияларидан фойдаланган холда яратиладиган, ишлов бериладиган хамда сақланадиган маълумотлардир.

Ишда иштирок этувчи тарафлар, гувоҳлар ҳамда бошқа шахслар электрон маълумотларни ушбу маълумотларнинг кўчирма нусхасини электрон жисмдан электрон маълумотлар мавжуд бўлган бошқа электрон жисмга олиш орқали тақдим этишга ҳақли.

Суд тақдим этилган электрон маълумотларни мутахассис иштирокида қабул қилиб олади ҳамда электрон маълумотлар мавжуд бўлган бирламчи электрон жисмни кўздан кечиради.

Иш учун аҳамиятга эга бўлмаган электрон маълумотлар мавжуд бўлган электрон жисмлар эгаларига дарҳол қайтариб берилади.

89 2 -модда. Рақамли далиллар

Иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатлар тўғрисидаги маълумотлар мавжуд бўлган электрон маълумотлар, шу жумладан электрон тарздаги файллар, аудио-, видеоёзувлар, Интернет жаҳон ахборот тармоғида сақланаётган маълумотлар, шунингдек бошқа электрон маълумотлар рақамли далиллардир.

Рақамли далилдан кўчирма нусха олишга, башарти унинг яхлитлиги ва айнан ўхшашлиги сақланса, йўл қўйилади.

Рақамли далилдан кўчирма нусха олишга йўл қўйилиши ўзидан мазкур кўчирма нусха олинган рақамли далилнинг асли мавжудлиги билан таъминланади, бундан нотариус томонидан тасдиқланган рақамли далиллар мустасно. Ишда иштирок этувчи тарафлар, гувоҳлар ва бошқа шахслар рақамли далилларнинг кўчирма нусхаларини қоғозда чоп этилган шаклда тақдим этиш ҳуқуқига эга. Бунда рақамли далилнинг қоғоздаги шакли ёзма далил деб ҳисобланиши мумкин эмас, бундан нотариус томонидан тасдиқланган рақамли далил мустасно.

Суд жараёнида тузилган процессуал баённомаларга илова қилинган, электрон маълумотлар тарзида шакллантирилган аудио- ва видеоёзувлар ҳам рақамли далиллар ҳисобланади.

Рақамли далилнинг кўчирма нусхаси иш материаллари билан бирга сақланади.

89 3 -модда. Рақамли далилларни тақдим этиш мажбурияти

Фуқаролар, шунингдек корхоналарнинг, муассасаларнинг, ташкилотларнинг раҳбарлари ва бошқа мансабдор шахслари ўз тасарруфида бўлган, суд ҳаракатларини амалга оширишда фойдаланиш учун зарур бўлган электрон маълумотларни суднинг қонуний талабига кўра электрон жисмлар билан бирга тақдим этиши шарт.

Агар суд томонидан рақамли далиллар талаб қилинаётган шахс уни суд белгилаган муддатда тақдим этиш имконига эга бўлмаса, ушбу шахс сабабларни кўрсатган ҳолда бу ҳақда судни хабардор қилиши шарт.

Рақамли далилларни ўз ихтиёри билан тақдим этаётган шахс ушбу далиллар ёрдамида иш учун аҳамиятга эга бўлган қандай ҳолатларни аниқлаш мумкин эканлигини маълум қилади.

Ишда иштирок этаётган шахс бошқа шахслар тасарруфида бўлган, иш учун муҳим бўлган рақамли далилларни талаб қилиб олиш ҳақидаги илтимоснома билан судга мурожаат қилиш ҳуқуқига эга. Бунда илтимоснома бераётган шахс рақамли далиллар муайян шахсда қайси асосга кўра турганлигини, шунингдек уларнинг жойлашган ери ҳақида маълум қилади.

Суд рақамли далилларни талаб қилиб олиш ҳақида илтимоснома бераётган шахсга рақамли далилни судга тақдим этиш учун олиш ҳуқуқига доир сўров бериши мумкин.

Ишда иштирок этмаётган, суд томонидан талаб қилинаётган рақамли далилларни тақдим этиш имконига эга бўлмаган фуқаролар, шунингдек корхоналарнинг, муассасаларнинг, ташкилотларнинг раҳбарлари ва бошқа мансабдор шахслари сабабларни кўрсатган холда бу ҳақда судни хабардор қилиши шарт.

Суд томонидан давлат органларидан, ташкилотлардан ёки фуқаролардан талаб қилинадиган рақамли далиллар бевосита судга юборилади.

Суд хабардор қилинмаган тақдирда, шунингдек рақамли далилларни узрли сабабларсиз тақдим этиш рад этилган тақдирда, суд ташкилотларнинг айбдор мансабдор шахсларига, шунингдек фуқароларга ушбу Кодекснинг 146-моддасида белгиланган тартибда жарима солади.

Жарима солиниши мансабдор шахсларни ва фуқароларни суд томонидан талаб қилинаётган рақамли далилларни тақдим этиш мажбуриятидан озод этмайди.

89 4 -модда. Рақамли далилларни кўздан кечириш ва текшириш шартлари

Суд мутахассис иштирокида рақамли далилларни бевосита кўздан кечириши ва текшириши шарт.

Рақамли далилларни судга тақдим этиш мумкин бўлмаган ёки уларни етказиб беришда қийинчиликлар мавжуд бўлган тақдирда суд мазкур далиллар сақланадиган жойда уларнинг кўздан кечирилишини ва текширилишини талаб қилиши мумкин.

90-модда. Ашёвий далиллар

Ишни мазмунан ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатларни аниқлаш воситаси бўлиб хизмат қилиши мумкин бўлган предметлар ашёвий далиллардир.

Ашёвий далилни тақдим этувчи ёки уни талаб қилиб олиш тўғрисида илтимос қилаётган шахс ушбу далил орқали иш учун аҳамиятга эга бўлган қандай ҳолатларни аниқлаш мумкинлигини кўрсатиши шарт.

91-модда. Ашёвий далилларни талаб қилиб олиш ва тақдим этиш тартиби

Ишда иштирок этувчи ёки иштирок этмаётган шахслардан далил сифатида бирор ашёни талаб қилиб олиш ҳақида судга илтимоснома тақдим этувчи шахс ушбу ашёни таърифлаб бериши ва бу ашё мазкур шахсда деб ҳисоблаш учун қандай асослари борлигини баён этиши керак.

Суд томонидан фуқаролар ва ташкилотлардан талаб қилинаётган ашёвий далиллар бевосита судга юборилади.

Суд ашёвий далилни талаб қилиб олиш ҳақида илтимоснома тақдим этган шахсга ушбу далилни судга тақдим этиш учун олиш ҳуқуқига доир сўров бериши мумкин.

92-модда. Ашёвий далилларни тақдим этиш мажбурияти

Ишда иштирок этмаётган фуқаролар ва ташкилотлар талаб қилинаётган ашёни тақдим этиш ёки суд белгилаган муддатда тақдим этиш имконига эга бўлмаса, бу ҳақда сабабларини кўрсатган ҳолда судга хабар бериши шарт.

Агар шахс суд ундан талаб қилаётган ашёвий далилни тақдим этиш ёки суд томонидан белгиланган муддатда тақдим этиш имконига эга бўлмаса, у суднинг сўровини олган кундан эътиборан беш кунлик муддат ичида бу ҳақда узрли сабабларини кўрсатган ҳолда судга хабар бериши шарт.

Суд хабардор қилинмаган тақдирда, шунингдек, агар суднинг ашёни тақдим этиш тўғрисидаги талаби суд узрсиз деб топган сабабларга кўра бажарилмаса, айбдор фуқаролар ва ташкилотларнинг мансабдор шахслари ушбу Кодекснинг 146-моддасида белгиланган тартибда жаримага тортилиши мумкин.

Жарима солиш тегишли фуқаролар ва мансабдор шахсларни суд талаб қилаётган ашёни тақдим этиш мажбуриятидан озод қилмайди.

93-модда. Тез бузиладиган ашёвий далилларни кўздан кечириш

Суд далилларни судга олиб келиш имконияти бўлмаган ёки қийин бўлган, шунингдек ашёвий далиллар тез бузиладиган ҳолларда, уларни кўздан кечиришини ва текширишини улар жойлашган ерда амалга ошириши мумкин.

Озиқ-овқатлар ва тез бузиладиган бошқа ашёлар ишда иштирок этувчи шахсларни хабардор қилган ҳолда, суд томонидан дарҳол кўздан кечирилади. Бундай ашёлар кўздан кечирилганидан кейин кимдан олинган бўлса, ўша шахсларга қайтарилади ёки улардан ўз ўрнида фойдаланиши мумкин бўлган бошқа шахсларга берилади. Ашёлар бошқа шахсларга берилган тақдирда, уларнинг эгасига ўша хилдаги ва сифатдаги буюмлар ёки уларнинг қайтариш пайтидаги баҳоси бўйича қиймати қайтариб берилиши керак.

Зарур ҳолларда, далилларни кўздан кечириш ва текширишда иштирок этиш учун одил судловни амалга оширишга кўмаклашувчи шахслар чақирилиши мумкин.

94-модда. Ашёвий далилларни сақлаш ва қайтариб бериш

Ашёвий далиллар суднинг ажримига биноан ишга қўшиб қўйилади ва ишда сақланади ёки алоҳида рўйхат қилиниб, суднинг ашёвий далиллар сақланадиган хонасига топширилади.

Судга келтириб бўлмайдиган ашёлар турган жойида сақланади. Улар батафсил тавсифланган, муҳрланган, зарур ҳолларда эса фото- ёки видеосуратга олинган бўлиши керак.

Суд, сақловчи ашёвий далилларни ўзгармас ҳолатда сақлаш чораларини кўрадилар.

Ашёвий далилларни сақлаш харажатлари тарафлар ўртасида, ушбу Кодекснинг 138-моддасида белгиланган қоидаларга мувофиқ тақсимланади.

Ашёвий далиллар кимдан олинган бўлса, суд ҳужжати қонуний кучга кирганидан кейин ўша шахсларга қайтариб берилади ёки суд шу ашёвий далилларга кимнинг ҳуқуқи бор деб топган бўлса, ўша шахсларга берилади.

Айрим ҳолларда суд ашёвий далилларни кўздан кечирганидан ва текширганидан кейин, башарти ашёвий далилларни тақдим этган шахслар уларни қайтариб бериш ҳақида илтимоснома тақдим этган бўлса ва бундай илтимосномани қаноатлантириш ишни кўриб чиқиш ҳамда ҳал қилув қарорини ижро этиш учун зарар келтирмаса, улар кимдан олинган бўлса, ўша шахсларга иш тамом бўлгунига қадар қайтариб берилиши мумкин.

Қонун бўйича фуқароларнинг эгалигида туриши мумкин бўлмаган нарсалар тегишли ташкилотларга топширилади.

95-модда. Экспертиза

Иш муҳокамаси чоғида келиб чиққан, фан, техника, санъат ёки ҳунар соҳасида махсус билимларни талаб қиладиган масалаларни тушунтириш учун суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг илтимосномасига ёки ўз ташаббусига кўра экспертиза тайинлаши мумкин.

Экспертиза судда ўтказилади ёки текширишнинг хусусияти тақозо этса ёхуд текшириладиган буюмни судга келтиришнинг имкони бўлмаса ёки келтириш қийин бўлса, суддан ташқарида амалга оширилади.

Экспертиза тайинлаш тўғрисидаги суд ажримида қандай масалалар бўйича экспертларнинг хулосаси талаб қилинаётганлиги ва экспертиза ўтказиш кимга топширилаётганлиги кўрсатилган бўлиши керак.

Экспертлар тайинланаётганда суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг фикрини инобатга олади.

Тараф экспертизада иштирок этишдан бош тортган, экспертларга текшириш учун зарур бўлган материаллар ҳамда ҳужжатларни тақдим этмаганда ва бошқа ҳолларда, агар иш ҳолатларига кўра ва мазкур тарафнинг иштирокисиз экспертиза ўтказиш имконияти бўлмаса, суд қайси тараф экспертизадан бош тортаётганлигидан, шунингдек бу тараф учун экспертиза қандай аҳамиятга эга эканлигига қараб, аниқланиши учун экспертиза тайинланган фактни аниқланган ёки рад этилган деб топиши мумкин.

Ишонч билдирувчи шахснинг розилиги билан адвокат шартнома асосида экспертиза ўтказилишига доир адвокат сўровини давлат суд-экспертиза муассасалари ва нодавлат суд-экспертиза ташкилотларига юбориши мумкин.

96-модда. Қўшимча ва қайта экспертизалар

Қўшимча экспертиза эксперт (экспертлар комиссияси) хулосасидаги бўшлиқлар ўрнини тўлдириш учун тайинланади ва шу ёки бошқа эксперт (экспертлар комиссияси) томонидан ўтказилади.

Эксперт (экспертлар комиссияси) хулосаси асослантирилмаганда ёки унинг тўғрилигига шубҳа туғилганда ёхуд унга асос қилиб олинган далиллар ишончли эмас деб топилганда ёки экспертизани ўтказишнинг процессуал қоидалари жиддий равишда бузилганда қайта экспертиза тайинланади.

Қайта экспертиза тайинланганда эксперт (экспертлар комиссияси) олдига илгари қўлланилган текшириш усулларининг илмий асосланганлиги тўғрисидаги масала қўйилиши мумкин.

Қайта экспертизани тайинлаш тўғрисидаги суд ажримида қайта экспертизани тайинлаган суднинг биринчи (илгариги) экспертиза хулосасига қўшилмаганлиги сабаблари келтирилиши керак.

Қайта экспертиза ўтказиш бошқа экспертга (экспертлар комиссиясига) топширилади. Биринчи (илгариги) экспертизани ўтказган эксперт (экспертлар комиссияси) қайта экспертиза ўтказишда ҳозир бўлиши ва тушунтиришлар бериши мумкин, лекин у текширишлар ўтказиш ва хулоса тузишда иштирок этмайди.

97-модда. Экспертларнинг хулосаси талаб қилинадиган масалалар доирасини белгилаш

Ишда иштирок этувчи шахслар экспертлар томонидан тушунтирилиши керак бўлган масалаларни судга тақдим этишга ҳақли.

Экспертларнинг хулосаси талаб қилинадиган масалалар доирасини суд белгилайди. Таклиф қилинган масалаларнинг рад қилинишини суд асослаб бериши шарт.

98-модда. Экспертнинг (экспертлар комиссиясининг) хулосаси

Эксперт (экспертлар комиссияси) текширишларни ўтказиб бўлганидан кейин тегишинча эксперт ёхуд экспертлар комиссияси таркибига кирувчи ҳар бир эксперт имзоси билан тасдиқланадиган хулоса тузади.

Суд экспертга ўз хулосасини оғзаки тушунтириб беришни таклиф қилиш ҳуқуқига эга. Оғзаки тушунтириш суд мажлисининг баённомасига киритилади, экспертга ўқиб эшиттирилади ва эксперт томонидан имзоланади.

Экспертнинг (экспертлар комиссиясининг) хулосасида қуйидагилар акс эттирилган бўлиши керак: экспертиза ўтказилган сана ва жой; экспертизанинг ўтказилиш асоси; экспертизани тайинлаган суд тўғрисидаги маълумотлар; эксперт тўғрисидаги маълумотлар (фамилияси, исми, отасининг исми, маълумоти, ихтисослиги, меҳнат стажи, илмий даражаси, илмий унвони, эгаллаб турган лавозими) ва экспертизани ўтказиш топширилган корхона, муассаса ёки ташкилот ҳақидаги маълумотлар; эксперт била туриб ёлғон хулоса берганлиги; иш ёпиқ суд мажлисида кўрилганда ёпиқ суд мажлиси муҳокамаси маълумотларини ҳамда тафсилотларини суднинг рухсатисиз ошкор қилганлиги учун жиноий жавобгарлик тўғрисида огоҳлантирилганлиги; эксперт олдига қўйилган саволлар; экспертга тақдим этилган текшириш объектлари ва иш материаллари; экспертиза ўтказилаётганда ҳозир бўлган шахслар ҳақидаги маълумотлар; қўлланилган усуллар кўрсатилган ҳолда текширишларнинг мазмуни ва натижалари, шунингдек бу текширишлар, агар экспертиза экспертлар комиссияси томонидан амалга оширилган бўлса, ким томонидан ўтказилганлиги; текшириш натижаларининг баҳоланиши, қўйилган саволларга берилган асослантирилган жавоблар; иш учун аҳамиятга молик бўлган ва экспертнинг ташаббусига кўра аниқланган ҳолатлар.

Хулосани ва унинг натижаларини тасвирловчи материаллар ушбу хулосага илова қилинади ҳамда унинг таркибий қисми бўлиб хизмат қилади. Текширишнинг олиб борилиши, шарт-шароитлари ва натижаларини ҳужжатлаштирадиган материаллар қонунчиликда белгиланган муддатларда давлат суд-экспертиза муассасасида ёки нодавлат суд-экспертиза ташкилотида ёхуд бошқа корхона, муассаса, ташкилотда сақланади. Улар экспертизани тайинлаган суднинг талабига биноан ишга қўшиб қўйиш учун тақдим этилади.

Агар тақдим этилган текшириш объектларининг, материалларнинг ёки экспертнинг махсус билимлари етарли эмаслиги текшириш давомида маълум бўлиб қолса, хулоса қўйилган айрим саволларга жавоб беришни рад этиш асосини ўз ичига олган бўлиши керак.

Текшириш тугаганидан сўнг хулоса, текшириш объектлари ва иш материаллари экспертизани тайинлаган судга юборилади.

Суднинг эксперт (экспертлар комиссияси) хулосасига қўшилмаганлиги иш бўйича чиқарилган ҳал қилув қарорида ёки ажримда асослаб берилган бўлиши лозим.

99-модда. Экспертизанинг экспертлар комиссияси томонидан ўтказилиши

Экспертиза бир хил (комиссиявий экспертиза) ёки турли хил (комплекс экспертиза) суд-эксперт ихтисослигидаги бир неча эксперт томонидан ўтказилиши мумкин.

Экспертизанинг экспертлар комиссияси томонидан ўтказилиши экспертизани тайинлаган суд ёки мазкур экспертизанинг ўтказилишини ташкил этувчи давлат суд-экспертиза муассасаси, нодавлат суд-экспертиза ташкилоти ёхуд бошқа корхона, муассаса, ташкилот раҳбари томонидан белгиланади.

Экспертизани ўтказиш топширилган экспертлар комиссияси ўз олдига қўйилган масалаларни ҳал этиш зарурлигидан келиб чиқиб, ўтказиладиган текширишларнинг мақсади, кетма-кетлиги ва ҳажмини келишиб олади.

Экспертизани ўтказиш топширилган экспертлар комиссияси таркибидаги ҳар бир эксперт текширишларни мустақил ва алоҳида ўтказади, шахсан ўзи олган ва комиссиянинг бошқа аъзолари томонидан олинган натижаларни баҳолайди ҳамда қўйилган саволлар юзасидан ўз махсус билимлари доирасида фикрларини шакллантиради.

Текширишларнинг экспертлар комиссияси таркибига киритилмаган шахслар томонидан тўлиқ ёки қисман ўтказилишига йўл қўйилмайди.

100-модда. Комиссиявий экспертиза

Комиссиявий экспертиза ўтказилаётганда экспертларнинг ҳар бири текширишларни тўлиқ ҳажмда ўтказади ва улар олинган натижаларни биргаликда таҳлил қилади. Экспертлар умумий фикрга келганидан сўнг биргаликдаги хулосани ёки хулоса беришнинг имкони йўқлиги тўғрисидаги далолатномани тузади ва имзолайди.

Экспертлар ўртасида келишмовчиликлар юзага келган тақдирда, уларнинг ҳар бири келишмовчиликларни келтириб чиқарган барча ёки айрим масалалар бўйича алоҳида хулоса беради.

101-модда. Комплекс экспертиза

Комплекс экспертиза иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатларни турли билим соҳаларидан фойдаланган ҳолда бир нечта текшириш ўтказиш йўли билангина аниқлаш мумкин бўлган ҳолларда тайинланади.

Комплекс экспертизани ўтказишда экспертларнинг ҳар бири ўз ваколати доирасида текширишлар олиб боради. Комплекс экспертизанинг хулосасида экспертларнинг ҳар бири қайси текширишларни ва қанча ҳажмда олиб борганлиги, қайси фактларни шахсан ўзи аниқлаганлиги ҳамда қандай фикрларга келганлиги кўрсатилади. Экспертларнинг ҳар бири хулосанинг ўз текширишлари баён этилган қисмини имзолайди ва улар учун жавобгар бўлади.

Умумий фикрни (фикрларни) олинган натижаларни баҳолашга ва ушбу фикрни (фикрларни) шакллантиришга ваколатли бўлган экспертлар чиқаради. Агар экспертлардан бирининг (алоҳида экспертларнинг) аниқлаган фактлари экспертлар комиссияси якуний фикрининг ёки унинг бир қисмининг асоси сифатида олинган бўлса, бу ҳақда хулосада кўрсатилиши керак.

Экспертлар ўртасида келишмовчиликлар юзага келган тақдирда, уларнинг ҳар бири келишмовчиликларни келтириб чиқарган барча ёки айрим масалалар бўйича алоҳида хулоса беради.

Агар комплекс экспертизани ўтказиш давлат суд-экспертиза муассасасига ёки нодавлат суд-экспертиза ташкилотига топширилган бўлса, у ҳолда ушбу экспертизани ташкил этиш унинг раҳбари зиммасига юклатилади.

102-модда. Мутахассиснинг маслаҳати (тушунтириши)

Мутахассис судга оғзаки ёки ёзма шаклда маслаҳат (тушунтириш) беради.

Мутахассиснинг ёзма шаклда берган маслаҳати суд мажлисида ўқиб эшиттирилади, текширилади ва ишга қўшиб қўйилади. Оғзаки маслаҳат бевосита суд мажлисининг (процессуал ҳаракатнинг) баённомасига киритилади.

Маслаҳатни аниқлаштириш ва тўлдириш мақсадида мутахассисга саволлар берилиши мумкин.

103-модда. Суд топшириқлари

Ишни кўраётган суд далилларни бошқа туманда ёки шаҳарда тўплаш зарур бўлган тақдирда, тегишли судга муайян процессуал ҳаракатларни амалга оширишни топширади.

Суд топшириғи ажрим билан расмийлаштирилиб, унда кўриб чиқилаётган ишнинг моҳияти, аниқланиши зарур бўлган ҳолатлар, топшириқни бажарадиган суд тўплаши лозим бўлган далиллар кўрсатилади. Бу ажрим қайси суд номига йўлланган бўлса, ўша суд учун мажбурий бўлиб, ўн беш кунлик муддат ичида бажарилиши керак.

Суд топшириғи ахборот тизими орқали электрон ҳужжат тарзида юборилиши мумкин.

104-модда. Суд топшириғини бажариш тартиби

Суд топшириғини бажариш ушбу Кодексда белгиланган қоидаларга кўра суд мажлисида амалга оширилади. Ишда иштирок этаётган шахслар мажлиснинг вақти ва жойи тўғрисида хабардор қилинади, бироқ уларнинг келмаганлиги топшириқни бажаришга тўсқинлик қилмайди.

Суд топшириғи тартибида тарафларнинг ва учинчи шахсларнинг ёхуд улар қонуний вакилларининг тушунтиришлари, гувоҳларнинг кўрсатувлари, ашёвий, ёзма ва рақамли далилларни кўздан кечириш ҳамда текшириш орқали аниқланадиган фактик маълумотлар тўпланиши мумкин.

Баённомалар ва суд топшириғини бажаришда тўпланган материаллар ишни кўриб чиқаётган судга дарҳол юборилади.

Агар суд топшириғини бажараётган судга тушунтиришлар ёки кўрсатувлар берган ишда иштирок этувчи шахслар ёки гувоҳлар ишни кўриб чиқаётган судга келса, улар умумий тартибда тушунтиришлар ёхуд кўрсатувлар беради.

9-боб. Даъвони таъминлаш

105-модда. Даъвони таъминлаш асослари

Суд (судья) даъвони таъминлаш чораларини ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризаси ёки ўз ташаббуси бўйича кўриши мумкин. Агар даъвони таъминлаш чораларини кўрмаслик суд ҳужжати ижросини қийинлаштирса ёки уни бажариб бўлмайдиган қилиб қўйса, даъвони таъминлашга йўл қўйилади.

Даъвони таъминлашга суд процессининг ҳар қандай босқичида йўл қўйилади.

Давлат фойдасига мулкий ундирувлар билан боғлиқ ишларни кўриб чиқаётганда суд (судья) даъвони таъминлаш чораларини кўриши шарт.

Даъвони таъминлаш тўғрисидаги аризада даъвони таъминлаш чораларини кўриш асослари ва зарурияти кўрсатилган бўлиши лозим.

Ҳакамлик судида кўриб чиқилаётган даъвони таъминлаш чоралари ҳакамлик муҳокамаси тарафининг танловига кўра, ҳакамлик суди жойлашган ердаги ёхуд жавобгар турган жойдаги ёки яшайдиган жойдаги ёинки жавобгарнинг мол-мулки турган жойдаги фуқаролик ишлари бўйича суд томонидан кўрилиши мумкин. Даъвони таъминлаш тўғрисидаги аризага даъвонинг ҳакамлик судига тақдим этилганлигини исботловчи далиллар илова қилинади.

Ҳакамлик судида кўриб чиқилаётган даъвони таъминлаш тўғрисидаги аризани фуқаролик ишлари бўйича суд томонидан кўриб чиқиш ва даъвони таъминлаш ҳақида ажрим чиқариш ушбу бобда назарда тутилган тартибда амалга оширилади.

106-модда. Даъвони таъминлаш чоралари

Қуйидагилар даъвони таъминлаш чоралари бўлиши мумкин:

1) жавобгарга тегишли бўлган ва унинг ўзида ёки бошқа шахсда турган мол-мулкни ёхуд пул маблағларини хатлаш;

2) жавобгар муайян ҳаракатларни амалга оширишини тақиқлаш;

3) бошқа шахсларнинг жавобгарга мол-мулк беришини ёки унга нисбатан бошқа мажбуриятларни бажаришини тақиқлаш;

4) мол-мулкни хатлашдан чиқариш тўғрисида даъво арз қилинган тақдирда, уни реализация қилишни тўхтатиш;

5) қарздор ижро ҳужжати юзасидан суд тартибида низолашаётган бўлса ва агар бундай низолашишга қонунчиликда йўл қўйилса, бу ҳужжат бўйича ундирувни тўхтатиш;

6) низоли мол-мулк бузилиши, ҳолати ёмонлашишининг олдини олиш мақсадида жавобгарга муайян ҳаракатларни амалга ошириш мажбуриятини юклатиш;

7) низоли мол-мулкни сақлаш учун учинчи шахсга (сақловчига) топшириш.

Зарур ҳолларда, суд (судья) даъвони таъминлаш бўйича бошқа чоралар ҳам кўриши мумкин.

Даъвонинг иш ҳақини, даромадни, пенсия ва стипендияни хатлаш йўли билан таъминланишига йўл қўйилмайди, бундан алимент ундириш тўғрисидаги, майиб бўлганлик ёки соғлиққа бошқача тарзда шикаст етказганлик, шунингдек боқувчисининг ўлими оқибатида кўрилган зарарнинг ўрнини қоплаш ҳақидаги, ўзгалар мол-мулкини талон-торож қилганлик натижасида кўрилган зарарнинг ўрнини қоплаш тўғрисидаги даъволар мустасно.

Даъвони таъминлаш чоралари даъвогар арз қилган талабга мутаносиб бўлиши керак.

Зарур ҳолларда, суд даъвони таъминлаш чорасининг бир нечта турини қўллаши мумкин, лекин уларнинг умумий суммаси даъвонинг баҳосидан ошиб кетмаслиги керак.

107-модда. Даъвони таъминлаш тўғрисидаги аризани кўриб чиқиш

Даъвони таъминлаш тўғрисидаги ариза судья (суд) томонидан ариза тушган куниёқ жавобгарни ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларни хабардор қилмаган ҳолда ҳал қилинади.

Даъвони таъминлаш тўғрисидаги аризани кўриб чиқиш натижалари бўйича ажрим чиқарилади.

108-модда. Даъвони таъминлашнинг бир турини бошқаси билан алмаштириш

Суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришларини эшитиб, даъвони таъминлашнинг бир турини бошқаси билан алмаштириши мумкин.

Даъвони таъминлаш турини алмаштириш ишда иштирок этаётган шахснинг илтимосномасига кўра, ишни кўриб чиқаётган суд томонидан амалга оширилиши мумкин.

Даъвони таъминлашнинг бир турини бошқаси билан алмаштириш тўғрисидаги масала ишда иштирок этувчи шахслар хабардор қилинган ҳолда суд мажлисида ҳал этилади. Бироқ бу шахсларнинг келмаганлиги даъвони таъминлашнинг бир турини бошқаси билан алмаштириш масаласини кўриб чиқиш учун тўсқинлик қилмайди.

Пул суммасини ундириш тўғрисидаги даъвони таъминлашда жавобгар қўлланилган таъминлаш чоралари ўрнига даъвогар талаб қилаётган суммани суднинг депозит ҳисобварағига ўтказишга ҳақли.

Даъвони таъминлаш турини алмаштириш тўғрисидаги масалани кўриб чиқиш натижалари бўйича ажрим чиқарилади.

109-модда. Даъвони таъминлаш тўғрисидаги ажримни ижро этиш

Даъвони таъминлаш тўғрисидаги ажрим суд ҳужжатларини ижро этиш учун белгиланган тартибда дарҳол ижро этилади.

110-модда. Даъвони таъминлаш чораларига риоя этмаганлик учун жавобгарлик

Ушбу Кодекс 106-моддаси биринчи қисмининг 2 , 3 , 6 ва 7-бандларида кўрсатилган тақиқлар бузилганда айбдор шахслар ушбу Кодекснинг 146-моддасида назарда тутилган тартибда суднинг ажрими билан жаримага тортилади. Даъвогар бу шахслардан суднинг даъвони таъминлаш тўғрисидаги ажримини бажармаганликлари оқибатида ўзи кўрган зарарнинг ўрни қопланишини умумий асосларда талаб қилишга ҳақли.

111-модда. Даъвони таъминлаш чораларини бекор қилиш

Даъвони таъминлаш чоралари ишни кўриб чиқаётган суд томонидан бекор қилиниши мумкин.

Даъвони таъминлашни бекор қилиш тўғрисидаги масала ишда иштирок этаётган шахслар хабардор қилинган ҳолда суд мажлисида ҳал этилади. Бироқ бу шахсларнинг келмаганлиги даъвони таъминлашни бекор қилиш тўғрисидаги масалани кўриб чиқиш учун тўсқинлик қилмайди.

Ҳакамлик судининг даъво талабларини қаноатлантиришни рад этиш ҳақидаги ҳал қилув қарори даъвони таъминлаш чоралари суд томонидан бекор қилиниши учун асос бўлади.

Даъвони таъминлаш чораларини бекор қилиш тўғрисидаги масалани кўриб чиқиш натижалари бўйича ажрим чиқарилади. Ажримнинг кўчирма нусхаси ишда иштирок этаётган шахсларга ажрим чиқарилган куннинг эртасидан кечиктирмай юборилади.

112-модда. Даъвони таъминлаш чораларининг сақланиш муддати

Даъво рад қилинган тақдирда, даъвони таъминлаш чоралари ҳал қилув қарори қонуний кучга киргунига қадар сақланиб қолади. Бироқ суд даъвони таъминлаш чораларини бекор қилиш тўғрисида ҳал қилув қарори билан бир вақтда ёки у қабул қилинганидан сўнг ажрим чиқариши мумкин.

Даъво қаноатлантирилган тақдирда, даъвони таъминлаш чоралари ҳал қилув қарори амалда ижро этилгунига қадар ўз кучини сақлаб қолади.

113-модда. Даъвони таъминлаш тўғрисидаги ажримлар устидан шикоят қилиш (протест келтириш)

Даъвони таъминлаш тўғрисидаги ажрим устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

Даъвони таъминлаш тўғрисидаги ажрим устидан хусусий шикоят (протест) бериш муддати ажримнинг кўчирма нусхаси топширилган ёки юборилган кундан эътиборан ҳисобланади.

114-модда. Даъвони таъминлаш тўғрисидаги ажрим устидан шикоят (протест) бериш оқибати

Суднинг даъвони таъминлаш тўғрисидаги ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши ушбу ажримнинг ижросини тўхтатмайди.

Суднинг даъвони таъминлашни бекор қилиш тўғрисидаги ёки даъвони таъминлашнинг бир турини бошқаси билан алмаштириш тўғрисидаги ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши ушбу ажримнинг ижросини тўхтатиб қўяди.

115-модда. Даъвони таъминлаш натижасида етказилган зарарларнинг ўрнини қоплаш

Суд (судья) даъвони таъминлаш билан бирга даъвогардан жавобгарга етказилиши мумкин бўлган зарарнинг ўрнини қоплашни талаб қилиши мумкин.

Жавобгар даъвони рад қилиш тўғрисидаги ҳал қилув қарори қонуний кучга кирганидан кейин даъвогардан даъвогарнинг илтимосномасига кўра даъвони таъминлаш бўйича кўрилган чоралар натижасида ўзига етказилган зарарнинг ўрнини қоплашни талаб қилишга ҳақли.

10-боб. Иш юритишни тўхтатиб туриш

116-модда. Суднинг иш юритишни тўхтатиб туриш мажбурияти

Суд қуйидаги ҳолларда иш юритишни тўхтатиб туриши шарт:

1) ишда тараф бўлган фуқаро вафот этганда, агар низоли ҳуқуқий муносабат ҳуқуқий ворисликка йўл қўйса ёки ишда тараф бўлган юридик шахс қайта ташкил этилганда;

2) фуқаро (тараф) муомала лаёқатини йўқотганда;

3) жавобгар — фуқаро Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг ҳаракатдаги қисмида бўлганда ёки Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг ҳаракатдаги қисмидаги даъвогар — фуқаро тегишли илтимоснома билан мурожаат қилганда;

4) мазкур ишни Ўзбекистон Республикаси Конституциявий суди, фуқаролик ишлари бўйича суд, жиноят ишлари бўйича суд, маъмурий суд ёки иқтисодий суд томонидан кўрилаётган бошқа иш ёки масала юзасидан, шунингдек тергов олиб борилаётган иш юзасидан қарор қабул қилгунига қадар кўриш имкони бўлмаганда;

5) тараф чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисида ёки унинг ижросини тўхтатиб туриш ҳақида чет давлатнинг ваколатли органига илтимоснома берганда;

6) медиация тартиб-таомилини амалга ошириш тўғрисида келишув тузилганда.

117-модда. Суднинг иш юритишни тўхтатиб туриш ҳуқуқи

Суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг илтимосномаси бўйича ёки ўз ташаббуси билан қуйидаги ҳолларда иш юритишни тўхтатиб туришга ҳақли:

1) тараф Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари таркибида муддатли ҳақиқий ҳарбий хизматни ўтаётганда ёки мазкур шахслар давлатнинг бирор-бир мажбуриятини бажариш учун жалб қилинганда;

2) тараф даволаш муассасасида бўлганда, шунингдек тарафлардан бирида судга келишга тўсқинлик қиладиган, тиббиёт муассасасининг маълумотномаси билан тасдиқланган касаллик мавжуд бўлганда;

3) ушбу Кодекснинг 165-моддасида назарда тутилган ҳолларда жавобгар қидирилаётганда;

4) тараф ишни кўриб чиқиш муддатидан ортиқ муддатда хизмат сафарида бўлганда, бундан ишда ташкилот вакиллари иштирок этаётган ҳоллар мустасно;

5) суд томонидан экспертиза тайинланганда;

6) ушбу Кодекснинг 103 ва 363-моддаларига мувофиқ суд томонидан суд топшириғи юборилганда.

118-модда. Иш юритишни тўхтатиб туриш вақти

Иш юритиш:

1) ушбу Кодекс 116-моддасининг 1 ва 2-бандларида назарда тутилган ҳолларда — ҳуқуқий ворис ишга киришгунига ёки ишга жалб қилингунига қадар ёхуд муомалага лаёқатсиз шахсга қонуний вакил тайинлангунига қадар;

2) ушбу Кодекс 116-моддасининг 3-бандида назарда тутилган ҳолларда — тарафнинг Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг ҳаракатдаги қисмида бўлиши тугагунига қадар;

3) ушбу Кодекс 116-моддасининг 4-бандида назарда тутилган ҳолларда — суднинг ҳал қилув қарори ёки ҳукми қонуний кучга киргунига қадар ёки маъмурий тартибда кўрилаётган иш бўйича қарор чиқарилгунига ёхуд тергов тамом бўлгунига қадар;

4) ушбу Кодекс 116-моддасининг 5-бандида назарда тутилган ҳолларда — чет давлат судининг ёки ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ёхуд унинг ижросини тўхтатиб туриш ҳақидаги илтимоснома чет давлатнинг ваколатли органи томонидан ҳал қилингунига қадар;

4 1 ) ушбу Кодекс 116-моддасининг 6-бандида назарда тутилган ҳолларда — медиация тартиб-таомилини амалга ошириш тугагунига қадар, бироқ олтмиш кундан ортиқ бўлмаган муддатда;

5) ушбу Кодекс 117-моддасининг 1-бандида назарда тутилган ҳолларда — тегишинча тарафнинг Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари таркибида муддатли ҳақиқий ҳарбий хизматда бўлиши тугагунига ёки мазкур шахслар давлат мажбуриятини бажариб бўлгунига қадар;

6) ушбу Кодекс 117-моддасининг 2-бандида назарда тутилган ҳолларда — тараф даволаш муассасасидан чиққунига ёки тарафнинг судга келишига тўсқинлик қилаётган касаллик тузалгунига қадар;

7) ушбу Кодекс 117-моддасининг 3-бандида назарда тутилган ҳолларда — жавобгарни қидириш тугаллангунига қадар;

8) ушбу Кодекс 117-моддасининг 4-бандида назарда тутилган ҳолларда — тараф қайтгунига қадар;

9) ушбу Кодекс 117-моддасининг 5-бандида назарда тутилган ҳолларда — экспертиза ўтказиш бўйича ҳаракатлар тугагунига қадар;

10) ушбу Кодекс 117-моддасининг 6-бандида назарда тутилган ҳолларда — суд топшириғини ижро этиш бўйича ҳаракатлар тугагунига қадар тўхтатиб турилади.

119-модда. Иш юритишни тўхтатиб туриш тартиби

Иш юритишни тўхтатиб туриш тўғрисида суд ажрим чиқаради.

Суднинг иш юритишни тўхтатиб туриш тўғрисидаги ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

120-модда. Иш юритишни тўхтатиб туришнинг ҳуқуқий оқибатлари

Иш юритиш тўхтатиб турилганида, ушбу Кодексда белгиланган ёки суд томонидан тайинланган муддатларнинг ўтиши тўхтатиб турилади.

Иш юритиш тиклангунига қадар суд бирор-бир процессуал ҳаракатларни амалга оширишга ҳақли эмас, бундан даъвони ва далилларни таъминлашга қаратилган ҳаракатлар мустасно.

121-модда. Иш юритишни тиклаш

Иш юритиш уни тўхтатиб туришга сабаб бўлган ҳолатлар барҳам топганидан кейин ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризасига кўра ёки суднинг ташаббуси билан тикланади.

Иш юритиш тикланган тақдирда, суд ишда иштирок этувчи шахсларни умумий асосларда чақиради.

Иш юритишни тиклаш тўғрисида ажрим чиқарилади.

11-боб. Аризани кўрмасдан қолдириш

122-модда. Аризани кўрмасдан қолдириш асослари

Суд қуйидаги ҳолларда аризани кўрмасдан қолдиради, агар:

1) ариза муомалага лаёқатсиз шахс томонидан берилган бўлса;

2) манфаатдор шахс номидан ариза иш юритишга ваколати бўлмаган шахс томонидан берилган бўлса;

3) фуқаролик ишлари бўйича суднинг, иқтисодий суднинг ёки ҳакамлик судининг иш юритувида айни бир тарафлар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан иш мавжуд бўлса;

4) тарафлар ўртасида ушбу низони ҳал қилиш учун ҳакамлик судига топшириш тўғрисида ҳакамлик битими тузилган бўлса;

5) ишни ўзининг иштирокисиз муҳокама қилишни илтимос қилмаган тарафлар иккинчи чақирув бўйича ҳам узрли сабабларсиз судга келмаса, суд эса ишга оид мавжуд материаллар асосида ишни ҳал қилиш мумкин эмас, деб ҳисобласа;

6) ишни ўзининг иштирокисиз муҳокама қилишни илтимос қилмаган даъвогар иккинчи чақирув бўйича судга келмаса, жавобгар эса ишни мазмунан кўришни талаб қилмаса;

7) алоҳида тартибда юритиладиган ишни муҳокама қилиш вақтида судга тааллуқли ҳуқуқ тўғрисида низо келиб чиқса;

8) хотини ҳомиладор бўлган вақтда ёки бола туғилганидан кейин бир йил давомида эр хотинининг розилигисиз никоҳни бекор қилиш тўғрисида даъво тақдим этган бўлса;

9) даъвогар томонидан аризани кўрмасдан қолдириш тўғрисида ариза берилган бўлса;

9 1 ) даъвогарнинг манфаатларини кўзлаб прокурор, давлат органи, ташкилот ва бошқа шахс томонидан тақдим этилган даъводан даъвогар воз кечган бўлса ва бунда учинчи шахсларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига дахл қилинмаса;

10) даъвогар томонидан низони жавобгар билан судгача ҳал қилиш тартибига риоя қилинмаган, башарти бу қонунда ёки шартномада назарда тутилган бўлса;

10 1 ) даъвогар низони жавобгар билан медиация тартиб-таомилини амалга ошириш орқали ҳал қилиш тартибига риоя этмаган бўлса, башарти бу мазкур тоифадаги низолар учун қонунда ёки шартномада назарда тутилган бўлса;

10 2 ) медиация тартиб-таомилини амалга ошириш ҳақида илтимоснома билан арз қилган тарафлар уни амалга ошириш муддати тугаганидан сўнг суд мажлисига узрли сабабларсиз келмаса;

10 3 ) тарафлар ўртасида медиатив келишув тузилган бўлса;

11) мол-мулкни (ашёни) эгасиз деб топиш тўғрисидаги ариза қонунда белгиланган муддатдан олдин ёки эгасиз мол-мулкни (ашёни) аниқлаш ва ҳисобга олишнинг қонунда назарда тутилган тартиби бузилган ҳолда берилган бўлса.

123-модда. Аризани кўрмасдан қолдириш тартиби ва оқибатлари

Аризани кўрмасдан қолдириш тўғрисида суд ажрим чиқаради. Ажримда суд ишнинг ҳал этилишига тўсқинлик қилаётган, ушбу Кодекс 122-моддасининг 2 , 5 , 6 , 7 , 8 , 10 , 10 1 ва 11-бандларида санаб ўтилган ҳолатларни бартараф этиш йўлларини кўрсатиши шарт.

Суд ушбу Кодекс 122-моддасининг 1 , 3 , 4 ва 10 3 -бандларида назарда тутилган асослар бўйича аризани кўрмасдан қолдириб, ажримда давлат божини қайтариш ва даъвони таъминлаш юзасидан кўрилган чораларни бекор қилиш ҳақида кўрсатади.

Ушбу Кодекс 122-моддасининг 5 , 6 , 7 ва 10 2 -бандларида назарда тутилган асослар бўйича аризани кўрмасдан қолдириш ҳақидаги суд ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

Аризани кўрмасдан қолдириш учун асос бўлган ҳолатлар бартараф этилганидан кейин манфаатдор шахс судга ариза билан умумий тартибда янгидан мурожаат қилишга ҳақли.

12-боб. Иш юритишни тугатиш

124-модда. Иш юритишни тугатиш асослари

Суд қуйидаги ҳолларда иш юритишни тугатади, агар:

1) иш фуқаролик ишлари бўйича судга, иқтисодий судга ёки маъмурий судга тааллуқли бўлмаса;

2) фуқаролик ишлари бўйича суднинг, иқтисодий суднинг ёки маъмурий суднинг ёхуд чет давлат ваколатли судининг айни бир тарафлар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори ёки даъвогарнинг арз қилинган талабларидан воз кечишини қабул қилиш тўғрисидаги ёхуд тарафларнинг келишув битимини тасдиқлаш ҳақидаги ажрими мавжуд бўлса;

3) даъвогар арз қилинган талабларидан воз кечган ва суд бу воз кечишни қабул қилган бўлса;

4) тарафлар келишув битими тузган ва у суд томонидан тасдиқланган бўлса;

5) ҳакамлик судининг айни бир тарафлар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан ҳал қилув қарори мавжуд бўлса, бундан суд ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақасини беришни рад этган ҳоллар мустасно;

5 1 ) суднинг айни бир тарафлар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан тузилган медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ажрими мавжуд бўлса;

6) иш бўйича тарафлардан бири бўлган фуқаронинг вафотидан сўнг низоли ҳуқуқий муносабат ҳуқуқий ворисликка йўл қўймаса;

7) иш бўйича тараф бўлиб қатнашаётган ташкилот тугатилган бўлса.

125-модда. Иш юритишни тугатиш тартиби

Иш юритиш суднинг ажрими билан тугатилади. Агар иш юритиш иш судга тааллуқли бўлмаганлиги сабабли тугатилса ва низони ҳал этиш бошқа давлат органининг ваколатига тааллуқли бўлса, суд аризачининг қайси органга мурожаат қилиши кераклигини кўрсатиши шарт.

Иш юритишни тугатиш тўғрисидаги суд ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

126-модда. Иш юритишни тугатиш оқибатлари

Иш юритиш тугатилган тақдирда, айни бир тарафлар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан судга иккинчи марта мурожаат қилишга йўл қўйилмайди.

13-боб. Суд харажатлари

127-модда. Суд харажатларининг турлари

Суд харажатлари давлат божи ва ишни кўриш билан боғлиқ чиқимлардан иборат бўлади.

128-модда. Давлат божи

Давлат божини тўлаш асослари ва тартиби, уни тўлашдан озод қилиш, давлат божини қайтариш тартиби қонунда белгиланади.

129-модда. Даъвонинг баҳоси

Даъвонинг баҳоси қуйидагича белгиланади:

1) пул ундириш тўғрисидаги даъволар бўйича — ундириладиган суммага қараб;

2) мол-мулкни талаб қилиб олиш тўғрисидаги даъволар бўйича — талаб қилинаётган мол-мулкнинг қийматига қараб;

3) бир нечта мустақил талабдан иборат даъволар бўйича — барча талабларнинг умумий суммасига қараб;

4) алимент ундириш тўғрисидаги даъволар бўйича — бир йиллик тўловларнинг йиғиндисига қараб;

5) муддатли тўловлар ва пул бериш тўғрисидаги даъволар бўйича — тўловларнинг ёки бериладиган пулларнинг йиғиндисига, лекин кўпи билан уч йиллик йиғиндисига қараб;

6) муддатсиз ёки умрбод тўловлар ва пул бериш тўғрисидаги даъволар бўйича — тўловларнинг ёки пулларнинг уч йил ичидаги йиғиндисига қараб;

7) тўловларни ёки пул беришни камайтириш ёхуд кўпайтириш тўғрисидаги даъволар бўйича — тўловлар ёки бериладиган пуллар камайтириладиган ёки кўпайтириладиган суммага, лекин кўпи билан бир йиллик суммага қараб;

8) тўловларни ёки пул беришни тўхтатиш тўғрисидаги даъволар бўйича — қолган тўловлар ёки пуллар йиғиндисига, лекин кўпи билан бир йиллик йиғиндисига қараб;

9) мол-мулк ижараси шартномасини муддатидан илгари бекор қилиш ҳақидаги даъволар бўйича — шартнома амал қилишининг қолган муддатида мулкдан фойдаланиш учун тўланадиган тўловларнинг йиғиндисига, лекин кўпи билан уч йил ичидаги тўловларнинг йиғиндисига қараб;

10) хусусий мулк ҳуқуқи асосида фуқароларга тегишли иморатларга эгалик ҳуқуқи тўғрисидаги даъволар бўйича — иморатнинг бозор қийматига қараб, лекин бу миқдор кадастр қийматидан, бундай баҳо бўлмаганида эса, мажбурий суғурта баҳосидан кам бўлмаслиги керак, ташкилотларга қарашли иморатлар бўйича эса — иморатларнинг ҳақиқий баҳосидан кам бўлмаслиги керак.

130-модда. Даъвонинг баҳосини белгилаш тартиби

Даъвонинг баҳоси даъвогар томонидан кўрсатилади. Даъвогар кўрсатган баҳо талаб қилинаётган мол-мулкнинг ҳақиқий қийматига мувофиқ эмаслиги яққол бўлса, даъвонинг баҳосини судья белгилайди.

Даъво тақдим этилган вақтда унинг баҳосини белгилаш қийин бўлса, давлат божининг миқдорини судья дастлабки тарзда белгилайди ва кейинчалик ишни ҳал қилиш чоғида суд белгилаган даъво баҳосига мувофиқ, давлат божининг тўланмаган қисми ундирилади ёки ортиқча олинган қисми қайтарилади.

131-модда. Даъвонинг баҳоси ўзгартирилганда давлат божини ҳисоблаш

Тўланган давлат божи даъвогар ўз талабларини камайтирган, арз қилинган талабларидан воз кечган, тарафлар ишни келишув битими билан тамомлаган ҳолларда қайтарилмайди.

Арз қилинган талаблар кўпайтирилганда етишмаётган сумма даъвонинг кўпайтирилган баҳосига мувофиқ равишда қўшимча тарзда тўланади.

132-модда. Ишни кўриш билан боғлиқ бўлган чиқимлар

Ишни кўриш билан боғлиқ бўлган чиқимлар жумласига қуйидагилар киради:

1) гувоҳларга, экспертларга, мутахассисларга, таржимонларга тўланиши лозим бўлган суммалар;

2) жойида кўздан кечириш билан боғлиқ бўлган харажатлар;

3) ушбу Кодекснинг 165-моддасида назарда тутилган ҳолларда жавобгарни қидириш учун қилинган харажатлар;

3 1 ) суд хабарномаларини ва суд ҳужжатларини юбориш билан боғлиқ почта харажатлари;

4) суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ харажатлар;

5) суд томонидан тан олинган бошқа зарур харажатлар.

Почта харажатларининг суммаси суд томонидан белгиланади, бироқ бу сумма базавий ҳисоблаш миқдорининг ўндан бир қисмидан ошмаслиги керак ва суднинг депозит ҳисобварағига киритилиши лозим.

Суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ харажатлар суммаси суд томонидан белгиланади ва ишда иштирок этувчи шахслардан ишни кўриш натижаларига кўра ушбу Кодексга мувофиқ ундирилади.

133-модда. Суд харажатларини тўлашни кечиктириш, бўлиб-бўлиб тўлаш ва уларнинг миқдорларини камайтириш

Давлат божини тўлашни кечиктиришга қонунчиликда белгиланган ҳолларда йўл қўйилади.

Суд тарафларнинг мулкий аҳволига қараб, улардан бирининг ёки иккаласининг давлат даромадига ундириладиган суд харажатларини тўлашни кечиктиришга ёки бўлиб-бўлиб тўлашга йўл қўйиши, шунингдек бу харажатларнинг миқдорини камайтириши мумкин.

134-модда. Экспертларга, мутахассисларга, гувоҳларга, таржимонларга тегишли бўлган суммаларни тўлаш ва уларнинг ўртача иш ҳақини сақлаб қолиш

Экспертлар, мутахассислар, гувоҳлар ва таржимонларга тегишли бўлган суммалар улар ўз вазифаларини бажариб бўлганидан сўнг суд томонидан тўланади.

Экспертлар ва мутахассислар суднинг топшириғи бўйича бажарган иши учун, агар бу иш уларнинг хизмат вазифалари доирасига кирмаса, ҳақ олади.

Ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган ходимларнинг судга бориши муносабати билан уларнинг ишда бўлмаган вақтида иш жойидаги ўртача иш ҳақи қонунчиликда белгиланган тартибда сақланади.

Меҳнат муносабатларига киришмаган гувоҳлар одатдаги машғулотларидан қолдирилганлиги учун амалда сарфлаган вақти ва белгиланган базавий ҳисоблаш миқдоридан келиб чиқилган ҳолда ҳақ олади.

Тўланиши лозим бўлган суммаларни тўлаш тартиби ва уларнинг миқдорлари қонунчилик билан белгиланади.

135-модда. Суд чиқимларини тўлаш учун маблағларни киритиш тартиби

Гувоҳлар, экспертлар ва мутахассисларга, таржимонларга тўланиши лозим бўлган суммалар ёки жойида кўздан кечиришни ўтказишга доир харажатлар учун зарур бўлган суммалар тегишли илтимоснома билан мурожаат қилган тараф томонидан суднинг депозит ҳисобварағига олдиндан киритилади. Агар бу илтимоснома иккала тараф томонидан берилган бўлса ёки гувоҳларни, экспертларни, мутахассисларни, таржимонларни чақириш, жойида кўздан кечириш суднинг ташаббуси билан амалга оширилса, талаб қилинадиган суммани тарафлар тенг миқдорда киритади. Агар экспертиза суднинг ташаббуси билан тайинланса, тўланиши лозим бўлган сумма экспертга суд томонидан депозит ҳисобварағидан тўланиши мумкин. Бу сумма ишда иштирок этувчи шахслардан суд ҳужжати чиқарилаётганда суднинг депозит ҳисобварағига ўтказилган ҳолда ушбу Кодексга мувофиқ ундирилади.

136-модда. Вакилнинг ёрдами учун ҳақ тўлашга доир харажатларнинг ўрнини қоплаш

Ҳал қилув қарори қайси тарафнинг фойдасига чиқарилган бўлса, суд шу тарафга иккинчи тарафдан вакилнинг ёрдами учун тўлашга доир харажатларни оқилона миқдорларда ундириб беради.

Агар ҳал қилув қарори ўз фойдасига чиқарилган тарафга адвокат белгиланган тартибга мувофиқ бепул ёрдам кўрсатган бўлса, бу сумма бошқа тарафдан адвокатлар бюроси (ҳайъати, фирмаси) фойдасига ундирилади.

137-модда. Йўқотилган вақт учун ҳақ ундириш

Суд инсофсизлик билан асоссиз талаб арз қилган ёки даъвога қарши низолашган ёхуд ишнинг тўғри ва ўз вақтида кўриб чиқилиши ҳамда ҳал этилишига мунтазам қаршилик қилиб келган тараф зиммасига амалда йўқотилган вақт учун иккинчи тараф фойдасига ҳақ тўлаш мажбуриятини юклатиши мумкин. Ундириладиган ҳақ суд томонидан оқилона миқдорда белгиланади.

138-модда. Суд харажатларини тарафлар ўртасида тақсимлаш

Ҳал қилув қарори қайси тарафнинг фойдасига чиқарилган бўлса, суд шу тарафга иккинчи тарафдан, гарчи бу тараф давлат даромадига тушадиган суд харажатларини тўлашдан озод этилган бўлса-да, иш бўйича қилинган ҳамма харажатларни ундириб беради.

Агар арз қилинган талаблар қисман қаноатлантирилган бўлса, ушбу моддада кўрсатилган суммалар жавобгардан даъвогарга талабларнинг суд томонидан қаноатлантирган қисмига мутаносиб равишда, жавобгарга эса даъвогар арз қилган талабларнинг рад этилган қисмига мутаносиб равишда ундириб берилади.

Даъвогарнинг талаблари у судга мурожаат қилганидан сўнг жавобгар томонидан ихтиёрий равишда қаноатлантирилганда суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилади.

Агар даъвогар томонидан неустойкани ундириш ҳақидаги талаб асосли равишда арз қилиниб, бироқ унинг миқдори суд томонидан камайтирилган бўлса, суд харажатлари неустойканинг камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, жавобгарнинг зиммасига юклатилади.

Давлат божини тўлашдан озод этилган давлат органлари ва бошқа органлар, шунингдек ташкилотлар томонидан юридик шахслар ва фуқароларнинг манфаатларини кўзлаб тақдим этилган даъво талабларини қаноатлантириш рад этилган ёки улар қисман қаноатлантирилган тақдирда, давлат божи манфаатлари кўзланиб даъво тақдим этилган шахслардан даъво талабларининг қаноатлантирилиши рад этилган қисмига мутаносиб равишда ундирилади.

Агар юқори турувчи инстанция суди ишларни янгидан кўриб чиқиш учун юбормай, чиқарилган ҳал қилув қарорини ўзгартирса ёки янги ҳал қилув қарорини қабул қилса, у суд харажатлари тақсимотини тегишинча ўзгартиради.

Ушбу моддада баён қилинган қоидалар апелляция, кассация ва тафтиш шикоятларини берганда тарафлар тўлаган давлат божига ҳам тааллуқлидир.

139-модда. Арз қилинган талаблардан воз кечилганда, келишув битими тузилганда суд харажатларини тақсимлаш

Даъвогар арз қилинган талабларидан воз кечганда у қилган харажатларининг ўрни жавобгар томонидан қопланмайди.

Агар тарафлар келишув битими тузиш чоғида суд харажатларини тақсимлаш тартибини назарда тутмаган бўлса, суд бу масалани келишув битимини тасдиқлашда ушбу Кодекснинг 136 , 138 ва 141-моддаларига мувофиқ ҳал қилади.

140-модда. Тарафларга суд харажатларининг ўрнини қоплаш

Прокурорнинг, шунингдек бошқа шахсларнинг ҳуқуқларини ҳамда қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиб судга мурожаат қилган давлат бошқаруви органларининг, ташкилотларнинг ва фуқароларнинг арз қилинган талаблари тўлиқ ёки қисман рад этилганда, жавобгар қилган суд харажатларининг ўрни унга бюджет маблағлари ҳисобидан тўлиқ ёки даъвогар арз қилган талабларнинг рад этилган қисмига мутаносиб равишда қопланади.

Талабларни қаноатлантириш рад этилган тақдирда, ушбу Кодекс 46-моддасида назарда тутилган тартибда суд томонидан жалб этилган жавобгар қилган суд харажатларининг ўрни бюджет маблағлари ҳисобидан қопланади.

Мол-мулкни хатлашни бекор қилиш тўғрисидаги даъво қаноатлантирилган тақдирда, даъвогар қилган суд харажатларининг ўрни унга бюджет маблағлари ҳисобидан қопланади.

141-модда. Давлатга суд харажатларининг ўрнини қоплаш

Ишни кўриш билан боғлиқ бўлган ва даъвогар тўлашдан озод қилинган суд чиқимлари ҳамда давлат божи жавобгардан арз қилинган талабларнинг қаноатлантирилган қисмига мутаносиб равишда давлат даромадига ундирилади.

Арз қилинган талабларни қаноатлантириш рад этилган тақдирда суднинг ишни кўриш билан боғлиқ чиқимлари даъвогардан давлат даромадига ундирилади.

Агар арз қилинган талаблар қисман қаноатлантирилган, жавобгар эса суд харажатларини тўлашдан озод қилинган бўлса, суднинг ишни кўриш билан боғлиқ чиқимлари суд харажатларини тўлашдан озод қилинмаган даъвогардан талабларининг рад этилган қисмига мутаносиб равишда давлат даромадига ундирилади.

Агар ҳар икки тараф ҳам суд харажатларини тўлашдан озод қилинган бўлса, суднинг ишни кўриш билан боғлиқ чиқимлари давлат ҳисобига ўтказилади.

Жавобгарни қидириш ушбу Кодекснинг 165-моддасида назарда тутилган тартибда эълон қилинган тақдирда, суд қидирув иши бўйича қилинган харажатларни жавобгардан давлат даромадига ундиради.

142-модда. Суд харажатлари билан боғлиқ масалалар бўйича ажримлар устидан шикоят қилиш

Суд харажатлари билан боғлиқ масалалар бўйича суд ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

14-боб. Процессуал мажбурлов чоралари

143-модда. Процессуал мажбурлов чораларининг турлари

Процессуал мажбурлов чоралари жумласига қуйидагилар киради:

1) ушбу Кодексда назарда тутилган ҳолларда мажбурий келтириш;

2) огоҳлантириш;

3) суд мажлиси залидан чиқариб юбориш;

4) суд жаримаси.

Шахсга нисбатан процессуал мажбурлов чораларининг қўлланилиши уни ушбу Кодексда ёки суд томонидан белгиланган тегишли мажбуриятларни бажаришдан озод қилмайди.

144-модда. Мажбурий келтириш

Агар ушбу Кодекснинг 313-моддасига мувофиқ суд муҳокамасида иштирок этиши шарт бўлган ёки судга келиши ушбу Кодексда назарда тутилган ҳолларда суд томонидан шарт деб топилган, тегишли тарзда хабардор қилинган шахс судга узрсиз сабабларга кўра келмаса ёхуд келмаганлиги сабабларини маълум қилмаса, суд томонидан унга нисбатан мажбурий келтириш тўғрисида ажрим чиқарилиши мумкин. Мазкур ажримнинг ижроси ҳудудий ички ишлар органининг зиммасига юклатилади. Мажбурий келтириш билан боғлиқ харажатларни ундириш ушбу Кодексда белгиланган тартибда ҳудудий ички ишлар органининг тегишли аризасига асосан амалга оширилади.

Мажбурий келтириш вояга етмаганларга, ҳомиладор аёлларга, касаллиги, ёши ёки бошқа узрли сабабларга кўра суд мажлисига кела олмайдиган шахсларга нисбатан қўлланилмайди.

Мажбурий келтириш тўғрисидаги суд ажримида ушбу Кодекснинг 272-моддасида назарда тутилган маълумотлардан ташқари шахс мажбурий келтирилиши лозим бўлган сана, вақт ва жой, шунингдек мажбурий келтириш қайси ҳудудий ички ишлар органига топширилганлиги кўрсатилади.

Мажбурий келтириш тўғрисидаги суд ажрими дарҳол ижро этилиши лозим ва иш юритиладиган жойдаги ёки мажбурий келтирилиши керак бўлган шахснинг яшаш жойи, турган жойи (жойлашган ери), иш, хизмат ёхуд ўқиш жойидаги ҳудудий ички ишлар органига ижро учун юборилади.

Мажбурий келтириш тўғрисидаги суд ажрими устидан шикоят берилиши (протест келтирилиши) унинг ижросини тўхтатмайди.

145-модда. Огоҳлантириш ва суд мажлиси залидан чиқариб юбориш

Ишни муҳокама қилиш вақтида тартибни бузган шахсни раислик қилувчи суд номидан огоҳлантиради.

Суд мажлисида тараф ёки учинчи шахс тартибни бузган тақдирда, суд тартиббузарни ишни кўришнинг ҳамма вақтига ёхуд унинг бир қисмига мажлис залидан чиқариб юборади. Вақтинча чиқариб юборилган шахс суд мажлиси залига қайтадан қўйилганда раислик қилувчи уни залда йўқ бўлганда амалга оширилган процессуал ҳаракатлар билан таништиради. Суд мажлисида ҳар икки тараф ёки учинчи шахслар тартибни бузган тақдирда, суд ишнинг муҳокамасини кейинга қолдириши мумкин.

Ишда иштирок этаётган шахслар, гувоҳлар, экспертлар, мутахассислар, таржимонлар тартибни такроран бузган тақдирда суднинг ажримига биноан, ишни кўришда ҳозир бўлган фуқаролар эса раислик қилувчининг фармойиши билан суд мажлиси залидан чиқариб юборилиши мумкин. Фуқаролар оммавий тарзда тартибни бузган тақдирда суд иш муҳокамасини кейинга қолдириши мумкин.

Прокурор ёки адвокат раислик қилувчининг фармойишларига бўйсунмаган тақдирда, улар огоҳлантирилади. Мазкур шахслар раислик қилувчининг фармойишларига яна бўйсунмаса, агар уларни ишга зарар етказмаган ҳолда бошқа шахс билан алмаштиришнинг имкони бўлмаса, ишни кўриш суднинг ажримига биноан кейинга қолдирилиши мумкин. Суд бир вақтнинг ўзида хусусий ажрим чиқаради, ушбу ажрим тегишинча юқори турувчи прокурорга ёки Ўзбекистон Республикаси Адвокатлар палатасининг ҳудудий бошқармаси ҳузуридаги малака комиссиясига юборилади.

146-модда. Суд жарималарини солиш тартиби

Суд жарималари ушбу Кодексда назарда тутилган ҳолларда солинади.

Суд жаримасини солиш тўғрисида ажрим чиқарилади, унинг кўчирма нусхаси жарима солинган шахсга дарҳол юборилади.

Суд томонидан солинадиган суд жаримасининг миқдори базавий ҳисоблаш миқдорининг беш бараваридан ошмаслиги керак.

147-модда. Суд жаримасини ундириш

Суд жарималари давлат даромадига ундирилади.

Мансабдор шахсларга суд томонидан солинган суд жарималари уларнинг шахсий маблағларидан ундирилади.

148-модда. Жаримадан озод қилиш ёки унинг миқдорини камайтириш

Жарима солинган шахс жарима солган суддан жаримадан озод қилишни ёки унинг миқдорини камайтиришни суд ажримининг кўчирма нусхасини олганидан кейин беш кун ичида илтимос қилиши мумкин. Бу ариза жарима солинган шахсни хабардор қилган ҳолда суд мажлисида кўриб чиқилади. Бироқ унинг судга келмаганлиги аризани кўриб чиқиш учун тўсқинлик қилмайди.

149-модда. Суд жаримаси устидан шикоят қилиш (протест келтириш)

Суднинг жарима солиш, жаримадан озод қилиш ёки унинг миқдорини камайтиришни рад этиш тўғрисидаги ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

150-модда. Маъмурий жавобгарликка тортиш

Суд мажлисида тартибни бузган ёки судга бошқача тарзда ҳурматсизлик билдирган шахс суд томонидан маъмурий жавобгарликка тортилиши мумкин.

Судга ҳурматсизлик гувоҳнинг, даъвогарнинг, жавобгарнинг, ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг судга келишдан қасддан бўйин товлашида ёки ушбу шахслар ва бошқа фуқароларнинг раислик қилувчининг фармойишига бўйсунмаслигида ёхуд суд мажлиси вақтида тартибни бузишида намоён бўлади.

Судга ҳурматсизлик кўрсатилганлиги факти аниқланганлиги тўғрисида ушбу ҳуқуқбузарлик содир этилган суд мажлисининг ўзида алоҳида хонага (маслаҳатхонага) кирмасдан судья (суд таркиби) томонидан ҳуқуқбузарга дарҳол эълон қилинади. Мазкур факт суд мажлиси баённомасида қайд этилади. Бунда маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида баённома тузилмайди.

Судга ҳурматсизлик кўрсатилганлиги факти аниқланган шахс, шунингдек ишда иштирок этувчи бошқа шахслар ўз тушунтиришларини беришга ҳақли.

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги қарор раислик қилувчи томонидан иш бўйича суд мажлиси тугагандан кейин алоҳида хонада (маслаҳатхонада) тузилиб, судья (суд таркиби) томонидан имзоланади.

Агар судга ҳурматсизлик суд мажлисида кўрсатилган ва ҳуқуқбузар суд мажлиси залини тарк этган бўлса, судга ҳурматсизлик суд мажлисидан ташқарида кўрсатилган бўлса, шунингдек суд мажлисига келишдан бош тортганлик аниқланса, ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги баённома судьянинг ёрдамчиси (катта ёрдамчиси) ёки суд раисининг ёхуд суд мажлисида раислик қилувчининг оғзаки фармойишига асосан бошқа суд ходими томонидан тузилади ва бу ҳақда ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги баённомада кўрсатилади.

Ушбу модданинг олтинчи қисмида назарда тутилган ҳолларда ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги баённома ушбу суд томонидан Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексида белгиланган тартибда кўриб чиқилади.

15-боб. Процессуал муддатлар

151-модда. Процессуал ҳаракатларни амалга ошириш муддатлари

Процессуал ҳаракатлар қонунда белгиланган муддатларда амалга оширилади.

Процессуал муддатлар қонунда белгиланмаган ҳолларда, улар суд томонидан тайинланади.

Процессуал ҳаракатларни бажариш учун муддатлар албатта юз бериши лозим бўлган воқеани кўрсатган ҳолда календарь сана билан ёки муайян давр билан белгиланади. Муайян давр билан белгиланганда ҳаракат бутун давр мобайнида амалга оширилиши мумкин.

152-модда. Процессуал муддатларни ҳисоблаш

Процессуал муддатлар йиллар, ойлар ва кунлар билан ҳисобланади. Муддатнинг ўтиши календарь сананинг ёки муддатнинг бошланиши деб белгиланган воқеа юз берган куннинг эртасидан бошланади.

Йиллар билан ҳисобланадиган муддат унинг охирги йилининг тегишли ойи ва кунида тамом бўлади.

Ойлар билан ҳисобланадиган муддат унинг охирги ойининг тегишли ойи ва кунида тамом бўлади.

Агар ойлар билан ҳисобланадиган муддатнинг тугаши тегишли санаси бўлмаган ойга тўғри келса, муддат шу ойнинг охирги кунида тамом бўлади. Бу муддатнинг охирги куни иш куни бўлмаган кунга тўғри келган тақдирда, ундан кейинги биринчи иш куни муддатнинг тамом бўлиш куни ҳисобланади.

Амалга оширилиши учун муддат белгиланган процессуал ҳаракат муддатнинг охирги куни соат йигирма тўртгача бажарилиши мумкин.

Агар процессуал ҳаракат судда амалга оширилиши керак бўлса, белгиланган қоидаларга кўра судда иш тугаган соатда муддат тамом бўлган ҳисобланади.

Агар ариза, шикоят, ҳужжатлар ёки пул суммалари муддатнинг охирги куни соат йигирма тўртгача алоқа ташкилотига топширилган, ахборот тизими орқали электрон тарзда юборилган ёки тегишли органга ёхуд ҳужжатни қабул қилишга ваколатли шахсга берилган бўлса, муддат ўтмаган ҳисобланади.

153-модда. Процессуал муддатларни ўтказиб юбориш оқибатлари

Процессуал ҳаракатларни амалга ошириш ҳуқуқи қонунда белгиланган ёки суд томонидан тайинланган муддатнинг ўтиши билан бекор бўлади. Бундай ҳолда процессуал муддатларнинг ўтиши ишда иштирок этувчи шахсларни уларнинг зиммасига юклатилган мажбуриятларни бажаришдан озод этмайди.

Процессуал муддатлар ўтгандан сўнг тақдим этилган аризалар, шикоятлар ва ҳужжатлар, агар ўтказиб юборилган муддатни тиклаш тўғрисида илтимоснома мавжуд бўлмаса ёки уни қаноатлантириш рад этилган бўлса, уларни тақдим этган шахсларга қайтарилади.

154-модда. Процессуал муддатларни тўхтатиб туриш

Иш юритиш тўхтатиб турилганида тугамаган барча процессуал муддатларнинг ўтиши ҳам тўхтатиб турилади. Муддатларнинг тўхтатиб турилиши иш юритишни тўхтатиб туришга асос бўлган ҳолатлар юзага келган вақтдан эътиборан бошланади. Иш юритиш тикланган кундан эътиборан процессуал муддатларнинг ўтиши давом этади.

155-модда. Процессуал муддатларни узайтириш ва тиклаш

Суд (судья) тайинлаган муддатлар суд (судья) томонидан узайтирилиши мумкин.

Ишда иштирок этувчи шахслар қонунда белгиланган муддатни суд (судья) узрли деб топган сабабларга кўра ўтказиб юборган бўлса, мазкур муддат тикланади.

Ўтказиб юборилган процессуал муддатни тиклаш тўғрисидаги илтимоснома процессуал ҳаракат амалга оширилиши ёки ҳужжат топширилиши лозим бўлган судга берилади ва ишда иштирок этувчи шахслар хабардор қилинган ҳолда суд мажлисида кўриб чиқилади. Бироқ бу шахсларнинг келмаганлиги илтимосномани кўриб чиқишга тўсқинлик қилмайди.

Ўтказиб юборилган процессуал муддатни тиклаш тўғрисидаги илтимосномани бериш билан бир вақтда, муддати ўтказиб юборилган ҳаракат бажарилиши ёки ҳужжат топширилиши лозим.

Ўтказиб юборилган процессуал муддатни узайтириш, тиклаш ҳақида ёки узайтиришни ёхуд тиклашни рад этиш тўғрисида ажрим чиқарилади.

Ўтказиб юборилган процессуал муддатни узайтиришни рад этиш ёки тиклашни рад этиш ёхуд тиклаш ҳақидаги суд ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

16-боб. Суд хабарномалари ва чақирувлари

156-модда. Суд хабарномалари ва чақирув қоғозлари

Ишда иштирок этувчи шахслар, шунингдек экспертлар, мутахассислар, таржимонлар ва гувоҳлар суд чақирув қоғозлари, зарур ҳолларда эса буюртма хатлар, телефонограммалар, телеграммалар ва хабардор қилинганлик факти қайд этилишини таъминлайдиган бошқа алоқа воситалари орқали судга чақирилади ҳамда суднинг айрим процессуал ҳаракатлари тўғрисида хабардор қилинади.

Судья чақирув қоғози билан бир вақтда жавобгарга даъво аризасининг (аризанинг) кўчирма нусхасини ва унга илова қилинган ҳужжатларнинг кўчирма нусхаларини юборади.

Агар жавобгарнинг ёзма тушунтириши судга келиб тушган бўлса, судья судга мурожаат қилган шахсга чақирув қоғози юбораётганда ушбу тушунтириш хатининг кўчирма нусхасини жўнатади.

Суд хабарномалари ва чақирув қоғозлари иш материалларига қўшиб қўйилади.

157-модда. Суд чақирув қоғозининг мазмуни

Судга чақириш тўғрисидаги суд чақирув қоғозида қуйидагилар кўрсатилиши керак:

1) суднинг номи, манзили, телефон рақами, электрон почта манзили;

2) келиш жойи ва вақти;

3) шахс қандай иш юзасидан чақирилаётганлиги;

4) шахснинг ким тариқасида чақирилаётганлиги;

5) ишда иштирок этувчи шахсларга иш бўйича ўзлари эга бўлган ҳамма далилларни тақдим этиш тўғрисидаги таклиф;

6) чақирилувчи йўқлиги сабабли чақирув қоғозини қабул қилиб олган шахснинг имконият бўлиши биланоқ уни дарҳол чақирилувчига топширишга мажбурлиги;

7) судга келмаганликнинг ушбу Кодекснинг 220 , 221 ва 222-моддаларида назарда тутилган оқибатлари.

Судга чақириш тўғрисида электрон ҳужжат тарзида юборилаётган суд чақирув қоғозида ушбу модда биринчи қисмининг 1 — 5 , 7-бандларида санаб ўтилган маълумотлар кўрсатилиши керак.

158-модда. Суднинг чақирув қоғозини ёки бошқа хабарномани топшириш муддати

Суднинг чақирув қоғози ёки бошқа хабарнома ишда иштирок этувчи шахсларга ва суд процессининг бошқа иштирокчиларига судга ўз вақтида келиш ва ишга тайёрланиш учун етарли вақтга эга бўлишини мўлжаллаб топширилиши ёки етказиб берилиши керак.

159-модда. Суднинг чақирув қоғозини ёки бошқа хабарномани етказиб бериш

Суднинг чақирув қоғози ёки бошқа хабарнома чақирилаётган шахсга тараф ёки ишда иштирок этувчи бошқа шахс томонидан кўрсатилган манзил бўйича етказиб берилади. Агар фуқаро судга маълум қилинган манзилда ҳақиқатда яшамаса, суднинг чақирув қоғози ёки бошқа хабарнома унинг иш ёки ўқиш жойига юборилиши мумкин.

Суднинг чақирув қоғози ёки бошқа хабарнома алоқа ташкилоти орқали топширилганлиги тўғрисида тилхат олиш йўли билан ёки хат-ҳужжат ташувчи орқали юборилади.

Судьянинг ёрдамчиси (катта ёрдамчиси) ишда иштирок этувчи шахснинг розилиги билан унга иш бўйича чақирилаётган бошқа шахсга топшириш учун суднинг чақирув қоғозини ёки бошқа хабарномани бериши мумкин.

Суднинг чақирув қоғозини ёки бошқа хабарномани етказиб бериш вазифаси юклатилган шахс ҳужжатнинг иккинчи нусхасини чақирилувчининг уни олганлиги тўғрисидаги имзоси билан судга қайтариши шарт.

Ишда иштирок этувчи шахс томонидан электрон почта манзили кўрсатилган тақдирда, суднинг чақирув қоғози ёки бошқа хабарнома электрон ҳужжат тарзида юборилиши мумкин.

160-модда. Суднинг чақирув қоғозини ёки бошқа хабарномани топшириш

Фуқарога суднинг чақирув қоғози ёки бошқа хабарнома судга қайтарилиши лозим бўлган иккинчи нусхасига у топширилган вақтини кўрсатган ҳолда тилхат олиб шахсан топширилади.

Ташкилот номига йўлланган суднинг чақирув қоғози ёки бошқа хабарнома тегишли мансабдор шахсга топширилади, у ҳужжатнинг иккинчи нусхасига имзо қўяди.

Агар суднинг чақирув қоғозини ёки бошқа хабарномани келтирган шахс иш бўйича судга чақирилаётган фуқарони яшаш ёки иш ёхуд ўқиш жойида топмаса, суднинг чақирув қоғози ёки бошқа хабарнома ушбу фуқаро билан бирга яшайдиган катта ёшдаги оила аъзоларининг бирига, бўлмаган тақдирда эса, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органига ёки иш берувчига (маъмуриятнинг мансабдор шахсига) ёхуд ўқув муассасасига топширилади. Бундай ҳолларда суднинг чақирув қоғозини ёки бошқа хабарномани қабул қилиб олган шахс унинг иккинчи нусхасида ўзининг фамилияси, исми, отасининг исмини, шунингдек суднинг чақирув қоғози ёки бошқа хабарнома юборилган шахснинг кими эканлигини (эри ёки хотини, отаси, онаси, ўғли, қизи ва ҳоказо) ёки эгаллаб турган лавозимини кўрсатиши шарт. Суднинг чақирув қоғозини ёки бошқа хабарномани қабул қилиб олган шахс уни имконият бўлиши билан чақирилувчига дарҳол топшириши шарт.

Чақирилувчи вақтинча бирор жойга кетган бўлса, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органи ёки иш берувчи (маъмуриятнинг мансабдор шахси) ёхуд ўқув муассасаси суд чақирув қоғозининг ёки бошқа хабарноманинг иккинчи нусхасига чақирилувчи қаерга кетганлиги ва қачон келиши кутилаётганлиги тўғрисидаги маълумотларни қайд этади, бу маълумотлар тегишинча имзо ва муҳр билан тасдиқланади ҳамда гувоҳлантирилади.

161-модда. Суднинг чақирув қоғозини ёки бошқа хабарномани қабул қилишдан бош тортиш оқибатлари

Чақирилувчи ўз номига юборилган суднинг чақирув қоғозини ёки бошқа хабарномани қабул қилишдан бош тортса, уни келтирган шахс суднинг чақирув қоғозига ёки бошқа хабарномага тегишли белги қўйиб, уни судга қайтаради. Чақирилувчи суднинг чақирув қоғозини ёхуд бошқа хабарномани қабул қилиб олишдан бош тортганлиги ҳақидаги белги фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органи ёки иш берувчи (маъмуриятнинг мансабдор шахси) ёхуд ўқув муассасаси томонидан ёки камида икки нафар фуқаронинг имзоси билан тасдиқланади.

Чақирилувчи суднинг чақирув қоғозини ёки бошқа хабарномани қабул қилишдан бош тортганлиги ёки ахборот тизими орқали электрон тарзда хабардор қилинган шахснинг узрсиз сабабларга кўра келмаганлиги ишни муҳокама қилишга тўсқинлик қилмайди.

162-модда. Тегишли тартибда хабардор қилиш

Суднинг чақирув қоғози ёки бошқа хабарнома шахсан ёки вояга етган оила аъзоларидан бири, мазкур манзилда яшовчи бошқа шахс томонидан олинган, шунингдек суд томонидан матнли хабарнинг электрон почта манзили орқали ёки хабарноманинг қайд этилишини таъминловчи бошқа алоқа воситаларидан фойдаланган ҳолда етказилганлигини тасдиқловчи ҳисобот олинган ҳолларда, агар бундай хабарнома келиб тушмаганлиги ёки кечроқ келиб тушганлиги исботланмаса, ишда иштирок этувчи шахслар тегишли тартибда хабардор қилинган ҳисобланади.

Суднинг чақирув қоғози ёки бошқа хабарнома чақирилувчи уни олишни рад этганда ҳам, агар бундай рад этиш қайд этилган бўлса, етказилган ҳисобланади.

163-модда. Иш юритиш вақтида фамилияни, исмни, отасининг исмини ўзгартириш, манзилнинг ўзгариши

Ишда иштирок этувчи шахслар иш юритиш вақтида фамилиясини, исмини, отасининг исмини ўзгартирганлиги, манзили ўзгарганлиги ҳақида судга хабар қилиши шарт. Бундай хабар мавжуд бўлмаган тақдирда, суднинг чақирув қоғози ёки бошқа хабарнома судга маълум бўлган охирги манзил бўйича юборилади ва, гарчи чақирилувчи бу манзилда ортиқ яшамаса ёки бўлмаса ҳам, у етказиб берилган деб ҳисобланади.

Агар ишда иштирок этувчи шахслар телефонлари ва факслари рақамларини, электрон почта манзилини судга маълум қилган бўлса, иш юритилаётган вақтда уларнинг ўзгарганлиги тўғрисида судни хабардор қилиши керак.

164-модда. Жавобгарнинг туриш жойи номаълумлиги

Жавобгарнинг амалдаги туриш жойи номаълум бўлса, жавобгарнинг охирги яшаш жойидаги алоқа ташкилоти, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органи ёхуд охирги иш жойидаги иш берувчи (маъмуриятнинг мансабдор шахси) суд чақирув қоғозининг ёки бошқа хабарноманинг иккинчи нусхасига мазкур органлар ёки ташкилотлар суд чақирув қоғозини ёки бошқа хабарномани олганлиги ва уни чақирилувчининг туриш жойи номаълумлиги сабабли унга топширишнинг имкони бўлмаганлиги ҳақида ёзиб юборган маълумот судга келиб тушгач, суд ишни муҳокама қилишга киришади.

165-модда. Жавобгарни (қарздорни) қидириш

Алиментлар ундириш тўғрисидаги ва майиб бўлиш ёки соғлиққа бошқача тарзда шикаст етказилганлиги, шунингдек боқувчисининг ўлими натижасида кўрилган зарарнинг ўрнини қоплаш ҳақидаги даъволар бўйича жавобгарнинг (қарздорнинг) амалдаги туриш жойи номаълум бўлган тақдирда, жавобгар (қарздор) қидирилиши шарт. Бундай ҳолларда суд ички ишлар органлари томонидан жавобгарни (қарздорни) қидириш тўғрисида ажрим чиқаради.

17-боб. Яраштириш тартиб-таомиллари

166-модда. Келишув битимини ёки медиатив келишувни тузиш

Суд тарафларни яраштириш учун чоралар кўради, уларга фуқаролик суд ишларини юритишнинг барча босқичларида низони ҳал этишга кўмаклашади.

Тарафлар келишув битимини ёки медиатив келишувни тузиб, низони ўзаро талабларнинг тўлиқ ҳажмида ёки қисман ҳал этиши мумкин.

Келишув битими ёки медиатив келишув даъво тартибида юритиладиган ҳар қандай иш бўйича тузилиши мумкин.

Келишув битими фуқаролик суд ишларини юритишнинг ҳар қандай босқичида ва суд ҳужжатини ижро этиш жараёнида, медиатив келишув эса биринчи инстанция судида суд алоҳида хонага (маслаҳатхонага) суд ҳужжатини қабул қилиш учун чиққунига қадар тарафлар томонидан тузилиши мумкин.

Келишув битими ёки медиатив келишув ёзма шаклда тузилади ва келишув битимини, медиатив келишувни тузган шахслар ёки уларнинг вакиллари томонидан имзоланади.

Келишув битими суд томонидан тасдиқланганидан кейин тузилган ҳисобланади.

167-модда. Келишув битимининг мазмуни

Келишув битими уни ижро этиш муддати ва тартиби кўрсатилган ҳолда тарафлар томонидан келишилган шартларни ўз ичига олиши керак.

Тарафлар томонидан келишув битими шартлари бўйича қабул қилинган мажбуриятларнинг ижро этилиши тарафларни бир-бирига ёки бошқа воқеаларга (ҳаракатларга) боғлиқ қилиб қўйиши мумкин эмас.

Келишув битимида жавобгар томонидан мажбуриятларни кечиктириб ёки бўлиб-бўлиб ижро этиш тўғрисидаги, талаб қилиш ҳуқуқидан бошқа шахс фойдасига воз кечиш ҳақидаги, қарздан тўлиқ ёки қисман воз кечиш ёхуд уни тан олиш тўғрисидаги, суд харажатларини тақсимлаш ҳақидаги шартлар ва қонунга зид бўлмаган бошқа шартлар бўлиши мумкин.

Агар келишув битимида суд харажатларини тақсимлаш тўғрисидаги шарт мавжуд бўлмаса, суд мазкур масалани келишув битимини тасдиқлаш чоғида, ушбу Кодексда белгиланган тартибда ҳал қилади.

Келишув битими уни тузган шахслар сонидан битта ортиқ нусхада тузилади ва имзоланади. Ушбу нусхалардан бири иш материалларига қўшиб қўйилади.

168-модда. Келишув битимини тасдиқлаш тўғрисидаги масалани кўриб чиқиш

Келишув битимини тасдиқлаш тўғрисидаги масала суд мажлисида тарафлар албатта иштирок этган ҳолда кўрилади, бундай келишув нотариус томонидан тасдиқланган ҳоллар бундан мустасно. Ишда иштирок этувчи шахслар суд мажлисининг вақти ва жойи ҳақида хабардор қилинади.

Келишув битимини тасдиқлаш тўғрисида ажрим чиқарилади, унда иш юритиш тугатилганлиги кўрсатилади.

Келишув битими апелляция, кассация ёки тафтиш инстанцияси суди томонидан тасдиқланган тақдирда, иш бўйича илгари қабул қилинган барча суд ҳужжатлари бекор қилиниши тўғрисида ажрим чиқарилади ва иш юритиш тугатилади.

Келишув битими суд ҳужжатини ижро этиш босқичида тузилган тақдирда, битим ишни кўрган биринчи инстанция судига тасдиқлаш учун тақдим этилади.

Суд ҳужжатини ижро этиш босқичида тузилган келишув битимини тасдиқлаш масаласи келишув битими судга тақдим этилган кундан эътиборан ўн кунлик муддатда, ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган қоидалар бўйича кўриб чиқилади.

Суд ҳужжатини ижро этиш босқичида тузилган келишув битимини тасдиқлаш тўғрисидаги ажримда келишув битимининг шартлари ва келишув битимини тасдиқлаш ҳақидаги хулоса бўлиши керак.

Келишув битимини тасдиқлаш тўғрисидаги ажрим устидан шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин.

Келишув битимини тузган шахслар уни ушбу битимда назарда тутилган тартибда ва муддатларда ихтиёрий равишда ижро этади.

Суд томонидан тасдиқланган келишув битими, ушбу битимда назарда тутилган муддатларда ихтиёрий равишда ижро этилмаган тақдирда, у келишув битимини тузган шахснинг илтимосномасига, суд харажатларини ундиришга тааллуқли қисми эса суднинг ташаббусига кўра суд томонидан бериладиган ижро варақаси асосида, ушбу Кодекс қоидалари бўйича мажбурий ижро этилиши лозим.

169-модда. Келишув битимини тасдиқлашни рад этиш

Суд келишув битимини тасдиқлашни қуйидаги ҳолларда рад этади, агар унинг шартлари:

қонунчиликка зид бўлса;

учинчи шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига дахлдор бўлса.

Келишув битимини тасдиқлашни рад этиш тўғрисида ажрим чиқарилади, ажрим устидан шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин.

II БЎЛИМ. БИРИНЧИ ИНСТАНЦИЯ СУДИДА ИШЛАРНИ ЮРИТИШ

1-кичик бўлим. Буйруқ тартибида иш юритиш

18-боб. Суд буйруғи

170-модда. Суд буйруғига оид умумий қоидалар

Суд буйруғи низосиз талаблар бўйича суд муҳокамаси ўтказмасдан берилган суд ҳужжатидир.

Суд буйруғи ижро ҳужжати кучига эга. Суд буйруғи бўйича ундирув буйруқ берилганидан кейин ўн кунлик муддат ўтгандан кейин ва суд ҳужжатларини ижро этиш учун белгиланган тартибда амалга оширилади.

Алимент ундириш ва ходимга уч ойлик иш ҳақидан ортиқ бўлмаган иш ҳақини ундириб бериш тўғрисидаги суд буйруқлари дарҳол ижро этилиши лозим.

171-модда. Суд буйруғини бериш бўйича талаблар

Суд буйруғи қуйидаги ҳолларда берилади, агар:

1) талаб нотариал тасдиқланган битимга асосланган бўлса;

2) талаб ёзма битимга асосланган ва қарздор томонидан тан олинган бўлса;

3) коммунал хизматлар ёки алоқа хизматлари тўлови бўйича қарздорликни тасдиқловчи ҳужжатларга асосланган ундириш тўғрисида талаб арз қилинган бўлса;

4) вояга етмаган болалар учун алиментлар ундириш тўғрисидаги, оталикни белгилаш билан ёки учинчи шахсларни жалб этиш зарурати билан боғлиқ бўлмаган талаб арз қилинган бўлса;

5) ҳисобланган, лекин ходимга тўланмаган иш ҳақини ва унга тенглаштирилган тўловларни ундириш ҳақида талаб арз қилинган бўлса;

6) фуқаролардан солиқлар ва бошқа мажбурий тўловлар бўйича қарздорликни ундириш тўғрисида талаб арз қилинган бўлса;

7) ижара шартномасида белгиланган ижара тўловлари муддатида тўланмаганлиги сабабли ушбу тўловларни ундириш тўғрисида талаб арз қилинган бўлса;

8) кўп квартирали уйнинг жойлари мулкдорларидан мажбурий бадаллар ва тўловларни ундириш тўғрисида талаб арз қилинган бўлса;

9) ёзма битим мавжуд бўлган тақдирда, ундирувни қарздорнинг мажбуриятлари бажарилишининг таъминоти бўлган кўчар мол-мулкка қаратиш тўғрисида талаб арз қилинган бўлса.

172-модда. Суд буйруғини бериш тўғрисидаги аризанинг шакли ва мазмуни

Суд буйруғини бериш тўғрисидаги ариза судга ушбу Кодекснинг 5-бобида белгиланган судловга тегишлиликнинг умумий қоидалари бўйича берилади.

Суд буйруғини бериш тўғрисидаги ариза ёзма шаклда, шу жумладан ахборот тизими орқали электрон ҳужжат тарзида берилади. Аризада қуйидагилар кўрсатилиши керак:

1) ариза берилаётган суднинг номи;

2) ундирувчининг фамилияси, исми, отасининг исми (номи), унинг яшаш жойи ёки жойлашган ери (почта манзили) ҳамда юридик шахснинг реквизитлари;

3) қарздорнинг фамилияси, исми, отасининг исми (номи), унинг яшаш жойи ёки жойлашган ери (почта манзили) ҳамда юридик шахснинг реквизитлари;

4) ундирувчининг талаби ва талабга асос бўлган ҳолатлар;

5) ундирилаётган қарздорлик вужудга келган давр;

5 1 ) тўланмаган тўловлар суммасининг ҳисоб-китоби ва ундирув қаратилаётган, қарздорнинг мажбуриятлари бажарилишининг таъминоти сифатида турган кўчар мол-мулкнинг тавсифи;

6) арз қилинган талабни тасдиқловчи, илова қилинаётган ҳужжатларнинг рўйхати.

Суд буйруғини бериш тўғрисидаги аризада ундирувчи ёки унинг вакилининг телефонлари, факслари рақамлари, электрон почта манзили кўрсатилиши мумкин.

Кўчар мол-мулк талаб қилинган тақдирда, аризада ушбу мол-мулкнинг қиймати кўрсатилиши лозим.

Суд буйруғини бериш тўғрисидаги ариза ундирувчи ёки унинг вакили томонидан имзоланади. Вакил томонидан берилаётган аризага унинг ваколатларини тасдиқловчи ҳужжат илова қилиниши керак.

173-модда. Суд буйруғини бериш тўғрисидаги аризага илова қилинадиган ҳужжатлар

Суд буйруғини бериш тўғрисидаги аризага:

1) давлат божи ва почта харажатлари белгиланган тартибда ва миқдорда тўланганлигини;

2) ҳуқуқий муносабатни судгача ҳал қилиш тартибига риоя қилинганлиги тўғрисидаги маълумотларни, агар бу қонунда ёки шартномада назарда тутилган бўлса;

3) талабларга асос бўлган ҳолатларни;

4) арз қилинган талабни тасдиқловчи ҳужжатлар илова қилинади.

Истеъмол қилинган электр энергияси ёки табиий газ учун қарздорликни ундириш тўғрисида суд буйруғини бериш ҳақидаги аризага ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган ҳужжатлардан ташқари қуйидагиларнинг кўчирма нусхалари ҳам илова қилинади:

1) истеъмолчи билан тузилган шартноманинг;

2) пеня ҳисобланиши тўғрисидаги ва истеъмолчини тегишли энергия ресурслари тармоқларидан узиш ҳақидаги огоҳлантириш кўрсатилган, қарзни тўлаш тўғрисидаги талабнинг, шунингдек унинг истеъмолчига юборилганлигини тасдиқловчи ҳужжатнинг;

3) истеъмолчи тегишли энергия ресурслари тармоқларидан узилганлигини тасдиқловчи ҳужжатнинг.

Кўп квартирали уйнинг жойлари мулкдорларидан мажбурий бадаллар ва тўловларни ундириш ҳақида талаб арз қилинганда суд буйруғини бериш тўғрисидаги аризага қуйидагилар ҳам илова қилинади:

1) кўп квартирали уйдаги жойлар мулкдорлари умумий йиғилишининг кўп квартирали уйни бошқариш усулини танлаш тўғрисидаги қарори кўчирма нусхаси;

2) кўп квартирали уйни бошқариш кўп квартирали уйни бошқариш органи томонидан шартнома асосида амалга оширилган тақдирда — кўп квартирали уйни бошқариш шартномасининг кўчирма нусхаси;

3) қарз юзага келган давр кўрсатилган қарз ҳисоб-китоби;

4) қарзни узиш тўғрисидаги талабнинг қарздорга топширилганлигини тасдиқловчи маълумотлар.

174-модда. Давлат божи

Суд буйруғини бериш тўғрисидаги аризадан қонунчиликда даъво ишини юритиш учун белгиланган тартибда ва миқдорда давлат божи ундирилади.

Суд буйруғини бериш тўғрисидаги аризани қабул қилиш рад этилган тақдирда, ундирувчи томонидан тўланган давлат божи қайтариб берилади.

Суд буйруғи бекор қилинган тақдирда ундирувчи томонидан тўланган давлат божи қайтариб берилмайди. Ундирувчи томонидан қарздорга нисбатан даъво иши юритиш тартибида даъво қўзғатилган тақдирда, тўланган давлат божи тўланиши лозим бўлган божга қўшиб ҳисобланади.

175-модда. Суд буйруғини бериш тўғрисидаги аризани қабул қилишни рад этиш асослари

Судья суд буйруғини бериш тўғрисидаги аризани қабул қилишни ушбу Кодекснинг 194-моддасида назарда тутилган асослар бўйича рад этади. Судья аризани қабул қилишни қуйидаги ҳолларда ҳам рад этади, агар:

1) арз қилинган талаб ушбу Кодекснинг 171-моддасида назарда тутилмаган бўлса;

2) қарздор Ўзбекистон Республикаси судлари юрисдикцияси доирасидан четда бўлса;

3) ҳуқуқ тўғрисида низо мавжуд деб ҳисобланса.

Аризани қабул қилишни рад этиш тўғрисида судья ариза судга келиб тушган кундан эътиборан уч кунлик муддат ичида ажрим чиқаради.

Аризани қабул қилиш рад этилганлиги ундирувчининг шу талаб бўйича даъво ишини юритиш тартибида даъво тақдим этиш имкониятига тўсқинлик қилмайди.

176-модда. Суд буйруғини бериш тўғрисидаги аризани қайтариш

Судья суд буйруғини бериш тўғрисидаги аризани қуйидаги ҳолларда қайтаради, агар:

1) ариза ушбу Кодекснинг 172-моддасида белгиланган талабларга риоя этилмаган ҳолда берилган бўлса;

2) ушбу Кодекснинг 173-моддасида назарда тутилган ҳужжатлар илова қилинмаган бўлса;

3) арз қилинган талабни тасдиқловчи ҳужжатлар тақдим этилмаган бўлса;

4) давлат божи тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжат тақдим этилмаган бўлса, давлат божи тўлашни кечиктириш мумкинлиги қонунда назарда тутилган ҳолларда эса бу ҳақда илтимоснома мавжуд бўлмаса ёхуд илтимоснома рад этилган бўлса;

5) суд буйруғи берилгунига қадар ундирувчидан суд буйруғини бериш тўғрисидаги аризани қайтариш ҳақида ариза келиб тушган бўлса.

Суд буйруғини бериш тўғрисидаги аризани қайтариш ҳақида судья ариза судга келиб тушган кундан эътиборан уч кундан кечиктирмай ажрим чиқаради.

Суд буйруғини бериш тўғрисидаги аризанинг қайтарилиши йўл қўйилган камчиликлар бартараф этилганидан кейин ушбу ариза билан судга иккинчи марта мурожаат этишга тўсқинлик қилмайди.

177-модда. Суд буйруғини бериш тартиби ва муддати

Арз қилинган талабнинг мазмуни бўйича суд буйруғи ариза судга келиб тушган кундан эътиборан уч кун ичида судья томонидан берилади.

Суд буйруғи судья томонидан ундирувчи ва қарздорни судга чақирмасдан, уларнинг тушунтиришларини эшитмасдан якка тартибда, суд муҳокамасисиз берилади.

Суд буйруғи судья томонидан имзоланади.

Агар белгиланган муддатда қарздордан судга эътироз келиб тушмаса, судья ундирувчига суднинг муҳри билан тасдиқланган буйруқ кўчирма нусхасини ижрога тақдим этиш учун беради.

Ундирувчининг илтимосига кўра суд буйруғи ижро этиш учун бевосита суд томонидан юборилиши мумкин.

Қарздордан давлат божини ундириш учун суднинг муҳри билан тасдиқланган суд буйруғининг алоҳида нусхаси бевосита суд томонидан ижро этиш учун юборилади.

178-модда. Суд буйруғининг мазмуни

Суд буйруғида қуйидагилар кўрсатилади:

1) ишнинг рақами ва буйруқ берилган сана;

2) суднинг номи, буйруқ берган судьянинг фамилияси, исми ва отасининг исми;

3) ундирувчининг фамилияси, исми, отасининг исми (номи), яшаш жойи ёки жойлашган ери (почта манзили);

4) қарздорнинг фамилияси, исми, отасининг исми (номи), яшаш жойи ёки жойлашган ери (почта манзили), қарздор жисмоний шахснинг шахсий идентификация рақами (Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлмаган жисмоний шахслар шахсини тасдиқловчи бошқа ҳужжатларнинг реквизитлари), шунингдек қарздор юридик шахснинг солиқ тўловчи идентификация рақами;

5) талабни қаноатлантириш учун асос бўлган қонун;

6) ундирилиши лозим бўлган пул суммаларининг миқдори ёки ундирув қаратилаётган, қарздорнинг мажбуриятлари бажарилишининг таъминоти сифатида турган кўчар мол-мулк, унинг тавсифи ва баҳоси;

7) ундирилаётган қарздорлик вужудга келган давр;

8) неустойка миқдори, агар унинг ундирилиши қонунда ёки шартномада назарда тутилган бўлса;

9) қарздордан ундирилиши керак бўлган давлат божининг суммаси;

10) арз қилинган талабга қарши қарздор томонидан эътироз тақдим этиш муддати ва тартиби.

Вояга етмаган болалар учун алиментлар ундириш тўғрисидаги суд буйруғида ушбу модданинг 1 — 5 , 9 , 10-бандларида назарда тутилган маълумотлардан ташқари қуйидагилар кўрсатилади: қарздорнинг туғилган санаси ва жойи, таъминоти учун алимент ундирилиши лозим бўлган ҳар бир боланинг исми ва туғилган санаси, қарздордан ҳар ойда ундириладиган тўловлар миқдори ҳамда уларни ундириш муддати.

Суд буйруғининг ёзувидаги хатоларни ва очиқ кўриниб турган арифметик хатоларни тузатиш суднинг ташаббуси ёхуд ундирувчининг ёки қарздорнинг аризаси бўйича ушбу буйруқ қандай тартибда берилган бўлса, шундай тартибда суднинг ажрими асосида амалга оширилади.

179-модда. Қарздорга суд буйруғининг кўчирма нусхасини юбориш

Суд буйруғи берилганидан кейин суд унинг кўчирма нусхасини дарҳол қарздорга юборади.

Суд буйруғи судьянинг электрон рақамли имзоси билан тасдиқланган электрон ҳужжат тарзида юборилиши мумкин.

180-модда. Суд буйруғининг қонуний кучга кириши

Суд буйруғи у берилгандан сўнг ўн кунлик муддат ўтгач қонуний кучга киради.

181-модда. Суд буйруғини бекор қилиш

Қарздор арз қилинган талабга қарши эътирозларини буйруқни берган судга суд буйруғининг кўчирма нусхасини олган кундан эътиборан ўн кунлик муддатда, ҳуқуқлари ва мажбуриятлари тўғрисида суд буйруғи қабул қилинган шахслар эса суд буйруғи қабул қилинганлиги уларга маълум бўлган кундан эътиборан ўн кунлик муддатда юборишга ҳақли. Бундай ҳолда судья суд буйруғини бекор қилиб, бу ҳақда ажрим чиқаради. Суд буйруғини бекор қилиш тўғрисидаги ажримда судья ундирувчи билдирган талаб даъво ишини юритиш тартибида тақдим этилиши мумкинлигини тушунтиради. Суд буйруғини бекор қилиш тўғрисидаги ажримнинг кўчирма нусхаси ажрим берилганидан кейин уч кундан кечиктирмай ундирувчига ва қарздорга имзо қўйдириб топширилади ёки уларга почта орқали ёхуд электрон ҳужжат тарзида юборилади.

Алиментлар ундириш тўғрисидаги суд буйруғи ижро ишини юритиш бўйича ундирув тугагунига қадар ундирувчининг аризасига кўра бекор қилиниши мумкин.

Суд буйруғини бекор қилишни рад этиш тўғрисидаги суд ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

2-кичик бўлим. Даъво ишини юритиш

19-боб. Умумий қоидалар

182-модда. Суд томонидан даъво ишини юритиш тартибида кўриладиган ишлар

Суд томонидан даъво ишини юритиш тартибида кўриладиган ишларга, агар қонунчиликда уларни кўришнинг бошқача тартиби назарда тутилмаган бўлса, фуқаролик, меҳнат, оилавий, уй-жой ва бошқа ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган даъволар бўйича ишлар киради.

183-модда. Даъво ишини юритишга доир ишларни кўриш тартиби

Даъво ишни юритишга доир ишлар ушбу кичик бўлимда кўрсатилган истисно ва қўшимчалар билан бирга фуқаролик суд ишларини юритишнинг умумий қоидалари бўйича кўрилади.

184-модда. Ишга тиклаш тўғрисидаги ишлар бўйича учинчи шахсларни жалб қилиш

Меҳнат шартномаси ғайриқонуний равишда бекор қилинган ходимларни ёки ғайриқонуний равишда бошқа ишга ўтказилган ходимларни илгариги ишига тиклаш тўғрисидаги ишлар бўйича суд меҳнат шартномасини бекор қилишга ёки бошқа ишга ўтказишга фармойиш берган мансабдор шахсни учинчи шахс сифатида жавобгар тарафида ишда иштирок этиш учун ўз ташаббуси билан жалб қилиши шарт.

Суд меҳнат шартномасининг бекор қилиниши ёки бошқа ишга ўтказиш очиқдан-очиқ қонунни бузган ҳолда амалга оширилганлигини аниқласа, шу процесснинг ўзидаёқ айбдор мансабдор шахс зиммасига мажбурий прогул ёки кам ҳақ тўланадиган иш бажарилган вақт учун ҳақ тўлаш сабабли ташкилотга етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш мажбуриятини юклатади. Бундай ҳолларда мансабдор шахсдан ундириладиган суммаларнинг миқдори меҳнат тўғрисидаги қонунчилик билан белгиланади.

185-модда. Никоҳни бекор қилиш тўғрисидаги иш билан бирга кўриб чиқилиши мумкин бўлмаган низолар

Эр-хотиннинг мол-мулкини бўлиш ҳақидаги талаби, агар бу низони тўғри ҳал этиш учун ишга учинчи шахсларни жалб қилиш зарур бўлса, никоҳни бекор қилиш тўғрисидаги иш билан бирга кўрилиши мумкин эмас.

186-модда. Алиментлар ундириш тўғрисидаги ишлар бўйича жавобгарнинг судга келиши

Суд алиментлар ундириш тўғрисидаги ишлар бўйича жавобгарнинг судга келишини шарт деб топиши мумкин. Агар бундай ҳолда жавобгар суд томонидан узрсиз деб топилган сабабларга кўра суд мажлисига келмаса, у мажбурий тартибда келтирилади ва ушбу Кодекснинг 146-моддасида назарда тутилган тартибда жаримага тортилади.

187-модда. Алиментларни ҳал қилув қарори қабул қилингунига қадар ундириш

Алиментлар ундириш тўғрисидаги ишларни кўриш вақтида суд зарур бўлган тақдирда, ишни мазмунан ҳал қилгунига қадар тарафларнинг моддий аҳволини ҳисобга олиб, эр (хотин) ўз хотинини (эрини) боқишга қанча миқдорда вақтинча маблағ бериб туриши кераклиги, болаларни боқиш ва тарбиялашга эр-хотиндан қайси бири ва қанча миқдорда вақтинча маблағ бериб туриши кераклиги, шунингдек болалардан қайси бири ота-оналарини боқишга қанча миқдорда вақтинча маблағ бериб туриши кераклиги тўғрисида ажрим чиқаришга ҳақли.

Суднинг ажрими дарҳол ижро этилади.

20-боб. Иш қўзғатиш

188-модда. Ариза бериш

Судда ишлар ёзма шаклда, шу жумладан почта орқали ёки электрон ҳужжат тарзида ариза бериш йўли билан қўзғатилади.

189-модда. Аризанинг мазмуни

Аризада қуйидагилар кўрсатилиши керак:

1) ариза берилаётган суднинг номи;

2) даъвогарнинг фамилияси, исми, отасининг исми, яшаш жойи, агар даъвогар ташкилот бўлса, унинг номи, жойлашган ери (почта манзили) ҳамда реквизитлари, шунингдек, агар ариза вакил томонидан берилаётган бўлса, вакилнинг фамилияси, исми, отасининг исми ва манзили;

3) жавобгарнинг фамилияси, исми, отасининг исми, яшаш жойи, агар жавобгар ташкилот бўлса, унинг номи, жойлашган ери (почта манзили) ҳамда реквизитлари;

4) даъвогарнинг талаби;

5) агар даъво баҳоланиши керак бўлса, даъвонинг баҳоси;

6) даъвогар ўз талабига асос қилиб кўрсатаётган ҳолатлар ва даъвогар томонидан баён қилинган ҳолатларни тасдиқловчи далиллар;

7) жавобгар билан низони судгача ҳал қилиш тартибига риоя этилганлиги тўғрисидаги маълумотлар, башарти бу қонунда ёки шартномада назарда тутилган бўлса;

8) аризага илова қилинаётган ҳужжатларнинг рўйхати.

Ариза даъвогар ёки унинг вакили томонидан имзоланади. Агар ариза вакил томонидан берилган бўлса, аризага ишончнома ёки вакилнинг ваколатини тасдиқловчи бошқа ҳужжат илова қилиниши керак.

Бошқа шахсларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш мақсадида прокурор, давлат бошқаруви органлари, ташкилотлар ёки айрим фуқаролар томонидан бериладиган аризада ушбу моддада санаб ўтилган маълумотлардан ташқари ариза кимнинг манфаатини кўзлаб берилган бўлса, ўша шахснинг фамилияси, исми, отасининг исми (номи) ҳамда манзили кўрсатилиши керак.

Аризада даъвогарни ёки унинг вакилининг, шунингдек бошқа тарафнинг телефонлари ва факслари рақамлари, электрон манзили кўрсатилиши мумкин.

Аризада электрон манзили кўрсатилганлиги аризачининг суд чақирув қоғозларини ва бошқа хабарномаларни, суд ҳал қилув қарорларининг ҳамда ажримларининг кўчирма нусхаларини электрон ҳужжат тарзида олишга бўлган розилигидир.

190-модда. Аризанинг ва унга илова қилинган ҳужжатларнинг кўчирма нусхалари

Ариза жавобгарларнинг сонига мутаносиб миқдордаги кўчирма нусхалари билан бирга судга берилади, бундан электрон ҳужжат тарзида юбориладиган ариза мустасно.

Судья ишнинг мураккаблиги ва хусусиятига қараб, аризага илова қилинган ҳужжатларнинг кўчирма нусхаларини жавобгарларнинг сонига мутаносиб миқдорда тақдим этиш мажбуриятини даъвогарнинг зиммасига юклаши мумкин.

191-модда. Аризага илова қилинадиган ҳужжатлар

Аризага қуйидагиларни тасдиқловчи ҳужжатлар илова қилинади:

1) арз қилинаётган талабларга асос бўлган ҳолатларни;

2) жавобгар билан низони судгача ҳал қилиш тартибига риоя этилганлигини, башарти бу қонунда ёки шартномада назарда тутилган бўлса;

3) давлат божи ва почта харажатлари белгиланган тартибда ва миқдорда тўланганлигини;

4) аризани имзолаш ваколатини тасдиқловчи ҳужжатни, агар ариза вакил томонидан имзоланган бўлса.

192-модда. Аризани иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги масалани ҳал этиш

Судья аризани иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги, қабул қилишни рад этиш ёки қайтариш ёхуд судга тааллуқлилигига кўра бошқа судга ўтказиш ҳақидаги масалани ариза судга келиб тушган кундан эътиборан ўн кундан кечиктирмай якка тартибда ҳал этади. Аризани иш юритишга қабул қилиш, қабул қилишни рад этиш ёки қайтариш ёхуд аризани судга тааллуқлилигига кўра бошқа судга ўтказиш тўғрисида ажрим чиқарилади. Аризани иш юритишга қабул қилишни рад этиш ёки аризани қайтариш тўғрисидаги ажримнинг кўчирма нусхаси ариза ва унга илова қилинган ҳужжатлар билан бирга, шунингдек аризани тааллуқлилигига кўра бошқа судга ўтказиш ҳақидаги ажримнинг кўчирма нусхаси аризачига ажрим чиқарилгандан кейинги кундан кечиктирмай юборилади.

Иқтисодий ёки маъмурий суддан ариза ёки иш материаллари судга тааллуқлилигига кўра келиб тушганда судья ариза ушбу Кодекснинг 189 , 190 ва 191-моддаларида кўрсатилган талабларга мувофиқ эмаслигини аниқлагач, ариза судга келиб тушган кундан эътиборан ўн кундан кечиктирмай даъвогарни (аризачини) камчиликларни бартараф этиш зарурлиги тўғрисида хабардор қилади ва унга бунинг учун ўн кундан ошмайдиган муддат беради.

193-модда. Аризани иш юритишга қабул қилиш ва иш қўзғатиш

Судья ушбу Кодексда назарда тутилган талабларга риоя этган ҳолда берилган аризани иш юритишга қабул қилиши ва иш қўзғатиши шарт.

Судья ушбу Кодексда назарда тутилган талабларни бузган ҳолда берилган аризани, агар аризага тегишли илтимосномалар илова қилинган, бундай илтимосномаларни ҳал қилиш қонун билан судьянинг ваколатларига берилган ҳамда бу илтимосномалар қаноатлантирилган бўлса, иш юритишга қабул қилишга ва иш қўзғатишга ҳақли.

Судьянинг ушбу Кодексда назарда тутилган талабларни бузган ҳолда берилган аризани иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги илтимосномани қаноатлантириш ҳақидаги хулосаси аризани иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда асослантирилган бўлиши керак.

194-модда. Аризани иш юритишга қабул қилишни рад этиш

Суд аризани иш юритишга қабул қилишни қуйидаги ҳолларда рад этади, агар:

1) арз қилинаётган талаб фуқаролик ишлари бўйича судга, иқтисодий судга ёки маъмурий судга тааллуқли бўлмаса;

2) фуқаролик ишлари бўйича суднинг, иқтисодий суднинг ёки маъмурий суднинг ёхуд чет давлат ваколатли судининг айни бир тарафлар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори ёки даъвогарнинг арз қилинган талабларидан воз кечишини қабул қилиш тўғрисидаги ёхуд тарафларнинг келишув битимини тасдиқлаш ҳақидаги ажрими мавжуд бўлса;

3) фуқаролик ишлари бўйича суднинг, ҳакамлик судининг иш юритишида айни бир тарафлар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан иш мавжуд бўлса;

4) айни бир шахслар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан ҳакамлик судининг қабул қилинган, қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори бўлса, бундан фуқаролик ишлар бўйича суд ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақасини беришни рад этган ҳоллар мустасно;

5) айни бир шахслар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан ҳакамлик муҳокамасини тугатиш тўғрисида чиқарилган ажрим бўлса, бундан ҳакамлик судида ушбу низони кўриб чиқиш ваколати мавжуд эмаслиги сабабли ҳакамлик муҳокамаси тугатилганлиги ҳолати мустасно.

5 1 ) суднинг айни бир тарафлар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан тузилган медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ажрими мавжуд бўлса;

Судьянинг ушбу моддада назарда тутилган асослар бўйича аризани иш юритишга қабул қилишни рад этиши судга иккинчи марта мурожаат этишга тўсқинлик қилади.

Агар низони ҳал этиш бошқа давлат органининг ваколатига тааллуқли бўлса, ажримда судья аризачи қайси органга мурожаат қилиши лозимлигини кўрсатиши шарт.

Аризани иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги суднинг ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин. Ажрим бекор қилинган тақдирда, ариза судга дастлабки мурожаат қилинган кунда берилган деб ҳисобланади.

195-модда. Аризани қайтариш

Судья аризани ва унга илова қилинган ҳужжатларни қуйидаги ҳолларда қайтаради, агар:

1) ариза муомалага лаёқатсиз шахс томонидан берилган бўлса;

2) манфаатдор шахс номидан берилган ариза иш юритиш ваколатига эга бўлмаган шахс томонидан берилган бўлса;

3) иш мазкур суднинг судловига тегишли бўлмаса;

4) ариза ушбу Кодекснинг 189-моддасида белгиланган талабларга риоя этилмаган ҳолда берилган бўлса;

4 1 ) даъвогар (аризачи) судьянинг ушбу Кодекс 192-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган кўрсатмасини белгиланган муддатда бажармаган бўлса;

5) битта аризада бир ёки бир нечта жавобгарга нисбатан бир нечта талаб бирлаштирилган бўлса, башарти бу талаблар ўзаро боғлиқ бўлмаса;

6) иш юритишга қабул қилиш ва ишни қўзғатиш тўғрисида ажрим чиқарилгунига қадар аризачидан аризани қайтариш ҳақида ариза келиб тушган бўлса;

7) давлат божи ва почта харажатлари белгиланган тартибда ва миқдорда тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжат тақдим этилмаган бўлса, давлат божини тўлашни кечиктириш мумкинлиги қонунда назарда тутилган ҳолларда эса бу ҳақда илтимоснома мавжуд бўлмаса ёки илтимоснома рад этилган бўлса;

8) мол-мулкни (ашёни) эгасиз деб топиш тўғрисидаги ариза қонунда белгиланган муддатдан олдин ёки қонунда назарда тутилган мол-мулкни (ашёни) аниқлаш ва ҳисобга олиш тартиби бузиб берилган бўлса;

9) даъвогар низони жавобгар билан медиация тартиб-таомилини амалга ошириш орқали ҳал қилиш тартибига риоя этилганлигини тасдиқловчи ҳужжатларни тақдим этмаган бўлса, башарти бу мазкур тоифадаги низолар учун қонунда ёки шартномада назарда тутилган бўлса.

Аризани қайтариш тўғрисидаги ажрим устидан шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Ажрим бекор қилинган тақдирда, ариза судга дастлабки мурожаат қилинган кунда берилган деб ҳисобланади.

Аризанинг қайтарилиши йўл қўйилган камчиликлар бартараф этилганидан кейин судга умумий тартибда такроран мурожаат қилишга тўсқинлик қилмайди.

196-модда. Бир нечта талабни бирлаштириш

Даъвогар битта аризада ўзаро боғлиқ бўлган бир нечта талабни бирлаштиришга ҳақли.

197-модда. Судьянинг бир турдаги ишларни бирлаштириш ҳуқуқи

Судья мазкур суднинг иш юритишида айни бир тарафлар иштирок этаётган бир турдаги бир нечта иш ёхуд бир шахснинг турли жавобгарларга ёки бир нечта даъвогарнинг айни битта жавобгарга нисбатан аризалари бўйича бир нечта иш мавжудлигини аниқласа, бу ишларни биргаликда кўриш учун битта иш юритишга бирлаштиришга, агар бундай бирлаштириш ишнинг ўз вақтида ва тўғри ҳал қилинишига олиб келса, ҳақли.

Ишларни бирлаштириш тўғрисида ажрим чиқарилади.

Бирлаштирилган ишларни кўриш муддати кейинроқ қўзғатилган иш бўйича белгиланади.

198-модда. Бир нечта талабни алоҳида иш юритишга ажратиш

Агар аризани кўраётган судья талабларни ажратиб кўришни мақсадга мувофиқ деб топса, у бирлаштирилган талаблардан бирини ёки бир нечтасини алоҳида иш юритишга ажратишга ҳақли.

Бир нечта даъвогар томонидан ёки бир нечта жавобгарга нисбатан талаблар тақдим этилган тақдирда, аризани иш юритишга қабул қилиш ва ишни қўзғатиш тўғрисида қарор қабул қилаётган судья, агар талабларни ажратиб кўришни мақсадга мувофиқ деб топса, бир ёки бир нечта талабни алоҳида иш юритишга ажратишга ҳақли.

Талабларнинг бир қисмини алоҳида иш юритишга ажратиш масаласи бўйича ажрим чиқарилади.

Ажратилган талаб бўйича иш кўриш муддати ажрим чиқарилган кундан бошлаб ҳисобланади.

199-модда. Қарши даъво тақдим этиш

Суд томонидан иш бўйича ҳал қилув қарори чиқарилгунига қадар жавобгар дастлабки даъво билан биргаликда кўриб чиқиш учун даъвогарга нисбатан қарши даъво тақдим этишга ҳақли.

Қарши даъво тақдим этиш даъво тақдим этиш тўғрисидаги умумий қоидалар бўйича амалга оширилади.

200-модда. Қарши даъвони қабул қилиш шартлари

Судья қуйидаги ҳолларда қарши даъвони қабул қилиши шарт, агар:

1) қарши даъво дастлабки даъвони қоплашга қаратилган бўлса;

2) қарши даъвонинг қаноатлантирилиши дастлабки даъвонинг қаноатлантирилишини бутунлай ёки қисман истисно этса;

3) қарши ва дастлабки даъво ўртасида ўзаро боғланиш мавжуд бўлса ҳамда уларни биргаликда кўриш низонинг тезроқ ва тўғри кўриб чиқилишига ёрдам берса.

21-боб. Фуқаролик ишларини суд муҳокамасига тайёрлаш

201-модда. Ишларни суд муҳокамасига тайёрлаш вазифалари

Судья аризани қабул қилиш ва иш қўзғатиш тўғрисида ажрим чиқарганидан сўнг ишни ўз вақтида ва тўғри кўриб чиқиш ҳамда ҳал қилиш мақсадида уни суд муҳокамасига тайёрлайди.

Ишни суд муҳокамасига тайёрлаш вазифалари қуйидагилардан иборат:

тарафларнинг ҳуқуқий муносабатларини ва ишни кўришда амал қилиниши лозим бўлган қонунни аниқлаш;

тарафларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи фактларни, шунингдек низони тўғри ҳал этиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа фактларни аниқлаш;

ишни ҳал қилиш учун зарур бўлган далиллар доирасини аниқлаш ва уларнинг ўз вақтида суд мажлисига тақдим этилишини таъминлаш;

ишда иштирок этиши мумкин бўлган шахслар таркиби тўғрисидаги масалани ҳал қилиш;

тарафлар, ишда иштирок этувчи бошқа шахслар томонидан зарур бўлган далилларни тақдим этилиши;

тарафларни яраштириш.

202-модда. Ишни суд муҳокамасига тайёрлаш муддатлари

Фуқаролик ишларини суд муҳокамасига тайёрлаш ариза қабул қилинган ва фуқаролик иши қўзғатилган кундан эътиборан ўн кунлик муддатдан кечиктирмай амалга оширилиши керак. Алоҳида ҳолларда, бу муддат ўта мураккаб ишлар бўйича судьянинг асослантирилган ажримига биноан йигирма кунга узайтирилиши мумкин, бундан алимент ундириш ҳақидаги, майиб бўлганлик ёки соғлиққа бошқача тарзда шикаст етказилганлиги, шунингдек боқувчисининг вафот этганлиги муносабати билан етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш ҳамда меҳнатга оид ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган талаблар тўғрисидаги ишлар мустасно.

203-модда. Ишни тайёрлаш тартибида тарафларни сўроқ қилиш

Зарур бўлган ҳолларда, ишни суд муҳокамасига тайёрлаш тартибида судья тарафларни сўроқ қилиши мумкин.

Бунда судья:

1) даъвогарни ўзи арз қилинган талабларнинг моҳияти бўйича сўроқ қилади, ундан жавобгар билдириши мумкин бўлган эътирозларни аниқлайди ва, агар бу зарур бўлса, даъвогарга қўшимча далиллар тақдим этишни таклиф қилади, шунингдек арз қилинган талабларидан воз кечиш ҳуқуқини ҳамда воз кечишнинг ҳуқуқий оқибатларини тушунтиради;

2) ишнинг ҳолатлари бўйича жавобгарни сўроқ қилади, даъвогарнинг талабига қарши унинг қандай эътирозлари борлигини ва бу эътирозлар қандай далиллар билан тасдиқланиши мумкинлигини аниқлайди, шунингдек жавобгарга даъвогарнинг талабларини тан олиш ёхуд қарши талаблар қўзғатиш ҳуқуқини тушунтиради, алоҳида мураккаб ишлар бўйича эса, жавобгарга иш юзасидан ёзма тушунтиришлар тақдим этишни таклиф қилади. Жавобгар суд мажлисига келмаган тақдирда унинг томонидан ёзма тушунтиришлар ва далиллар тақдим этилмаганлиги ишни ишдаги мавжуд далиллар бўйича кўриш учун тўсқинлик қилмайди;

3) тарафлардан келишув битими ёки медиатив келишув тузиш эҳтимолини аниқлайди ва уларнинг ҳуқуқий оқибатларини тушунтиради.

204-модда. Судьянинг ишни суд муҳокамасига тайёрлаш бўйича ҳаракатлари

Судья ишни суд муҳокамасига тайёрлаш тартибида қуйидаги ҳаракатларни амалга оширади:

1) ишга учинчи шахсларнинг жалб этилиши ёки киришиши тўғрисидаги масалани ҳал қилади ва ишда иштирок этишига йўл қўйилган, мустақил талаблар билан арз қилувчи учинчи шахсларни ушбу Кодекснинг 203-моддасига мувофиқ сўроқ қилади;

2) ишни кўришда вакилларнинг қатнашиши масаласини ҳал қилади;

3) ишда прокурорнинг иштирок этиши тўғрисидаги ва суд процессида иштирок этиш учун тегишли давлат бошқаруви органини жалб этиш ҳақидаги масалани ҳал қилади;

4) шерик даъвогарларнинг, шерик жавобгарлар ва учинчи шахсларнинг ишга киришиши тўғрисидаги масалани ҳал қилади, шунингдек ишга дахлдор бўлмаган жавобгарни алмаштириш ҳақидаги масалани ҳал қилади;

5) гувоҳларни суд мажлисига чақириш тўғрисидаги масалани ҳал қилади;

6) ташкилотлардан ёки фуқаролардан ашёвий, ёзма ва рақамли далилларни талаб қилиб олади ёки ишда иштирок этувчи шахсларга судга тақдим этиш учун бу далилларни олишга доир сўровлар беради;

7) ишда иштирок этувчи шахсларнинг фикрларини инобатга олган ҳолда, экспертиза тайинлаш ва мутахассис жалб этиш тўғрисидаги масалани ҳал қилади;

8) кечиктириб бўлмайдиган ҳолларда, ишда иштирок этувчи шахсларни хабардор қилган ҳолда, жойга чиқиб кўздан кечиришни амалга оширади;

9) бошқа судларга суд топшириқлари юборади;

10) ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг процессуал ҳуқуқлари ва мажбуриятларини тушунтиради;

11) бир турдаги ишларни бирлаштириш ва бир нечта талабни алоҳида иш юритишга ажратиш тўғрисидаги масалани ҳал қилади;

12) даъвони ва далилларни таъминлаш масаласини ҳал қилади;

13) тарафларни яраштириш чораларини кўради;

14) суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш тўғрисидаги масалани ҳал қилади ва ишда иштирок этувчи шахсларга бундай суд мажлисида иштирок этиш ҳуқуқини тушунтиради.

Судья ишни суд муҳокамасига тайёрлаш тартибида бошқа зарур процессуал ҳаракатларни ҳам амалга оширади.

Судьянинг ишни суд муҳокамасига тайёрлаш бўйича ҳаракатлари судья томонидан ишда иштирок этувчи шахсларни чақирмаган ҳолда ажрим билан расмийлаштирилади.

205-модда. Ишни суд муҳокамасига тайинлаш

Судья иш етарли даражада тайёрланган деб топгач, уни суд мажлисида муҳокама қилишга тайинлаш тўғрисида ажрим чиқаради ҳамда тарафлар ва суд процессининг бошқа иштирокчиларини ишни кўриш вақти ва жойи ҳақида хабардор қилиш юзасидан чоралар кўради.

206-модда. Судья ёрдамчисининг (катта ёрдамчисининг) ишни суд муҳокамасига тайёрлаш бўйича ҳаракатлари

Судьянинг ёрдамчиси (катта ёрдамчиси) судьянинг топшириғига биноан қуйидаги ҳаракатларни амалга оширади:

1) судьяга келиб тушган аризаларни ўрганади ва уларни кўриш юзасидан таклифлар киритади, суд ҳужжатлари лойиҳаларини тайёрлайди;

2) ишни суд муҳокамасига тайёрлаш вазифаларини ҳал қилишда, шу жумладан ишда иштирок этувчи шахслар доирасини аниқлашда ва бошқа шахсларни жалб қилиш тўғрисидаги масалани ҳал этишда иштирок этади;

3) суд процессини тайёрлашни ва ўтказишни ташкил этишда иштирок этади;

4) аризалар ва мурожаатлар, шунингдек кўрилиши кейинга қолдирилган ёки иш юритиш тўхтатиб турилган ишлар ўз вақтида кўрилиши таъминланишини ташкил этади;

5) тарафлар ва процесснинг бошқа иштирокчиларини ишни кўриш вақти ва жойи ҳақида хабардор қилади.

Судьянинг ёрдамчиси (катта ёрдамчиси) судьянинг топшириғига биноан бошқа ҳаракатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

22-боб. Суд муҳокамаси

207-модда. Фуқаролик ишларини кўриш ва ҳал қилиш муддатлари

Ишлар суд муҳокамасига тайёрлаб бўлинган кундан эътиборан бир ойдан кечиктирмай суд томонидан кўрилади ва ҳал қилинади. Бу муддат ўта мураккаб ишлар бўйича судьянинг асослантирилган ажримига кўра икки ойгача узайтирилиши мумкин, бундан ушбу модданинг иккинчи қисмида кўрсатилган ишлар мустасно.

Алимент ундириш ҳақидаги, майиб бўлганлик ёки соғлиққа бошқача тарзда шикаст етказилганлиги, шунингдек боқувчисининг вафот этганлиги муносабати билан етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш тўғрисидаги ишлар ҳамда меҳнатга оид ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган талаблар бўйича ишлар суд муҳокамасига тайёрлаб бўлинган кундан эътиборан йигирма кундан кечиктирмай биринчи инстанция суди томонидан кўрилиши керак.

Қарши даъво берилган иш бўйича ишни кўриш ва ҳал қилиш муддатининг ўтиши асосий даъво бўйича иш суд муҳокамасига тайёрлаб бўлинган кундан эътиборан ҳисобланади.

Асосий ишдан ажратилган ишни, шунингдек биргаликда кўриш учун битта иш юритишга бирлаштирилган ишларни кўриш ва ҳал қилиш муддатининг ўтиши ушбу Кодекснинг 197 ва 198-моддаларига мувофиқ ҳисобланади.

Ушбу Кодексда белгиланган тартибда суд ажрими устидан шикоят қилинган (протест келтирилган) тақдирда, ишни кўриш ва ҳал этиш муддатининг ўтиши иш юқори инстанция судига юборилган пайтдан эътиборан то у биринчи инстанция судининг иш юритувига келиб тушгунига қадар тўхтатилади.

208-модда. Суд мажлиси

Иш муҳокамаси ишда иштирок этувчи шахсларни албатта хабардор қилган ҳолда суднинг очиқ мажлисида ўтади.

Ёпиқ суд мажлислари қонунда назарда тутилган ҳолларда ишда иштирок этувчи шахсларнинг талабига ёки суднинг ташаббусига кўра ўтказилади.

Очиқ суд мажлислари видеоконференцалоқа режимида ўтказилиши мумкин. Ушбу Кодексда назарда тутилган суднинг видеоконференцалоқа режимидаги мажлисида бевосита иштирок этиш оғзаки шаклда ўтказиладиган суд мажлисида иштирок этишга тенглаштирилади.

Суднинг ташаббусига кўра ёки суд процесси иштирокчиларининг илтимосномаси билан суд мажлисининг аудио- ёки видеоёзуви олиб борилиши мумкин.

Суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш зарур бўлган тақдирда, шунингдек суд мажлисида аудио- ёки видеоёзуви воситаларидан фойдаланилганда суд ишда иштирок этувчи шахсларни ва суд процессининг бошқа иштирокчиларини бу ҳақда огоҳлантиради.

Суд процесси иштирокчилари ва суд мажлиси залида ҳозир бўлганлар ёзма қайдлар қилиш ҳуқуқига эга. Суд мажлисини фототасвирга тушириш, аудио- ва видеоёзувини амалга ошириш, шунингдек оммавий ахборот воситаларида трансляция қилинишига тарафларнинг розилиги ва суд мажлисида раислик қилувчининг рухсати билан йўл қўйилади.

Ишни ёпиқ суд мажлисида муҳокама қилиш тўғрисида ажрим чиқарилганда ёпиқ суд мажлисида иштирок этаётган шахслар суд муҳокамаси маълумотларини ҳамда тафсилотларини суднинг рухсатисиз ошкор қилмаслик тўғрисида огоҳлантирилиб, улардан тилхат олинади. Тилхатда мазкур мажбуриятни бузганлик учун Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 239-моддасига мувофиқ жавобгарлик ҳақидаги огоҳлантириш ҳам акс эттирилади.

209-модда. Видеоконференцалоқа режимидаги суд мажлисида иштирок этиш

Судларда видеоконференцалоқани амалга оширишнинг техник имконияти бўлган тақдирда, ишда иштирок этувчи шахслар ва одил судловни амалга оширишга кўмаклашувчи шахслар суднинг видеоконференцалоқа режимидаги мажлисида бу ҳақда ўзлари илтимоснома берганда ёки суднинг ташаббусига кўра иштирок этиши мумкин. Кўрсатилган шахсларнинг видеоконференцалоқа режимидаги суд мажлисида иштирок этиши тўғрисида суд ажрим чиқаради, ажримнинг кўчирма нусхаси ишда иштирок этувчи шахсларга, одил судловни амалга оширишга кўмаклашаётган шахсларга ва ўз кўмагида ушбу шахслар бундай мажлисда иштирок этиши мумкин бўлган тегишли судга юборилади.

Ишда иштирок этувчи шахсларнинг видеоконференцалоқа режимидаги суд мажлисида иштирок этишини таъминлаш учун кўрсатилган шахсларнинг яшаш жойи, жойлашган ери ёки турган жойи бўйича тегишли судларнинг видеоконференцалоқа тизимларидан ёхуд ишни кўраётган суднинг мобиль видеоконференцалоқа тизимидан фойдаланилади.

Ишда иштирок этувчи шахсларнинг видеоконференцалоқа режимидаги суд мажлисида иштирок этишини таъминлаётган суд ушбу шахсларнинг келган-келмаганлигини текширади ва келган шахсларнинг шахсини аниқлайди. Видеоконференцалоқа режимидаги суд мажлисида мобиль видеоконференцалоқа тизимидан фойдаланган ҳолда иштирок этаётган шахсларнинг шахси ишни кўраётган суд томонидан ахборот технологияларидан фойдаланган ҳолда аниқланади.

Видеоконференцалоқа режимидаги суд мажлисида видеоконференцалоқа тизимидан фойдаланган ҳолда иштирок этаётган гувоҳларга, экспертларга, мутахассисларга, таржимонларга ўз ҳуқуқлари, мажбуриятлари ва жавобгарлиги тушунтирилганлиги, шунингдек гувоҳнинг қасамёди аудио- ва видеоёзув орқали қайд этилади ва бу ҳақда суд мажлиси баённомасида кўрсатилади.

210-модда. Суд мажлисини очиш

Ишни муҳокама қилиш учун тайинланган вақтда судья мажлис залига киради, суд мажлисини очади ва қайси иш кўрилиши лозимлигини эълон қилади.

211-модда. Суд мажлисида раислик қилувчи

Суд мажлисида шу суднинг раиси, унинг ўринбосари ёки судья раислик қилади.

Суд мажлисида раислик қилувчи (бундан буён матнда раислик қилувчи деб юритилади) суд мажлисини бошқариб, ишнинг барча ҳолатлари, тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари тўлиқ, ҳар томонлама ва холисона аниқланишини, суд процессининг тарбиявий таъсирини таъминлайди, кўрилаётган ишга алоқаси бўлмаган ҳамма нарсани суд муҳокамасидан четлатади.

Ишда иштирок этувчи шахслардан, гувоҳлардан, экспертлардан, мутахассислардан, таржимонлардан бирортаси раислик қилувчининг хатти-ҳаракатларига эътироз билдирган тақдирда, бу эътирозлар суд мажлисининг баённомасига киритилади ва масала суд томонидан ҳал қилинади.

Раислик қилувчи суд мажлисида тегишли тартибни таъминлаш учун зарур чоралар кўради.

212-модда. Суд мажлиси залидаги тартиб

Судьялар мажлис залига кириб келганида ва ундан чиқиб кетаётганида залда ҳозир бўлганларнинг барчаси ўрнидан туради.

Ўн олти ёшга тўлмаган фуқаролар, агар улар ишда иштирок этувчи шахслар ёки гувоҳлар бўлмаса, суд мажлиси залига қўйилмайди.

Суд жараёни иштирокчилари судга «Ҳурматли суд!» деган сўзлар билан мурожаат қилади. Улар судга ўз тушунтиришлари ва кўрсатувларини, саволларга жавобларини тик туриб беради. Бу қоидадан четга чиқишга фақат раислик қилувчининг рухсати билан йўл қўйилиши мумкин.

Ишда иштирок этувчи шахслар, гувоҳлар, экспертлар, мутахассислар, таржимонлар, шунингдек суд мажлиси залида ҳозир бўлган барча фуқаролар суд мажлисида белгиланган тартибга риоя этиши ва раислик қилувчининг фармойишларига сўзсиз бўйсуниши шарт.

Алоҳида хонада (маслаҳатхонада) қабул қилинган суд ҳужжатини суд мажлиси залида ҳозир бўлганларнинг барчаси тик туриб эшитади.

213-модда. Суд процесси иштирокчиларининг келган-келмаганлигини текшириш

Суд мажлисининг котиби мазкур иш бўйича чақирилганлардан кимлар келганлигини, келмаганларга суднинг чақирув қоғозлари ёки бошқа хабарномалар топширилган-топширилмаганлигини (етказиб берилганлигини) ва уларнинг келмаганлиги сабаблари тўғрисида қандай маълумотлар борлигини судга маълум қилади.

Суд келганларнинг шахсини аниқлайди, шунингдек мансабдор шахслар ва вакилларнинг ваколатини текширади.

214-модда. Таржимонга унинг вазифаларини тушунтириш

Раислик қилувчи таржимонга унинг вазифаси суд иши юритилаётган тилни билмайдиган шахсларнинг тушунтиришларини, кўрсатувларини, арзларини, тилни билмайдиган шахсларга эса тушунтиришларнинг, кўрсатувларнинг, арзларнинг, ўқиб эшиттириладиган ҳужжатларнинг мазмунини, шунингдек раислик қилувчининг фармойишларини, иш бўйича суднинг ҳал қилув қарори ва ажримини таржима қилиб беришдан иборат эканлигини тушунтиради.

Раислик қилувчи таржимонни била туриб ёлғон таржима қилганлик учун Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 238-моддасига мувофиқ жавобгар бўлиши тўғрисида огоҳлантиради.

215-модда. Гувоҳларни суд мажлиси залидан чиқариб юбориш

Гувоҳларнинг келган-келмаганлиги текширилгач, улар суд мажлиси залидан чиқариб юборилади. Раислик қилувчи суд томонидан сўроқ қилинган гувоҳлар сўроқ қилинмаган гувоҳлар билан муомалада бўлмаслиги учун чоралар кўради.

216-модда. Суд таркибини эълон қилиш ва рад қилиш ҳуқуқини тушунтириш

Раислик қилувчи суднинг таркибини эълон қилади, прокурор, эксперт, мутахассис, таржимон, суд мажлисининг котиби сифатида кимлар иштирок этаётганлигини маълум қилади ва ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг рад қилиш тўғрисида ариза бериш ҳуқуқини тушунтиради.

217-модда. Ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг ҳуқуқлари ва мажбуриятларини тушунтириш

Раислик қилувчи ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг процессуал ҳуқуқлари ва мажбуриятларини тушунтиради. Бу ҳақда суд мажлисининг баённомасида кўрсатилади.

218-модда. Эксперт ҳамда мутахассисга уларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини тушунтириш

Раислик қилувчи эксперт ҳамда мутахассисга уларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини тушунтиради, экспертни била туриб ёлғон хулоса берганлик учун Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 238-моддасига мувофиқ жавобгар бўлиши тўғрисида огоҳлантиради.

219-модда. Суднинг ишда иштирок этувчи шахсларнинг илтимосномаларини ҳал қилиши

Ишда иштирок этувчи шахсларнинг янги далилларни талаб қилиб олиш тўғрисидаги ва ишни муҳокама қилиш билан боғлиқ бошқа барча масалалар бўйича илтимосномалари ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг фикр-мулоҳазалари эшитилганидан кейин суднинг ажрими билан ҳал қилинади.

220-модда. Ишда иштирок этувчи шахсларнинг суд мажлисига келмаганлиги оқибатлари

Ишда иштирок этувчи шахслардан бирортаси суд мажлисига келмаган тақдирда, уларга суднинг чақирув қоғози ёки бошқа хабарномалар топширилганлиги (етказиб берилганлиги) тўғрисидаги маълумот мавжуд бўлмаса, суд иш муҳокамасини кейинга қолдиради.

Агар ишда иштирок этувчи шахслар суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган бўлиб, суд узрли деб топган сабабларга кўра келмаган бўлса, суд иш муҳокамасини кейинга қолдиради.

Тарафлар келмаслик сабаблари тўғрисида судни хабардор қилиши ва бу сабабларнинг узрлилигига далиллар тақдим этиши шарт. Агар жавобгарнинг келмаганлиги сабаблари тўғрисида маълумотлар мавжуд бўлмаса ёки суд келмаганлик сабабларини узрсиз деб топса ёхуд жавобгар иш юритилишини қасддан чўзаётган бўлса, суд ишни кўришга ҳақли.

Тарафлар ишни ўзининг иштирокисиз кўришни ва ўзларига суд ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхасини юборишни илтимос қилишга ҳақли. Агар ишнинг ҳолатлари бўйича зарур бўлса, суд тарафларнинг суд мажлисида иштирок этишини шарт деб топиши мумкин.

Суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида хабардор қилинган ишда иштирок этувчи шахс вакилининг келмаганлиги ишни кўриб чиқишга тўсқинлик қилмайди.

Прокурор ёки адвокатнинг узрсиз сабаблар билан келмаганлиги тўғрисида суд хусусий ажрим чиқаради, бу ҳақда тегишинча юқори турувчи прокурорга ёки Ўзбекистон Республикаси Адвокатлар палатасининг ҳудудий бошқармаси ҳузуридаги малака комиссиясига маълум қилади.

221-модда. Тарафлар суд мажлисига узрсиз сабабларга кўра келмаганлигининг оқибатлари

Тарафлар узрсиз сабабларга кўра суд мажлисига келмаган тақдирда, агар уларнинг биттасидан ҳам ишни ўзининг иштирокисиз муҳокама қилиш тўғрисида ариза тушмаган бўлса, суд иш муҳокамасини кейинга қолдиради.

Тарафлар иккинчи чақирув бўйича узрсиз сабабларга кўра келмаса, суд аризани кўрмасдан қолдиришга ҳақли.

Фақат даъвогар иккинчи чақирув бўйича узрсиз сабабларга кўра келмаса, суд жавобгарнинг розилиги билан аризани кўрмасдан қолдиришга ҳақли.

222-модда. Гувоҳ, эксперт, мутахассис, таржимоннинг суд мажлисига келмаганлиги оқибатлари

Гувоҳ, эксперт, мутахассис, таржимон суд мажлисига келмаган тақдирда, суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг ишни келмаган гувоҳ, эксперт, мутахассис, таржимон йўқлигида кўриш мумкинлиги тўғрисидаги фикрларини эшитади ва суд муҳокамасини давом эттириш ёки иш муҳокамасини кейинга қолдириш ҳақида ажрим чиқаради. Агар чақирилган гувоҳ, эксперт, мутахассис, таржимон суд узрсиз деб топган сабабларга кўра суд мажлисига келмаса, уларга нисбатан ушбу Кодексда назарда тутилган процессуал мажбурлов чоралари қўлланилиши мумкин. Агар чақирилган гувоҳ иккинчи чақирув бўйича суд мажлисига келмаса, у суднинг ажримига биноан мажбурий тартибда келтирилиши мумкин.

223-модда. Иш муҳокамасини кейинга қолдириш

Суд иш муҳокамасини қуйидаги ҳолларда кейинга қолдириши мумкин:

1) тартиб фуқаролар томонидан оммавий тарзда бузилганда;

2) раислик қилувчи томонидан огоҳлантирилганидан сўнг прокурор ёки адвокат унинг фармойишларига бўйсунмаганида;

3) тарафлар (учинчи шахслар) томонидан суд мажлисидаги тартиб бузилганда;

4) ўзига суд чақирув қоғози ёки бошқа хабарномалар топширилганлиги тўғрисида маълумотлар мавжуд бўлмаган ишда иштирок этувчи шахслардан бирор-бири суд мажлисига келмаганда;

5) тегишли тарзда хабардор қилинган ишда иштирок этувчи шахслардан бирор-бири суд томонидан узрли деб топилган сабабларга кўра суд мажлисига келмаганда;

6) тегишли тарзда хабардор қилинган тарафлар суд мажлисига узрли сабабларсиз келмаганда, агар улардан бирортасидан ҳам суд муҳокамаси уларнинг иштирокисиз ўтказилиши тўғрисида ариза келиб тушмаган бўлса;

7) суд мажлисига гувоҳ, таржимон, эксперт ёки мутахассис келмаганда, агар уларнинг иштирокисиз ишни кўриш имкони бўлмаса;

8) даъвогар ишни жавобгарнинг иштирокисиз кўришга рози бўлмаганда;

9) қарши даъво тақдим этилганда;

10) суд мажлиси юритишда техник воситаларидан, шу жумладан видеоконференцалоқа тизимидан фойдаланилганда техник носозликлар келиб чиққанда;

11) қўшимча далиллар тақдим этиш ёки талаб қилиб олиш зарур бўлганда;

12) ишда иштирок этиш учун бошқа шахслар жалб қилинганда ёки бошқа процессуал ҳаракатлар амалга оширилганда.

Суд ишни суд мажлисида кўриш имкони бўлмаган бошқа ҳолларда ҳам муҳокамани кейинга қолдириши мумкин.

Суд муҳокамаси уни кейинга қолдириш учун асос бўлган ҳолатларни бартараф этиш учун зарур бўлган муддатга, суд муҳокамасининг ушбу Кодексда назарда тутилган муддати доирасида кейинга қолдирилиши мумкин.

Суд иш муҳокамасини кейинга қолдирганда, кейинги суд мажлисининг вақтини белгилайди, бу ҳақда ҳозир бўлган шахсларга имзо қўйдирган ҳолда эълон қилади. Судга келмаган ва суд процессида иштирок этиш учун янгидан жалб қилинадиган шахслар кейинги суд мажлисининг вақти тўғрисида ушбу Кодекснинг 16-бобида назарда тутилган тартибда хабардор қилинади.

Кейинга қолдирилган ишни кўриш қолган жойидан давом эттирилади. Бироқ, агар иш ушбу Кодекснинг 39-моддасида санаб ўтилган янги шахсларни жалб қилиш сабабли кейинга қолдирилган бўлса, иш муҳокамаси бошидан бошланади.

224-модда. Иш муҳокамаси кейинга қолдирилганида гувоҳларни сўроқ қилиш

Иш муҳокамаси кейинга қолдирилган тақдирда, агар суд мажлисида ишда иштирок этувчи барча шахслар ҳозир бўлса ва гувоҳларнинг иккинчи марта келиши қийин бўлса, суд келган гувоҳларни сўроқ қилиши мумкин. Ушбу гувоҳларни кейинги суд мажлисига такроран чақириш фақат зарур ҳоллардагина амалга оширилади.

225-модда. Ишни мазмунан кўришнинг бошланиши

Ишни мазмунан кўриш раислик қилувчининг иш тўғрисидаги маърузасидан бошланади. Сўнгра раислик қилувчи даъвогардан ўз талабларини қувватлаш-қувватламаслигини, жавобгардан даъвогарнинг талабларини тан олиш-олмаслигини ва тарафларнинг ишни келишув битими билан тамомлашни исташ-истамаслигини сўрайди.

226-модда. Даъвогарнинг арз қилган талабларидан воз кечиши, жавобгарнинг даъвогар талабларини тан олиши, тарафларнинг келишув битими ёки медиатив келишуви

Даъвогарнинг арз қилган талабларидан воз кечганлиги, жавобгарнинг даъвогар талабларини тан олганлиги ёки тарафларнинг келишув битими шартлари суд номига йўлланган, ишга қўшиб қўйиладиган ёзма аризаларида ифода этилган бўлиши лозим бўлиб, бу ҳақда суд мажлиси баённомасида кўрсатилади.

Медиатив келишув судга алоҳида ҳужжат тарзида тақдим этилади ва ишга қўшиб қўйилади, бу ҳақда суд мажлисининг баённомасида кўрсатилади.

Даъвогарнинг арз қилган талабларидан воз кечганлигини қабул қилишдан ёки тарафларнинг келишув битимини тасдиқлашдан олдин суд даъвогарга ёки тарафларга тегишли процессуал ҳаракатларни амалга ошириш оқибатларини тушунтиради.

Даъвогарнинг арз қилган талабларидан воз кечганлигини қабул қилиш тўғрисида ёки тарафларнинг келишув битимини тасдиқлаш ҳақида суд ажрим чиқаради, бир вақтнинг ўзида ушбу ажрим билан иш юритишни тугатади.

Арз қилинган талаблар жавобгар томонидан тан олинган ва бу суд томонидан қабул қилинган тақдирда, уларни қаноатлантириш тўғрисида ҳал қилув қарори чиқарилади.

Суд томонидан жавобгарнинг арз қилинган талабларни тан олиши қабул қилинмаган ёки тарафларнинг келишув битимини тасдиқлаш рад қилинган тақдирда, суд бу ҳақда ажрим чиқаради ва ишни мазмунан кўради.

227-модда. Ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари

Иш тўғрисида маъруза қилинганидан сўнг суд даъвогар ва унинг тарафида иштирок этаётган учинчи шахснинг, жавобгар ва унинг тарафида иштирок этаётган учинчи шахснинг, шунингдек ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг тушунтиришларини эшитади.

Бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида ариза берган прокурор, шунингдек бошқа шахслар арз қилган талаблари бўйича тушунтиришлар бериш ёки уларни асослаш учун биринчи бўлиб сўзга чиқади.

Ишда иштирок этувчи шахслар бир-бирига саволлар беришга ҳақли.

Ишда иштирок этувчи шахсларнинг ёзма тушунтиришлари ва ушбу Кодекснинг 76 , 83 , 103 ва 104-моддаларида назарда тутилган тартибда суд томонидан олинган тушунтиришлар ўқиб эшиттирилади.

228-модда. Далилларни текшириш тартибини белгилаш

Суд тарафларнинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг тушунтиришларини эшитиб, гувоҳларни, экспертларни, мутахассисларни сўроқ қилиш ҳамда бошқа далилларни текшириш тартибини белгилайди.

229-модда. Гувоҳни сўроқ қилиш тартиби

Ҳар бир гувоҳ алоҳида сўроқ қилинади.

Сўроқ қилинмаган гувоҳлар ишни муҳокама қилиш вақтида суд мажлиси залида бўлиши мумкин эмас.

Раислик қилувчи гувоҳни сўроқ қилишдан олдин унинг шахсини, ёшини, машғулоти турини, ушбу ишга алоқасини ҳамда тарафлар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар билан ўзаро муносабатларини аниқлайди, шунингдек уни била туриб ёлғон кўрсатув берганлик учун Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 238-моддасига мувофиқ жавобгар бўлиши тўғрисида огоҳлантиради. Шундан кейин раислик қилувчи гувоҳга: «Иш юзасидан ўзимга маълум бўлган барча маълумотларни судга айтиб беришга қасамёд қиламан. Фақат ҳақиқатни, барча ҳақиқатни гапириб бераман, ҳақиқатдан ўзга нарсани гапирмайман» деб ошкора қасамёд қилишни таклиф этади.

Гувоҳдан унга ўз ҳуқуқлари, мажбуриятлари ва жавобгарлиги тушунтирилганлиги тўғрисида тилхат олинади. Қасамёднинг матни ва тилхат суд мажлиси баённомасига қўшиб қўйилади.

Раислик қилувчи гувоҳга иш бўйича шахсан ўзи билган барча маълумотларни судга айтиб беришни таклиф қилади. Шундан сўнг гувоҳга саволлар берилиши мумкин.

Гувоҳ кимнинг аризаси бўйича чақирилган бўлса, шу шахс ва унинг вакили биринчи бўлиб, кейин эса ишда иштирок этувчи бошқа шахслар гувоҳга саволлар беради. Суднинг ташаббуси билан чақирилган гувоҳга саволларни биринчи бўлиб даъвогар беради.

Судья (судьялар) гувоҳга у сўроқ қилинаётганида исталган вақтда савол беришга ҳақлидир.

Сўроқ қилинган гувоҳлар ишнинг муҳокамаси тамом бўлгунига қадар суд мажлиси залида қолиши керак. Суд сўроқ қилинган гувоҳлар ишнинг муҳокамаси тамом бўлмасидан олдин суд мажлиси залидан чиқиб кетишига тарафларнинг розилиги билан рухсат бериши мумкин.

Зарур бўлган тақдирда суд гувоҳни ўша мажлиснинг ўзида ёки келгуси мажлисда такроран сўроқ қилиши, шунингдек гувоҳларнинг кўрсатувларидаги зиддиятларни аниқлаш учун уларни юзлаштириши мумкин.

230-модда. Гувоҳнинг ёзма хотиралардан фойдаланиш ҳуқуқи

Гувоҳ кўрсатув беришда унинг кўрсатувлари бирор-бир ҳисоблар ёки хотирада сақлаб қолиш қийин бошқа маълумотлар билан боғлиқ бўлган ҳолларда ёзма хотиралардан фойдаланиши мумкин. Бу ёзма хотиралар судга ва ишда иштирок этувчи шахсларга кўрсатилади ҳамда суднинг ажрими билан ишга қўшиб қўйилиши мумкин.

231-модда. Ўн олти ёшга тўлмаган гувоҳни сўроқ қилиш тартиби

Раислик қилувчи ўн олти ёшга тўлмаган гувоҳларга иш бўйича ўзлари билган барча маълумотларни рўй-рост айтиб бериши шарт эканлигини тушунтиради, бироқ улар била туриб ёлғон кўрсатув берганлик учун жиноий жавобгарлик тўғрисида огоҳлантирилмайди.

Ўн тўрт ёшга тўлмаган гувоҳларни сўроқ қилишда, суд лозим топган тақдирда эса ўн тўрт ёшдан ўн олти ёшгача бўлган гувоҳларни сўроқ қилишда ҳам мутахассис (педагог) ва, зарур бўлган тақдирда, уларнинг ота-оналари, уларни фарзандликка олганлар, уларнинг васийлари ва ҳомийлари чақирилади. Мазкур шахслар раислик қилувчининг рухсати билан гувоҳга саволлар бериши мумкин.

Алоҳида ҳолларда, ўн олти ёшга тўлмаган гувоҳни сўроқ қилиш вақтига ишда иштирок этувчи у ёки бу шахс суднинг ажрими билан суд мажлиси залидан чиқариб юборилиши мумкин. Бу шахс мажлис залига қайтиб кирганидан кейин унга вояга етмаган гувоҳнинг кўрсатувлари ўқиб эшиттирилиши ва гувоҳга саволлар бериш имконияти тақдим этилиши керак.

Ўн олти ёшга тўлмаган гувоҳ сўроқ қилиб бўлингач, суд мажлиси залидан чиқариб юборилади, бундан суд бу гувоҳнинг мажлис залида бўлишини зарур деб топган ҳоллар мустасно.

232-модда. Гувоҳларнинг кўрсатувларини ўқиб эшиттириш

Суд томонидан ушбу Кодекснинг 76 , 83 , 103 ва 104-моддаларида назарда тутилган тартибда гувоҳлардан олинган кўрсатувлар суд мажлисида ўқиб эшиттирилади.

233-модда. Ёзма далилларни текшириш

Ёзма далиллар ёки ушбу Кодекснинг 76 , 83 , 103 ва 104-моддаларида назарда тутилган тартибда тузилган уларни кўздан кечириш баённомалари суд мажлисида ўқиб эшиттирилади ва ишда иштирок этувчи шахсларга, зарур ҳолларда эса, экспертлар, мутахассислар ҳамда гувоҳларга танишиш учун тақдим этилади. Шундан сўнг ишда иштирок этувчи шахслар ушбу далиллар юзасидан тушунтиришлар бериши мумкин.

233 1 -модда. Рақамли далилларни текшириш

Рақамли далиллар ёки ушбу Кодекснинг 76, 83, 103 ва 104-моддаларида назарда тутилган тартибда тузилган уларни кўздан кечириш баённомалари суд мажлисида намойиш этилади ёки ўқиб эшиттирилади ва ишда иштирок этувчи шахсларга, зарур бўлган ҳолларда эса экспертларга, мутахассисларга хамда гувоҳларга танишиш учун тақдим этилади. Шундан кейин ишда иштирок этувчи шахслар ушбу далиллар юзасидан тушунтиришлар бериши мумкин.

234-модда. Фуқароларнинг шахсий ёзишмаларини, телеграф хабарлари ва бошқа хабарларни ўқиб эшиттириш

Фуқароларнинг ёзишмалари, телеграф хабарлари ва бошқа хабарлар сир сақлаш мақсадида уларнинг шахсий ёзишмалари, телеграф хабарлари ва бошқа хабарлари шу ёзишма, телеграф хабарлари ва бошқа хабарларни ўзаро алмашган шахсларнинг розилиги билан очиқ суд мажлисида ўқиб эшиттирилиши мумкин. Акс ҳолда бундай ёзишма, телеграф хабарлари ва бошқа хабарлар ёпиқ суд мажлисида ўқиб эшиттирилади ҳамда текширилади.

235-модда. Ҳужжатнинг қалбакилиги тўғрисида арз қилиш

Ишда мавжуд бўлган ҳужжат қалбаки эканлиги тўғрисида арз қилинган тақдирда, бу ҳужжатни тақдим этган шахс уни далиллар қаторидан чиқаришни ва ишни бошқа далиллар асосида ҳал қилишни суддан илтимос қилиши мумкин.

Агар ҳужжатни тақдим этган шахс бундай арз билан мурожаат қилмаса ёки ҳужжат суднинг ўз ташаббуси билан талаб қилиб олинган бўлса, ҳужжатнинг қалбакилиги тўғрисида арз қилган шахс ўз даъвосини исботлаши шарт.

236-модда. Ҳужжатнинг қалбакилиги тўғрисидаги аризани текшириш

Ҳужжатнинг қалбакилиги тўғрисидаги аризани текшириш учун суд экспертиза тайинлаши ёки бошқа далиллар талаб қилиши мумкин.

Агар суд ҳужжат қалбаки деган хулосага келса, уни далиллар қаторидан чиқаради. Зарур ҳолларда, суд материалларни прокурорга юборади.

237-модда. Ашёвий далилларни текшириш

Ашёвий далиллар суд томонидан кўздан кечирилади ва ишда иштирок этувчи шахсларга, зарур ҳолларда эса экспертлар, мутахассислар ва гувоҳларга ҳам тақдим этилади.

Ўзига ашёвий далиллар тақдим этилган шахслар кўздан кечириш билан боғлиқ бўлган у ёки бу ҳолатларга суднинг эътиборини қаратиши мумкин. Бундай арзлар суд мажлиси баённомасига киритилади.

Ушбу Кодекснинг 76 , 93 , 103 , 104 ва 239-моддаларида назарда тутилган тартибда тузилган ашёвий далилларни кўздан кечириш баённомалари суд мажлисида ўқиб эшиттирилади, шундан кейин ишда иштирок этувчи шахслар ўз тушунтиришларини бериши мумкин.

238-модда. Аудио ёки видеоёзувни қайта намойиш қилиш ва уларни текшириш

Хусусий тусга эга бўлган аудио- ёки видеоёзувни қайта намойиш қилиш, шунингдек уларни текшириш чоғида ушбу модданинг қоидалари қўлланилади.

Аудио- ёки видеоёзувни қайта намойиш қилиш суд мажлиси залида ёки шу мақсад учун махсус жиҳозланган бошқа хонада, суд мажлиси баённомасида далилларнинг қайта намойиш қилиш манбалари белгилари ва қайта намойиш қилиш вақти кўрсатилган ҳолда амалга оширилади. Шундан кейин суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг, улар вакилларининг тушунтиришларини эшитади.

Зарур бўлган ҳолларда, аудио ёки видеоёзувни қайта намойиш қилиш тўлиқ ёки қисман такрорланиши мумкин.

Аудио- ёки видеоёзувдаги мавжуд маълумотларни аниқлаш мақсадида суд томонидан мутахассис жалб этилиши, шунингдек экспертиза тайинланиши мумкин.

239-модда. Далилларни жойида кўздан кечириш

Судга олиб келиш мумкин бўлмаган ашёвий, ёзма ва рақамли далиллар турган жойида кўздан кечирилади ва текширилади. Кўздан кечиришни жойида ўтказиш тўғрисида суд ажрим чиқаради.

Далилларни жойида кўздан кечириш суднинг бутун таркиби томонидан ишда иштирок этувчи шахсларни хабардор қилган, зарур ҳолларда эса экспертлар, мутахассислар ва гувоҳларни чақирган ҳолда амалга оширилади.

Раислик қилувчи кўздан кечириш жойига етиб боргач, суд муҳокамаси давом эттирилиши тўғрисида эълон қилади, суд муҳокамаси ушбу Кодексда белгиланган қоидалар бўйича олиб борилади. Кўздан кечириш натижалари суд мажлиси баённомасига киритилади. Баённомага кўздан кечириш пайтида тузилган ёки текширилган барча режалар, чизмалар, суратлар, ҳисоб-китоблар, ҳужжатларнинг кўздан кечириш вақтида олинган кўчирма нусхалари, ашёвий, ёзма ва рақамли далилларнинг видеоёзувлари, фотосуратлари, шунингдек эксперт хулосаси ва мутахассис маслаҳати илова қилиниши мумкин.

240-модда. Экспертни сўроқ қилиш

Экспертнинг хулосаси суд мажлисида ўқиб эшиттирилади, шундан кейин хулосани тушунтириш ва тўлдириш мақсадида экспертга саволлар берилиши мумкин.

Экспертиза кимнинг аризаси бўйича тайинланган бўлса, ўша шахс ва унинг вакили биринчи бўлиб, кейин эса ишда иштирок этувчи бошқа шахслар саволлар беради.

Суднинг ташаббуси билан тайинланган экспертга биринчи бўлиб даъвогар саволлар беради.

Судья (судьялар) эксперт сўроқ қилинаётганида унга исталган вақтда саволлар беришга ҳақли.

241-модда. Мутахассисни сўроқ қилиш

Мутахассис томонидан берилган маслаҳатни (тушунтиришни) ойдинлаштириш ва тўлдириш мақсадида суд мажлисида унга саволлар берилади.

Мутахассис кимнинг аризаси бўйича чақирилган бўлса, ўша шахс ва унинг вакили биринчи бўлиб, кейин эса ишда иштирок этувчи бошқа шахслар саволлар беради.

Суднинг ташаббуси билан чақирилган мутахассисга биринчи бўлиб даъвогар саволлар беради.

Судья (судьялар) мутахассис сўроқ қилинаётганида унга исталган вақтда саволлар беришга ҳақли.

242-модда. Давлат бошқаруви органларининг хулосалари

Суд томонидан суд процессида иштирок этиш учун жалб қилинган ёки ўз ташаббуси билан процессга киришган давлат бошқаруви органларининг хулосалари суд мажлисида ўқиб эшиттирилади, шундан кейин хулосаларни ойдинлаштириш ва тўлдириш мақсадида суд, ишда иштирок этувчи шахслар мазкур органларнинг вакилларига саволлар бериши мумкин.

243-модда. Ишни мазмунан муҳокама қилишни тамомлаш

Иш бўйича тўпланган барча далиллар текшириб бўлинганидан кейин раислик қилувчи ишда иштирок этувчи шахслардан уларда иш материалларини бирор нарса билан тўлдириш истаги бор-йўқлигини сўрайди. Бундай арзлар бўлмаган тақдирда, раислик қилувчи ишни мазмунан муҳокама қилиш тамом бўлганлигини эълон қилади ва суд суднинг музокараларини эшитишга ўтади.

244-модда. Суд музокаралари

Суд музокаралари ишда иштирок этувчи шахсларнинг нутқларидан иборат бўлади.

Суд музокаралари иштирокчилари ўз чиқишларида суд томонидан аниқламаган ҳолатларга, шунингдек суд мажлисида текширилмаган далилларга асосланишга ҳақли эмас.

Дастлаб даъвогар ва унинг вакили, кейин жавобгар ҳамда унинг вакили сўзга чиқади. Бошланган суд процессида низо предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилган учинчи шахс ва унинг вакили тарафлардан кейин сўзга чиқади. Низо предметига нисбатан мустақил талаблар билдирмаган учинчи шахс ва унинг вакили учинчи шахс ишда қайси даъвогарнинг ёки жавобгарнинг тарафида иштирок этаётган бўлса, шу даъвогардан ёхуд жавобгардан кейин сўзга чиқади.

Бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида судга мурожаат этган прокурор, шунингдек давлат бошқаруви органларининг, ташкилотларнинг вакиллари ёки айрим фуқаролар суд музокараларида биринчи бўлиб сўзга чиқади.

Суд томонидан суд процессида иштирок қилишга жалб этилган ёки процессга ўз ташаббуси билан киришган давлат бошқаруви органларининг вакиллари суд музокараларида тарафлар ва учинчи шахслардан кейин сўзга чиқади.

Суд музокаралари иштирокчилари бир-бирларига луқма ташлаши мумкин. Охирги луқма ҳуқуқи доимо жавобгар ва унинг вакилига тегишли бўлади.

245-модда. Прокурор фикри

Ишда иштирок этувчи прокурор суд музокараларидан кейин низонинг моҳияти бўйича ўз фикрини баён этади, бундан прокурорнинг бошқа шахсларнинг ҳуқуқларини, эркинликларини ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида берган аризаси бўйича қўзғатилган ишлар мустасно.

246-модда. Ишни мазмунан муҳокама қилишни тиклаш

Суд музокараларини эшитгач, суд иш учун аҳамиятга эга бўлган янги ҳолатларни аниқлаш ёки янги далилларни текширишни зарур деб топса, у ишни мазмунан муҳокама қилишни тиклаш тўғрисида ажрим чиқаради. Ишни мазмунан муҳокама қилиш тамом бўлганидан кейин суд музокаралари умумий тартибда ўтказилади.

247-модда. Ҳал қилув қарорини қабул қилиш учун суднинг алоҳида хонага (маслаҳатхонага) кириши

Суд музокараларини эшитганидан кейин суд ҳал қилув қарорини қабул қилиш учун алоҳида хонага (маслаҳатхонага) чиқиб кетади, бу ҳақда раислик қилувчи суд мажлиси залида ҳозир бўлганларга эълон қилади.

248-модда. Суднинг ҳал қилув қарорини ўқиб эшиттириш

Суд ҳал қилув қарори имзоланганидан кейин суд мажлиси залига қайтиб киради, бу ерда суднинг ҳал қилув қарорини раислик қилувчи ўқиб эшиттиради. Раислик қилувчи суд мажлисининг баённомаси билан танишиш ва ҳал қилув қарори устидан шикоят қилиш тартиби ва муддатини тушунтиради ҳамда ушбу иш бўйича суд мажлисини ёпиқ деб эълон қилади.

23-боб. Суднинг ҳал қилув қарори

249-модда. Ҳал қилув қарорини қабул қилиш

Суд ишни мазмунан кўриб чиқиш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини қабул қилади.

Суд ҳал қилув қарорини Ўзбекистон Республикаси номидан қабул қилади.

Суднинг ҳал қилув қарори қонуний, асослантирилган ва адолатли бўлиши керак. У фақат суд мажлисида текширилган далилларга асосланган бўлиши керак.

Суднинг ҳал қилув қарори ишнинг суд муҳокамаси тугаганидан кейин дарҳол қабул қилинади.

Алоҳида ҳолларда, ўта мураккаб ишлар юзасидан асослантирилган ҳал қилув қарорини тайёрлаш кўпи билан беш кунга кечиктирилиши мумкин, аммо ҳал қилув қарорининг хулоса қисмини суд ишнинг муҳокамаси тугалланган мажлиснинг ўзидаёқ эълон қилиши керак. Айни вақтда суд ишда иштирок этувчи шахслар асослантирилган ҳал қилув қарори билан қачон танишиб чиқиши мумкинлигини эълон қилади. Ҳал қилув қарорининг эълон қилинган хулоса қисми судья томонидан имзоланади ва ишга қўшиб қўйилади.

250-модда. Ҳал қилув қарори қабул қилинишининг сир тутилиши

Ҳал қилув қарори судья томонидан алоҳида хонада (маслаҳатхонада) қабул қилинади. Ҳал қилув қарорини қабул қилиш вақтида бошқа шахсларнинг ҳозир бўлишига йўл қўйилмайди.

251-модда. Ҳал қилув қарорини қабул қилишда ечиладиган масалалар

Суд ҳал қилув қарорини қабул қилаётганида далилларга баҳо беради, иш учун аҳамиятга эга бўлган қандай ҳолатлар аниқланганлигини ва қандайлари аниқланмаганлигини, бу иш бўйича қандай қонун ёки бошқа қонунчилик ҳужжати қўлланилиши кераклигини ҳамда арз қилинган талаб қаноатлантирилиши лозимлигини ёки лозим эмаслигини аниқлайди.

Суд, шунингдек суд харажатларини ҳам тақсимлайди, ҳал қилув қарорини ижро этиш муддати ва тартибини белгилайди, бошқа қўшимча масалаларни ҳал қилади.

Агар иш учун аҳамиятга эга бўлган янги ҳолатларни аниқлаш ёки янги далилларни текшириш зарур бўлиб қолса, суд ҳал қилув қарорини қабул қилмасдан, суд муҳокамасини тиклайди, бу ҳақда ажрим чиқаради. Бундай ҳолда суд муҳокамаси фақат қўшимча текшириш эҳтиёжи бўлган ҳолатлар доирасида олиб борилади.

252-модда. Ҳал қилув қарорини баён қилиш

Суднинг ҳал қилув қарори ишни кўриб чиққан суднинг мажлисида раислик қилувчи томонидан ёзма шаклда баён этилади ва у томонидан имзоланади.

Суднинг ҳал қилув қарори бир нусхада тузилади ва иш материалларига қўшиб қўйилади.

253-модда. Ҳал қилув қарорининг мазмуни

Суднинг ҳал қилув қарори кириш, баён, асослантирувчи ва хулоса қисмларидан иборат бўлади.

Ҳал қилув қарорининг кириш қисмида иш рақами, ҳал қилув қарори қабул қилинган вақт ва жой, ҳал қилув қарорини қабул қилган суднинг номи, судьянинг фамилияси, исми ва отасининг исми, суд мажлисининг котиби, тарафлар, ишда иштирок этувчи бошқа шахслар кўрсатилади.

Ҳал қилув қарорининг баён қисми ўзида даъвогарнинг талаби, жавобгарнинг эътирозлари ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг тушунтиришларини акс эттириши керак.

Ҳал қилув қарорининг асослантирувчи қисмида ишнинг суд томонидан аниқланган ҳолатлари, суднинг иш ҳолатлари тўғрисидаги хулосалари асосланган далиллар, суднинг у ёки бу далилларни рад қилганлиги ҳақидаги хулосалари, суд амал қилган моддий ва процессуал ҳуқуқ нормалари кўрсатилиши керак. Арз қилинган талаб жавобгар томонидан тан олинган тақдирда, асослантирувчи қисмда фақат арз қилинган талабнинг тан олинганлиги ва унинг суд томонидан қабул қилинганлиги кўрсатилиши мумкин.

Ҳал қилув қарорининг хулоса қисмида суднинг арз қилинган талаблардан ҳар бирини тўлиқ ёки қисман қаноатлантириш тўғрисидаги ёхуд қаноатлантиришни рад этиш ҳақидаги хулосаси бўлиши, суд харажатларини тақсимлаш, ҳал қилув қарори устидан шикоят қилиш муддати ва тартиби кўрсатилиши керак.

254-модда. Суднинг арз қилинган талаблар доирасидан четга чиқиш ҳуқуқи

Суд ишни даъвогар томонидан арз қилинган талаблар доирасида ҳал қилади. Бироқ, агар суд даъвогарнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш учун зарур деб топса, шунингдек қонунда назарда тутилган бошқа ҳолларда даъвогар томонидан билдирилган талаблар доирасидан четга чиқиши мумкин.

255-модда. Ҳал қилув қарорини ижро этиш тартиби ва муддатини белгилаш, ҳал қилув қарорининг ижросини таъминлаш

Суд ҳал қилув қарорини ижро этишнинг муайян тартиби ва муддатини белгилаган ёки ҳал қилув қарори дарҳол ижро этилишини зарур деб топган ёхуд унинг ижросини таъминлашга доир чоралар кўрган ҳолларда, бу ҳақда ҳал қилув қарорида кўрсатилади.

256-модда. Бир нечта даъвогарга ёки бир нечта жавобгарга нисбатан қабул қилинган ҳал қилув қарори

Бир нечта даъвогарнинг талаблари қаноатлантирилганда ҳал қилув қарорининг хулоса қисмида суд уларнинг ҳар бирига нисбатан унинг қайси қисми тегишлилигини кўрсатади.

Бир нечта жавобгарга нисбатан талаблар қаноатлантирилганда суд ҳал қилув қарорининг хулоса қисмида жавобгарлар зиммасига улушли ёки солидар жавобгарлик юклатилганлигини кўрсатади.

257-модда. Пул маблағларини ундириш тўғрисидаги ҳал қилув қарори

Суд пул маблағларини ундириш тўғрисидаги ҳал қилув қарорида ундирилиши лозим бўлган пул суммаларини ундириш даврини, асосий қарзнинг, зарарларнинг, неустойканинг ҳамда фоизларнинг умумий миқдорини алоҳида-алоҳида аниқлаган ҳолда кўрсатади.

Ташкилотлардан пул маблағлари ундирилган тақдирда ҳал қилув қарорида ундириладиган маблағларнинг хусусияти, шунингдек ундириб бериладиган сумма жавобгарнинг банкдаги қайси ҳисобварағидан ҳисобдан чиқарилиши кераклиги кўрсатилади.

Суд дастлабки ва қарши даъволарни тўлиқ ёки қисман қаноатлантирган тақдирда ҳал қилув қарорида ўзаро ҳисобга олиш натижасида ундирилиши лозим бўлган суммани кўрсатади.

258-модда. Мол-мулкни ёки унинг қийматини ундириб бериш тўғрисидаги ҳал қилув қарори

Суд мол-мулкни натура тарзида ундириб берган тақдирда ҳал қилув қарорида даъвогарга топширилиши лозим бўлган мол-мулкнинг номини, турган жойини, агар ҳал қилув қарорини ижро этиш вақтида ундириб берилган мол-мулк нақд бўлмаса, унинг жавобгардан ундирилиши лозим бўлган қийматини кўрсатади.

259-модда. Жавобгар зиммасига муайян ҳаракатларни амалга ошириш мажбуриятини юклатадиган ҳал қилув қарори

Суд жавобгар зиммасига мол-мулкни ёки пул суммаларини олиб бериш билан боғлиқ бўлмаган муайян ҳаракатларни бажариш мажбуриятини юклатишни назарда тутувчи ҳал қилув қарорини қабул қилиш чоғида, қарорнинг ўзида, агар жавобгар ҳал қилув қарорини белгиланган муддат ичида бажармаса, даъвогар шу ҳаракатларни жавобгарнинг ҳисобидан амалга оширишга ва зарур харажатларни кейинчалик жавобгардан ундириб олишга ҳақли эканлигини кўрсатиши мумкин. Агар мазкур ҳаракатлар фақат жавобгар томонидан амалга оширилиши мумкин бўлса, суд ҳал қилув қарорида уни ижро этиш керак бўлган муддатни белгилаб қўяди.

261-модда. Ҳал қилув қарори ёзувидаги хатоларни ва аниқ кўриниб турган арифметик хатоларни тузатиш

Суд ҳал қилув қарори ёзувида йўл қўйилган хатоларни ёки очиқ кўриниб турган арифметик хатоларни ўз ташаббуси ёки ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризасига кўра тузатиши мумкин.

Ҳал қилув қарори ёзувида йўл қўйилган хатоларни ёки очиқ кўриниб турган арифметик хатоларни тузатиш ҳақидаги ариза у топширилган кундан эътиборан ўн кунлик муддатда кўриб чиқилади.

Ҳал қилув қарори ёзувидаги хатоларни ёки очиқ кўриниб турган арифметик хатоларни тузатиш тўғрисидаги масала ишда иштирок этувчи шахслар хабардор қилинган ҳолда суд мажлисида ҳал этилади. Бироқ, бу шахсларнинг келмаганлиги тузатишларни киритиш тўғрисидаги масалани кўриб чиқиш учун тўсқинлик қилмайди.

Ҳал қилув қарорига тузатишлар киритиш ёхуд тузатишлар киритишни рад қилиш тўғрисида ажрим чиқарилади.

Ҳал қилув қарорига тузатишлар киритиш тўғрисидаги суднинг ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

262-модда. Қўшимча ҳал қилув қарори

Иш бўйича ҳал қилув қарорини қабул қилган суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризасига кўра ёки ўз ташаббуси билан қуйидаги ҳолларда қўшимча ҳал қилув қарори чиқариши мумкин, агар:

1) ҳуқуқ тўғрисидаги масалани ҳал қилиб, ундириладиган сумманинг миқдорини, олиб берилиши керак бўлган мол-мулкни ёки жавобгар амалга ошириши шарт бўлган ҳаракатларни кўрсатмаган бўлса;

2) арз қилинган талабларнинг бирортаси бўйича ишда иштирок этувчи шахслар далиллар тақдим этган ва тушунтиришлар берган бўлсаларда, бироқ бу хусусда ҳал қилув қарори қабул қилинмаган бўлса;

3) ҳал қилув қарорида суд харажатларини тақсимлаш кўрсатилмаган бўлса.

Қўшимча ҳал қилув қарорини чиқариш тўғрисидаги масала ҳал қилув қарори чиқарилган кундан эътиборан ўн кундан кечиктирмай қўзғатилиши мумкин.

Қўшимча ҳал қилув қарорини қабул қилиш тўғрисидаги масала ишда иштирок этувчи шахслар хабардор қилинган ҳолда суд мажлисида кўриб чиқилади. Бироқ бу шахсларнинг келмаганлиги масалани кўриб чиқиш учун тўсқинлик қилмайди. Қўшимча ҳал қилув қарори устидан асосий ҳал қилув қарори билан бирга шикоят қилиниши ва протест келтирилиши мумкин.

Қўшимча ҳал қилув қарори асосий ҳал қилув қарори билан бирга қонуний кучга киради.

Қўшимча ҳал қилув қарорини чиқариш рад этилган тақдирда, ажрим чиқарилади.

Қўшимча ҳал қилув қарорини чиқаришни рад этиш ҳақидаги суднинг ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

263-модда. Ҳал қилув қарорини тушунтириш

Ҳал қилув қарори ноаниқ бўлса, ишни ҳал қилган суд ўз ташаббусига ёки ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризасига, шунингдек ҳал қилув қарорини ижро этиш зиммасига юклатилган органлар ва давлат ижрочисининг аризасига кўра ҳал қилув қарорини унинг мазмунини ўзгартирмаган ҳолда тушунтиришга ҳақли.

Агар ҳал қилув қарори ижро этилмаган ва уни мажбурий ижро эттириш мумкин бўлган муддат ўтмаган бўлса, ҳал қилув қарорини тушунтиришга йўл қўйилади.

Ҳал қилув қарорини тушунтириш тўғрисидаги масала ишда иштирок этувчи шахслар хабардор қилинган ҳолда суд мажлисида кўриб чиқилади. Бироқ, бу шахсларнинг судга келмаганлиги ҳал қилув қарорини тушунтириш тўғрисидаги масалани кўриб чиқиш учун тўсқинлик қилмайди.

Суд ҳал қилув қарорини тушунтириш тўғрисидаги аризани у келиб тушган кундан эътиборан ўн кунлик муддатда кўриб чиқади.

Ҳал қилув қарорини тушунтириш тўғрисидаги аризани кўриш натижалари бўйича ажрим чиқарилади.

Ҳал қилув қарорини тушунтириш тўғрисидаги суднинг ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

264-модда. Ҳал қилув қарорининг қонуний кучга кириши

Суднинг ҳал қилув қарори, агар унинг устидан шикоят қилинмаган (протест келтирилмаган) бўлса, апелляция шикояти (протести) бериш муддати ўтганидан кейин қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори устидан апелляция шикояти (протести) берилган тақдирда, ҳал қилув қарори, агар у бекор қилинмаган бўлса, ишни апелляция инстанцияси суди кўриб чиққанидан кейин қонуний кучга киради.

Ҳал қилув қарори қонуний кучга кирганидан кейин тарафлар ва ишда иштирок этган бошқа шахслар, шунингдек уларнинг ҳуқуқий ворислари судга ўша асослар бўйича янгидан ўша талабларни арз қилиши, шунингдек суд аниқлаган фактлар ва ҳуқуқий муносабатлар хусусида бошқа процессда низолашиши мумкин эмас.

Агар иш судда ушбу Кодексда назарда тутилган тартибда прокурор ёки давлат бошқаруви органи, ташкилот ёки айрим фуқароларнинг аризаси бўйича бошланган бўлса, суднинг қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори иш кимнинг манфаатини кўзлаб қўзғатилган бўлса, ана шу шахс учун мажбурийдир. Агар жавобгардан даврий тўловларни (алиментлар, соғлиққа шикаст етказилганда кўрилган зарарнинг ўрнини қоплаш ёки вафот этганлик билан боғлиқ тўловлар ва ҳоказо) ундириш тўғрисидаги ҳал қилув қарори қонуний кучга кирганидан кейин тўловларнинг миқдорига ёки муддатини белгилашга таъсир этувчи ҳолатлар жиддий равишда ўзгарса, ҳар бир тараф янгидан ариза бериш йўли билан тўловларнинг миқдори ва муддатини ўзгартиришни талаб қилишга ҳақли.

265-модда. Ҳал қилув қарорини ижро этиш

Суднинг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирганидан кейин ижро этилади, бундан дарҳол ижро этиш ҳоллари мустасно.

266-модда. Дарҳол ижро этилиши лозим бўлган ҳал қилув қарорлари

Суднинг қуйидаги:

1) алиментлар ундириш тўғрисидаги;

2) ходимга уч ойлик иш ҳақидан ортиқ бўлмаган иш ҳақини ундириб бериш тўғрисидаги;

3) майиб бўлганлик ёки соғлиққа бошқача тарзда шикаст етказилганлиги, шунингдек боқувчиси вафот этганлиги натижасида кўрилган зарарнинг ўрнини қоплаш учун тўловлар ундириш тўғрисидаги;

4) меҳнат шартномаси ғайриқонуний равишда бекор қилинган ходимни ёки ғайриқонуний равишда бошқа ишга ўтказилган ходимни аввалги ишига тиклаш тўғрисидаги, шунингдек меҳнат шартномасини бекор қилиш асосларининг таърифини ўзгартириш тўғрисидаги;

4 1 ) эълон қилинган иш ташлашнинг бошланиш вақтини кечиктириш, иш ташлашни тўхтатиб туриш, иш ташлашни ноқонуний деб топиш тўғрисидаги;

5) сил касаллигининг юқумли шаклига чалинган шахсни сил касаллигига қарши курашиш муассасасининг ихтисослаштирилган бўлинмасига ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш тўғрисидаги ёки унинг ушбу муассасада ётиши муддатини узайтириш тўғрисидаги;

6) судда ишни муҳокама қилиш вақтида жавобгар даъвони бутунлай ёки қисман тан олганлигига қараб, тўлиқ ёки қисман қаноатлантирилган талаблар бўйича чиқарилган ҳал қилув қарорлари дарҳол ижро этилиши керак.

267-модда. Ҳал қилув қарорининг дарҳол ижро этилишига суднинг йўл қўйиш ҳуқуқи

Суд қуйидаги: ҳал қилув қарорлари бутунлай ёки қисман дарҳол ижро этилишига йўл қўйиши мумкин:

1) даъвогар ва жавобгар чиқарилган ҳал қилув қарорига ҳамда унинг дарҳол ижро этилишига рози бўлган ҳолларда;

2) муаллифнинг интеллектуал фаолияти натижаларидан фойдаланганлик учун унга ҳақ ундириб бериш тўғрисидаги ҳал қилув қарори;

3) алоҳида ҳолатлар натижасида ҳал қилув қарорининг ижросини кечиктириш ундирувчи учун кўп зарар келтириши мумкин бўлган ёки ижро этиш мумкин бўлмай қолган барча бошқа ишлар бўйича.

Ушбу модда биринчи қисмининг 1-бандида кўрсатилган асослар бўйича дарҳол ижро этилишига йўл қўйилган тақдирда, тарафларнинг розилиги суд мажлисининг баённомасига киритилади. Агар тарафларнинг розилиги суд номига юборилган ёзма аризаларда баён этилган бўлса, бу аризалар ишга қўшиб қўйилади, бу ҳақда суд мажлисининг баённомасида кўрсатилади.

Ушбу модда биринчи қисмининг 3-бандида кўрсатилган асослар бўйича дарҳол ижро этилишига йўл қўйилганида суд даъвогардан суднинг қарори бекор қилинган тақдирда, ҳал қилув қарорининг қайтарма ижросини таъминлашни талаб қилиши мумкин.

Апелляция шикояти бериш (протест келтириш) муддати ичида ҳал қилув қарори чиқарилганидан сўнг ҳал қилув қарорининг дарҳол ижро этилишига йўл қўйиш тўғрисидаги масала ишда иштирок этувчи шахслар хабардор қилинган ҳолда суд мажлисида кўриб чиқилади. Бироқ ушбу шахсларнинг келмаганлиги дарҳол ижро этиш тўғрисидаги масалани ҳал қилиш учун тўсқинлик қилмайди.

Ҳал қилув қарорини дарҳол ижро этиш тўғрисидаги масалани кўриш натижалари бўйича ажрим чиқарилади.

Ҳал қилув қарорини дарҳол ижро этиш тўғрисидаги масала бўйича суднинг ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин. Ҳал қилув қарорини дарҳол ижро этиш тўғрисидаги ажрим устидан берилган хусусий шикоят (протест) бу ажримнинг ижросини тўхтатмайди.

268-модда. Ҳал қилув қарорининг дарҳол ижро этилишига йўл қўйилмаслиги

Қуйидаги ҳолларда ҳал қилув қарорининг дарҳол ижро этилишига йўл қўйилмайди:

дарҳол ижро этиш натижасида мол-мулкнинг ҳолати ўзгариб, ҳал қилув қарори бекор қилинган тақдирда, мол-мулкни илгариги ҳолатига келтириш мумкин бўлмаса ёки жуда қийин бўлса;

фуқароларни бинодан кўчириш тўғрисидаги ишлар бўйича.

269-модда. Ҳал қилув қарорининг ижросини таъминлаш

Суд дарҳол ижро этишга қаратилмаган ҳал қилув қарорининг ижросини ушбу Кодекснинг V бўлимида белгиланган қоидалар бўйича таъминлаши мумкин.

270-модда. Суд ҳужжатларининг кўчирма нусхаларини тарафларга ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларга юбориш

Суд ҳужжатининг кўчирма нусхаси у чиқарилган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай тарафларга ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларга топширилганлиги маълум қилинадиган буюртма хат орқали юборилади ёки тилхат олиб топширилади, ушбу шахсларнинг электрон манзиллари мавжуд бўлган тақдирда эса у электрон ҳужжат тарзида юборилиши мумкин.

Суд ушбу Кодексда назарда тутилган ҳолларда суд ҳужжатининг кўчирма нусхасини бошқа шахсларга ҳам юборади.

23 1 -боб. Корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмаларининг маъмурий ва бошқа оммавий ҳуқуқий муносабатлардан юзага келмайдиган қарорлари ҳамда улар мансабдор шахсларининг шундай ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) юзасидан низолашиш тўғрисидаги ишларни юритиш хусусиятлари

270 1 -модда. Корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмаларининг қарорлари ва улар мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) юзасидан низолашиш тўғрисидаги ишларни кўриш тартиби

Корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмаларининг қарорлари ва улар мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) юзасидан низолашиш тўғрисидаги ишлар фуқаролик суд ишларини юритишнинг умумий қоидалари бўйича, мазкур бобда белгиланган хусусиятлар инобатга олинган ҳолда суд томонидан кўриб чиқилади.

270 2 -модда. Корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмаларининг қарорлари ва улар мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан даъво аризаси билан судга мурожаат этиш муддатлари

Агар ушбу Кодексда ёки ўзга қонунларда бошқа муддатлар белгиланмаган бўлса, корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмаларининг қарорлари ва улар мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) юзасидан низолашиш тўғрисидаги даъво аризаси фуқаронинг ўз ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги тўғрисида унга маълум бўлган пайтдан эътиборан уч ой ичида судга берилиши мумкин.

Корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмаларининг қарорлари ва улар мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) юзасидан низолашиш тўғрисида даъво аризаси беришнинг узрли сабабга кўра ўтказиб юборилган муддати суд томонидан тикланиши мумкин.

270 3 -модда. Корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмаларининг қарорлари ва улар мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) юзасидан низолашиш тўғрисидаги даъво аризасининг шакли ҳамда мазмуни

Корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмаларининг қарорлари ва улар мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) юзасидан низолашиш тўғрисидаги даъво аризаси ушбу Кодекснинг 189-моддасида назарда тутилган талабларга мувофиқ бўлиши керак.

Даъво аризасида қуйидагилар ҳам кўрсатилиши керак:

1) низолашилаётган қарорни қабул қилган корхона, муассаса, ташкилот, жамоат бирлашмасининг номи ёки низолашилаётган ҳаракатларни (ҳаракатсизликни) содир этган мансабдор шахснинг фамилияси ва исм-шарифининг бош ҳарфлари;

2) низолашилаётган қарорнинг номи, рақами, қабул қилинган санаси, низолашилаётган ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) содир этилган сана ва жой;

3) даъвогарнинг фикрига кўра, низолашилаётган қарор, ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) туфайли бузилаётган ўз ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари тўғрисидаги маълумотлар;

4) даъвогарнинг фикрига кўра, низолашилаётган қарор, ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) қайси қонунчиликка зид бўлса, ўша қонунчилик;

5) даъвогарнинг қарорни ҳақиқий эмас, ҳаракатларни (ҳаракатсизликни) қонунга хилоф деб топиш тўғрисидаги талаби.

Даъво аризасига ушбу Кодекснинг 191-моддасида кўрсатилган ҳужжатлар, шунингдек низолашилаётган қарорнинг матни илова қилинади.

270 4 -модда. Корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмаларининг қарорлари ва улар мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) юзасидан низолашиш тўғрисидаги ишлар бўйича суд муҳокамасининг хусусиятлари

Корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмаларининг қарорлари ва улар мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) юзасидан низолашиш тўғрисидаги ишни кўриб чиқиш чоғида суд низолашилаётган қарорнинг ёки унинг айрим қисмларининг, ҳаракатларнинг (ҳаракатсизликнинг) қонунийлигини, низолашилаётган қарорни қабул қилган корхона, муассаса, ташкилот, жамоат бирлашмасининг ёхуд низолашилаётган ҳаракатларни (ҳаракатсизликни) содир этган мансабдор шахснинг ваколатларини текширади, шунингдек низолашилаётган қарор ёки унинг айрим қисмлари ёхуд ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) фуқароларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузган-бузмаганлигини аниқлайди.

270 5 -модда. Корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмаларининг қарорлари ва улар мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) юзасидан низолашиш тўғрисидаги иш бўйича суднинг ҳал қилув қарори

Корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмаларининг қарорлари ва улар мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) юзасидан низолашиш тўғрисидаги иш бўйича ҳал қилув қарори ушбу Кодекснинг 23-бобида белгиланган қоидаларга кўра суд томонидан қабул қилинади.

Суд низолашилаётган қарор ёки унинг айрим қисмлари ёхуд ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) қонунчиликка зид эканлигини ҳамда даъвогарнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузаётганлигини аниқласа, қарорни ёки унинг айрим қисмларини ҳақиқий эмас деб ёхуд ҳаракатларни (ҳаракатсизликни) қонунга хилоф деб топиш тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилади.

Агар суд низолашилаётган қарор ёки унинг айрим қисмлари ёхуд ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) қонунга мувофиқ эканлигини ҳамда даъвогарнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузмаётганлигини аниқласа, арз қилинган талабни қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилади.

Даъво аризасини қаноатлантириш тўғрисидаги ҳал қилув қарорининг хулоса қисмида қуйидагилар кўрсатилган бўлиши керак:

1) низолашилаётган қарорни қабул қилган корхона, муассаса, ташкилот, жамоат бирлашмасининг номи ёки ҳаракатларни (ҳаракатсизликни) содир этган мансабдор шахснинг фамилияси, исми, отасининг исми, низолашилаётган қарорнинг номи, рақами, қабул қилинган санаси, низолашилаётган ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) содир этилган сана ва жой;

2) низолашилаётган қарорнинг тўлиқ ёки қисман ҳақиқий эмас деб ёки ҳаракатларнинг (ҳаракатсизликнинг) қонунга хилоф деб топилганлиги;

3) суд харажатларининг тақсимланиши.

Қарор ҳақиқий эмас деб, ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) қонунга хилоф деб топилган тақдирда, суд тегишли корхона, муассаса, ташкилот, жамоат бирлашмасининг ёки мансабдор шахснинг зиммасига қонунга мувофиқ қарор қабул қилиш ёки муайян ҳаракатларни амалга ошириш ёхуд даъвогарнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларининг йўл қўйилган бузилишларини бошқача усулда бартараф этиш мажбуриятини юклайди.

23 2 -боб. Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги ишларни юритишнинг ўзига хос хусусиятлари

270 6 -модда. Даъво аризасини бериш

Прокурор, ўзбошимчалик билан қурилган иморатларни аниқлаш ҳамда уларни бартараф этишни (бузиб ташлашни) ташкил этиш соҳасидаги ваколатли давлат органи ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги даъво аризаси билан судга мурожаат этишга ҳақли.

270 7 -модда. Даъво аризасининг мазмуни

Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги даъво аризаси ушбу Кодекснинг 189-моддасида назарда тутилган талабларга мувофиқ бўлиши керак.

Ушбу Кодекснинг 189 ва 270 8 -моддаларида назарда тутилган талабларни бузган ҳолда берилган даъво аризаси ушбу Кодекснинг 195-моддасида назарда тутилган қоидаларга мувофиқ даъвогарга қайтарилади.

270 8 -модда. Даъво аризасига илова қилинадиган ҳужжатлар

Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги даъво аризасига ушбу Кодекснинг 191-моддасида назарда тутилган ҳужжатлардан ташқари қуйидагилар илова қилинади:

1) қонунчилик талаблари бузилганлиги тўғрисида ўзбошимчалик билан қурилган иморатларни аниқлаш ҳамда уларни бартараф этишни (бузиб ташлашни) ташкил этиш соҳасидаги ваколатли давлат органи томонидан тузилган далолатнома;

2) ўзбошимчалик билан қурилган иморатларни аниқлаш ҳамда уларни бартараф этишни (бузиб ташлашни) ташкил этиш соҳасидаги ваколатли давлат органининг қонун бузилишларини ихтиёрий равишда бартараф этиш тўғрисидаги огоҳлантириши;

3) кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқлар давлат рўйхатидан ўтганлиги тўғрисидаги маълумотлар;

4) ҳуқуқбузарлик содир этилганлиги тўғрисидаги ҳужжат.

270 9 -модда. Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги ишлар бўйича суд муҳокамасининг ўзига хос хусусиятлари

Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги ишлар ушбу Кодексда назарда тутилган қоидалар бўйича, мазкур бобда белгиланган ўзига хос хусусиятлар инобатга олинган ҳолда кўрилади.

Иш судья даъво аризасини иш юритувига қабул қилиш ва иш қўзғатиш тўғрисида ажрим чиқарган кундан эътиборан йигирма кундан ортиқ бўлмаган муддатда кўриб чиқилиши керак.

Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги иш бўйича келишув битими ёки медиатив келишув тузилишига йўл қўйилмайди.

270 10 -модда. Суднинг ҳал қилув қарори

Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги иш бўйича суднинг ҳал қилув қарори ушбу Кодекснинг 23-бобида белгиланган қоидаларга кўра суд томонидан қабул қилинади.

Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш тўғрисидаги талаб суд томонидан қаноатлантирилган тақдирда, суд ҳал қилув қарорининг хулоса қисмида ушбу Кодекснинг 253 , 255 ва 256-моддаларида кўрсатилган маълумотлардан ташқари:

1) қайтарилаётган ер участкасининг майдони ва жойлашган жойи (манзили);

2) ер участкаси тасарруфига қайтарилаётган давлат органи кўрсатилиши керак.

Ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги талаб суд томонидан қаноатлантирилган тақдирда, суд ҳал қилув қарорининг хулоса қисмида ушбу Кодекснинг 253, 255 ва 256-моддаларида кўрсатилган маълумотлардан ташқари:

1) ўзбошимчалик билан қурилган иморатнинг манзили ва тавсифи;

2) бузилиши лозим бўлган иморат кўрсатилиши керак.

Агар даъво аризасида ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш тўғрисидаги ва ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш ҳақидаги талаблар биргаликда билдирилган бўлиб, бу талаблар қаноатлантирилган тақдирда, ҳал қилув қарорининг хулоса қисмида ушбу модданинг иккинчи ва учинчи қисмларида назарда тутилган маълумотлар кўрсатилади.

Суднинг ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги ҳал қилув қарори, агар апелляция шикояти (протести) берилмаган бўлса, у қабул қилинган кундан эътиборан ўн кун ўтгач қонуний кучга киради.

Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги иш бўйича ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси ҳал қилув қарори қабул қилинганидан кейин уч иш куни ичида суд томонидан ишда иштирок этувчи шахсларга юборилади ёки тилхат олиб топширилади, ушбу шахсларнинг электрон манзиллари мавжуд бўлган тақдирда эса ҳал қилув қарори электрон ҳужжат тарзида юборилиши мумкин.

23 3 -боб. Эълон қилинган иш ташлашнинг бошланиш вақтини кечиктириш, иш ташлашни тўхтатиб туриш, иш ташлашни ноқонуний деб топиш тўғрисидаги ишларни юритиш хусусиятлари

270 11 -модда. Эълон қилинган иш ташлашнинг бошланиш вақтини кечиктириш, иш ташлашни тўхтатиб туриш, иш ташлашни ноқонуний деб топиш тўғрисидаги ишларни кўриш тартиби

Эълон қилинган иш ташлашнинг бошланиш вақтини кечиктириш, иш ташлашни тўхтатиб туриш, иш ташлашни ноқонуний деб топиш тўғрисидаги ишлар фуқаролик суд ишларини юритишнинг умумий қоидалари бўйича, мазкур бобда белгиланган хусусиятлар инобатга олинган ҳолда суд томонидан кўриб чиқилади.

270 12 -модда. Даъво аризасини бериш

Эълон қилинган иш ташлашнинг бошланиш вақтини кечиктириш тўғрисидаги, иш ташлашни тўхтатиб туриш ҳақидаги, иш ташлашни ноқонуний деб топиш тўғрисидаги даъво аризаси судга иш берувчи ёхуд прокурор томонидан берилади.

Эълон қилинган иш ташлашнинг бошланиш вақтини кечиктириш тўғрисидаги, иш ташлашни тўхтатиб туриш ҳақидаги, иш ташлашни ноқонуний деб топиш тўғрисидаги даъво аризаси тегишинча мазкур иш ташлаш амалга ошириладиган, амалга оширилаётган, амалга оширилган жойдаги судда кўриб чиқилади.

270 13 -модда. Даъво аризасининг шакли ҳамда мазмуни

Эълон қилинган иш ташлашнинг бошланиш вақтини кечиктириш тўғрисидаги, иш ташлашни тўхтатиб туриш ҳақидаги, иш ташлашни ноқонуний деб топиш тўғрисидаги даъво аризаси ушбу Кодекснинг 189-моддасида назарда тутилган талабларга мувофиқ бўлиши керак.

Даъво аризасида қуйидагилар ҳам кўрсатилиши керак:

1) иш ташлаш ўтказилаётган ташкилотнинг номи;

2) иш ташлашни эълон қилиш тўғрисида қарор қабул қилинган сана, иш ташлаш амалга ошириладиган (амалга оширилаётган, амалга оширилган) сана ва жой;

3) даъвогарнинг фикрига кўра, иш ташлаш туфайли бузилаётган ҳуқуқлар, эркинликлар ва қонуний манфаатлар тўғрисидаги маълумотлар;

4) даъвогарнинг фикрига кўра, иш ташлаш қайси қонун ҳужжатларига зид бўлса, ўша қонун ҳужжатлари.

Эълон қилинган иш ташлашнинг бошланиш вақтини кечиктириш тўғрисидаги, иш ташлашни тўхтатиб туриш ҳақидаги даъво аризасида иш ташлашни кечиктириш ёки тўхтатиб туриш муддати ҳам кўрсатилиши лозим.

Даъво аризасига ушбу Кодекснинг 191-моддасида кўрсатилган ҳужжатлар, шунингдек иш ташлашни эълон қилиш тўғрисидаги қарор илова қилинади.

270 14 -модда. Эълон қилинган иш ташлашнинг бошланиш вақтини кечиктириш тўғрисидаги, иш ташлашни тўхтатиб туриш ҳақидаги, иш ташлашни ноқонуний деб топиш тўғрисидаги ишлар бўйича суд муҳокамасининг хусусиятлари

Эълон қилинган иш ташлашнинг бошланиш вақтини кечиктириш тўғрисидаги, иш ташлашни тўхтатиб туриш ҳақидаги, иш ташлашни ноқонуний деб топиш тўғрисидаги ишлар даъво аризаси берилган кундан эътиборан ўн кунлик муддатда суд томонидан иш берувчи, иш ташлашга раҳбарлик қилувчи, шунингдек прокурор иштирокида кўриб чиқилади. Учинчи шахслар суд мажлисига чақирилиши мумкин.

Иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган тарафлар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд мажлисига келмаса, иш уларнинг йўқлигида кўрилиши мумкин.

Иш ташлашни ноқонуний деб топиш тўғрисидаги ишни кўриб чиқиш чоғида суд иш ташлашни эълон қилиш тўғрисидаги қарорнинг қонунийлигини, иш ташлашни амалга оширишнинг қонунда белгиланган талабларига риоя этилганлигини текширади, шунингдек иш ташлаш туфайли ҳуқуқлар, эркинликлар ва қонуний манфаатлар бузилган-бузилмаганлигини аниқлайди.

270 15 -модда. Суднинг ҳал қилув қарори

Эълон қилинган иш ташлашнинг бошланиш вақтини кечиктириш тўғрисидаги, иш ташлашни тўхтатиб туриш ҳақидаги, иш ташлашни ноқонуний деб топиш тўғрисидаги иш бўйича ҳал қилув қарори ушбу Кодекснинг 23-бобида белгиланган қоидаларга кўра суд томонидан қабул қилинади.

Иш ташлаш ноқонуний деб топилган тақдирда, суд тегишли жавобгарлик масаласини ҳал этиш тўғрисида прокурорга хабар қилади.

Суд иш ташлашни эълон қилиш тўғрисидаги қарорнинг ва иш ташлашнинг қонунга мувофиқ эканлигини ҳамда иш ташлаш туфайли ҳуқуқлар, эркинликлар ва қонуний манфаатлар бузилмаётганлигини аниқласа, арз қилинган талабни қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилади.

Суднинг эълон қилинган иш ташлашнинг бошланиш вақтини кечиктириш тўғрисидаги ёки иш ташлашни тўхтатиб туриш ҳақидаги даъво аризасини қаноатлантириш тўғрисидаги ҳал қилув қарорида эълон қилинган иш ташлашни кечиктириш ёки иш ташлашни тўхтатиб туриш муддати кўрсатилади ва у эълон қилинган иш ташлашнинг бошланиш вақтини кечиктириш ёки иш ташлашни тўхтатиб туриш учун асос бўлади.

24-боб. Биринчи инстанция судининг ажримлари

271-модда. Суд ажримини чиқариш

Ажримлар суд томонидан алоҳида хонада (маслаҳатхонада) ушбу Кодекснинг 19 , 250 ва 252-моддаларида белгиланган тартибда чиқарилади ва ишга қўшиб қўйилади.

Мураккаб бўлмаган масалаларни ҳал этишда суд ўз жойида ажрим чиқариши мумкин. Бундай ажрим суд мажлисининг баённомасига киритилади. Ажримлар чиқарилиши билан дарҳол ўқиб эшиттирилади.

272-модда. Ажримнинг мазмуни

Суд ажримида қуйидагилар кўрсатилади:

1) ишнинг рақами, ажрим чиқарилган вақт ва жой;

2) суднинг номи, судьянинг фамилияси, исми ва отасининг исми, суд мажлисининг котиби;

3) ишда иштирок этувчи шахслар, қарздор жисмоний шахснинг шахсий идентификация рақами (Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлмаган жисмоний шахсларнинг шахсини тасдиқловчи бошқа ҳужжатларнинг реквизитлари), шунингдек солиқ тўловчи қарздор юридик шахснинг идентификация рақами;

4) низо предмети ва ажрим билан ҳал қилинадиган масаланинг моҳияти;

5) суднинг хулосасига олиб келган асослар ва суд амал қилган қонунлар ҳамда бошқа қонунчилик ҳужжатларига ҳаволалар;

6) суднинг ҳал этилаётган масала юзасидан хулосаси;

7) ажрим устидан шикоят қилиш (протест келтириш) тартиби ва муддати.

Суд томонидан ўз жойида чиқариладиган ажрим ушбу модданинг 4 , 5 ва 6-бандларида санаб ўтилган маълумотларни ўз ичига олиши керак.

Ажримнинг ёзувидаги хатолар ва аниқ кўриниб турган арифметик хатолар ушбу Кодекснинг 261-моддасида назарда тутилган тартибда тузатилади.

273-модда. Ажримнинг кўчирма нусхаларини тарафлар ва ишда иштирок этувчи шахсларга юбориш

Ажрим алоҳида суд ҳужжати тарзида чиқарилган ҳолларда, унинг кўчирма нусхалари тарафларга, ишда иштирок этувчи бошқа шахсларга, шунингдек у дахлдор бўлган ўзга шахсларга ажрим чиқарилган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай почта орқали ёки электрон ҳужжат тарзида юборилади.

274-модда. Ажримни ижро этиш

Суд ажрими, агар қонунда ёки суд томонидан бошқа муддат белгиланган бўлмаса, дарҳол ижро этилади.

275-модда. Суднинг хусусий ажрими

Ишни кўриш чоғида давлат органининг ёки бошқа органнинг, ташкилотнинг, мансабдор шахснинг ёки фуқаронинг фаолиятида қонунчилик ҳужжатлари бузилганлиги аниқланган тақдирда, уларнинг ишда иштирокидан қатъи назар, суд хусусий ажрим чиқаришга ҳақлидир.

Хусусий ажрим билан суд тегишли органдан ёки мансабдор шахсдан қонунчилик ҳужжатларининг бузилишида айбдор бўлган шахсларни жавобгарликка тортиш тўғрисидаги масалани ўзларининг ваколатига мувофиқ кўриб чиқишни талаб қилиши мумкин.

Хусусий ажрим тегишли давлат органларига ва бошқа органларга, ташкилотларга, мансабдор шахсларга юборилади, улар кўрилган чоралар тўғрисида бир ойлик муддатда судга хабар қилиши шарт.

Суднинг хусусий ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

Агар суд ишни кўраётганида шахсларнинг хатти-ҳаракатларида жиноят аломатларини аниқласа, у жиноят ишини қўзғатиш тўғрисидаги масалани ҳал этиш учун бу ҳақда прокурорга тегишли материалларни илова қилган ҳолда хабар қилади.

25-боб. Суд баённомалари

276-модда. Баённома юритиш шартлиги

Ҳар бир суд мажлиси тўғрисида, шунингдек суд мажлиси залидан ташқарида қилинган ҳар бир алоҳида процессуал ҳаракат тўғрисида баённома тузилади.

277-модда. Баённома мазмуни

Суд мажлиси баённомасида иш муҳокамасининг ёки алоҳида процессуал ҳаракатларни амалга оширишнинг барча муҳим жиҳатлари акс эттирилиши керак. Суд мажлиси баённомасида қуйидагилар кўрсатилади:

1) суд мажлиси бўлиб ўтган йил, ой, кун ва жой;

2) суд мажлиси бошланган ва тамомланган вақт;

3) ишни кўраётган суднинг номи, судьянинг фамилияси, исми ва отасининг исми, ҳамда суд мажлисининг котиби;

4) ишнинг номи ва рақами;

5) ишда иштирок этувчи шахсларнинг ва одил судловга кўмаклашаётган шахсларнинг келган-келмаганлиги тўғрисидаги маълумотлар;

6) суднинг тарафлар ва процесснинг бошқа иштирокчиларига уларнинг процессуал ҳуқуқ ва мажбуриятларини тушунтирганлиги;

7) ушбу модданинг 5-бандида кўрсатилган шахсларга суд чақирув қоғозлари ва бошқа хабарномалар топширилганлиги тўғрисидаги ҳамда улар суд мажлисига келмаганлигининг сабаблари ҳақидаги маълумотлар;

8) раислик қилувчининг барча фармойишлари ва суднинг алоҳида хонага (маслаҳатхонага) чиқмасдан чиқарган ажримлари;

9) ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари;

10) судга тақдим этилган барча ашёвий, ёзма ва рақамли далиллар, экспертларнинг ёзма хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари тўғрисидаги маълумотлар;

11) ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари, гувоҳларнинг кўрсатувлари, экспертларнинг ўз хулосаларини оғзаки тушунтиришлари, мутахассисларнинг тушунтиришлари, ашёвий, ёзма ва рақамли далилларни кўздан кечиришга оид маълумотлар;

12) суд музокараларининг мазмуни ва прокурорнинг фикри;

13) суднинг ҳал қилув қарори, ажрими ёки қарори ўқиб эшиттирилганлиги тўғрисидаги маълумотлар.

Суд мажлиси баённомасида бошқа маълумотлар ҳам кўрсатилиши мумкин.

Суд мажлиси аудио- ёки видеоёзувга олинган тақдирда, суд мажлиси баённомасига суд мажлисида ёзиб олиш техника воситаларидан фойдаланилганлиги тўғрисида белги қўйилади.

Суд мажлисининг баённомаси аудио- ва видеоёзув воситаларидан фойдаланган ҳолда тўхтовсиз ёзиб борилади.

Аудио- ва видеоёзув сақланаётган электрон ёки бошқа манбалар суд мажлиси баённомасига ёки алоҳида процессуал ҳаракатларни бажариш ҳақидаги баённомага қўшиб қўйилади, унга тегишли ёзув киритилади.

Суд мажлиси видеоконференцалоқа режимида ўтказилган тақдирда, суд мажлиси баённомасида ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилганлардан ташқари:

суд мажлиси видеоконференцалоқа режимида ўтказилганлиги тўғрисидаги;

суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказишда кўмаклашаётган суднинг номи ҳақидаги;

ишда иштирок этувчи шахслар ва суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказишга кўмаклашаётган, судга келган суд процессининг бошқа иштирокчилари тўғрисидаги;

суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказилишига кўмаклашаётган суднинг ва ишни кўраётган суднинг ахборот-коммуникация технологиялари бўйича ходимлари ҳақидаги маълумотлар ҳам кўрсатилиши керак.

278-модда. Баённома тузиш

Баённома суд мажлиси котиби томонидан суд мажлисининг ўзида ёки суд мажлиси залидан ташқарида алоҳида процессуал ҳаракат бажарилганида юритилади.

Ишда иштирок этувчи шахслар ўзлари иш учун аҳамиятга эга деб ҳисобланган ҳолатларни баённомага киритиш тўғрисида илтимосномалар беришга ҳақли.

Тарафларнинг, учинчи шахсларнинг ўзлари қўйган талаблардан бутунлай ёки қисман воз кечганлиги ҳақидаги, қўйилган талабларни тан олиши, ишни келишув битими ёки медиатив келишув билан тамомлаш тўғрисидаги аризалари баённомага киритилади. Баённома суд мажлиси тамом бўлганидан ёки алоҳида процессуал ҳаракат амалга оширилганидан кейин кечи билан уч кунда раислик қилувчи ва суд мажлисининг котиби томонидан имзоланиши керак. Киритилган барча ўзгаришлар, тузатишлар, қўшимчалар баённомада изоҳланиши керак.

279-модда. Баённома юзасидан фикр-мулоҳаза билдириш

Ишда иштирок этувчи шахслар суд мажлисининг баённомаси билан танишиб чиқишга ва унда йўл қўйилган хатоликларни ёки унинг тўлиқ эмаслигини у имзоланган кундан эътиборан беш кун ичида кўрсатиб, баённома юзасидан ёзма равишда фикр-мулоҳазалар билдиришга ҳақли.

Баённомага доир берилган фикр-мулоҳазаларни раислик қилувчи кўриб чиқади ва у ушбу фикрларга қўшилган тақдирда, бу фикр-мулоҳазаларнинг тўғрилигини тасдиқлайди ҳамда уларни суд мажлисининг баённомасига қўшиб қўяди.

Раислик қилувчи берилган фикр-мулоҳазаларга қўшилмаса, улар суд мажлисида кўриб чиқилади. Берилган фикр-мулоҳазалар барча ҳолларда ҳам ишга қўшиб қўйилиши керак.

Баённомага доир фикр-мулоҳазалар улар топширилган кундан эътиборан етти кун ичида ишда иштирок этувчи шахсларни хабардор қилган ҳолда кўриб чиқилиши керак. Бироқ, ишда иштирок этувчи шахсларнинг келмаганлиги баённома юзасидан билдирилган фикр-мулоҳазалар тўғрисидаги аризани кўриб чиқишга тўсқинлик қилмайди.

Суд процесси иштирокчилари суд мажлисининг аудио- ёки видеоёзуви билан танишиш ҳуқуқига эга.

Суд мажлисининг аудио- ёки видеоёзувлари кўчирма нусхаси суд процесси иштирокчиларига ишни кўрган суднинг рухсати билан берилади.

25 1 -боб. Соддалаштирилган тартибда иш юритиш

279 1 -модда. Ишни соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқиш

Соддалаштирилган иш юритиш тартибидаги иш ушбу Кодексда назарда тутилган даъво ишини юритишнинг умумий қоидаларига кўра, мазкур бобда белгиланган ўзига хос хусусиятлар ҳисобга олинган ҳолда суд томонидан кўриб чиқилади.

279 2 -модда. Соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқиладиган ишлар

Агар даъвонинг баҳоси юридик шахсларга нисбатан базавий ҳисоблаш миқдорининг бир юз эллик бараваридан, якка тартибдаги тадбиркорларга нисбатан юз бараваридан, жисмоний шахсларга нисбатан эса эллик бараваридан ошмаса, даъво аризалари бўйича ишлар соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқилиши лозим.

Агар ушбу модданинг учинчи ва бешинчи қисмларида кўрсатилган ҳолатлар мавжуд бўлмаса, даъвогарнинг илтимосномасига кўра, жавобгарнинг розилиги билан бошқа ишлар ҳам соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқилиши мумкин.

Агар ишни соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқиш чоғида қуйидаги ҳолатлар белгиланадиган бўлса, суд ишни даъво ишини юритишнинг умумий қоидалари бўйича кўриш ҳақида ажрим чиқаради:

1) ишни соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқиш давлат сирининг, тижорат сирининг ёки қонун билан қўриқланадиган бошқа сирнинг ошкор этилишига олиб келиши мумкин бўлса;

2) қўшимча ҳолатларни аниқлаш ёки қўшимча далилларни текшириш, шунингдек далилларни улар турган жойда кўздан кечириш ва текшириш, экспертиза тайинлаш ёки гувоҳларнинг кўрсатувларини эшитиш зарур бўлса;

3) билдирилган талаб бошқа талаблар билан боғлиқ бўлса, шу жумладан учинчи шахсларга тааллуқли бўлса ёки мазкур иш бўйича қабул қилинган суд ҳужжати билан учинчи шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатлари бузилиши мумкин бўлса;

4) ишни соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқиш чоғида ушбу бобда белгиланган қоидалар бўйича кўриб чиқилиши лозим бўлмаган қарши даъво берилган бўлса.

Ишни даъво ишини юритишнинг умумий қоидалари бўйича кўришга ўтиш тўғрисидаги ажримда умумий тартибга ўтиш учун асослар кўрсатилади. Ажрим чиқарилганидан кейин ишни кўриш бошидан бошланади.

Ўзаро боғлиқ бўлган бир нечта талаб билдирилган бўлиб, улардан бири ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган талабларга тааллуқли бўлган, бошқалари эса уларга тааллуқли бўлмаган тақдирда, барча талаблар даъво ишини юритишнинг ушбу Кодексда белгиланган умумий қоидалари бўйича кўрилиши лозим.

Ишни кўриш муддати ишни даъво ишини юритишнинг умумий қоидалари бўйича кўриб чиқиш тўғрисида ажрим чиқарилган кундан эътиборан ҳисобланади.

279 3 -модда. Соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқиладиган иш бўйича даъво аризасига доир талаблар

Соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқиладиган иш бўйича даъво аризаси ушбу Кодекснинг 189-моддасида назарда тутилган талабларга мувофиқ бўлиши керак.

Соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқиладиган иш бўйича даъво аризасига ушбу Кодекснинг 191-моддасида назарда тутилган ҳужжатлар илова қилинади.

279 4 -модда. Ишни соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқишнинг ўзига хос хусусиятлари

Аризани иш юритишга қабул қилиш ва иш қўзғатиш тўғрисида суд ажрим чиқаради, ажримда иш соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўрилишини ҳамда иш кўриб чиқиладиган санани кўрсатади.

Суд аризани иш юритишга қабул қилиш ва иш қўзғатиш ҳақидаги ажримда жавобгарга даъво аризасига доир ёзма фикрини ҳал қилув қарори қабул қилингунига қадар тақдим этиши зарурлигини кўрсатади.

Суд ажрим билан бир вақтда жавобгарга даъво аризасининг (аризанинг) кўчирма нусхасини ва унга илова қилинган ҳужжатларнинг кўчирма нусхаларини дарҳол почта орқали ёки электрон ҳужжат тарзида ахборот тизими орқали юборади.

Жавобгар даъво аризасига доир ёзма фикрини судга ўзи асосланаётган ҳужжатлар ва далилларни илова қилган ҳолда тақдим этишга ҳақли.

Ёзма фикрга унинг кўчирма нусхаси даъвогарга юборилганлигини тасдиқловчи ҳужжат илова қилинади. Даъво аризасига доир ёзма фикр жавобгар ёки унинг вакили томонидан имзоланади. Вакил томонидан имзоланган ёзма фикрга унинг ваколатларини тасдиқловчи ишончнома ёки бошқа ҳужжат илова қилинади.

Жавобгар томонидан даъво аризасига доир ёзма фикр тақдим этилмаганлиги даъво аризасини соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқишга тўсқинлик қилмайди.

Соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқилаётган иш аризани иш юритишга қабул қилиш ва иш қўзғатиш ҳақида ажрим чиқарилган кундан эътиборан йигирма кундан ошмаган муддатда судья томонидан якка тартибда кўриб чиқилади.

Ишни соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқиш муддати узайтирилмайди.

Суд соддалаштирилган иш юритиш тартибидаги ишни суд муҳокамасини ўтказмасдан, тарафларни чақиртирмасдан ва уларнинг тушунтиришларини эшитмасдан кўриб чиқади.

Суд тарафлар томонидан тақдим этилган ҳужжатларда баён қилинган тушунтиришларни, эътирозларни ва (ёки) важларни текширади, далиллар билан танишади ҳамда ҳал қилув қарорини қабул қилади.

279 5 -модда. Соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқилган иш бўйича ҳал қилув қарори

Соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқилган иш бўйича ҳал қилув қарори ушбу Кодекснинг 23-бобида назарда тутилган умумий қоидаларга кўра, мазкур бобда белгиланган ўзига хос хусусиятлар ҳисобга олинган ҳолда суд томонидан қабул қилинади.

Соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқилган иш бўйича ҳал қилув қарори, агар апелляция шикояти (протести) берилмаган бўлса, қабул қилинганидан кейин ўн кун ўтгач қонуний кучга киради.

Соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқилган иш бўйича ҳал қилув қарори суд томонидан ушбу Кодекс V бўлимининг қоидаларига кўра бериладиган ижро варақаси асосида ижро этилиши лозим.

Апелляция шикояти (протести) берилган тақдирда ҳал қилув қарори, агар у бекор қилинмаган бўлса, апелляция инстанцияси судининг қарори қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради.

Соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқилган иш бўйича ҳал қилув қарори ушбу Кодекснинг IV бўлимида назарда тутилган қоидаларга асосан апелляция ва кассация тартибида, шу жумладан кассация инстанцияси судида такроран, шунингдек янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриб чиқилиши мумкин.

26-боб. Сиртдан иш юритиш

280-модда. Сиртдан иш юритиш асослари

Суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар суд мажлисига келмаган, келмаганлигининг узрли сабаблари борлиги ҳақида хабар бермаган ва ишни унинг иштирокисиз кўриш тўғрисида сўрамаган тақдирда, агар даъвогар бунга эътироз билдирмаса, иш сиртдан иш юритиш тартибида кўрилиши мумкин. Ишни бундай тартибда кўриш ҳақида суд ажрим чиқаради. Жавобгар тегишли тарзда хабардор қилинганлиги ҳақида ишда маълумот бўлиши керак.

Ишда бир нечта жавобгар иштирок этган ва суд мажлисига барча жавобгарлар келмаган тақдирда, иш сиртдан иш юритиш тартибида кўрилиши мумкин.

281-модда. Судга келган тарафнинг ҳуқуқлари

Агар суд мажлисига келган даъвогар ишни жавобгар иштирокисиз сиртдан иш юритиш тартибида кўришга рози бўлмаса, суд ишнинг муҳокамасини кейинга қолдиради ва келмаган жавобгарга янги суд муҳокамасининг вақти ва жойи ҳақида такроран хабар юборади.

Тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар суд мажлисига такроран келмаса, суд даъвогарнинг фикридан қатъи назар, ишни сиртдан иш юритиш тартибида кўради.

282-модда. Сиртдан иш юритиш тартиби

Иш сиртдан иш юритиш тартибида кўрилганида суд ишдаги мавжуд далилларни текшириш билан кифояланади, ишда иштирок этувчи шахсларнинг важлари ва илтимосларини эътиборга олиб, ҳал қилув қарори чиқаради, бу ҳал қилув қарори сиртдан чиқарилган деб аталади.

Даъвогар томонидан даъвонинг предмети ёки асоси, даъво талаблари миқдори ўзгартирилганда суд мазкур суд мажлисида ишни сиртдан иш юритиш тартибида кўришга ҳақли эмас. Бу ҳолда ишни кўриш даъво аризасини даъво предмети ёки асоси, даъво талаблари миқдори ўзгартирилган ҳолда жавобгарга топшириш учун кейинга қолдирилади.

Агар суд мажлисига келмаган жавобгардан ишни унинг иштирокисиз кўриш ҳақида ариза келиб тушса, иш сиртдан иш юритиш тартибида эмас, умумий тартибда кўрилиши лозим.

283-модда. Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорининг мазмуни

Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорининг мазмуни ушбу Кодекс 253-моддасининг қоидалари билан белгиланади. Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорининг хулоса қисмида ушбу ҳал қилув қарорини қайта кўриб чиқиш ҳақида ариза бериш муддати ва тартиби кўрсатилган бўлиши керак.

284-модда. Ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаларини юбориш

Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси тарафларга ушбу қарор чиқарилган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай топширилганлиги маълум қилинадиган буюртма хат орқали юборилади ёки тилхат олиб топширилади, ушбу шахсларнинг электрон манзиллари мавжуд бўлган тақдирда эса у электрон ҳужжат тарзида юборилиши мумкин.

285-модда. Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини қайта кўриб чиқиш тўғрисидаги ариза

Жавобгар сиртдан ҳал қилув қарорини қабул қилган судга шу ҳал қилув қарори қабул қилинганидан кейин ўн беш кун ичида уни қайта кўриб чиқиш тўғрисида ариза беришга ҳақли.

Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини қайта кўриб чиқиш тўғрисидаги ариза ушбу Кодекснинг 287 — 291-моддаларида назарда тутилган тартибда кўриб чиқилади.

285 1 -модда. Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарори устидан шикоят қилиш (протест келтириш)

Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарори устидан ушбу Кодексда назарда тутилган тартибда шикоят (протест) берилиши мумкин.

286-модда. Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини қайта кўриб чиқиш тўғрисидаги аризанинг мазмуни

Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини қайта кўриб чиқиш тўғрисидаги аризада қуйидагилар бўлиши керак:

1) сиртдан ҳал қилув қарори қабул қилган суднинг номи;

2) ариза бераётган жавобгарнинг фамилияси, исми, отасининг исми (номи), яшаш жойи (жойлашган ери, почта манзили);

3) суд мажлисига узрли сабабларга кўра келмаганликдан далолат берувчи ҳолатларнинг рўйхати ва уларни тасдиқловчи далиллар, шунингдек сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорининг мазмунига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган далиллар рўйхати;

4) ариза берувчи жавобгарнинг илтимоси;

5) аризага илова қилинган материалларнинг рўйхати.

Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини қайта кўриб чиқиш тўғрисидаги ариза жавобгар ёки унинг вакили томонидан имзоланади.

Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини қайта кўриб чиқиш тўғрисидаги ариза ишда иштирок этувчи шахсларнинг сонига мутаносиб миқдордаги кўчирма нусхалари билан бирга судга берилади, бундан электрон ҳужжат тарзида юбориладиган ариза мустасно. Ариза учун давлат божи тўланмайди.

287-модда. Суднинг аризани қабул қилганидан кейинги ҳаракатлари

Суд ишда иштирок этувчи шахсларни сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини қайта кўриб чиқиш тўғрисидаги аризани кўриб чиқиш вақти ва жойи ҳақида хабардор қилади, уларга ушбу ариза ва унга илова қилинган материалларнинг кўчирма нусхаларини юборади.

288-модда. Аризани кўриб чиқиш

Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини қайта кўриб чиқиш тўғрисидаги ариза у келиб тушган пайтдан эътиборан ўн кун ичида суд мажлисида кўриб чиқилади. Суд мажлисининг вақти ва жойи ҳақида хабардор қилинган шахсларнинг келмаганлиги аризани кўриб чиқиш учун тўсқинлик қилмайди.

Суд аризани кўриб чиқиб, ажрим чиқаради. Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини бекор қилиш ҳақидаги ёки сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини бекор қилишни рад этиш тўғрисидаги ажрим устидан шикоят қилинмайди (протест келтирилмайди).

289-модда. Суднинг ваколатлари

Суд сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини қайта кўриб чиқиш тўғрисидаги аризани кўриб чиқиб, ўзининг ажрими билан:

аризани қаноатлантирмай қолдиришга;

сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини бекор қилиш ва ишни илгариги таркибдаги ёки бошқа таркибдаги суд томонидан мазмунан кўриб чиқишни тиклашга ҳақли.

290-модда. Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини бекор қилиш асослари

Агар сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги аризани кўриб чиқишда суд тарафнинг суд мажлисига келмаганлигига узрли сабаблар борлигини ва бу ҳақда судни ўз вақтида хабардор қилиш имконияти бўлмаганлигини ҳамда тараф сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорининг мазмунига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган далилларни тақдим қилаётганлигини аниқласа, сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарори бекор қилиниб, ишни мазмунан кўриб чиқиш тикланиши лозим.

291-модда. Ишни кўриб чиқишни тиклаш

Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарори ушбу қарорни қабул қилган суд томонидан бекор қилинган тақдирда, ишни мазмунан кўриб чиқиш тикланади ва мазкур Кодексда назарда тутилган қоидалар асосида олиб борилади.

Суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар суд мажлисига келмаган тақдирда, иш янгидан кўриб чиқилганда қабул қилинган ҳал қилув қарори сиртдан қабул қилинган деб тан олинмайди. Жавобгар бу ҳал қилув қарори сиртдан қабул қилинган қарор сифатида қайта кўриб чиқилишини сўраб, ариза беришга ҳақли эмас.

292-модда. Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорининг қонуний кучи

Сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарори ушбу Кодекснинг 264-моддасида назарда тутилган қоидаларга мувофиқ қонуний кучга киради.

3-кичик бўлим. Алоҳида тартибда иш юритиш

27-боб. Умумий қоидалар

293-модда. Суд томонидан алоҳида иш юритиш тартибида кўриб чиқиладиган ишлар

Суд томонидан алоҳида иш юритиш тартибида кўриб чиқиладиган ишлар жумласига қуйидагилар киради:

1) юридик аҳамиятга эга бўлган фактларни аниқлаш тўғрисидаги;

2) болани фарзандликка олиш (бундан буён матнда фарзандликка олиш деб юритилади) ҳақидаги;

3) фуқарони бедарак йўқолган деб топиш ва фуқарони вафот этган деб эълон қилиш тўғрисидаги;

4) фуқарони муомала лаёқати чекланган ёки муомалага лаёқатсиз деб топиш ҳақидаги;

5) шахсни ғайриихтиёрий тартибда психиатрия стационарига ётқизиш тўғрисидаги ёки унинг ушбу муассасада ётиши муддатини узайтириш ҳақидаги;

6) шахсни сил касаллигига қарши кураш муассасасининг ихтисослаштирилган бўлимига ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш тўғрисидаги ёки унинг ушбу муассасада ётиши муддатини узайтириш ҳақидаги;

7) вояга етмаган шахсни тўлиқ муомалага лаёқатли деб эълон қилиш (эмансипация) тўғрисидаги;

8) мол-мулкни (ашёни) эгасиз деб топиш ҳақидаги;

9) тақдим этувчига деб берилган ҳужжатлар йўқолган тақдирда, улар бўйича ҳуқуқларни тиклаш (чақириб иш юритиш) тўғрисидаги;

10) йўқолган суд ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги.

294-модда. Алоҳида юритиладиган ишларни кўриб чиқиш тартиби

Ушбу Кодекснинг 293-моддасида санаб ўтилган ишлар судларда ушбу Кодекснинг 27 — 37-бобларида кўрсатилган истисно ва қўшимчалар билан фуқаролик суд ишларини юритишнинг умумий қоидаларига мувофиқ кўриб чиқилади.

28-боб. Юридик аҳамиятга эга бўлган фактларни аниқлаш

295-модда. Суд томонидан кўриб чиқиладиган, юридик аҳамиятга эга бўлган фактларни аниқлаш тўғрисидаги ишлар

Суд фуқароларнинг ёки ташкилотларнинг шахсий, мулкий ҳуқуқлари юзага келишига, ўзгаришига ёки тугашига сабаб бўладиган фактларни аниқлайди.

Суд:

1) шахсларнинг қариндошлик алоқалари;

2) шахс бировнинг қарамоғида эканлиги;

3) оталикни тан олиш (белгилаш), боланинг у ёки бу онадан туғилганлиги, шунингдек туғилган вақти;

4) фарзандликка олишни, никоҳни, никоҳдан ажратишни ва ўлимни қайд этилганлиги;

5) эр-хотиндан бири вафот этганлиги оқибатида фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органларида никоҳни рўйхатдан ўтказиш мумкин бўлмай қолса, қонунда белгиланган ҳолларда уларнинг ҳақиқатда никоҳ муносабатларида бўлганлиги;

6) шахснинг ҳуқуқини белгиловчи ҳужжатларда (бундан жамоат бирлашмаларига аъзолик билетлари, ҳарбий ҳужжатлар, паспортлар ёки идентификацияловчи ID-карталар, фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органлари берадиган гувоҳномалар мустасно) кўрсатилган фамилияси, исми ёки отасининг исми унинг паспортидаги ёки идентификацияловчи ID-картасидаги ёхуд туғилганлик тўғрисидаги гувоҳномасидаги фамилияси, исми ёки отасининг исми билан мос келмаган тақдирда, мазкур ҳужжатларнинг унга тегишлилиги ёхуд тегишли эмаслиги;

7) бахтсиз ҳодиса;

8) иморатга хусусий мулк ҳуқуқи асосида эгалик қилиш;

9) меросни қабул қилиш ва мероснинг очилиш жойи фактларини аниқлаш тўғрисидаги ишларни кўради.

Агар қонунчиликда уларни белгилашнинг бошқача тартиби назарда тутилмаган бўлса, суд юридик аҳамиятга эга бўлган бошқа фактларни ҳам белгилаши мумкин.

Аризачи юридик аҳамиятга эга бўлган фактларни тасдиқлайдиган зарур ҳужжатларни бошқача тартибда олиши мумкин бўлмаган ёхуд йўқотилган ҳужжатларни тиклашнинг имкони бўлмаган тақдирдагина суд ушбу фактларни аниқлайди.

296-модда. Ариза бериш ва унинг мазмуни

Юридик аҳамиятга эга бўлган фактни белгилаш тўғрисидаги ишлар бўйича ариза аризачи яшаб турган жойдаги судга берилади.

Аризада муайян фактни аниқлаш аризачига қандай мақсадлар учун зарур эканлиги кўрсатилиши, шунингдек аризачининг тегишли ҳужжатларни олиш имкониятига эга эмаслигини ёхуд йўқолган ҳужжатларни тиклаб бўлмаслигини тасдиқловчи далиллар келтирилиши керак.

297-модда. Факт аниқланганлиги тўғрисидаги ҳал қилув қарори

Суднинг ҳал қилув қарорида: суд томонидан аниқланган факт, унинг қандай мақсадда аниқланганлиги, шунингдек мазкур фактни аниқлаш учун суд қандай далилларга асосланганлиги кўрсатилиши керак.

Фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органларида қайд этилиши ёки бошқа органларда расмийлаштирилиши лозим бўлган фактларнинг аниқланганлиги тўғрисидаги суднинг ҳал қилув қарори ушбу органлар томонидан бериладиган ҳужжатларнинг ўрнига ўтмаганда, ана шундай қайд қилиш ёки расмийлаштириш учун асос бўлиб хизмат қилади.

29-боб. Фарзандликка олиш

298-модда. Ариза бериш

Фарзандликка олиш тўғрисидаги ариза болани фарзандликка олишни истаган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари томонидан фарзандликка олинаётган боланинг яшаш (турган) жойидаги фуқаролик ишлари бўйича туманлараро, туман (шаҳар) судига берилади.

Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлган болани фарзандликка олишни истовчи Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида доимий яшаётган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, чет эл фуқаролари ёки фуқаролиги бўлмаган шахслар фарзандликка олиш тўғрисидаги аризани фарзандликка олинаётган боланинг яшаш (турган) жойидаги тегишинча Қорақалпоғистон Республикаси судига, вилоятлар ёки Тошкент шаҳар судларига беради.

299-модда. Аризанинг мазмуни

Фарзандликка олиш тўғрисидаги аризада қуйидагилар кўрсатилган бўлиши керак:

фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) фамилияси, исми, отасининг исми, уларнинг (унинг) яшаш жойи;

фарзандликка олинаётган боланинг фамилияси, исми, отасининг исми ва туғилган санаси, унинг яшаш (турган) жойи, фарзандликка олинаётган боланинг ота-онаси тўғрисидаги, ака-ука ва опа-сингиллари борлиги ёки йўқлиги ҳақидаги маълумотлар;

фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) фарзандликка олиш тўғрисидаги илтимосини асословчи ҳолатлар ва мазкур ҳолатларни тасдиқловчи далиллар;

фарзандликка олувчилар (олувчи) боланинг туғилганлик тўғрисидаги далолатнома ёзувига тегишли ўзгартиришлар киритишни истаган тақдирда — фарзандликка олинаётган боланинг фамилиясини, исмини, отасининг исмини, туғилган санасини (кўпи билан бир йилга), фарзандликка олинаётган боланинг туғилган жойини (агар бола ўн ёшдан ошмаган бўлса) ўзгартириш ҳақидаги, боланинг туғилганлик тўғрисидаги далолатнома ёзувига фарзандликка олувчиларни (олувчини) ота-она (ота ёки она) сифатида қайд этиш ҳақидаги илтимос.

Фарзандликка олиш тўғрисидаги ариза фарзандликка олувчилар (олувчи) томонидан имзоланади.

300-модда. Аризага илова қилинадиган ҳужжатлар

Фарзандликка олиш тўғрисидаги аризага қуйидагилар илова қилинган бўлиши керак:

никоҳда турган шахслар (шахс) томонидан фарзандликка олинганда — фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) никоҳ тузилганлиги тўғрисидаги гувоҳномасининг кўчирма нусхаси;

эр-хотиндан бири томонидан фарзандликка олинганда — бошқасининг розилиги. Агар эр-хотин оилавий муносабатларни тугатган, бир йилдан ортиқ бирга яшамаётган бўлса ва эрнинг (хотиннинг) яшаш (турган) жойи номаълум бўлса, шунингдек бу ҳолатларни тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлса, фарзандликка олишда унинг розилиги талаб қилинмайди;

никоҳда турмаган шахс томонидан фарзандликка олинганда — фарзандликка олувчи паспортининг ёки идентификацияловчи ID-картасининг кўчирма нусхаси ва никоҳда турмаслиги ҳақидаги маълумотнома;

фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) соғлиғи ҳолати тўғрисидаги тиббий хулоса (психиатрия, сил касаллигига қарши кураш ва наркология муассасаларидан, шунингдек ОИТСга қарши кураш марказидан маълумотномалар);

фуқаро фарзандликка олишга номзод сифатида ҳисобга қўйилганлиги тўғрисидаги ҳужжат, бундан Ўзбекистон Республикаси Оила кодекси 154-моддасининг иккинчи — бешинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳоллар мустасно;

фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) иш жойидан эгаллаб турган лавозими ва иш ҳақи тўғрисидаги маълумотнома ёки бошқа даромад манбалари ҳақидаги маълумотнома;

турар жойга бўлган мулк ҳуқуқини ёки турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат.

Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг бошқа давлат фуқароси бўлган болани фарзандликка олиш тўғрисидаги аризасига ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган ҳужжатлардан ташқари қуйидагилар илова қилинади:

фарзандликка олинаётган боланинг Ўзбекистон Республикаси ҳудудида доимий яшаши учун Ўзбекистон Республикаси ваколатли органининг розилиги;

фарзандликка олинаётган бола қонуний вакилининг ва бола қайси давлат фуқароси бўлса, ўша давлат ваколатли органининг розилиги;

фарзандликка олинаётган боланинг туғилганлик тўғрисидаги далолатнома ёзувидан кўчирма;

фарзандликка олинаётган боланинг соғлиғи ҳолати, жисмоний ва ақлий ривожланиши ҳақидаги тиббий хулоса;

ўн ёшга тўлган фарзандликка олинаётган боланинг фарзандликка олинишига, шунингдек фамилияси, исми, отасининг исми ўзгартирилиши мумкинлигига ва фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) унинг ота-онаси (отаси ёки онаси) сифатида қайд этилишига розилиги, бундан Ўзбекистон Республикаси Оила кодексининг 156-моддасида назарда тутилган ҳоллар мустасно.

Ушбу модда иккинчи қисмининг учинчи , тўртинчи ва бешинчи хатбошиларида кўрсатилган ҳужжатлар белгиланган тартибда легализация қилиниши ёхуд уларга белгиланган тартибда апостиль қўйилган бўлиши керак. Бунда тақдим этиладиган ҳужжатлар Ўзбекистон Республикасининг давлат тилига таржима қилинган ва нотариал тасдиқланган бўлиши керак. Агар ушбу модда иккинчи қисмининг бешинчи хатбошисида кўрсатилган ҳужжат Ўзбекистон Республикаси ҳудудида берилган бўлса, легализация қилиниши ёки апостиль қўйилиши ҳамда таржима қилинган бўлиши тўғрисидаги талаблар ушбу ҳужжатга нисбатан татбиқ этилмайди.

Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида доимий яшовчи Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, чет эл фуқаролари ёки фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлган болани фарзандликка олиш тўғрисидаги аризасига ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган ҳужжатлар, шунингдек фарзандликка олувчилар қайси давлат фуқароси бўлса, ўша давлат (бола Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида доимий яшовчи Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, фуқаролиги бўлмаган шахслар томонидан фарзандликка олинаётганда — ушбу шахслар қайси давлатда доимий яшаш жойига эга бўлса, ўша давлат) ваколатли органининг уларнинг яшаш шароитлари ҳақидаги ва фарзандликка олувчи бўла олиш имкониятлари тўғрисидаги хулосаси, тегишли давлат ваколатли органининг фарзандликка олинаётган боланинг ушбу давлатга кириши ва мазкур давлат ҳудудида доимий яшаши учун рухсатномаси, фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) Ўзбекистон Республикасининг хориждаги дипломатик ваколатхонаси вакилларига фарзандликка олинган бола ҳақида ахборот бериш ва бола билан мулоқот қилиш имкониятини бериш тўғрисидаги нотариал тасдиқланган мажбурияти илова қилинади.

Чет эл фуқаролари бўлган ёки фуқаролиги бўлмаган фарзандликка олувчи шахслар томонидан тақдим этиладиган ҳужжатлар белгиланган тартибда легализация қилиниши ёхуд уларга белгиланган тартибда апостиль қўйилган бўлиши керак. Бунда тақдим этиладиган ҳужжатлар Ўзбекистон Республикасининг давлат тилига таржима қилинган ва нотариал тасдиқланган бўлиши керак.

Ушбу модданинг биринчи , иккинчи ва тўртинчи қисмларида кўрсатилган ҳужжатлар судга икки нусхада тақдим этилади.

301-модда. Ишни суд муҳокамасига тайёрлаш

Судья ишни суд муҳокамасига тайёрлашда ажрим чиқаради, унга кўра фарзандликка олинаётган боланинг яшаш (турган) жойидаги васийлик ва ҳомийлик органлари зиммасига фарзандликка олишнинг асосли эканлиги ва фарзандликка олинаётган боланинг энг устун манфаатларига мувофиқлиги тўғрисида судга хулоса тақдим этиш мажбурияти юкланади.

Васийлик ва ҳомийлик органининг фарзандликка олишнинг асосли эканлиги тўғрисидаги ва фарзандликка олинаётган боланинг энг устун манфаатларига мувофиқлиги ҳақидаги хулосасига қуйидагилар илова қилинган бўлиши керак:

фарзандликка олинаётган боланинг яшаш (турган) жойи ёки фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) яшаш жойи бўйича васийлик ва ҳомийлик органи томонидан тузилган фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) яшаш шароитларини текшириш далолатномаси. Фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) яшаш шароитларини текшириш далолатномасида бошқа маълумотлар билан бирга Ўзбекистон Республикаси Оила кодексининг 152-моддасида назарда тутилган фарзандликка олиш учун тўсиқлар борлиги ёки йўқлиги кўрсатилиши шарт;

фарзандликка олинаётган боланинг туғилганлик тўғрисидаги далолатнома ёзувидан кўчирма;

фарзандликка олинаётган боланинг соғлиғи ҳолати, жисмоний ва ақлий ривожланиши ҳақидаги тиббий хулоса;

ўн ёшга тўлган фарзандликка олинаётган боланинг фарзандликка олишга, шунингдек фамилияси, исми, отасининг исми ўзгартирилиши мумкинлигига ва фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) унинг ота-онаси (отаси ёки онаси) сифатида қайд этилишига розилиги, бундан Ўзбекистон Республикаси Оила кодексининг 156-моддасида назарда тутилган ҳоллар мустасно;

бола ота-онасининг (отасининг ёки онасининг) унинг фарзандликка олинишига розилиги, ўн олти ёшга тўлмаган ота-онанинг боласи фарзандликка олинаётганда эса ота-она қонуний вакилларининг ҳам розилиги, қонуний вакиллар мавжуд бўлмаган тақдирда эса васийлик ва ҳомийлик органининг розилиги, бундан Ўзбекистон Республикаси Оила кодексининг 160-моддасида назарда тутилган ҳоллар мустасно;

боланинг қариндошлари бўлмаган, Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида доимий яшовчи Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, чет эл фуқаролари ёки фуқаролиги бўлмаган шахслар томонидан фарзандликка олинганда ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни ва фарзандликка олишга номзодларни ҳисобга олиш бўйича маълумотлар базасида фарзандликка олинаётган бола тўғрисидаги маълумотлар мавжудлигини тасдиқловчи ҳужжат, шунингдек болани Ўзбекистон Республикаси фуқаролари оиласига тарбияга олиш ёки боланинг қариндошлари томонидан, ушбу қариндошларнинг фуқаролиги ва яшаш жойидан қатъи назар, фарзандликка олиниши имконияти мавжуд эмаслигини тасдиқловчи ҳужжатлар.

Бошқа давлат фуқароси бўлган болани ёки фуқаролиги бўлмаган шахс бўлган болани Ўзбекистон Республикаси фуқаролари томонидан фарзандликка олишда васийлик ва ҳомийлик органининг фарзандликка олиш асосли эканлиги тўғрисидаги ва фарзандликка олинаётган боланинг энг устун манфаатларига мувофиқлиги ҳақидаги хулосасига ушбу модда иккинчи қисмининг иккинчи хатбошисида кўрсатилган ҳужжат илова қилиниши керак.

Зарур бўлган ҳолларда, суд бошқа ҳужжатларни (маълумотларни) ҳам талаб қилиб олиши мумкин.

302-модда. Ишни кўриб чиқиш

Суд фарзандликка олиш тўғрисидаги ишларни фарзандликка олувчилар (олувчи), васийлик ва ҳомийлик органларининг вакиллари, шунингдек прокурор албатта иштирок этган ҳолда кўриб чиқади.

Зарур ҳолларда, суд фарзандликка олинаётган боланинг ота-онасини (отасини ёки онасини), унинг қариндошларини ва бошқа манфаатдор шахсларни, шунингдек ўн ёшга тўлган боланинг ўзини ишда иштирок этишга жалб қилиши мумкин.

Суд фарзандликка олиш тўғрисидаги ишларни суднинг ёпиқ мажлисида кўриб чиқади.

303-модда. Суднинг ҳал қилув қарори

Суд фарзандликка олиш тўғрисидаги ишни мазмунан кўриб чиқиб, фарзандликка олиш ҳақидаги аризани қаноатлантириш тўғрисида ёхуд уни қаноатлантиришни бутунлай ёки қисман рад этиш ҳақида ҳал қилув қарори чиқаради.

Фарзандликка олиш тўғрисидаги ариза қаноатлантирилган тақдирда, суднинг ҳал қилув қарорида фарзандликка олинган боланинг туғилганлигини қайд этиш дафтарига ўзгартиришлар киритиш учун зарур бўлган фарзандликка олинган ва фарзандликка олувчилар (олувчи) ҳақидаги барча маълумотлар кўрсатилади.

Бола битта шахс томонидан фарзандликка олинаётганда унинг энг устун манфаатларини кўзлаб, агар фарзандликка олувчи эркак бўлса, онасининг хоҳишига кўра ёки агар фарзандликка олувчи аёл бўлса, отасининг хоҳишига кўра, шунингдек агар фарзандликка олинаётган боланинг отаси ёки онаси вафот этган бўлса, вафот этган ота ёки она ота-онасининг (буванинг ёки бувининг) илтимосига кўра суднинг фарзандликка олиш тўғрисидаги қарорида фарзандликка олинган боланинг отаси ёки онаси билан ёхуд вафот этган отасининг ёки онасининг қариндошлари билан ҳуқуқий муносабатлари сақланиб қолиши кўрсатиб ўтилади.

Фарзандликка олиш тўғрисидаги ариза қаноатлантирилган тақдирда, фарзандликка олувчилар (олувчи) ва фарзандликка олинаётган боланинг ўзаро ҳуқуқ ва мажбуриятлари фарзандликка олинган боланинг туғилганлигини қайд этиш дафтарига зарур ўзгартишлар киритилган кундан эътиборан белгиланади.

Суд фарзандликка олиш тўғрисидаги ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан уч кун ичида ушбу ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхасини тегишли васийлик ва ҳомийлик органига ҳамда фарзандликка олинаётган боланинг туғилганлиги рўйхатга олинган жойдаги фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органига юбориши шарт.

304-модда. Фарзандликка олишнинг бекор қилиниши

Фарзандликка олишни бекор қилиш тўғрисидаги ишларни кўриб чиқиш ва ҳал этиш даъво ишларини юритиш тартибида ҳамда оила тўғрисидаги қонунчиликда кўрсатилган асослар бўйича амалга оширилади.

30-боб. Фуқарони бедарак йўқолган деб топиш ва фуқарони вафот этган деб эълон қилиш

305-модда. Ариза бериш ва унинг мазмуни

Фуқарони бедарак йўқолган деб топиш ёки вафот этган деб эълон қилиш тўғрисидаги ариза манфаатдор шахс томондан бедарак йўқолган фуқаронинг охирги маълум бўлган яшаш жойидаги судга берилади.

Суд фуқарони бедарак йўқолган деб топиш ёки вафот этган деб эълон қилиш тўғрисидаги аризани кўриб чиқишга қонунчиликда белгиланган муддатлар ўтганидан сўнг киришади.

Аризада фуқарони бедарак йўқолган деб топиш ёки уни вафот этган деб эълон қилиш аризачига қандай мақсадлар учун зарур эканлиги кўрсатилиши, шунингдек фуқаронинг бедарак йўқолганлигини тасдиқлайдиган ёхуд бедарак йўқолган шахсга ўлим хавфини солган ёки у муайян бахтсиз воқеа туфайли ҳалок бўлган деб тахмин қилишга асос бўладиган ҳолатлар баён қилиниши керак.

306-модда. Ишни суд муҳокамасига тайёрлаш

Судья ишни суд муҳокамасига тайёрлашда бедарак йўқолган шахс тўғрисида кимлар (қариндош-уруғлари, бирга ишловчилар ва бошқалар) маълумот бера олиши мумкинлигини аниқлайди, шунингдек бедарак йўқолганнинг маълум бўлган сўнгги яшаш жойи ва иш жойидаги тегишли ташкилотлардан (ички ишлар органларидан, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларидан) бедарак йўқолган шахс тўғрисида бор маълумотларни сўраб олади.

Судья аризани қабул қилиб олгач, айни вақтда васийлик ва ҳомийлик органига бедарак йўқолганнинг мол-мулкини сақлаш, шунингдек уни бошқариш учун шахсни тайинлашни таклиф қилиши мумкин.

307-модда. Иш муҳокамасида прокурорнинг иштироки

Фуқарони бедарак йўқолган деб топиш тўғрисидаги ёки фуқарони вафот этган деб эълон қилиш ҳақидаги ишлар албатта прокурорнинг иштирокида кўрилади.

308-модда. Суднинг ҳал қилув қарори

Суднинг фуқарони бедарак йўқолган деб топиш тўғрисидаги ҳал қилув қарори бедарак йўқолган шахснинг мол-мулки турган жойдаги васийлик ва ҳомийлик органининг бу мулкка нисбатан бошқарувчи тайинлаши учун асос бўлади.

Суднинг фуқарони вафот этган деб эълон қилиш тўғрисидаги ҳал қилув қарори фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органининг фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш дафтарига мазкур фуқарони вафот этган деб ёзиб қўйиш учун асос бўлади.

309-модда. Бедарак йўқолган деб топилган ёки вафот этган деб эълон қилинган фуқаро қайтиб келиши ёки унинг турган жойи аниқланиши оқибатлари

Бедарак йўқолган деб топилган ёки вафот этган деб эълон қилинган фуқаро қайтиб келган ёки унинг турган жойи аниқланган тақдирда, суд ўзининг илгариги ҳал қилув қарорини янги ҳал қилув қарори билан бекор қилади. Янги ҳал қилув қарори тегишинча мол-мулкка нисбатан бошқарувни ёки фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш дафтаридаги фуқаронинг вафотига доир ёзувни бекор қилиш учун асос бўлади.

31-боб. Фуқарони муомала лаёқати чекланган ёки муомалага лаёқатсиз деб топиш

310-модда. Ариза бериш

Спиртли ичимликлар, гиёҳвандлик моддалари ва психотроп моддаларни суиистеъмол қилиши натижасида фуқарони муомала лаёқати чекланган деб топиш тўғрисидаги ёки фуқарони руҳий ҳолати бузилганлиги (руҳий касаллиги ёхуд ақли заифлиги) туфайли муомалага лаёқатсиз деб топиш ҳақидаги иш унинг оила аъзолари, васийлик ва ҳомийлик органлари, прокурор, даволаш муассасалари ва бошқа давлат органлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари ҳамда жамоат бирлашмалари берган аризалар бўйича қўзғатилиши мумкин.

Фуқарони муомала лаёқати чекланган ёки муомалага лаёқатсиз деб топиш тўғрисидаги ариза мазкур фуқаро яшаб турган жойдаги, агар бу шахс даволаш муассасасига жойлаштирилган бўлса, мазкур муассаса жойлашган ҳудуддаги судга берилади.

311-модда. Аризанинг мазмуни

Фуқарони муомала лаёқати чекланган деб топиш тўғрисидаги аризада спиртли ичимликлар, гиёҳвандлик моддалари ва психотроп моддаларни суиистеъмол қилувчи шахс ўз оиласини моддий жиҳатдан оғир аҳволга солиб қўяётганлигидан далолат берувчи ҳолатлар баён этилиши керак.

Фуқарони муомалага лаёқатсиз деб топиш тўғрисидаги аризада шахснинг руҳий ҳолати бузилганлиги (руҳий касаллиги ёхуд ақли заифлиги), шунинг оқибатида у ўз хатти-ҳаракатларини англай олмаслигидан ёки бошқара олмаслигидан далолат берувчи ҳолатлар баён қилиниши керак.

312-модда. Ишни суд муҳокамасига тайёрлаш

Судья аризани олгач, ишни суд муҳокамасига тайёрлаш тартибида фуқаронинг руҳий ҳолати бузилганлиги (руҳий касаллиги ёки ақли заифлиги) тўғрисида етарли маълумотлар мавжуд бўлса, унинг руҳий аҳволини аниқлаш учун суд-психиатрия экспертизасини тайинлайди.

Фуқаро суд-психиатрия экспертизасини ўтишдан бош тортганда суд уни мажбурий тарзда экспертизага юбориш тўғрисида ажрим чиқариши мумкин.

313-модда. Ишни кўриб чиқиш

Суд фуқарони муомала лаёқати чекланган деб топиш тўғрисидаги ишни албатта мазкур фуқаронинг, прокурор ҳамда васийлик ва ҳомийлик органи вакилининг иштирокида кўради. Агар фуқаро суд мажлисига келмаса, ушбу Кодекс 186-моддасининг қоидалари қўлланади.

Суд фуқарони муомалага лаёқатсиз деб топиш тўғрисидаги ишни прокурор ҳамда васийлик ва ҳомийлик органининг вакили иштирокида кўриб чиқади. Иши кўриб чиқилаётган фуқаро, агар унинг соғлиғи ҳолати имкон берса, суд мажлисига чақирилади.

314-модда. Суднинг ҳал қилув қарори

Суднинг фуқарони муомала лаёқати чекланган ёки муомалага лаёқатсиз деб топиш тўғрисидаги ҳал қилув қарори васийлик ва ҳомийлик органининг муомала лаёқати чекланган шахсга ҳомий тайинлаши, муомалага лаёқатсиз шахсга эса, васий тайинлаши учун асос бўлади.

Фуқарони муомала лаёқати чекланган ёки муомалага лаёқатсиз деб топганда суд ҳал қилув қарори кучга кирганидан сўнг уч кун ичида бу ҳақда мазкур шахс яшаб турган жойдаги ҳомийлик ва васийлик органига хабар қилади ва унинг устидан ҳомий ёки васий тайинлаш учун ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхасини юборади.

315-модда. Фуқарони муомалага лаёқатли деб топиш

Қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда, суд фуқаронинг ўзи, унинг ҳомийси, шунингдек ушбу Кодекснинг 310-моддасида санаб ўтилган ташкилотлар ва шахслар берган аризага биноан фуқаронинг муомала лаёқатини чеклашни ва унга нисбатан белгиланган ҳомийликни бекор қилиш тўғрисида ҳал қилув қарори чиқаради.

Қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда, суд васий, шунингдек ушбу Кодекснинг 310-моддасида санаб ўтилган ташкилотлар ва шахслар берган аризага биноан, суд-психиатрия экспертизасининг хулосасига асосланиб, соғайган фуқарони муомалага лаёқатли деб топиш ҳақида ҳал қилув қарори қабул қилади.

316-модда. Фуқарони муомала лаёқати чекланган ёки муомалага лаёқатсиз деб топиш тўғрисидаги ишлар бўйича суд харажатлари

Фуқарони муомала лаёқати чекланган ёки муомалага лаёқатсиз деб топиш тўғрисидаги ишларни юритиш билан боғлиқ суд харажатлари аризачидан ундирилмайди.

Агар суд ариза фуқаронинг оила аъзолари томонидан инсофсизлик қилиб, асоссиз равишда фуқаронинг муомала лаёқатини чеклаш ёки уни муомала лаёқатидан маҳрум этиш мақсадида атайлаб берилган деб топса, суд харажатларини оила аъзоларидан ундиради.

32-боб. Шахсни ғайриихтиёрий тартибда психиатрия стационарига ётқизиш ёки унинг ушбу муассасада ётиши муддатини узайтириш

317-модда. Ариза бериш

Шахсни ғайриихтиёрий тартибда психиатрия стационарига ётқизиш тўғрисидаги ёки унинг стационарда ётиши муддатини узайтириш ҳақидаги ариза судга шахс ётган психиатрия муассасаси томонидан берилади.

Ғайриихтиёрий тартибда психиатрия стационарига ётқизиш учун қонунда назарда тутилган асослар кўрсатилган аризага шифокор психиатрлардан иборат комиссиянинг шахснинг психиатрия стационарида бундан кейин бўлиши зарурлиги тўғрисидаги асослантирилган хулосаси илова қилинади.

Ариза психиатрия муассасаси жойлашган ердаги суд томонидан кўриб чиқилади.

Суд аризани қабул қилиш билан бир пайтда аризани судда кўриб чиқиш учун зарур бўлган муддатда шахснинг психиатрия стационарида бўлиб туриши масаласини ҳал этади.

318-модда. Ишни кўриб чиқиш

Шахсни психиатрия стационарига ётқизиш тўғрисидаги ёки унинг стационарда ётиши муддатини узайтириш ҳақидаги иш суд томонидан стационарга ётқизилаётган шахснинг қонуний вакили ва стационарга ётқизишнинг асослилиги тўғрисида хулоса берган комиссия таркибидаги шифокор психиатр, прокурор, шунингдек шахс ётган психиатрия муассасаси вакили иштирокида ўн кунлик муддат ичида кўриб чиқилади.

Суд мажлисига психиатрия муассасаси вакилининг узрсиз сабабларга кўра келмаганлиги аризани кўриб чиқишга монелик қилмайди, бироқ суд унинг келишини шарт деб топиши мумкин.

319-модда. Суднинг ҳал қилув қарори

Суднинг аризани қаноатлантириш тўғрисидаги ҳал қилув қарори тегишинча шахсни психиатрия стационарига ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш ёки унинг стационарда ётиши муддатини узайтириш учун асос бўлади.

33-боб. Шахсни сил касаллигига қарши кураш муассасасининг ихтисослаштирилган бўлимига ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш ёки унинг ушбу муассасада ётиши муддатини узайтириш

320-модда. Ариза бериш

Сил касаллигининг юқумли шаклига чалинган шахсни сил касаллигига қарши кураш муассасасининг ихтисослаштирилган бўлимига ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш тўғрисидаги ёки унинг ушбу муассасада ётиши муддатини узайтириш ҳақидаги ариза судга мазкур шахс диспансер ҳисобида турган ёхуд даволанаётган ёки унинг яшаш (турган) жойидаги сил касаллигига қарши кураш муассасаси томонидан берилади.

Сил касаллигининг юқумли шаклига чалинган шахсни сил касаллигига қарши кураш муассасасининг ихтисослаштирилган бўлимига ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш тўғрисидаги ёки унинг ушбу муассасада ётиши муддатини узайтириш ҳақидаги ариза мазкур шахс диспансер ҳисобида турган ёхуд даволанаётган сил касаллигига қарши кураш муассасаси жойлашган ердаги ёки унинг яшаш (турган) жойидаги судда кўриб чиқилади.

321-модда. Аризанинг мазмуни ва уни бериш муддати

Сил касаллигининг юқумли шаклига чалинган шахсни сил касаллигига қарши кураш муассасасининг ихтисослаштирилган бўлимига ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш тўғрисидаги ариза ушбу муассаса тиббий комиссиясининг тиббий текширувдан ва (ёки) даволанишдан бўйин товлаётган мазкур шахсни ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш зарурлиги ҳақидаги хулосаси қабул қилинган кундан эътиборан бир сутка ичида берилади. Хулосада даволаш ўтказиладиган муддат кўрсатилади.

Сил касаллигининг юқумли шаклига чалинган шахснинг сил касаллигига қарши кураш муассасасининг ихтисослаштирилган бўлимида ғайриихтиёрий тартибда ётиши муддатини узайтириш тўғрисидаги ариза ушбу муассаса тиббий комиссиясининг шахснинг даволанишда бўлган муассасада ётиши муддатини узайтириш зарурлиги ҳақидаги хулосаси асосида берилади. Хулосада даволаш ўтказиладиган муддат кўрсатилади.

322-модда. Ишни кўриб чиқиш

Шахсни сил касаллигига қарши кураш муассасасининг ихтисослаштирилган бўлимига ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш тўғрисидаги ёки унинг ушбу муассасада ётиши муддатини узайтириш ҳақидаги иш сил касаллигининг юқумли шаклига чалинган шахсни сил касаллигига қарши кураш муассасасининг ихтисослаштирилган бўлимига ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш тўғрисида ёки унинг ушбу муассасада ётиши муддатини узайтириш ҳақида ариза берилган кундан эътиборан уч кунлик муддатда суд томонидан мазкур шахс диспансер ҳисобида турган ёхуд даволанаётган сил касаллигига қарши кураш муассасасининг вакили — тиббий комиссияси аъзоси, сил касаллигининг юқумли шаклига чалинган шахснинг вакили, шунингдек прокурор иштирокида кўриб чиқилади. Сил касаллигининг юқумли шаклига чалинган, иши судда кўриб чиқилаётган шахс, агар унинг соғлиғи ҳолати имкон берса, суд мажлисига чақирилиши мумкин.

Сил касаллигига қарши кураш муассасаси вакилининг — тиббий комиссияси аъзосининг, сил касаллигининг юқумли шаклига чалинган шахс вакилининг суд мажлисига узрсиз сабабга кўра келмаганлиги ишни кўриб чиқишга монелик қилмайди, бироқ суд бу шахсларнинг келишини шарт деб топиши мумкин.

323-модда. Суднинг ҳал қилув қарори

Суднинг аризани қаноатлантириш тўғрисидаги ҳал қилув қарори сил касаллигининг юқумли шаклига чалинган шахсни тегишинча сил касаллигига қарши кураш муассасасининг ихтисослаштирилган бўлимига ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш ёки унинг ушбу муассасада ётиши муддатини узайтириш учун асос бўлади.

34-боб. Вояга етмаган шахсни тўлиқ муомалага лаёқатли деб эълон қилиш (эмансипация)

324-модда. Ариза бериш

Ўн олти ёшга тўлган вояга етмаган шахс қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда ўзи яшаб турган жойдаги судга ўзини тўлиқ муомалага лаёқатли деб эълон қилиш тўғрисидаги ариза билан мурожаат қилиши мумкин.

Васийлик ва ҳомийлик органлари вояга етмаган шахсни тўлиқ муомалага лаёқатли деб эълон қилишни рад этганлигини тасдиқловчи далиллар мавжуд бўлганда вояга етмаган шахсни тўлиқ муомалага лаёқатли деб эълон қилиш тўғрисидаги ариза суд томонидан қабул қилинади.

325-модда. Ишни кўриб чиқиш

Вояга етмаган шахсни тўлиқ муомалага лаёқатли деб эълон қилиш тўғрисидаги иш суд томонидан аризачи, унинг ота-онаси (улардан бири) ёки фарзандликка олувчилар (олувчи) ёки ҳомий, шунингдек васийлик ва ҳомийлик органининг вакили ҳамда прокурор иштирокида кўриб чиқилади.

326-модда. Суднинг вояга етмаган шахсни тўлиқ муомалага лаёқатли деб эълон қилиш тўғрисидаги ариза юзасидан ҳал қилув қарори

Суд вояга етмаган шахсни тўлиқ муомалага лаёқатли деб эълон қилиш тўғрисидаги аризани мазмунан кўриб чиқиб, уни қаноатлантириш ёки рад этиш ҳақида ҳал қилув қарори қабул қилади.

Ариза қаноатлантирилган тақдирда, ўн олти ёшга тўлган вояга етмаган шахс суднинг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан тўлиқ муомалага лаёқатли (эмансипация қилинган) деб эълон қилинади.

35-боб. Мол-мулкни (ашёни) эгасиз деб топиш

327-модда. Ариза бериш

Мол-мулкни (ашёни) эгасиз деб топиш тўғрисидаги ариза давлат мол-мулкини бошқариш ваколатига эга орган ёки фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органи томонидан мол-мулк (ашё) турган жойдаги судга берилади.

Аризада қайси мол-мулкни (ашёни) эгасиз деб топиш кераклиги кўрсатилган бўлиши, шунингдек мол-мулк (ашё) эгасини аниқлашнинг имкони йўқлигини ёхуд мол-мулк (ашё) мулкдор томонидан унга нисбатан мулк ҳуқуқини сақлаб қолиш ниятисиз қолдирганлигини тасдиқловчи далиллар келтирилган бўлиши керак.

328-модда. Ишни суд муҳокамасига тайёрлаш

Судья ишни суд муҳокамасига тайёрлашда мол-мулк (ашё) кимга тегишли эканлиги тўғрисида маълумот бериши мумкин бўлган шахсларни (мол-мулкнинг (ашёнинг) мулкдорлари, унга амалда эгалик қилиб турганлар, қўшнилар ва бошқаларни) аниқлайди, шунингдек фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларидан мол-мулкка доир мавжуд маълумотларни сўрайди.

329-модда. Ишни кўриб чиқиш

Мол-мулкни (ашёни) эгасиз деб топиш тўғрисидаги иш аризачининг вакили, учинчи шахслар ва прокурор иштирокида суд томонидан кўриб чиқилади.

330-модда. Суднинг ҳал қилув қарори

Суд мол-мулкни (ашёни) мулкдори йўқ ёки мулкдори номаълум ёхуд мол-мулк (ашё) мулкдор томонидан унга нисбатан мулк ҳуқуқини сақлаб қолиш ниятисиз қолдирилган деб топса, мол-мулкни (ашёни) эгасиз деб топиш ва уни давлат мулкига ёки фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органи мулкига ўтказиш тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилади.

36-боб. Тақдим этувчига деб берилган ҳужжатлар йўқолган тақдирда улар бўйича ҳуқуқларни тиклаш (чақириб иш юритиш)

331-модда. Ариза бериш

Шахс пул маблағлари қўйилганлиги ҳақида ёки қимматли нарсалар ёхуд давлат заёми облигациялари сақлаш учун топширилганлиги тўғрисида банк томонидан тақдим этувчига берилган қийматли ҳужжатни йўқотган тақдирда, шунингдек қонунда назарда тутилган бошқа ҳолларда, суддан йўқолган ҳужжатни ҳақиқий эмас деб топиш ва йўқолган ҳужжат бўйича ҳуқуқларини тиклаш тўғрисида илтимос қилиши мумкин.

Иш тақдим этувчига деб ҳужжат берган муассаса жойлашган ҳудуддаги суд томонидан кўриб чиқилади.

Аризада ҳужжат қандай вазиятда йўқолганлиги, тақдим этувчига деб ҳужжат берган муассасанинг, ҳужжатнинг номи кўрсатилган бўлиши, ҳужжатнинг алоҳида белгилари ва йўқолган ҳужжатни ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисидаги илтимос баён қилиниши керак.

332-модда. Судьянинг аризани қабул қилганидан кейинги ҳаракатлари

Судья аризани қабул қилганидан кейин:

ариза берувчининг ҳисобидан оммавий ахборот воситаларида эълон чиқариш тўғрисида;

тақдим этувчига деб ҳужжат берган муассасанинг йўқолган ҳужжат бўйича тўловларни амалга оширишини ва пул беришини иш судда кўрилгунига қадар тақиқлаш ҳақида ажрим чиқаради.

Суд ажримининг кўчирма нусхаси ҳужжатни берган муассасага юборилади.

Ажрим чиқариш рад этилганлиги устидан хусусий шикоят берилиши ёки хусусий протест келтирилиши мумкин.

333-модда. Эълоннинг мазмуни

Эълонда қуйидагилар кўрсатилиши керак:

1) ҳужжат йўқолганлиги тўғрисида ариза тушган суднинг номи;

2) аризачининг фамилияси, исми, отасининг исми ва яшаш жойи;

3) ҳужжатнинг номи ва фарқловчи белгилари;

4) йўқолганлиги тўғрисида ариза берилган ҳужжатни сақловчига оммавий ахборот воситаларида эълон чиққан кундан эътиборан уч ой муддат ичида ўзининг мазкур ҳужжатга бўлган ҳуқуқлари ҳақида судга арз қилиши тўғрисидаги таклиф.

334-модда. Ҳужжатни сақловчининг мажбуриятлари

Йўқолганлиги тўғрисида ариза берилган ҳужжатни сақловчи ажрим чиқарган судга оммавий ахборот воситаларида эълон қилинган кундан эътиборан уч ойлик муддат ўтгунига қадар ўзининг ҳужжатга бўлган ҳуқуқлари ҳақида ариза бериши ва бунда ҳужжатнинг асл нусхасини тақдим этиши шарт.

335-модда. Судьянинг ҳужжатни сақловчидан ариза тушганидан кейинги ҳаракатлари

Ҳужжат йўқолганлиги тўғрисида эълон қилинган кундан эътиборан уч ойлик муддат ўтгунига қадар судга ҳужжатни сақловчидан ариза тушган тақдирда, судья ажрим чиқариб, унда ҳужжати йўқолганлиги ҳақида ариза берган шахсга ҳужжатни олиб қўйиш тўғрисида ҳужжатни сақловчига нисбатан умумий тартибда даъво тақдим этиш учун муддат беради ва бу ҳақда ҳужжатни сақловчини хабардор қилади. Бу муддат икки ойдан ошмаслиги керак.

336-модда. Ҳужжатни сақловчига нисбатан даъво тақдим этмаслик оқибатлари

Агар аризачи оммавий ахборот воситаларида эълон қилинган кундан эътиборан уч ойлик муддат ўтгунига қадар ҳужжатни сақловчига нисбатан даъво тақдим этмаса, судья ушбу Кодекснинг 332-моддасига мувофиқ кўрилган чоралар ўз кучини йўқотганлиги тўғрисида ажрим чиқаради ва ҳужжат берган муассасани бу ҳақда хабардор қилади. Ҳужжатни сақловчи бундай чоралар кўрилиши натижасида ўзига етказилган зарарни аризачидан ундириш ҳуқуқига эга.

337-модда. Ишни кўриб чиқишга тайинлаш

Агар оммавий ахборот воситаларида эълон қилинган кундан эътиборан уч ойлик муддат ўтгунига қадар ҳужжатни сақловчидан ариза келиб тушмаса, суд ишни кўриб чиқишга тайинлайди.

Иш кўриб чиқиладиган кун тўғрисида аризачи ҳам, ҳужжатни берган муассаса ҳам хабардор қилинади. Бироқ уларнинг келмаганлиги ишни кўриб чиқишга тўсқинлик қилмайди.

338-модда. Ишни ҳал қилиш

Ишни кўриб чиққач, суд ҳал қилув қарори чиқаради. Суд аризани қаноатлантирган тақдирда ҳал қилув қарорида тақдим этувчига деб берилган йўқолган ҳужжат ҳақиқий эмаслигини кўрсатади. Бу ҳал қилув қарори аризачига омонатни ёки ҳақиқий эмас деб топилган ҳужжат ўрнига янгисини бериш учун асос бўлади.

339-модда. Ҳужжатни сақловчининг асоссиз бойиш тўғрисида даъво тақдим этиш ҳуқуқи

Ўзининг ушбу ҳужжатга бўлган ҳуқуқлари тўғрисида бирор сабаб билан ўз вақтида арз қилмаган ҳужжатни сақловчи йўқолган ҳужжат ўрнига янгисини олиш ҳуқуқи берилган шахсга нисбатан асоссиз бойиш тўғрисида даъво тақдим этиши мумкин. Бундай даъво ҳал қилув қарори қонуний кучга кирганидан кейингина судга тақдим этилиши мумкин.

37-боб. Йўқолган суд ишини юритишни тиклаш

340-модда. Йўқолган суд ишини юритишни тиклаш

Йўқолган суд ишини юритиш суд томонидан ишда иштирок этувчи шахсларнинг, прокурорнинг аризасига биноан, шунингдек суднинг ташаббусига кўра тикланиши мумкин.

Йўқолган суд ишини юритиш тўлиқ ёки унинг суд фикрига кўра тикланиши зарур бўлган қисми тикланади. Суднинг ҳал қилув қарори ёки иш юритишни тугатиш тўғрисидаги ажрими, агар улар иш юзасидан чиқарилган бўлса, тикланиши шарт.

Аризачи йўқолган суд ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги ишни кўриб чиқишда суд томонидан қилинган суд харажатларини тўлашдан озод этилади. Била туриб ёлғон ариза берилганда суд харажатлари аризачидан ундириб олинади.

341-модда. Йўқолган суд ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги ариза

Йўқолган суд ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги ариза ишни кўриб чиққан судга берилади.

Аризада ишга доир батафсил маълумотлар бўлиши керак.

Аризачида сақланиб қолган ва ишга дахлдор бўлган ҳужжатлар ёки уларнинг кўчирма нусхалари, башарти улар белгиланган тартибда тасдиқланмаган бўлса ҳам, аризага илова қилинади.

342-модда. Йўқолган суд ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги аризани кўриб чиқиш

Суд йўқолган суд ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги аризани кўриб чиқишда ишнинг сақланиб қолган қисмларидан, суд ишини юритиш йўқолгунига қадар ушбу ишдан фуқаролар ва ташкилотларга олиб берилган ҳужжатлардан, бу ҳужжатларнинг кўчирма нусхаларидан, шунингдек ишга дахлдор бўлган бошқа ҳужжатлардан фойдаланади.

Суд процессуал ҳаракатларни бажариш чоғида ҳозир бўлган шахсларни, зарур ҳолларда эса, йўқолган суд ишини кўриб чиққан суд таркибига кирган шахсларни ҳам гувоҳ сифатида сўроқ қилиши мумкин.

343-модда. Йўқолган суд ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги ариза бўйича суднинг ҳал қилув қарори

Суднинг йўқолган ҳал қилув қарорини ёки иш юритишни тугатиш тўғрисидаги ажримни тиклаш ҳақидаги ҳал қилув қарорида суд тикланаётган суд ҳужжатининг мазмуни судга тақдим этилган ва йўқолган иш бўйича суд процессининг барча иштирокчилари иштирокида суд мажлисида текширилган қандай аниқ маълумотлар асосида аниқланган деб ҳисоблаши кўрсатилади.

Йўқолган суд ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги ҳал қилув қарорининг асослантирувчи қисмида, шунингдек қандай далиллар суд томонидан текширилганлиги ва йўқолган суд ишини юритиш бўйича қандай процессуал ҳаракатлар содир этилганлиги исботланганлиги ҳақидаги суднинг хулосалари кўрсатилади.

344-модда. Йўқолган суд ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги иш юритишни тугатиш

Тўпланган материаллар йўқолган суд ишини юритишни аниқ тиклаш учун етарли бўлмаса, суд ажрим чиқариб, иш юритишни тугатади. Бу ҳолда аризачи умумий тартибда даъво тақдим этишга ҳақли.

Йўқолган суд ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги аризани кўриб чиқиш унинг сақланиш муддати билан чегараланмайди. Бироқ йўқолган суд ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги ариза билан уни ижро этиш мақсадида мурожаат қилинган, бу вақтга келиб ижро варақасини ижрога қаратиш муддати ўтган ва у суд томонидан тикланмайдиган бўлса ҳам суд иш юритишни тугатади.

345-модда. Йўқолган суд ишини юритишни тиклаш билан боғлиқ бўлган суд ҳужжатлари устидан шикоят қилиш (протест келтириш)

Йўқолган суд ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги ишлар бўйича суд ҳужжатлари устидан шикоят қилиш (протест келтириш) мумкин.

4-кичик бўлим. Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори билан боғлиқ бўлган ишларни, шунингдек медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ишларни юритиш

38-боб. Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори билан боғлиқ бўлган ишларни юритишнинг умумий қоидалари

346-модда. Суд томонидан кўриб чиқиладиган, ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори билан боғлиқ ишлар

Фуқаролик ишлари бўйича суд томонидан кўриб чиқиладиган, ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори билан боғлиқ ишлар жумласига:

1) ҳакамлик судларининг ҳал қилув қарорларини бекор қилиш тўғрисидаги;

2) ҳакамлик судларининг ҳал қилув қарорларини мажбурий ижро этиш учун ижро варақалари бериш ҳақидаги аризалар бўйича ишлар киради.

347-модда. Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори билан боғлиқ ишларни кўриб чиқиш тартиби

Судлар ушбу Кодекснинг 346-моддасида санаб ўтилган ишларни ушбу Кодекснинг 38 — 40-бобларида кўрсатилган истисно ва қўшимчалар билан бирга фуқаролик суд ишларини юритишнинг умумий қоидаларига биноан кўриб чиқади.

348-модда. Суднинг ажримлари устидан шикоят қилиш

Фуқаролик ишлари бўйича суднинг ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори билан боғлиқ иш бўйича ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

39-боб. Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори юзасидан низолашиш тўғрисидаги ишларни юритиш

349-модда. Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори юзасидан низолашиш

Ҳакамлик муҳокамаси тарафи ҳакамлик судининг фуқаролик ишлари бўйича судга тааллуқли низога доир ҳал қилув қарори юзасидан ушбу қарорни олган кундан эътиборан ўттиз кун ичида, ҳуқуқлари ва мажбуриятлари ҳақида ҳакамлик суди ҳал қилув қарорини қабул қилган, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахслар эса ҳакамлик суди ҳал қилув қарори қабул қилинганлиги уларга маълум бўлган кундан эътиборан ўттиз кун ичида фуқаролик ишлари бўйича судга ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисида ариза бериш йўли билан низолашиши мумкин.

Ҳакамлик судининг фуқаролик ишлари бўйича судга тааллуқли низога доир ҳал қилув қарори юзасидан ҳуқуқлари ва мажбуриятлари ҳақида ҳакамлик суди ҳал қилув қарорини қабул қилган, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахслар ҳам низолашиши мумкин.

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ариза ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори қабул қилинган жойдаги фуқаролик ишлари бўйича судга берилади.

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисида ариза берилганлиги ҳакамлик суди ҳал қилув қарорининг ижроси юзасидан иш юритишни фуқаролик ишлари бўйича суд томонидан низо бўйича иш юритиш тугаллангунига қадар тўхтатиб туради.

350-модда. Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги аризанинг шакли ва мазмуни

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ариза ёзма шаклда, шу жумладан электрон ҳужжат тарзида берилади ва ҳал қилув қарори юзасидан низолашаётган ҳакамлик муҳокамаси тарафи ёки унинг вакили томонидан имзоланади.

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги аризада қуйидагилар кўрсатилган бўлиши керак:

1) ариза берилаётган фуқаролик ишлари бўйича суднинг номи;

2) низолашилаётган ҳал қилув қарорини қабул қилган ҳакамлик судининг номи ва таркиби, унинг жойлашган ери;

3) ҳакамлик муҳокамаси тарафларининг номи (фамилияси, исми, отасининг исми), яшаш жойи ёки турган жойи (почта манзили), шунингдек, агар ариза вакил томонидан берилаётган бўлса, вакилнинг фамилияси, исми, отасининг исми, яшаш жойи;

4) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори қабул қилинган сана;

5) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ариза билан мурожаат этган ҳакамлик муҳокамаси тарафи ҳакамлик судининг низолашилаётган ҳал қилув қарорини олган сана;

6) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги талаб ва мазкур қарор қандай асослар бўйича низолашилаётганлиги.

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги аризада телефонлар, факслар рақамлари, электрон почта манзиллари ва бошқа маълумотлар кўрсатилиши мумкин.

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги аризага қуйидагилар илова қилинади:

1) ҳакамлик суди ҳал қилув қарорининг тасдиқланган кўчирма нусхаси. Доимий фаолият кўрсатувчи ҳакамлик суди ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси мазкур ҳакамлик судининг раиси томонидан тасдиқланади, муваққат ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори кўчирма нусхасидаги ҳакамлик судьясининг имзоси нотариал тартибда тасдиқланган бўлиши керак;

2) ҳакамлик битимининг тегишли тарзда тасдиқланган кўчирма нусхаси;

3) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги талабни асослаш учун тақдим этиладиган ҳужжатлар;

4) белгиланган тартибда ва миқдорда давлат божи ва почта харажатлари тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжат.

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ариза жавобгарлар сонига қараб кўчирма нусхалари билан бирга фуқаролик ишлари бўйича судга берилади, бундан электрон ҳужжат тарзида юбориладиган ариза мустасно.

Агар ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ариза ҳакамлик муҳокамаси тарафининг вакили томонидан берилган бўлса, унга ишончнома ёки вакилнинг ваколатларини тасдиқловчи бошқа ҳужжат илова қилиниши керак.

Агар ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ариза ушбу Кодекс 349-моддасининг биринчи ва учинчи қисмларида назарда тутилган талаблар, шунингдек ушбу модда қоидалари бузилган ҳолда берилган бўлса, фуқаролик ишлари бўйича суд ушбу Кодекснинг 194-моддасида назарда тутилган қоидаларга биноан бундай аризани қабул қилишни рад этади.

Ҳуқуқлари ва мажбуриятлари ҳақида ҳакамлик суди ҳал қилув қарорини қабул қилган, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахслар ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги аризага ушбу модда тўртинчи қисмининг 2 ва 3-бандларида кўрсатилган ҳужжатларни илова қилмаган тақдирда, мазкур ҳужжатлар суд томонидан уларни сақлаётган шахсдан талаб қилиб олинади.

351-модда. Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги аризани кўриб чиқиш тартиби

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ариза ушбу Кодексда назарда тутилган қоидаларга биноан судья томонидан якка тартибда кўриб чиқилади.

Судья ишни ҳакамлик муҳокамаси тарафининг илтимосномасига биноан суд муҳокамасига тайёрлаётганда ҳал қилув қарори фуқаролик ишлари бўйича судда низолашилаётган ишнинг материалларини ҳакамлик судидан ушбу Кодексда далилларни талаб қилиб олиш учун назарда тутилган қоидаларга биноан талаб қилиб олиши мумкин.

Фуқаролик ишлари бўйича суд ҳакамлик муҳокамаси тарафларини суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида хабардор қилади. Суд мажлисининг вақти ва жойи ҳақида белгиланган тартибда хабардор қилинган мазкур шахсларнинг келмаганлиги ишни кўриб чиқиш учун тўсқинлик қилмайди.

Суд ишни суд мажлисида кўриб чиқаётганда ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш учун ушбу Кодекснинг 352-моддасида назарда тутилган асослар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини билдирилган талаблар ва эътирозларни асослаш учун судга тақдим этилган далилларни текшириш йўли билан аниқлайди.

Суд ишни суд мажлисида кўриб чиқаётганда ҳакамлик суди аниқлаган ҳолатларни текширишга ёхуд ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мазмунан қайта кўриб чиқишга ҳақли эмас.

352-модда. Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш асослари

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори, агар ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисида ариза берган ҳакамлик муҳокамаси тарафи қуйидагиларни исботловчи далилларни тақдим этса, фуқаролик ишлари бўйича суд томонидан бекор қилиниши керак:

1) ҳакамлик битимининг қонунда назарда тутилган асосларга кўра ҳақиқий эмаслигини;

2) ҳакамлик суди ҳал қилув қарорининг ҳакамлик битимида назарда тутилмаган ёки унинг шартларига тўғри келмайдиган низо бўйича чиқарилганлигини ёхуд унда ҳакамлик битими доирасидан четга чиқувчи масалалар бўйича хулосалар мавжудлигини. Агар ҳакамлик судининг ҳакамлик битими билан қамраб олинадиган масалалар бўйича хулосаларини бундай битим билан қамраб олинмайдиган масалалар бўйича хулосаларидан ажратиб олиш мумкин бўлса, ҳакамлик суди ҳал қилув қарорининг фақат ҳакамлик битими билан қамраб олинмайдиган масалалар бўйича хулосалари бўлган қисми бекор қилиниши мумкин;

3) ҳакамлик суди таркибининг ёки ҳакамлик муҳокамасининг «Ҳакамлик судлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 14 , 15 , 16 ва 25-моддалари қоидаларига мувофиқ эмаслигини;

4) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори «Ҳакамлик судлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 10-моддасининг биринчи ва учинчи қисмлари талаблари бузилган ҳолда чиқарилганлигини;

5) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори ҳакамлик муҳокамаси тарафларидан қайси бирига қарши қабул қилинган бўлса, ўша тараф ҳакамлик судьяларини сайлаш (тайинлаш) тўғрисида ёки ҳакамлик суди мажлисининг вақти ва жойи ҳақида зарур тарзда хабардор қилинмаганлигини ҳамда шу сабабли у ҳакамлик судига ўз тушунтиришларини тақдим эта олмаганлигини.

Агар ҳакамлик суди томонидан кўриб чиқилган низо қонунга мувофиқ ҳакамлик муҳокамасининг предмети бўлмаса, ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори суд томонидан бекор қилиниши лозим.

353-модда. Суднинг ҳакамлик суди ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги иш бўйича ажрими

Фуқаролик ишлари бўйича суд ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича ушбу Кодексда ҳал қилув қарори қабул қилиш учун назарда тутилган қоидаларга кўра ажрим чиқаради.

Фуқаролик ишлари бўйича суднинг ҳакамлик суди ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ёки ҳакамлик суди ҳал қилув қарорини бекор қилишни рад этиш ҳақидаги ажримида қуйидагилар ҳам кўрсатилиши лозим:

1) ҳакамлик судининг низолашилаётган ҳал қилув қарори тўғрисидаги ва мазкур қарор қабул қилинган жой ҳақидаги маълумотлар;

2) низолашилаётган ҳал қилув қарорини қабул қилган ҳакамлик судининг номи ва таркиби тўғрисидаги маълумотлар;

3) ҳакамлик муҳокамаси тарафларининг фамилияси, исми, отасининг исми (номи);

4) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ёхуд аризачининг талабини тўлиқ ёки қисман қаноатлантиришни рад этишга доир кўрсатма.

Ҳакамлик суди ҳал қилув қарорининг бекор қилинганлиги ҳакамлик муҳокамаси тарафларининг, агар ҳакамлик судига мурожаат этиш имконияти йўқолмаган бўлса, ҳакамлик битимига мувофиқ ҳакамлик судига янгидан мурожаат этишига ёки ушбу Кодексда назарда тутилган қоидаларга биноан фуқаролик ишлари бўйича судга мурожаат этишига тўсқинлик қилмайди.

Агар ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори ҳакамлик битими ҳақиқий эмаслиги оқибатида ёки ҳал қилув қарори ҳакамлик битимида назарда тутилмаган ёки унинг шартларига тўғри келмайдиган низо бўйича чиқарилганлиги ёхуд унда ҳакамлик битимида қамраб олинмаган масалалар бўйича хулосалар мавжудлиги ёинки низо ҳакамлик муҳокамасининг предмети бўлиши мумкин эмаслиги оқибатида фуқаролик ишлари бўйича суд томонидан тўлиқ ёки қисман бекор қилинган бўлса, ҳакамлик муҳокамаси тарафлари бундай низони ҳал қилиш учун ушбу Кодексда назарда тутилган умумий қоидаларга биноан судга мурожаат этиши мумкин.

40-боб. Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ишларни юритиш

354-модда. Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси беришнинг умумий қоидалари

Ушбу бобда белгиланган қоидалар ҳакамлик муҳокамаси тарафларининг ҳакамлик суди ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги аризалари фуқаролик ишлари бўйича суд томонидан кўриб чиқилаётганда қўлланилади.

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги масала ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори ҳакамлик муҳокамаси тарафларидан қайси бирининг фойдасига чиқарилган бўлса, ўша тарафнинг аризасига биноан фуқаролик ишлари бўйича суд томонидан кўриб чиқилади.

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза қарздор яшайдиган жойдаги ёки турган жойдаги ёхуд, агар қарздор яшайдиган жой ёки турган жой номаълум бўлса, унинг мол-мулки турган ердаги фуқаролик ишлари бўйича судга берилади.

355-модда. Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги аризанинг шакли ва мазмуни

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза ёзма шаклда, шу жумладан электрон ҳужжат тарзида берилади ва ҳал қилув қарори ҳакамлик муҳокамаси тарафларидан қайси бирининг фойдасига қабул қилинган бўлса, ўша тараф ёки унинг вакили томонидан имзоланиши керак.

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги аризада қуйидагилар кўрсатилган бўлиши керак:

1) ариза берилаётган фуқаролик ишлари бўйича суднинг номи;

2) ҳал қилув қарорини қабул қилган ҳакамлик судининг номи ва таркиби, жойлашган ери;

3) ҳакамлик муҳокамаси тарафларининг фамилияси, исми, отасининг исми (номи), яшаш жойи ёки турган жойи (почта манзили), шунингдек, агар ариза вакил томонидан берилаётган бўлса, вакилнинг фамилияси, исми, отасининг исми ва яшаш жойи;

4) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори қабул қилинган сана;

5) ариза билан мурожаат этган ҳакамлик муҳокамаси тарафи ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини олган сана;

6) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги талаб.

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги аризада телефонлар, факслар рақамлари, электрон почта манзили ва бошқа маълумотлар кўрсатилиши мумкин.

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақасини бериш тўғрисидаги аризага қуйидагилар илова қилинади:

1) ҳакамлик суди ҳал қилув қарорининг тасдиқланган кўчирма нусхаси. Доимий фаолият кўрсатувчи ҳакамлик суди ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси мазкур ҳакамлик судининг раиси томонидан тасдиқланади, муваққат ҳакамлик суди ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхасидаги ҳакамлик судьясининг имзоси нотариал тартибда тасдиқланган бўлиши керак;

2) ҳакамлик битимининг тегишли тарзда тасдиқланган кўчирма нусхаси;

3) белгиланган тартибда ва миқдорда давлат божи ва почта харажатлари тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжат.

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза қарздорларнинг сонига қараб кўчирма нусхалар билан бирга судга берилади, бундан электрон ҳужжат тарзида юбориладиган ариза мустасно.

Агар ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза ҳакамлик муҳокамаси тарафининг вакили томонидан берилган бўлса, унга ишончнома ёки вакилнинг ваколатини тасдиқловчи бошқа ҳужжат илова қилиниши керак.

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини ихтиёрий ижро этиш муддати тугаган кундан эътиборан олти ойдан кечиктирмай берилиши мумкин. Мазкур муддат фуқаролик ишлари бўйича суд томонидан узрли деб топилган сабабларга кўра ўтказиб юборилган тақдирда, ўтказиб юборилган муддат тикланиши мумкин.

Агар ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза ушбу Кодекснинг 354-моддасида назарда тутилган талаблар, шунингдек ушбу модда қоидалари бузилган ҳолда берилган бўлса, фуқаролик ишлари бўйича суд ушбу Кодекснинг 194-моддасида назарда тутилган қоидалар бўйича бундай аризани қабул қилишни рад этади.

356-модда. Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги аризани кўриб чиқиш тартиби

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза ушбу Кодексда назарда тутилган қоидаларга биноан судья томонидан якка тартибда кўриб чиқилади.

Судья ишни ҳакамлик муҳокамаси тарафининг илтимосномасига биноан ижро варақаси сўралаётган иш материалларини ҳакамлик судидан ушбу Кодексда далилларни талаб қилиб олиш учун назарда тутилган қоидалар бўйича талаб қилиб олиши мумкин.

Фуқаролик ишлари бўйича суд ҳакамлик муҳокамаси тарафларини суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида хабардор қилади. Суд мажлисининг вақти ва жойи ҳақида зарур тарзда хабардор қилинган мазкур шахсларнинг келмаганлиги ишни кўриб чиқиш учун тўсқинлик қилмайди.

Суд ишни суд мажлисида кўриб чиқаётганда ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси беришни рад этиш учун ушбу Кодекснинг 357-моддасида назарда тутилган асослар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини билдирилган талаблар ва эътирозларни асослаш учун фуқаролик ишлари бўйича судга тақдим этилган далилларни текшириш йўли билан аниқлайди.

Фуқаролик ишлари бўйича суд ишни суд мажлисида кўриб чиқаётганда ҳакамлик суди аниқлаган ҳолатларни текширишга ёхуд ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мазмунан қайта кўриб чиқишга ҳақли эмас.

Агар ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ариза ушбу Кодекс 349-моддасининг учинчи қисмида кўрсатилган фуқаролик ишлари бўйича суднинг иш юритувида бўлса, мазкур ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза кўриб чиқилаётган суд ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги аризани кўриб чиқишни қарздорнинг илтимосномасига биноан кейинга қолдириши мумкин.

357-модда. Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси беришни рад этиш асослари

Фуқаролик ишлари бўйича суд ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси беришни ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори ҳакамлик муҳокамаси тарафларидан қайси бирига қарши қабул қилинган бўлса, ўша тараф:

1) ҳакамлик битими қонунда назарда тутилган асосларга кўра ҳақиқий эмаслигини;

2) ҳакамлик суди ҳал қилув қарорининг ҳакамлик битимида назарда тутилмаган ёки унинг шартларига тўғри келмайдиган низо бўйича чиқарилганлигини ёхуд унда ҳакамлик битими доирасидан четга чиқувчи масалалар бўйича хулосалар мавжудлигини. Агар ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорида ҳакамлик битими билан қамраб олинадиган масалалар бўйича хулосаларни бундай битим билан қамраб олинмайдиган масалалар бўйича хулосалардан ажратиб олиш мумкин бўлса, суд ҳакамлик суди ҳал қилув қарорининг фақат ҳакамлик битими билан қамраб олинадиган масалалар бўйича хулосалар мавжуд бўлган қисми учун ижро варақаси беради;

3) ҳакамлик суди таркибининг ёки ҳакамлик муҳокамасининг «Ҳакамлик судлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 14 , 15 , 16 ва 25-моддалари қоидаларига мувофиқ эмаслигини;

4) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори «Ҳакамлик судлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 10-моддасининг биринчи ва учинчи қисмлари талаблари бузилган ҳолда чиқарилганлигини;

5) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори ҳакамлик муҳокамаси тарафларидан қайси бирига қарши қабул қилинган бўлса, ўша тараф ҳакамлик судьяларини сайлаш (тайинлаш) тўғрисида ёки ҳакамлик суди мажлисининг вақти ва жойи ҳақида зарур тарзда хабардор қилинмаганлигини ҳамда шу сабабли у ҳакамлик судига ўз тушунтиришларини тақдим эта олмаганлигини;

6) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори ҳакамлик муҳокамаси тарафлари учун ҳали мажбурий бўлмаганлигини ёки бекор қилинганлигини ёхуд унинг ижроси суд ёки иқтисодий суд томонидан тўхтатиб турилганлигини исботловчи далилларни тақдим этган ҳоллардагина рад этади.

Агар ҳакамлик суди томонидан кўриб чиқилган низо қонунга мувофиқ ҳакамлик муҳокамасининг предмети бўлмаса, фуқаролик ишлари бўйича суд ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси беришни рад этади.

358-модда. Суднинг ҳакамлик суди ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги иш бўйича ажрими

Фуқаролик ишлари бўйича суд ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича ушбу Кодексда ҳал қилув қарори қабул қилиш учун назарда тутилган қоидаларга биноан ажрим чиқаради.

Фуқаролик ишлари бўйича суднинг ҳакамлик суди ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ёки ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси беришни рад этиш тўғрисидаги ажримида қуйидагилар ҳам кўрсатилиши лозим:

1) ҳал қилув қарорини қабул қилган ҳакамлик судининг номи ва таркиби;

2) ҳакамлик муҳокамаси тарафларининг фамилияси, исми, отасининг исми (номи);

3) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори тўғрисидаги маълумотлар;

4) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақасини бериш ёки ижро варақаси беришни рад этиш учун кўрсатма.

Ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш рад этилганлиги ҳакамлик муҳокамаси тарафларининг, агар ҳакамлик судига мурожаат этиш имконияти йўқолмаган бўлса, ҳакамлик битимига мувофиқ ҳакамлик судига янгидан мурожаат этишига ёки ушбу Кодексда назарда тутилган қоидаларга биноан фуқаролик ишлари бўйича судга мурожаат этишига тўсқинлик қилмайди.

Агар ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш ҳакамлик битимининг ҳақиқий эмаслиги оқибатида ёки ҳал қилув қарори ҳакамлик битимида назарда тутилмаган ёки унинг шартларига тўғри келмайдиган низо бўйича чиқарилганлиги ёхуд унда ҳакамлик битимида қамраб олинмаган масалалар бўйича тўхтамлар мавжудлиги ёинки низо ҳакамлик муҳокамасининг предмети бўлиши мумкин эмаслиги оқибатида фуқаролик ишлари бўйича суд томонидан тўлиқ ёки қисман рад этилган бўлса, ҳакамлик муҳокамаси тарафлари бундай низони ҳал қилиш учун ушбу Кодексда назарда тутилган қоидаларга биноан фуқаролик ишлари бўйича судга мурожаат этиши мумкин.

Фуқаролик ишлари бўйича суднинг ҳакамлик суди ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ажрими дарҳол ижро этилиши керак.

40 1 -боб. Медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ишларни юритиш

358 1 -модда. Медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси беришнинг умумий қоидалари

Медиатив келишув тарафлар томонидан ихтиёрий равишда бажарилмаган тақдирда, уни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги иш медиатив келишув тузган тарафнинг аризасига биноан кўриб чиқилади.

Медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза медиатив келишувни ихтиёрий равишда бажармаган тараф яшайдиган жойдаги ёки турган жойдаги ёхуд, агар медиатив келишувни ихтиёрий равишда бажармаган тараф яшайдиган жой ёки турган жой номаълум бўлса, унинг мол-мулки турган жойдаги судга берилади.

358 2 -модда. Медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги аризанинг шакли ва мазмуни

Медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза ёзма шаклда ёки электрон ҳужжат тарзида берилади ва аризачи ёки унинг вакили томонидан имзоланиши керак.

Медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги аризада қуйидагилар кўрсатилган бўлиши керак:

1) ариза берилаётган суднинг номи;

2) медиатив келишув тузган тарафларнинг фамилияси, исми, отасининг исми (номи), яшаш жойи ёки турган жойи (почта манзили), шунингдек, агар ариза вакил томонидан берилаётган бўлса, вакилнинг фамилияси, исми, отасининг исми ва яшаш жойи;

3) медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги талаб.

Медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги аризада телефонлар, факслар рақамлари, электрон почта манзиллари ва бошқа маълумотлар кўрсатилиши мумкин.

Медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги аризага қуйидагилар илова қилинади:

1) медиатив келишувнинг асли ёки тегишли тарзда тасдиқланган кўчирма нусхаси;

2) белгиланган тартибда ҳамда миқдорда давлат божи ва почта харажатлари тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар.

Медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза медиатив келишувни ихтиёрий равишда бажармаган тарафларнинг сонига қараб кўчирма нусхалари билан бирга судга берилади, бундан электрон ҳужжат тарзида юбориладиган ариза мустасно.

Агар медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза медиатив келишув тузган тарафнинг вакили томонидан берилган бўлса, унга ишончнома ёки вакилнинг ваколатини тасдиқловчи бошқа ҳужжат илова қилиниши керак.

Медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза медиатив келишувни ихтиёрий ижро этиш муддати тугаган кундан эътиборан олти ойдан кечиктирмай берилиши мумкин. Мазкур муддат суд томонидан узрли деб топилган сабабларга кўра ўтказиб юборилган тақдирда, ўтказиб юборилган муддат тикланиши мумкин.

Агар медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза ушбу Кодекснинг 358 1 -моддасида назарда тутилган талаблар, шунингдек ушбу модданинг биринчи , иккинчи , тўртинчи , бешинчи ва олтинчи қисмлари қоидалари бузилган ҳолда берилган бўлса, судья бундай аризани ушбу Кодекснинг 195-моддасида назарда тутилган қоидалар бўйича қайтаради.

358 3 -модда. Медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги аризани кўриб чиқиш тартиби

Медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза ушбу Кодексда назарда тутилган қоидаларга биноан судья томонидан якка тартибда кўриб чиқилади.

Суд медиатив келишув тузган тарафларни суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида хабардор қилади. Суд мажлисининг вақти ва жойи ҳақида тегишли тарзда хабардор қилинган мазкур шахсларнинг келмаганлиги ишни кўриб чиқиш учун тўсқинлик қилмайди.

Суд ишни суд мажлисида кўриб чиқаётганда медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси беришни рад этиш учун ушбу Кодекснинг 358 4 -моддасида назарда тутилган асослар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини билдирилган талаблар ва медиатив келишувда белгиланган мажбуриятлар тўлиқ бажарилганлигини ёхуд бажарилмаганлигини аниқлайди.

Суд аризани суд мажлисида кўриб чиқаётганда медиатив келишувни тузишга сабаб бўлган низони мазмунан кўриб чиқишга ҳақли эмас.

358 4 -модда. Медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси беришни рад этиш асослари

Медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақасини бериш қуйидаги ҳолларда рад этилади, агар:

медиатив келишув қонунчиликка зид бўлса;

медиатив келишувнинг ижро этилиши талаб қилинаётган шартлари ўзгартирилган ёки бекор қилинган бўлса;

медиатив келишувда белгиланган мажбуриятлар тўлиқ бажарилган бўлса;

медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза медиатив келишувни ихтиёрий ижро этиш муддати тугаган кундан эътиборан олти ой ўтганидан кейин берилган бўлса, бундан ўтказиб юборилган муддат суд томонидан узрли деб топилган ва тикланган ҳоллар мустасно.

Агар медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақасини бериш рад этилган бўлса, медиатив келишувни тузган тарафлар бундай низони ҳал қилиш учун ушбу Кодексда назарда тутилган қоидаларга биноан судга мурожаат этиши мумкин.

358 5 -модда. Суднинг медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ариза бўйича ажрими

Медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги аризани кўриб чиқиш натижалари бўйича суд ушбу Кодексда ҳал қилув қарорини қабул қилиш учун назарда тутилган қоидаларга кўра ажрим чиқаради.

Суднинг медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ёки медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси беришни рад этиш тўғрисидаги ажримида қуйидагилар ҳам кўрсатилиши керак:

1) медиатив келишув тузган тарафларнинг фамилияси, исми, отасининг исми (номи);

2) медиатив келишув тўғрисидаги маълумотлар;

3) медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақасини бериш ёки ижро варақаси беришни рад этиш учун кўрсатма.

Суднинг медиатив келишувни мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги ажрими дарҳол ижро этилиши лозим.

Суднинг ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

III БЎЛИМ. ФУҚАРОЛИК ПРОЦЕССИДА ЧЕТ ЭЛ ФУҚАРОЛАРИ ВА ТАШКИЛОТЛАРИНИНГ, ФУҚАРОЛИГИ БЎЛМАГАН ШАХСЛАРНИНГ ИШТИРОКИ

41-боб. Умумий қоидалар

359-модда. Чет эл фуқаролари ва ташкилотларининг фуқаролик процессуал ҳуқуқлари

Чет эл фуқаролари Ўзбекистон Республикаси судларига мурожаат қилиш ҳуқуқига эга ва улар фуқаролик процессуал ҳуқуқлардан Ўзбекистон Республикаси фуқаролари билан тенг равишда фойдаланади.

Чет эл ташкилотлари Ўзбекистон Республикаси судларига мурожаат қилиш ҳуқуқига эга ва улар ўз манфаатларини ҳимоя қилиш учун фуқаролик процессуал ҳуқуқлардан фойдаланади.

Ўзбекистон Республикаси фуқаролари ва ташкилотларининг фуқаролик процессуал ҳуқуқларининг махсус чекланишига йўл қўйилган давлатларнинг фуқаролари ва ташкилотларига нисбатан Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида белгиланган тартибда жавоб тариқасидаги чекловлар белгиланиши мумкин.

360-модда. Фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг фуқаролик процессуал ҳуқуқлари

Фуқаролиги бўлмаган шахслар Ўзбекистон Республикаси судларига мурожаат қилиш ҳуқуқига эга ва улар фуқаролик процессуал ҳуқуқлардан Ўзбекистон Республикаси фуқаролари билан тенг равишда фойдаланади.

361-модда. Чет эл фуқаролари ва ташкилотлари, фуқаролиги бўлмаган шахслар иштирок этаётган низолар, шунингдек лоақал биттаси чет элда яшаб турган тарафлар ўртасидаги низолар бўйича фуқаролик ишлари Ўзбекистон Республикаси судларининг судловига тегишли бўлиши

Чет эл фуқаролари ва ташкилотлари, фуқаролиги бўлмаган шахслар иштирок этаётган низолар, шунингдек лоақал биттаси чет элда яшаб турган тарафлар ўртасидаги низолар бўйича фуқаролик ишлари Ўзбекистон Республикаси судларининг судловига тегишли бўлиши, агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, ушбу Кодекс билан белгиланади.

362-модда. Чет давлатларга нисбатан даъволар

Чет давлатга нисбатан даъво тақдим этилишига, даъвонинг таъминланишига ва ундирувнинг чет давлатнинг Ўзбекистон Республикасидаги мол-мулкига қаратилишига фақат тегишли давлатнинг ваколатли органлари розилиги билан йўл қўйилиши мумкин.

Чет давлатларнинг Ўзбекистон Республикасида аккредитация қилинган дипломатик вакиллари ҳамда уларга тенглаштирилган халқаро ташкилотлар ва уларнинг филиаллари фақат Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари ёки халқаро ҳуқуқ нормалари билан белгиланадиган доирадагина Ўзбекистон Республикаси фуқаролик ишлари бўйича судининг юрисдикциясида бўлади.

363-модда. Чет давлат судларининг судга доир топшириқларини ижро этиш ва Ўзбекистон Республикаси судларининг чет давлат судларига топшириқлар билан мурожаат қилиши

Ўзбекистон Республикаси судлари чет давлат судларининг айрим процессуал ҳаракатларни (чақирув қоғозлари ва бошқа ҳужжатларни топшириш, тарафлар ва гувоҳларни сўроқ қилиш, экспертиза ўтказиш, жойида кўздан кечириш ва ҳоказо) бажариш тўғрисида белгиланган тартибда берган топшириқларини ижро этади. Бундан қуйидаги ҳоллар мустасно:

1) топшириқни ижро этиш Ўзбекистон Республикаси суверенитетига, хавфсизлигига зарар етказса ёки қонунчиликнинг асосий принципларига зид бўлса;

2) топшириқни ижро этиш суднинг ваколати доирасига кирмаса.

Чет давлат судларининг айрим процессуал ҳаракатларни бажариш тўғрисидаги топшириқлари Ўзбекистон Республикасининг қонунчилиги асосида ижро этилади.

Ўзбекистон Республикаси судлари чет давлат судларига айрим процессуал ҳаракатларни бажариш тўғрисида топшириқлар билан мурожаат қилиши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси судларининг чет давлат судлари билан алоқада бўлиш тартиби Ўзбекистон Республикасининг қонунчилиги ҳамда халқаро шартномалари билан белгиланади.

42-боб. Чет давлат судларининг ва чет давлат ҳакамлик судларининг (арбитражларининг) ҳал қилув қарорларини тан олиш ҳамда ижро этиш

364-модда. Чет давлат судларининг ва чет давлат ҳакамлик судларининг (арбитражларининг) ҳал қилув қарорларини тан олиш ҳамда ижрога қаратиш

Чет давлат судларининг ва чет давлат ҳакамлик судларининг (арбитражларининг) ҳал қилув қарорлари, агар бу Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларида назарда тутилган бўлса, тан олинади ҳамда ижрога қаратилади.

Чет давлат судларининг фуқаролик ишлари юзасидан ҳал қилув қарорлари, жиноят ишлари бўйича чиқарилган ҳукмларининг жиноят оқибатида етказилган зарарнинг ўрнини қоплашга оид қисми, шунингдек чет давлат ҳакамлик судларининг (арбитражларининг) фуқаролик низолари бўйича чиқарган ҳал қилув қарорлари Ўзбекистон Республикасининг фуқаролик ишлари бўйича судлари томонидан тан олиниши ҳамда ижрога қаратилиши мумкин.

Чет давлат судларининг ёки чет давлат ҳакамлик судларининг (арбитражларининг) ҳал қилув қарори, агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, у қонуний кучга кирган кундан эътиборан уч йил муддат ичида мажбурий ижрога қаратилиши мумкин.

365-модда. Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги ариза

Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги ариза ҳал қилув қарори фойдасига чиқарилган низо тарафи (бундан буён матнда ундирувчи деб юритилади) томонидан қарздорнинг яшаш жойидаги ёки турган жойидаги судга, агар яшаш жойи ва турган жойи номаълум бўлса, унинг мулки турган жойдаги судга берилади.

366-модда. Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ҳамда ижрога қаратиш тўғрисидаги аризанинг шакли ва мазмуни

Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ҳамда ижрога қаратиш тўғрисидаги ариза ёзма шаклда берилади ва ундирувчи ёки унинг вакили томонидан имзоланган бўлиши керак.

Аризада қуйидагилар кўрсатилган бўлиши керак:

1) ариза берилаётган суднинг номи;

2) чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) номи ва жойлашган ери;

3) ишда иштирок этувчи шахсларнинг фамилияси, исми, отасининг исми (номи), яшаш жойи ёки турган жойи (почта манзили), шунингдек, агар ариза вакил томонидан берилаётган бўлса, вакилнинг фамилияси, исми, отасининг исми, яшаш жойи;

4) ундирувчи эътироф этилишини ва ижро этилишини илтимос қилаётган чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарори ҳақидаги маълумотлар;

5) чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ҳамда ижрога қаратиш тўғрисида ундирувчининг илтимосномаси;

6) илова қилинаётган ҳужжатларнинг рўйхати.

Аризада ундирувчининг ёки унинг вакилининг телефонлари, факслари рақамлари, электрон почта манзили кўрсатилган бўлиши мумкин.

Ариза ундирувчиларнинг сонига қараб кўчирма нусхалари билан бирга судга берилади, бундан электрон ҳужжат тарзида юбориладиган ариза мустасно.

367-модда. Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги аризага илова қилинадиган ҳужжатлар

Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги аризага, агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, қуйидаги ҳужжатлар илова қилинади:

1) чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ундирувчи тан олиниши ва ижрога қаратилишини илтимос қилаётган ҳал қилув қарорининг чет давлат ёки Ўзбекистон Республикасининг ваколатли органи томонидан тасдиқланган кўчирма нусхаси;

2) ҳал қилув қарорининг қонуний кучга кирганлиги тўғрисидаги расмий ҳужжат, агар бу қарор матнининг ўзидан келиб чиқмаса;

3) ҳал қилув қарори илгари тегишли чет давлат ҳудудида ижро этилган бўлса, унинг ижро этилганлиги тўғрисидаги ҳужжат;

4) ҳал қилув қарори ўз зарарига чиқарилган ва процессда иштирок этмаган тараф ишни кўриб чиқиш вақти ва жойи тўғрисида ўз вақтида ҳамда тегишли тарзда хабардор қилинганлигига оид ҳужжат;

5) вакилнинг ваколатларини тасдиқловчи ишончнома ёки бошқа ҳужжат;

6) агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларида давлат божини ва почта харажатларини тўлашдан озод қилиш назарда тутилмаган бўлса, давлат божи ва почта харажатлари тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжат.

7) мазкур модданинг 1 — 5-бандларида кўрсатилган ҳужжатларнинг, агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, давлат тилига қилинган, белгиланган тартибда тасдиқланган таржимаси.

368-модда. Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги аризани қайтариш

Суд чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги аризани қабул қилиш ҳақидаги масалани ҳал этишда ариза ушбу Кодекснинг 366 , 367-моддалари талаблари бузилган ҳолда берилганлигини аниқласа, аризани ва унга илова қилинган ҳужжатларни ундирувчига қайтаради.

Суд аризани қайтариш тўғрисида ажрим чиқаради.

Ажрим, ариза ва унга илова қилинган ҳужжатлар ундирувчига ажрим чиқарилган кундан эътиборан беш кун ичида юборилади.

Аризани қайтариш учун асос бўлган ҳолатлар бартараф этилганидан кейин ундирувчи судга умумий тартибда янгидан ариза билан мурожаат қилиши мумкин.

369-модда. Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги аризани кўриб чиқиш тартиби

Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги ариза, агар Ўзбекистон Республикасининг тегишли халқаро шартномаларида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, у судга келиб тушган кундан эътиборан бир ойдан ошмайдиган муддатда суд мажлисида кўриб чиқилади.

Ишда иштирок этувчи шахслар суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида хабардор қилинади. Суд мажлисининг вақти ва жойи ҳақида белгиланган тартибда хабардор қилинган шахсларнинг судга келмаганлиги ишни кўриб чиқиш учун тўсқинлик қилмайди.

Суд аризани кўриб чиқишда судга тақдим этилган, арз қилинган талабларни ва билдирилган эътирозларни асословчи далилларни текшириш йўли билан ҳолатларни аниқлайди.

Суд аризани кўриб чиқишда чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини қайта кўриб чиқишга ҳақли эмас.

370-модда. Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олишни ва ижрога қаратишни рад этиш асослари

Суд чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олишни ва ижрога қаратишни қуйидаги ҳолларда тўлиқ ёки қисман рад этади, агар:

1) ҳудудида ҳал қилув қарори қабул қилинган давлатнинг қонунига биноан у қонуний кучга кирмаган бўлса;

2) ҳал қилув қарори ўз зарарига қабул қилинган тараф ишни кўриб чиқиш вақти ва жойи тўғрисида ўз вақтида ҳамда белгиланган тартибда хабардор қилинмаган ёки бошқа сабабларга кўра судга ўз тушунтиришларини тақдим эта олмаган бўлса;

3) ишни кўриб чиқиш Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларга ёки қонунчилигига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси судининг мутлақ ваколатига тегишли бўлса;

4) Ўзбекистон Республикаси судининг айни бир тарафлар ўртасида, айни бир предмет тўғрисида ва айни бир асослар бўйича чиққан низо юзасидан қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори мавжуд бўлса;

5) Ўзбекистон Республикаси судининг иш юритувида айни бир тарафлар ўртасида, айни бир предмет тўғрисида ва айни бир асослар бўйича низога доир иш мавжуд бўлиб, у юзасидан иш юритиш чет давлат судида ишни юритиш қўзғатилганидан олдин қўзғатилган бўлса;

6) чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини мажбурий ижрога қаратиш муддати ўтган бўлиб, бу муддат суд томонидан тикланмаган бўлса;

7) тараф низонинг ваколати бўлмаган чет давлат суди томонидан ҳал этилганлигини исботловчи далилни тақдим этган бўлса;

8) ҳал қилув қарори чет давлатнинг ваколатли органи томонидан бекор қилинган бўлса;

9) ҳал қилув қарори Ўзбекистон Республикасининг чет давлат суди ёки чет давлат ҳакамлик суди (арбитражи) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш билан боғлиқ халқаро шартномалари иштирокчиси бўлмаган чет давлат суди томонидан чиқарилган бўлса;

10) чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш Ўзбекистон Республикасининг суверенитетига, хавфсизлигига зарар етказса ёки қонунчиликнинг асосий принципларига зид бўлса.

Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижро этиш Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларида назарда тутилган бошқа асосларга кўра ҳам рад этилиши мумкин.

371-модда. Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги иш бўйича суд ажрими

Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги аризани кўриб чиқиш натижалари бўйича суд ушбу Кодекснинг 24-бобида белгиланган қоидаларга биноан ажрим чиқаради.

Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги иш бўйича суд ажримида, шунингдек қуйидагилар кўрсатилиши керак:

чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) номи ва жойлашган ери;

ундирувчининг ва қарздорнинг фамилияси, исми, отасининг исми (номи);

чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ундирувчи тан олиниши ва ижрога қаратилишини сўраётган ҳал қилув қарори тўғрисидаги маълумотлар;

ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижро этиш ҳақидаги ёхуд уни эътироф этишни ва ижро этишни рад қилиш тўғрисидаги кўрсатма.

Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги суд ажрими устидан ушбу Кодексда назарда тутилган тартибда ва муддатларда шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин.

372-модда. Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини ижро этиш

Чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини ижро этиш Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида белгиланган тартибда чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисида ажрим чиқарган суд томонидан бериладиган ижро варақаси асосида амалга оширилади.

IV БЎЛИМ. СУД ҲУЖЖАТЛАРИНИ ҚАЙТА КЎРИШ

43-боб. Умумий қоидалар

372 1 -модда. Суд ҳужжатининг қонунийлиги, асослилиги ва адолатлилиги юзасидан текширув қўзғатиш

Суд ҳужжатининг қонунийлиги, асослилиги ва адолатлилиги юзасидан текширув:

1) биринчи инстанция судининг қонуний кучга кирмаган ҳал қилув қарори устидан берилган апелляция шикояти ёки апелляция протести бўйича;

2) биринчи инстанция судининг қонуний кучга кирмаган ажрими устидан берилган хусусий шикоят ёки хусусий протест бўйича;

3) биринчи инстанция судининг қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори устидан берилган кассация шикояти ёки кассация протести бўйича;

4) биринчи инстанция судининг қонуний кучга кирган ажрими устидан берилган хусусий шикоят ёки хусусий протест бўйича;

5) биринчи инстанция судининг апелляция ёки кассация тартибида кўриб чиқилган ҳал қилув қарори, ажрими, қарори устидан, шунингдек мазкур суд ҳужжатларини кўриб чиққан апелляция ёки кассация инстанцияси судининг, тегишли тафтиш инстанцияси судининг ажрими, қарори устидан берилган тафтиш шикояти ёки тафтиш протести бўйича қўзғатилади.

372 2 -модда. Суд ҳужжатини бекор қилиш ёки ўзгартириш асослари

Суд ҳужжатини апелляция, кассация ва тафтиш тартибида бекор қилиш ёки ўзгартириш учун қуйидагилар асос бўлиши мумкин:

1) иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги;

2) суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги;

3) суд ҳужжатида баён этилган суд хулосаларининг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги;

4) билдирилган талаб бўйича суд томонидан суд ҳужжатининг қабул қилинмаганлиги;

5) моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёки нотўғри қўлланилганлиги.

Суднинг мазмунан тўғри бўлган ҳал қилув қарори, ажрими, қарори фақат расмий асосларга кўра бекор қилиниши мумкин эмас.

Суд харажатларини тақсимлаш тўғрисидаги масаланинг ҳал қилинмаганлиги ёки нотўғри ҳал қилинганлиги суднинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун асос бўлмайди. Бундай ҳолда ажримнинг хулоса қисмида суд харажатлари ушбу Кодекснинг 138 — 141-моддаларида назарда тутилган тартибда тақсимланиши кўрсатилади.

372 3 -модда. Моддий ҳуқуқ нормаларини бузиш ёки нотўғри қўллаш

Қуйидаги ҳолларда моддий ҳуқуқ нормалари бузилган ёки нотўғри қўлланилган деб ҳисобланади, агар суд:

1) қўлланилиши лозим бўлган қонунни ёки бошқа қонунчилик ҳужжатини қўлламаган бўлса;

2) қўлланилмаслиги лозим бўлган қонунни ёки бошқа қонунчилик ҳужжатини қўллаган бўлса;

3) қонунни ёки бошқа қонунчилик ҳужжатини нотўғри талқин қилган бўлса.

372 4 -модда. Процессуал ҳуқуқ нормаларини бузиш ёки нотўғри қўллаш

Процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёки нотўғри қўлланилганлиги ишнинг нотўғри ҳал этилишига сабаб бўлган ёки сабаб бўлиши мумкин бўлган тақдирдагина суднинг ҳал қилув қарорини, ажримини, қарорини бекор қилинишига асос бўлади.

Агар:

1) иш суд томонидан ғайриқонуний таркибда ёки тааллуқлилик тўғрисидаги қоидалар бузилган ҳолда кўрилган бўлса;

2) иш суд томонидан суд муҳокамасида иштирок этиш ҳуқуқига эга бўлган, аммо суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида хабардор қилинмаган шахслардан бирор-бири йўқлигида кўрилган бўлса;

3) иш кўрилаётганида суд ишлари юритиладиган тилга доир қоидалар бузилган бўлса;

4) суд ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахсларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари тўғрисидаги масалани ҳал қилган бўлса;

5) суднинг ҳал қилув қарорини, ажримини, қарорини чиқаришда суд маслаҳатининг сир сақланишига доир қоидалар бузилган бўлса;

6) ҳал қилув қарори, ажрим, қарор ишни кўрган ва ҳал қилган судьялардан (судьядан) бошқа судьялар (судья) томонидан имзоланган бўлса;

7) суд мажлиси баённомаси имзоланмаган бўлса, суднинг ҳал қилув қарори, ажрими, қарори ҳам бекор қилиниши мумкин.

372 5 -модда. Апелляция, кассация, тафтиш инстанцияси суди ажримининг, қарорининг мазмуни

Апелляция, кассация, тафтиш инстанцияси судининг ажримида, қарорида қуйидагилар кўрсатилиши керак:

1) ишнинг рақами, ажрим, қарор чиқарилган вақт ва жой;

2) ажрим, қарор қабул қилган суднинг номи ва таркиби;

3) тарафлар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг иштироки тўғрисидаги маълумотлар;

4) иш кимнинг шикояти (протести) бўйича кўриб чиқилганлиги;

5) шикоят қилинган (протест келтирилган) суд ҳужжатининг номи ва унинг қисқача мазмуни;

6) шикоятда (протестда) баён этилган важлар, тақдим этилган материалларнинг қисқача мазмуни, ишни кўришда иштирок этган шахсларнинг тушунтиришлари, прокурорнинг фикри;

7) апелляция, кассация ёки тафтиш инстанцияси суди хулосага келишига асос бўлган сабаблар ҳамда суд амал қилган моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларига ҳавола;

8) ажримнинг, қарорнинг хулоса қисми.

Апелляция, кассация, тафтиш инстанцияси судининг ажрими, қарори ишни кўрган судьялар томонидан имзоланади.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Раёсатининг қарори мажлисда раислик қилувчи томонидан имзоланади.

Суд шикоятни (протестни) рад қилган тақдирда ўз ажримида, қарорида қайси сабабларга кўра шикоятдаги (протестдаги) важлар нотўғри деб ёки суд ҳужжатини бекор қилиш ёхуд ўзгартириш учун асос бўлмайди деб топилганлигини кўрсатиши шарт.

372 6 -модда. Апелляция, кассация ва тафтиш инстанцияси суди ажримининг, қарорининг қонуний кучга кириши

Апелляция, кассация ва тафтиш инстанцияси судининг ажрими, қарори қабул қилинганидан кейин дарҳол қонуний кучга киради.

44-боб. Апелляция инстанцияси судида иш юритиш

383-модда. Апелляция шикояти (протести) бериш ҳуқуқи

Тарафлар ва ишда иштирок этишга жалб қилинган бошқа шахслар, шунингдек ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақидаги масала суд томонидан ҳал этилган шахслар, шунингдек Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил суднинг қонуний кучга кирмаган ҳал қилув қарори, ажрими, қарори устидан апелляция тартибида шикоят қилиши мумкин, бундан тадбиркорлик фаолияти билан боғлиқ бўлмаган низолар мустасно.

Прокурор, юқори турувчи прокурор прокурорнинг иштирокида кўрилган иш бўйича ёки қонунда прокурорнинг иштирок этиши назарда тутилган бўлиб, бироқ у суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмасдан кўрилган иш бўйича, шунингдек ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган шахсларнинг мурожаати мавжуд бўлган тақдирда биринчи инстанция судининг қонуний кучга кирмаган суд ҳужжати устидан апелляция протести келтиришга ҳақли.

384-модда. Апелляция шикоятларини (протестларини) кўриб чиқадиган судлар

Қуйидагилар:

1) Қорақалпоғистон Республикаси судининг, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларининг фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати — тегишли фуқаролик ишлари бўйича туманлараро, туман, шаҳар судларининг ҳал қилув қарорлари, ажримлари, қарорлари ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси судининг, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларининг биринчи инстанция бўйича қабул қилинган ҳал қилув қарорлари, ажримлари, қарорлари устидан берилган;

2) Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди — ҳудудий ҳарбий судларнинг ҳал қилув қарорлари, ажримлари, қарорлари ва Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий судининг биринчи инстанция бўйича қабул қилинган ҳал қилув қарорлари, ажримлари, қарорлари устидан берилган;

3) Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати — Ўзбекистон Республикаси Олий судининг биринчи инстанция бўйича қабул қилинган ҳал қилув қарорлари, ажримлари, қарорлари устидан берилган апелляция шикоятларини (протестларини) кўриб чиқади.

385-модда. Апелляция шикоятини (протестини) бериш тартиби

Апелляция шикояти (протести) апелляция инстанцияси судининг номига йўлланади, лекин ҳал қилув қарорини, ажримни, қарорни қабул қилган судга берилади.

Суд ҳужжатини қабул қилган суд апелляция шикояти (протести) келиб тушган кундан эътиборан беш кунлик муддатда уни апелляция инстанцияси судига иш билан бирга юбориши шарт.

385 1 -модда. Апелляция шикоятини (протестини) бериш муддати

Апелляция шикояти (протести) суд томонидан ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида берилиши мумкин.

Суднинг соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқилган, шунингдек ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги ишлар бўйича ҳал қилув қарори устидан апелляция шикояти (протести) ҳал қилув қарори қабул қилинганидан кейин ўн кун ичида берилиши мумкин.

Ўтказиб юборилган муддат, агар илтимоснома ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан уч ойдан кечиктирмай берилган ва муддатни ўтказиб юбориш сабаблари узрли деб топилган бўлса, апелляция шикояти (протести) бераётган шахснинг илтимосномасига кўра апелляция инстанцияси судининг судьяси томонидан тикланиши мумкин.

Апелляция шикоятини (протестини) беришнинг ўтказиб юборилган муддатини тиклаш ҳақида апелляция шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда кўрсатилади.

Апелляция шикоятини (протестини) бериш муддатини тиклашни рад этиш ҳақида апелляция шикоятини (протестини) қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажримда кўрсатилади.

386-модда. Апелляция шикоятининг (протестининг) мазмуни

Апелляция шикоятида (протестида) қуйидагилар кўрсатилган бўлиши керак:

1) шикоят (протест) йўлланаётган суднинг номи;

2) шикоят (протест) бераётган шахснинг фамилияси, исми, отасининг исми (номи), унинг яшаш жойи ёки жойлашган ери (почта манзили);

3) ишнинг рақами, шикоят қилинаётган (протест келтирилаётган) ҳал қилув қарори, ажрим, қарор қабул қилинган сана ва ушбу суд ҳужжатларини қабул қилган суд;

4) ҳал қилув қарорининг, ажримнинг, қарорнинг нотўғрилиги нимадан иборат эканлиги;

5) шикоят (протест) бераётган шахснинг илтимоси;

6) шикоятга (протестга) илова қилинган ёзма материалларнинг рўйхати.

Апелляция шикоятини шикоят бераётган шахс ёки унинг вакили имзолайди. Апелляция протестини прокурор ёки унинг ўринбосари келтиради ва имзолайди.

Апелляция шикоятида (протестида) шикоятни (протестни) берган шахснинг ёхуд унинг вакилининг телефонлари ва факслари рақамлари, электрон почта манзили кўрсатилиши мумкин.

387-модда. Апелляция шикоятига (протестига) илова қилинадиган ҳужжатлар

Апелляция шикоятига қуйидагилар илова қилинади:

давлат божи ва почта харажатлари тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжат;

апелляция шикояти вакил томонидан имзоланган тақдирда — уни имзолашга бўлган ваколатларини тасдиқловчи ҳужжат.

Апелляция шикояти (протести) судга ишда иштирок этувчи шахсларнинг сонига қараб кўчирма нусхалари билан бирга тақдим этилади, бундан электрон ҳужжат тарзида юбориладиган апелляция шикояти (протести) мустасно.

Зарур ҳолларда, судья апелляция шикояти (протести) бераётган шахснинг зиммасига апелляция шикоятига (протестига) илова қилинган ёзма материалларнинг кўчирма нусхаларини ишда иштирок этувчи шахсларнинг сонига қараб тақдим этиш мажбуриятини юклатиши мумкин.

Прокурор иштирокисиз кўриб чиқилган иш бўйича апелляция протестига ушбу Кодекс 383-моддасининг биринчи қисмида кўрсатилган шахсларнинг мазкур протестни келтириш учун асос бўлиб хизмат қилган мурожаатининг кўчирма нусхаси илова қилинади. Бундан қонунда прокурорнинг иштирок этиши назарда тутилган бўлиб, бироқ у суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмасдан кўрилган ишлар мустасно.

Суднинг аризани қайтариш ҳақидаги ёки аризани қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажрими устидан апелляция шикоятига (протестига) қайтарилган ариза ва судга тақдим этишда унга қўшиб берилган ҳужжатлар ҳам илова қилиниши керак.

Ходим билан тузилган меҳнат шартномаси ғайриқонуний равишда бекор қилинганда ёки ходим бир ишдан бошқа ишга ғайриқонуний равишда ўтказилганида уни илгариги ишига тиклаш тўғрисида суд чиқарган ҳал қилув қарори устидан апелляция шикояти (протести) ушбу қарорнинг ижросига доир ҳужжат илова қилинган тақдирдагина қабул қилинади.

388-модда. Апелляция шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги масалани ҳал этиш тартиби ва муддати

Апелляция шикоятини (протестини) қайтариш, қабул қилишни рад этиш ёки иш юритишга қабул қилиш масаласи апелляция инстанцияси судининг судьяси томонидан якка тартибда шикоят (протест) судга келиб тушган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай ҳал қилинади.

Апелляция шикоятини (протестини) қайтариш, қабул қилишни рад этиш ёки иш юритишга қабул қилиш тўғрисида ажрим чиқарилади, унинг кўчирма нусхаси ишда иштирок этувчи шахсларга у чиқарилган куннинг эртасидан кечиктирмай, ушбу Кодекснинг 270-моддасида назарда тутилган тартибда юборилади.

389-модда. Апелляция шикоятини (протестини) қайтариш

Апелляция шикояти (протести) судья томонидан қуйидаги ҳолларда қайтарилади, агар:

1) апелляция шикояти (протести) имзоланмаган бўлса ёки уни имзолаш ҳуқуқига эга бўлмаган шахс томонидан ёхуд мансаб мавқеи ёки фамилияси ва исми-шарифининг бош ҳарфлари кўрсатилмаган шахс томонидан имзоланган бўлса;

2) апелляция шикоятининг (протестининг) мазмуни ушбу Кодекснинг 386-моддасида назарда тутилган талабларга мувофиқ бўлмаса ёки апелляция шикоятига (протестига) ушбу Кодекс 387-моддасининг иккинчи, тўртинчи — олтинчи қисмларида назарда тутилган ҳужжатлар илова қилинмаган бўлса;

3) апелляция шикоятига давлат божи ва почта харажатлари белгиланган тартибда ҳамда миқдорда тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжат илова қилинмаган бўлса, қонунда давлат божини тўлашни кечиктириш, бўлиб-бўлиб тўлаш ёки унинг миқдорини камайтириш имконияти назарда тутилган ҳолларда эса бу ҳақда илтимоснома мавжуд бўлмаса ёхуд илтимоснома рад этилган бўлса;

4) апелляция шикояти (протести) суд ҳужжатини қабул қилган судни четлаб ўтган ҳолда юборилган бўлса;

5) апелляция шикояти (протести) белгиланган муддат ўтганидан кейин берилган бўлса ва ўтказиб юборилган муддатни тиклаш тўғрисида илтимоснома мавжуд бўлмаса;

6) апелляция шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш тўғрисида ажрим чиқарилгунига қадар шикоятни (протестни) берган шахсдан уни қайтариб олиш (чақириб олиш) ҳақида ариза тушган бўлса.

Апелляция шикоятини (протестини) қайтариш тўғрисидаги ажримда шикоятни (протестни) қайтариш асослари кўрсатилади, апелляция шикоятини беришда тўланган давлат божини қайтариш ҳақидаги масала ҳал этилади.

Апелляция шикоятини (протестини) қайтариш тўғрисидаги ажрим устидан тафтиш шикояти (протести) берилиши мумкин.

Апелляция шикоятини (протестини) қайтариш тўғрисидаги ажрим бекор қилинган тақдирда, шикоят (протест) судга дастлаб мурожаат қилинган кунда берилган ҳисобланади.

Ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган ҳолатлар бартараф этилганидан кейин шикоят (протест) берган шахс судга умумий тартибда янгидан мурожаат қилишга ҳақли.

389 1 -модда. Апелляция шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилишни рад этиш

Судья апелляция шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилишни қуйидаги ҳолларда рад этади, агар:

1) апелляция шикояти (протести) суд ҳужжати устидан шикоят қилиш (протест келтириш) ҳуқуқига эга бўлмаган шахс томонидан берилган бўлса;

2) апелляция шикояти (протести) қонунга мувофиқ апелляция тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин бўлмаган суд ҳужжати устидан берилган бўлса;

3) апелляция шикояти (протести) апелляция тартибида кўрилган суд ҳужжати устидан берилган бўлса;

4) апелляция шикоятини (протестини) бериш муддати ўтказиб юборилган ва ўтказилган муддатни тиклаш рад этилган бўлса;

5) апелляция шикоятидан (протестидан) уни берган шахс воз кечганлиги (уни чақириб олганлиги) сабабли апелляция шикояти (протести) бўйича иш юритишни тугатиш тўғрисида ажрим мавжуд бўлса.

Апелляция шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажримда апелляция шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилишни рад этиш асослари кўрсатилади, апелляция шикоятини беришда тўланган давлат божини қайтариш ҳақидаги масала ҳал этилади.

Апелляция шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажрим устидан тафтиш шикояти (протести) берилиши мумкин.

Апелляция шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажрим бекор қилинган тақдирда, шикоят (протест) судга дастлаб мурожаат қилинган кунда берилган ҳисобланади.

389 2 -модда. Апелляция шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш

Ушбу Кодексда белгиланган шакл ва мазмун талабларига риоя этилган ҳолда берилган апелляция шикояти (протести) апелляция инстанцияси судининг иш юритувига қабул қилинади.

Апелляция шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда апелляция шикоятини (протестини) кўриб чиқиш бўйича суд мажлисини ўтказиш вақти ва жойи кўрсатилади.

Апелляция шикояти (протести) берган шахс, шунингдек ишда иштирок этувчи шахслар ишни апелляция инстанциясида кўриш вақти ва жойи ҳақида хабардор қилинади. Иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида белгиланган тартибда хабардор қилинган шахсларнинг келмаганлиги ишнинг апелляция тартибида кўрилишига тўсқинлик қилмайди.

389 3 -модда. Апелляция инстанцияси суди томонидан ҳал қилув қарорининг ижросини тўхтатиб туриш

Ишда иштирок этувчи шахсларнинг илтимосномасига кўра, апелляция шикояти (протести) уни бериш муддати ўтказиб юборилган ҳолда берилган ва мазкур муддатни тиклаш тўғрисидаги илтимоснома қаноатлантирилган тақдирда, апелляция инстанцияси суди (судьяси) биринчи инстанция суди томонидан қабул қилинган ҳал қилув қарорининг ижросини апелляция инстанциясида иш юритиш тамомлангунига қадар тўхтатиб туради, бундан дарҳол ижро этилиши лозим бўлган ҳал қилув қарорлари мустасно.

Ҳал қилув қарорининг ижросини тўхтатиб туриш ҳақида апелляция шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда кўрсатилади.

389 4 -модда. Апелляция шикоятини (протестини) кўрмасдан қолдириш

Агар апелляция шикояти (протести) иш юритишга қабул қилинганидан кейин шикоятнинг (протестнинг) имзоланмаганлиги ёки уни имзолаш ҳуқуқига эга бўлмаган ёхуд мансаб мавқеи кўрсатилмаган шахс томонидан имзоланганлиги аниқланса, апелляция инстанцияси суди шикоятни (протестни) кўрмасдан қолдиради.

Апелляция шикоятини (протестини) кўрмасдан қолдириш тўғрисида суд ажрим чиқаради.

Апелляция шикоятини (протестини) кўрмасдан қолдириш учун асос бўлиб хизмат қилган ҳолат бартараф этилганидан кейин шикоят (протест) ушбу Кодексда белгиланган тартибда судга янгидан берилиши мумкин.

389 5 -модда. Апелляция шикояти (протести) бўйича иш юритишни тугатиш

Апелляция инстанцияси суди апелляция шикояти (протести) бўйича иш юритишни қуйидаги ҳолларда тугатади, агар:

1) апелляция шикояти (протести) ушбу Кодексга мувофиқ шикоят қилинмайдиган (протест келтирилмайдиган) суд ҳужжати устидан берилган ва у иш юритишга хатога йўл қўйилиб қабул қилинган бўлса;

2) апелляция шикояти (протести) апелляция тартибида кўрилган суд ҳужжати устидан берилган ва у иш юритишга хатога йўл қўйилиб қабул қилинган бўлса;

3) апелляция шикояти (протести) суд ҳужжати устидан шикоят қилиш (протест келтириш) ҳуқуқига эга бўлмаган шахс томонидан берилган бўлса;

4) апелляция шикоятидан воз кечиш тўғрисидаги ариза апелляция шикоятини берган шахсдан апелляция шикояти иш юритишга қабул қилинганидан кейин келиб тушган бўлса;

5) протестни чақириб олиш тўғрисидаги ариза протест келтирган прокурордан ёки юқори турувчи прокурордан апелляция протести иш юритишга қабул қилинганидан кейин келиб тушган бўлса;

6) ишда тараф бўлган юридик шахс апелляция шикояти (протести) бўйича суд ҳужжати қабул қилингунига қадар тугатилган бўлса;

7) ишда тараф бўлган фуқаро апелляция шикояти (протести) бўйича суд ҳужжати қабул қилингунига қадар вафот этса, низоли ҳуқуқий муносабат эса ҳуқуқий ворисликка йўл қўймаса.

Апелляция шикояти (протести) бўйича иш юритишни тугатиш тўғрисида ажрим чиқарилади, унда суд харажатларини тарафлар ўртасида тақсимлаш тўғрисидаги масала ҳал этилади.

Апелляция шикояти (протести) бўйича иш юритиш тугатилган тақдирда, айни бир шахснинг айни шу асослар бўйича апелляция шикояти (протести) билан судга такроран мурожаат қилишига йўл қўйилмайди.

390-модда. Апелляция шикоятига (протестига) қўшилиш

Суд процессида апелляция шикояти берган тараф томонида иштирок этаётган шерик иштирокчилар ва учинчи шахслар берилган шикоятга қўшилиши мумкин. Мазкур шахслар келтирилган апелляция протестига ҳам қўшилиши мумкин.

Шикоятга (протестга) қўшилиш ҳақида ариза берилганда давлат божи ундирилмайди.

391-модда. Апелляция шикояти (протести) юзасидан тушунтириш бериш (эътироз билдириш)

Ишда иштирок этувчи шахслар шикоят (протест) юзасидан судга тушунтиришлар (эътирозлар) уларни тасдиқловчи ҳужжатларни илова қилиб, тақдим этишга ҳақли.

Тушунтиришлар (эътирозлар) ишда иштирок этувчи шахслар сонига қараб мутаносиб миқдордаги кўчирма нусхалари билан бирга судга тақдим этилади, бундан электрон ҳужжат тарзида юбориладиган тушунтиришлар (эътирозлар) мустасно. Суд тушунтиришларнинг (эътирозларнинг) кўчирма нусхаларини ишда иштирок этувчи шахсларга топширади (юборади).

393-модда. Апелляция шикоятини (протестини) тўлдириш, ўзгартириш, шикоятдан воз кечиш ва протестни қайтариб олиш

Апелляция шикояти берган шахс апелляция инстанцияси суди маслаҳатхонага киргунига қадар шикоятни тўлдиришга, ўзгартиришга ёки ундан воз кечишга ҳақли.

Апелляция протести келтирган прокурор, шунингдек юқори турувчи прокурор апелляция инстанцияси суди маслаҳатхонага киргунига қадар протестни тўлдиришга, ўзгартиришга ёки қайтариб олишга ҳақли.

Шикоятдан воз кечилганда ва протест қайтариб олинган тақдирда, апелляция инстанцияси суди ажрим чиқаради ҳамда унга кўра апелляция тартибида иш юритишни тугатади.

Апелляция шикояти (протести) рад этилганлиги (қайтариб олинганлиги) сабабли мазкур шикоят (протест) бўйича апелляция тартибида иш юритишнинг тугатилиши, агар тегишли суд қарори устидан бошқа шахслар томонидан шикоят қилинган бўлса, бошқа апелляция шикоятларини (протестини) кўриб чиқиш учун тўсқинлик қилмайди.

394-модда. Даъвогарнинг арз қилинган талабларидан воз кечиши, жавобгарнинг даъвогар талабларини тан олиши ва тарафларнинг келишув битими

Апелляция шикояти (протести) берилгандан кейин даъвогарнинг арз қилинган талабларидан воз кечиши, жавобгарнинг даъвогар талабларини тан олиши ва тарафларнинг келишув битими ёзма шаклда, шу жумладан электрон ҳужжат тарзида апелляция инстанцияси судига тақдим этилиши керак.

Агар иш муҳокамаси давомида даъвогар арз қилинган талабларидан воз кечса, жавобгар билдирилган талабларни тан олса ёки тарафлар келишув битими тузса, бу ҳақда суд мажлисининг баённомасига ёзиб қўйилади.

Суд даъводан воз кечишни қабул қилишдан ёки келишув битимини тасдиқлашдан олдин даъвогарга ёки тарафларга бундай процессуал ҳаракатларнинг оқибатларини тушунтиради.

Апелляция инстанцияси суди даъвогарнинг арз қилинган талабларидан воз кечишини қабул қилганида ёки тарафларнинг келишув битимини тасдиқлаганида чиқарилган ҳал қилув қарорини бекор қилади ва иш юритишни тугатади.

Агар даъвогарнинг арз қилинган талабларидан воз кечиши ёки тарафларнинг келишув битими қонунга зид бўлса ёхуд бошқа бировнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларига хилоф бўлса, суд воз кечишни қабул қилмайди ёхуд тузилган келишув битимини тасдиқлашни рад этади ва ишни апелляция тартибида кўриб чиқади.

395-модда. Апелляция шикоятини (протестини) кўриш муддати

Апелляция инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори устидан берилган апелляция шикоятини (протестини) апелляция шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш тўғрисида ажрим чиқарилган кундан эътиборан бир ойдан ортиқ бўлмаган муддатда кўриб чиқади.

Суднинг соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқилган, шунингдек ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги ишлар бўйича ҳал қилув қарори устидан апелляция шикояти (протести) у судга келиб тушган кундан эътиборан ўн беш кун ичида кўриб чиқилади.

Алоҳида ҳолларда, апелляция шикоятини (протестини) кўриб чиқиш муддати ишни кўраётган судлов ҳайъати томонидан кўпи билан бир ойга узайтирилиши мумкин.

396-модда. Апелляция инстанцияси судининг ишни кўриш доираси

Суд ишни апелляция тартибида кўраётганда суд ҳужжатларининг қонунийлиги, асослилиги ва адолатлилигини текширади. У янги далилларни ўрганиб чиқиши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.

Апелляция инстанцияси суди суд ҳужжатини тўлиқ ҳажмда текшириб чиқиши шарт.

397-модда. Апелляция инстанцияси судида ишларни кўриш тартиби

Апелляция инстанцияси судида суд муҳокамаси мазкур моддада белгиланган хусусиятларни инобатга олган ҳолда, ушбу Кодекснинг 22-бобида белгиланган қоидалар бўйича ўтказилади.

Апелляция инстанцияси судининг мажлисида раислик қилувчи ушбу Кодекснинг 211 ва 212-моддаларига амал қилган ҳолда, суд мажлисида тегишли тартибни таъминлашга доир зарур чораларни кўради.

Раислик қилувчи суд мажлисини очади ва кимнинг шикояти (протести) бўйича ҳамда қайси суднинг ҳал қилув қарори устидан қандай иш кўрилишини эълон қилади. Раислик қилувчи ишда иштирок этувчи шахсларнинг қайси бири келмаганлигини, келмаганлик сабаблари тўғрисида қандай маълумотлар борлигини аниқлайди, судга келганларнинг шахсини аниқлайди, шунингдек мансабдор шахсларнинг ва вакилларнинг ваколатларини текширади.

Раислик қилувчи суд таркибини эълон қилади, суд мажлисининг котиби, прокурор, эксперт, мутахассис, таржимон сифатида кимлар иштирок этаётганлигини эълон қилади ва ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг рад қилишга доир ҳуқуқларини тушунтиради.

Арз қилинган рад қилишлар ушбу Кодекснинг 4-бобида белгиланган тартибда ҳал этилади.

Раислик қилувчи ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг процессуал ҳуқуқлари ва мажбуриятларини тушунтиради.

Ишни кўриш вақти ва жойи ҳақида белгиланган тартибда хабардор қилинганлиги тўғрисида маълумотлар мавжуд бўлмаган ишда иштирок этувчи шахсларнинг бирор-бири суд мажлисига келмаган тақдирда, суд ишнинг муҳокамасини кейинга қолдиради.

Ишни кўриш вақти ва жойи ҳақида белгиланган тартибда хабардор қилинган ишда иштирок этувчи шахсларнинг суд мажлисига келмаганлиги ишнинг муҳокамасига тўсқинлик қилмайди. Бироқ суд бундай ҳолларда ҳам судга келмаганлик сабабларини узрли деб топиб, ишнинг муҳокамасини кейинга қолдиришга ҳақли.

Прокурорнинг ёки адвокатнинг судга узрли сабабларсиз келмаганлиги тўғрисида суд хусусий ажрим чиқариб, бу ҳақда тегишли юқори турувчи прокурорга ёки Ўзбекистон Республикаси адвокатлар палатасининг ҳудудий бошқармаси ҳузуридаги малака комиссиясига хабар беради.

Ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция инстанциясида ишнинг муҳокамаси билан боғлиқ бўлган барча масалалар бўйича илтимосномалари ва аризалари ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг фикрлари эшитилгандан кейин суд томонидан ҳал этилади.

Апелляция инстанцияси судида ишни кўриш раислик қилувчининг ёки судьялардан бирининг маърузаси билан бошланади.

Маърузачи ишнинг ҳолатларини, биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг мазмунини, апелляция шикоятида (протестида) келтирилган важларни ва улар юзасидан берилган тушунтиришларни (эътирозларни), янги далилларнинг мазмунини, шунингдек суд ҳужжатининг қонунийлиги, асослилиги ва адолатлилигини текшириш учун суд кўриши зарур бўлган бошқа маълумотларни баён қилади.

Суд раислик қилувчининг ёки судьялардан бирининг маърузасидан кейин суд мажлисига келган ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришларини эшитади, бу шахслар апелляция шикоятида (протестида) кўрсатилмаган важларни келтиришга ва қўшимча материаллар тақдим этишга ҳам ҳақли.

Дастлаб апелляция шикояти берган шахс ва унинг вакили ёки, агар иш протест бўйича кўрилаётган бўлса, прокурор сўзга чиқади. Ҳал қилув қарори устидан ҳар иккала тараф томонидан шикоят қилинган бўлса, биринчи бўлиб даъвогар сўзга чиқади.

Ушбу Кодекснинг 52-моддасида назарда тутилган тартибда ишда иштирок этувчи давлат бошқаруви органларининг, ташкилотларнинг вакиллари, шунингдек фуқаролар, агар улар суднинг ҳужжати устидан шикоят қилмаган бўлса, апелляция инстанцияси судида тарафлар ва учинчи шахслардан кейин сўзга чиқади.

Ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришларидан сўнг прокурор суд ҳужжатининг қонунийлиги, асослилиги ва адолатлилиги тўғрисида фикрини баён этади, бундан прокурорнинг протести бўйича қайта кўрилаётган суд ҳужжатлари мустасно.

Ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари ва прокурор фикри эшитилгандан сўнг апелляция инстанцияси суди ажрим чиқариш учун алоҳида хонага (маслаҳатхонага) киради.

Апелляция инстанцияси судининг ажрими иш кўрилгандан сўнг дарҳол чиқарилади.

Алоҳида ҳолларда, асослантирилган ажримни тайёрлаш беш кунгача бўлган муддатга кечиктирилиши мумкин, бироқ ажримнинг хулоса қисмини суд апелляция муҳокамаси тамомланган мажлиснинг ўзидаёқ эълон қилиши керак.

Судьяларнинг маслаҳатлашуви, ажрим чиқариш ва уни ўқиб эшиттириш ушбу Кодексда белгиланган тартибда амалга оширилади.

398-модда. Апелляция инстанцияси судида иш юритишни тўхтатиб туриш

Апелляция инстанцияси суди иш юритишни ушбу Кодекснинг 10-бобида назарда тутилган тартибда тўхтатиб туради.

399-модда. Апелляция инстанцияси судининг ваколатлари

Суд ишни апелляция тартибида кўриб чиққач, ўз ажрими билан:

1) ҳал қилув қарорини, ажримни, қарорни ўзгаришсиз қолдиришга;

2) ҳал қилув қарорини, ажримни, қарорни тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва янги ҳал қилув қарори, ажрим ёки қарор чиқаришга;

3) ҳал қилув қарорини, ажримни, қарорни тўлиқ ёки қисман ўзгартиришга;

4) ҳал қилув қарорини тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган асосларга кўра аризани кўрмасдан қолдиришга ёхуд иш юритишни тўлиқ ёки қисман тугатишга;

5) агар иш судга тааллуқлилик тўғрисидаги қоидалар бузилган ҳолда кўриб чиқилган бўлса, ҳал қилув қарорини бекор қилишга ва иш материалларини судга тааллуқлилигига кўра бошқа судга юборишга ҳақли.

Ушбу Кодекс 372 2 -моддаси биринчи қисмининг 4-бандида ва 372 4 -моддаси иккинчи қисмининг 2 ва 4-бандларида назарда тутилган асослар аниқланганда, апелляция инстанцияси суди ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўради. Ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўришга ўтиш ҳақида ажрим чиқарилиб, унда бажарилиши лозим бўлган ҳаракатлар кўрсатилади.

400-модда. Биринчи инстанция судининг ажрими устидан хусусий шикоят (протест) бериш ҳуқуқи

Тарафлар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар, шунингдек ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақидаги масала суд томонидан ҳал этилган шахслар биринчи инстанция судининг ажримлари устидан суд томонидан ажрим топширилган ёки юборилган кундан эътиборан йигирма кун ичида апелляция инстанцияси судига қуйидаги ҳолларда суднинг ҳал қилув қароридан алоҳида шикоят қилиши ва прокурор протест келтириши мумкин:

1) ушбу Кодексда назарда тутилган ҳолларда;

2) суднинг ажрими ишнинг кейинги ҳаракатланишига тўсқинлик қиладиган ҳолларда.

Биринчи инстанция судининг бошқа ажримлари устидан хусусий шикоят (протест) берилмайди, бироқ бундай ажримларга қарши эътирозлар апелляция шикоятига (протестига) киритилиши мумкин.

401-модда. Хусусий шикоятлар (протестлар) бериш ва уларни кўриб чиқиш тартиби

Хусусий шикоятлар (протестлар) ушбу бобда белгиланган тартибда берилади ва кўриб чиқилади.

402-модда. Биринчи инстанция судининг ажрими устидан шикоят қилинганлиги (протест келтирилганлиги) муносабати билан ишни кўрадиган апелляция инстанцияси судининг ваколатлари

Апелляция инстанцияси суди хусусий шикоятни (протестни) кўриб чиқиб:

1) ажримни ўзгаришсиз қолдиришга;

2) ажримни бекор қилишга ва даъво аризасини (аризани), ишни мазмунан кўриш учун биринчи инстанция судига юборишга;

3) ажримни бутунлай ёки қисман ўзгартиришга ёхуд бекор қилишга ва масалани мазмунан ҳал қилишга;

4) ажримни бекор қилишга ва даъво аризасини (аризани), иш материалларини кўриб чиқиш учун судга тааллуқлилигига кўра бошқа судга юборишга ҳақли.

402 1 -модда. Биринчи инстанция судининг қарори устидан берилган апелляция шикояти (протести)

Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича биринчи инстанция судининг қарори устидан апелляция шикояти (протести) биринчи инстанция судининг ажримлари устидан шикоят қилиш (протест келтириш) учун ушбу бобда назарда тутилган тартибда кўриб чиқилади.

45-боб. Кассация инстанцияси судида иш юритиш

403-модда. Кассация шикояти (протести) бериш ҳуқуқи

Тарафлар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақидаги масала суд томонидан ҳал этилган шахслар, шунингдек Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил, бундан тадбиркорлик фаолияти билан боғлиқ бўлмаган низолар мустасно, суднинг қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори, ажрими, қарори устидан кассация шикояти бериши мумкин.

Прокурор, юқори турувчи прокурор прокурорнинг иштирокида кўрилган иш бўйича, шунингдек ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган шахсларнинг мурожаати мавжуд бўлган тақдирда биринчи инстанция судининг қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган суд ҳужжати устидан кассация протести келтиришга ҳақли.

404-модда. Кассация шикоятларини (протестларини) кўрадиган судлар

Қуйидагилар:

1) Қорақалпоғистон Республикаси судининг, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларининг фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати — тегишли фуқаролик ишлари бўйича туманлараро, туман, шаҳар судларининг ҳал қилув қарорлари, ажримлари, қарорлари ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари томонидан биринчи инстанция бўйича қабул қилинган ҳал қилув қарорлари, ажримлари, қарорлари устидан берилган;

2) Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди — ҳудудий ҳарбий судларнинг ва Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий судининг биринчи инстанция бўйича қабул қилинган ҳал қилув қарорлари, ажримлари, қарорлари устидан берилган;

3) Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати — Ўзбекистон Республикаси Олий судининг биринчи инстанция бўйича қабул қилинган ҳал қилув қарорлари, ажримлари, қарорлари устидан берилган кассация шикоятларини (протестларини) кўриб чиқади.

405-модда. Кассация шикоятини (протестини) бериш тартиби

Кассация шикояти (протести) кассация инстанцияси судининг номига йўлланади, лекин ҳал қилув қарорини, ажримни, қарорни қабул қилган судга берилади.

Суд ҳужжатини қабул қилган суд кассация шикояти (протести) келиб тушган кундан эътиборан беш кунлик муддатда уни кассация инстанцияси судига иш билан бирга юбориши шарт.

405 1 -модда. Кассация шикояти (протести) бериш муддати

Кассация шикояти (протести) биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида берилиши мумкин.

Ўтказиб юборилган кассация шикояти (протести) бериш муддати шикоят (протест) бераётган шахснинг илтимосномасига кўра кассация инстанция судининг судьяси томонидан, агар илтимоснома кассация шикояти (протести) бериш муддати ўтган кундан эътиборан уч ойдан кечиктирмай берилган бўлса ва ўтказиб юборилган муддат суд томонидан узрли деб топилса, тикланиши мумкин.

Кассация шикоятини (протестини) беришнинг ўтказиб юборилган муддатини тиклаш ҳақида кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда кўрсатилади.

Кассация шикоятини (протестини) бериш муддатини тиклашни рад этиш ҳақида кассация шикоятини (протестини) қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажримда кўрсатилади.

406-модда. Кассация шикоятининг (протестининг) мазмуни

Кассация шикоятида (протестида) қуйидагилар кўрсатилган бўлиши керак:

1) шикоят (протест) йўлланаётган кассация инстанцияси судининг номи;

2) шикоят (протест) бераётган шахснинг фамилияси, исми, отасининг исми (номи), унинг яшаш жойи ёки жойлашган ери (почта манзили);

3) ишнинг рақами, шикоят қилинаётган (протест келтирилаётган) ҳал қилув қарори, ажрим, қарор қабул қилинган сана ва ушбу суд ҳужжатини қабул қилган суд;

4) ҳал қилув қарорининг, ажримнинг, қарорнинг нотўғрилиги нимадан иборат эканлиги;

5) шикоят (протест) бераётган шахснинг илтимоси;

6) шикоятга (протестга) илова қилинган ёзма материалларнинг рўйхати.

Кассация шикоятини шикоят бераётган шахс ёки унинг вакили имзолайди.

Кассация протести протест келтирган прокурор ёки унинг ўринбосари томонидан имзоланган бўлиши керак.

Кассация шикоятида (протестида) шикоятни (протестни) берган шахснинг ёхуд унинг вакилининг телефонлари ва факслари рақамлари, электрон почта манзили кўрсатилиши мумкин.

407-модда. Кассация шикоятига (протестига) илова қилинадиган ҳужжатлар

Кассация шикоятига қуйидагилар илова қилинади:

давлат божи ва почта харажатлари тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжат;

кассация шикояти вакил томонидан имзоланган ҳолларда, уни имзолашга вакилнинг ваколатларини тасдиқловчи ҳужжат.

Кассация шикояти (протести) ишда иштирок этувчи шахсларнинг сонига қараб кўчирма нусхалари билан бирга судга тақдим этилади, бундан электрон ҳужжат тарзида юбориладиган кассация шикояти (протести) мустасно.

Зарур ҳолларда, судья кассация шикояти (протести) берган шахс зиммасига кассация шикоятига (протестига) илова қилинган ёзма материалларнинг кўчирма нусхаларини ишда иштирок этувчи шахсларнинг сонига қараб тақдим этиш мажбуриятини юклатиши мумкин.

Прокурорнинг иштирокисиз кўрилган иш бўйича кассация протестига ушбу Кодекс 403-моддасининг биринчи қисмида кўрсатилган шахсларнинг мазкур протестни келтиришга асос бўлиб хизмат қилган мурожаатининг кўчирма нусхаси илова қилинади, бундан қонунда прокурорнинг иштирок этиши назарда тутилган бўлиб, бироқ у суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмасдан кўрилган ишлар мустасно.

Суднинг аризани қайтариш ҳақидаги ёки аризани қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажрими устидан кассация шикоятига (протестига) қайтарилган ариза ва унга қўшиб берилган ҳужжатлар ҳам илова қилиниши керак.

Ходим билан тузилган меҳнат шартномаси ғайриқонуний равишда бекор қилинганда ёки ходим бир ишдан бошқа ишга ғайриқонуний равишда ўтказилганида уни илгариги ишига тиклаш тўғрисидаги суднинг ҳал қилув қарори устидан кассация шикояти (протести) ушбу қарорнинг ижросига доир ҳужжат илова қилинган тақдирдагина қабул қилинади.

407 1 -модда. Ишни талаб қилиб олиш

Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ва унинг ўринбосарлари, вилоят прокурори, унга тенглаштирилган прокурор ва уларнинг ўринбосарлари, туман, шаҳар прокурорлари ва уларга тенглаштирилган прокурорлар ушбу Кодекснинг 403-моддасида кўрсатилган шахсларнинг мурожаатлари мавжуд бўлган тақдирда ёки прокурор иштирокида кўрилган ишлар бўйича ёхуд қонунда прокурорнинг иштирок этиши назарда тутилган бўлиб, бироқ у суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмасдан кўрилган ишлар бўйича кассация протести келтириш тўғрисидаги масалани ҳал этиш учун тегишли суддан ишни талаб қилиб олишга ҳақли.

407 2 -модда. Кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги масалани ҳал этиш тартиби ва муддати

Кассация шикоятини (протестини) қайтариш, қабул қилишни рад этиш ёки иш юритишга қабул қилиш масаласи кассация инстанцияси судининг судьяси томонидан якка тартибда шикоят (протест) судга келиб тушган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай ҳал қилинади.

Кассация шикоятини (протестини) қайтариш, қабул қилишни рад этиш ёки иш юритишга қабул қилиш тўғрисида ажрим чиқарилади, унинг кўчирма нусхаси ишда иштирок этувчи шахсларга ажрим чиқарилган куннинг эртасидан кечиктирмай, ушбу Кодекснинг 270-моддасида назарда тутилган тартибда юборилади.

407 3 -модда. Кассация шикоятини (протестини) қайтариш

Кассация шикояти (протести) судья томонидан қуйидаги ҳолларда қайтарилади, агар:

1) кассация шикояти (протести) имзоланмаган бўлса ёки уни имзолаш ҳуқуқига эга бўлмаган шахс томонидан ёхуд мансаб мавқеи ёки фамилияси ва исми-шарифининг бош ҳарфлари кўрсатилмаган шахс томонидан имзоланган бўлса;

2) кассация шикоятининг (протестининг) мазмуни ушбу Кодекснинг 406-моддасида назарда тутилган талабларга мувофиқ бўлмаса ёки кассация шикоятига (протестига) ушбу Кодекс 407-моддасининг иккинчи , тўртинчи — олтинчи қисмларида назарда тутилган ҳужжатлар илова қилинмаган бўлса;

3) давлат божи ва почта харажатлари белгиланган тартибда ҳамда миқдорда тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар кассация шикоятига илова қилинмаган бўлса, қонунда давлат божини тўлашни кечиктириш, бўлиб-бўлиб тўлаш ёки унинг миқдорини камайтириш имконияти назарда тутилган ҳолларда эса, бу ҳақда илтимоснома мавжуд бўлмаса ёхуд илтимоснома рад этилган бўлса;

4) кассация шикояти (протести) суд ҳужжатини қабул қилган судни четлаб ўтган ҳолда юборилган бўлса;

5) кассация шикояти (протести) белгиланган муддат ўтганидан кейин берилган бўлса ва ўтказиб юборилган муддатни тиклаш тўғрисида илтимоснома мавжуд бўлмаса;

6) кассация шикояти (протести) иш юритишга қабул қилинганлиги тўғрисида ажрим чиқарилгунига қадар шикоят (протест) берган шахсдан уни қайтариб олиш (чақириб олиш) тўғрисида ариза тушган бўлса.

Кассация шикоятини (протестини) қайтариш тўғрисидаги ажримда кассация шикоятини (протестини) қайтариш асослари кўрсатилади, кассация шикоятини беришда тўланган давлат божини қайтариш тўғрисидаги масала ҳал этилади.

Кассация шикоятини (протестини) қайтариш тўғрисидаги ажрим устидан тафтиш шикояти (протести) берилиши мумкин.

Кассация шикоятини (протестини) қайтариш тўғрисидаги ажрим бекор қилинган тақдирда, шикоят (протест) дастлаб судга мурожаат қилинган кунда берилган ҳисобланади.

Ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган ҳолатлар бартараф этилгач, шикоятни (протестни) берган шахс судга умумий тартибда янгидан мурожаат қилишга ҳақли.

407 4 -модда. Кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилишни рад этиш

Судья кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилишни қуйидаги ҳолларда рад этади, агар:

1) кассация шикояти (протести) суд ҳужжати устидан шикоят қилиш (протест келтириш) ҳуқуқига эга бўлмаган шахс томонидан берилган бўлса;

2) кассация шикояти (протести) қонунга мувофиқ кассация тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин бўлмаган суд ҳужжати устидан берилган бўлса;

3) кассация шикояти (протести) кассация тартибида кўрилган суд ҳужжати устидан берилган бўлса;

4) кассация шикоятини (протестини) бериш муддати ўтказиб юборилган ва ўтказилган муддатни тиклаш рад этилган бўлса;

5) кассация шикоятидан (протестидан) уни берган шахс воз кечганлиги (уни чақириб олганлиги) сабабли кассация шикояти (протести) бўйича иш юритишни тугатиш тўғрисида ажрим мавжуд бўлса.

Кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажримда кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилишни рад этиш асослари кўрсатилади, кассация шикоятини беришда тўланган давлат божини қайтариш тўғрисидаги масала ҳал этилади.

Кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажрим устидан тафтиш шикояти (протести) берилиши мумкин.

Кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажрим бекор қилинган тақдирда, шикоят (протест) судга дастлаб мурожаат қилинган кунда берилган ҳисобланади.

407 5 -модда. Кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш

Ушбу Кодексда белгиланган шакл ва мазмун талабларига риоя қилинган ҳолда берилган кассация шикояти (протести) кассация инстанцияси судининг иш юритувига қабул қилинади.

Кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда кассация шикоятини (протестини) кўриб чиқиш учун суд мажлисини ўтказиш вақти ва жойи кўрсатилади.

Кассация шикояти (протести) берган шахс, шунингдек ишда иштирок этувчи шахслар ишни кассация инстанциясида кўриш вақти ва жойи ҳақида хабардор қилинади. Иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида белгиланган тартибда хабардор қилинган шахсларнинг келмаганлиги ишнинг кассация тартибида кўрилишига тўсқинлик қилмайди.

407 6 -модда. Кассация инстанцияси суди томонидан ҳал қилув қарорининг ижросини тўхтатиб туриш

Ишда иштирок этувчи шахсларнинг илтимосномасига кўра, кассация инстанцияси суди (судьяси) биринчи инстанция суди томонидан қабул қилинган ҳал қилув қарорининг ижросини кассация инстанциясида иш юритиш тамомлангунига қадар тўхтатиб туради, бундан дарҳол ижро этилиши лозим бўлган ҳал қилув қарорлари мустасно.

Ҳал қилув қарорининг ижросини тўхтатиб туриш ҳақида кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда кўрсатилади.

407 8 -модда. Кассация шикоятини (протестини) кўрмасдан қолдириш

Агар кассация шикояти (протести) иш юритишга қабул қилинганидан кейин кассация шикоятининг (протестининг) имзоланмаганлиги ёки уни имзолаш ҳуқуқига эга бўлмаган ёхуд мансаб мавқеи кўрсатилмаган шахс томонидан имзоланганлиги аниқланса, кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўрмасдан қолдиради.

Кассация шикоятини (протестини) кўрмасдан қолдириш тўғрисида суд ажрим чиқаради.

Кассация шикоятини (протестини) кўрмасдан қолдириш учун асос бўлиб хизмат қилган ҳолат бартараф этилганидан кейин кассация шикояти (протести) ушбу Кодексда белгиланган тартибда судга янгидан берилиши мумкин.

407 9 -модда. Кассация шикояти (протести) бўйича иш юритишни тугатиш

Кассация инстанцияси суди кассация шикояти (протести) бўйича иш юритишни қуйидаги ҳолларда тугатади, агар:

1) кассация шикояти (протести) апелляция тартибида кўрилган ёки ушбу Кодексга мувофиқ кассация тартибида шикоят қилинмайдиган (протест келтирилмайдиган) суд ҳужжати устидан берилган ва у иш юритишга хатога йўл қўйилиб қабул қилинган бўлса;

2) кассация шикояти (протести) кассация тартибида кўрилган суд ҳужжати устидан берилган ва у иш юритишга хатога йўл қўйилиб қабул қилинган бўлса;

3) кассация шикояти (протести) суд ҳужжати устидан шикоят қилиш (протест келтириш) ҳуқуқига эга бўлмаган шахс томонидан берилган бўлса;

4) кассация шикоятидан воз кечиш тўғрисидаги ариза кассация шикоятини берган шахсдан кассация шикояти иш юритишга қабул қилинганидан кейин келиб тушган бўлса;

5) протестни чақириб олиш тўғрисидаги ариза протест келтирган прокурордан ёки юқори турувчи прокурордан кассация протести иш юритишга қабул қилинганидан кейин келиб тушган бўлса;

6) ишда тараф бўлган юридик шахс кассация шикояти (протести) бўйича суд ҳужжати қабул қилингунига қадар тугатилган бўлса;

7) ишда тараф бўлган фуқаро кассация шикояти (протести) бўйича суд ҳужжати қабул қилингунига қадар вафот этса, низоли ҳуқуқий муносабат эса ҳуқуқий ворисликка йўл қўймаса.

Кассация шикояти (протести) бўйича иш юритишни тугатиш тўғрисида ажрим чиқарилади, унда суд харажатларини тарафлар ўртасида тақсимлаш тўғрисидаги масала ҳал этилиши мумкин.

Кассация шикояти (протести) бўйича иш юритиш тугатилган тақдирда, айни бир шахснинг айни шу асослар бўйича кассация шикояти (протести) билан судга такроран мурожаат қилишига йўл қўйилмайди.

410-модда. Кассация шикоятига (протестига) қўшилиш

Суд процессида кассация шикояти берган тараф томонида иштирок этаётган шерик иштирокчилар ва учинчи шахслар берилган шикоятга қўшилиши мумкин. Мазкур шахслар келтирилган кассация протестига ҳам қўшилиши мумкин.

Шикоятга (протестга) қўшилиш ҳақида ариза берилганда давлат божи ундирилмайди.

411-модда. Кассация шикояти (протести) юзасидан тушунтиришлар бериш (эътирозлар билдириш)

Ишда иштирок этувчи шахслар шикоят (протест) юзасидан судга тушунтиришлар (эътирозлар) уларни тасдиқловчи ҳужжатларни илова қилиб, тақдим этишга ҳақли.

Тушунтиришлар (эътирозлар) ишда иштирок этувчи шахсларнинг сонига қараб кўчирма нусхалари билан бирга судга тақдим этилади, бундан электрон ҳужжат тарзида юбориладиган тушунтиришлар (эътирозлар) мустасно. Тушунтиришларнинг (эътирозларнинг) кўчирма нусхаларини суд ишда иштирок этувчи шахсларга топширади.

413-модда. Кассация шикоятини (протестини) тўлдириш, ўзгартириш, шикоятдан воз кечиш ва протестни қайтариб олиш

Кассация шикояти берган шахс кассация инстанцияси суди маслаҳатхонага киргунига қадар шикоятни тўлдиришга, ўзгартиришга ёки ундан воз кечишга ҳақли.

Кассация протести келтирган прокурор, шунингдек юқори турувчи прокурор кассация инстанцияси суди маслаҳатхонага киргунига қадар протестни тўлдиришга, ўзгартиришга ёки қайтариб олишга ҳақли.

Шикоятдан воз кечилган ва протест чақириб олинган тақдирда, кассация инстанцияси суди ажрим чиқариб, кассация тартибида иш юритишни тугатади.

Кассация шикоятидан (протестидан) воз кечилганлиги (унинг чақириб олинганлиги) сабабли у бўйича иш юритувнинг тугатилиши, агар суд ҳужжати устидан бошқа шахслар томонидан шикоят қилинган бўлса, бошқа кассация шикоятини (протестини) кўриб чиқиш учун тўсқинлик қилмайди.

414-модда. Даъвогарнинг арз қилинган талабларидан воз кечиши, жавобгарнинг даъвогар талабларини тан олиши ва тарафларнинг келишув битими

Кассация шикояти ёки протести берилганидан кейин даъвогарнинг арз қилинган талабларидан воз кечиши, жавобгарнинг даъвогар талабларини тан олиши ва тарафларнинг келишув битими тузиши ёзма шаклда, шу жумладан электрон ҳужжат тарзида кассация инстанцияси судига топширилиши керак. Агар ишнинг муҳокамаси вақтида даъвогар арз қилинган талабларидан воз кечса, жавобгар билдирилган талабларни тан олса ёки тарафлар келишув битими тузса, бу ҳақда суд мажлисининг баённомасига ёзиб қўйилади.

Кассация инстанцияси суди даъводан воз кечишни қабул қилишдан ёки келишув битимини тасдиқлашдан олдин даъвогарга ёки тарафларга бундай процессуал ҳаракатларнинг оқибатларини тушунтиради.

Даъвогарнинг арз қилинган талабларидан воз кечиши қабул қилинган ёки тарафларнинг келишув битими тасдиқланган тақдирда кассация инстанцияси суди ҳал қилув қарорини бекор қилади ва иш юритишни тугатади.

Агар даъвогарнинг арз қилинган талабларидан воз кечиши ёки тарафларнинг келишув битими қонунга зид бўлса ёхуд бошқа бировнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузадиган бўлса, суд воз кечишни қабул қилмайди ёки тузилган келишув битимини тасдиқлашни рад этади ҳамда ишни кассация тартибида кўради.

415-модда. Кассация шикоятини (протестини) кўриш муддати

Кассация шикояти (протести) уни иш юритишга қабул қилиш тўғрисида ажрим чиқарилган кундан эътиборан бир ойдан кўп бўлмаган муддатда кўриб чиқилади.

Алоҳида ҳолларда кассация шикоятини (протестини) кўриб чиқиш муддатини ишни кўриб чиқаётган судлов ҳайъати томонидан кўпи билан яна бир ойга узайтирилиши мумкин.

416-модда. Кассация инстанцияси судининг ишни кўриш доираси

Суд ишни кассация тартибида кўраётганда суд ҳужжатларининг қонунийлиги, асослилиги ва адолатлилигини текширади. Суд янги далилларни ўрганиб чиқиши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.

Кассация инстанцияси суди суд ҳужжатини тўлиқ ҳажмда текшириб чиқиши шарт.

417-модда. Кассация инстанцияси судида ишни кўриш тартиби

Кассация тартибида иш ушбу Кодекснинг 397-моддасида назарда тутилган қоидаларга асосан, мазкур бобда белгиланган хусусиятларни инобатга олган ҳолда кўрилади.

418-модда. Кассация инстанцияси судида иш юритишни тўхтатиб туриш

Кассация инстанцияси суди иш юритишни ушбу Кодекснинг 10-бобида назарда тутилган тартибда тўхтатади.

419-модда. Кассация инстанцияси судининг ваколатлари

Кассация инстанциясининг суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича қуйидагиларга ҳақли:

1) ҳал қилув қарорини, ажримни, қарорни ўзгаришсиз қолдиришга;

2) ҳал қилув қарорини, ажримни, қарорни тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва янги ҳал қилув қарори, ажрим ёки қарор қабул қилишга;

3) ҳал қилув қарорини, ажримни, қарорни тўлиқ ёки қисман ўзгартиришга;

4) ҳал қилув қарорини тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва ушбу Кодексда кўрсатилган асосларга кўра аризани кўрмасдан қолдиришга ёхуд иш юритишни тўлиқ ёки қисман тугатишга;

5) агар иш судга тааллуқлилик қоидалари бузилган ҳолда кўрилган бўлса, ҳал қилув қарорини, ажримни бекор қилишга ва иш материалларини судга тааллуқлилигига кўра бошқа судга юборишга.

Ушбу Кодекс 372 2 -моддаси биринчи қисмининг 4-бандида ва 372 4 -моддаси иккинчи қисмининг 2 ва 4-бандларида назарда тутилган асослар аниқланганда, кассация инстанцияси суди ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўради. Ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўришга ўтиш ҳақида ажрим чиқарилиб, унда бажарилиши лозим бўлган ҳаракатлар кўрсатилади.

419 1 -модда. Биринчи инстанция судининг ажрими устидан хусусий шикоят (протест) бериш ҳуқуқи

Тарафлар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар, шунингдек ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақидаги масала суд томонидан ҳал этилган шахслар апелляция тартибида кўриб чиқилмаган биринчи инстанция судининг ажримлари устидан ажрим қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация инстанцияси судига қуйидаги ҳолларда суднинг ҳал қилув қароридан ушбу Кодекснинг 405-моддасида белгиланган тартибда алоҳида шикоят қилиши ва прокурор протест келтириши мумкин:

1) ушбу Кодексда назарда тутилган ҳолларда;

2) суднинг ажрими ишнинг кейинги ҳаракатланишига тўсқинлик қиладиган ҳолларда.

Биринчи инстанция судининг бошқа ажримлари устидан хусусий шикоят (протест) берилмайди, бироқ бундай ажримларга қарши эътирозлар кассация шикоятига (протестига) киритилиши мумкин.

419 2 -модда. Биринчи инстанция судининг ажрими устидан шикоят қилинганлиги (протест келтирилганлиги) муносабати билан ишни кўрадиган кассация инстанцияси судининг ваколатлари

Кассация инстанцияси суди хусусий шикоятни (протестни) кўриб чиқиб:

1) ажримни ўзгаришсиз қолдиришга;

2) ажримни бекор қилишга ва даъво аризани (аризани), ишни мазмунан кўриш учун биринчи инстанция судига юборишга;

3) ажримни бутунлай ёки қисман ўзгартиришга ёхуд бекор қилишга ва масалани мазмунан ҳал қилишга;

4) ажримни бекор қилишга ва даъво аризасини (аризани), иш материалларини кўриб чиқиш учун судга тааллуқлилигига кўра бошқа судга юборишга ҳақли.

419 3 -модда. Биринчи инстанция судининг қарори устидан берилган кассация шикояти (протести)

Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича биринчи инстанция судининг қарори устидан берилган кассация шикояти (протести) мазкур бобда биринчи инстанция судининг ажримлари устидан шикоят қилиниши (протест келтирилиши) учун назарда тутилган тартибда кўриб чиқилади.

46-боб. Суд ҳужжатларини тафтиш тартибида қайта кўриш бўйича иш юритиш

419 4 -модда. Тафтиш тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) ҳуқуқи

Биринчи инстанция судининг апелляция ёки кассация тартибида кўрилган ҳал қилув қарори, ажрими, қарори ҳамда апелляция ёки кассация инстанцияси судининг ажрими устидан қуйидагилар томонидан тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин:

ишда иштирок этувчи шахслар, шунингдек ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақидаги масала суд томонидан ҳал этилган шахслар;

Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқларини ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил, бундан тадбиркорлик фаолияти билан боғлиқ бўлмаган низолар мустасно;

прокурор иштирокида кўрилган иш бўйича ёки қонунда прокурорнинг иштирок этиши назарда тутилган бўлиб, бироқ у суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмасдан кўрилган иш бўйича, шунингдек ишда иштирок этувчи шахсларнинг, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақидаги масала суд томонидан ҳал этилган шахсларнинг мурожаатлари мавжуд бўлган тақдирда Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ва унинг ўринбосарлари, вилоят прокурори, унга тенглаштирилган прокурорлар ва уларнинг ўринбосарлари.

Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди томонидан тафтиш тартибида кўрилган ишлар бўйича суд ҳужжатлари устидан, шунингдек ушбу судларнинг ва Ўзбекистон Республикаси Олий судининг биринчи инстанцияси бўйича қабул қилинган ҳамда апелляция ёки кассация тартибида кўрилган суд ҳужжатлари устидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида:

ушбу модда биринчи қисмининг иккинчи ва учинчи хатбошисида кўрсатилган шахслар шикоят бериши;

Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ва унинг ўринбосарлари прокурор иштирокида кўрилган иш бўйича ёки қонунда прокурорнинг иштирок этиши назарда тутилган бўлиб, бироқ у суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмасдан кўрилган иш бўйича, шунингдек ушбу модда биринчи қисмининг иккинчи хатбошисида кўрсатилган шахсларнинг мурожаатларига асосан протест келтириши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатида тафтиш тартибида кўрилган ишлар бўйича суд ҳужжатлари устидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди Раёсатига:

Ўзбекистон Республикаси Олий судининг раиси — ушбу модда биринчи қисмининг иккинчи ва учинчи хатбошиларида кўрсатилган шахсларнинг мурожаатига асосан;

Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори — прокурор иштирокида кўрилган иш бўйича ёки қонунда прокурорнинг иштирок этиши назарда тутилган бўлиб, бироқ у суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмасдан кўрилган иш бўйича, шунингдек ушбу модда биринчи қисмининг иккинчи хатбошисида кўрсатилган шахсларнинг мурожаатига асосан тафтиш тартибида протест келтириши мумкин.

419 5 -модда. Тафтиш тартибида шикоятларни (протестларни) кўрадиган судлар

Қуйидагилар:

1) Қорақалпоғистон Республикаси судининг, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларининг фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати — тегишли фуқаролик ишлари бўйича туманлараро, туман, шаҳар судлари томонидан биринчи инстанция бўйича қабул қилинган ва апелляция ёки кассация тартибида кўриб чиқилган суд ҳужжатлари устидан берилган;

2) Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди — ҳудудий ҳарбий судлар томонидан биринчи инстанция бўйича қабул қилинган ва апелляция ёки кассация тартибида кўриб чиқилган суд ҳужжатлари устидан берилган;

3) Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати:

Қорақалпоғистон Республикаси судининг, вилоятлар, Тошкент шаҳар судларининг фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатида, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий судида апелляция ёки кассация ва тафтиш тартибида кўрилган тегишли фуқаролик ишлари бўйича туманлараро, туман, шаҳар судлари, ҳудудий ҳарбий судлар томонидан биринчи инстанция бўйича қабул қилинган суд ҳужжатлари устидан берилган;

Ўзбекистон Республикаси Олий суди, Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди томонидан биринчи инстанция бўйича қабул қилинган ва апелляция ёки кассация тартибида кўриб чиқилган суд ҳужжатлари устидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятларни (протестларни) кўриб чиқади.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди раисининг ва Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатида тафтиш тартибида кўрилган ишлар бўйича қабул қилинган суд ҳужжатлари устидан келтирилган протести Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсати томонидан кўрилади.

419 6 -модда. Тафтиш тартибида шикоят (протест) бериш тартиби ва муддати

Қорақалпоғистон Республикаси судининг, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларининг фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатида, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий судида тафтиш тартибида кўрилиши лозим бўлган шикоят (протест) мазкур судлар номига йўлланади, бироқ ҳал қилув қарорини қабул қилган судга берилади.

Ҳал қилув қарорини қабул қилган суд шикоят (протест) келиб тушган кундан эътиборан беш кунлик муддатда шикоятни (протестни) ишни тафтиш тартибида кўрадиган судга иш билан бирга юбориши шарт.

Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатида тафтиш тартибида кўрилиши лозим бўлган шикоят (протест) бевосита Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига берилади.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди раисининг, Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг Ўзбекистон Республикаси Олий суди Раёсатига тафтиш тартибидаги протести бевосита Ўзбекистон Республикаси Олий судига берилади.

Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори, ажрими, қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида берилади.

Қорақалпоғистон Республикаси судига, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларига, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий судига тафтиш тартибида шикоят (протест) бериш муддати кассация инстанцияси суди томонидан ажрим чиқарилгунига қадар ўтган тақдирда, шикоят (протест) кассация инстанцияси суди томонидан ажрим қабул қилинган кундан эътиборан уч ой ичида берилиши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) бериш муддати Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди томонидан тафтиш тартибида ажрим чиқарилгунига қадар ўтган тақдирда, шикоят (протест) ушбу судлар томонидан ишни тафтиш тартибида кўриш натижалари бўйича ажрим қабул қилинган кундан эътиборан уч ой ичида берилиши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди раисининг, Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг протести ушбу Кодекс 419 4 -моддасининг биринчи қисмида кўрсатилган шахслар мурожаат қилган кундан эътиборан уч ой ичида, лекин Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати томонидан ишни тафтиш тартибида кўриш натижалари бўйича ажрим қабул қилинган кундан эътиборан олти ойдан ортиқ бўлмаган муддатда Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсатига киритилиши мумкин.

Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) беришнинг ўтказиб юборилган муддати шикоят (протест) берган шахснинг илтимосномаси бўйича суд (судья) томонидан, агар илтимоснома шикоятни (протестни) бериш муддати ўтган кундан эътиборан уч ой ичида берилган ва шикоятни (протестни) бериш муддати ўтказиб юборилишининг сабаблари узрли деб топилган бўлса, тикланиши мумкин.

Ушбу модданинг тўққизинчи қисмида кўрсатилган муддат ўтгандан кейин берилган тафтиш тартибидаги шикоят (протест) кўриб чиқилмайди.

419 7 -модда. Тафтиш тартибидаги шикоятнинг (протестнинг) мазмуни

Тафтиш тартибидаги шикоятда (протестда) қуйидагилар кўрсатилиши керак:

1) шикоят (протест) йўлланилаётган тафтиш инстанцияси судининг номи;

2) шикоят (протест) бераётган шахснинг фамилияси, исми, отасининг исми (номи), унинг яшаш жойи ёки жойлашган ери (почта манзили);

3) ишнинг рақами, шикоят қилинаётган (протест келтирилаётган) ҳал қилув қарори, ажрим, қарор қабул қилинган сана ва ушбу суд ҳужжатини қабул қилган суд;

4) ҳал қилув қарорининг, ажримнинг, қарорнинг нотўғрилиги нимадан иборат эканлиги;

5) шикоят (протест) бераётган шахснинг илтимоси;

6) шикоятга (протестга) илова қилинган ёзма материалларнинг рўйхати.

Тафтиш тартибидаги шикоятни шикоят бераётган шахс ёки унинг вакили имзолайди.

Тафтиш тартибидаги протест уни келтирган прокурор томонидан имзоланган бўлиши керак.

Тафтиш тартибидаги шикоятда (протестда) шикоятни (протестни) берган шахснинг ёхуд унинг вакилининг телефонлари ва факслари рақамлари, электрон почта манзили кўрсатилиши мумкин.

419 8 -модда. Тафтиш тартибидаги шикоятга (протестга) илова қилинадиган ҳужжатлар

Тафтиш тартибидаги шикоятга қуйидагилар илова қилинади:

давлат божи ва почта харажатлари тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжат;

тафтиш тартибидаги шикоят вакил томонидан имзоланган ҳолларда, унинг имзолашга бўлган ваколатларини тасдиқловчи ҳужжат.

Прокурор иштирокисиз кўрилган иш бўйича тафтиш тартибидаги протестга ушбу Кодекс 419 4 -моддаси биринчи қисмининг иккинчи хатбошисида кўрсатилган шахсларнинг протест келтиришга асос бўлиб хизмат қилган мурожаатининг кўчирма нусхаси илова қилинади, бундан қонунда прокурорнинг иштирок этиши назарда тутилган бўлиб, бироқ у суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмасдан кўрилган ишлар мустасно.

Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) ишда иштирок этувчи шахсларнинг сонига қараб кўчирма нусхалари билан бирга судга тақдим этилади, бундан электрон ҳужжат тарзида юбориладиган тафтиш тартибидаги шикоят (протест) мустасно.

Зарур ҳолларда, судья тафтиш тартибида шикоят (протест) берган шахс зиммасига шикоятга (протестга) илова қилинган ёзма материалларнинг кўчирма нусхаларини ишда иштирок этувчи шахсларнинг сонига қараб тақдим этиш мажбуриятини юклатиши мумкин.

Суднинг аризани иш юритишга қабул қилишни рад этиш, қайтариш тўғрисидаги, шунингдек апелляция ёки кассация ва тафтиш шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилишни рад этиш, қайтариш тўғрисидаги ажримлари устидан тафтиш тартибидаги шикоятга (протестга) қайтарилган ариза, шикоят (протест) ва судга уларни тақдим этиш чоғида унга қўшиб берилган ҳужжатлар илова қилиниши керак.

Ходим билан тузилган меҳнат шартномаси ғайриқонуний равишда бекор қилинганда ёки ходим бир ишдан бошқа ишга ғайриқонуний равишда ўтказилганида уни илгариги ишига тиклаш тўғрисидаги суднинг ҳал қилув қарори устидан тафтиш тартибидаги шикоят (протест) ушбу қарорнинг ижросига доир ҳужжат илова қилинган тақдирдагина қабул қилинади.

419 9 -модда. Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди томонидан тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги масалани ҳал этиш тартиби ва муддати

Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш, иш юритишга қабул қилишни рад этиш ёки қабул қилиш тўғрисидаги масала судья томонидан якка тартибда шикоят (протест) судга келиб тушган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай ҳал қилинади.

Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш, иш юритишга қабул қилишни рад этиш ҳақида ёки қабул қилиш тўғрисида ажрим чиқарилади, унинг кўчирма нусхаси ишда иштирок этувчи шахсларга у чиқарилган куннинг эртасидан кечиктирмай, ушбу Кодекснинг 270-моддасида назарда тутилган тартибда юборилади.

419 10 -модда. Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш

Тафтиш инстанцияси судининг судьяси тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қуйидаги ҳолларда қайтаради, агар:

1) тафтиш тартибидаги шикоят (протест) имзоланмаган бўлса ёки уни имзолаш ҳуқуқига эга бўлмаган шахс томонидан ёхуд мансаб мавқеи ёки фамилияси ва исми-шарифининг бош ҳарфлари кўрсатилмаган шахс томонидан имзоланган бўлса;

2) тафтиш тартибидаги шикоятнинг (протестнинг) мазмунига нисбатан ушбу Кодекснинг 419 7 -моддасида белгиланган талабларга риоя этилмаган ёки шикоятга (протестга) ушбу Кодекс 419 8 -моддасининг иккинчи , учинчи , бешинчи ва олтинчи қисмларида кўрсатилган ҳужжатлар илова қилинмаган бўлса;

3) тафтиш тартибидаги шикоятга давлат божи ва почта харажатлари белгиланган тартибда ва миқдорда тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар илова қилинмаган бўлса, қонунда давлат божини тўлаш муддатини кечиктириш, бўлиб-бўлиб тўлаш ёки унинг миқдорини камайтириш имконияти назарда тутилган ҳолларда эса, бу ҳақда илтимоснома мавжуд бўлмаса ёхуд илтимоснома рад этилган бўлса;

4) тафтиш тартибидаги шикоят (протест) белгиланган муддат ўтганидан кейин берилган бўлса ва ўтказиб юборилган муддатни тиклаш тўғрисида илтимоснома мавжуд бўлмаса;

5) тафтиш тартибидаги шикоят (протест) иш юритишга қабул қилинганлиги тўғрисида ажрим чиқарилгунига қадар шикоятни (протестни) берган шахсдан уни қайтариб олиш (чақириб олиш) тўғрисида ариза тушган бўлса;

6) тафтиш тартибидаги шикоят (протест) ушбу Кодекс 419 6 -моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган ҳолда суд ҳужжатини қабул қилган судни четлаб ўтган ҳолда юборилган бўлса.

Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш тўғрисидаги ажримда шикоятни (протестни) қайтариш асослари кўрсатилади, шикоятни беришда тўланган давлат божини қайтариш ҳақидаги масала ҳал этилади.

Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш тўғрисидаги ажримнинг кўчирма нусхаси шикоятни (протестни) берган шахсга шикоят (протест) ва унга илова қилинган ҳужжатлар билан бирга юборилади.

Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш тўғрисидаги ажрим бекор қилинган тақдирда, шикоят (протест) дастлаб судга мурожаат қилинган кунда берилган ҳисобланади.

Ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган ҳолатлар бартараф этилгач, шикоятни (протестни) берган шахс тафтиш тартибидаги шикоят (протест) билан судга умумий тартибда янгидан мурожаат қилишга ҳақли.

419 11 -модда. Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилишни рад этиш

Тафтиш инстанцияси судининг судьяси тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилишни қуйидаги ҳолларда рад этади, агар:

1) шикоят (протест) суд ҳужжати устидан шикоят қилиш (протест келтириш) ҳуқуқига эга бўлмаган шахс томонидан берилган бўлса;

2) шикоят (протест) қонунга мувофиқ тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин бўлмаган суд ҳужжати устидан берилган бўлса;

3) шикоят (протест) Қорақалпоғистон Республикаси судига, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларига, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий судига апелляция ёки кассация тартибида кўрилмаган суд ҳужжати устидан берилган бўлса;

4) шикоят (протест) Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига Қорақалпоғистон Республикаси судида, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларида, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий судида тафтиш тартибида кўрилмаган суд ҳужжати устидан берилган бўлса;

5) шикоят (протест) ишни тафтиш тартибида кўраётган суд томонидан илгари тафтиш тартибида кўрилган суд ҳужжати устидан берилган бўлса;

6) шикоятни (протестни) бериш муддати ўтказиб юборилган ва ўтказилган муддатни тиклаш рад этилган бўлса;

7) шикоятдан уни берган шахс воз кечганлиги, протест чақириб олинганлиги сабабли шикоят (протест) бўйича иш юритишни тугатиш тўғрисидаги ажрим мавжуд бўлса, бундан Қорақалпоғистон Республикаси судининг, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларининг, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий судининг шикоятдан воз кечилганлиги, протест чақириб олинганлиги сабабли тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича иш юритишни тугатиш тўғрисидаги ажрими устидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига берилган шикоят (протест) мустасно.

Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажримда шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилишни рад этиш асослари кўрсатилади, шикоятни беришда тўланган давлат божини қайтариш ҳақидаги масала ҳал этилади.

Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажрим бекор қилинган тақдирда, шикоят (протест) судга дастлаб мурожаат қилинган кунда берилган ҳисобланади.

419 12 -модда. Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар, Тошкент шаҳар судлари, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди томонидан тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш

Ушбу Кодексда белгиланган шакл ва мазмун талабларига риоя қилинган ҳолда берилган тафтиш тартибидаги шикоят (протест) суднинг иш юритишига қабул қилинади.

Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда шикоятни (протестни) кўриб чиқиш учун суд мажлисини ўтказиш вақти ва жойи кўрсатилади.

Тафтиш тартибида шикоят (протест) берган шахс, шунингдек ишда иштирок этувчи шахслар ишни тафтиш инстанциясида кўриш вақти ва жойи ҳақида хабардор қилинади. Иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида белгиланган тартибда хабардор қилинган шахсларнинг келмаганлиги ишнинг тафтиш тартибида кўрилишига тўсқинлик қилмайди.

419 13 -модда. Суд ҳужжатларининг ижросини тўхтатиб туриш

Ишда иштирок этувчи шахсларнинг илтимосномасига кўра, тафтиш инстанцияси суди (судьяси) суд ҳужжатларининг ижросини тафтиш инстанциясида иш юритиш тамомлангунига қадар тўхтатиб туришга ҳақли.

Судья суд ҳужжатининг ижросини тўхтатиб туриш тўғрисида ёки унинг ижросини тўхтатиб туришни рад этиш ҳақида тафтиш шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда кўрсатади.

419 14 -модда. Ишни талаб қилиб олиш

Ўзбекистон Республикаси Олий судининг раиси ва унинг ўринбосарлари, Ўзбекистон Республикаси Олий судининг судьяси тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича ишни тегишли суддан талаб қилиб олишга ҳақли.

Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ва унинг ўринбосарлари, вилоят прокурори, унга тенглаштирилган прокурор ва уларнинг ўринбосарлари ушбу Кодекснинг 419 4 -моддасида кўрсатилган шахсларнинг мурожаатлари мавжуд бўлган тақдирда ёки прокурор иштирокида кўрилган ишлар бўйича ёхуд қонунда прокурорнинг иштирок этиши назарда тутилган бўлиб, бироқ у суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмасдан кўрилган ишлар бўйича тафтиш тартибида протест келтириш тўғрисидаги масалани ҳал этиш учун тегишли суддан ўз ваколатлари доирасида ишни талаб қилиб олишга ҳақли.

419 15 -модда. Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьяси томонидан тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) ўрганиш

Ушбу Кодекснинг 419 4 — 419 8 -моддаларида белгиланган қоидаларга мувофиқ берилган тафтиш тартибидаги шикоят (протест) Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьяси томонидан унга илова қилинган материаллар асосида, зарур бўлган ҳолларда эса ишни талаб қилиб олиб ўрганилади.

Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) ўрганиш натижалари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьяси:

1) тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) ушбу Кодекс 419 10 -моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган асосларга кўра қайтариш тўғрисида;

2) тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) ушбу Кодекс 419 11 -моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган асосларга кўра иш юритишга қабул қилишни рад этиш ҳақида;

3) суд ҳужжатларини тафтиш тартибида текшириш асослари мавжуд бўлмаса, тафтиш тартибидаги шикоятни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатида кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисида;

4) тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ва кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш тўғрисида ажрим чиқаради.

Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш тўғрисидаги ёки қабул қилишни рад этиш ҳақидаги ажрим шикоят (протест) келиб тушган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай чиқарилади.

Тафтиш тартибидаги шикоятни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатида кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ёки тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ва кўриб чиқиш учун судлов ҳайъатига ўтказиш ҳақидаги ажрим шикоят (протест) келиб тушган кундан эътиборан бир ойдан кечиктирмай, иш талаб қилиб олинган тақдирда эса икки ойдан кечиктирмай чиқарилади.

Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) ўрганиш натижалари бўйича чиқарилган ажримнинг кўчирма нусхаси шикоят берган шахсга ушбу Кодекснинг 270-моддасида назарда тутилган тартибда юборилади.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьясининг тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш ҳақидаги ёки уни иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажрими тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) берган шахснинг аризасига кўра Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси ёки унинг ўринбосари томонидан бекор қилиниши мумкин.

419 16 -модда. Тафтиш тартибидаги шикоятни кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ажрим

Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьясининг тафтиш тартибидаги шикоятни кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ажримида қуйидагилар кўрсатилиши керак:

1) ажрим чиқарилган сана ва жой;

2) ажрим чиқарган судьянинг фамилияси ва исми-шарифининг бош ҳарфлари;

3) тафтиш тартибида шикоят берган шахснинг фамилияси, исми, отасининг исми (номи);

4) устидан шикоят қилинаётган суд ҳужжатлари;

5) суд ҳужжатлари қабул қилинган иш мазмунининг қисқача баёни;

6) тафтиш тартибидаги шикоятни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш сабаблари.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси ёки унинг ўринбосари судьянинг тафтиш тартибидаги шикоятини кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ажримини тафтиш тартибида шикоят берган шахснинг аризасига кўра бекор қилишга ва ишни кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига ўтказишга ҳақли.

Тафтиш тартибидаги шикоятни кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ажримни бекор қилиш ҳақидаги ариза суд ҳужжати устидан тафтиш тартибида шикоят қилиш учун белгиланган муддат доирасида берилиши мумкин.

Ушбу модданинг учинчи қисмида белгиланган муддат ўтгандан кейин берилган ариза кўриб чиқилмайди.

419 17 -модда. Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ва кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш ҳақидаги ажрим

Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ва кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш ҳақидаги ажримда қуйидагилар кўрсатилиши керак:

1) ажрим чиқарилган сана ва жой;

2) ажрим чиқарган судьянинг фамилияси, исми-шарифининг бош ҳарфлари;

3) шикоят берган (протест келтирган) шахснинг фамилияси, исми, отасининг исми (номи);

4) устидан шикоят қилинаётган (протест келтирилаётган) суд ҳужжатлари;

5) суд ҳужжатлари қабул қилинган иш мазмунининг қисқача баёни;

6) шикоятни кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш сабаблари ва асослари;

7) Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати томонидан иш кўриладиган вақт ва жой.

Тафтиш тартибидаги протест келиб тушган тақдирда Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьяси уни кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш тўғрисида ажрим чиқаради.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьяси ўзи чиқарган ажрим билан бирга тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш билан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига ўтказади.

419 18 -модда. Ишда иштирок этувчи шахсларни хабардор қилиш

Тафтиш тартибида шикоят (протест) берган шахс, шунингдек ишда иштирок этувчи шахслар Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатида ишни кўриш вақти ва жойи тўғрисида хабардор қилинади. Иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида белгиланган тартибда хабардор қилинганлиги кўрсатилган шахсларнинг келмаганлиги ишнинг тафтиш тартибида кўрилишига тўсқинлик қилмайди.

Иш тафтиш тартибида Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсатида кўрилганда, ишда иштирок этувчи шахслар тушунтиришлар бериш учун чақирилиши мумкин. Бу ҳолда уларга ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида хабарнома юборилади. Бироқ уларнинг келмаганлиги ишнинг кўрилишига тўсқинлик қилмайди.

419 19 -модда. Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўрмасдан қолдириш

Агар шикоят (протест) иш юритишга қабул қилинганидан кейин шикоятнинг (протестнинг) имзоланмаганлиги ёки уни имзолаш ҳуқуқига эга бўлмаган ёхуд мансаб мавқеи кўрсатилмаган шахс томонидан имзоланганлиги аниқланса, тафтиш инстанцияси суди тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўрмасдан қолдиради.

Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўрмасдан қолдириш тўғрисида суд ажрим чиқаради.

Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўрмасдан қолдириш учун асос бўлиб хизмат қилган ҳолат бартараф этилганидан кейин шикоят (протест) ушбу Кодексда белгиланган тартибда судга янгидан берилиши мумкин.

419 20 -модда. Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича иш юритишни тугатиш

Тафтиш инстанцияси суди тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича иш юритишни қуйидаги ҳолларда тугатади, агар:

1) шикоят (протест) суд ҳужжати устидан шикоят қилиш (протест келтириш) ҳуқуқига эга бўлмаган шахс томонидан берилган ва у хатога йўл қўйилиб, иш юритишга қабул қилинган бўлса;

2) шикоят (протест) Қорақалпоғистон Республикаси судига, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларига, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий судига апелляция ёки кассация тартибида кўрилмаган суд ҳужжати устидан, Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига эса Қорақалпоғистон Республикаси судида, вилоятлар, Тошкент шаҳар судларида, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий судида тафтиш тартибида кўрилмаган ёки ушбу Кодексга мувофиқ тафтиш тартибида шикоят қилинмайдиган (протест келтирилмайдиган) суд ҳужжати устидан берилган ва у хатога йўл қўйилиб, иш юритишга қабул қилинган бўлса;

3) шикоят (протест) ушбу суд томонидан тафтиш тартибида кўрилган суд ҳужжати устидан берилган ва у хатога йўл қўйилиб, иш юритишга қабул қилинган бўлса;

4) шикоятидан воз кечиш тўғрисидаги ариза шикоятни берган шахсдан шикоят иш юритишга қабул қилинганидан кейин келиб тушган бўлса;

5) протестни чақириб олиш тўғрисидаги ариза протест келтирган прокурордан ёки юқори турувчи прокурордан протест иш юритишга қабул қилинганидан кейин келиб тушган бўлса;

6) шикоят (протест) бўйича суд ҳужжати қабул қилингунига қадар ишда тараф бўлган юридик шахс тугатилган бўлса;

7) шикоят (протест) бўйича суд ҳужжати қабул қилингунига қадар ишда тараф бўлган фуқаро вафот этса, низоли ҳуқуқий муносабат эса ҳуқуқий ворисликка йўл қўймаса.

Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича иш юритишни тугатиш тўғрисида ажрим чиқарилади, унда суд харажатларини тарафлар ўртасида тақсимлаш тўғрисидаги масала ҳал этилади.

Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича иш юритиш тугатилган тақдирда, айни бир шахснинг айни шу асослар бўйича тафтиш тартибида шикоят (протест) билан судга такроран мурожаат қилишига йўл қўйилмайди.

419 21 -модда. Тафтиш тартибидаги шикоятга (протестга) қўшилиш

Суд процессида тафтиш тартибида шикоят берган шахс томонида иштирок этаётган шерик иштирокчилар ва учинчи шахслар берилган шикоятга қўшилиши мумкин. Мазкур шахслар тафтиш тартибида келтирилган протестга ҳам қўшилиши мумкин.

Шикоятга (протестга) қўшилиш ҳақида ариза берилганда давлат божи ундирилмайди.

419 22 -модда. Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) юзасидан тушунтиришлар бериш (эътирозлар билдириш)

Ишда иштирок этувчи шахслар тафтиш тартибидаги шикоят (протест) юзасидан судга тушунтиришларни (эътирозларни) уларни тасдиқловчи ҳужжатларни илова қилиб, тақдим этишга ҳақли.

Тушунтиришлар (эътирозлар) ишда иштирок этувчи шахсларнинг сонига қараб кўчирма нусхалари билан бирга тақдим этилади, бундан электрон ҳужжат тарзида юбориладиган тушунтиришлар (эътирозлар) мустасно. Тушунтиришларнинг (эътирозларнинг) кўчирма нусхаларини суд ишда иштирок этувчи шахсларга топширади.

419 23 -модда. Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) тўлдириш, ўзгартириш, шикоятдан воз кечиш ва протестни қайтариб олиш

Тафтиш тартибида шикоят берган шахс тафтиш инстанцияси суди маслаҳатхонага киргунига қадар шикоятни тўлдиришга, ўзгартиришга ёки ундан воз кечишга ҳақли.

Тафтиш тартибида протест келтирган прокурор, шунингдек юқори турувчи прокурор тафтиш инстанцияси суди маслаҳатхонага киргунига қадар протестни тўлдиришга, ўзгартиришга ёки қайтариб олишга ҳақли.

Шикоятдан воз кечилган ва протест чақириб олинган тақдирда, тафтиш инстанцияси суди ажрим чиқариб, шикоят (протест) бўйича тафтиш тартибида иш юритишни тугатади.

Шикоятдан воз кечилганлиги, протест чақириб олинганлиги сабабли у бўйича иш юритувнинг тугатилиши, агар суд ҳужжати устидан бошқа шахслар томонидан шикоят қилинган бўлса, бошқа тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриб чиқиш учун тўсқинлик қилмайди.

419 24 -модда. Даъвогарнинг арз қилинган талабларидан воз кечиши, жавобгарнинг даъвогар талабларини тан олиши ва тарафларнинг келишув битими

Тафтиш тартибида шикоят (протест) берилганидан кейин даъвогарнинг арз қилинган талабларидан воз кечиши, жавобгарнинг даъвогар талабларини тан олиши ва тарафларнинг келишув битими тузиши ёзма шаклда, шу жумладан электрон ҳужжат тарзида тафтиш инстанцияси судига топширилиши керак. Агар ишнинг муҳокамаси вақтида даъвогар арз қилинган талабларидан воз кечса, жавобгар билдирилган талабларни тан олса ёки тарафлар келишув битими тузса, бу ҳақда суд мажлисининг баённомасига ёзиб қўйилади.

Тафтиш инстанцияси суди даъводан воз кечишни қабул қилишдан ёки келишув битимини тасдиқлашдан олдин ишда иштирок этувчи шахсларга бундай процессуал ҳаракатларнинг оқибатларини тушунтиради.

Даъвогарнинг арз қилинган талабларидан воз кечиши қабул қилинган ёки тарафларнинг келишув битими тасдиқланган тақдирда тафтиш инстанцияси суди ҳал қилув қарорини бекор қилади ва иш юритишни тугатади.

Агар даъвогарнинг арз қилинган талабларидан воз кечиши ёки тарафларнинг келишув битими қонунга зид бўлса ёхуд бошқа бировнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузадиган бўлса, суд воз кечишни қабул қилмайди ёки тузилган келишув битимини тасдиқлашни рад этади ҳамда ишни тафтиш тартибида кўради.

419 25 -модда. Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш муддатлари

Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди томонидан тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш тўғрисида ажрим чиқарилган кундан эътиборан бир ойдан ортиқ бўлмаган муддатда кўриб чиқилади.

Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати томонидан у кўриб чиқиш учун ўтказилган кундан эътиборан бир ойдан ошмаган муддатда кўриб чиқилади.

Алоҳида ҳолларда тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриб чиқиш муддати ишни кўраётган судлов ҳайъати томонидан кўпи билан бир ойга узайтирилиши мумкин.

Тафтиш тартибидаги протест Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсати томонидан у Ўзбекистон Республикаси Олий суди Раёсатига келиб тушган кундан эътиборан икки ойдан ошмаган муддатда кўриб чиқилади.

419 26 -модда. Тафтиш инстанцияси судида ишни кўриш тартиби

Тафтиш тартибида иш ушбу Кодекснинг 397-моддасида назарда тутилган қоидаларга асосан, мазкур бобда белгиланган хусусиятларни инобатга олган ҳолда кўрилади.

Ишни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсатида тафтиш тартибида кўришда ушбу Кодексда назарда тутилган ҳолларда Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ёки унинг ўринбосарлари иштирок этади.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Раёсатининг қарори якуний ҳисобланади ва унинг устидан шикоят қилинмайди (протест келтирилмайди).

Тафтиш инстанцияси суди ажримининг, қарорининг кўчирма нусхаси ишни кўришда иштирок этган шахсларга ушбу Кодекснинг 270-моддасида назарда тутилган тартибда юборилади.

419 27 -модда. Тафтиш инстанцияси судининг ишни кўриш доираси

Ўзбекистон Республикаси Олий суди, Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар, Тошкент шаҳар судлари, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди ишни тафтиш тартибида кўраётганида суд ҳужжатларининг қонунийлигини, асослилигини ва адолатлилигини текширади. Суд янги далилларни ўрганиб чиқиши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.

Тафтиш инстанцияси суди суд ҳужжатини тўлиқ ҳажмда текшириб чиқиши шарт.

419 28 -модда. Шикоятни (протестни) тафтиш тартибида кўрадиган суднинг ваколатлари

Тафтиш инстанцияси суди шикоятни (протестни) тафтиш тартибида кўриш натижалари бўйича:

1) ҳал қилув қарорини, ажримни ёки қарорни ўзгаришсиз қолдиришга;

2) ҳал қилув қарорини, ажримни ёки қарорни тўлиқ ёхуд қисман бекор қилишга ва янги ҳал қилув қарори, ажрим ёки қарор қабул қилишга;

3) ҳал қилув қарорини, ажримни, қарорни тўлиқ ёки қисман ўзгартиришга;

4) ушбу Кодекс 372 2 -моддаси биринчи қисмининг 4-бандида ва 372 4 -моддаси иккинчи қисмининг 4-бандида назарда тутилган асослар мавжуд бўлган тақдирда, ҳал қилув қарорини, ажримни, қарорни бекор қилишга ва ишни янгидан кўриш учун апелляция ёки кассация инстанцияси судига юборишга;

5) ҳал қилув қарорини, ажримни ёки қарорни тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва ушбу Кодексда кўрсатилган асосларга кўра аризани кўрмасдан қолдиришга ёхуд иш юритишни тўлиқ ёки қисман тугатишга;

6) айрим суд ҳужжатларини бекор қилишга ва иш бўйича илгари қабул қилинган суд ҳужжатларидан бирини ўз кучида қолдиришга ҳақли.

419 29 -модда. Тафтиш инстанцияси суди кўрсатмаларининг мажбурийлиги

Тафтиш инстанцияси судининг ажримида, қарорида баён қилинган кўрсатмалар мазкур ишни янгидан кўраётган суд учун мажбурийдир.

Тафтиш инстанцияси суди у ёки бу далилнинг ишончлилиги ёки ишончсизлиги тўғрисидаги, айрим бир далилларнинг бошқаларидан устунлиги ҳақидаги, иш янгидан кўрилган тақдирда қандай қарор чиқарилиши кераклиги тўғрисидаги масалаларни олдиндан ҳал қилиб қўйишга ҳақли эмас.

47-боб. Қонуний кучга кирган суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш

437-модда. Янги очилган ҳолатлар бўйича суд ҳужжатларини қайта кўриш асослари

Қонуний кучга кирган ҳал қилув қарорлари, ажримлар ва қарорлар янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўрилиши мумкин.

Ҳал қилув қарорлари, ажримлар ва қарорларни янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш учун қуйидагилар асос бўлади:

1) аризачига номаълум бўлган ва маълум бўлиши мумкин бўлмаган, лекин иш учун муҳим аҳамиятга эга бўлган ҳолатлар, агар улар ишни тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлса;

2) суднинг қонуний кучга кирган ҳукми билан аниқланган, қонунга хилоф, асоссиз ёки адолатсиз қарор чиқарилишига сабаб бўлган ҳолатлар, яъни гувоҳнинг била туриб берган ёлғон кўрсатуви, экспертнинг била туриб берган ёлғон хулосаси, атайин нотўғри қилинган таржима, қалбаки ҳужжатлар ёки далиллар;

3) тарафларнинг, ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг ёки судьяларнинг мазкур иш бўйича қонунга хилоф, асослантирилмаган ёхуд адолатсиз суд ҳужжати қабул қилинишига сабаб бўлган, суднинг қонуний кучга кирган ҳукми билан аниқланган жиноий қилмишлари;

4) суд ҳал қилув қарорининг, ҳукмининг, ажримининг ёки қарорининг ёхуд шу ҳал қилув қарори, ажрим ва қарор чиқарилишига сабаб бўлган бошқа орган қарорининг бекор қилиниши.

438-модда. Суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўрадиган судлар

Қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори янги очилган ҳолатлар бўйича ушбу ҳал қилув қарорини чиқарган суд томонидан янгидан кўрилади. Апелляция, кассация ёки тафтиш инстанцияси судларининг қайси ажримлари ва қарорлари бўйича биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ўзгартирилган ёхуд янги ҳал қилув қарори қабул қилинган бўлса, ўша қарорлар ва ажримларни янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш суд ҳужжатини ўзгартирган ёки янги ҳал қилув қарори қабул қилган суд томонидан амалга оширилади.

439-модда. Суд ҳужжатларини қайта кўриш тўғрисида ариза бериш

Янги очилган ҳолатлар бўйича ҳал қилув қарорини, ажрим ёки қарорни қайта кўриш ҳақидаги ариза ҳал қилув қарорини, ажримни ёхуд қарорни чиқарган судга ишда иштирок этган шахслар томонидан берилади. Ишда иштирок этувчи шахслар бундай аризани ҳал қилув қарорини, ажримни ёки қарорни қайта кўриш учун асос бўладиган ҳолатлар маълум бўлган кундан эътиборан уч ой муддат ичида бериши мумкин.

Ариза билан мурожаат этган шахснинг илтимосномасига кўра, ўтказиб юборилган аризани бериш муддати, агар илтимоснома қайта кўриш учун асос бўладиган ҳолатлар очилган кундан эътиборан олти ойдан кечиктирмай берилган бўлса ва суд муддатни ўтказиб юбориш сабабларини узрли деб топса, суд томонидан тикланиши мумкин.

440-модда. Ариза бериш муддатини ҳисоблаш

Ариза бериш муддати:

1) ушбу Кодекс 437-моддаси иккинчи қисмининг 1-бандида назарда тутилган ҳолларда — иш учун жиддий аҳамиятга эга бўлган ҳолатлар очилган кундан эътиборан;

2) ушбу Кодекс 437-моддаси иккинчи қисмининг 2 ва 3-бандларида назарда тутилган ҳолларда — суднинг ҳукми қонуний кучга кирган кундан эътиборан;

3) ушбу Кодекс 437-моддаси иккинчи қисмининг 4-бандида назарда тутилган ҳолларда — қайта кўрилаётган ҳал қилув қарорига, ажримга ёки қарорга асос бўлган ҳукмга, ҳал қилув қарорига, ажримга ёхуд қарорга мазмунан қарама-қарши бўлган суд ҳукми, ҳал қилув қарори, ажрими, қарори қонуний кучга кирган кундан ёхуд бошқа органнинг ана шундай қарори чиқарилган кундан эътиборан ҳисобланади.

441-модда. Аризанинг шакли ва мазмуни

Ҳал қилув қарорини, ажримни ёки қарорни янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш ҳақидаги ариза судга ёзма шаклда ёхуд электрон ҳужжат тарзида берилади. Ариза уни бераётган шахс ёки унинг вакили томонидан имзоланади.

Суд қарорини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисидаги аризада қуйидагилар кўрсатилиши керак:

1) ариза берилаётган суднинг номи;

2) ишда иштирок этувчи шахсларнинг фамилияси, исми ва отасининг исми (номи), уларнинг яшаш жойи (жойлашган ери) ва почта манзили;

3) аризачи янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўришни талаб қилаётган суд ҳужжатини қабул қилган суднинг номи, ишнинг рақами, суд ҳужжати қабул қилинган сана;

4) аризачининг фикрига кўра, суд ҳужжатини қайта кўриш учун асос бўлаётган янги очилган ҳолатлар, уларни тасдиқловчи ҳужжатлар;

5) ариза бераётган шахснинг талаби;

6) илова қилинаётган ҳужжатларнинг рўйхати.

Аризага қуйидагилар илова қилиниши керак:

1) янги очилган ҳолатларни тасдиқловчи ҳужжатларнинг кўчирма нусхалари;

3) ариза вакил томонидан имзоланган тақдирда, вакилнинг уни имзолашга бўлган ваколатларини тасдиқловчи ҳужжат.

442-модда. Аризани кўриш

Янги очилган ҳолатлар бўйича ҳал қилув қарорини, ажримни ёки қарорни қайта кўриш тўғрисидаги ариза судга келиб тушган кундан эътиборан бир ойдан ошмаган муддатда суд мажлисида, аризачини ва ишда иштирок этувчи шахсларни хабардор қилган ҳолда кўрилади. Бироқ бу шахсларнинг келмаганлиги аризани кўришга тўсқинлик қилмайди.

443-модда. Суд ҳужжатини қайта кўриш тўғрисидаги ажрим

Суд янги очилган ҳолатлар бўйича ҳал қилув қарорини, ажримни ёки қарорни қайта кўриш тўғрисидаги аризани кўриб, уни қаноатлантиради ва ҳал қилув қарорини, ажримни ёки қарорни бекор қилади ёхуд ишни қайта кўришни рад қилади. Ажрим ишда иштирок этувчи шахсларга тилхат олиб топширилади ёки уларга почта орқали ёхуд электрон ҳужжат тарзида юборилади.

444-модда. Суднинг ажрими устидан шикоят қилиш

Ҳал қилув қарорини, ажримни ёки қарорни янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш ҳақидаги аризани қаноатлантириш ёки рад қилиш тўғрисидаги суд ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

Хусусий шикоятда (протестда) хусусий шикоят (протест) берган шахснинг ёки унинг вакилининг телефонлари ва факслари рақамлари, электрон почта манзили кўрсатилиши мумкин.

445-модда. Суд ҳужжатларини қайта кўриш тўғрисидаги аризани қаноатлантириш оқибатлари

Ҳал қилув қарорини, ажримни ёки қарорни қайта кўриш тўғрисидаги ариза қаноатлантирилган тақдирда, иш суд томонидан умумий асосларда кўрилади.

V БЎЛИМ. СУД ҲУЖЖАТЛАРИНИНГ ИЖРОСИ

446-модда. Суд ҳужжатларини ижрога қаратиш

Суд ҳужжатлари улар қонуний кучга киргандан кейин ижрога қаратилади, бундан унинг қонунчиликда белгиланган тартибда дарҳол ижро этилиши ҳоллари мустасно.

Суд ҳужжатининг мажбурий ижроси, агар ушбу Кодексда бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, суд томонидан бериладиган ижро варақаси асосида амалга оширилади.

447-модда. Ижро варақаси

Ижро варақаси суд томонидан берилган, ундирувчининг суд ҳужжатини мажбурий ижро этишга бўлган ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатдир.

Ижро варақасида қуйидагилар кўрсатилиши лозим:

1) ижро варақасини берган суднинг номи;

2) ижро варақасининг қайси иш бўйича берилганлиги ва унинг рақами;

3) ижро этилиши лозим бўлган суд ҳужжати қабул қилинган сана;

4) ундирувчи ва қарздорнинг номи, уларнинг манзиллари; жисмоний шахслар учун — қарздор жисмоний шахснинг туғилган санаси ва жойи, иш жойи, шахсий идентификация рақами (Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлмаган жисмоний шахсларнинг шахсини тасдиқловчи бошқа ҳужжатларнинг реквизитлари), мавжуд бўлган тақдирда — ундирувчи жисмоний шахснинг шахсий идентификация рақами, шунингдек ундирувчининг ва қарздор юридик шахснинг солиқ тўловчи идентификация рақами;

5) суд ҳужжатининг қарор қисми;

6) суд ҳужжати кучга кирган сана;

7) ижро варақаси берилган сана ва уни ижрога топшириш муддати.

Суд ҳужжатига асосан бериладиган ижро варақаси судьянинг электрон рақамли имзосидан фойдаланган ҳолда расмийлаштирилади ва QR-код (матрицали штрихли код) билан тасдиқланади. Бунда агар суд ҳужжатига асосан берилган ижро варақаси Ўзбекистон Республикасидан ташқарида ижро этилиши лозим бўлса ёки ундирувчининг илтимосномасига кўра у суднинг муҳри ва судьянинг имзоси билан тасдиқланган ҳолда қоғоз шаклида берилиши (юборилиши, тақдим этилиши) мумкин.

448-модда. Ижро варақаси бериш

Ҳар бир суд ҳужжати бўйича битта ижро варақаси берилади. Бироқ, агар ижро турли жойларда ёки бир нечта ундирувчининг фойдасига амалга ошириладиган бўлса, суд ундирувчиларнинг илтимосига биноан ижро жойини ёхуд ҳал қилув қарори ижросининг ҳар бир ижро варақасига тегишли қисмини аниқ кўрсатган ҳолда бир неча ижро варақаси беради.

Бир нечта жавобгардан пул суммаларини ундириш тўғрисидаги ҳал қилув қарори асосида жавобгарларнинг сони бўйича бир нечта ижро варақаси берилади. Бунда, агар солидар жавобгарлардан ундириш назарда тутилаётган бўлса, ҳар бир ижро варақасида ундирувнинг умумий суммаси кўрсатилиши ва солидар жавобгар эканлиги кўрсатилган ҳолда жавобгарларнинг ҳаммаси санаб ўтилиши керак.

Ижро варақаси суд ҳужжатини қабул қилган суд томонидан берилади.

Ижро варақаси ундирувчига берилади ёки суд ҳужжати қонуний кучга киргандан сўнг беш кун ичида ундирувчининг илтимосномасига кўра давлат ижрочисига ижро этиш учун юборилади, бундан суд ҳужжати чиқарилиши биланоқ ижро варақаси берилиб, дарҳол ижро этиладиган ҳоллар мустасно.

Ижро варақаси ундирувчи жисмоний шахсларга электрон ҳужжат тарзида, уларнинг Ўзбекистон Республикаси Ягона интерактив давлат хизматлари порталидаги шахсий кабинети орқали — мавжуд бўлган тақдирда, ундирувчи юридик шахсларга эса солиқ тўловчининг шахсий кабинети орқали юборилади.

Агар Ўзбекистон Республикаси Ягона интерактив давлат хизматлари порталида ундирувчи жисмоний шахснинг шахсий кабинети мавжуд бўлмаса, ижро варақаси унга қоғоз шаклида берилади.

449-модда. Суд томонидан ижро варақасини юбориш

Жиноят содир қилиш натижасида етказилган зарарни ундириш, алиментларни ундириш, майиб бўлганлик ёки соғлиққа бошқача шикаст етганлик, шунингдек боқувчи вафот этганлиги натижасида кўрилган зарарнинг ўрнини қоплаш, ходим билан меҳнат шартномасини ғайриқонуний равишда бекор қилиш ёхуд ходимни ғайриқонуний равишда бошқа ишга ўтказишда ёки суднинг ишга тиклаш тўғрисидаги ҳал қилув қарорини бажармаганликда айбдор бўлган мансабдор шахслардан пул суммаларини ундириш, давлат даромадига пул маблағларини ундириш ҳолларида суд ўз ташаббусига кўра ижро варақасини ижро этиш учун юборади.

Давлат фойдасига мулкий ундирувлар бўйича ижро варақаси ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнг уч иш куни ичида суд томонидан қарздорнинг жойлашган еридаги давлат ижрочисига юборилади.

Ижро варақаси электрон ҳужжат тарзида юборилиши мумкин.

450-модда. Ижро варақасининг ёки суд буйруғининг дубликатини бериш

Ижро варақасининг ёки суд буйруғининг асл нусхаси йўқотилган ҳолларда, суд ҳужжатини чиқарган суд ундирувчининг ёхуд давлат ижрочисининг аризасига кўра, ижро варақасининг дубликатини бериши мумкин.

Дубликат бериш ҳақидаги ариза ишда иштирок этувчи шахслар хабардор қилинган ҳолда суд мажлисида кўрилади, бироқ уларнинг келмаганлиги дубликат бериш тўғрисидаги масалани ҳал этиш учун тўсқинлик қилмайди.

Дубликат бериш тўғрисидаги ариза бундай ариза судга келиб тушган пайтдан эътиборан ўн кун ичида суд мажлисида кўрилади.

Суднинг дубликат бериш тўғрисидаги масалага доир ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

Хусусий шикоятда (протестда) хусусий шикоят (протест) берган шахснинг ёки унинг вакилининг телефонлари ва факслари рақамлари, электрон почта манзили кўрсатилиши мумкин.

451-модда. Ижро варақасини ижрога тақдим этиш муддати

Суднинг ҳал қилув қарори мажбурий тартибда ижро этиш учун, агар қонунда бошқа муддат белгиланмаган бўлса, у қонуний кучга кирган пайтдан эътиборан уч йил ичида тақдим этилиши мумкин.

Даврий тўловларни ундириш учун берилган ижро варақалари бу тўловлар ундириладиган бутун давр ичида ижрога тақдим этилиши мумкин. Ижро варақаси ижрога тақдим этилгунига қадар ўтган вақт учун даврий тўловлар ушбу модданинг биринчи қисмида белгиланган муддатлар доирасида ундирилади.

Ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган муддатларнинг ўтиши ҳар бир тўлов муддати тугаган кундан эътиборан бошланади.

Агар суд томонидан ижро варақаси берилгунига қадар суд ҳужжатининг ижроси кечиктирилган ёки бўлиб-бўлиб ижро этилишига йўл қўйилган бўлса, унда ижро варақасини тақдим этиш муддати қайси вақтдан бошланиши кўрсатилади.

452-модда. Ижро варақасини ижрога тақдим этиш муддатининг узилиши

Ижрога тақдим этиш муддати, агар қонунда бошқача қоида белгиланмаган бўлса, ижро варақасининг ижрога тақдим этилиши, шунингдек ҳал қилув қарорининг қисман ижро этилиши билан узилади.

Муддат узилгандан сўнг унинг ўтиши янгидан бошланади, бунда олдинги ўтган вақт янги муддатга қўшиб ҳисобланмайди. Ижро варақаси тўлиқ ёки қисман ундирилмай қайтарилган тақдирда, ижро варақасини ижрога тақдим этиш учун янги муддатни ҳисоблаш ижро варақаси ундирувчига қайтарилган кундан эътиборан бошланади.

453-модда. Ижро варақасини ижрога тақдим этишнинг ўтказиб юборилган муддатини тиклаш

Ижро варақасини ижрога тақдим этишнинг ўтказиб юборилган муддати, агар қонунда бошқача қоида белгиланмаган бўлса, суд узрли деб топган сабабларга кўра тикланиши мумкин.

Ўтказиб юборилган муддатни тиклаш тўғрисидаги ариза суд ҳужжатини чиқарган судга ёки у ижро этиладиган жойдаги судга берилади. Ариза судга келиб тушган кундан эътиборан ўн кун ичида суд мажлисида, ишда иштирок этувчи шахсларни хабардор қилган ҳолда кўрилади, бироқ бу шахсларнинг келмаганлиги ўтказиб юборилган муддатни тиклаш тўғрисидаги масалани ҳал қилиш учун тўсқинлик қилмайди.

Аризани кўриб чиқиш натижалари бўйича ажрим чиқарилиб, у ундирувчи ва қарздорга юборилади.

Ўтказиб юборилган муддатни тиклаш рад қилинганлиги устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

454-модда. Ҳал қилув қарорининг ижросини кечиктириш ёки унинг бўлиб-бўлиб ижро этилиши, уни ижро этиш усули ва тартибини ўзгартириш

Суд ҳужжатининг ижросини қийинлаштирадиган объектив ҳолатлар мавжуд бўлган тақдирда, суд ундирувчининг, қарздорнинг ёки давлат ижрочисининг аризасига биноан ҳал қилув қарорининг ижросини кечиктиришга ёхуд унинг бўлиб-бўлиб ижро этилишига йўл қўйишга, уни ижро этиш усули ва тартибини ўзгартиришга ҳақли.

Агар ваколатли давлат органининг қарорида ёки тарафларнинг келишувида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, суд ҳужжатининг ижросини кечиктириш ёхуд бўлиб-бўлиб ижро этиш учун кўпи билан бир йил муддат берилиши мумкин.

Қарздорга суд ҳужжатининг ижросини кечиктириш ёки унинг бўлиб-бўлиб ижро этилишига йўл қўйиш чоғида, суд ушбу Кодекснинг 9-бобида назарда тутилган тартибда унинг ижросини таъминлаш чораларини кўриши мумкин.

Суд ҳужжатининг ижросини кечиктириш ёки уни бўлиб-бўлиб ижро этиш, уни ижро этиш усули ва тартибини ўзгартириш ҳақидаги ариза келиб тушган кундан эътиборан ўн кунлик муддатда суд томонидан кўрилади.

Аризани кўриш натижалари бўйича ажрим чиқарилиб, унинг кўчирма нусхаси ундирувчига, қарздорга, шунингдек суд ҳужжатининг ижроси давлат ижрочисининг иш юритувида бўлган тақдирда, давлат ижрочисига юборилади.

Ажрим устидан ушбу Кодексда белгиланган тартибда шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин.

455-модда. Ижро ишини юритишни тўхтатиб туриш ва тугатиш

Суд давлат ижрочиси суд томонидан берилган ижро варақаси асосида қўзғатган ижро ишини юритишни қонунда назарда тутилган ҳолларда, ундирувчининг, қарздорнинг, давлат ижрочисининг аризаси бўйича тўхтатиб туриши ёхуд тугатиши мумкин.

Суд томонидан берилган ижро варақаси асосида қўзғатилган ижро ишини юритишни тўхтатиб туриш ва тугатиш шу суд томонидан ёки давлат ижрочиси жойлашган ердаги суд томонидан амалга оширилади.

Ижро ишини юритишни тўхтатиб туриш ёки тугатиш тўғрисидаги ариза келиб тушган кундан эътиборан ўн кунлик муддатда тарафларни чақирмаган ва суд муҳокамаси ўтказмаган ҳолда суд томонидан кўрилади.

Ижро ишини тўхтатиб туриш ёки тугатиш тўғрисидаги аризани кўриб чиқиш натижалари юзасидан ажрим чиқарилиб, унинг кўчирма нусхаси ундирувчига, қарздорга, шунингдек давлат ижрочисига юборилади.

Ажрим устидан ушбу Кодексда назарда тутилган тартибда шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин.

456-модда. Ижро ишини юритишни тиклаш

Ижро ишини юритиш уни тўхтатиб қўйиш учун асос бўлган сабаблар ёки ҳолатлар бартараф этилганидан кейин, ушбу ишни тўхтатиб қўйган суд томонидан ундирувчининг, давлат ижрочисининг аризасига кўра тикланади.

Ижро ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги ариза келиб тушган кундан эътиборан ўн кунлик муддатда, тарафларни чақирмаган ва суд муҳокамасини ўтказмаган ҳолда суд томонидан кўрилади.

Ижро ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги аризани кўриш натижалари бўйича ажрим чиқарилиб, унинг кўчирма нусхаси ундирувчига, қарздорга, шунингдек давлат ижрочисига юборилади.

Суднинг ижро ишини юритишни тиклашни рад этиш тўғрисидаги ажрими устидан ушбу Кодексда белгиланган тартибда шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин.

457-модда. Ижро варақасини қайтариб олиш ва янги ижро варақаси бериш

Суд ўзи томонидан ёзувдаги хатолар, арифметик хатолар билан берилган, шунингдек ўзгартирилган (бекор қилинган) суд ҳужжати асосида берилган ижро варақасини ундирувчининг, қарздорнинг, давлат ижрочисининг аризасига ёки ўзининг ташаббусига кўра тарафларни чақирмаган ва суд муҳокамасини ўтказмаган ҳолда қайтариб олишга ҳамда унинг ўрнига янги ижро варақасини беришга ҳақли.

Ёзувдаги хатолар, арифметик хатолар билан берилган ёки ўзгартирилган (бекор қилинган) суд ҳужжати асосида берилган ижро варақаси уни берган судга ундирувчи ёки давлат ижрочиси томонидан ижро этилмасдан қайтарилади.

458-модда. Қайтарма ижро

Ижро этилган суд ҳужжати ўзгартирилган ёки бекор қилинган ва иш янгидан кўриб чиқилганидан кейин талабларни қаноатлантиришни тўлиқ ёки қисман рад этиш тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилинган ёки иш юритишни тугатиш тўғрисида ёхуд аризани кўрмасдан қолдириш тўғрисида ажрим чиқарилган тақдирда, ўзгартирилган ёки бекор қилинган суд ҳужжати бўйича жавобгардан даъвогарнинг фойдасига ундирилган нарсаларнинг барчаси жавобгарга қайтариб берилиши керак (ҳал қилув қарорининг қайтарма ижроси).

Агар ижро этилмаган суд ҳужжати бекор қилинган ёки ўзгартирилган бўлса ва даъвони тўлиқ ёхуд қисман рад этиш тўғрисида янги суд ҳужжати қабул қилинган бўлса ёки ишни юритиш тугатилган ёки даъво кўрмасдан қолдирилган бўлса, суд суд ҳужжатининг бекор қилинган ёхуд ўзгартирилган тегишли қисми бўйича ундиришни тўлиқ ёки қисман тугатиш тўғрисидаги суд ҳужжатини қабул қилади.

459-модда. Суд ҳужжатининг қайтарма ижроси тўғрисидаги масаланинг биринчи инстанция суди томонидан ҳал қилиниши

Иш янгидан кўриш учун ўзига топширилган суд ўз ташаббуси билан қайтарма ижро тўғрисидаги масалани кўриши ва уни янги суд ҳужжатида ёки ажримида ҳал қилиши шарт бўлиб, шу билан иш юритиш тамомланади.

Ишни янгидан кўраётган суд бекор қилинган суд ҳужжатининг қайтарма ижроси тўғрисидаги масалани ҳал қилмаган тақдирда, жавобгар бу судга қайтарма ижро тўғрисида ариза беришга ҳақли. Бу ариза ишда иштирок этувчи шахсларни хабардор қилган ҳолда, суд мажлисида кўрилади. Бироқ бу шахсларнинг келмаганлиги суд олдига қўйилган масаланинг ҳал этилиши учун тўсқинлик қилмайди.

Суд ҳужжатининг қайтарма ижроси тўғрисидаги ариза давлат божи тўланмаган ҳолда умумий даъво муддати ичида берилиши мумкин.

Суд ҳужжатининг қайтарма ижроси тўғрисидаги ариза ариза келиб тушган кундан эътиборан ўн кунлик муддатда суд томонидан кўрилади.

Аризага илгари қабул қилинган суд ҳужжатининг ижросини тасдиқловчи ҳужжат илова қилинади.

Суд ҳужжатининг қайтарма ижроси тўғрисидаги аризани кўриш натижалари бўйича ажрим чиқарилади.

Суд ҳужжатининг қайтарма ижроси тўғрисидаги масала бўйича суднинг ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

Суд ҳужжатининг қайтарма ижроси тўғрисидаги ариза қаноатлантирилган тақдирда, суд ундирилган пул маблағларини, мол-мулкни ёки унинг қийматини қайтариш учун ижро варақаси беради.

460-модда. Суд ҳужжатининг қайтарма ижроси тўғрисидаги масалани апелляция, кассация ёки тафтиш инстанцияси суди томонидан ҳал қилиш

Апелляция, кассация ёки тафтиш инстанцияси суди ҳуқуқ тўғрисидаги низони узил-кесил ҳал қилса ёки иш юритишни тамомласа, суд ҳужжатининг қайтарма ижроси тўғрисидаги масалани ҳал қилиши ёхуд уни ҳал қилиш учун биринчи инстанция судига топшириши шарт.

Агар юқори турувчи суднинг ажримида суд ҳужжатининг қайтарма ижроси тўғрисидаги масала бўйича ҳеч қандай кўрсатма бўлмаса, жавобгар биринчи инстанция судига тегишли ариза беришга ҳақли. Биринчи инстанция суди бу аризани ушбу Кодекснинг 459-моддаси қоидаларига биноан кўриб чиқади ва ҳал қилади.

461-модда. Алоҳида тоифадаги ишлар бўйича қайтарма ижронинг ўзига хос жиҳатлари

Меҳнатга оид ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган талаблар бўйича пул суммаларини ундириш тўғрисидаги, интеллектуал мулк объектларидан фойдаланганлик учун ҳақ ундириш ҳақидаги, алиментлар ундириш тўғрисидаги, майиб бўлганлик ёки соғлиққа бошқача шикаст етганлик, шунингдек боқувчининг вафот этиши натижасида етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш ҳақидаги ишлар бўйича суд ҳужжатлари бекор қилинган тақдирда, агар бекор қилинган суд ҳужжати даъвогар берган сохта маълумотларга ёхуд у тақдим этган қалбаки ҳужжатларга асосланган бўлса, суд ҳужжатининг қайтарма ижросига йўл қўйилади.

462-модда. Йўқолган ижро ишини юритишни тиклаш

Йўқолган ижро ишини юритиш суд томонидан ишда иштирок этган шахсларнинг, ижро ишини юритиш тарафларининг, давлат ижрочисининг, прокурорнинг аризасига кўра, шунингдек ижро ҳужжатини берган суднинг ёки бошқа органнинг ташаббуси бўйича тикланиши мумкин.

Йўқолган ижро ишини юритиш тўлиқ тикланади ёки унинг суд фикрига кўра тикланиши зарур бўлган қисми тикланади.

Йўқолган ижро ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги ариза суд ҳужжати ижро этиладиган жойдаги судга берилади.

Аризада ижро ишини юритиш тўғрисидаги батафсил маълумотлар бўлиши керак. Аризачида сақланиб қолган ва ижро ишини юритишга дахлдор бўлган ҳужжатлар ёки уларнинг кўчирма нусхалари аризага илова қилинади.

Суд ишни кўраётганда ижро ишини юритишнинг сақланиб қолган қисмидан, иш йўқолгунига қадар ундан жисмоний ва юридик шахсларга олиб берилган ҳужжатлардан, бу ҳужжатларнинг кўчирма нусхаларидан, шунингдек ижро ишини юритишга дахлдор бўлган бошқа маълумотномалар ва ҳужжатлардан фойдаланади.

Суд ижро ҳаракатларини амалга оширишда иштирок этган ёки ҳозир бўлган шахсларни гувоҳ сифатида сўроқ қилиши мумкин.

Аризани кўриб чиқиш натижалари бўйича суд ажрим чиқаради, унинг кўчирма нусхалари ижро ишининг тарафларига ва давлат ижрочисига юборилади.

Тўпланган материаллар йўқолган ижро ишини юритишни аниқ тиклаш учун етарли бўлмаса, суд ажрим чиқариб, ижро ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги аризани кўриб чиқишни тугатади. Бу ҳолда аризачи умумий тартибда даъво тақдим этишга ҳақли.

Аризачи йўқолган ижро ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги иш кўриб чиқилиши чоғида суд томонидан қилинган суд харажатларини тўлашдан озод қилинади. Била туриб ёлғон ариза берилганда суд харажатлари аризачидан ундириб олинади.

(Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 23.01.2018 й., 02/18/ФПК/0612-сон, 12.10.2018 й., 03/18/496/2043-сон; 21.03.2019 й., 03/19/531/2799-сон, 11.05.2019 й., 03/19/536/3114-сон, 13.09.2019 й., 03/19/567/3737-сон; 23.10.2019 й., 03/19/572/3943-сон; 13.11.2019 й., 03/19/583/4016-сон; 15.11.2019 й., 03/19/584/4025-сон, 04.12.2019 й., 03/19/586/4106-сон; 07.01.2020 й., 03/20/600/0023-сон, 15.01.2020 й., 03/20/602/0052-сон, 11.03.2020 й., 03/20/607/0279-сон, 11.03.2020 й., 03/20/608/0278-сон; 13.01.2021 й., 03/21/661/0011-сон; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.04.2021 й., 03/21/683/0375-сон, 26.08.2021 й., 03/21/711/0825, 17.09.2021 й., 03/21/716/0877-сон; 14.03.2022 й., 03/22/759/0213-сон; 04.08.2022 й., 03/22/786/0705-сон; 27.04.2023 й., 03/23/833/0236-сон; 26.12.2023 й., 03/23/887/0972-сон; 28.02.2024 й., 03/24/915/0160-сон; 28.08.2024 й., 03/24/947/0666-сон; 21.09.2024 й., 03/24/963/0735-сон; 30.09.2024 й., 03/24/968/0760-сон; 08.11.2024 й., 03/24/993/0903-сон; 15.11.2024 й., 03/24/997/0923-сон; 21.11.2024 й., 03/24/1003/0943-сон; 29.01.2025 й., 03/25/1022/0083-сон; 12.03.2025 й., 03/25/1047/0233-сон; 17.06.2025 й., 03/25/1069/0510-сон; 26.09.2025 й., 03/25/1084/0874-сон; 20.10.2025 й., 03/25/1089/0953-сон; 23.04.2026 й., 03/26/1141/0403-сон; 01.05.2026 й., 03/26/1142/0440-сон; 11.06.2026 й., 03/06/1150/0587-сон; 02.07.2026 й., 03/26/1156/0670-сон; 27.07.2026 й., 03/26/1161/0787-сон; 12.09.2026 й., 03/26/1174/0920-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi

I BOʻLIM. UMUMIY QOIDALAR

1-bob. Asosiy qoidalar

1-modda. Fuqarolik sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi qonunchilik

Fuqarolik sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Kodeks va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Fuqarolik sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi qonunchilik buyruq tartibidagi ishlarni, daʼvo tartibidagi ishlarni, alohida tartibda yuritiladigan ishlarni, hakamlik sudining hal qiluv qarori bilan bogʻliq ishlarni, mediativ kelishuvni ijroga qaratish bilan bogʻliq ishlarni va chet davlat sudlarining hamda chet davlat hakamlik sudlarining (arbitrajlarining) hal qiluv qarorlarini tan olish va ijroga qaratish bilan bogʻliq ishlarni koʻrib chiqish hamda hal etish tartibini belgilaydi.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolik sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi qonunchiligida koʻrsatilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

2-modda. Fuqarolik sud ishlarini yuritish vazifalari

Fuqarolik sud ishlarini yuritish vazifalari quyidagilardan iborat:

fuqarolarning shaxsiy, siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy huquqlarini, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini, Oʻzbekiston Respublikasining huquqlari va manfaatlarini, shuningdek korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalari va fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) huquqlari hamda qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida fuqarolik ishlarini toʻgʻri, oʻz vaqtida koʻrib chiqish va hal etish;

qonuniylik va huquq-tartibotni mustahkamlashga, demokratiyani, ijtimoiy adolatni, fuqarolar oʻrtasida tinchlik va milliy totuvlikni taʼminlashga koʻmaklashish;

qonunga va sudga nisbatan hurmat munosabatini shakllantirish.

3-modda. Sud orqali himoyalanish huquqi

Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga muvofiq har bir shaxsga oʻz huquqlarini, erkinliklarini va qonuniy manfaatlarini sud orqali himoya qilish kafolatlanadi.

Har qanday manfaatdor shaxs buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqi yoxud qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatini himoya qilish uchun fuqarolik sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi qonunchilikda belgilangan tartibda fuqarolik ishlari boʻyicha sudga (sudga) murojaat qilishga haqli.

Sudga murojaat qilish huquqidan voz kechish haqiqiy emas.

4-modda. Sudga murojaat qilish shakli

Sudga murojaat qilish:

fuqarolik huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolar boʻyicha — daʼvo arizasi shaklida;

buyruq tartibida ish yuritish boʻyicha, alohida tartibda yuritiladigan ishlar boʻyicha, shuningdek ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqa hollarda — ariza shaklida;

apellyatsiya yoki kassatsiya, tegishli taftish instansiyasi sudlariga murojaat etilganda — shikoyat (protest) shaklida amalga oshiriladi.

Murojaat va unga ilova qilinadigan hujjatlar sudga elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.

5-modda. Fuqarolik ishi

Fuqarolik ishi ishda ishtirok etuvchi shaxslar, fuqarolik sud ishlarini yuritishning boshqa ishtirokchilari sudga taqdim etgan yoki sud tomonidan talab qilib olingan hujjatlar va sud hujjatlari asosida sud tomonidan shakllantiriladi.

Fuqarolik ishi elektron shaklda shakllantirilishi mumkin.

Elektron shaklda shakllantirilgan fuqarolik ishining qogʻozdagi koʻchirma nusxasi boʻlishi mumkin.

Fuqarolik ishi elektron shaklda shakllantirilgan taqdirda, ishda ishtirok etuvchi shaxslar va fuqarolik sud ishlarini yuritishning boshqa ishtirokchilari hujjatlarni sudga elektron shaklda taqdim etishga haqli. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar va fuqarolik sud ishlarini yuritishning boshqa ishtirokchilari sudga taqdim etgan yozma hujjatlar ishga elektron shaklda qoʻshib qoʻyiladi, shundan soʻng yozma hujjatlar ularni taqdim etgan shaxslarga qaytariladi.

Fuqarolik ishi elektron shaklda shakllantirilgan taqdirda, sud hujjatlari sudyaning (sudyalarning) elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlanadi, sud majlislarining hamda protsessual harakatlarning bayonnomalari esa raislik qiluvchining va sud majlisi kotibining elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlanadi.

Elektron shaklda shakllantirilgan fuqarolik ishini boshqa sudga yoki oʻzga organga oʻtkazish axborot tizimi orqali amalga oshiriladi.

6-modda. Sud hujjatlari

Sud koʻrilayotgan va hal etilayotgan masala boʻyicha hal qiluv qarori, ajrim, qaror va buyruq qabul qiladi.

Birinchi instansiya sudi ishni mazmunan koʻrish natijalari boʻyicha hal qiluv qarori qabul qiladi, ushbu Kodeksning 18-bobida nazarda tutilgan hollarda esa sud buyrugʻi qabul qiladi.

Apellyatsiya, kassatsiya va taftish instansiyasi sudi ishni koʻrish natijalari boʻyicha ajrim chiqaradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosati ishni taftish tartibida koʻrish natijalari boʻyicha qaror chiqaradi.

Sud qonunda oʻzining vakolatiga kiritilgan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni koʻrish natijalari boʻyicha qaror chiqaradi.

Sud ish mazmunan hal etilmaydigan masalalarni koʻrish natijalari boʻyicha ajrim chiqaradi.

2-bob. Fuqarolik sud ishlarini yuritish prinsiplari

7-modda. Odil sudlovning faqat sud tomonidan amalga oshirilishi

Fuqarolik ishlari boʻyicha odil sudlov faqat sud tomonidan, ushbu Kodeksda belgilangan qoidalar boʻyicha amalga oshiriladi.

8-modda. Qonun va sud oldida tenglik

Fuqarolik ishlari boʻyicha odil sudlov fuqarolarning jinsi, irqi, millati, tili, dini, eʼtiqodi, ijtimoiy kelib chiqishi, ijtimoiy mavqeyidan, tashkilotlarning esa tashkiliy-huquqiy shaklidan, mulkchilik shaklidan, joylashgan yeri, shuningdek boshqa holatlardan qatʼi nazar, qonun va sud oldida tengligi asosida amalga oshiriladi.

9-modda. Sudyalarning mustaqilligi va ularning faqat qonunga boʻysunishi

Fuqarolik ishlari boʻyicha odil sudlovni amalga oshirishda sudyalar mustaqildirlar va faqat qonunga boʻysunadilar.

Sudyalarning odil sudlovni amalga oshirish borasidagi faoliyatiga biror-bir tarzda aralashishga yoʻl qoʻyilmaydi va bunday aralashuv qonunga koʻra javobgarlikka sabab boʻladi.

10-modda. Taraflar tortishuvi va teng huquqliligi

Fuqarolik sud ishlarini yuritish taraflarning tortishuvi va teng huquqliligi asosida amalga oshiriladi.

11-modda. Sud ishlari yuritiladigan til

Oʻzbekiston Respublikasida fuqarolik sud ishlari oʻzbek tilida, qoraqalpoq tilida yoki muayyan joydagi koʻpchilik aholi soʻzlashadigan tilda yuritiladi.

Sud ishlari yuritiladigan tilni bilmaydigan shaxslarga ishga taalluqli materiallar bilan oʻz ona tilida toʻliq tanishib chiqish, sudda ona tilida yoki oʻzi biladigan boshqa tilda soʻzlash, koʻrsatuv va tushuntirishlar berish, arz bilan murojaat etish, iltimosnomalar taqdim etish, shuningdek ushbu Kodeksda belgilangan tartibda tarjimonning xizmatlaridan foydalanish huquqi taʼminlanadi.

Ishda ishtirok etuvchi va sud ishlari yuritiladigan tilni bilmaydigan shaxs ishdagi sud hujjatlari berilishini soʻrab yozma ariza bilan murojaat etgan taqdirda, unga sud hujjatlari uning ona tiliga yoki u biladigan boshqa tilga tarjima qilib topshiriladi.

12-modda. Sud muhokamasining oshkoraligi

Barcha sudlarda ishlar muhokamasi oshkora oʻtkaziladi.

Davlat siriga, farzandlikka olish siriga taalluqli maʼlumotlar mavjud boʻlgan ishlar boʻyicha va qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda ishning muhokamasi yopiq sud majlisida oʻtkaziladi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning shaxsiy hayoti toʻgʻrisidagi maʼlumotlar oshkor boʻlishining oldini olish, yozishmalar sirini va qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirni saqlash maqsadida yopiq sud muhokamasi oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Ish sudning yopiq majlisida koʻrilayotganida ishda ishtirok etuvchi shaxslar, zarur hollarda esa guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar va tarjimonlar ham hozir boʻladi.

Ishni sudning yopiq majlisida eshitish fuqarolik sud ishlari yuritishning barcha qoidalariga rioya qilingan holda olib boriladi. Sudning yopiq majlisida videokonferensaloqa tizimidan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Sudning hal qiluv qarori barcha hollarda oshkora oʻqib eshittiriladi.

Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlari taraflarning roziligi bilan yoki shaxsini koʻrsatmagan tarzda sudning rasmiy veb-saytida eʼlon qilinishi mumkin, bundan sudning yopiq majlisida qabul qilingan sud hujjatlari mustasno.

13-modda. Sud muhokamasining bevositaligi va ogʻzakiligi

Sud fuqarolik ishini koʻrayotganda ishga oid dalillarni bevosita tekshirishi: ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlarini, guvohlarning koʻrsatuvlarini, ekspertlarning xulosalarini va mutaxassislarning maslahatlarini (tushuntirishlarini) eshitishi, yozma dalillar bilan tanishishi, ashyoviy va raqamli dalillarni koʻzdan kechirishi shart.

Ishning muhokamasi ogʻzaki ravishda oʻtadi.

14-modda. Ishlarni qonunchilik asosida hal qilish

Sud ishlarni Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonunlari asosida hal qilishi shart. Sud, agar Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonunlariga zid boʻlmasa, boshqa qonunchilik hujjatlarini ham qoʻllaydi.

Nizoli munosabatni tartibga soladigan huquq normalari mavjud boʻlmagan taqdirda, sud shunga oʻxshash munosabatlarni tartibga soladigan huquq normalarini qoʻllaydi, bunday normalar mavjud boʻlmaganda esa nizoni qonunlarning umumiy asoslari va mazmunidan kelib chiqqan holda hal etadi.

Sud Oʻzbekiston Respublikasining qonuniga yoki xalqaro shartnomasiga muvofiq chet davlatning huquq normalarini ham qoʻllaydi.

15-modda. Ishning haqiqiy holati, taraflarning huquq va majburiyatlarini sud tomonidan aniqlanishi

Sud taqdim etilgan materiallar va tushuntirishlar bilan cheklanmasdan, ishning haqiqiy holatlarini, taraflarning huquq va majburiyatlarini har taraflama, toʻliq va xolisona aniqlash uchun qonunga muvofiq choralar koʻrishga haqli.

Sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ularning huquq va majburiyatlarini tushuntirishi, ularni protsessual harakatlarni amalga oshirish yoki amalga oshirmaslik oqibatlari toʻgʻrisida ogohlantirishi hamda ishda ishtirok etuvchi shaxslarga oʻz huquqlarini amalga oshirishida koʻmaklashishi kerak.

16-modda. Sud hujjatlarining majburiyligi

Sudning qonuniy kuchga kirgan hujjatlari barcha davlat organlari va boshqa organlar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar uchun majburiydir hamda Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida ijro etilishi lozim.

Sud hujjatini bajarmaslik qonunda nazarda tutilgan javobgarlikka sabab boʻladi.

Sud hujjatining majburiyligi manfaatdor shaxslarni oʻz huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish uchun, basharti bularga daxldor nizo sudda koʻrib chiqilmagan va hal etilmagan boʻlsa, sudga murojaat qilish imkoniyatidan mahrum etmaydi.

3-bob. Sud tarkibi

17-modda. Fuqarolik ishining yakka tartibda va hayʼatda koʻrilishi

Fuqarolik ishi (bundan buyon matnda ish deb yuritiladi) birinchi instansiya sudida sudya tomonidan yakka tartibda koʻriladi. Sudya ishni yakka tartibda koʻrayotganda va hal qilganida u sud nomidan ish yuritadi.

Muayyan ishni koʻrish uchun sud tarkibi sudyalarning ish hajmi va ixtisoslashuvi hisobga olingan holda, sud tarkibini shakllantirishga sud muhokamasi natijasidan manfaatdor boʻlgan shaxslarning taʼsir koʻrsatishi istisno etiladigan tartibda, avtomatlashtirilgan axborot tizimidan foydalangan holda shakllantiriladi.

Ishni apellyatsiya, kassatsiya va taftish instansiyasi sudlarida koʻrish uch nafar sudyadan iborat tarkibda hayʼatda amalga oshiriladi.

Ishni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatida taftish tartibida koʻrish Rayosat aʼzolarining koʻpchiligi hozir boʻlganda amalga oshiriladi.

Ish hayʼatda koʻrilayotganda sudyalardan biri sud majlisida raislik qiladi.

Ishni koʻrish va hal etishda barcha sudyalar teng huquqlarga ega boʻladi.

18-modda. Sud tarkibining oʻzgarmasligi

Bir sudya yoki sud tarkibi tomonidan koʻrilishi boshlangan ish shu sudya yoki sud tarkibi tomonidan koʻrib tugatilishi lozim.

Sudya yoki sudyalardan biri quyidagi hollarda almashtirilishi mumkin:

oʻzini oʻzi rad qilish yoki sudyani rad qilish ushbu Kodeksda belgilangan tartibda arz qilingan va qanoatlantirilganda;

sudya yoʻqligi tufayli ishni oʻz vaqtida koʻrishning imkoniyati boʻlmaganda.

Sudya almashtirilgandan soʻng ishni koʻrish boshidan boshlanadi.

19-modda. Sud tomonidan masalalarni hal qilish tartibi

Ishning muhokamasi chogʻida yuzaga keladigan barcha masalalar sudya tomonidan yakka tartibda, ishni sudyalar hayʼati koʻrayotganda esa sudyalarning koʻpchilik ovozi bilan hal etiladi.

Masala hayʼat tarkibida hal qilinayotganida sudyalarning birortasi ham ovoz berishda betaraf qolishga haqli emas. Raislik qiluvchi hammadan keyin ovoz beradi.

Ozchilik tomonida qolgan sudya sud hujjatini imzolashi shart va alohida fikrini yozma shaklda bayon qilishga haqli. Sudyaning alohida fikri konvertga solinib muhrlangan holda ishga qoʻshib qoʻyiladi, biroq oʻqib eshittirilmaydi. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar sudyaning alohida fikri bilan tanishtirilmaydi. Yuqori instansiya sudi sudyaning alohida fikri bilan tanishishga haqli.

20-modda. Ishni koʻrishda sudyaning takror ishtirok etishiga yoʻl qoʻyilmasligi

Ishni birinchi instansiya sudida koʻrgan sudya, agar sudning hal qiluv qarori apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudi tomonidan bekor qilingan boʻlsa, bu ishni takroran koʻrishi mumkin emas, bundan yangi ochilgan holatlar boʻyicha ishlarni koʻrish, shuningdek sirtdan ish yuritish tartibida qabul qilingan hal qiluv qarorini qayta koʻrish hollari mustasno.

Ishni birinchi instansiya sudida koʻrgan sudya shu ishni apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudida koʻrishda ishtirok etishi mumkin emas.

Ishni apellyatsiya instansiyasi sudida koʻrishda ishtirok etgan sudya shu ishni birinchi instansiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudida koʻrishda ishtirok etishi mumkin emas.

Ishni kassatsiya instansiyasi sudida koʻrishda ishtirok etgan sudya shu ishni birinchi instansiya, apellyatsiya yoki taftish instansiyasi sudida koʻrishda ishtirok etishi mumkin emas.

Ishni taftish instansiyasi sudida koʻrishda ishtirok etgan sudya shu ishni birinchi instansiya, apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudida, shuningdek ishni yuqori instansiya sudida taftish tartibida qayta koʻrishda ishtirok etishi mumkin emas.

4-bob. Sudyani va protsessning boshqa ishtirokchilarini rad qilish

21-modda. Sudyani rad qilish asoslari

Quyidagi hollarda sudya ishni koʻrishi mumkin emas va rad qilinishi lozim, agar u:

1) shu ish ilgari koʻrilganida sudya sifatida ishtirok etgan boʻlsa va ushbu Kodeks talablariga muvofiq ishni koʻrishda takror ishtirok etishiga yoʻl qoʻyilmasa;

2) ishning natijasidan shaxsan, bevosita yoki bilvosita manfaatdor boʻlsa yoxud uning xolisligi va begʻarazligiga shubha tugʻdiradigan boshqa holatlar mavjud boʻlsa;

3) shu ish ilgari koʻrilganida hakamlik sudining sudyasi, prokuror, ekspert, mutaxassis, tarjimon, sud majlisining kotibi, guvoh va vakil sifatida ishtirok etgan boʻlsa;

4) taraf yoki ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning qarindoshi boʻlsa;

5) ishni koʻrayotgan hayʼat tarkibiga kiruvchi sudyaning qarindoshi boʻlsa.

22-modda. Prokuror, ekspert, mutaxassis, tarjimon va sud majlisi kotibini rad qilish asoslari

Ushbu Kodeks 21-moddasining 2 va 4-bandlarida koʻrsatilgan rad qilish asoslari prokuror, ekspert, mutaxassis, tarjimon va sud majlisi kotibiga nisbatan ham tatbiq etiladi.

Agar ekspert, mutaxassis va tarjimon taraflar yoki ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga xizmat yuzasidan yoxud boshqacha tarzda qaram boʻlsa, agar ekspert va mutaxassis ham taftish oʻtkazgan yoxud xulosa bergan boʻlib, ularning materiallari mazkur ishni qoʻzgʻatishga asos boʻlib xizmat qilgan boʻlsa, ularni rad qilish toʻgʻrisida ariza berilishi mumkin.

23-modda. Rad qilish haqida ariza berish

Ushbu Kodeksning 21 va 22-moddalarida koʻrsatilgan holatlar mavjud boʻlsa, sudya, prokuror, ekspert, mutaxassis, tarjimon, sud majlisi kotibi oʻzini oʻzi rad qilish haqida arz qilishi shart. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar ham shu asoslarga koʻra ularni rad qilish haqida arz qilishi mumkin.

Prokurorni, ekspertni, mutaxassisni, tarjimonni, sud majlisi kotibini rad qilish sudning tashabbusiga koʻra ham koʻrib chiqilishi mumkin.

Rad qilish haqidagi arz asoslantirilgan boʻlishi va ishni mazmunan koʻrish boshlanguniga qadar maʼlum qilinishi lozim. Rad qilish asosi sudga yoki rad qilinayotgan shaxsga ishni koʻrish boshlanganidan soʻng maʼlum boʻlib qolgan hollardagina rad qilish haqida kechikib arz qilishga yoʻl qoʻyiladi.

Ayni bir shaxs tomonidan ayni bir asoslar boʻyicha takroran rad qilish arz qilinishi mumkin emas. Takroran rad qilish arz qilingan taqdirda, u koʻrib chiqilmaydi.

24-modda. Rad qilish toʻgʻrisidagi arzni hal etish tartibi

Rad qilish toʻgʻrisida arz qilingan taqdirda, sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning fikrini, agar rad qilinishi talab etilayotgan shaxs tushuntirish berishni xohlasa, uning tushuntirishini ham eshitishi kerak.

Ishni yakka tartibda koʻradigan sudyani rad qilish toʻgʻrisidagi masala sud raisi tomonidan, yakka tarkibli sudda esa, shu sudyaning oʻzi tomonidan hal etiladi.

Sud hayʼatining aʼzosi boʻlgan sudyani rad qilish hayʼat aʼzolari boʻlgan qolgan sudyalar tomonidan ushbu sudya yoʻqligida hal etiladi. Rad qilishni yoqlab va unga qarshi berilgan ovozlar soni teng boʻlib qolganda, sudya rad qilingan hisoblanadi.

Ish hayʼatda koʻrilayotganda ikki sudyani yoki sudning butun tarkibini rad qilish arz qilingan taqdirda, rad qilish masalasi sudning shu tarkibi tomonidan oddiy koʻpchilik ovoz bilan hal qilinadi.

Rad qilish masalasini hal etish uchun sudya (sud) alohida xonaga (maslahatxonaga) kiradi va rad qilishni qabul qilish yoki qabul qilmaslik toʻgʻrisida ajrim chiqaradi.

Oʻzini oʻzi rad qilish toʻgʻrisidagi va prokuror, ekspert, mutaxassis, tarjimon va sud majlisi kotibini rad qilish haqidagi masala ushbu moddada nazarda tutilgan tartibda, ishni koʻrib chiqayotgan sud tomonidan hal qilinadi.

25-modda. Rad qilish toʻgʻrisidagi arizani qanoatlantirish oqibatlari

Sudya rad qilingan taqdirda ish fuqarolik ishlari boʻyicha shu tumanlararo, tuman (shahar) sudida, lekin boshqa sudya tomonidan koʻriladi yoki koʻrish uchun fuqarolik ishlari boʻyicha boshqa tumanlararo, tuman (shahar) sudiga oʻtkaziladi.

Ish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudida, Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudida, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarida koʻrilayotganda sudya yoki sudning butun tarkibi rad qilingan taqdirda, ish shu sudning oʻzida, lekin sudning boshqa tarkibida koʻriladi.

Agar Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudida, viloyatlar yoki Toshkent shahar sudlarida ushbu Kodeksning 21-moddasida koʻrsatilgan sabablarga koʻra rad qilish qanoatlantirilganidan keyin mazkur ishni koʻrish uchun sudning yangi tarkibini tuzish imkoni boʻlmasa, ish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga oʻtkazilishi kerak. Bunday holda ish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudida koʻriladi yoki Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisining farmoyishiga binoan boshqa tegishli sudga koʻrish uchun yuboriladi.

5-bob. Sudga taalluqlilik va sudlovga tegishlilik

26-modda. Ishlarning sudga taalluqliligi

Fuqarolik ishlari boʻyicha sudga quyidagi ishlar taalluqlidir:

1) fuqarolik, oila, mehnat, uy-joy, yer toʻgʻrisidagi va boshqa munosabatlardan yuzaga keladigan nizolar boʻyicha ishlar, agar taraflardan hech boʻlmaganda bittasi fuqaro boʻlsa, bundan qonunda shunday nizolarni hal qilish boshqa sudlarga yoki boshqa organlarga topshiriladigan hollar mustasno;

2) ushbu Kodeksning 293-moddasida sanab oʻtilgan alohida tartibda yuritiladigan ishlar;

3) ushbu Kodeksning 18-bobida koʻrsatilgan va buyruq tartibida hal etiladigan ishlar;

4) hakamlik sudlarining hal qiluv qarorlari yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi va hakamlik sudlarining hal qiluv qarorlarini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish haqidagi ishlar;

4 1 ) mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ishlar;

5) chet davlat sudlarining hamda chet davlat hakamlik sudlarining (arbitrajlarining) hal qiluv qarorlarini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi ishlar;

6) korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalarining maʼmuriy va boshqa ommaviy huquqiy munosabatlardan yuzaga kelmaydigan qarorlari hamda ular mansabdor shaxslarining shunday harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi ishlar.

Sudlarga qonun bilan ularning vakolatiga kiritilgan boshqa ishlar ham taalluqlidir.

27-modda. Oʻzaro bogʻliq bir nechta talabning sudga taalluqliligi

Oʻzaro bogʻliq boʻlib, baʼzilari fuqarolik ishlari boʻyicha sudga, baʼzilari esa iqtisodiy sudga taalluqli boʻlgan bir nechta talab birlashtirilganda, barcha talablar fuqarolik ishlari boʻyicha sudda koʻrilishi kerak.

Oʻzaro bogʻliq boʻlgan, baʼzilari fuqarolik ishlari boʻyicha sudga, baʼzilari esa maʼmuriy sudga taalluqli boʻlgan bir nechta talabni birlashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

28-modda. Fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman (shahar) sudining sudloviga tegishli ishlar

Ushbu Kodeksning 26-moddasida koʻrsatilgan ishlar fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman (shahar) sudlarida koʻriladi, bundan qonunda shunday ishlarni koʻrish boshqa sudlar vakolatiga berilgan hollar mustasno.

29-modda. Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudining, viloyatlar, Toshkent shahar sudlarining sudloviga tegishli ishlar

Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar, Toshkent shahar sudlari chet el fuqarosi yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxs ariza beruvchi boʻlgan farzandlikka olish toʻgʻrisidagi ishlarni, shuningdek qonun bilan oʻz vakolatiga kiritilgan boshqa ishlarni koʻradi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar, Toshkent shahar sudlari alohida holatlardan kelib chiqib, har qanday ishni fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman (shahar) sudidan olishga va uni birinchi instansiya sudi sifatida oʻz ish yurituviga qabul qilishga yoki ishni bir suddan boshqa fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman (shahar) sudiga oʻtkazishga haqli.

30-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining sudloviga tegishli ishlar

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi qonunda oʻz vakolatiga kiritilgan ishlarni koʻrib chiqadi, shuningdek alohida holatlarni hisobga olib, har qanday ishni Oʻzbekiston Respublikasining istalgan sudidan olishga va uni birinchi instansiya sudi sifatida oʻzining ish yuritishiga qabul qilishga yoki ishni bir suddan boshqa tegishli sudga oʻtkazishga haqli.

31-modda. Sudning oʻz ish yuritishiga qabul qilib olgan ishni boshqa sudga oʻtkazishi

Sud sudlovga tegishlilik qoidalariga rioya qilgan holda oʻzining ish yuritishiga qabul qilib olgan ishni, garchi keyinchalik bu ish boshqa sudning sudloviga tegishli boʻlib qolsa ham, mazmunan hal qilishi kerak.

Sud quyidagi hollarda ishni koʻrish uchun boshqa sudga oʻtkazadi:

1) mazkur ish boshqa sudda, xususan dalillarning koʻpchilik qismi joylashgan yerdagi sudda oʻz vaqtida va har tomonlama koʻrib chiqiladi deb hisoblasa;

2) bir yoki bir nechta sudya rad qilinganidan soʻng bu sudda ularni almashtirish imkoni boʻlmasa;

3) ish mazkur sudda koʻrilayotganda, u sudlovga tegishlilik qoidalari buzilgan holda ish yuritishga qabul qilinganligi maʼlum boʻlib qolsa.

31 1 -modda. Ish materiallarini sudga taalluqliligiga koʻra fuqarolik ishlari boʻyicha suddan boshqa sudga oʻtkazish

Talab fuqarolik ishlari boʻyicha sudga taalluqlilik qoidalari buzilgan holda taqdim etilgan taqdirda, daʼvo arizasi (ariza) taalluqliligiga koʻra iqtisodiy sudga yoki maʼmuriy sudga koʻrib chiqish uchun oʻtkaziladi.

Agar ishni koʻrib chiqish jarayonida daʼvo arizasi (ariza) sudga taalluqlilik qoidalari buzilgan holda ish yuritishga qabul qilinganligi aniqlansa, fuqarolik ishlari boʻyicha sud ish materiallarini sudga taalluqliligiga koʻra iqtisodiy sudga yoki maʼmuriy sudga koʻrib chiqish uchun oʻtkazish va fuqarolik sud ishini yuritishni tugatish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi.

Daʼvo arizasini (arizani), ish materiallarini sudga taalluqliligiga koʻra boshqa sudga oʻtkazish toʻgʻrisidagi fuqarolik ishlari boʻyicha sud ajrimi ustidan xususiy shikoyat berilishi (protest keltirilishi) mumkin.

Fuqarolik ishlari boʻyicha suddan taalluqliligiga koʻra boshqa sudga oʻtkazilgan daʼvo arizasi (ariza), ish materiallari oʻziga oʻtkazilgan sud tomonidan qabul qilib olinishi kerak.

Oʻzbekiston Respublikasida sudlar oʻrtasida sudga taalluqlilik toʻgʻrisidagi nizolarga yoʻl qoʻyilmaydi.

32-modda. Ishni bir suddan boshqa sudga oʻtkazish tartibi

Ishni bir suddan boshqa sudga oʻtkazish sudning ajrimiga asosan, bu ajrim ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) muddati oʻtganidan keyin, shikoyat (protest) berilgan taqdirda esa shikoyatni (protestni) qanoatlantirmay qoldirish haqida ajrim chiqarilganidan keyin amalga oshiriladi.

Bir suddan boshqa sudga yuborilgan ish u yuborilgan sud tomonidan koʻrish uchun qabul qilinishi kerak.

Sudlovga tegishlilik yuzasidan nizolashishga yoʻl qoʻyilmaydi.

33-modda. Sudlovga tegishlilikning umumiy qoidalari

Arizalar javobgar doimiy yashab turgan yoki doimiy mashgʻul boʻlgan joydagi sudga beriladi.

Tashkilotlarga nisbatan arizalar ular davlat roʻyxatidan oʻtgan joydagi sudga beriladi.

34-modda. Daʼvogarning tanlovi boʻyicha sudlovga tegishlilik

Yashash joyi nomaʼlum boʻlgan javobgarga nisbatan daʼvolar uning mol-mulki turgan joydagi yoki uning maʼlum boʻlgan soʻnggi yashagan joyidagi sudga taqdim etilishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasida yashash joyiga ega boʻlmagan javobgarga nisbatan daʼvolar Oʻzbekiston Respublikasida uning mol-mulki turgan joydagi yoki maʼlum boʻlgan soʻnggi yashash joyidagi sudga taqdim etilishi mumkin.

Aliment undirish toʻgʻrisidagi, otalikni belgilash haqidagi va mayib boʻlganlik yoki sogʻliqqa boshqacha tarzda shikast yetganlik yoxud boquvchisining oʻlimi natijasida koʻrilgan zarar oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi daʼvolar daʼvogar tomonidan oʻzi yashab turgan joydagi sudga ham taqdim etilishi mumkin.

Kemalar toʻqnashuvi natijasida yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi, shuningdek suvda yordam berganlik va qutqarganlik uchun haq undirish toʻgʻrisidagi daʼvolar ham javobgarning kemasi turgan yoki kema roʻyxatga olingan port joylashgan yerdagi sudga ham taqdim etilishi mumkin.

Ijro etish joyi koʻrsatilgan shartnomalardan kelib chiqadigan daʼvolar shartnomani ijro etish joyidagi sudga ham taqdim etilishi mumkin.

Fuqaroning yoki yuridik shaxsning mol-mulkiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi daʼvolar zarar yetkazilgan joydagi sudga ham taqdim etilishi mumkin.

Yuridik shaxsning filiali faoliyatidan kelib chiqadigan daʼvolar filial joylashgan yerdagi sudga ham taqdim etilishi mumkin.

Turli joylarda yashovchi yoki turuvchi bir nechta javobgarga nisbatan yoki yuridik shaxs boʻlib, turli manzilda joylashgan javobgarlarga nisbatan daʼvo javobgarlardan biri yashaydigan yoxud davlat roʻyxatidan oʻtgan joydagi sudga daʼvogarning tanlovi boʻyicha taqdim etiladi.

Fuqaroning mehnat, pensiya va uy-joyga doir huquqlarni tiklash, mol-mulkni yoki uning qiymatini qaytarib berish, gʻayriqonuniy hukm qilish, gʻayriqonuniy ravishda jinoiy javobgarlikka tortish, ehtiyot chorasi sifatida gʻayriqonuniy qamoqqa olish yoxud hibsga olish tarzida gʻayriqonuniy maʼmuriy jazo qoʻllash natijasida yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi daʼvolar daʼvogarning yashash joyidagi sudga ham taqdim etilishi mumkin.

Agar daʼvogarning voyaga yetmagan bolalari borligi, shuningdek nogironligi yoki ogʻir kasalligi tufayli u javobgar yashab turgan joyidagi fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman (shahar) sudiga borishga qiynalsa, nikohni bekor qilish toʻgʻrisidagi daʼvolar daʼvogarning yashaydigan joyidagi sudga taqdim etilishi mumkin.

Bedarak yoʻqolgan deb yoxud ruhiy holati buzilganligi sababli muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxslar, shuningdek uch yildan kam boʻlmagan muddatga ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar bilan nikohni bekor qilish toʻgʻrisidagi daʼvolar daʼvogarning xohishiga koʻra oʻz yashash joyidagi sudda koʻrilishi mumkin.

35-modda. Sudlovga tegishlilikning alohida hollari

Imoratga boʻlgan huquq toʻgʻrisidagi, mol-mulkni xatlashdan chiqarish haqidagi, yer maydonidan foydalanish tartibini belgilash toʻgʻrisidagi daʼvolar imorat, mol-mulk yoki yer maydoni joylashgan yerdagi sudning sudloviga taalluqlidir.

Meros qoldiruvchining kreditorlari vorislar tomonidan meros qabul qilinguniga qadar taqdim etgan daʼvolar meros mol-mulk yoki uning asosiy qismi joylashgan yerdagi sudning sudloviga tegishlidir.

Yoʻlovchilarni, yuklarni yoki bagajni tashish shartnomalaridan yuk tashuvchilarga nisbatan kelib chiqadigan daʼvolar belgilangan tartibda talabnoma taqdim etilgan transport tashkilotining organi davlat roʻyxatidan oʻtgan yerda taqdim etiladi.

36-modda. Kelishilgan sudlovga tegishlilik

Taraflar oʻzaro kelishib, muayyan ish uchun hududiy sudlovga tegishlilikni oʻzgartirishi mumkin.

Ushbu Kodeksning 35-moddasida belgilangan sudlovga tegishlilik taraflar kelishuvi boʻyicha oʻzgartirilishi mumkin emas.

37-modda. Qarshi daʼvoning sudlovga tegishliligi

Qarshi daʼvo sudlovga tegishliligidan qatʼi nazar, dastlabki daʼvo koʻrilayotgan joydagi sudda taqdim etiladi.

38-modda. Jinoyat tufayli yetkazilgan zararlar toʻgʻrisidagi fuqarolik ishining sudlovga tegishliligi

Jinoyat ishidan kelib chiqadigan fuqarolik daʼvosi, agar jinoyat ishi koʻrilganda ushbu daʼvo arz qilinmagan yoki hal etilmagan boʻlsa, fuqarolik sud ishlarini yuritish tartibida koʻrib chiqish uchun fuqarolik ishlarining sudlovga tegishliligiga doir umumiy qoidalar boʻyicha taqdim etiladi.

6-bob. Fuqarolik sud ishlarini yuritish ishtirokchilari

39-modda. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar

Taraflar, uchinchi shaxslar, ularning vakillari, ariza beruvchilar va sudda koʻrilayotgan alohida tartibda yuritiladigan ishlar boʻyicha boshqa manfaatdor shaxslar, prokuror, ishda boshqa shaxslarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilishda ishtirok etadigan davlat boshqaruvi organlari, tashkilotlar va ayrim fuqarolar ishda ishtirok etuvchi shaxslar deb tan olinadi.

40-modda. Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning huquq va majburiyatlari

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar ish materiallari bilan tanishish, ulardan koʻchirmalar olish, nusxalar koʻchirish, rad etish toʻgʻrisida arz qilish, dalillar taqdim etish, dalillarni tekshirishda ishtirok etish, ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga va odil sudlovni amalga oshirishga koʻmaklashayotgan shaxslarga savollar berish, arz qilish, iltimosnomalar taqdim etish, sudga ogʻzaki va yozma tushuntirishlar berish, sud muhokamasi davomida yuzaga keladigan barcha masalalar boʻyicha oʻzlarining vajlarini bayon qilish, boshqa shaxslarning arzlari, iltimosnomalari, vajlariga qarshi eʼtirozlar bildirish, sud hujjatlari ustidan shikoyat qilish (protest keltirish), sud hujjatlarining majburiy ijrosini talab qilish, davlat ijrochisi tomonidan harakatlar sodir etilishida hozir boʻlish va oʻz huquqlarini amalga oshirish huquqiga egadir.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqa protsessual huquqlardan ham foydalanadi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar oʻzlariga berilgan barcha protsessual huquqlardan insofli ravishda foydalanishi va oʻz zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarni bajarishi shart.

41-modda. Fuqarolik protsessual huquq layoqati

Barcha fuqarolar va tashkilotlarning fuqarolik protsessual huquq va majburiyatlarga ega boʻlish layoqati (huquq layoqati) teng ravishda eʼtirof etiladi.

42-modda. Fuqarolik protsessual muomala layoqati

Sudda oʻz huquq va majburiyatlarini amalga oshirish layoqati voyaga yetgan fuqarolar va tashkilotlarga tegishlidir.

Voyaga yetmagan, yaʼni yoshi oʻn toʻrtdan oʻn sakkizgacha boʻlgan fuqarolarning, shuningdek muomala layoqati cheklangan deb topilgan fuqarolarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlari sudda ularning ota-onalari, ularni farzandlikka olganlar yoki homiylar tomonidan himoya qilinadi. Ammo bu hol voyaga yetmaganlarni va muomala layoqati cheklangan deb topilgan fuqarolarni bunday ishlarda shaxsan ishtirok etish huquqidan mahrum qilmaydi.

Ota-onalardan aliment undirish toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha, shuningdek mehnat bilan bogʻliq huquqiy munosabatlardan va olingan ish haqini yoki boshqa daromadni tasarruf etish bilan bogʻliq bitimlardan kelib chiqadigan ishlar boʻyicha voyaga yetmaganlar sudda oʻz huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini shaxsan himoya qilish huquqiga ega. Bunday ishlarda voyaga yetmaganlarga yordam berish uchun ularning ota-onalarini, ularni farzandlikka olganlarni yoki homiylarni jalb qilish toʻgʻrisidagi masala sud tomonidan hal qilinadi.

Ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bola foydasiga ota-onadan yoki ularning biridan undirilishi belgilangan aliment miqdorini kamaytirish boʻyicha ishlarda “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlari jalb etiladi.

Oʻn olti yoshga toʻlgan voyaga yetmagan shaxs qonunchilikda belgilangan tartibda muomalaga toʻla layoqatli deb eʼlon qilingan (emansipatsiya) taqdirda, sudda oʻz huquqlari va majburiyatlarini shaxsan amalga oshirishi mumkin.

Oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan kichik yoshdagi bolalarning, shuningdek ruhiy holati buzilganligi tufayli muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqarolarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini sudda ularning qonuniy vakillari — ota-onalari, ularni farzandlikka olganlar yoki vasiylar himoya qiladi.

43-modda. Taraflar

Daʼvogar (ariza beruvchi) va javobgar fuqarolik sud ishlarini yuritishning taraflaridir.

Oʻzining buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqlarini yoxud qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida sudga murojaat etgan yoinki manfaatini koʻzlab ish qoʻzgʻatilgan shaxs daʼvogardir.

Oʻziga nisbatan talab taqdim etilgan shaxs javobgardir.

Alohida tartibda yuritiladigan ishlar va ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqa ishlar boʻyicha ariza bergan shaxs arizachidir.

44-modda. Taraflarning protsessual huquq va majburiyatlari

Taraflar protsessual huquqlardan teng foydalanadilar va teng majburiyatlarga ega boʻladilar.

Daʼvogar bildirilgan talablarning asosini yoki predmetini oʻzgartirishga, qoʻshimcha talablar taqdim etishga, daʼvo talablarining miqdorini oshirishga yoxud kamaytirishga, ulardan toʻliq yoki qisman voz kechishga haqli.

Javobgar daʼvogarning talabini toʻliq yoki qisman tan olishga, qarshi daʼvo taqdim etishga haqli.

Daʼvo ishini yuritishda taraflar sud protsessining har qanday bosqichida ishni kelishuv bitimi tuzish yoki birinchi instansiya sudida sud alohida xonaga (maslahatxonaga) sud hujjatini qabul qilish uchun chiqquniga qadar mediativ kelishuv tuzish orqali tugallashga haqli.

45-modda. Protsessda birgalikda ishtirok etish

Daʼvo bir nechta daʼvogar tomonidan birgalikda yoki bir nechta javobgarga nisbatan taqdim etilishi (protsessda birgalikda ishtirok etish) mumkin. Protsessda birgalikda ishtirok etishga alohida tartibda yuritiladigan ishlar boʻyicha ham yoʻl qoʻyiladi.

Protsessda birgalikda ishtirok etishga quyidagi hollarda yoʻl qoʻyiladi, agar:

nizo predmeti bir nechta daʼvogarning yoki javobgarning umumiy huquqlari yoki majburiyatlari boʻlsa;

bir nechta daʼvogarning yoki javobgarning huquq va majburiyatlari bitta asosga ega boʻlsa;

nizo predmeti bir turdagi huquq va majburiyatlardan iborat boʻlsa.

Daʼvogarlar va javobgarlardan har biri boshqa tarafga nisbatan protsessda mustaqil ravishda ishtirok etadi. Uchinchi shaxslar ham protsessda birgalikda ishtirok etishlari mumkin.

Protsessda birgalikda ishtirok etuvchilar ishni olib borishni sherik ishtirokchilardan biriga topshirishi mumkin.

Sud nizolashilayotgan huquqiy munosabatning xususiyatini inobatga olgan holda ishga jalb etilmagan sherik javobgarni ishda ishtirok etish uchun oʻz tashabbusiga yoki taraflarning iltimosnomasiga koʻra jalb qilishga haqli.

Boshqa sherik javobgar ishda ishtirok etish uchun jalb qilinganda ishni koʻrish boshidan boshlanadi.

46-modda. Ishga daxldor boʻlmagan javobgarni almashtirish

Sud daʼvo boʻyicha javob berishi lozim boʻlmagan shaxsga nisbatan daʼvo taqdim etilganligini aniqlasa, hal qiluv qarori qabul qilinguniga qadar daʼvogarning roziligi bilan ishga daxldor boʻlmagan javobgarni ishga daxldor javobgar bilan almashtirishga yoʻl qoʻyishi mumkin.

Agar daʼvogar javobgarning boshqa shaxs bilan almashtirilishiga rozi boʻlmasa, sud bu shaxsni sherik javobgar sifatida ishga jalb etishi mumkin.

Ishga daxldor boʻlmagan javobgarni almashtirish haqida sud ajrim chiqaradi.

Ishga daxldor boʻlmagan javobgar almashtirilgandan soʻng ishni koʻrish boshidan boshlanadi.

47-modda. Protsessual huquqiy vorislik

Nizoli yoki sudning hal qiluv qarori bilan aniqlangan huquqiy munosabatda taraflarning biri, uchinchi shaxs yoki ularning qonuniy vakili chiqib ketgan taqdirda (fuqaroning oʻlimi, yuridik shaxsning qayta tashkil etilishi, boshqa shaxs foydasiga talabdan voz kechish, qarzning boshqa shaxsga oʻtkazilishi va h.k.) sud bu shaxslarni ularning huquqiy vorislari bilan almashtirishga yoʻl qoʻyadi.

Huquqiy vorislik fuqarolik sud ishlarini yuritishning har qanday bosqichida amalga oshirilishi mumkin. Huquqiy vorisning sud protsessiga kirishganligi haqida ajrim chiqariladi.

Taraf huquqiy voris bilan almashtirilgandan soʻng sud protsessi almashtirish amalga oshirilgan bosqichdan davom ettiriladi.

Huquqiy voris sud protsessiga kirishguniga qadar amalga oshirilgan barcha harakatlar huquqiy vorisga oʻrnini boʻshatib bergan shaxsga qay darajada majburiy boʻlgan boʻlsa, huquqiy vorisga ham shu darajada majburiydir. Huquqiy voris ishga doir barcha materiallar bilan tanishishga haqli.

48-modda. Nizo predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qiluvchi uchinchi shaxslar

Nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qiluvchi uchinchi shaxslar sud tomonidan hal qiluv qarori qabul qilinguniga qadar ishga kirishishi mumkin. Ular daʼvogarning barcha huquqlaridan foydalanadi va uning barcha majburiyatlarini oʻz zimmasiga oladi.

Agar nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qiluvchi uchinchi shaxslar ishga sud muhokamasi boshlanganidan soʻng kirishgan boʻlsa, ishni koʻrish boshidan boshlanadi.

49-modda. Nizo predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qilmaydigan uchinchi shaxslar

Nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qilmaydigan uchinchi shaxslar, agar ish boʻyicha qabul qilinadigan hal qiluv qarori ularning taraflardan biriga nisbatan boʻlgan huquqlariga yoki majburiyatlariga taʼsir etadigan boʻlsa, sud tomonidan hal qiluv qarori qabul qilinguniga qadar daʼvogar yoki javobgar tarafida ishga kirishishi mumkin. Ular taraflarning, prokurorning, ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning iltimosnomasi boʻyicha yoxud sudning tashabbusi bilan ham ishda ishtirok etishga jalb qilinishi mumkin.

Nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qilmaydigan uchinchi shaxslar taraflarning protsessual huquqlaridan foydalanadi va ularning protsessual majburiyatlarini oʻz zimmasiga oladi, bundan arz qilingan talablarning asosini yoki predmetini oʻzgartirish, miqdorini koʻpaytirish yoki kamaytirish, ulardan voz kechish huquqi mustasno.

Agar nizo predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qilmaydigan uchinchi shaxs oʻz harakatlari yoki harakatsizligi oqibatida daʼvogarning huquqlari buzilganligi toʻgʻrisida arz qilingan talablarni tan olgan taqdirda, sud majburiyatni bajarishni uchinchi shaxs zimmasiga yuklatish toʻgʻrisida hal qiluv qarori qabul qilishga haqli. Xuddi shunday hollarda, daʼvogar va mustaqil talablar bilan arz qilmaydigan uchinchi shaxs oʻrtasida kelishuv bitimi yoki mediativ kelishuv tuzilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Agar nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qilmaydigan uchinchi shaxs ishga sud muhokamasi boshlangandan soʻng kirishgan boʻlsa, ishni koʻrish boshidan boshlanadi.

50-modda. Ishda prokurorning ishtiroki

Prokuror faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda, shuningdek davlatning qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida yerga oid huquqiy munosabatlar, davlat mulki, davlatga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash va davlat budjetidan undiruvlar, eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish, ish tashlashni toʻxtatib turish, ish tashlashni noqonuniy deb topish bilan bogʻliq ishlarda yoki prokurorning daʼvo arizasi (arizasi) asosida qoʻzgʻatilgan ishlarda ishtirok etishi mumkin. Prokuror boshqa shaxslarning arizasi bilan qoʻzgʻatilgan ishning muhokamasida oʻz tashabbusi bilan ishtirok etishi mumkin emas.

Prokuror davlat manfaatlarini himoya qilish uchun sudga ariza bilan murojaat qilishi mumkin.

Agar fuqaro sogʻligʻining holati, yoshi yoki boshqa sabablarga koʻra sudda oʻz huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini shaxsan himoya qilish imkoniyatiga ega boʻlmasa, prokuror fuqaroning buzilgan huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish uchun ariza bilan sudga murojaat etish huquqiga ega.

Fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman, shahar sudlariga daʼvo arizasini (arizani) — Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahar, tumanlar, shaharlar prokurorlari va ularga tenglashtirilgan prokurorlar yoki ularning oʻrinbosarlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudiga, viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga esa — Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahar prokurorlari yoki ularning oʻrinbosarlari taqdim etadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori yoki uning oʻrinbosarlari Oʻzbekiston Respublikasining barcha fuqarolik ishlari boʻyicha sudlariga daʼvo arizasini (arizani) taqdim etishga haqli.

51-modda. Prokurorning protsessual huquq va majburiyatlari

Ariza bergan prokuror daʼvogarning barcha protsessual huquqlaridan foydalanadi va barcha protsessual majburiyatlarini oʻz zimmasiga oladi, bundan kelishuv bitimi yoki mediativ kelishuv tuzish huquqi va sud xarajatlarini toʻlash majburiyati mustasno.

Prokuror bergan arizasidan butunlay yoki qisman voz kechish, boshqa shaxslarning huquq va manfaatlarini himoya qilish uchun oʻzi arz qilgan talablar boʻyicha sudga tushuntirishlar berish, ish mazmuni yuzasidan, shuningdek ishning muhokamasi vaqtida kelib chiqqan ayrim masalalar boʻyicha oʻz fikrini bayon etish, sud hujjati ustidan protest keltirish huquqiga ega.

Agar daʼvogar rozi boʻlmasa, prokuror oʻzi arz qilgan talablarning asosini yoki predmetini oʻzgartirishga, qoʻshimcha talablar bildirishga, daʼvo talablarining miqdorini koʻpaytirishga yoxud kamaytirishga haqli emas.

Prokuror tomonidan daʼvogarning huquqlarini himoya qilish uchun taqdim etilgan daʼvodan daʼvogarning voz kechishi, agar bu uchinchi shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga daxl qilmasa, daʼvo arizasini (arizani) koʻrmasdan qoldirishga olib keladi.

Prokurorning boshqa shaxs manfaatlarini himoya qilish uchun taqdim etgan oʻz daʼvosidan (arizasidan) voz kechishi, ushbu shaxsni ishni mazmunan koʻrib chiqishni talab qilish huquqidan mahrum etmaydi.

52-modda. Boshqa shaxslarning huquqlarini himoya qilayotgan davlat boshqaruvi organlari, tashkilotlar va ayrim fuqarolarning protsessda ishtirok etishi

Davlat boshqaruvi organlari, tashkilotlar va ayrim fuqarolar qonunda nazarda tutilgan hollarda, boshqa shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish uchun sudga ariza bilan murojaat etish huquqiga ega.

Davlat boshqaruvi organlari oʻz zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarish, fuqarolar, jamiyat va davlatning huquqlari, erkinliklari hamda qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida ish yuzasidan xulosalar berish uchun sud tomonidan sud protsessida ishtirok etishga jalb qilinishi yoki oʻz tashabbusi bilan protsessga kirishishi mumkin.

53-modda. Boshqa shaxslarning huquqlarini himoya qilayotgan davlat boshqaruvi organlari, tashkilotlar va ayrim fuqarolarning protsessual huquq va majburiyatlari

Ushbu Kodeksning 52-moddasida koʻrsatilgan sud protsessi ishtirokchilari mazkur Kodeksning 40-moddasida nazarda tutilgan protsessual huquqlardan foydalanadi, shuningdek boshqa shaxsning huquqlari, erkinliklari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish uchun arz qilingan talablarni toʻliq yoki qisman qoʻllab-quvvatlash, ulardan voz kechish, oʻzlari arz qilgan talablar boʻyicha tushuntirishlar berish huquqiga ega. Mazkur organlar, tashkilotlar va fuqarolarning boshqa shaxsning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish uchun sudga bergan arizasidan voz kechishi ushbu shaxsni ishni mazmunan koʻrib chiqishni talab qilish huquqidan mahrum etmaydi.

Davlat organi, tashkilot va boshqa shaxs tomonidan daʼvogarning huquqlarini himoya qilish uchun taqdim etilgan daʼvo arizasidan (arizadan) daʼvogarning (arizachining) voz kechishi, agar bu uchinchi shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga daxl qilmasa, daʼvo arizasini (arizani) koʻrmasdan qoldirishga olib keladi.

54-modda. Odil sudlovni amalga oshirishga koʻmaklashuvchi shaxslar

Guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar, tarjimonlar, ashyoviy, yozma va raqamli dalillarni saqlovchilar, ijro ishi yuritish xolislari va saqlovchilari odil sudlovni amalga oshirishga koʻmaklashuvchi shaxslardir.

55-modda. Sud majlisi kotibi

Sud majlisida sud majlisi kotibi vazifasini sudyaning yordamchisi (katta yordamchisi) bajaradi.

56-modda. Guvoh

Ishga doir biror holatdan xabardor boʻlgan har qanday shaxs guvoh boʻla oladi.

Quyidagilar guvoh sifatida chaqirilishi va soʻroq qilinishi mumkin emas:

vakil, himoyachi, advokat yoki mediator vazifalarini bajarishi munosabati bilan oʻziga maʼlum boʻlib qolgan holatlar toʻgʻrisida — fuqarolik, iqtisodiy, maʼmuriy ish boʻyicha vakillar yoki jinoyat ishi boʻyicha himoyachilar, maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha advokatlar, mediatorlar;

arbitrlar, arbitraj tarkibi tomonidan tayinlangan ekspertlar, arbitraj muassasasining xodimlari, hakamlik sudyalari — arbitraj yoki hakamlik muhokamasi davomida oʻzlariga maʼlum boʻlib qolgan holatlar toʻgʻrisida;

jismoniy nuqsonlari yoki ruhiy holatining buzilganligi sababli faktlarni toʻgʻri idrok qilishga yoki ular haqida toʻgʻri koʻrsatuvlar berishga layoqatsiz shaxslar.

57-modda. Guvohning majburiyatlari va javobgarligi

Guvoh sifatida chaqirilgan shaxs sudga kelishi va toʻgʻri koʻrsatuvlar berishi shart.

Agar guvoh sud uzrsiz deb topgan sabablarga koʻra sud chaqiruvi boʻyicha kelmasa, shuningdek koʻrsatuvlar berishdan boʻyin tovlasa, u ushbu Kodeksning 146-moddasida belgilangan tartibda jarimaga tortilishi mumkin.

Jarima solinishi guvohni sudga kelish va koʻrsatuvlar berish majburiyatidan ozod etmaydi.

Bila turib yolgʻon koʻrsatuvlar berganlik uchun guvoh Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 238-moddasiga muvofiq javobgar boʻladi.

58-modda. Ekspert

Xulosa berish uchun zarur fan, texnika, sanʼat yoki hunar sohasida maxsus bilimlarga ega boʻlgan jismoniy shaxs ekspert sifatida tayinlanishi mumkin.

Ekspert sifatida davlat sud-ekspertiza muassasasi eksperti, nodavlat sud-ekspertiza tashkilotining eksperti, boshqa korxona, muassasa, tashkilot xodimi yoki boshqa jismoniy shaxs ishtirok etishi mumkin.

Belgilangan tartibda muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilgan shaxslar, shuningdek qasddan sodir etgan jinoyatlari uchun sudlanganlik holati tugallanmagan yoki sudlanganligi olib tashlanmagan shaxslar ekspert sifatida jalb etilishi mumkin emas.

59-modda. Ekspertning huquqlari

Ekspert: ekspertiza predmetiga oid ish materiallari bilan tanishish, ulardan zarur maʼlumotlarni yozib olish yoki nusxa koʻchirish; joyida koʻzdan kechirishda ishtirok etish va ekspertizani oʻtkazish uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha materiallar va tekshirish obyektlari taqdim etilishi haqida iltimosnomalar berish; sud muhokamasida ekspertiza predmetiga taalluqli dalillarni tekshirishda ishtirok etish hamda ishda ishtirok etuvchi shaxslarga va guvohlarga sudning ruxsati bilan savollar berish; ashyoviy, yozma, raqamli dalillar va hujjatlarni koʻzdan kechirish; oʻz xulosasida nafaqat oʻzining oldiga qoʻyilgan savollar boʻyicha, balki ekspertiza predmetiga oid va ish uchun ahamiyatga molik boshqa masalalar boʻyicha ham fikrlarini bayon etish; uning xulosasi yoki koʻrsatuvlari ishda ishtirok etuvchi shaxslar va guvohlar tomonidan notoʻgʻri talqin qilinganligi xususida sud majlisi bayonnomasiga kiritilishi lozim boʻlgan bayonotlar berish; agar u sud muhokamasi yuritilayotgan tilni bilmasa yoki yetarlicha bilmasa, oʻz ona tilida xulosa taqdim etish va koʻrsatuvlar berish hamda bunday holda tarjimon xizmatidan foydalanish; agar ishni yuritayotgan sudning qarorlari, sudyaning harakatlari (harakatsizligi) ekspertning huquq va erkinliklarini buzayotgan boʻlsa, bu qarorlar, harakatlar (harakatsizlik) ustidan qonunda belgilangan tartibda shikoyat qilish; ekspertiza oʻtkazilishi vaqtida qilingan xarajatlarni undirish huquqiga ega.

Agar ekspert qoʻyilgan savollarni oʻzining maxsus bilimlari asosida hal qilib boʻlmasligiga yoki oʻziga taqdim etilgan tekshirish obyektlarining yoxud materiallarning yaroqsizligiga yoki xulosa berish uchun yetarli emasligiga va ularni toʻldirib boʻlmasligiga yoxud fan va sud-ekspertlik amaliyotining holati qoʻyilgan savollarga javob topish imkoniyatini bermasligiga ishonch hosil qilsa, u xulosa berishning iloji yoʻqligi toʻgʻrisida asoslantirilgan hujjat tuzadi hamda uni ekspertizani tayinlagan sudga yuboradi.

60-modda. Ekspertning majburiyatlari va javobgarligi

Ekspert: ushbu Kodeksning 22-moddasida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlgan taqdirda oʻzini oʻzi rad etishi haqida darhol arz qilishi; oʻziga taqdim etilgan tekshirish obyektlarini har tomonlama va toʻliq tekshirishdan oʻtkazishi, oʻz oldiga qoʻyilgan savollar yuzasidan asosli va xolisona yozma xulosa berishi; sud majlisida shaxsan ishtirok etish uchun sudning chaqiruviga binoan kelishi; oʻzi oʻtkazgan ekspertiza xususida koʻrsatuvlar berishi va oʻzi bergan xulosani tushuntirish uchun qoʻshimcha savollarga javob berishi; ekspertizani oʻtkazishi munosabati bilan oʻziga maʼlum boʻlib qolgan maʼlumotlarni oshkor qilmasligi; taqdim etilgan tekshirish obyektlari va ish materiallarining saqlanishini taʼminlashi; sud muhokamasi vaqtida tartibga rioya qilishi shart.

Ekspert xulosa berishdan asossiz ravishda bosh tortganligi uchun, shuningdek, agar sud uzrsiz deb topgan sabablarga koʻra sudning chaqiruvi boʻyicha kelmasa, ushbu Kodeksning 146-moddasida belgilangan tartibda jarimaga tortiladi.

Jarima solinishi ekspertni sudga kelish va xulosa berish majburiyatidan ozod etmaydi.

Bila turib yolgʻon xulosa berganlik, yopiq sud majlisi muhokamasi maʼlumotlarini hamda tafsilotlarini sudning ruxsatisiz oshkor qilganlik uchun ekspert Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 238 , 239-moddalariga muvofiq javobgar boʻladi.

61-modda. Mutaxassis

Dalillarni toʻplash, tekshirish va baholashda maslahatlar (tushuntirishlar) berish yoʻli bilan koʻmaklashish hamda ilmiy-texnika vositalarini qoʻllashda yordam berish maqsadida fan, texnika, sanʼat yoki hunar sohasida maxsus bilim va koʻnikmaga ega boʻlgan, ishning yakunidan manfaatdor boʻlmagan voyaga yetgan shaxs sud majlisida yoki protsessual harakatlarda ishtirok etish uchun sud tomonidan mutaxassis sifatida jalb etilishi mumkin.

Mutaxassisni jalb qilish toʻgʻrisida ishni sud muhokamasiga tayyorlash haqidagi ajrimda, sud majlisi davomida esa sud majlisining bayonnomasida koʻrsatiladi.

Sudning mutaxassis chaqirish toʻgʻrisidagi talabi mutaxassis ishlab turgan tashkilot rahbari uchun majburiydir.

62-modda. Mutaxassisning huquq va majburiyatlari

Mutaxassis sifatida chaqirilgan shaxs quyidagi huquqlarga ega: oʻzining nima maqsadda sudga chaqirilayotganligini bilish; agar maxsus bilim va koʻnikmalarga ega boʻlmasa, ish yuritishda ishtirok etishni rad qilish; protsessual harakat ishtirokchilariga sudning ruxsati bilan savollar berish; dalillarni toʻplash, tekshirish va baholashga koʻmaklashayotganida, ilmiy-texnika vositalari qoʻllanishi, ekspertiza tayinlanishi uchun materiallar tayyorlayotganida oʻzi qilgan harakatlar bilan bogʻliq holatlarga protsessual harakat ishtirokchilarining eʼtiborini qaratish; oʻzi ishtirok etgan protsessual harakat bayonnomasi bilan, shuningdek sud majlisi bayonnomasining tegishli qismi bilan tanishish hamda oʻz ishtirokida amalga oshirilgan harakatlarning kechishi va natijalari qayd qilinishining toʻliqliligi va toʻgʻriligi xususida bayonnomaga kiritilishi lozim boʻlgan arzlar va fikrlarni bildirish; ish yuritishda protsessual harakatlarni amalga oshirishda ishtirok etish bilan bogʻliq holda qilgan xarajatlarining oʻrni qoplanishi.

Mutaxassis etib tayinlangan shaxs: sudning chaqiruviga binoan kelishi; protsessual harakatlarni amalga oshirishda va sud muhokamasida maxsus bilim, koʻnikmalar va ilmiy-texnika vositalaridan foydalangan holda ishtirok etishi; oʻzi bajarayotgan harakatlar yuzasidan tushuntirishlar berishi; yopiq sud majlisi muhokamasi maʼlumotlarini hamda tafsilotlarini sudning ruxsatisiz oshkor qilmasligi shart. Mutaxassisning yuzaga kelgan barcha masalalar boʻyicha maslahatlari sudga yozma ravishda taqdim etilishi kerak, sud muhokamasi davomida mutaxassis tomonidan berilgan tushuntirishlar esa sud majlisining bayonnomasiga kiritiladi.

Agar mutaxassis sud uzrsiz deb topgan sabablarga koʻra sud chaqiruvi boʻyicha kelmasa, shuningdek maslahatlar (tushuntirishlar) berishni asossiz ravishda rad etsa, ushbu Kodeksning 146-moddasida belgilangan tartibda jarimaga tortilishi mumkin.

Jarima solinishi mutaxassisni sudga kelish va maslahatlar (tushuntirishlar) berish majburiyatidan ozod etmaydi.

63-modda. Tarjimon

Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda sud tomonidan tayinlangan tarjima qilish uchun zarur boʻlgan tillarni biladigan shaxs tarjimondir. Sud ishlarini yuritishning boshqa ishtirokchilari tarjimon vazifalarini oʻz zimmasiga olishga haqli emas.

64-modda. Tarjimonning huquq va majburiyatlari

Tarjimon quyidagi huquqlarga ega: tarjimani aniqlashtirish maqsadida sud majlisi ishtirokchilariga savollar berish; agar tarjima qilish uchun tegishli bilimga ega boʻlmasa, sud muhokamasida ishtirok etishni rad etish; sud majlisining bayonnomasi bilan tanishish; sud majlisi bayonnomasiga kiritilgan tarjimaning toʻgʻriligi yuzasidan eʼtirozlar taqdim etish.

Tarjimon tarjimani toʻliq va toʻgʻri amalga oshirishi, sud majlisi vaqtida tartibga rioya etishi shart.

Tarjima qilishdan asossiz ravishda bosh tortganlik, shuningdek sud uzrsiz deb topgan sabablarga koʻra sudning chaqiruvi boʻyicha kelmaganlik uchun tarjimon ushbu Kodeksning 146-moddasida belgilangan tartibda jarimaga tortiladi.

Jarima solinishi tarjimonni sudga kelish va tarjima qilish majburiyatidan ozod etmaydi.

Tarjimon bila turib notoʻgʻri tarjima qilganlik, yopiq sud majlisi muhokamasi maʼlumotlarini hamda tafsilotlarini sudning ruxsatisiz oshkor qilganlik uchun Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 238 , 239-moddalariga muvofiq jinoiy javobgar boʻladi, bu haqda u sud tomonidan tilxat olib ogohlantiriladi.

7-bob. Sudda vakillik

65-modda. Vakillar orqali ish yuritish

Fuqarolar oʻz ishlarini sudda shaxsan yoki oʻz vakillari orqali yuritishi mumkin. Fuqaroning ishda shaxsan ishtirok etishi uni ish boʻyicha vakilga ega boʻlish huquqidan mahrum etmaydi.

Tashkilotlar ishlarni oʻz rahbarlari yoki vakillari orqali yuritadi.

66-modda. Qonuniy vakillik

Muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan shaxslarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini sudda ularning qonuniy vakillari (ota-onalari, ularni farzandlikka olganlar, vasiylar, homiylar) himoya qiladi.

Belgilangan tartibda bedarak yoʻqolgan deb topilgan fuqaro ishtirok etishi lozim boʻlgan ish boʻyicha uning vakili sifatida mazkur fuqaroning mol-mulkini qoʻriqlash va boshqarish uchun tayinlangan shaxs qatnashadi.

Vafot etgan yoki belgilangan tartibda vafot etgan deb eʼlon qilingan shaxsning merosxoʻri ishtirok etishi kerak boʻlgan ish boʻyicha, agar merosni hali hech kim qabul qilib olmagan boʻlsa, vasiy, homiy, yoxud meros mol-mulkni saqlash va boshqarish uchun tayinlangan saqlovchi shaxs merosxoʻrning vakili sifatida qatnashadi.

Qonuniy vakil sudda ish olib borishni oʻzi vakil sifatida tanlagan boshqa shaxsga topshirish huquqiga ega.

Oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan voyaga yetmagan shaxsning, muomalaga layoqatsiz yoki bedarak yoʻqolgan deb topilgan shaxsning qonuniy vakili vakillik qilinayotgan shaxsning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlariga taalluqli ishlar koʻrib chiqilayotganda uning manfaatlarini koʻzlab barcha protsessual harakatlarni amalga oshiradi.

Oʻn toʻrt yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan voyaga yetmagan shaxsning, muomala layoqati cheklangan deb topilgan shaxsning qonuniy vakili ishlar koʻrib chiqilayotganda shu shaxsning manfaatlarini koʻzlab barcha protsessual harakatlarni cheklangan huquqlar doirasida amalga oshiradi.

67-modda. Shartnoma boʻyicha (ixtiyoriy) vakillik

Ishonch bildiruvchi oʻz huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish boʻyicha sudda ish yuritishni shartnoma boʻyicha (ixtiyoriy) vakillikka binoan vakilga topshiradi.

Quyidagilar shartnoma boʻyicha (ixtiyoriy) vakil boʻlishi mumkin:

1) advokatlar;

2) nasl-nasab shajarasi boʻyicha toʻgʻri tutashgan yoki yon shajara boʻyicha qarindoshlar, shuningdek er (xotin) yoxud uning qarindoshlari;

3) yuridik shaxslarning xodimlari — shu yuridik shaxslarning ishlari boʻyicha;

4) notijorat tashkilotlarning vakolatli vakillari — shu tashkilotlar aʼzolarining ishlari boʻyicha;

5) qonunga binoan boshqa shaxslarning huquq va manfaatlarini himoya qilish huquqi berilgan notijorat tashkilotlarning vakolatli vakillari;

6) birgalikda ishtirok etuvchilardan biri boshqa birgalikdagi ishtirokchilarning topshirigʻi boʻyicha;

7) ishni koʻrib chiqayotgan sud tomonidan ishda jismoniy shaxslarning vakillari sifatida ishtirok etishiga yoʻl qoʻyilgan shaxslar.

Sudda ish yuritish boʻyicha vakil sifatida professional faoliyat bilan faqat advokatlar shugʻullanishi mumkin.

Sud daʼvogarning yoki javobgarning iltimosiga koʻra, “Davlat hisobidan yuridik yordam koʻrsatish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq davlat hisobidan yuridik yordam koʻrsatadigan advokatning ishtirok etishini taʼminlash choralarini koʻrishi shart.

Davlat hisobidan yuridik yordam koʻrsatadigan advokat jalb etiladigan paytga qadar sud ishning muhokamasini keyinga qoldiradi. Davlat hisobidan yuridik yordam koʻrsatadigan advokatni jalb qilishda advokatning ishda ishtirok etishi tasdiqlangan paytdan eʼtiboran unga ishga kirishish uchun kamida toʻrt soat vaqt berilishi kerak.

68-modda. Vakilning vakolatlarini rasmiylashtirish

Vakilning vakolatlari qonunga muvofiq berilgan va rasmiylashtirilgan ishonchnomada koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

Fuqarolar tomonidan beriladigan ishonchnomalar notariuslar yoki notarial harakatlarni amalga oshirish huquqiga ega boʻlgan boshqa mansabdor shaxslar tomonidan tasdiqlanadi.

Davlat boshqaruvi organlarining, mansabdor shaxslarning vakillari tegishli organ rahbarining yoki mansabdor shaxsning imzosi bilan beriladigan ishonchnoma boʻyicha harakat qiladi.

Tashkilot nomidan beriladigan ishonchnoma tashkilot rahbari tomonidan imzolanib, imzo tashkilotning muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanadi.

Tashkilotlarning rahbarlari sudga oʻz xizmat lavozimlarini yoki vakolatlarini tasdiqlaydigan hujjatlarni taqdim etadi.

Advokatning vakolatlari qonunchilikda belgilangan tartibda tasdiqlanadi.

69-modda. Vakilning vakolatlari

Sudda ish yuritish vakolatlari vakilga barcha protsessual harakatlarni vakolat beruvchi nomidan amalga oshirish huquqini beradi.

Shartnoma boʻyicha vakillik qiluvchining arz qilingan talablardan toʻliq yoki qisman voz kechish, ularning asosini yoki predmetini oʻzgartirish, miqdorini koʻpaytirish yoki kamaytirish, daʼvogarning talablarini tan olish, kelishuv bitimi, mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish toʻgʻrisidagi kelishuv yoki mediativ kelishuv tuzish, vakolatlarni boshqa shaxsga oʻtkazish (boshqa shaxsga ishonib topshirish), sud hujjati ustidan shikoyat qilish, arizalarni imzolash, ijro varaqasini undiruvga taqdim etish, undirilgan mol-mulkni yoki pullarni olish vakolati har bir alohida holda vakolat beruvchi tomonidan berilgan ishonchnomada maxsus koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

70-modda. Sudda vakillik qilishi mumkin boʻlmagan shaxslar

Quyidagilar sudda vakillik qilishi mumkin emas:

1) voyaga yetmagan shaxslar, bundan qonunchilikda belgilangan hollar mustasno;

2) vasiylik va homiylik belgilangan shaxslar;

3) sudyalar, prokurorlar, surishtiruvchilar, tergovchilar, sud devoni xodimlari, bundan ular qonuniy vakil (ota-onalar, farzandlikka olganlar, vasiylar, homiylar) sifatida, shuningdek tegishli sud, prokuratura, surishtiruv va tergov organlarining vakili sifatida qatnashgan hollar mustasno;

4) manfaatlari vakolat beruvchining manfaatlariga zid boʻlgan shaxslarga huquqiy yordam koʻrsatayotgan yoki ilgari yordam koʻrsatgan shaxslar;

4 1 ) shu nizo bilan bogʻliq mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirishda mediator sifatida ishtirok etganlar, bundan qonunchilikda nazarda tutilgan va mediatorning ishtiroki yuzasidan oʻzaro rozilik boʻlgan hollar mustasno;

4 2 ) hakamlik muhokamasi davomida ayni shu nizo bilan bogʻliq holda hakamlik sudyasi sifatida ishtirok etgan shaxslar;

5) sudya, prokuror, sud majlisi kotibi, ekspert, mutaxassis, tarjimon bilan qarindoshlik munosabatlarida boʻlgan shaxslar.

8-bob. Dalillar

71-modda. Isbotlash vositalari

Taraflarning talablari va eʼtirozlarini asoslaydigan holatlarning mavjudligini yoki mavjud emasligini sudning qonunda belgilangan tartibda aniqlashiga asos boʻladigan har qanday faktik maʼlumot va ishni toʻgʻri hal qilish uchun ahamiyatga ega boʻlgan boshqa holatlar fuqarolik ishi boʻyicha dalillardir. Bu maʼlumotlar quyidagi vositalar, yaʼni: taraflarning va uchinchi shaxslarning hamda ular qonuniy vakillarining tushuntirishlari, guvohlarning koʻrsatuvlari, ashyoviy, yozma va raqamli dalillar, ekspertlarning xulosalari, mutaxassislarning maslahatlari (tushuntirishlari) bilan aniqlanadi.

Anonim xatlarda va kelib chiqishi nomaʼlum boʻlgan yoki qonunni buzgan holda olingan boshqa maʼlumotlar dalil boʻla olmaydi.

Taraflarning va uchinchi shaxslarning tushuntirishlari, guvohlarning koʻrsatuvlari ushbu Kodeksning 209-moddasida belgilangan tartibda videokonferensaloqa tizimidan foydalanish yoʻli bilan olinishi mumkin.

72-modda. Isbotlash va dalillarni taqdim etish majburiyati

Har bir taraf oʻzining talablari va eʼtirozlariga asos qilib koʻrsatgan holatlarni isbotlashi shart.

Sud qanday holatlar ish uchun ahamiyatga ega ekanligini, ularni taraflardan qaysi biri isbotlashi kerakligini aniqlaydi, hatto taraflar bu holatlarni dalil qilib keltirmagan boʻlsa ham ularni muhokamaga qoʻyadi.

Dalillar taraflar va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar tomonidan taqdim etiladi. Sud ularga qoʻshimcha dalillar taqdim qilishni taklif etishi mumkin. Agar qoʻshimcha dalillar taqdim etish taraflar va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar uchun qiyinchilik tugʻdirsa, ularga sud dalillar toʻplashda ularning iltimosnomasiga koʻra koʻmaklashadi.

73-modda. Dalillarning aloqadorligi

Sud faqat ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan dalillarni koʻrishga qabul qiladi.

Sudning dalilni qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimi asoslantirilgan boʻlishi lozim.

74-modda. Dalillarning maqbulligi

Qonun boʻyicha muayyan isbotlash vositalari bilan tasdiqlanishi shart boʻlgan ishning holatlari boshqa hech qanday isbotlash vositalari bilan tasdiqlanishi mumkin emas.

75-modda. Isbotlashdan ozod qilish asoslari

Sud hammaga maʼlum deb topgan holatlar isbotlashga muhtoj emas.

Bir fuqarolik ishi boʻyicha sudning qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori bilan aniqlangan faktlar xuddi shu shaxslar ishtirok etayotgan boshqa fuqarolik ishlari muhokamasida yangidan isbot qilinmaydi.

Iqtisodiy yoki maʼmuriy sudning qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori boshqa ishni koʻrayotgan sud uchun iqtisodiy yoki maʼmuriy sudning hal qiluv qarori bilan aniqlangan va ishda ishtirok etuvchi shaxslarga taalluqli boʻlgan holatlar toʻgʻrisidagi masalalar boʻyicha majburiydir.

Jinoyat ishi boʻyicha qonuniy kuchga kirgan sud hukmi sud tomonidan hukm etilgan shaxs harakatlarining fuqarolik-huquqiy oqibatlari toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqayotgan sud uchun faqat shu harakatlar sodir etilganligi yoki sodir etilmaganligi va ular mazkur shaxs tomonidan sodir etilganligi yoki etilmaganligi masalalari yuzasidan majburiydir.

Notarial harakat amalga oshirilganda notarius tomonidan tasdiqlangan holatlar, agar notarial tartibda rasmiylashtirilgan hujjatning haqiqiyligi ushbu Kodeksning 235 va 236-moddalarida belgilangan tartibda rad etilmagan yoki notarial harakatni amalga oshirish tartibi jiddiy tarzda buzilganligi aniqlanmagan boʻlsa, isbotlashni talab etmaydi.

76-modda. Dalillarni taʼminlash

Oʻzlari uchun zarur boʻlgan dalillarni keyinchalik taqdim etish mumkin boʻlmay qoladi yoki qiyinlashadi, deyishiga asosi boʻlgan shaxslar ariza berishidan oldin ham yoki keyin ham suddan bu dalillarni taʼminlashni iltimos qilishi mumkin.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar sudgacha boʻlgan jarayonda notarial tartibda dalillarni taʼminlash choralarini koʻrishga haqli.

Chet davlatlar organlarida ish yuritish uchun zarur boʻlgan dalillarni taʼminlash qonunda belgilangan tartibda notariuslar tomonidan amalga oshiriladi.

77-modda. Dalillarni taʼminlash toʻgʻrisidagi ariza

Dalillarni taʼminlash toʻgʻrisidagi ariza dalillarni taʼminlash bilan bogʻliq protsessual harakatlar amalga oshirilishi kerak boʻlgan hududda faoliyat olib borayotgan sudga beriladi.

Arizada taʼminlanishi zarur boʻlgan dalillar, bu dalillar bilan tasdiqlanishi zarur boʻlgan holatlar, dalillarni taʼminlash toʻgʻrisida arizachini iltimosnoma bilan murojaat qilishga undagan sabablar, shuningdek taʼminlanadigan dalillar zarur boʻlgan yoki ular keyinchalik asqotishi mumkin boʻlgan ish koʻrsatilishi kerak.

78-modda. Dalillarni taʼminlash tartibi

Dalillarni taʼminlash ushbu Kodeksda belgilangan dalillarni toʻplash va tekshirish qoidalari boʻyicha sud tomonidan amalga oshiriladi. Arizachi va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar dalillarni taʼminlash vaqti va joyi haqida xabardor qilinadi, biroq ularning kelmaganligi dalillarni taʼminlash haqidagi arizani koʻrib chiqishga toʻsqinlik qilmaydi. Kechiktirish, shuningdek keyinchalik arizachi bilan kimning oʻrtasida nizo kelib chiqishini aniqlash mumkin boʻlmagan hollarda, dalillarni taʼminlash faqat arizachining oʻzini xabardor qilish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

Dalillarni taʼminlash tartibida taraflarning, uchinchi shaxslarning tushuntirishlari eshitiladi, guvohlar soʻroq qilinadi, ekspertiza tayinlanadi, ashyoviy, yozma va raqamli dalillar talab qilib olinadi yoki koʻzdan kechiriladi, joyga borib koʻzdan kechirish oʻtkaziladi.

Dalillarni taʼminlash tartibida toʻplangan barcha materiallar ishni koʻrib chiqayotgan sudga yuboriladi yoki arizachiga beriladi.

79-modda. Dalillarni taʼminlash masalalariga doir ajrim ustidan shikoyat qilish

Dalillarni taʼminlash toʻgʻrisidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi mumkin emas.

Dalillarni taʼminlashni rad etish toʻgʻrisidagi ajrim ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

80-modda. Dalillarga baho berish

Sud dalillarga ishning hamma holatlarini jamlab, ularni sud majlisida qonunga amal qilgan holda, har taraflama, toʻliq va xolis koʻrib chiqishga asoslangan oʻz ichki ishonchi boʻyicha baho beradi.

Har bir dalil aloqadorlik, maqbullik va ishonchlilik nuqtai nazaridan, dalillarning majmui esa yetarlilik nuqtai nazaridan baholanishi lozim.

Agar tekshirish natijasida dalilning haqiqatga toʻgʻri kelishi aniqlansa, u ishonchli deb topiladi.

Hech bir dalil sud uchun oldindan belgilab qoʻyilgan kuchga ega emas.

Dalillarga baho berish natijalarini sud hal qiluv qarorida aks ettirishi shart boʻlib, unda ayrim dalillar sudning xulosalarini asoslash vositasi sifatida qabul qilinganligi, boshqa dalillar sud tomonidan rad etilganligi sabablari, shuningdek ayrim dalillarning boshqa dalillarga nisbatan afzalligi asoslari keltiriladi.

Hujjatlarga yoki boshqa yozma dalillarga baho berishda sud boshqa dalillarni inobatga olgan holda, bunday hujjat yoki yozma dalil shu turdagi dalillarni taqdim etishga vakolatli boʻlgan organ tomonidan berilganligiga, hujjatni imzolab tasdiqlash huquqiga ega shaxs tomonidan imzolanganligiga, mazkur turdagi dalilning boshqa barcha ajralmas rekvizitlar mavjudligiga ishonch hosil qilishi shart.

Hujjatning yoki boshqa yozma dalilning koʻchirma nusxasiga baho berishda sud nusxa koʻchirish vaqtida uning asliga nisbatan mazmuni oʻzgarib qolmaganligini, nusxa koʻchirish qanday texnik usulda bajarilganligini, nusxa koʻchirish hujjatning koʻchirma nusxasi uning asli bilan bir xilligini kafolatlashini, hujjatning koʻchirma nusxasi qanday tarzda saqlanganligini tekshiradi.

Agar hujjatning asli yoʻqolgan va sudga taqdim etilmagan boʻlsa, nizolashayotgan har bir taraf tomonidan taqdim etilgan ushbu hujjatning koʻchirma nusxalari esa oʻzaro bir xil boʻlmagan hamda boshqa dalillar yordamida hujjatning asl mazmunini aniqlashning iloji boʻlmagan taqdirda, sud hujjatning yoki boshqa yozma dalilning faqat koʻchirma nusxasi bilan tasdiqlangan holatlarni isbotlangan deb hisoblashi mumkin emas.

81-modda. Taraflar va uchinchi shaxslarning tushuntirishlari

Taraflar va uchinchi shaxslarning hamda ular qonuniy vakillarining oʻzlariga maʼlum boʻlgan, ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlar toʻgʻrisidagi tushuntirishlari ish yuzasidan toʻplangan boshqa dalillar qatori tekshirilishi va baholanishi lozim.

Taraflardan biri oʻzining talablari yoki eʼtirozlariga asos qilib olgan faktlarni boshqa taraf tomonidan tan olinishi birinchi tarafni bu faktlar isbotini davom ettirish zaruriyatidan ozod qiladi. Agar muayyan fakt xususida sudning shubhasi boʻlsa, bu fakt umumiy asoslarga koʻra isbotlanishi lozim.

Faktni tan olish sud majlisining bayonnomasiga kiritiladi va tan olgan taraf uni imzolaydi. Agar faktni tan olish yozma arizada bayon etilgan boʻlsa, mazkur ariza ishga qoʻshib qoʻyiladi.

82-modda. Guvohni chaqirish toʻgʻrisidagi iltimosnoma

Guvohni chaqirish toʻgʻrisida iltimosnoma taqdim etuvchi shaxs guvohning ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan qanday holatlarni tasdiqlay olishi mumkinligini koʻrsatishi va sudga uning familiyasi, ismi, otasining ismini, yashash joyini yoki ish, oʻqish joyini maʼlum qilishi shart.

83-modda. Guvohlarni ularning yashash joylarida soʻroq qilish

Ishni koʻrayotgan sud joylashgan yerdan tashqarida doimiy yashaydigan va uzrli sabablarga koʻra sud majlisiga kelish imkoniga ega boʻlmagan guvohlar sudning tashabbusi bilan, taraflarning yoki ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning iltimosnomasiga koʻra yoxud guvohning oʻz iltimosnomasi boʻyicha, ishni koʻrib chiqayotgan sudning topshirigʻiga binoan oʻzlari yashab turgan joydagi sud tomonidan yoki videokonferensaloqadan foydalangan holda soʻroq qilinishi mumkin. Bu guvohlar ishni koʻrib chiqayotgan sud majlisiga kelgan taqdirda, ular sud tomonidan soʻroq qilinadi.

84-modda. Yozma dalillar

Ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjatlar, shartnomalar, maʼlumotnomalar, ishga oid yozishmalar, raqamli, grafik yozuv shaklida bajarilgan hujjatlar va materiallar, shu jumladan faks, elektron yoki boshqa aloqa vositasida yoxud hujjatning haqiqiyligini aniqlash imkonini beradigan oʻzga usulda olingan boshqa hujjatlar va materiallar yozma dalillardir.

Sudga taqdim etilayotgan, toʻliq yoki qisman chet tilida tuzilgan yozma dalillarga ularning tegishli tarzda tasdiqlangan tarjimalari ilova qilinadi.

Chet davlatda olingan hujjat, agar u qonunchilikda belgilangan tartibda legalizatsiya qilingan boʻlsa, sudda yozma dalil deb tan olinadi.

Chet davlatda olingan hujjat Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida nazarda tutilgan hollarda legalizatsiya qilinmasdan sudda yozma dalil deb tan olinadi.

85-modda. Yozma dalillarni taqdim etish va talab qilib olish

Yozma dalilni taqdim etuvchi shaxs ushbu dalil bilan ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan qanday holatlarni aniqlash mumkin ekanligini koʻrsatishi, talab qilib olish haqida iltimosnoma taqdim etilganda esa bu qanday dalil ekanligini koʻrsatishi va yozma dalil muayyan shaxsda deb hisoblashi uchun qanday asosi borligini koʻrsatishi shart.

Sud tomonidan davlat organlaridan, tashkilotlardan yoki fuqarolardan talab qilinadigan yozma dalillar bevosita sudga yuboriladi.

Sud yozma dalilni talab qilib olish haqida iltimosnoma bergan shaxsga ushbu dalilni sudga taqdim etish uchun olish huquqiga doir soʻrov ham berishi mumkin.

86-modda. Yozma dalillarni taqdim etish majburiyati

Ishda ishtirok etmayotgan fuqarolar va tashkilotlar sud talab qilayotgan yozma dalillarni taqdim etish imkoniga ega boʻlmasa, bu haqda sudni xabardor qilib, sababini koʻrsatishi shart.

Agar shaxs, sud undan talab qilayotgan yozma dalilni taqdim etish yoki sud tomonidan belgilangan muddatda taqdim etish imkoniyatiga ega boʻlmasa, u sudning soʻrovini olgan kundan eʼtiboran besh kunlik muddat ichida buning sabablarini koʻrsatgan holda sudni xabardor qilishi shart.

Sud xabardor qilinmagan taqdirda, shuningdek yozma dalilni taqdim etish uzrli sabablarsiz rad qilingan taqdirda, sud tashkilotlarning aybdor mansabdor shaxslariga, shuningdek fuqarolarga ushbu Kodeksning 146-moddasida belgilangan tartibda jarima soladi.

Jarima solinishi tegishli mansabdor shaxslarni va fuqarolarni sud talab qilayotgan yozma dalilni taqdim etish majburiyatidan ozod qilmaydi.

87-modda. Yozma dalillarning aslini taqdim etish

Qoida tariqasida, yozma dalillarning asli yoki tegishli tarzda tasdiqlangan koʻchirma nusxasi taqdim etiladi. Agar hujjatning koʻchirma nusxasi taqdim etilgan boʻlsa, sud zarur hollarda, uning aslini taqdim etishni talab qilishga haqli. Agar koʻrib chiqilayotgan ishga hujjatning faqat bir qismi taalluqli boʻlsa, undan tasdiqlangan koʻchirma nusxa taqdim etilishi mumkin.

88-modda. Yozma dalillarni ular saqlanayotgan joyda koʻzdan kechirish va tekshirish

Yozma dalillarni sudga taqdim etish ularning koʻpligi yoki ulardan faqat bir qismi ish uchun ahamiyatli ekanligi oqibatida qiyinlashgan taqdirda, sud ularning tegishli ravishda tasdiqlangan koʻchirmasini talab qilishi yoki dalillarni ular saqlanayotgan joyda koʻzdan kechirishi va tekshirishi mumkin.

89-modda. Hujjatlarning aslini qaytarish

Sudning hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirganidan keyin ishdagi hujjatning asli uni taqdim etgan shaxsning iltimosnomasiga koʻra qaytarilib, hujjatning sudya tomonidan tasdiqlangan koʻchirma nusxasi ishda qoldirilishi mumkin.

Agar sud mumkin deb topsa, sud hujjati qonuniy kuchga kirguniga qadar yozma dalillar ularni taqdim etgan shaxslarga qaytarilishi mumkin. Mazkur shaxslar iltimosnoma bilan birga hujjat aslining tegishli tarzda tasdiqlangan koʻchirma nusxasini taqdim etadi yoki ishda qolayotgan koʻchirma nusxani sud tomonidan tasdiqlash toʻgʻrisida iltimosnoma beradi.

89 1 -modda. Elektron maʼlumotlar

Elektron maʼlumotlar elektron qurilmalardan va axborot tizimlaridan, shuningdek axborot texnologiyalaridan foydalangan xolda yaratiladigan, ishlov beriladigan xamda saqlanadigan maʼlumotlardir.

Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar hamda boshqa shaxslar elektron maʼlumotlarni ushbu maʼlumotlarning koʻchirma nusxasini elektron jismdan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan boshqa elektron jismga olish orqali taqdim etishga haqli.

Sud taqdim etilgan elektron maʼlumotlarni mutaxassis ishtirokida qabul qilib oladi hamda elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan birlamchi elektron jismni koʻzdan kechiradi.

Ish uchun ahamiyatga ega boʻlmagan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron jismlar egalariga darhol qaytarib beriladi.

89 2 -modda. Raqamli dalillar

Ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron maʼlumotlar, shu jumladan elektron tarzdagi fayllar, audio-, videoyozuvlar, Internet jahon axborot tarmogʻida saqlanayotgan maʼlumotlar, shuningdek boshqa elektron maʼlumotlar raqamli dalillardir.

Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga, basharti uning yaxlitligi va aynan oʻxshashligi saqlansa, yoʻl qoʻyiladi.

Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga yoʻl qoʻyilishi oʻzidan mazkur koʻchirma nusxa olingan raqamli dalilning asli mavjudligi bilan taʼminlanadi, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalillar mustasno. Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar va boshqa shaxslar raqamli dalillarning koʻchirma nusxalarini qogʻozda chop etilgan shaklda taqdim etish huquqiga ega. Bunda raqamli dalilning qogʻozdagi shakli yozma dalil deb hisoblanishi mumkin emas, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalil mustasno.

Sud jarayonida tuzilgan protsessual bayonnomalarga ilova qilingan, elektron maʼlumotlar tarzida shakllantirilgan audio- va videoyozuvlar ham raqamli dalillar hisoblanadi.

Raqamli dalilning koʻchirma nusxasi ish materiallari bilan birga saqlanadi.

89 3 -modda. Raqamli dalillarni taqdim etish majburiyati

Fuqarolar, shuningdek korxonalarning, muassasalarning, tashkilotlarning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslari oʻz tasarrufida boʻlgan, sud harakatlarini amalga oshirishda foydalanish uchun zarur boʻlgan elektron maʼlumotlarni sudning qonuniy talabiga koʻra elektron jismlar bilan birga taqdim etishi shart.

Agar sud tomonidan raqamli dalillar talab qilinayotgan shaxs uni sud belgilagan muddatda taqdim etish imkoniga ega boʻlmasa, ushbu shaxs sabablarni koʻrsatgan holda bu haqda sudni xabardor qilishi shart.

Raqamli dalillarni oʻz ixtiyori bilan taqdim etayotgan shaxs ushbu dalillar yordamida ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan qanday holatlarni aniqlash mumkin ekanligini maʼlum qiladi.

Ishda ishtirok etayotgan shaxs boshqa shaxslar tasarrufida boʻlgan, ish uchun muhim boʻlgan raqamli dalillarni talab qilib olish haqidagi iltimosnoma bilan sudga murojaat qilish huquqiga ega. Bunda iltimosnoma berayotgan shaxs raqamli dalillar muayyan shaxsda qaysi asosga koʻra turganligini, shuningdek ularning joylashgan yeri haqida maʼlum qiladi.

Sud raqamli dalillarni talab qilib olish haqida iltimosnoma berayotgan shaxsga raqamli dalilni sudga taqdim etish uchun olish huquqiga doir soʻrov berishi mumkin.

Ishda ishtirok etmayotgan, sud tomonidan talab qilinayotgan raqamli dalillarni taqdim etish imkoniga ega boʻlmagan fuqarolar, shuningdek korxonalarning, muassasalarning, tashkilotlarning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslari sabablarni koʻrsatgan xolda bu haqda sudni xabardor qilishi shart.

Sud tomonidan davlat organlaridan, tashkilotlardan yoki fuqarolardan talab qilinadigan raqamli dalillar bevosita sudga yuboriladi.

Sud xabardor qilinmagan taqdirda, shuningdek raqamli dalillarni uzrli sabablarsiz taqdim etish rad etilgan taqdirda, sud tashkilotlarning aybdor mansabdor shaxslariga, shuningdek fuqarolarga ushbu Kodeksning 146-moddasida belgilangan tartibda jarima soladi.

Jarima solinishi mansabdor shaxslarni va fuqarolarni sud tomonidan talab qilinayotgan raqamli dalillarni taqdim etish majburiyatidan ozod etmaydi.

89 4 -modda. Raqamli dalillarni koʻzdan kechirish va tekshirish shartlari

Sud mutaxassis ishtirokida raqamli dalillarni bevosita koʻzdan kechirishi va tekshirishi shart.

Raqamli dalillarni sudga taqdim etish mumkin boʻlmagan yoki ularni yetkazib berishda qiyinchiliklar mavjud boʻlgan taqdirda sud mazkur dalillar saqlanadigan joyda ularning koʻzdan kechirilishini va tekshirilishini talab qilishi mumkin.

90-modda. Ashyoviy dalillar

Ishni mazmunan hal qilish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlarni aniqlash vositasi boʻlib xizmat qilishi mumkin boʻlgan predmetlar ashyoviy dalillardir.

Ashyoviy dalilni taqdim etuvchi yoki uni talab qilib olish toʻgʻrisida iltimos qilayotgan shaxs ushbu dalil orqali ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan qanday holatlarni aniqlash mumkinligini koʻrsatishi shart.

91-modda. Ashyoviy dalillarni talab qilib olish va taqdim etish tartibi

Ishda ishtirok etuvchi yoki ishtirok etmayotgan shaxslardan dalil sifatida biror ashyoni talab qilib olish haqida sudga iltimosnoma taqdim etuvchi shaxs ushbu ashyoni taʼriflab berishi va bu ashyo mazkur shaxsda deb hisoblash uchun qanday asoslari borligini bayon etishi kerak.

Sud tomonidan fuqarolar va tashkilotlardan talab qilinayotgan ashyoviy dalillar bevosita sudga yuboriladi.

Sud ashyoviy dalilni talab qilib olish haqida iltimosnoma taqdim etgan shaxsga ushbu dalilni sudga taqdim etish uchun olish huquqiga doir soʻrov berishi mumkin.

92-modda. Ashyoviy dalillarni taqdim etish majburiyati

Ishda ishtirok etmayotgan fuqarolar va tashkilotlar talab qilinayotgan ashyoni taqdim etish yoki sud belgilagan muddatda taqdim etish imkoniga ega boʻlmasa, bu haqda sabablarini koʻrsatgan holda sudga xabar berishi shart.

Agar shaxs sud undan talab qilayotgan ashyoviy dalilni taqdim etish yoki sud tomonidan belgilangan muddatda taqdim etish imkoniga ega boʻlmasa, u sudning soʻrovini olgan kundan eʼtiboran besh kunlik muddat ichida bu haqda uzrli sabablarini koʻrsatgan holda sudga xabar berishi shart.

Sud xabardor qilinmagan taqdirda, shuningdek, agar sudning ashyoni taqdim etish toʻgʻrisidagi talabi sud uzrsiz deb topgan sabablarga koʻra bajarilmasa, aybdor fuqarolar va tashkilotlarning mansabdor shaxslari ushbu Kodeksning 146-moddasida belgilangan tartibda jarimaga tortilishi mumkin.

Jarima solish tegishli fuqarolar va mansabdor shaxslarni sud talab qilayotgan ashyoni taqdim etish majburiyatidan ozod qilmaydi.

93-modda. Tez buziladigan ashyoviy dalillarni koʻzdan kechirish

Sud dalillarni sudga olib kelish imkoniyati boʻlmagan yoki qiyin boʻlgan, shuningdek ashyoviy dalillar tez buziladigan hollarda, ularni koʻzdan kechirishini va tekshirishini ular joylashgan yerda amalga oshirishi mumkin.

Oziq-ovqatlar va tez buziladigan boshqa ashyolar ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilgan holda, sud tomonidan darhol koʻzdan kechiriladi. Bunday ashyolar koʻzdan kechirilganidan keyin kimdan olingan boʻlsa, oʻsha shaxslarga qaytariladi yoki ulardan oʻz oʻrnida foydalanishi mumkin boʻlgan boshqa shaxslarga beriladi. Ashyolar boshqa shaxslarga berilgan taqdirda, ularning egasiga oʻsha xildagi va sifatdagi buyumlar yoki ularning qaytarish paytidagi bahosi boʻyicha qiymati qaytarib berilishi kerak.

Zarur hollarda, dalillarni koʻzdan kechirish va tekshirishda ishtirok etish uchun odil sudlovni amalga oshirishga koʻmaklashuvchi shaxslar chaqirilishi mumkin.

94-modda. Ashyoviy dalillarni saqlash va qaytarib berish

Ashyoviy dalillar sudning ajrimiga binoan ishga qoʻshib qoʻyiladi va ishda saqlanadi yoki alohida roʻyxat qilinib, sudning ashyoviy dalillar saqlanadigan xonasiga topshiriladi.

Sudga keltirib boʻlmaydigan ashyolar turgan joyida saqlanadi. Ular batafsil tavsiflangan, muhrlangan, zarur hollarda esa foto- yoki videosuratga olingan boʻlishi kerak.

Sud, saqlovchi ashyoviy dalillarni oʻzgarmas holatda saqlash choralarini koʻradilar.

Ashyoviy dalillarni saqlash xarajatlari taraflar oʻrtasida, ushbu Kodeksning 138-moddasida belgilangan qoidalarga muvofiq taqsimlanadi.

Ashyoviy dalillar kimdan olingan boʻlsa, sud hujjati qonuniy kuchga kirganidan keyin oʻsha shaxslarga qaytarib beriladi yoki sud shu ashyoviy dalillarga kimning huquqi bor deb topgan boʻlsa, oʻsha shaxslarga beriladi.

Ayrim hollarda sud ashyoviy dalillarni koʻzdan kechirganidan va tekshirganidan keyin, basharti ashyoviy dalillarni taqdim etgan shaxslar ularni qaytarib berish haqida iltimosnoma taqdim etgan boʻlsa va bunday iltimosnomani qanoatlantirish ishni koʻrib chiqish hamda hal qiluv qarorini ijro etish uchun zarar keltirmasa, ular kimdan olingan boʻlsa, oʻsha shaxslarga ish tamom boʻlguniga qadar qaytarib berilishi mumkin.

Qonun boʻyicha fuqarolarning egaligida turishi mumkin boʻlmagan narsalar tegishli tashkilotlarga topshiriladi.

95-modda. Ekspertiza

Ish muhokamasi chogʻida kelib chiqqan, fan, texnika, sanʼat yoki hunar sohasida maxsus bilimlarni talab qiladigan masalalarni tushuntirish uchun sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosnomasiga yoki oʻz tashabbusiga koʻra ekspertiza tayinlashi mumkin.

Ekspertiza sudda oʻtkaziladi yoki tekshirishning xususiyati taqozo etsa yoxud tekshiriladigan buyumni sudga keltirishning imkoni boʻlmasa yoki keltirish qiyin boʻlsa, suddan tashqarida amalga oshiriladi.

Ekspertiza tayinlash toʻgʻrisidagi sud ajrimida qanday masalalar boʻyicha ekspertlarning xulosasi talab qilinayotganligi va ekspertiza oʻtkazish kimga topshirilayotganligi koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

Ekspertlar tayinlanayotganda sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning fikrini inobatga oladi.

Taraf ekspertizada ishtirok etishdan bosh tortgan, ekspertlarga tekshirish uchun zarur boʻlgan materiallar hamda hujjatlarni taqdim etmaganda va boshqa hollarda, agar ish holatlariga koʻra va mazkur tarafning ishtirokisiz ekspertiza oʻtkazish imkoniyati boʻlmasa, sud qaysi taraf ekspertizadan bosh tortayotganligidan, shuningdek bu taraf uchun ekspertiza qanday ahamiyatga ega ekanligiga qarab, aniqlanishi uchun ekspertiza tayinlangan faktni aniqlangan yoki rad etilgan deb topishi mumkin.

Ishonch bildiruvchi shaxsning roziligi bilan advokat shartnoma asosida ekspertiza oʻtkazilishiga doir advokat soʻrovini davlat sud-ekspertiza muassasalari va nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlariga yuborishi mumkin.

96-modda. Qoʻshimcha va qayta ekspertizalar

Qoʻshimcha ekspertiza ekspert (ekspertlar komissiyasi) xulosasidagi boʻshliqlar oʻrnini toʻldirish uchun tayinlanadi va shu yoki boshqa ekspert (ekspertlar komissiyasi) tomonidan oʻtkaziladi.

Ekspert (ekspertlar komissiyasi) xulosasi asoslantirilmaganda yoki uning toʻgʻriligiga shubha tugʻilganda yoxud unga asos qilib olingan dalillar ishonchli emas deb topilganda yoki ekspertizani oʻtkazishning protsessual qoidalari jiddiy ravishda buzilganda qayta ekspertiza tayinlanadi.

Qayta ekspertiza tayinlanganda ekspert (ekspertlar komissiyasi) oldiga ilgari qoʻllanilgan tekshirish usullarining ilmiy asoslanganligi toʻgʻrisidagi masala qoʻyilishi mumkin.

Qayta ekspertizani tayinlash toʻgʻrisidagi sud ajrimida qayta ekspertizani tayinlagan sudning birinchi (ilgarigi) ekspertiza xulosasiga qoʻshilmaganligi sabablari keltirilishi kerak.

Qayta ekspertiza oʻtkazish boshqa ekspertga (ekspertlar komissiyasiga) topshiriladi. Birinchi (ilgarigi) ekspertizani oʻtkazgan ekspert (ekspertlar komissiyasi) qayta ekspertiza oʻtkazishda hozir boʻlishi va tushuntirishlar berishi mumkin, lekin u tekshirishlar oʻtkazish va xulosa tuzishda ishtirok etmaydi.

97-modda. Ekspertlarning xulosasi talab qilinadigan masalalar doirasini belgilash

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar ekspertlar tomonidan tushuntirilishi kerak boʻlgan masalalarni sudga taqdim etishga haqli.

Ekspertlarning xulosasi talab qilinadigan masalalar doirasini sud belgilaydi. Taklif qilingan masalalarning rad qilinishini sud asoslab berishi shart.

98-modda. Ekspertning (ekspertlar komissiyasining) xulosasi

Ekspert (ekspertlar komissiyasi) tekshirishlarni oʻtkazib boʻlganidan keyin tegishincha ekspert yoxud ekspertlar komissiyasi tarkibiga kiruvchi har bir ekspert imzosi bilan tasdiqlanadigan xulosa tuzadi.

Sud ekspertga oʻz xulosasini ogʻzaki tushuntirib berishni taklif qilish huquqiga ega. Ogʻzaki tushuntirish sud majlisining bayonnomasiga kiritiladi, ekspertga oʻqib eshittiriladi va ekspert tomonidan imzolanadi.

Ekspertning (ekspertlar komissiyasining) xulosasida quyidagilar aks ettirilgan boʻlishi kerak: ekspertiza oʻtkazilgan sana va joy; ekspertizaning oʻtkazilish asosi; ekspertizani tayinlagan sud toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; ekspert toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (familiyasi, ismi, otasining ismi, maʼlumoti, ixtisosligi, mehnat staji, ilmiy darajasi, ilmiy unvoni, egallab turgan lavozimi) va ekspertizani oʻtkazish topshirilgan korxona, muassasa yoki tashkilot haqidagi maʼlumotlar; ekspert bila turib yolgʻon xulosa berganligi; ish yopiq sud majlisida koʻrilganda yopiq sud majlisi muhokamasi maʼlumotlarini hamda tafsilotlarini sudning ruxsatisiz oshkor qilganligi uchun jinoiy javobgarlik toʻgʻrisida ogohlantirilganligi; ekspert oldiga qoʻyilgan savollar; ekspertga taqdim etilgan tekshirish obyektlari va ish materiallari; ekspertiza oʻtkazilayotganda hozir boʻlgan shaxslar haqidagi maʼlumotlar; qoʻllanilgan usullar koʻrsatilgan holda tekshirishlarning mazmuni va natijalari, shuningdek bu tekshirishlar, agar ekspertiza ekspertlar komissiyasi tomonidan amalga oshirilgan boʻlsa, kim tomonidan oʻtkazilganligi; tekshirish natijalarining baholanishi, qoʻyilgan savollarga berilgan asoslantirilgan javoblar; ish uchun ahamiyatga molik boʻlgan va ekspertning tashabbusiga koʻra aniqlangan holatlar.

Xulosani va uning natijalarini tasvirlovchi materiallar ushbu xulosaga ilova qilinadi hamda uning tarkibiy qismi boʻlib xizmat qiladi. Tekshirishning olib borilishi, shart-sharoitlari va natijalarini hujjatlashtiradigan materiallar qonunchilikda belgilangan muddatlarda davlat sud-ekspertiza muassasasida yoki nodavlat sud-ekspertiza tashkilotida yoxud boshqa korxona, muassasa, tashkilotda saqlanadi. Ular ekspertizani tayinlagan sudning talabiga binoan ishga qoʻshib qoʻyish uchun taqdim etiladi.

Agar taqdim etilgan tekshirish obyektlarining, materiallarning yoki ekspertning maxsus bilimlari yetarli emasligi tekshirish davomida maʼlum boʻlib qolsa, xulosa qoʻyilgan ayrim savollarga javob berishni rad etish asosini oʻz ichiga olgan boʻlishi kerak.

Tekshirish tugaganidan soʻng xulosa, tekshirish obyektlari va ish materiallari ekspertizani tayinlagan sudga yuboriladi.

Sudning ekspert (ekspertlar komissiyasi) xulosasiga qoʻshilmaganligi ish boʻyicha chiqarilgan hal qiluv qarorida yoki ajrimda asoslab berilgan boʻlishi lozim.

99-modda. Ekspertizaning ekspertlar komissiyasi tomonidan oʻtkazilishi

Ekspertiza bir xil (komissiyaviy ekspertiza) yoki turli xil (kompleks ekspertiza) sud-ekspert ixtisosligidagi bir necha ekspert tomonidan oʻtkazilishi mumkin.

Ekspertizaning ekspertlar komissiyasi tomonidan oʻtkazilishi ekspertizani tayinlagan sud yoki mazkur ekspertizaning oʻtkazilishini tashkil etuvchi davlat sud-ekspertiza muassasasi, nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti yoxud boshqa korxona, muassasa, tashkilot rahbari tomonidan belgilanadi.

Ekspertizani oʻtkazish topshirilgan ekspertlar komissiyasi oʻz oldiga qoʻyilgan masalalarni hal etish zarurligidan kelib chiqib, oʻtkaziladigan tekshirishlarning maqsadi, ketma-ketligi va hajmini kelishib oladi.

Ekspertizani oʻtkazish topshirilgan ekspertlar komissiyasi tarkibidagi har bir ekspert tekshirishlarni mustaqil va alohida oʻtkazadi, shaxsan oʻzi olgan va komissiyaning boshqa aʼzolari tomonidan olingan natijalarni baholaydi hamda qoʻyilgan savollar yuzasidan oʻz maxsus bilimlari doirasida fikrlarini shakllantiradi.

Tekshirishlarning ekspertlar komissiyasi tarkibiga kiritilmagan shaxslar tomonidan toʻliq yoki qisman oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

100-modda. Komissiyaviy ekspertiza

Komissiyaviy ekspertiza oʻtkazilayotganda ekspertlarning har biri tekshirishlarni toʻliq hajmda oʻtkazadi va ular olingan natijalarni birgalikda tahlil qiladi. Ekspertlar umumiy fikrga kelganidan soʻng birgalikdagi xulosani yoki xulosa berishning imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi dalolatnomani tuzadi va imzolaydi.

Ekspertlar oʻrtasida kelishmovchiliklar yuzaga kelgan taqdirda, ularning har biri kelishmovchiliklarni keltirib chiqargan barcha yoki ayrim masalalar boʻyicha alohida xulosa beradi.

101-modda. Kompleks ekspertiza

Kompleks ekspertiza ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlarni turli bilim sohalaridan foydalangan holda bir nechta tekshirish oʻtkazish yoʻli bilangina aniqlash mumkin boʻlgan hollarda tayinlanadi.

Kompleks ekspertizani oʻtkazishda ekspertlarning har biri oʻz vakolati doirasida tekshirishlar olib boradi. Kompleks ekspertizaning xulosasida ekspertlarning har biri qaysi tekshirishlarni va qancha hajmda olib borganligi, qaysi faktlarni shaxsan oʻzi aniqlaganligi hamda qanday fikrlarga kelganligi koʻrsatiladi. Ekspertlarning har biri xulosaning oʻz tekshirishlari bayon etilgan qismini imzolaydi va ular uchun javobgar boʻladi.

Umumiy fikrni (fikrlarni) olingan natijalarni baholashga va ushbu fikrni (fikrlarni) shakllantirishga vakolatli boʻlgan ekspertlar chiqaradi. Agar ekspertlardan birining (alohida ekspertlarning) aniqlagan faktlari ekspertlar komissiyasi yakuniy fikrining yoki uning bir qismining asosi sifatida olingan boʻlsa, bu haqda xulosada koʻrsatilishi kerak.

Ekspertlar oʻrtasida kelishmovchiliklar yuzaga kelgan taqdirda, ularning har biri kelishmovchiliklarni keltirib chiqargan barcha yoki ayrim masalalar boʻyicha alohida xulosa beradi.

Agar kompleks ekspertizani oʻtkazish davlat sud-ekspertiza muassasasiga yoki nodavlat sud-ekspertiza tashkilotiga topshirilgan boʻlsa, u holda ushbu ekspertizani tashkil etish uning rahbari zimmasiga yuklatiladi.

102-modda. Mutaxassisning maslahati (tushuntirishi)

Mutaxassis sudga ogʻzaki yoki yozma shaklda maslahat (tushuntirish) beradi.

Mutaxassisning yozma shaklda bergan maslahati sud majlisida oʻqib eshittiriladi, tekshiriladi va ishga qoʻshib qoʻyiladi. Ogʻzaki maslahat bevosita sud majlisining (protsessual harakatning) bayonnomasiga kiritiladi.

Maslahatni aniqlashtirish va toʻldirish maqsadida mutaxassisga savollar berilishi mumkin.

103-modda. Sud topshiriqlari

Ishni koʻrayotgan sud dalillarni boshqa tumanda yoki shaharda toʻplash zarur boʻlgan taqdirda, tegishli sudga muayyan protsessual harakatlarni amalga oshirishni topshiradi.

Sud topshirigʻi ajrim bilan rasmiylashtirilib, unda koʻrib chiqilayotgan ishning mohiyati, aniqlanishi zarur boʻlgan holatlar, topshiriqni bajaradigan sud toʻplashi lozim boʻlgan dalillar koʻrsatiladi. Bu ajrim qaysi sud nomiga yoʻllangan boʻlsa, oʻsha sud uchun majburiy boʻlib, oʻn besh kunlik muddat ichida bajarilishi kerak.

Sud topshirigʻi axborot tizimi orqali elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.

104-modda. Sud topshirigʻini bajarish tartibi

Sud topshirigʻini bajarish ushbu Kodeksda belgilangan qoidalarga koʻra sud majlisida amalga oshiriladi. Ishda ishtirok etayotgan shaxslar majlisning vaqti va joyi toʻgʻrisida xabardor qilinadi, biroq ularning kelmaganligi topshiriqni bajarishga toʻsqinlik qilmaydi.

Sud topshirigʻi tartibida taraflarning va uchinchi shaxslarning yoxud ular qonuniy vakillarining tushuntirishlari, guvohlarning koʻrsatuvlari, ashyoviy, yozma va raqamli dalillarni koʻzdan kechirish hamda tekshirish orqali aniqlanadigan faktik maʼlumotlar toʻplanishi mumkin.

Bayonnomalar va sud topshirigʻini bajarishda toʻplangan materiallar ishni koʻrib chiqayotgan sudga darhol yuboriladi.

Agar sud topshirigʻini bajarayotgan sudga tushuntirishlar yoki koʻrsatuvlar bergan ishda ishtirok etuvchi shaxslar yoki guvohlar ishni koʻrib chiqayotgan sudga kelsa, ular umumiy tartibda tushuntirishlar yoxud koʻrsatuvlar beradi.

9-bob. Daʼvoni taʼminlash

105-modda. Daʼvoni taʼminlash asoslari

Sud (sudya) daʼvoni taʼminlash choralarini ishda ishtirok etuvchi shaxslarning arizasi yoki oʻz tashabbusi boʻyicha koʻrishi mumkin. Agar daʼvoni taʼminlash choralarini koʻrmaslik sud hujjati ijrosini qiyinlashtirsa yoki uni bajarib boʻlmaydigan qilib qoʻysa, daʼvoni taʼminlashga yoʻl qoʻyiladi.

Daʼvoni taʼminlashga sud protsessining har qanday bosqichida yoʻl qoʻyiladi.

Davlat foydasiga mulkiy undiruvlar bilan bogʻliq ishlarni koʻrib chiqayotganda sud (sudya) daʼvoni taʼminlash choralarini koʻrishi shart.

Daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi arizada daʼvoni taʼminlash choralarini koʻrish asoslari va zaruriyati koʻrsatilgan boʻlishi lozim.

Hakamlik sudida koʻrib chiqilayotgan daʼvoni taʼminlash choralari hakamlik muhokamasi tarafining tanloviga koʻra, hakamlik sudi joylashgan yerdagi yoxud javobgar turgan joydagi yoki yashaydigan joydagi yoinki javobgarning mol-mulki turgan joydagi fuqarolik ishlari boʻyicha sud tomonidan koʻrilishi mumkin. Daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi arizaga daʼvoning hakamlik sudiga taqdim etilganligini isbotlovchi dalillar ilova qilinadi.

Hakamlik sudida koʻrib chiqilayotgan daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi arizani fuqarolik ishlari boʻyicha sud tomonidan koʻrib chiqish va daʼvoni taʼminlash haqida ajrim chiqarish ushbu bobda nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

106-modda. Daʼvoni taʼminlash choralari

Quyidagilar daʼvoni taʼminlash choralari boʻlishi mumkin:

1) javobgarga tegishli boʻlgan va uning oʻzida yoki boshqa shaxsda turgan mol-mulkni yoxud pul mablagʻlarini xatlash;

2) javobgar muayyan harakatlarni amalga oshirishini taqiqlash;

3) boshqa shaxslarning javobgarga mol-mulk berishini yoki unga nisbatan boshqa majburiyatlarni bajarishini taqiqlash;

4) mol-mulkni xatlashdan chiqarish toʻgʻrisida daʼvo arz qilingan taqdirda, uni realizatsiya qilishni toʻxtatish;

5) qarzdor ijro hujjati yuzasidan sud tartibida nizolashayotgan boʻlsa va agar bunday nizolashishga qonunchilikda yoʻl qoʻyilsa, bu hujjat boʻyicha undiruvni toʻxtatish;

6) nizoli mol-mulk buzilishi, holati yomonlashishining oldini olish maqsadida javobgarga muayyan harakatlarni amalga oshirish majburiyatini yuklatish;

7) nizoli mol-mulkni saqlash uchun uchinchi shaxsga (saqlovchiga) topshirish.

Zarur hollarda, sud (sudya) daʼvoni taʼminlash boʻyicha boshqa choralar ham koʻrishi mumkin.

Daʼvoning ish haqini, daromadni, pensiya va stipendiyani xatlash yoʻli bilan taʼminlanishiga yoʻl qoʻyilmaydi, bundan aliment undirish toʻgʻrisidagi, mayib boʻlganlik yoki sogʻliqqa boshqacha tarzda shikast yetkazganlik, shuningdek boquvchisining oʻlimi oqibatida koʻrilgan zararning oʻrnini qoplash haqidagi, oʻzgalar mol-mulkini talon-toroj qilganlik natijasida koʻrilgan zararning oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi daʼvolar mustasno.

Daʼvoni taʼminlash choralari daʼvogar arz qilgan talabga mutanosib boʻlishi kerak.

Zarur hollarda, sud daʼvoni taʼminlash chorasining bir nechta turini qoʻllashi mumkin, lekin ularning umumiy summasi daʼvoning bahosidan oshib ketmasligi kerak.

107-modda. Daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqish

Daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi ariza sudya (sud) tomonidan ariza tushgan kuniyoq javobgarni va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarni xabardor qilmagan holda hal qilinadi.

Daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqish natijalari boʻyicha ajrim chiqariladi.

108-modda. Daʼvoni taʼminlashning bir turini boshqasi bilan almashtirish

Sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlarini eshitib, daʼvoni taʼminlashning bir turini boshqasi bilan almashtirishi mumkin.

Daʼvoni taʼminlash turini almashtirish ishda ishtirok etayotgan shaxsning iltimosnomasiga koʻra, ishni koʻrib chiqayotgan sud tomonidan amalga oshirilishi mumkin.

Daʼvoni taʼminlashning bir turini boshqasi bilan almashtirish toʻgʻrisidagi masala ishda ishtirok etuvchi shaxslar xabardor qilingan holda sud majlisida hal etiladi. Biroq bu shaxslarning kelmaganligi daʼvoni taʼminlashning bir turini boshqasi bilan almashtirish masalasini koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Pul summasini undirish toʻgʻrisidagi daʼvoni taʼminlashda javobgar qoʻllanilgan taʼminlash choralari oʻrniga daʼvogar talab qilayotgan summani sudning depozit hisobvaragʻiga oʻtkazishga haqli.

Daʼvoni taʼminlash turini almashtirish toʻgʻrisidagi masalani koʻrib chiqish natijalari boʻyicha ajrim chiqariladi.

109-modda. Daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi ajrimni ijro etish

Daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi ajrim sud hujjatlarini ijro etish uchun belgilangan tartibda darhol ijro etiladi.

110-modda. Daʼvoni taʼminlash choralariga rioya etmaganlik uchun javobgarlik

Ushbu Kodeks 106-moddasi birinchi qismining 2 , 3 , 6 va 7-bandlarida koʻrsatilgan taqiqlar buzilganda aybdor shaxslar ushbu Kodeksning 146-moddasida nazarda tutilgan tartibda sudning ajrimi bilan jarimaga tortiladi. Daʼvogar bu shaxslardan sudning daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi ajrimini bajarmaganliklari oqibatida oʻzi koʻrgan zararning oʻrni qoplanishini umumiy asoslarda talab qilishga haqli.

111-modda. Daʼvoni taʼminlash choralarini bekor qilish

Daʼvoni taʼminlash choralari ishni koʻrib chiqayotgan sud tomonidan bekor qilinishi mumkin.

Daʼvoni taʼminlashni bekor qilish toʻgʻrisidagi masala ishda ishtirok etayotgan shaxslar xabardor qilingan holda sud majlisida hal etiladi. Biroq bu shaxslarning kelmaganligi daʼvoni taʼminlashni bekor qilish toʻgʻrisidagi masalani koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Hakamlik sudining daʼvo talablarini qanoatlantirishni rad etish haqidagi hal qiluv qarori daʼvoni taʼminlash choralari sud tomonidan bekor qilinishi uchun asos boʻladi.

Daʼvoni taʼminlash choralarini bekor qilish toʻgʻrisidagi masalani koʻrib chiqish natijalari boʻyicha ajrim chiqariladi. Ajrimning koʻchirma nusxasi ishda ishtirok etayotgan shaxslarga ajrim chiqarilgan kunning ertasidan kechiktirmay yuboriladi.

112-modda. Daʼvoni taʼminlash choralarining saqlanish muddati

Daʼvo rad qilingan taqdirda, daʼvoni taʼminlash choralari hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirguniga qadar saqlanib qoladi. Biroq sud daʼvoni taʼminlash choralarini bekor qilish toʻgʻrisida hal qiluv qarori bilan bir vaqtda yoki u qabul qilinganidan soʻng ajrim chiqarishi mumkin.

Daʼvo qanoatlantirilgan taqdirda, daʼvoni taʼminlash choralari hal qiluv qarori amalda ijro etilguniga qadar oʻz kuchini saqlab qoladi.

113-modda. Daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi ajrimlar ustidan shikoyat qilish (protest keltirish)

Daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi ajrim ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

Daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi ajrim ustidan xususiy shikoyat (protest) berish muddati ajrimning koʻchirma nusxasi topshirilgan yoki yuborilgan kundan eʼtiboran hisoblanadi.

114-modda. Daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi ajrim ustidan shikoyat (protest) berish oqibati

Sudning daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi ushbu ajrimning ijrosini toʻxtatmaydi.

Sudning daʼvoni taʼminlashni bekor qilish toʻgʻrisidagi yoki daʼvoni taʼminlashning bir turini boshqasi bilan almashtirish toʻgʻrisidagi ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi ushbu ajrimning ijrosini toʻxtatib qoʻyadi.

115-modda. Daʼvoni taʼminlash natijasida yetkazilgan zararlarning oʻrnini qoplash

Sud (sudya) daʼvoni taʼminlash bilan birga daʼvogardan javobgarga yetkazilishi mumkin boʻlgan zararning oʻrnini qoplashni talab qilishi mumkin.

Javobgar daʼvoni rad qilish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirganidan keyin daʼvogardan daʼvogarning iltimosnomasiga koʻra daʼvoni taʼminlash boʻyicha koʻrilgan choralar natijasida oʻziga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplashni talab qilishga haqli.

10-bob. Ish yuritishni toʻxtatib turish

116-modda. Sudning ish yuritishni toʻxtatib turish majburiyati

Sud quyidagi hollarda ish yuritishni toʻxtatib turishi shart:

1) ishda taraf boʻlgan fuqaro vafot etganda, agar nizoli huquqiy munosabat huquqiy vorislikka yoʻl qoʻysa yoki ishda taraf boʻlgan yuridik shaxs qayta tashkil etilganda;

2) fuqaro (taraf) muomala layoqatini yoʻqotganda;

3) javobgar — fuqaro Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining harakatdagi qismida boʻlganda yoki Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining harakatdagi qismidagi daʼvogar — fuqaro tegishli iltimosnoma bilan murojaat qilganda;

4) mazkur ishni Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi, fuqarolik ishlari boʻyicha sud, jinoyat ishlari boʻyicha sud, maʼmuriy sud yoki iqtisodiy sud tomonidan koʻrilayotgan boshqa ish yoki masala yuzasidan, shuningdek tergov olib borilayotgan ish yuzasidan qaror qabul qilguniga qadar koʻrish imkoni boʻlmaganda;

5) taraf chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisida yoki uning ijrosini toʻxtatib turish haqida chet davlatning vakolatli organiga iltimosnoma berganda;

6) mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish toʻgʻrisida kelishuv tuzilganda.

117-modda. Sudning ish yuritishni toʻxtatib turish huquqi

Sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosnomasi boʻyicha yoki oʻz tashabbusi bilan quyidagi hollarda ish yuritishni toʻxtatib turishga haqli:

1) taraf Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari tarkibida muddatli haqiqiy harbiy xizmatni oʻtayotganda yoki mazkur shaxslar davlatning biror-bir majburiyatini bajarish uchun jalb qilinganda;

2) taraf davolash muassasasida boʻlganda, shuningdek taraflardan birida sudga kelishga toʻsqinlik qiladigan, tibbiyot muassasasining maʼlumotnomasi bilan tasdiqlangan kasallik mavjud boʻlganda;

3) ushbu Kodeksning 165-moddasida nazarda tutilgan hollarda javobgar qidirilayotganda;

4) taraf ishni koʻrib chiqish muddatidan ortiq muddatda xizmat safarida boʻlganda, bundan ishda tashkilot vakillari ishtirok etayotgan hollar mustasno;

5) sud tomonidan ekspertiza tayinlanganda;

6) ushbu Kodeksning 103 va 363-moddalariga muvofiq sud tomonidan sud topshirigʻi yuborilganda.

118-modda. Ish yuritishni toʻxtatib turish vaqti

Ish yuritish:

1) ushbu Kodeks 116-moddasining 1 va 2-bandlarida nazarda tutilgan hollarda — huquqiy voris ishga kirishguniga yoki ishga jalb qilinguniga qadar yoxud muomalaga layoqatsiz shaxsga qonuniy vakil tayinlanguniga qadar;

2) ushbu Kodeks 116-moddasining 3-bandida nazarda tutilgan hollarda — tarafning Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining harakatdagi qismida boʻlishi tugaguniga qadar;

3) ushbu Kodeks 116-moddasining 4-bandida nazarda tutilgan hollarda — sudning hal qiluv qarori yoki hukmi qonuniy kuchga kirguniga qadar yoki maʼmuriy tartibda koʻrilayotgan ish boʻyicha qaror chiqarilguniga yoxud tergov tamom boʻlguniga qadar;

4) ushbu Kodeks 116-moddasining 5-bandida nazarda tutilgan hollarda — chet davlat sudining yoki hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi yoxud uning ijrosini toʻxtatib turish haqidagi iltimosnoma chet davlatning vakolatli organi tomonidan hal qilinguniga qadar;

4 1 ) ushbu Kodeks 116-moddasining 6-bandida nazarda tutilgan hollarda — mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish tugaguniga qadar, biroq oltmish kundan ortiq boʻlmagan muddatda;

5) ushbu Kodeks 117-moddasining 1-bandida nazarda tutilgan hollarda — tegishincha tarafning Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari tarkibida muddatli haqiqiy harbiy xizmatda boʻlishi tugaguniga yoki mazkur shaxslar davlat majburiyatini bajarib boʻlguniga qadar;

6) ushbu Kodeks 117-moddasining 2-bandida nazarda tutilgan hollarda — taraf davolash muassasasidan chiqquniga yoki tarafning sudga kelishiga toʻsqinlik qilayotgan kasallik tuzalguniga qadar;

7) ushbu Kodeks 117-moddasining 3-bandida nazarda tutilgan hollarda — javobgarni qidirish tugallanguniga qadar;

8) ushbu Kodeks 117-moddasining 4-bandida nazarda tutilgan hollarda — taraf qaytguniga qadar;

9) ushbu Kodeks 117-moddasining 5-bandida nazarda tutilgan hollarda — ekspertiza oʻtkazish boʻyicha harakatlar tugaguniga qadar;

10) ushbu Kodeks 117-moddasining 6-bandida nazarda tutilgan hollarda — sud topshirigʻini ijro etish boʻyicha harakatlar tugaguniga qadar toʻxtatib turiladi.

119-modda. Ish yuritishni toʻxtatib turish tartibi

Ish yuritishni toʻxtatib turish toʻgʻrisida sud ajrim chiqaradi.

Sudning ish yuritishni toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

120-modda. Ish yuritishni toʻxtatib turishning huquqiy oqibatlari

Ish yuritish toʻxtatib turilganida, ushbu Kodeksda belgilangan yoki sud tomonidan tayinlangan muddatlarning oʻtishi toʻxtatib turiladi.

Ish yuritish tiklanguniga qadar sud biror-bir protsessual harakatlarni amalga oshirishga haqli emas, bundan daʼvoni va dalillarni taʼminlashga qaratilgan harakatlar mustasno.

121-modda. Ish yuritishni tiklash

Ish yuritish uni toʻxtatib turishga sabab boʻlgan holatlar barham topganidan keyin ishda ishtirok etuvchi shaxslarning arizasiga koʻra yoki sudning tashabbusi bilan tiklanadi.

Ish yuritish tiklangan taqdirda, sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarni umumiy asoslarda chaqiradi.

Ish yuritishni tiklash toʻgʻrisida ajrim chiqariladi.

11-bob. Arizani koʻrmasdan qoldirish

122-modda. Arizani koʻrmasdan qoldirish asoslari

Sud quyidagi hollarda arizani koʻrmasdan qoldiradi, agar:

1) ariza muomalaga layoqatsiz shaxs tomonidan berilgan boʻlsa;

2) manfaatdor shaxs nomidan ariza ish yuritishga vakolati boʻlmagan shaxs tomonidan berilgan boʻlsa;

3) fuqarolik ishlari boʻyicha sudning, iqtisodiy sudning yoki hakamlik sudining ish yurituvida ayni bir taraflar oʻrtasidagi, ayni bir predmet toʻgʻrisidagi va ayni bir asoslar boʻyicha nizo yuzasidan ish mavjud boʻlsa;

4) taraflar oʻrtasida ushbu nizoni hal qilish uchun hakamlik sudiga topshirish toʻgʻrisida hakamlik bitimi tuzilgan boʻlsa;

5) ishni oʻzining ishtirokisiz muhokama qilishni iltimos qilmagan taraflar ikkinchi chaqiruv boʻyicha ham uzrli sabablarsiz sudga kelmasa, sud esa ishga oid mavjud materiallar asosida ishni hal qilish mumkin emas, deb hisoblasa;

6) ishni oʻzining ishtirokisiz muhokama qilishni iltimos qilmagan daʼvogar ikkinchi chaqiruv boʻyicha sudga kelmasa, javobgar esa ishni mazmunan koʻrishni talab qilmasa;

7) alohida tartibda yuritiladigan ishni muhokama qilish vaqtida sudga taalluqli huquq toʻgʻrisida nizo kelib chiqsa;

8) xotini homilador boʻlgan vaqtda yoki bola tugʻilganidan keyin bir yil davomida er xotinining roziligisiz nikohni bekor qilish toʻgʻrisida daʼvo taqdim etgan boʻlsa;

9) daʼvogar tomonidan arizani koʻrmasdan qoldirish toʻgʻrisida ariza berilgan boʻlsa;

9 1 ) daʼvogarning manfaatlarini koʻzlab prokuror, davlat organi, tashkilot va boshqa shaxs tomonidan taqdim etilgan daʼvodan daʼvogar voz kechgan boʻlsa va bunda uchinchi shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga daxl qilinmasa;

10) daʼvogar tomonidan nizoni javobgar bilan sudgacha hal qilish tartibiga rioya qilinmagan, basharti bu qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa;

10 1 ) daʼvogar nizoni javobgar bilan mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish orqali hal qilish tartibiga rioya etmagan boʻlsa, basharti bu mazkur toifadagi nizolar uchun qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa;

10 2 ) mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish haqida iltimosnoma bilan arz qilgan taraflar uni amalga oshirish muddati tugaganidan soʻng sud majlisiga uzrli sabablarsiz kelmasa;

10 3 ) taraflar oʻrtasida mediativ kelishuv tuzilgan boʻlsa;

11) mol-mulkni (ashyoni) egasiz deb topish toʻgʻrisidagi ariza qonunda belgilangan muddatdan oldin yoki egasiz mol-mulkni (ashyoni) aniqlash va hisobga olishning qonunda nazarda tutilgan tartibi buzilgan holda berilgan boʻlsa.

123-modda. Arizani koʻrmasdan qoldirish tartibi va oqibatlari

Arizani koʻrmasdan qoldirish toʻgʻrisida sud ajrim chiqaradi. Ajrimda sud ishning hal etilishiga toʻsqinlik qilayotgan, ushbu Kodeks 122-moddasining 2 , 5 , 6 , 7 , 8 , 10 , 10 1 va 11-bandlarida sanab oʻtilgan holatlarni bartaraf etish yoʻllarini koʻrsatishi shart.

Sud ushbu Kodeks 122-moddasining 1 , 3 , 4 va 10 3 -bandlarida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha arizani koʻrmasdan qoldirib, ajrimda davlat bojini qaytarish va daʼvoni taʼminlash yuzasidan koʻrilgan choralarni bekor qilish haqida koʻrsatadi.

Ushbu Kodeks 122-moddasining 5 , 6 , 7 va 10 2 -bandlarida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha arizani koʻrmasdan qoldirish haqidagi sud ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

Arizani koʻrmasdan qoldirish uchun asos boʻlgan holatlar bartaraf etilganidan keyin manfaatdor shaxs sudga ariza bilan umumiy tartibda yangidan murojaat qilishga haqli.

12-bob. Ish yuritishni tugatish

124-modda. Ish yuritishni tugatish asoslari

Sud quyidagi hollarda ish yuritishni tugatadi, agar:

1) ish fuqarolik ishlari boʻyicha sudga, iqtisodiy sudga yoki maʼmuriy sudga taalluqli boʻlmasa;

2) fuqarolik ishlari boʻyicha sudning, iqtisodiy sudning yoki maʼmuriy sudning yoxud chet davlat vakolatli sudining ayni bir taraflar oʻrtasidagi, ayni bir predmet toʻgʻrisidagi va ayni bir asoslar boʻyicha nizo yuzasidan qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori yoki daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishini qabul qilish toʻgʻrisidagi yoxud taraflarning kelishuv bitimini tasdiqlash haqidagi ajrimi mavjud boʻlsa;

3) daʼvogar arz qilingan talablaridan voz kechgan va sud bu voz kechishni qabul qilgan boʻlsa;

4) taraflar kelishuv bitimi tuzgan va u sud tomonidan tasdiqlangan boʻlsa;

5) hakamlik sudining ayni bir taraflar oʻrtasidagi, ayni bir predmet toʻgʻrisidagi va ayni bir asoslar boʻyicha nizo yuzasidan hal qiluv qarori mavjud boʻlsa, bundan sud hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasini berishni rad etgan hollar mustasno;

5 1 ) sudning ayni bir taraflar oʻrtasidagi, ayni bir predmet toʻgʻrisidagi va ayni bir asoslar boʻyicha nizo yuzasidan tuzilgan mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ajrimi mavjud boʻlsa;

6) ish boʻyicha taraflardan biri boʻlgan fuqaroning vafotidan soʻng nizoli huquqiy munosabat huquqiy vorislikka yoʻl qoʻymasa;

7) ish boʻyicha taraf boʻlib qatnashayotgan tashkilot tugatilgan boʻlsa.

125-modda. Ish yuritishni tugatish tartibi

Ish yuritish sudning ajrimi bilan tugatiladi. Agar ish yuritish ish sudga taalluqli boʻlmaganligi sababli tugatilsa va nizoni hal etish boshqa davlat organining vakolatiga taalluqli boʻlsa, sud arizachining qaysi organga murojaat qilishi kerakligini koʻrsatishi shart.

Ish yuritishni tugatish toʻgʻrisidagi sud ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

126-modda. Ish yuritishni tugatish oqibatlari

Ish yuritish tugatilgan taqdirda, ayni bir taraflar oʻrtasidagi, ayni bir predmet toʻgʻrisidagi va ayni bir asoslar boʻyicha nizo yuzasidan sudga ikkinchi marta murojaat qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

13-bob. Sud xarajatlari

127-modda. Sud xarajatlarining turlari

Sud xarajatlari davlat boji va ishni koʻrish bilan bogʻliq chiqimlardan iborat boʻladi.

128-modda. Davlat boji

Davlat bojini toʻlash asoslari va tartibi, uni toʻlashdan ozod qilish, davlat bojini qaytarish tartibi qonunda belgilanadi.

129-modda. Daʼvoning bahosi

Daʼvoning bahosi quyidagicha belgilanadi:

1) pul undirish toʻgʻrisidagi daʼvolar boʻyicha — undiriladigan summaga qarab;

2) mol-mulkni talab qilib olish toʻgʻrisidagi daʼvolar boʻyicha — talab qilinayotgan mol-mulkning qiymatiga qarab;

3) bir nechta mustaqil talabdan iborat daʼvolar boʻyicha — barcha talablarning umumiy summasiga qarab;

4) aliment undirish toʻgʻrisidagi daʼvolar boʻyicha — bir yillik toʻlovlarning yigʻindisiga qarab;

5) muddatli toʻlovlar va pul berish toʻgʻrisidagi daʼvolar boʻyicha — toʻlovlarning yoki beriladigan pullarning yigʻindisiga, lekin koʻpi bilan uch yillik yigʻindisiga qarab;

6) muddatsiz yoki umrbod toʻlovlar va pul berish toʻgʻrisidagi daʼvolar boʻyicha — toʻlovlarning yoki pullarning uch yil ichidagi yigʻindisiga qarab;

7) toʻlovlarni yoki pul berishni kamaytirish yoxud koʻpaytirish toʻgʻrisidagi daʼvolar boʻyicha — toʻlovlar yoki beriladigan pullar kamaytiriladigan yoki koʻpaytiriladigan summaga, lekin koʻpi bilan bir yillik summaga qarab;

8) toʻlovlarni yoki pul berishni toʻxtatish toʻgʻrisidagi daʼvolar boʻyicha — qolgan toʻlovlar yoki pullar yigʻindisiga, lekin koʻpi bilan bir yillik yigʻindisiga qarab;

9) mol-mulk ijarasi shartnomasini muddatidan ilgari bekor qilish haqidagi daʼvolar boʻyicha — shartnoma amal qilishining qolgan muddatida mulkdan foydalanish uchun toʻlanadigan toʻlovlarning yigʻindisiga, lekin koʻpi bilan uch yil ichidagi toʻlovlarning yigʻindisiga qarab;

10) xususiy mulk huquqi asosida fuqarolarga tegishli imoratlarga egalik huquqi toʻgʻrisidagi daʼvolar boʻyicha — imoratning bozor qiymatiga qarab, lekin bu miqdor kadastr qiymatidan, bunday baho boʻlmaganida esa, majburiy sugʻurta bahosidan kam boʻlmasligi kerak, tashkilotlarga qarashli imoratlar boʻyicha esa — imoratlarning haqiqiy bahosidan kam boʻlmasligi kerak.

130-modda. Daʼvoning bahosini belgilash tartibi

Daʼvoning bahosi daʼvogar tomonidan koʻrsatiladi. Daʼvogar koʻrsatgan baho talab qilinayotgan mol-mulkning haqiqiy qiymatiga muvofiq emasligi yaqqol boʻlsa, daʼvoning bahosini sudya belgilaydi.

Daʼvo taqdim etilgan vaqtda uning bahosini belgilash qiyin boʻlsa, davlat bojining miqdorini sudya dastlabki tarzda belgilaydi va keyinchalik ishni hal qilish chogʻida sud belgilagan daʼvo bahosiga muvofiq, davlat bojining toʻlanmagan qismi undiriladi yoki ortiqcha olingan qismi qaytariladi.

131-modda. Daʼvoning bahosi oʻzgartirilganda davlat bojini hisoblash

Toʻlangan davlat boji daʼvogar oʻz talablarini kamaytirgan, arz qilingan talablaridan voz kechgan, taraflar ishni kelishuv bitimi bilan tamomlagan hollarda qaytarilmaydi.

Arz qilingan talablar koʻpaytirilganda yetishmayotgan summa daʼvoning koʻpaytirilgan bahosiga muvofiq ravishda qoʻshimcha tarzda toʻlanadi.

132-modda. Ishni koʻrish bilan bogʻliq boʻlgan chiqimlar

Ishni koʻrish bilan bogʻliq boʻlgan chiqimlar jumlasiga quyidagilar kiradi:

1) guvohlarga, ekspertlarga, mutaxassislarga, tarjimonlarga toʻlanishi lozim boʻlgan summalar;

2) joyida koʻzdan kechirish bilan bogʻliq boʻlgan xarajatlar;

3) ushbu Kodeksning 165-moddasida nazarda tutilgan hollarda javobgarni qidirish uchun qilingan xarajatlar;

3 1 ) sud xabarnomalarini va sud hujjatlarini yuborish bilan bogʻliq pochta xarajatlari;

4) sud majlisini videokonferensaloqa rejimida oʻtkazish bilan bogʻliq xarajatlar;

5) sud tomonidan tan olingan boshqa zarur xarajatlar.

Pochta xarajatlarining summasi sud tomonidan belgilanadi, biroq bu summa bazaviy hisoblash miqdorining oʻndan bir qismidan oshmasligi kerak va sudning depozit hisobvaragʻiga kiritilishi lozim.

Sud majlisini videokonferensaloqa rejimida oʻtkazish bilan bogʻliq xarajatlar summasi sud tomonidan belgilanadi va ishda ishtirok etuvchi shaxslardan ishni koʻrish natijalariga koʻra ushbu Kodeksga muvofiq undiriladi.

133-modda. Sud xarajatlarini toʻlashni kechiktirish, boʻlib-boʻlib toʻlash va ularning miqdorlarini kamaytirish

Davlat bojini toʻlashni kechiktirishga qonunchilikda belgilangan hollarda yoʻl qoʻyiladi.

Sud taraflarning mulkiy ahvoliga qarab, ulardan birining yoki ikkalasining davlat daromadiga undiriladigan sud xarajatlarini toʻlashni kechiktirishga yoki boʻlib-boʻlib toʻlashga yoʻl qoʻyishi, shuningdek bu xarajatlarning miqdorini kamaytirishi mumkin.

134-modda. Ekspertlarga, mutaxassislarga, guvohlarga, tarjimonlarga tegishli boʻlgan summalarni toʻlash va ularning oʻrtacha ish haqini saqlab qolish

Ekspertlar, mutaxassislar, guvohlar va tarjimonlarga tegishli boʻlgan summalar ular oʻz vazifalarini bajarib boʻlganidan soʻng sud tomonidan toʻlanadi.

Ekspertlar va mutaxassislar sudning topshirigʻi boʻyicha bajargan ishi uchun, agar bu ish ularning xizmat vazifalari doirasiga kirmasa, haq oladi.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan xodimlarning sudga borishi munosabati bilan ularning ishda boʻlmagan vaqtida ish joyidagi oʻrtacha ish haqi qonunchilikda belgilangan tartibda saqlanadi.

Mehnat munosabatlariga kirishmagan guvohlar odatdagi mashgʻulotlaridan qoldirilganligi uchun amalda sarflagan vaqti va belgilangan bazaviy hisoblash miqdoridan kelib chiqilgan holda haq oladi.

Toʻlanishi lozim boʻlgan summalarni toʻlash tartibi va ularning miqdorlari qonunchilik bilan belgilanadi.

135-modda. Sud chiqimlarini toʻlash uchun mablagʻlarni kiritish tartibi

Guvohlar, ekspertlar va mutaxassislarga, tarjimonlarga toʻlanishi lozim boʻlgan summalar yoki joyida koʻzdan kechirishni oʻtkazishga doir xarajatlar uchun zarur boʻlgan summalar tegishli iltimosnoma bilan murojaat qilgan taraf tomonidan sudning depozit hisobvaragʻiga oldindan kiritiladi. Agar bu iltimosnoma ikkala taraf tomonidan berilgan boʻlsa yoki guvohlarni, ekspertlarni, mutaxassislarni, tarjimonlarni chaqirish, joyida koʻzdan kechirish sudning tashabbusi bilan amalga oshirilsa, talab qilinadigan summani taraflar teng miqdorda kiritadi. Agar ekspertiza sudning tashabbusi bilan tayinlansa, toʻlanishi lozim boʻlgan summa ekspertga sud tomonidan depozit hisobvaragʻidan toʻlanishi mumkin. Bu summa ishda ishtirok etuvchi shaxslardan sud hujjati chiqarilayotganda sudning depozit hisobvaragʻiga oʻtkazilgan holda ushbu Kodeksga muvofiq undiriladi.

136-modda. Vakilning yordami uchun haq toʻlashga doir xarajatlarning oʻrnini qoplash

Hal qiluv qarori qaysi tarafning foydasiga chiqarilgan boʻlsa, sud shu tarafga ikkinchi tarafdan vakilning yordami uchun toʻlashga doir xarajatlarni oqilona miqdorlarda undirib beradi.

Agar hal qiluv qarori oʻz foydasiga chiqarilgan tarafga advokat belgilangan tartibga muvofiq bepul yordam koʻrsatgan boʻlsa, bu summa boshqa tarafdan advokatlar byurosi (hayʼati, firmasi) foydasiga undiriladi.

137-modda. Yoʻqotilgan vaqt uchun haq undirish

Sud insofsizlik bilan asossiz talab arz qilgan yoki daʼvoga qarshi nizolashgan yoxud ishning toʻgʻri va oʻz vaqtida koʻrib chiqilishi hamda hal etilishiga muntazam qarshilik qilib kelgan taraf zimmasiga amalda yoʻqotilgan vaqt uchun ikkinchi taraf foydasiga haq toʻlash majburiyatini yuklatishi mumkin. Undiriladigan haq sud tomonidan oqilona miqdorda belgilanadi.

138-modda. Sud xarajatlarini taraflar oʻrtasida taqsimlash

Hal qiluv qarori qaysi tarafning foydasiga chiqarilgan boʻlsa, sud shu tarafga ikkinchi tarafdan, garchi bu taraf davlat daromadiga tushadigan sud xarajatlarini toʻlashdan ozod etilgan boʻlsa-da, ish boʻyicha qilingan hamma xarajatlarni undirib beradi.

Agar arz qilingan talablar qisman qanoatlantirilgan boʻlsa, ushbu moddada koʻrsatilgan summalar javobgardan daʼvogarga talablarning sud tomonidan qanoatlantirgan qismiga mutanosib ravishda, javobgarga esa daʼvogar arz qilgan talablarning rad etilgan qismiga mutanosib ravishda undirib beriladi.

Daʼvogarning talablari u sudga murojaat qilganidan soʻng javobgar tomonidan ixtiyoriy ravishda qanoatlantirilganda sud xarajatlari javobgarning zimmasiga yuklatiladi.

Agar daʼvogar tomonidan neustoykani undirish haqidagi talab asosli ravishda arz qilinib, biroq uning miqdori sud tomonidan kamaytirilgan boʻlsa, sud xarajatlari neustoykaning kamaytirilishi hisobga olinmagan holda undirilishi lozim boʻlgan neustoyka summasidan kelib chiqqan holda, javobgarning zimmasiga yuklatiladi.

Davlat bojini toʻlashdan ozod etilgan davlat organlari va boshqa organlar, shuningdek tashkilotlar tomonidan yuridik shaxslar va fuqarolarning manfaatlarini koʻzlab taqdim etilgan daʼvo talablarini qanoatlantirish rad etilgan yoki ular qisman qanoatlantirilgan taqdirda, davlat boji manfaatlari koʻzlanib daʼvo taqdim etilgan shaxslardan daʼvo talablarining qanoatlantirilishi rad etilgan qismiga mutanosib ravishda undiriladi.

Agar yuqori turuvchi instansiya sudi ishlarni yangidan koʻrib chiqish uchun yubormay, chiqarilgan hal qiluv qarorini oʻzgartirsa yoki yangi hal qiluv qarorini qabul qilsa, u sud xarajatlari taqsimotini tegishincha oʻzgartiradi.

Ushbu moddada bayon qilingan qoidalar apellyatsiya, kassatsiya va taftish shikoyatlarini berganda taraflar toʻlagan davlat bojiga ham taalluqlidir.

139-modda. Arz qilingan talablardan voz kechilganda, kelishuv bitimi tuzilganda sud xarajatlarini taqsimlash

Daʼvogar arz qilingan talablaridan voz kechganda u qilgan xarajatlarining oʻrni javobgar tomonidan qoplanmaydi.

Agar taraflar kelishuv bitimi tuzish chogʻida sud xarajatlarini taqsimlash tartibini nazarda tutmagan boʻlsa, sud bu masalani kelishuv bitimini tasdiqlashda ushbu Kodeksning 136 , 138 va 141-moddalariga muvofiq hal qiladi.

140-modda. Taraflarga sud xarajatlarining oʻrnini qoplash

Prokurorning, shuningdek boshqa shaxslarning huquqlarini hamda qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilib sudga murojaat qilgan davlat boshqaruvi organlarining, tashkilotlarning va fuqarolarning arz qilingan talablari toʻliq yoki qisman rad etilganda, javobgar qilgan sud xarajatlarining oʻrni unga budjet mablagʻlari hisobidan toʻliq yoki daʼvogar arz qilgan talablarning rad etilgan qismiga mutanosib ravishda qoplanadi.

Talablarni qanoatlantirish rad etilgan taqdirda, ushbu Kodeks 46-moddasida nazarda tutilgan tartibda sud tomonidan jalb etilgan javobgar qilgan sud xarajatlarining oʻrni budjet mablagʻlari hisobidan qoplanadi.

Mol-mulkni xatlashni bekor qilish toʻgʻrisidagi daʼvo qanoatlantirilgan taqdirda, daʼvogar qilgan sud xarajatlarining oʻrni unga budjet mablagʻlari hisobidan qoplanadi.

141-modda. Davlatga sud xarajatlarining oʻrnini qoplash

Ishni koʻrish bilan bogʻliq boʻlgan va daʼvogar toʻlashdan ozod qilingan sud chiqimlari hamda davlat boji javobgardan arz qilingan talablarning qanoatlantirilgan qismiga mutanosib ravishda davlat daromadiga undiriladi.

Arz qilingan talablarni qanoatlantirish rad etilgan taqdirda sudning ishni koʻrish bilan bogʻliq chiqimlari daʼvogardan davlat daromadiga undiriladi.

Agar arz qilingan talablar qisman qanoatlantirilgan, javobgar esa sud xarajatlarini toʻlashdan ozod qilingan boʻlsa, sudning ishni koʻrish bilan bogʻliq chiqimlari sud xarajatlarini toʻlashdan ozod qilinmagan daʼvogardan talablarining rad etilgan qismiga mutanosib ravishda davlat daromadiga undiriladi.

Agar har ikki taraf ham sud xarajatlarini toʻlashdan ozod qilingan boʻlsa, sudning ishni koʻrish bilan bogʻliq chiqimlari davlat hisobiga oʻtkaziladi.

Javobgarni qidirish ushbu Kodeksning 165-moddasida nazarda tutilgan tartibda eʼlon qilingan taqdirda, sud qidiruv ishi boʻyicha qilingan xarajatlarni javobgardan davlat daromadiga undiradi.

142-modda. Sud xarajatlari bilan bogʻliq masalalar boʻyicha ajrimlar ustidan shikoyat qilish

Sud xarajatlari bilan bogʻliq masalalar boʻyicha sud ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

14-bob. Protsessual majburlov choralari

143-modda. Protsessual majburlov choralarining turlari

Protsessual majburlov choralari jumlasiga quyidagilar kiradi:

1) ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda majburiy keltirish;

2) ogohlantirish;

3) sud majlisi zalidan chiqarib yuborish;

4) sud jarimasi.

Shaxsga nisbatan protsessual majburlov choralarining qoʻllanilishi uni ushbu Kodeksda yoki sud tomonidan belgilangan tegishli majburiyatlarni bajarishdan ozod qilmaydi.

144-modda. Majburiy keltirish

Agar ushbu Kodeksning 313-moddasiga muvofiq sud muhokamasida ishtirok etishi shart boʻlgan yoki sudga kelishi ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda sud tomonidan shart deb topilgan, tegishli tarzda xabardor qilingan shaxs sudga uzrsiz sabablarga koʻra kelmasa yoxud kelmaganligi sabablarini maʼlum qilmasa, sud tomonidan unga nisbatan majburiy keltirish toʻgʻrisida ajrim chiqarilishi mumkin. Mazkur ajrimning ijrosi hududiy ichki ishlar organining zimmasiga yuklatiladi. Majburiy keltirish bilan bogʻliq xarajatlarni undirish ushbu Kodeksda belgilangan tartibda hududiy ichki ishlar organining tegishli arizasiga asosan amalga oshiriladi.

Majburiy keltirish voyaga yetmaganlarga, homilador ayollarga, kasalligi, yoshi yoki boshqa uzrli sabablarga koʻra sud majlisiga kela olmaydigan shaxslarga nisbatan qoʻllanilmaydi.

Majburiy keltirish toʻgʻrisidagi sud ajrimida ushbu Kodeksning 272-moddasida nazarda tutilgan maʼlumotlardan tashqari shaxs majburiy keltirilishi lozim boʻlgan sana, vaqt va joy, shuningdek majburiy keltirish qaysi hududiy ichki ishlar organiga topshirilganligi koʻrsatiladi.

Majburiy keltirish toʻgʻrisidagi sud ajrimi darhol ijro etilishi lozim va ish yuritiladigan joydagi yoki majburiy keltirilishi kerak boʻlgan shaxsning yashash joyi, turgan joyi (joylashgan yeri), ish, xizmat yoxud oʻqish joyidagi hududiy ichki ishlar organiga ijro uchun yuboriladi.

Majburiy keltirish toʻgʻrisidagi sud ajrimi ustidan shikoyat berilishi (protest keltirilishi) uning ijrosini toʻxtatmaydi.

145-modda. Ogohlantirish va sud majlisi zalidan chiqarib yuborish

Ishni muhokama qilish vaqtida tartibni buzgan shaxsni raislik qiluvchi sud nomidan ogohlantiradi.

Sud majlisida taraf yoki uchinchi shaxs tartibni buzgan taqdirda, sud tartibbuzarni ishni koʻrishning hamma vaqtiga yoxud uning bir qismiga majlis zalidan chiqarib yuboradi. Vaqtincha chiqarib yuborilgan shaxs sud majlisi zaliga qaytadan qoʻyilganda raislik qiluvchi uni zalda yoʻq boʻlganda amalga oshirilgan protsessual harakatlar bilan tanishtiradi. Sud majlisida har ikki taraf yoki uchinchi shaxslar tartibni buzgan taqdirda, sud ishning muhokamasini keyinga qoldirishi mumkin.

Ishda ishtirok etayotgan shaxslar, guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar, tarjimonlar tartibni takroran buzgan taqdirda sudning ajrimiga binoan, ishni koʻrishda hozir boʻlgan fuqarolar esa raislik qiluvchining farmoyishi bilan sud majlisi zalidan chiqarib yuborilishi mumkin. Fuqarolar ommaviy tarzda tartibni buzgan taqdirda sud ish muhokamasini keyinga qoldirishi mumkin.

Prokuror yoki advokat raislik qiluvchining farmoyishlariga boʻysunmagan taqdirda, ular ogohlantiriladi. Mazkur shaxslar raislik qiluvchining farmoyishlariga yana boʻysunmasa, agar ularni ishga zarar yetkazmagan holda boshqa shaxs bilan almashtirishning imkoni boʻlmasa, ishni koʻrish sudning ajrimiga binoan keyinga qoldirilishi mumkin. Sud bir vaqtning oʻzida xususiy ajrim chiqaradi, ushbu ajrim tegishincha yuqori turuvchi prokurorga yoki Oʻzbekiston Respublikasi Advokatlar palatasining hududiy boshqarmasi huzuridagi malaka komissiyasiga yuboriladi.

146-modda. Sud jarimalarini solish tartibi

Sud jarimalari ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda solinadi.

Sud jarimasini solish toʻgʻrisida ajrim chiqariladi, uning koʻchirma nusxasi jarima solingan shaxsga darhol yuboriladi.

Sud tomonidan solinadigan sud jarimasining miqdori bazaviy hisoblash miqdorining besh baravaridan oshmasligi kerak.

147-modda. Sud jarimasini undirish

Sud jarimalari davlat daromadiga undiriladi.

Mansabdor shaxslarga sud tomonidan solingan sud jarimalari ularning shaxsiy mablagʻlaridan undiriladi.

148-modda. Jarimadan ozod qilish yoki uning miqdorini kamaytirish

Jarima solingan shaxs jarima solgan suddan jarimadan ozod qilishni yoki uning miqdorini kamaytirishni sud ajrimining koʻchirma nusxasini olganidan keyin besh kun ichida iltimos qilishi mumkin. Bu ariza jarima solingan shaxsni xabardor qilgan holda sud majlisida koʻrib chiqiladi. Biroq uning sudga kelmaganligi arizani koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

149-modda. Sud jarimasi ustidan shikoyat qilish (protest keltirish)

Sudning jarima solish, jarimadan ozod qilish yoki uning miqdorini kamaytirishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

150-modda. Maʼmuriy javobgarlikka tortish

Sud majlisida tartibni buzgan yoki sudga boshqacha tarzda hurmatsizlik bildirgan shaxs sud tomonidan maʼmuriy javobgarlikka tortilishi mumkin.

Sudga hurmatsizlik guvohning, daʼvogarning, javobgarning, ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning sudga kelishdan qasddan boʻyin tovlashida yoki ushbu shaxslar va boshqa fuqarolarning raislik qiluvchining farmoyishiga boʻysunmasligida yoxud sud majlisi vaqtida tartibni buzishida namoyon boʻladi.

Sudga hurmatsizlik koʻrsatilganligi fakti aniqlanganligi toʻgʻrisida ushbu huquqbuzarlik sodir etilgan sud majlisining oʻzida alohida xonaga (maslahatxonaga) kirmasdan sudya (sud tarkibi) tomonidan huquqbuzarga darhol eʼlon qilinadi. Mazkur fakt sud majlisi bayonnomasida qayd etiladi. Bunda maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuzilmaydi.

Sudga hurmatsizlik koʻrsatilganligi fakti aniqlangan shaxs, shuningdek ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar oʻz tushuntirishlarini berishga haqli.

Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi qaror raislik qiluvchi tomonidan ish boʻyicha sud majlisi tugagandan keyin alohida xonada (maslahatxonada) tuzilib, sudya (sud tarkibi) tomonidan imzolanadi.

Agar sudga hurmatsizlik sud majlisida koʻrsatilgan va huquqbuzar sud majlisi zalini tark etgan boʻlsa, sudga hurmatsizlik sud majlisidan tashqarida koʻrsatilgan boʻlsa, shuningdek sud majlisiga kelishdan bosh tortganlik aniqlansa, huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi bayonnoma sudyaning yordamchisi (katta yordamchisi) yoki sud raisining yoxud sud majlisida raislik qiluvchining ogʻzaki farmoyishiga asosan boshqa sud xodimi tomonidan tuziladi va bu haqda huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi bayonnomada koʻrsatiladi.

Ushbu moddaning oltinchi qismida nazarda tutilgan hollarda huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi bayonnoma ushbu sud tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksida belgilangan tartibda koʻrib chiqiladi.

15-bob. Protsessual muddatlar

151-modda. Protsessual harakatlarni amalga oshirish muddatlari

Protsessual harakatlar qonunda belgilangan muddatlarda amalga oshiriladi.

Protsessual muddatlar qonunda belgilanmagan hollarda, ular sud tomonidan tayinlanadi.

Protsessual harakatlarni bajarish uchun muddatlar albatta yuz berishi lozim boʻlgan voqeani koʻrsatgan holda kalendar sana bilan yoki muayyan davr bilan belgilanadi. Muayyan davr bilan belgilanganda harakat butun davr mobaynida amalga oshirilishi mumkin.

152-modda. Protsessual muddatlarni hisoblash

Protsessual muddatlar yillar, oylar va kunlar bilan hisoblanadi. Muddatning oʻtishi kalendar sananing yoki muddatning boshlanishi deb belgilangan voqea yuz bergan kunning ertasidan boshlanadi.

Yillar bilan hisoblanadigan muddat uning oxirgi yilining tegishli oyi va kunida tamom boʻladi.

Oylar bilan hisoblanadigan muddat uning oxirgi oyining tegishli oyi va kunida tamom boʻladi.

Agar oylar bilan hisoblanadigan muddatning tugashi tegishli sanasi boʻlmagan oyga toʻgʻri kelsa, muddat shu oyning oxirgi kunida tamom boʻladi. Bu muddatning oxirgi kuni ish kuni boʻlmagan kunga toʻgʻri kelgan taqdirda, undan keyingi birinchi ish kuni muddatning tamom boʻlish kuni hisoblanadi.

Amalga oshirilishi uchun muddat belgilangan protsessual harakat muddatning oxirgi kuni soat yigirma toʻrtgacha bajarilishi mumkin.

Agar protsessual harakat sudda amalga oshirilishi kerak boʻlsa, belgilangan qoidalarga koʻra sudda ish tugagan soatda muddat tamom boʻlgan hisoblanadi.

Agar ariza, shikoyat, hujjatlar yoki pul summalari muddatning oxirgi kuni soat yigirma toʻrtgacha aloqa tashkilotiga topshirilgan, axborot tizimi orqali elektron tarzda yuborilgan yoki tegishli organga yoxud hujjatni qabul qilishga vakolatli shaxsga berilgan boʻlsa, muddat oʻtmagan hisoblanadi.

153-modda. Protsessual muddatlarni oʻtkazib yuborish oqibatlari

Protsessual harakatlarni amalga oshirish huquqi qonunda belgilangan yoki sud tomonidan tayinlangan muddatning oʻtishi bilan bekor boʻladi. Bunday holda protsessual muddatlarning oʻtishi ishda ishtirok etuvchi shaxslarni ularning zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarni bajarishdan ozod etmaydi.

Protsessual muddatlar oʻtgandan soʻng taqdim etilgan arizalar, shikoyatlar va hujjatlar, agar oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash toʻgʻrisida iltimosnoma mavjud boʻlmasa yoki uni qanoatlantirish rad etilgan boʻlsa, ularni taqdim etgan shaxslarga qaytariladi.

154-modda. Protsessual muddatlarni toʻxtatib turish

Ish yuritish toʻxtatib turilganida tugamagan barcha protsessual muddatlarning oʻtishi ham toʻxtatib turiladi. Muddatlarning toʻxtatib turilishi ish yuritishni toʻxtatib turishga asos boʻlgan holatlar yuzaga kelgan vaqtdan eʼtiboran boshlanadi. Ish yuritish tiklangan kundan eʼtiboran protsessual muddatlarning oʻtishi davom etadi.

155-modda. Protsessual muddatlarni uzaytirish va tiklash

Sud (sudya) tayinlagan muddatlar sud (sudya) tomonidan uzaytirilishi mumkin.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar qonunda belgilangan muddatni sud (sudya) uzrli deb topgan sabablarga koʻra oʻtkazib yuborgan boʻlsa, mazkur muddat tiklanadi.

Oʻtkazib yuborilgan protsessual muddatni tiklash toʻgʻrisidagi iltimosnoma protsessual harakat amalga oshirilishi yoki hujjat topshirilishi lozim boʻlgan sudga beriladi va ishda ishtirok etuvchi shaxslar xabardor qilingan holda sud majlisida koʻrib chiqiladi. Biroq bu shaxslarning kelmaganligi iltimosnomani koʻrib chiqishga toʻsqinlik qilmaydi.

Oʻtkazib yuborilgan protsessual muddatni tiklash toʻgʻrisidagi iltimosnomani berish bilan bir vaqtda, muddati oʻtkazib yuborilgan harakat bajarilishi yoki hujjat topshirilishi lozim.

Oʻtkazib yuborilgan protsessual muddatni uzaytirish, tiklash haqida yoki uzaytirishni yoxud tiklashni rad etish toʻgʻrisida ajrim chiqariladi.

Oʻtkazib yuborilgan protsessual muddatni uzaytirishni rad etish yoki tiklashni rad etish yoxud tiklash haqidagi sud ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

16-bob. Sud xabarnomalari va chaqiruvlari

156-modda. Sud xabarnomalari va chaqiruv qogʻozlari

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar, shuningdek ekspertlar, mutaxassislar, tarjimonlar va guvohlar sud chaqiruv qogʻozlari, zarur hollarda esa buyurtma xatlar, telefonogrammalar, telegrammalar va xabardor qilinganlik fakti qayd etilishini taʼminlaydigan boshqa aloqa vositalari orqali sudga chaqiriladi hamda sudning ayrim protsessual harakatlari toʻgʻrisida xabardor qilinadi.

Sudya chaqiruv qogʻozi bilan bir vaqtda javobgarga daʼvo arizasining (arizaning) koʻchirma nusxasini va unga ilova qilingan hujjatlarning koʻchirma nusxalarini yuboradi.

Agar javobgarning yozma tushuntirishi sudga kelib tushgan boʻlsa, sudya sudga murojaat qilgan shaxsga chaqiruv qogʻozi yuborayotganda ushbu tushuntirish xatining koʻchirma nusxasini joʻnatadi.

Sud xabarnomalari va chaqiruv qogʻozlari ish materiallariga qoʻshib qoʻyiladi.

157-modda. Sud chaqiruv qogʻozining mazmuni

Sudga chaqirish toʻgʻrisidagi sud chaqiruv qogʻozida quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

1) sudning nomi, manzili, telefon raqami, elektron pochta manzili;

2) kelish joyi va vaqti;

3) shaxs qanday ish yuzasidan chaqirilayotganligi;

4) shaxsning kim tariqasida chaqirilayotganligi;

5) ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ish boʻyicha oʻzlari ega boʻlgan hamma dalillarni taqdim etish toʻgʻrisidagi taklif;

6) chaqiriluvchi yoʻqligi sababli chaqiruv qogʻozini qabul qilib olgan shaxsning imkoniyat boʻlishi bilanoq uni darhol chaqiriluvchiga topshirishga majburligi;

7) sudga kelmaganlikning ushbu Kodeksning 220 , 221 va 222-moddalarida nazarda tutilgan oqibatlari.

Sudga chaqirish toʻgʻrisida elektron hujjat tarzida yuborilayotgan sud chaqiruv qogʻozida ushbu modda birinchi qismining 1 — 5 , 7-bandlarida sanab oʻtilgan maʼlumotlar koʻrsatilishi kerak.

158-modda. Sudning chaqiruv qogʻozini yoki boshqa xabarnomani topshirish muddati

Sudning chaqiruv qogʻozi yoki boshqa xabarnoma ishda ishtirok etuvchi shaxslarga va sud protsessining boshqa ishtirokchilariga sudga oʻz vaqtida kelish va ishga tayyorlanish uchun yetarli vaqtga ega boʻlishini moʻljallab topshirilishi yoki yetkazib berilishi kerak.

159-modda. Sudning chaqiruv qogʻozini yoki boshqa xabarnomani yetkazib berish

Sudning chaqiruv qogʻozi yoki boshqa xabarnoma chaqirilayotgan shaxsga taraf yoki ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxs tomonidan koʻrsatilgan manzil boʻyicha yetkazib beriladi. Agar fuqaro sudga maʼlum qilingan manzilda haqiqatda yashamasa, sudning chaqiruv qogʻozi yoki boshqa xabarnoma uning ish yoki oʻqish joyiga yuborilishi mumkin.

Sudning chaqiruv qogʻozi yoki boshqa xabarnoma aloqa tashkiloti orqali topshirilganligi toʻgʻrisida tilxat olish yoʻli bilan yoki xat-hujjat tashuvchi orqali yuboriladi.

Sudyaning yordamchisi (katta yordamchisi) ishda ishtirok etuvchi shaxsning roziligi bilan unga ish boʻyicha chaqirilayotgan boshqa shaxsga topshirish uchun sudning chaqiruv qogʻozini yoki boshqa xabarnomani berishi mumkin.

Sudning chaqiruv qogʻozini yoki boshqa xabarnomani yetkazib berish vazifasi yuklatilgan shaxs hujjatning ikkinchi nusxasini chaqiriluvchining uni olganligi toʻgʻrisidagi imzosi bilan sudga qaytarishi shart.

Ishda ishtirok etuvchi shaxs tomonidan elektron pochta manzili koʻrsatilgan taqdirda, sudning chaqiruv qogʻozi yoki boshqa xabarnoma elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.

160-modda. Sudning chaqiruv qogʻozini yoki boshqa xabarnomani topshirish

Fuqaroga sudning chaqiruv qogʻozi yoki boshqa xabarnoma sudga qaytarilishi lozim boʻlgan ikkinchi nusxasiga u topshirilgan vaqtini koʻrsatgan holda tilxat olib shaxsan topshiriladi.

Tashkilot nomiga yoʻllangan sudning chaqiruv qogʻozi yoki boshqa xabarnoma tegishli mansabdor shaxsga topshiriladi, u hujjatning ikkinchi nusxasiga imzo qoʻyadi.

Agar sudning chaqiruv qogʻozini yoki boshqa xabarnomani keltirgan shaxs ish boʻyicha sudga chaqirilayotgan fuqaroni yashash yoki ish yoxud oʻqish joyida topmasa, sudning chaqiruv qogʻozi yoki boshqa xabarnoma ushbu fuqaro bilan birga yashaydigan katta yoshdagi oila aʼzolarining biriga, boʻlmagan taqdirda esa, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organiga yoki ish beruvchiga (maʼmuriyatning mansabdor shaxsiga) yoxud oʻquv muassasasiga topshiriladi. Bunday hollarda sudning chaqiruv qogʻozini yoki boshqa xabarnomani qabul qilib olgan shaxs uning ikkinchi nusxasida oʻzining familiyasi, ismi, otasining ismini, shuningdek sudning chaqiruv qogʻozi yoki boshqa xabarnoma yuborilgan shaxsning kimi ekanligini (eri yoki xotini, otasi, onasi, oʻgʻli, qizi va hokazo) yoki egallab turgan lavozimini koʻrsatishi shart. Sudning chaqiruv qogʻozini yoki boshqa xabarnomani qabul qilib olgan shaxs uni imkoniyat boʻlishi bilan chaqiriluvchiga darhol topshirishi shart.

Chaqiriluvchi vaqtincha biror joyga ketgan boʻlsa, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi yoki ish beruvchi (maʼmuriyatning mansabdor shaxsi) yoxud oʻquv muassasasi sud chaqiruv qogʻozining yoki boshqa xabarnomaning ikkinchi nusxasiga chaqiriluvchi qayerga ketganligi va qachon kelishi kutilayotganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni qayd etadi, bu maʼlumotlar tegishincha imzo va muhr bilan tasdiqlanadi hamda guvohlantiriladi.

161-modda. Sudning chaqiruv qogʻozini yoki boshqa xabarnomani qabul qilishdan bosh tortish oqibatlari

Chaqiriluvchi oʻz nomiga yuborilgan sudning chaqiruv qogʻozini yoki boshqa xabarnomani qabul qilishdan bosh tortsa, uni keltirgan shaxs sudning chaqiruv qogʻoziga yoki boshqa xabarnomaga tegishli belgi qoʻyib, uni sudga qaytaradi. Chaqiriluvchi sudning chaqiruv qogʻozini yoxud boshqa xabarnomani qabul qilib olishdan bosh tortganligi haqidagi belgi fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi yoki ish beruvchi (maʼmuriyatning mansabdor shaxsi) yoxud oʻquv muassasasi tomonidan yoki kamida ikki nafar fuqaroning imzosi bilan tasdiqlanadi.

Chaqiriluvchi sudning chaqiruv qogʻozini yoki boshqa xabarnomani qabul qilishdan bosh tortganligi yoki axborot tizimi orqali elektron tarzda xabardor qilingan shaxsning uzrsiz sabablarga koʻra kelmaganligi ishni muhokama qilishga toʻsqinlik qilmaydi.

162-modda. Tegishli tartibda xabardor qilish

Sudning chaqiruv qogʻozi yoki boshqa xabarnoma shaxsan yoki voyaga yetgan oila aʼzolaridan biri, mazkur manzilda yashovchi boshqa shaxs tomonidan olingan, shuningdek sud tomonidan matnli xabarning elektron pochta manzili orqali yoki xabarnomaning qayd etilishini taʼminlovchi boshqa aloqa vositalaridan foydalangan holda yetkazilganligini tasdiqlovchi hisobot olingan hollarda, agar bunday xabarnoma kelib tushmaganligi yoki kechroq kelib tushganligi isbotlanmasa, ishda ishtirok etuvchi shaxslar tegishli tartibda xabardor qilingan hisoblanadi.

Sudning chaqiruv qogʻozi yoki boshqa xabarnoma chaqiriluvchi uni olishni rad etganda ham, agar bunday rad etish qayd etilgan boʻlsa, yetkazilgan hisoblanadi.

163-modda. Ish yuritish vaqtida familiyani, ismni, otasining ismini oʻzgartirish, manzilning oʻzgarishi

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar ish yuritish vaqtida familiyasini, ismini, otasining ismini oʻzgartirganligi, manzili oʻzgarganligi haqida sudga xabar qilishi shart. Bunday xabar mavjud boʻlmagan taqdirda, sudning chaqiruv qogʻozi yoki boshqa xabarnoma sudga maʼlum boʻlgan oxirgi manzil boʻyicha yuboriladi va, garchi chaqiriluvchi bu manzilda ortiq yashamasa yoki boʻlmasa ham, u yetkazib berilgan deb hisoblanadi.

Agar ishda ishtirok etuvchi shaxslar telefonlari va fakslari raqamlarini, elektron pochta manzilini sudga maʼlum qilgan boʻlsa, ish yuritilayotgan vaqtda ularning oʻzgarganligi toʻgʻrisida sudni xabardor qilishi kerak.

164-modda. Javobgarning turish joyi nomaʼlumligi

Javobgarning amaldagi turish joyi nomaʼlum boʻlsa, javobgarning oxirgi yashash joyidagi aloqa tashkiloti, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi yoxud oxirgi ish joyidagi ish beruvchi (maʼmuriyatning mansabdor shaxsi) sud chaqiruv qogʻozining yoki boshqa xabarnomaning ikkinchi nusxasiga mazkur organlar yoki tashkilotlar sud chaqiruv qogʻozini yoki boshqa xabarnomani olganligi va uni chaqiriluvchining turish joyi nomaʼlumligi sababli unga topshirishning imkoni boʻlmaganligi haqida yozib yuborgan maʼlumot sudga kelib tushgach, sud ishni muhokama qilishga kirishadi.

165-modda. Javobgarni (qarzdorni) qidirish

Alimentlar undirish toʻgʻrisidagi va mayib boʻlish yoki sogʻliqqa boshqacha tarzda shikast yetkazilganligi, shuningdek boquvchisining oʻlimi natijasida koʻrilgan zararning oʻrnini qoplash haqidagi daʼvolar boʻyicha javobgarning (qarzdorning) amaldagi turish joyi nomaʼlum boʻlgan taqdirda, javobgar (qarzdor) qidirilishi shart. Bunday hollarda sud ichki ishlar organlari tomonidan javobgarni (qarzdorni) qidirish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi.

17-bob. Yarashtirish tartib-taomillari

166-modda. Kelishuv bitimini yoki mediativ kelishuvni tuzish

Sud taraflarni yarashtirish uchun choralar koʻradi, ularga fuqarolik sud ishlarini yuritishning barcha bosqichlarida nizoni hal etishga koʻmaklashadi.

Taraflar kelishuv bitimini yoki mediativ kelishuvni tuzib, nizoni oʻzaro talablarning toʻliq hajmida yoki qisman hal etishi mumkin.

Kelishuv bitimi yoki mediativ kelishuv daʼvo tartibida yuritiladigan har qanday ish boʻyicha tuzilishi mumkin.

Kelishuv bitimi fuqarolik sud ishlarini yuritishning har qanday bosqichida va sud hujjatini ijro etish jarayonida, mediativ kelishuv esa birinchi instansiya sudida sud alohida xonaga (maslahatxonaga) sud hujjatini qabul qilish uchun chiqquniga qadar taraflar tomonidan tuzilishi mumkin.

Kelishuv bitimi yoki mediativ kelishuv yozma shaklda tuziladi va kelishuv bitimini, mediativ kelishuvni tuzgan shaxslar yoki ularning vakillari tomonidan imzolanadi.

Kelishuv bitimi sud tomonidan tasdiqlanganidan keyin tuzilgan hisoblanadi.

167-modda. Kelishuv bitimining mazmuni

Kelishuv bitimi uni ijro etish muddati va tartibi koʻrsatilgan holda taraflar tomonidan kelishilgan shartlarni oʻz ichiga olishi kerak.

Taraflar tomonidan kelishuv bitimi shartlari boʻyicha qabul qilingan majburiyatlarning ijro etilishi taraflarni bir-biriga yoki boshqa voqealarga (harakatlarga) bogʻliq qilib qoʻyishi mumkin emas.

Kelishuv bitimida javobgar tomonidan majburiyatlarni kechiktirib yoki boʻlib-boʻlib ijro etish toʻgʻrisidagi, talab qilish huquqidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish haqidagi, qarzdan toʻliq yoki qisman voz kechish yoxud uni tan olish toʻgʻrisidagi, sud xarajatlarini taqsimlash haqidagi shartlar va qonunga zid boʻlmagan boshqa shartlar boʻlishi mumkin.

Agar kelishuv bitimida sud xarajatlarini taqsimlash toʻgʻrisidagi shart mavjud boʻlmasa, sud mazkur masalani kelishuv bitimini tasdiqlash chogʻida, ushbu Kodeksda belgilangan tartibda hal qiladi.

Kelishuv bitimi uni tuzgan shaxslar sonidan bitta ortiq nusxada tuziladi va imzolanadi. Ushbu nusxalardan biri ish materiallariga qoʻshib qoʻyiladi.

168-modda. Kelishuv bitimini tasdiqlash toʻgʻrisidagi masalani koʻrib chiqish

Kelishuv bitimini tasdiqlash toʻgʻrisidagi masala sud majlisida taraflar albatta ishtirok etgan holda koʻriladi, bunday kelishuv notarius tomonidan tasdiqlangan hollar bundan mustasno. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar sud majlisining vaqti va joyi haqida xabardor qilinadi.

Kelishuv bitimini tasdiqlash toʻgʻrisida ajrim chiqariladi, unda ish yuritish tugatilganligi koʻrsatiladi.

Kelishuv bitimi apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudi tomonidan tasdiqlangan taqdirda, ish boʻyicha ilgari qabul qilingan barcha sud hujjatlari bekor qilinishi toʻgʻrisida ajrim chiqariladi va ish yuritish tugatiladi.

Kelishuv bitimi sud hujjatini ijro etish bosqichida tuzilgan taqdirda, bitim ishni koʻrgan birinchi instansiya sudiga tasdiqlash uchun taqdim etiladi.

Sud hujjatini ijro etish bosqichida tuzilgan kelishuv bitimini tasdiqlash masalasi kelishuv bitimi sudga taqdim etilgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatda, ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha koʻrib chiqiladi.

Sud hujjatini ijro etish bosqichida tuzilgan kelishuv bitimini tasdiqlash toʻgʻrisidagi ajrimda kelishuv bitimining shartlari va kelishuv bitimini tasdiqlash haqidagi xulosa boʻlishi kerak.

Kelishuv bitimini tasdiqlash toʻgʻrisidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Kelishuv bitimini tuzgan shaxslar uni ushbu bitimda nazarda tutilgan tartibda va muddatlarda ixtiyoriy ravishda ijro etadi.

Sud tomonidan tasdiqlangan kelishuv bitimi, ushbu bitimda nazarda tutilgan muddatlarda ixtiyoriy ravishda ijro etilmagan taqdirda, u kelishuv bitimini tuzgan shaxsning iltimosnomasiga, sud xarajatlarini undirishga taalluqli qismi esa sudning tashabbusiga koʻra sud tomonidan beriladigan ijro varaqasi asosida, ushbu Kodeks qoidalari boʻyicha majburiy ijro etilishi lozim.

169-modda. Kelishuv bitimini tasdiqlashni rad etish

Sud kelishuv bitimini tasdiqlashni quyidagi hollarda rad etadi, agar uning shartlari:

qonunchilikka zid boʻlsa;

uchinchi shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga daxldor boʻlsa.

Kelishuv bitimini tasdiqlashni rad etish toʻgʻrisida ajrim chiqariladi, ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

II BOʻLIM. BIRINCHI INSTANSIYA SUDIDA ISHLARNI YURITISH

1-kichik boʻlim. Buyruq tartibida ish yuritish

18-bob. Sud buyrugʻi

170-modda. Sud buyrugʻiga oid umumiy qoidalar

Sud buyrugʻi nizosiz talablar boʻyicha sud muhokamasi oʻtkazmasdan berilgan sud hujjatidir.

Sud buyrugʻi ijro hujjati kuchiga ega. Sud buyrugʻi boʻyicha undiruv buyruq berilganidan keyin oʻn kunlik muddat oʻtgandan keyin va sud hujjatlarini ijro etish uchun belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Aliment undirish va xodimga uch oylik ish haqidan ortiq boʻlmagan ish haqini undirib berish toʻgʻrisidagi sud buyruqlari darhol ijro etilishi lozim.

171-modda. Sud buyrugʻini berish boʻyicha talablar

Sud buyrugʻi quyidagi hollarda beriladi, agar:

1) talab notarial tasdiqlangan bitimga asoslangan boʻlsa;

2) talab yozma bitimga asoslangan va qarzdor tomonidan tan olingan boʻlsa;

3) kommunal xizmatlar yoki aloqa xizmatlari toʻlovi boʻyicha qarzdorlikni tasdiqlovchi hujjatlarga asoslangan undirish toʻgʻrisida talab arz qilingan boʻlsa;

4) voyaga yetmagan bolalar uchun alimentlar undirish toʻgʻrisidagi, otalikni belgilash bilan yoki uchinchi shaxslarni jalb etish zarurati bilan bogʻliq boʻlmagan talab arz qilingan boʻlsa;

5) hisoblangan, lekin xodimga toʻlanmagan ish haqini va unga tenglashtirilgan toʻlovlarni undirish haqida talab arz qilingan boʻlsa;

6) fuqarolardan soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar boʻyicha qarzdorlikni undirish toʻgʻrisida talab arz qilingan boʻlsa;

7) ijara shartnomasida belgilangan ijara toʻlovlari muddatida toʻlanmaganligi sababli ushbu toʻlovlarni undirish toʻgʻrisida talab arz qilingan boʻlsa;

8) koʻp kvartirali uyning joylari mulkdorlaridan majburiy badallar va toʻlovlarni undirish toʻgʻrisida talab arz qilingan boʻlsa;

9) yozma bitim mavjud boʻlgan taqdirda, undiruvni qarzdorning majburiyatlari bajarilishining taʼminoti boʻlgan koʻchar mol-mulkka qaratish toʻgʻrisida talab arz qilingan boʻlsa.

172-modda. Sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi arizaning shakli va mazmuni

Sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi ariza sudga ushbu Kodeksning 5-bobida belgilangan sudlovga tegishlilikning umumiy qoidalari boʻyicha beriladi.

Sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi ariza yozma shaklda, shu jumladan axborot tizimi orqali elektron hujjat tarzida beriladi. Arizada quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

1) ariza berilayotgan sudning nomi;

2) undiruvchining familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi), uning yashash joyi yoki joylashgan yeri (pochta manzili) hamda yuridik shaxsning rekvizitlari;

3) qarzdorning familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi), uning yashash joyi yoki joylashgan yeri (pochta manzili) hamda yuridik shaxsning rekvizitlari;

4) undiruvchining talabi va talabga asos boʻlgan holatlar;

5) undirilayotgan qarzdorlik vujudga kelgan davr;

5 1 ) toʻlanmagan toʻlovlar summasining hisob-kitobi va undiruv qaratilayotgan, qarzdorning majburiyatlari bajarilishining taʼminoti sifatida turgan koʻchar mol-mulkning tavsifi;

6) arz qilingan talabni tasdiqlovchi, ilova qilinayotgan hujjatlarning roʻyxati.

Sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi arizada undiruvchi yoki uning vakilining telefonlari, fakslari raqamlari, elektron pochta manzili koʻrsatilishi mumkin.

Koʻchar mol-mulk talab qilingan taqdirda, arizada ushbu mol-mulkning qiymati koʻrsatilishi lozim.

Sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi ariza undiruvchi yoki uning vakili tomonidan imzolanadi. Vakil tomonidan berilayotgan arizaga uning vakolatlarini tasdiqlovchi hujjat ilova qilinishi kerak.

173-modda. Sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi arizaga ilova qilinadigan hujjatlar

Sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi arizaga:

1) davlat boji va pochta xarajatlari belgilangan tartibda va miqdorda toʻlanganligini;

2) huquqiy munosabatni sudgacha hal qilish tartibiga rioya qilinganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni, agar bu qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa;

3) talablarga asos boʻlgan holatlarni;

4) arz qilingan talabni tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinadi.

Isteʼmol qilingan elektr energiyasi yoki tabiiy gaz uchun qarzdorlikni undirish toʻgʻrisida sud buyrugʻini berish haqidagi arizaga ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan hujjatlardan tashqari quyidagilarning koʻchirma nusxalari ham ilova qilinadi:

1) isteʼmolchi bilan tuzilgan shartnomaning;

2) penya hisoblanishi toʻgʻrisidagi va isteʼmolchini tegishli energiya resurslari tarmoqlaridan uzish haqidagi ogohlantirish koʻrsatilgan, qarzni toʻlash toʻgʻrisidagi talabning, shuningdek uning isteʼmolchiga yuborilganligini tasdiqlovchi hujjatning;

3) isteʼmolchi tegishli energiya resurslari tarmoqlaridan uzilganligini tasdiqlovchi hujjatning.

Koʻp kvartirali uyning joylari mulkdorlaridan majburiy badallar va toʻlovlarni undirish haqida talab arz qilinganda sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi arizaga quyidagilar ham ilova qilinadi:

1) koʻp kvartirali uydagi joylar mulkdorlari umumiy yigʻilishining koʻp kvartirali uyni boshqarish usulini tanlash toʻgʻrisidagi qarori koʻchirma nusxasi;

2) koʻp kvartirali uyni boshqarish koʻp kvartirali uyni boshqarish organi tomonidan shartnoma asosida amalga oshirilgan taqdirda — koʻp kvartirali uyni boshqarish shartnomasining koʻchirma nusxasi;

3) qarz yuzaga kelgan davr koʻrsatilgan qarz hisob-kitobi;

4) qarzni uzish toʻgʻrisidagi talabning qarzdorga topshirilganligini tasdiqlovchi maʼlumotlar.

174-modda. Davlat boji

Sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi arizadan qonunchilikda daʼvo ishini yuritish uchun belgilangan tartibda va miqdorda davlat boji undiriladi.

Sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi arizani qabul qilish rad etilgan taqdirda, undiruvchi tomonidan toʻlangan davlat boji qaytarib beriladi.

Sud buyrugʻi bekor qilingan taqdirda undiruvchi tomonidan toʻlangan davlat boji qaytarib berilmaydi. Undiruvchi tomonidan qarzdorga nisbatan daʼvo ishi yuritish tartibida daʼvo qoʻzgʻatilgan taqdirda, toʻlangan davlat boji toʻlanishi lozim boʻlgan bojga qoʻshib hisoblanadi.

175-modda. Sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi arizani qabul qilishni rad etish asoslari

Sudya sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi arizani qabul qilishni ushbu Kodeksning 194-moddasida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha rad etadi. Sudya arizani qabul qilishni quyidagi hollarda ham rad etadi, agar:

1) arz qilingan talab ushbu Kodeksning 171-moddasida nazarda tutilmagan boʻlsa;

2) qarzdor Oʻzbekiston Respublikasi sudlari yurisdiksiyasi doirasidan chetda boʻlsa;

3) huquq toʻgʻrisida nizo mavjud deb hisoblansa.

Arizani qabul qilishni rad etish toʻgʻrisida sudya ariza sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran uch kunlik muddat ichida ajrim chiqaradi.

Arizani qabul qilish rad etilganligi undiruvchining shu talab boʻyicha daʼvo ishini yuritish tartibida daʼvo taqdim etish imkoniyatiga toʻsqinlik qilmaydi.

176-modda. Sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi arizani qaytarish

Sudya sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi arizani quyidagi hollarda qaytaradi, agar:

1) ariza ushbu Kodeksning 172-moddasida belgilangan talablarga rioya etilmagan holda berilgan boʻlsa;

2) ushbu Kodeksning 173-moddasida nazarda tutilgan hujjatlar ilova qilinmagan boʻlsa;

3) arz qilingan talabni tasdiqlovchi hujjatlar taqdim etilmagan boʻlsa;

4) davlat boji toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjat taqdim etilmagan boʻlsa, davlat boji toʻlashni kechiktirish mumkinligi qonunda nazarda tutilgan hollarda esa bu haqda iltimosnoma mavjud boʻlmasa yoxud iltimosnoma rad etilgan boʻlsa;

5) sud buyrugʻi berilguniga qadar undiruvchidan sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi arizani qaytarish haqida ariza kelib tushgan boʻlsa.

Sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi arizani qaytarish haqida sudya ariza sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran uch kundan kechiktirmay ajrim chiqaradi.

Sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi arizaning qaytarilishi yoʻl qoʻyilgan kamchiliklar bartaraf etilganidan keyin ushbu ariza bilan sudga ikkinchi marta murojaat etishga toʻsqinlik qilmaydi.

177-modda. Sud buyrugʻini berish tartibi va muddati

Arz qilingan talabning mazmuni boʻyicha sud buyrugʻi ariza sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran uch kun ichida sudya tomonidan beriladi.

Sud buyrugʻi sudya tomonidan undiruvchi va qarzdorni sudga chaqirmasdan, ularning tushuntirishlarini eshitmasdan yakka tartibda, sud muhokamasisiz beriladi.

Sud buyrugʻi sudya tomonidan imzolanadi.

Agar belgilangan muddatda qarzdordan sudga eʼtiroz kelib tushmasa, sudya undiruvchiga sudning muhri bilan tasdiqlangan buyruq koʻchirma nusxasini ijroga taqdim etish uchun beradi.

Undiruvchining iltimosiga koʻra sud buyrugʻi ijro etish uchun bevosita sud tomonidan yuborilishi mumkin.

Qarzdordan davlat bojini undirish uchun sudning muhri bilan tasdiqlangan sud buyrugʻining alohida nusxasi bevosita sud tomonidan ijro etish uchun yuboriladi.

178-modda. Sud buyrugʻining mazmuni

Sud buyrugʻida quyidagilar koʻrsatiladi:

1) ishning raqami va buyruq berilgan sana;

2) sudning nomi, buyruq bergan sudyaning familiyasi, ismi va otasining ismi;

3) undiruvchining familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi), yashash joyi yoki joylashgan yeri (pochta manzili);

4) qarzdorning familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi), yashash joyi yoki joylashgan yeri (pochta manzili), qarzdor jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlmagan jismoniy shaxslar shaxsini tasdiqlovchi boshqa hujjatlarning rekvizitlari), shuningdek qarzdor yuridik shaxsning soliq toʻlovchi identifikatsiya raqami;

5) talabni qanoatlantirish uchun asos boʻlgan qonun;

6) undirilishi lozim boʻlgan pul summalarining miqdori yoki undiruv qaratilayotgan, qarzdorning majburiyatlari bajarilishining taʼminoti sifatida turgan koʻchar mol-mulk, uning tavsifi va bahosi;

7) undirilayotgan qarzdorlik vujudga kelgan davr;

8) neustoyka miqdori, agar uning undirilishi qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa;

9) qarzdordan undirilishi kerak boʻlgan davlat bojining summasi;

10) arz qilingan talabga qarshi qarzdor tomonidan eʼtiroz taqdim etish muddati va tartibi.

Voyaga yetmagan bolalar uchun alimentlar undirish toʻgʻrisidagi sud buyrugʻida ushbu moddaning 1 — 5 , 9 , 10-bandlarida nazarda tutilgan maʼlumotlardan tashqari quyidagilar koʻrsatiladi: qarzdorning tugʻilgan sanasi va joyi, taʼminoti uchun aliment undirilishi lozim boʻlgan har bir bolaning ismi va tugʻilgan sanasi, qarzdordan har oyda undiriladigan toʻlovlar miqdori hamda ularni undirish muddati.

Sud buyrugʻining yozuvidagi xatolarni va ochiq koʻrinib turgan arifmetik xatolarni tuzatish sudning tashabbusi yoxud undiruvchining yoki qarzdorning arizasi boʻyicha ushbu buyruq qanday tartibda berilgan boʻlsa, shunday tartibda sudning ajrimi asosida amalga oshiriladi.

179-modda. Qarzdorga sud buyrugʻining koʻchirma nusxasini yuborish

Sud buyrugʻi berilganidan keyin sud uning koʻchirma nusxasini darhol qarzdorga yuboradi.

Sud buyrugʻi sudyaning elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlangan elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.

180-modda. Sud buyrugʻining qonuniy kuchga kirishi

Sud buyrugʻi u berilgandan soʻng oʻn kunlik muddat oʻtgach qonuniy kuchga kiradi.

181-modda. Sud buyrugʻini bekor qilish

Qarzdor arz qilingan talabga qarshi eʼtirozlarini buyruqni bergan sudga sud buyrugʻining koʻchirma nusxasini olgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatda, huquqlari va majburiyatlari toʻgʻrisida sud buyrugʻi qabul qilingan shaxslar esa sud buyrugʻi qabul qilinganligi ularga maʼlum boʻlgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatda yuborishga haqli. Bunday holda sudya sud buyrugʻini bekor qilib, bu haqda ajrim chiqaradi. Sud buyrugʻini bekor qilish toʻgʻrisidagi ajrimda sudya undiruvchi bildirgan talab daʼvo ishini yuritish tartibida taqdim etilishi mumkinligini tushuntiradi. Sud buyrugʻini bekor qilish toʻgʻrisidagi ajrimning koʻchirma nusxasi ajrim berilganidan keyin uch kundan kechiktirmay undiruvchiga va qarzdorga imzo qoʻydirib topshiriladi yoki ularga pochta orqali yoxud elektron hujjat tarzida yuboriladi.

Alimentlar undirish toʻgʻrisidagi sud buyrugʻi ijro ishini yuritish boʻyicha undiruv tugaguniga qadar undiruvchining arizasiga koʻra bekor qilinishi mumkin.

Sud buyrugʻini bekor qilishni rad etish toʻgʻrisidagi sud ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

2-kichik boʻlim. Daʼvo ishini yuritish

19-bob. Umumiy qoidalar

182-modda. Sud tomonidan daʼvo ishini yuritish tartibida koʻriladigan ishlar

Sud tomonidan daʼvo ishini yuritish tartibida koʻriladigan ishlarga, agar qonunchilikda ularni koʻrishning boshqacha tartibi nazarda tutilmagan boʻlsa, fuqarolik, mehnat, oilaviy, uy-joy va boshqa huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan daʼvolar boʻyicha ishlar kiradi.

183-modda. Daʼvo ishini yuritishga doir ishlarni koʻrish tartibi

Daʼvo ishni yuritishga doir ishlar ushbu kichik boʻlimda koʻrsatilgan istisno va qoʻshimchalar bilan birga fuqarolik sud ishlarini yuritishning umumiy qoidalari boʻyicha koʻriladi.

184-modda. Ishga tiklash toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha uchinchi shaxslarni jalb qilish

Mehnat shartnomasi gʻayriqonuniy ravishda bekor qilingan xodimlarni yoki gʻayriqonuniy ravishda boshqa ishga oʻtkazilgan xodimlarni ilgarigi ishiga tiklash toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha sud mehnat shartnomasini bekor qilishga yoki boshqa ishga oʻtkazishga farmoyish bergan mansabdor shaxsni uchinchi shaxs sifatida javobgar tarafida ishda ishtirok etish uchun oʻz tashabbusi bilan jalb qilishi shart.

Sud mehnat shartnomasining bekor qilinishi yoki boshqa ishga oʻtkazish ochiqdan-ochiq qonunni buzgan holda amalga oshirilganligini aniqlasa, shu protsessning oʻzidayoq aybdor mansabdor shaxs zimmasiga majburiy progul yoki kam haq toʻlanadigan ish bajarilgan vaqt uchun haq toʻlash sababli tashkilotga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash majburiyatini yuklatadi. Bunday hollarda mansabdor shaxsdan undiriladigan summalarning miqdori mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik bilan belgilanadi.

185-modda. Nikohni bekor qilish toʻgʻrisidagi ish bilan birga koʻrib chiqilishi mumkin boʻlmagan nizolar

Er-xotinning mol-mulkini boʻlish haqidagi talabi, agar bu nizoni toʻgʻri hal etish uchun ishga uchinchi shaxslarni jalb qilish zarur boʻlsa, nikohni bekor qilish toʻgʻrisidagi ish bilan birga koʻrilishi mumkin emas.

186-modda. Alimentlar undirish toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha javobgarning sudga kelishi

Sud alimentlar undirish toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha javobgarning sudga kelishini shart deb topishi mumkin. Agar bunday holda javobgar sud tomonidan uzrsiz deb topilgan sabablarga koʻra sud majlisiga kelmasa, u majburiy tartibda keltiriladi va ushbu Kodeksning 146-moddasida nazarda tutilgan tartibda jarimaga tortiladi.

187-modda. Alimentlarni hal qiluv qarori qabul qilinguniga qadar undirish

Alimentlar undirish toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrish vaqtida sud zarur boʻlgan taqdirda, ishni mazmunan hal qilguniga qadar taraflarning moddiy ahvolini hisobga olib, er (xotin) oʻz xotinini (erini) boqishga qancha miqdorda vaqtincha mablagʻ berib turishi kerakligi, bolalarni boqish va tarbiyalashga er-xotindan qaysi biri va qancha miqdorda vaqtincha mablagʻ berib turishi kerakligi, shuningdek bolalardan qaysi biri ota-onalarini boqishga qancha miqdorda vaqtincha mablagʻ berib turishi kerakligi toʻgʻrisida ajrim chiqarishga haqli.

Sudning ajrimi darhol ijro etiladi.

20-bob. Ish qoʻzgʻatish

188-modda. Ariza berish

Sudda ishlar yozma shaklda, shu jumladan pochta orqali yoki elektron hujjat tarzida ariza berish yoʻli bilan qoʻzgʻatiladi.

189-modda. Arizaning mazmuni

Arizada quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

1) ariza berilayotgan sudning nomi;

2) daʼvogarning familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash joyi, agar daʼvogar tashkilot boʻlsa, uning nomi, joylashgan yeri (pochta manzili) hamda rekvizitlari, shuningdek, agar ariza vakil tomonidan berilayotgan boʻlsa, vakilning familiyasi, ismi, otasining ismi va manzili;

3) javobgarning familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash joyi, agar javobgar tashkilot boʻlsa, uning nomi, joylashgan yeri (pochta manzili) hamda rekvizitlari;

4) daʼvogarning talabi;

5) agar daʼvo baholanishi kerak boʻlsa, daʼvoning bahosi;

6) daʼvogar oʻz talabiga asos qilib koʻrsatayotgan holatlar va daʼvogar tomonidan bayon qilingan holatlarni tasdiqlovchi dalillar;

7) javobgar bilan nizoni sudgacha hal qilish tartibiga rioya etilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, basharti bu qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa;

8) arizaga ilova qilinayotgan hujjatlarning roʻyxati.

Ariza daʼvogar yoki uning vakili tomonidan imzolanadi. Agar ariza vakil tomonidan berilgan boʻlsa, arizaga ishonchnoma yoki vakilning vakolatini tasdiqlovchi boshqa hujjat ilova qilinishi kerak.

Boshqa shaxslarning huquqlarini himoya qilish maqsadida prokuror, davlat boshqaruvi organlari, tashkilotlar yoki ayrim fuqarolar tomonidan beriladigan arizada ushbu moddada sanab oʻtilgan maʼlumotlardan tashqari ariza kimning manfaatini koʻzlab berilgan boʻlsa, oʻsha shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi) hamda manzili koʻrsatilishi kerak.

Arizada daʼvogarni yoki uning vakilining, shuningdek boshqa tarafning telefonlari va fakslari raqamlari, elektron manzili koʻrsatilishi mumkin.

Arizada elektron manzili koʻrsatilganligi arizachining sud chaqiruv qogʻozlarini va boshqa xabarnomalarni, sud hal qiluv qarorlarining hamda ajrimlarining koʻchirma nusxalarini elektron hujjat tarzida olishga boʻlgan roziligidir.

190-modda. Arizaning va unga ilova qilingan hujjatlarning koʻchirma nusxalari

Ariza javobgarlarning soniga mutanosib miqdordagi koʻchirma nusxalari bilan birga sudga beriladi, bundan elektron hujjat tarzida yuboriladigan ariza mustasno.

Sudya ishning murakkabligi va xususiyatiga qarab, arizaga ilova qilingan hujjatlarning koʻchirma nusxalarini javobgarlarning soniga mutanosib miqdorda taqdim etish majburiyatini daʼvogarning zimmasiga yuklashi mumkin.

191-modda. Arizaga ilova qilinadigan hujjatlar

Arizaga quyidagilarni tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinadi:

1) arz qilinayotgan talablarga asos boʻlgan holatlarni;

2) javobgar bilan nizoni sudgacha hal qilish tartibiga rioya etilganligini, basharti bu qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa;

3) davlat boji va pochta xarajatlari belgilangan tartibda va miqdorda toʻlanganligini;

4) arizani imzolash vakolatini tasdiqlovchi hujjatni, agar ariza vakil tomonidan imzolangan boʻlsa.

192-modda. Arizani ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi masalani hal etish

Sudya arizani ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi, qabul qilishni rad etish yoki qaytarish yoxud sudga taalluqliligiga koʻra boshqa sudga oʻtkazish haqidagi masalani ariza sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻn kundan kechiktirmay yakka tartibda hal etadi. Arizani ish yuritishga qabul qilish, qabul qilishni rad etish yoki qaytarish yoxud arizani sudga taalluqliligiga koʻra boshqa sudga oʻtkazish toʻgʻrisida ajrim chiqariladi. Arizani ish yuritishga qabul qilishni rad etish yoki arizani qaytarish toʻgʻrisidagi ajrimning koʻchirma nusxasi ariza va unga ilova qilingan hujjatlar bilan birga, shuningdek arizani taalluqliligiga koʻra boshqa sudga oʻtkazish haqidagi ajrimning koʻchirma nusxasi arizachiga ajrim chiqarilgandan keyingi kundan kechiktirmay yuboriladi.

Iqtisodiy yoki maʼmuriy suddan ariza yoki ish materiallari sudga taalluqliligiga koʻra kelib tushganda sudya ariza ushbu Kodeksning 189 , 190 va 191-moddalarida koʻrsatilgan talablarga muvofiq emasligini aniqlagach, ariza sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻn kundan kechiktirmay daʼvogarni (arizachini) kamchiliklarni bartaraf etish zarurligi toʻgʻrisida xabardor qiladi va unga buning uchun oʻn kundan oshmaydigan muddat beradi.

193-modda. Arizani ish yuritishga qabul qilish va ish qoʻzgʻatish

Sudya ushbu Kodeksda nazarda tutilgan talablarga rioya etgan holda berilgan arizani ish yuritishga qabul qilishi va ish qoʻzgʻatishi shart.

Sudya ushbu Kodeksda nazarda tutilgan talablarni buzgan holda berilgan arizani, agar arizaga tegishli iltimosnomalar ilova qilingan, bunday iltimosnomalarni hal qilish qonun bilan sudyaning vakolatlariga berilgan hamda bu iltimosnomalar qanoatlantirilgan boʻlsa, ish yuritishga qabul qilishga va ish qoʻzgʻatishga haqli.

Sudyaning ushbu Kodeksda nazarda tutilgan talablarni buzgan holda berilgan arizani ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi iltimosnomani qanoatlantirish haqidagi xulosasi arizani ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda asoslantirilgan boʻlishi kerak.

194-modda. Arizani ish yuritishga qabul qilishni rad etish

Sud arizani ish yuritishga qabul qilishni quyidagi hollarda rad etadi, agar:

1) arz qilinayotgan talab fuqarolik ishlari boʻyicha sudga, iqtisodiy sudga yoki maʼmuriy sudga taalluqli boʻlmasa;

2) fuqarolik ishlari boʻyicha sudning, iqtisodiy sudning yoki maʼmuriy sudning yoxud chet davlat vakolatli sudining ayni bir taraflar oʻrtasidagi, ayni bir predmet toʻgʻrisidagi va ayni bir asoslar boʻyicha nizo yuzasidan qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori yoki daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishini qabul qilish toʻgʻrisidagi yoxud taraflarning kelishuv bitimini tasdiqlash haqidagi ajrimi mavjud boʻlsa;

3) fuqarolik ishlari boʻyicha sudning, hakamlik sudining ish yuritishida ayni bir taraflar oʻrtasidagi, ayni bir predmet toʻgʻrisidagi va ayni bir asoslar boʻyicha nizo yuzasidan ish mavjud boʻlsa;

4) ayni bir shaxslar oʻrtasidagi, ayni bir predmet toʻgʻrisidagi va ayni bir asoslar boʻyicha nizo yuzasidan hakamlik sudining qabul qilingan, qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori boʻlsa, bundan fuqarolik ishlar boʻyicha sud hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasini berishni rad etgan hollar mustasno;

5) ayni bir shaxslar oʻrtasidagi, ayni bir predmet toʻgʻrisidagi va ayni bir asoslar boʻyicha nizo yuzasidan hakamlik muhokamasini tugatish toʻgʻrisida chiqarilgan ajrim boʻlsa, bundan hakamlik sudida ushbu nizoni koʻrib chiqish vakolati mavjud emasligi sababli hakamlik muhokamasi tugatilganligi holati mustasno.

5 1 ) sudning ayni bir taraflar oʻrtasidagi, ayni bir predmet toʻgʻrisidagi va ayni bir asoslar boʻyicha nizo yuzasidan tuzilgan mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ajrimi mavjud boʻlsa;

Sudyaning ushbu moddada nazarda tutilgan asoslar boʻyicha arizani ish yuritishga qabul qilishni rad etishi sudga ikkinchi marta murojaat etishga toʻsqinlik qiladi.

Agar nizoni hal etish boshqa davlat organining vakolatiga taalluqli boʻlsa, ajrimda sudya arizachi qaysi organga murojaat qilishi lozimligini koʻrsatishi shart.

Arizani ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi sudning ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin. Ajrim bekor qilingan taqdirda, ariza sudga dastlabki murojaat qilingan kunda berilgan deb hisoblanadi.

195-modda. Arizani qaytarish

Sudya arizani va unga ilova qilingan hujjatlarni quyidagi hollarda qaytaradi, agar:

1) ariza muomalaga layoqatsiz shaxs tomonidan berilgan boʻlsa;

2) manfaatdor shaxs nomidan berilgan ariza ish yuritish vakolatiga ega boʻlmagan shaxs tomonidan berilgan boʻlsa;

3) ish mazkur sudning sudloviga tegishli boʻlmasa;

4) ariza ushbu Kodeksning 189-moddasida belgilangan talablarga rioya etilmagan holda berilgan boʻlsa;

4 1 ) daʼvogar (arizachi) sudyaning ushbu Kodeks 192-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan koʻrsatmasini belgilangan muddatda bajarmagan boʻlsa;

5) bitta arizada bir yoki bir nechta javobgarga nisbatan bir nechta talab birlashtirilgan boʻlsa, basharti bu talablar oʻzaro bogʻliq boʻlmasa;

6) ish yuritishga qabul qilish va ishni qoʻzgʻatish toʻgʻrisida ajrim chiqarilguniga qadar arizachidan arizani qaytarish haqida ariza kelib tushgan boʻlsa;

7) davlat boji va pochta xarajatlari belgilangan tartibda va miqdorda toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjat taqdim etilmagan boʻlsa, davlat bojini toʻlashni kechiktirish mumkinligi qonunda nazarda tutilgan hollarda esa bu haqda iltimosnoma mavjud boʻlmasa yoki iltimosnoma rad etilgan boʻlsa;

8) mol-mulkni (ashyoni) egasiz deb topish toʻgʻrisidagi ariza qonunda belgilangan muddatdan oldin yoki qonunda nazarda tutilgan mol-mulkni (ashyoni) aniqlash va hisobga olish tartibi buzib berilgan boʻlsa;

9) daʼvogar nizoni javobgar bilan mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish orqali hal qilish tartibiga rioya etilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etmagan boʻlsa, basharti bu mazkur toifadagi nizolar uchun qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa.

Arizani qaytarish toʻgʻrisidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin. Ajrim bekor qilingan taqdirda, ariza sudga dastlabki murojaat qilingan kunda berilgan deb hisoblanadi.

Arizaning qaytarilishi yoʻl qoʻyilgan kamchiliklar bartaraf etilganidan keyin sudga umumiy tartibda takroran murojaat qilishga toʻsqinlik qilmaydi.

196-modda. Bir nechta talabni birlashtirish

Daʼvogar bitta arizada oʻzaro bogʻliq boʻlgan bir nechta talabni birlashtirishga haqli.

197-modda. Sudyaning bir turdagi ishlarni birlashtirish huquqi

Sudya mazkur sudning ish yuritishida ayni bir taraflar ishtirok etayotgan bir turdagi bir nechta ish yoxud bir shaxsning turli javobgarlarga yoki bir nechta daʼvogarning ayni bitta javobgarga nisbatan arizalari boʻyicha bir nechta ish mavjudligini aniqlasa, bu ishlarni birgalikda koʻrish uchun bitta ish yuritishga birlashtirishga, agar bunday birlashtirish ishning oʻz vaqtida va toʻgʻri hal qilinishiga olib kelsa, haqli.

Ishlarni birlashtirish toʻgʻrisida ajrim chiqariladi.

Birlashtirilgan ishlarni koʻrish muddati keyinroq qoʻzgʻatilgan ish boʻyicha belgilanadi.

198-modda. Bir nechta talabni alohida ish yuritishga ajratish

Agar arizani koʻrayotgan sudya talablarni ajratib koʻrishni maqsadga muvofiq deb topsa, u birlashtirilgan talablardan birini yoki bir nechtasini alohida ish yuritishga ajratishga haqli.

Bir nechta daʼvogar tomonidan yoki bir nechta javobgarga nisbatan talablar taqdim etilgan taqdirda, arizani ish yuritishga qabul qilish va ishni qoʻzgʻatish toʻgʻrisida qaror qabul qilayotgan sudya, agar talablarni ajratib koʻrishni maqsadga muvofiq deb topsa, bir yoki bir nechta talabni alohida ish yuritishga ajratishga haqli.

Talablarning bir qismini alohida ish yuritishga ajratish masalasi boʻyicha ajrim chiqariladi.

Ajratilgan talab boʻyicha ish koʻrish muddati ajrim chiqarilgan kundan boshlab hisoblanadi.

199-modda. Qarshi daʼvo taqdim etish

Sud tomonidan ish boʻyicha hal qiluv qarori chiqarilguniga qadar javobgar dastlabki daʼvo bilan birgalikda koʻrib chiqish uchun daʼvogarga nisbatan qarshi daʼvo taqdim etishga haqli.

Qarshi daʼvo taqdim etish daʼvo taqdim etish toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar boʻyicha amalga oshiriladi.

200-modda. Qarshi daʼvoni qabul qilish shartlari

Sudya quyidagi hollarda qarshi daʼvoni qabul qilishi shart, agar:

1) qarshi daʼvo dastlabki daʼvoni qoplashga qaratilgan boʻlsa;

2) qarshi daʼvoning qanoatlantirilishi dastlabki daʼvoning qanoatlantirilishini butunlay yoki qisman istisno etsa;

3) qarshi va dastlabki daʼvo oʻrtasida oʻzaro bogʻlanish mavjud boʻlsa hamda ularni birgalikda koʻrish nizoning tezroq va toʻgʻri koʻrib chiqilishiga yordam bersa.

21-bob. Fuqarolik ishlarini sud muhokamasiga tayyorlash

201-modda. Ishlarni sud muhokamasiga tayyorlash vazifalari

Sudya arizani qabul qilish va ish qoʻzgʻatish toʻgʻrisida ajrim chiqarganidan soʻng ishni oʻz vaqtida va toʻgʻri koʻrib chiqish hamda hal qilish maqsadida uni sud muhokamasiga tayyorlaydi.

Ishni sud muhokamasiga tayyorlash vazifalari quyidagilardan iborat:

taraflarning huquqiy munosabatlarini va ishni koʻrishda amal qilinishi lozim boʻlgan qonunni aniqlash;

taraflarning talablari va eʼtirozlarini asoslovchi faktlarni, shuningdek nizoni toʻgʻri hal etish uchun ahamiyatga ega boʻlgan boshqa faktlarni aniqlash;

ishni hal qilish uchun zarur boʻlgan dalillar doirasini aniqlash va ularning oʻz vaqtida sud majlisiga taqdim etilishini taʼminlash;

ishda ishtirok etishi mumkin boʻlgan shaxslar tarkibi toʻgʻrisidagi masalani hal qilish;

taraflar, ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar tomonidan zarur boʻlgan dalillarni taqdim etilishi;

taraflarni yarashtirish.

202-modda. Ishni sud muhokamasiga tayyorlash muddatlari

Fuqarolik ishlarini sud muhokamasiga tayyorlash ariza qabul qilingan va fuqarolik ishi qoʻzgʻatilgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatdan kechiktirmay amalga oshirilishi kerak. Alohida hollarda, bu muddat oʻta murakkab ishlar boʻyicha sudyaning asoslantirilgan ajrimiga binoan yigirma kunga uzaytirilishi mumkin, bundan aliment undirish haqidagi, mayib boʻlganlik yoki sogʻliqqa boshqacha tarzda shikast yetkazilganligi, shuningdek boquvchisining vafot etganligi munosabati bilan yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash hamda mehnatga oid huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan talablar toʻgʻrisidagi ishlar mustasno.

203-modda. Ishni tayyorlash tartibida taraflarni soʻroq qilish

Zarur boʻlgan hollarda, ishni sud muhokamasiga tayyorlash tartibida sudya taraflarni soʻroq qilishi mumkin.

Bunda sudya:

1) daʼvogarni oʻzi arz qilingan talablarning mohiyati boʻyicha soʻroq qiladi, undan javobgar bildirishi mumkin boʻlgan eʼtirozlarni aniqlaydi va, agar bu zarur boʻlsa, daʼvogarga qoʻshimcha dalillar taqdim etishni taklif qiladi, shuningdek arz qilingan talablaridan voz kechish huquqini hamda voz kechishning huquqiy oqibatlarini tushuntiradi;

2) ishning holatlari boʻyicha javobgarni soʻroq qiladi, daʼvogarning talabiga qarshi uning qanday eʼtirozlari borligini va bu eʼtirozlar qanday dalillar bilan tasdiqlanishi mumkinligini aniqlaydi, shuningdek javobgarga daʼvogarning talablarini tan olish yoxud qarshi talablar qoʻzgʻatish huquqini tushuntiradi, alohida murakkab ishlar boʻyicha esa, javobgarga ish yuzasidan yozma tushuntirishlar taqdim etishni taklif qiladi. Javobgar sud majlisiga kelmagan taqdirda uning tomonidan yozma tushuntirishlar va dalillar taqdim etilmaganligi ishni ishdagi mavjud dalillar boʻyicha koʻrish uchun toʻsqinlik qilmaydi;

3) taraflardan kelishuv bitimi yoki mediativ kelishuv tuzish ehtimolini aniqlaydi va ularning huquqiy oqibatlarini tushuntiradi.

204-modda. Sudyaning ishni sud muhokamasiga tayyorlash boʻyicha harakatlari

Sudya ishni sud muhokamasiga tayyorlash tartibida quyidagi harakatlarni amalga oshiradi:

1) ishga uchinchi shaxslarning jalb etilishi yoki kirishishi toʻgʻrisidagi masalani hal qiladi va ishda ishtirok etishiga yoʻl qoʻyilgan, mustaqil talablar bilan arz qiluvchi uchinchi shaxslarni ushbu Kodeksning 203-moddasiga muvofiq soʻroq qiladi;

2) ishni koʻrishda vakillarning qatnashishi masalasini hal qiladi;

3) ishda prokurorning ishtirok etishi toʻgʻrisidagi va sud protsessida ishtirok etish uchun tegishli davlat boshqaruvi organini jalb etish haqidagi masalani hal qiladi;

4) sherik daʼvogarlarning, sherik javobgarlar va uchinchi shaxslarning ishga kirishishi toʻgʻrisidagi masalani hal qiladi, shuningdek ishga daxldor boʻlmagan javobgarni almashtirish haqidagi masalani hal qiladi;

5) guvohlarni sud majlisiga chaqirish toʻgʻrisidagi masalani hal qiladi;

6) tashkilotlardan yoki fuqarolardan ashyoviy, yozma va raqamli dalillarni talab qilib oladi yoki ishda ishtirok etuvchi shaxslarga sudga taqdim etish uchun bu dalillarni olishga doir soʻrovlar beradi;

7) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning fikrlarini inobatga olgan holda, ekspertiza tayinlash va mutaxassis jalb etish toʻgʻrisidagi masalani hal qiladi;

8) kechiktirib boʻlmaydigan hollarda, ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilgan holda, joyga chiqib koʻzdan kechirishni amalga oshiradi;

9) boshqa sudlarga sud topshiriqlari yuboradi;

10) ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ularning protsessual huquqlari va majburiyatlarini tushuntiradi;

11) bir turdagi ishlarni birlashtirish va bir nechta talabni alohida ish yuritishga ajratish toʻgʻrisidagi masalani hal qiladi;

12) daʼvoni va dalillarni taʼminlash masalasini hal qiladi;

13) taraflarni yarashtirish choralarini koʻradi;

14) sud majlisini videokonferensaloqa rejimida oʻtkazish toʻgʻrisidagi masalani hal qiladi va ishda ishtirok etuvchi shaxslarga bunday sud majlisida ishtirok etish huquqini tushuntiradi.

Sudya ishni sud muhokamasiga tayyorlash tartibida boshqa zarur protsessual harakatlarni ham amalga oshiradi.

Sudyaning ishni sud muhokamasiga tayyorlash boʻyicha harakatlari sudya tomonidan ishda ishtirok etuvchi shaxslarni chaqirmagan holda ajrim bilan rasmiylashtiriladi.

205-modda. Ishni sud muhokamasiga tayinlash

Sudya ish yetarli darajada tayyorlangan deb topgach, uni sud majlisida muhokama qilishga tayinlash toʻgʻrisida ajrim chiqaradi hamda taraflar va sud protsessining boshqa ishtirokchilarini ishni koʻrish vaqti va joyi haqida xabardor qilish yuzasidan choralar koʻradi.

206-modda. Sudya yordamchisining (katta yordamchisining) ishni sud muhokamasiga tayyorlash boʻyicha harakatlari

Sudyaning yordamchisi (katta yordamchisi) sudyaning topshirigʻiga binoan quyidagi harakatlarni amalga oshiradi:

1) sudyaga kelib tushgan arizalarni oʻrganadi va ularni koʻrish yuzasidan takliflar kiritadi, sud hujjatlari loyihalarini tayyorlaydi;

2) ishni sud muhokamasiga tayyorlash vazifalarini hal qilishda, shu jumladan ishda ishtirok etuvchi shaxslar doirasini aniqlashda va boshqa shaxslarni jalb qilish toʻgʻrisidagi masalani hal etishda ishtirok etadi;

3) sud protsessini tayyorlashni va oʻtkazishni tashkil etishda ishtirok etadi;

4) arizalar va murojaatlar, shuningdek koʻrilishi keyinga qoldirilgan yoki ish yuritish toʻxtatib turilgan ishlar oʻz vaqtida koʻrilishi taʼminlanishini tashkil etadi;

5) taraflar va protsessning boshqa ishtirokchilarini ishni koʻrish vaqti va joyi haqida xabardor qiladi.

Sudyaning yordamchisi (katta yordamchisi) sudyaning topshirigʻiga binoan boshqa harakatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

22-bob. Sud muhokamasi

207-modda. Fuqarolik ishlarini koʻrish va hal qilish muddatlari

Ishlar sud muhokamasiga tayyorlab boʻlingan kundan eʼtiboran bir oydan kechiktirmay sud tomonidan koʻriladi va hal qilinadi. Bu muddat oʻta murakkab ishlar boʻyicha sudyaning asoslantirilgan ajrimiga koʻra ikki oygacha uzaytirilishi mumkin, bundan ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatilgan ishlar mustasno.

Aliment undirish haqidagi, mayib boʻlganlik yoki sogʻliqqa boshqacha tarzda shikast yetkazilganligi, shuningdek boquvchisining vafot etganligi munosabati bilan yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi ishlar hamda mehnatga oid huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan talablar boʻyicha ishlar sud muhokamasiga tayyorlab boʻlingan kundan eʼtiboran yigirma kundan kechiktirmay birinchi instansiya sudi tomonidan koʻrilishi kerak.

Qarshi daʼvo berilgan ish boʻyicha ishni koʻrish va hal qilish muddatining oʻtishi asosiy daʼvo boʻyicha ish sud muhokamasiga tayyorlab boʻlingan kundan eʼtiboran hisoblanadi.

Asosiy ishdan ajratilgan ishni, shuningdek birgalikda koʻrish uchun bitta ish yuritishga birlashtirilgan ishlarni koʻrish va hal qilish muddatining oʻtishi ushbu Kodeksning 197 va 198-moddalariga muvofiq hisoblanadi.

Ushbu Kodeksda belgilangan tartibda sud ajrimi ustidan shikoyat qilingan (protest keltirilgan) taqdirda, ishni koʻrish va hal etish muddatining oʻtishi ish yuqori instansiya sudiga yuborilgan paytdan eʼtiboran to u birinchi instansiya sudining ish yurituviga kelib tushguniga qadar toʻxtatiladi.

208-modda. Sud majlisi

Ish muhokamasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarni albatta xabardor qilgan holda sudning ochiq majlisida oʻtadi.

Yopiq sud majlislari qonunda nazarda tutilgan hollarda ishda ishtirok etuvchi shaxslarning talabiga yoki sudning tashabbusiga koʻra oʻtkaziladi.

Ochiq sud majlislari videokonferensaloqa rejimida oʻtkazilishi mumkin. Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan sudning videokonferensaloqa rejimidagi majlisida bevosita ishtirok etish ogʻzaki shaklda oʻtkaziladigan sud majlisida ishtirok etishga tenglashtiriladi.

Sudning tashabbusiga koʻra yoki sud protsessi ishtirokchilarining iltimosnomasi bilan sud majlisining audio- yoki videoyozuvi olib borilishi mumkin.

Sud majlisini videokonferensaloqa rejimida oʻtkazish zarur boʻlgan taqdirda, shuningdek sud majlisida audio- yoki videoyozuvi vositalaridan foydalanilganda sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarni va sud protsessining boshqa ishtirokchilarini bu haqda ogohlantiradi.

Sud protsessi ishtirokchilari va sud majlisi zalida hozir boʻlganlar yozma qaydlar qilish huquqiga ega. Sud majlisini fototasvirga tushirish, audio- va videoyozuvini amalga oshirish, shuningdek ommaviy axborot vositalarida translyatsiya qilinishiga taraflarning roziligi va sud majlisida raislik qiluvchining ruxsati bilan yoʻl qoʻyiladi.

Ishni yopiq sud majlisida muhokama qilish toʻgʻrisida ajrim chiqarilganda yopiq sud majlisida ishtirok etayotgan shaxslar sud muhokamasi maʼlumotlarini hamda tafsilotlarini sudning ruxsatisiz oshkor qilmaslik toʻgʻrisida ogohlantirilib, ulardan tilxat olinadi. Tilxatda mazkur majburiyatni buzganlik uchun Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 239-moddasiga muvofiq javobgarlik haqidagi ogohlantirish ham aks ettiriladi.

209-modda. Videokonferensaloqa rejimidagi sud majlisida ishtirok etish

Sudlarda videokonferensaloqani amalga oshirishning texnik imkoniyati boʻlgan taqdirda, ishda ishtirok etuvchi shaxslar va odil sudlovni amalga oshirishga koʻmaklashuvchi shaxslar sudning videokonferensaloqa rejimidagi majlisida bu haqda oʻzlari iltimosnoma berganda yoki sudning tashabbusiga koʻra ishtirok etishi mumkin. Koʻrsatilgan shaxslarning videokonferensaloqa rejimidagi sud majlisida ishtirok etishi toʻgʻrisida sud ajrim chiqaradi, ajrimning koʻchirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga, odil sudlovni amalga oshirishga koʻmaklashayotgan shaxslarga va oʻz koʻmagida ushbu shaxslar bunday majlisda ishtirok etishi mumkin boʻlgan tegishli sudga yuboriladi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning videokonferensaloqa rejimidagi sud majlisida ishtirok etishini taʼminlash uchun koʻrsatilgan shaxslarning yashash joyi, joylashgan yeri yoki turgan joyi boʻyicha tegishli sudlarning videokonferensaloqa tizimlaridan yoxud ishni koʻrayotgan sudning mobil videokonferensaloqa tizimidan foydalaniladi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning videokonferensaloqa rejimidagi sud majlisida ishtirok etishini taʼminlayotgan sud ushbu shaxslarning kelgan-kelmaganligini tekshiradi va kelgan shaxslarning shaxsini aniqlaydi. Videokonferensaloqa rejimidagi sud majlisida mobil videokonferensaloqa tizimidan foydalangan holda ishtirok etayotgan shaxslarning shaxsi ishni koʻrayotgan sud tomonidan axborot texnologiyalaridan foydalangan holda aniqlanadi.

Videokonferensaloqa rejimidagi sud majlisida videokonferensaloqa tizimidan foydalangan holda ishtirok etayotgan guvohlarga, ekspertlarga, mutaxassislarga, tarjimonlarga oʻz huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi tushuntirilganligi, shuningdek guvohning qasamyodi audio- va videoyozuv orqali qayd etiladi va bu haqda sud majlisi bayonnomasida koʻrsatiladi.

210-modda. Sud majlisini ochish

Ishni muhokama qilish uchun tayinlangan vaqtda sudya majlis zaliga kiradi, sud majlisini ochadi va qaysi ish koʻrilishi lozimligini eʼlon qiladi.

211-modda. Sud majlisida raislik qiluvchi

Sud majlisida shu sudning raisi, uning oʻrinbosari yoki sudya raislik qiladi.

Sud majlisida raislik qiluvchi (bundan buyon matnda raislik qiluvchi deb yuritiladi) sud majlisini boshqarib, ishning barcha holatlari, taraflarning huquq va majburiyatlari toʻliq, har tomonlama va xolisona aniqlanishini, sud protsessining tarbiyaviy taʼsirini taʼminlaydi, koʻrilayotgan ishga aloqasi boʻlmagan hamma narsani sud muhokamasidan chetlatadi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslardan, guvohlardan, ekspertlardan, mutaxassislardan, tarjimonlardan birortasi raislik qiluvchining xatti-harakatlariga eʼtiroz bildirgan taqdirda, bu eʼtirozlar sud majlisining bayonnomasiga kiritiladi va masala sud tomonidan hal qilinadi.

Raislik qiluvchi sud majlisida tegishli tartibni taʼminlash uchun zarur choralar koʻradi.

212-modda. Sud majlisi zalidagi tartib

Sudyalar majlis zaliga kirib kelganida va undan chiqib ketayotganida zalda hozir boʻlganlarning barchasi oʻrnidan turadi.

Oʻn olti yoshga toʻlmagan fuqarolar, agar ular ishda ishtirok etuvchi shaxslar yoki guvohlar boʻlmasa, sud majlisi zaliga qoʻyilmaydi.

Sud jarayoni ishtirokchilari sudga “Hurmatli sud!” degan soʻzlar bilan murojaat qiladi. Ular sudga oʻz tushuntirishlari va koʻrsatuvlarini, savollarga javoblarini tik turib beradi. Bu qoidadan chetga chiqishga faqat raislik qiluvchining ruxsati bilan yoʻl qoʻyilishi mumkin.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar, guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar, tarjimonlar, shuningdek sud majlisi zalida hozir boʻlgan barcha fuqarolar sud majlisida belgilangan tartibga rioya etishi va raislik qiluvchining farmoyishlariga soʻzsiz boʻysunishi shart.

Alohida xonada (maslahatxonada) qabul qilingan sud hujjatini sud majlisi zalida hozir boʻlganlarning barchasi tik turib eshitadi.

213-modda. Sud protsessi ishtirokchilarining kelgan-kelmaganligini tekshirish

Sud majlisining kotibi mazkur ish boʻyicha chaqirilganlardan kimlar kelganligini, kelmaganlarga sudning chaqiruv qogʻozlari yoki boshqa xabarnomalar topshirilgan-topshirilmaganligini (yetkazib berilganligini) va ularning kelmaganligi sabablari toʻgʻrisida qanday maʼlumotlar borligini sudga maʼlum qiladi.

Sud kelganlarning shaxsini aniqlaydi, shuningdek mansabdor shaxslar va vakillarning vakolatini tekshiradi.

214-modda. Tarjimonga uning vazifalarini tushuntirish

Raislik qiluvchi tarjimonga uning vazifasi sud ishi yuritilayotgan tilni bilmaydigan shaxslarning tushuntirishlarini, koʻrsatuvlarini, arzlarini, tilni bilmaydigan shaxslarga esa tushuntirishlarning, koʻrsatuvlarning, arzlarning, oʻqib eshittiriladigan hujjatlarning mazmunini, shuningdek raislik qiluvchining farmoyishlarini, ish boʻyicha sudning hal qiluv qarori va ajrimini tarjima qilib berishdan iborat ekanligini tushuntiradi.

Raislik qiluvchi tarjimonni bila turib yolgʻon tarjima qilganlik uchun Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 238-moddasiga muvofiq javobgar boʻlishi toʻgʻrisida ogohlantiradi.

215-modda. Guvohlarni sud majlisi zalidan chiqarib yuborish

Guvohlarning kelgan-kelmaganligi tekshirilgach, ular sud majlisi zalidan chiqarib yuboriladi. Raislik qiluvchi sud tomonidan soʻroq qilingan guvohlar soʻroq qilinmagan guvohlar bilan muomalada boʻlmasligi uchun choralar koʻradi.

216-modda. Sud tarkibini eʼlon qilish va rad qilish huquqini tushuntirish

Raislik qiluvchi sudning tarkibini eʼlon qiladi, prokuror, ekspert, mutaxassis, tarjimon, sud majlisining kotibi sifatida kimlar ishtirok etayotganligini maʼlum qiladi va ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ularning rad qilish toʻgʻrisida ariza berish huquqini tushuntiradi.

217-modda. Ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ularning huquqlari va majburiyatlarini tushuntirish

Raislik qiluvchi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ularning protsessual huquqlari va majburiyatlarini tushuntiradi. Bu haqda sud majlisining bayonnomasida koʻrsatiladi.

218-modda. Ekspert hamda mutaxassisga ularning huquq va majburiyatlarini tushuntirish

Raislik qiluvchi ekspert hamda mutaxassisga ularning huquq va majburiyatlarini tushuntiradi, ekspertni bila turib yolgʻon xulosa berganlik uchun Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 238-moddasiga muvofiq javobgar boʻlishi toʻgʻrisida ogohlantiradi.

219-modda. Sudning ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosnomalarini hal qilishi

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning yangi dalillarni talab qilib olish toʻgʻrisidagi va ishni muhokama qilish bilan bogʻliq boshqa barcha masalalar boʻyicha iltimosnomalari ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning fikr-mulohazalari eshitilganidan keyin sudning ajrimi bilan hal qilinadi.

220-modda. Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning sud majlisiga kelmaganligi oqibatlari

Ishda ishtirok etuvchi shaxslardan birortasi sud majlisiga kelmagan taqdirda, ularga sudning chaqiruv qogʻozi yoki boshqa xabarnomalar topshirilganligi (yetkazib berilganligi) toʻgʻrisidagi maʼlumot mavjud boʻlmasa, sud ish muhokamasini keyinga qoldiradi.

Agar ishda ishtirok etuvchi shaxslar sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilingan boʻlib, sud uzrli deb topgan sabablarga koʻra kelmagan boʻlsa, sud ish muhokamasini keyinga qoldiradi.

Taraflar kelmaslik sabablari toʻgʻrisida sudni xabardor qilishi va bu sabablarning uzrliligiga dalillar taqdim etishi shart. Agar javobgarning kelmaganligi sabablari toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud boʻlmasa yoki sud kelmaganlik sabablarini uzrsiz deb topsa yoxud javobgar ish yuritilishini qasddan choʻzayotgan boʻlsa, sud ishni koʻrishga haqli.

Taraflar ishni oʻzining ishtirokisiz koʻrishni va oʻzlariga sud hal qiluv qarorining koʻchirma nusxasini yuborishni iltimos qilishga haqli. Agar ishning holatlari boʻyicha zarur boʻlsa, sud taraflarning sud majlisida ishtirok etishini shart deb topishi mumkin.

Sud muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida xabardor qilingan ishda ishtirok etuvchi shaxs vakilining kelmaganligi ishni koʻrib chiqishga toʻsqinlik qilmaydi.

Prokuror yoki advokatning uzrsiz sabablar bilan kelmaganligi toʻgʻrisida sud xususiy ajrim chiqaradi, bu haqda tegishincha yuqori turuvchi prokurorga yoki Oʻzbekiston Respublikasi Advokatlar palatasining hududiy boshqarmasi huzuridagi malaka komissiyasiga maʼlum qiladi.

221-modda. Taraflar sud majlisiga uzrsiz sabablarga koʻra kelmaganligining oqibatlari

Taraflar uzrsiz sabablarga koʻra sud majlisiga kelmagan taqdirda, agar ularning bittasidan ham ishni oʻzining ishtirokisiz muhokama qilish toʻgʻrisida ariza tushmagan boʻlsa, sud ish muhokamasini keyinga qoldiradi.

Taraflar ikkinchi chaqiruv boʻyicha uzrsiz sabablarga koʻra kelmasa, sud arizani koʻrmasdan qoldirishga haqli.

Faqat daʼvogar ikkinchi chaqiruv boʻyicha uzrsiz sabablarga koʻra kelmasa, sud javobgarning roziligi bilan arizani koʻrmasdan qoldirishga haqli.

222-modda. Guvoh, ekspert, mutaxassis, tarjimonning sud majlisiga kelmaganligi oqibatlari

Guvoh, ekspert, mutaxassis, tarjimon sud majlisiga kelmagan taqdirda, sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning ishni kelmagan guvoh, ekspert, mutaxassis, tarjimon yoʻqligida koʻrish mumkinligi toʻgʻrisidagi fikrlarini eshitadi va sud muhokamasini davom ettirish yoki ish muhokamasini keyinga qoldirish haqida ajrim chiqaradi. Agar chaqirilgan guvoh, ekspert, mutaxassis, tarjimon sud uzrsiz deb topgan sabablarga koʻra sud majlisiga kelmasa, ularga nisbatan ushbu Kodeksda nazarda tutilgan protsessual majburlov choralari qoʻllanilishi mumkin. Agar chaqirilgan guvoh ikkinchi chaqiruv boʻyicha sud majlisiga kelmasa, u sudning ajrimiga binoan majburiy tartibda keltirilishi mumkin.

223-modda. Ish muhokamasini keyinga qoldirish

Sud ish muhokamasini quyidagi hollarda keyinga qoldirishi mumkin:

1) tartib fuqarolar tomonidan ommaviy tarzda buzilganda;

2) raislik qiluvchi tomonidan ogohlantirilganidan soʻng prokuror yoki advokat uning farmoyishlariga boʻysunmaganida;

3) taraflar (uchinchi shaxslar) tomonidan sud majlisidagi tartib buzilganda;

4) oʻziga sud chaqiruv qogʻozi yoki boshqa xabarnomalar topshirilganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud boʻlmagan ishda ishtirok etuvchi shaxslardan biror-biri sud majlisiga kelmaganda;

5) tegishli tarzda xabardor qilingan ishda ishtirok etuvchi shaxslardan biror-biri sud tomonidan uzrli deb topilgan sabablarga koʻra sud majlisiga kelmaganda;

6) tegishli tarzda xabardor qilingan taraflar sud majlisiga uzrli sabablarsiz kelmaganda, agar ulardan birortasidan ham sud muhokamasi ularning ishtirokisiz oʻtkazilishi toʻgʻrisida ariza kelib tushmagan boʻlsa;

7) sud majlisiga guvoh, tarjimon, ekspert yoki mutaxassis kelmaganda, agar ularning ishtirokisiz ishni koʻrish imkoni boʻlmasa;

8) daʼvogar ishni javobgarning ishtirokisiz koʻrishga rozi boʻlmaganda;

9) qarshi daʼvo taqdim etilganda;

10) sud majlisi yuritishda texnik vositalaridan, shu jumladan videokonferensaloqa tizimidan foydalanilganda texnik nosozliklar kelib chiqqanda;

11) qoʻshimcha dalillar taqdim etish yoki talab qilib olish zarur boʻlganda;

12) ishda ishtirok etish uchun boshqa shaxslar jalb qilinganda yoki boshqa protsessual harakatlar amalga oshirilganda.

Sud ishni sud majlisida koʻrish imkoni boʻlmagan boshqa hollarda ham muhokamani keyinga qoldirishi mumkin.

Sud muhokamasi uni keyinga qoldirish uchun asos boʻlgan holatlarni bartaraf etish uchun zarur boʻlgan muddatga, sud muhokamasining ushbu Kodeksda nazarda tutilgan muddati doirasida keyinga qoldirilishi mumkin.

Sud ish muhokamasini keyinga qoldirganda, keyingi sud majlisining vaqtini belgilaydi, bu haqda hozir boʻlgan shaxslarga imzo qoʻydirgan holda eʼlon qiladi. Sudga kelmagan va sud protsessida ishtirok etish uchun yangidan jalb qilinadigan shaxslar keyingi sud majlisining vaqti toʻgʻrisida ushbu Kodeksning 16-bobida nazarda tutilgan tartibda xabardor qilinadi.

Keyinga qoldirilgan ishni koʻrish qolgan joyidan davom ettiriladi. Biroq, agar ish ushbu Kodeksning 39-moddasida sanab oʻtilgan yangi shaxslarni jalb qilish sababli keyinga qoldirilgan boʻlsa, ish muhokamasi boshidan boshlanadi.

224-modda. Ish muhokamasi keyinga qoldirilganida guvohlarni soʻroq qilish

Ish muhokamasi keyinga qoldirilgan taqdirda, agar sud majlisida ishda ishtirok etuvchi barcha shaxslar hozir boʻlsa va guvohlarning ikkinchi marta kelishi qiyin boʻlsa, sud kelgan guvohlarni soʻroq qilishi mumkin. Ushbu guvohlarni keyingi sud majlisiga takroran chaqirish faqat zarur hollardagina amalga oshiriladi.

225-modda. Ishni mazmunan koʻrishning boshlanishi

Ishni mazmunan koʻrish raislik qiluvchining ish toʻgʻrisidagi maʼruzasidan boshlanadi. Soʻngra raislik qiluvchi daʼvogardan oʻz talablarini quvvatlash-quvvatlamasligini, javobgardan daʼvogarning talablarini tan olish-olmasligini va taraflarning ishni kelishuv bitimi bilan tamomlashni istash-istamasligini soʻraydi.

226-modda. Daʼvogarning arz qilgan talablaridan voz kechishi, javobgarning daʼvogar talablarini tan olishi, taraflarning kelishuv bitimi yoki mediativ kelishuvi

Daʼvogarning arz qilgan talablaridan voz kechganligi, javobgarning daʼvogar talablarini tan olganligi yoki taraflarning kelishuv bitimi shartlari sud nomiga yoʻllangan, ishga qoʻshib qoʻyiladigan yozma arizalarida ifoda etilgan boʻlishi lozim boʻlib, bu haqda sud majlisi bayonnomasida koʻrsatiladi.

Mediativ kelishuv sudga alohida hujjat tarzida taqdim etiladi va ishga qoʻshib qoʻyiladi, bu haqda sud majlisining bayonnomasida koʻrsatiladi.

Daʼvogarning arz qilgan talablaridan voz kechganligini qabul qilishdan yoki taraflarning kelishuv bitimini tasdiqlashdan oldin sud daʼvogarga yoki taraflarga tegishli protsessual harakatlarni amalga oshirish oqibatlarini tushuntiradi.

Daʼvogarning arz qilgan talablaridan voz kechganligini qabul qilish toʻgʻrisida yoki taraflarning kelishuv bitimini tasdiqlash haqida sud ajrim chiqaradi, bir vaqtning oʻzida ushbu ajrim bilan ish yuritishni tugatadi.

Arz qilingan talablar javobgar tomonidan tan olingan va bu sud tomonidan qabul qilingan taqdirda, ularni qanoatlantirish toʻgʻrisida hal qiluv qarori chiqariladi.

Sud tomonidan javobgarning arz qilingan talablarni tan olishi qabul qilinmagan yoki taraflarning kelishuv bitimini tasdiqlash rad qilingan taqdirda, sud bu haqda ajrim chiqaradi va ishni mazmunan koʻradi.

227-modda. Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlari

Ish toʻgʻrisida maʼruza qilinganidan soʻng sud daʼvogar va uning tarafida ishtirok etayotgan uchinchi shaxsning, javobgar va uning tarafida ishtirok etayotgan uchinchi shaxsning, shuningdek ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning tushuntirishlarini eshitadi.

Boshqa shaxslarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida ariza bergan prokuror, shuningdek boshqa shaxslar arz qilgan talablari boʻyicha tushuntirishlar berish yoki ularni asoslash uchun birinchi boʻlib soʻzga chiqadi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar bir-biriga savollar berishga haqli.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning yozma tushuntirishlari va ushbu Kodeksning 76 , 83 , 103 va 104-moddalarida nazarda tutilgan tartibda sud tomonidan olingan tushuntirishlar oʻqib eshittiriladi.

228-modda. Dalillarni tekshirish tartibini belgilash

Sud taraflarning va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning tushuntirishlarini eshitib, guvohlarni, ekspertlarni, mutaxassislarni soʻroq qilish hamda boshqa dalillarni tekshirish tartibini belgilaydi.

229-modda. Guvohni soʻroq qilish tartibi

Har bir guvoh alohida soʻroq qilinadi.

Soʻroq qilinmagan guvohlar ishni muhokama qilish vaqtida sud majlisi zalida boʻlishi mumkin emas.

Raislik qiluvchi guvohni soʻroq qilishdan oldin uning shaxsini, yoshini, mashgʻuloti turini, ushbu ishga aloqasini hamda taraflar va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar bilan oʻzaro munosabatlarini aniqlaydi, shuningdek uni bila turib yolgʻon koʻrsatuv berganlik uchun Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 238-moddasiga muvofiq javobgar boʻlishi toʻgʻrisida ogohlantiradi. Shundan keyin raislik qiluvchi guvohga: “Ish yuzasidan oʻzimga maʼlum boʻlgan barcha maʼlumotlarni sudga aytib berishga qasamyod qilaman. Faqat haqiqatni, barcha haqiqatni gapirib beraman, haqiqatdan oʻzga narsani gapirmayman” deb oshkora qasamyod qilishni taklif etadi.

Guvohdan unga oʻz huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi tushuntirilganligi toʻgʻrisida tilxat olinadi. Qasamyodning matni va tilxat sud majlisi bayonnomasiga qoʻshib qoʻyiladi.

Raislik qiluvchi guvohga ish boʻyicha shaxsan oʻzi bilgan barcha maʼlumotlarni sudga aytib berishni taklif qiladi. Shundan soʻng guvohga savollar berilishi mumkin.

Guvoh kimning arizasi boʻyicha chaqirilgan boʻlsa, shu shaxs va uning vakili birinchi boʻlib, keyin esa ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar guvohga savollar beradi. Sudning tashabbusi bilan chaqirilgan guvohga savollarni birinchi boʻlib daʼvogar beradi.

Sudya (sudyalar) guvohga u soʻroq qilinayotganida istalgan vaqtda savol berishga haqlidir.

Soʻroq qilingan guvohlar ishning muhokamasi tamom boʻlguniga qadar sud majlisi zalida qolishi kerak. Sud soʻroq qilingan guvohlar ishning muhokamasi tamom boʻlmasidan oldin sud majlisi zalidan chiqib ketishiga taraflarning roziligi bilan ruxsat berishi mumkin.

Zarur boʻlgan taqdirda sud guvohni oʻsha majlisning oʻzida yoki kelgusi majlisda takroran soʻroq qilishi, shuningdek guvohlarning koʻrsatuvlaridagi ziddiyatlarni aniqlash uchun ularni yuzlashtirishi mumkin.

230-modda. Guvohning yozma xotiralardan foydalanish huquqi

Guvoh koʻrsatuv berishda uning koʻrsatuvlari biror-bir hisoblar yoki xotirada saqlab qolish qiyin boshqa maʼlumotlar bilan bogʻliq boʻlgan hollarda yozma xotiralardan foydalanishi mumkin. Bu yozma xotiralar sudga va ishda ishtirok etuvchi shaxslarga koʻrsatiladi hamda sudning ajrimi bilan ishga qoʻshib qoʻyilishi mumkin.

231-modda. Oʻn olti yoshga toʻlmagan guvohni soʻroq qilish tartibi

Raislik qiluvchi oʻn olti yoshga toʻlmagan guvohlarga ish boʻyicha oʻzlari bilgan barcha maʼlumotlarni roʻy-rost aytib berishi shart ekanligini tushuntiradi, biroq ular bila turib yolgʻon koʻrsatuv berganlik uchun jinoiy javobgarlik toʻgʻrisida ogohlantirilmaydi.

Oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan guvohlarni soʻroq qilishda, sud lozim topgan taqdirda esa oʻn toʻrt yoshdan oʻn olti yoshgacha boʻlgan guvohlarni soʻroq qilishda ham mutaxassis (pedagog) va, zarur boʻlgan taqdirda, ularning ota-onalari, ularni farzandlikka olganlar, ularning vasiylari va homiylari chaqiriladi. Mazkur shaxslar raislik qiluvchining ruxsati bilan guvohga savollar berishi mumkin.

Alohida hollarda, oʻn olti yoshga toʻlmagan guvohni soʻroq qilish vaqtiga ishda ishtirok etuvchi u yoki bu shaxs sudning ajrimi bilan sud majlisi zalidan chiqarib yuborilishi mumkin. Bu shaxs majlis zaliga qaytib kirganidan keyin unga voyaga yetmagan guvohning koʻrsatuvlari oʻqib eshittirilishi va guvohga savollar berish imkoniyati taqdim etilishi kerak.

Oʻn olti yoshga toʻlmagan guvoh soʻroq qilib boʻlingach, sud majlisi zalidan chiqarib yuboriladi, bundan sud bu guvohning majlis zalida boʻlishini zarur deb topgan hollar mustasno.

232-modda. Guvohlarning koʻrsatuvlarini oʻqib eshittirish

Sud tomonidan ushbu Kodeksning 76 , 83 , 103 va 104-moddalarida nazarda tutilgan tartibda guvohlardan olingan koʻrsatuvlar sud majlisida oʻqib eshittiriladi.

233-modda. Yozma dalillarni tekshirish

Yozma dalillar yoki ushbu Kodeksning 76 , 83 , 103 va 104-moddalarida nazarda tutilgan tartibda tuzilgan ularni koʻzdan kechirish bayonnomalari sud majlisida oʻqib eshittiriladi va ishda ishtirok etuvchi shaxslarga, zarur hollarda esa, ekspertlar, mutaxassislar hamda guvohlarga tanishish uchun taqdim etiladi. Shundan soʻng ishda ishtirok etuvchi shaxslar ushbu dalillar yuzasidan tushuntirishlar berishi mumkin.

233 1 -modda. Raqamli dalillarni tekshirish

Raqamli dalillar yoki ushbu Kodeksning 76, 83, 103 va 104-moddalarida nazarda tutilgan tartibda tuzilgan ularni koʻzdan kechirish bayonnomalari sud majlisida namoyish etiladi yoki oʻqib eshittiriladi va ishda ishtirok etuvchi shaxslarga, zarur boʻlgan hollarda esa ekspertlarga, mutaxassislarga xamda guvohlarga tanishish uchun taqdim etiladi. Shundan keyin ishda ishtirok etuvchi shaxslar ushbu dalillar yuzasidan tushuntirishlar berishi mumkin.

234-modda. Fuqarolarning shaxsiy yozishmalarini, telegraf xabarlari va boshqa xabarlarni oʻqib eshittirish

Fuqarolarning yozishmalari, telegraf xabarlari va boshqa xabarlar sir saqlash maqsadida ularning shaxsiy yozishmalari, telegraf xabarlari va boshqa xabarlari shu yozishma, telegraf xabarlari va boshqa xabarlarni oʻzaro almashgan shaxslarning roziligi bilan ochiq sud majlisida oʻqib eshittirilishi mumkin. Aks holda bunday yozishma, telegraf xabarlari va boshqa xabarlar yopiq sud majlisida oʻqib eshittiriladi hamda tekshiriladi.

235-modda. Hujjatning qalbakiligi toʻgʻrisida arz qilish

Ishda mavjud boʻlgan hujjat qalbaki ekanligi toʻgʻrisida arz qilingan taqdirda, bu hujjatni taqdim etgan shaxs uni dalillar qatoridan chiqarishni va ishni boshqa dalillar asosida hal qilishni suddan iltimos qilishi mumkin.

Agar hujjatni taqdim etgan shaxs bunday arz bilan murojaat qilmasa yoki hujjat sudning oʻz tashabbusi bilan talab qilib olingan boʻlsa, hujjatning qalbakiligi toʻgʻrisida arz qilgan shaxs oʻz daʼvosini isbotlashi shart.

236-modda. Hujjatning qalbakiligi toʻgʻrisidagi arizani tekshirish

Hujjatning qalbakiligi toʻgʻrisidagi arizani tekshirish uchun sud ekspertiza tayinlashi yoki boshqa dalillar talab qilishi mumkin.

Agar sud hujjat qalbaki degan xulosaga kelsa, uni dalillar qatoridan chiqaradi. Zarur hollarda, sud materiallarni prokurorga yuboradi.

237-modda. Ashyoviy dalillarni tekshirish

Ashyoviy dalillar sud tomonidan koʻzdan kechiriladi va ishda ishtirok etuvchi shaxslarga, zarur hollarda esa ekspertlar, mutaxassislar va guvohlarga ham taqdim etiladi.

Oʻziga ashyoviy dalillar taqdim etilgan shaxslar koʻzdan kechirish bilan bogʻliq boʻlgan u yoki bu holatlarga sudning eʼtiborini qaratishi mumkin. Bunday arzlar sud majlisi bayonnomasiga kiritiladi.

Ushbu Kodeksning 76 , 93 , 103 , 104 va 239-moddalarida nazarda tutilgan tartibda tuzilgan ashyoviy dalillarni koʻzdan kechirish bayonnomalari sud majlisida oʻqib eshittiriladi, shundan keyin ishda ishtirok etuvchi shaxslar oʻz tushuntirishlarini berishi mumkin.

238-modda. Audio yoki videoyozuvni qayta namoyish qilish va ularni tekshirish

Xususiy tusga ega boʻlgan audio- yoki videoyozuvni qayta namoyish qilish, shuningdek ularni tekshirish chogʻida ushbu moddaning qoidalari qoʻllaniladi.

Audio- yoki videoyozuvni qayta namoyish qilish sud majlisi zalida yoki shu maqsad uchun maxsus jihozlangan boshqa xonada, sud majlisi bayonnomasida dalillarning qayta namoyish qilish manbalari belgilari va qayta namoyish qilish vaqti koʻrsatilgan holda amalga oshiriladi. Shundan keyin sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning, ular vakillarining tushuntirishlarini eshitadi.

Zarur boʻlgan hollarda, audio yoki videoyozuvni qayta namoyish qilish toʻliq yoki qisman takrorlanishi mumkin.

Audio- yoki videoyozuvdagi mavjud maʼlumotlarni aniqlash maqsadida sud tomonidan mutaxassis jalb etilishi, shuningdek ekspertiza tayinlanishi mumkin.

239-modda. Dalillarni joyida koʻzdan kechirish

Sudga olib kelish mumkin boʻlmagan ashyoviy, yozma va raqamli dalillar turgan joyida koʻzdan kechiriladi va tekshiriladi. Koʻzdan kechirishni joyida oʻtkazish toʻgʻrisida sud ajrim chiqaradi.

Dalillarni joyida koʻzdan kechirish sudning butun tarkibi tomonidan ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilgan, zarur hollarda esa ekspertlar, mutaxassislar va guvohlarni chaqirgan holda amalga oshiriladi.

Raislik qiluvchi koʻzdan kechirish joyiga yetib borgach, sud muhokamasi davom ettirilishi toʻgʻrisida eʼlon qiladi, sud muhokamasi ushbu Kodeksda belgilangan qoidalar boʻyicha olib boriladi. Koʻzdan kechirish natijalari sud majlisi bayonnomasiga kiritiladi. Bayonnomaga koʻzdan kechirish paytida tuzilgan yoki tekshirilgan barcha rejalar, chizmalar, suratlar, hisob-kitoblar, hujjatlarning koʻzdan kechirish vaqtida olingan koʻchirma nusxalari, ashyoviy, yozma va raqamli dalillarning videoyozuvlari, fotosuratlari, shuningdek ekspert xulosasi va mutaxassis maslahati ilova qilinishi mumkin.

240-modda. Ekspertni soʻroq qilish

Ekspertning xulosasi sud majlisida oʻqib eshittiriladi, shundan keyin xulosani tushuntirish va toʻldirish maqsadida ekspertga savollar berilishi mumkin.

Ekspertiza kimning arizasi boʻyicha tayinlangan boʻlsa, oʻsha shaxs va uning vakili birinchi boʻlib, keyin esa ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar savollar beradi.

Sudning tashabbusi bilan tayinlangan ekspertga birinchi boʻlib daʼvogar savollar beradi.

Sudya (sudyalar) ekspert soʻroq qilinayotganida unga istalgan vaqtda savollar berishga haqli.

241-modda. Mutaxassisni soʻroq qilish

Mutaxassis tomonidan berilgan maslahatni (tushuntirishni) oydinlashtirish va toʻldirish maqsadida sud majlisida unga savollar beriladi.

Mutaxassis kimning arizasi boʻyicha chaqirilgan boʻlsa, oʻsha shaxs va uning vakili birinchi boʻlib, keyin esa ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar savollar beradi.

Sudning tashabbusi bilan chaqirilgan mutaxassisga birinchi boʻlib daʼvogar savollar beradi.

Sudya (sudyalar) mutaxassis soʻroq qilinayotganida unga istalgan vaqtda savollar berishga haqli.

242-modda. Davlat boshqaruvi organlarining xulosalari

Sud tomonidan sud protsessida ishtirok etish uchun jalb qilingan yoki oʻz tashabbusi bilan protsessga kirishgan davlat boshqaruvi organlarining xulosalari sud majlisida oʻqib eshittiriladi, shundan keyin xulosalarni oydinlashtirish va toʻldirish maqsadida sud, ishda ishtirok etuvchi shaxslar mazkur organlarning vakillariga savollar berishi mumkin.

243-modda. Ishni mazmunan muhokama qilishni tamomlash

Ish boʻyicha toʻplangan barcha dalillar tekshirib boʻlinganidan keyin raislik qiluvchi ishda ishtirok etuvchi shaxslardan ularda ish materiallarini biror narsa bilan toʻldirish istagi bor-yoʻqligini soʻraydi. Bunday arzlar boʻlmagan taqdirda, raislik qiluvchi ishni mazmunan muhokama qilish tamom boʻlganligini eʼlon qiladi va sud sudning muzokaralarini eshitishga oʻtadi.

244-modda. Sud muzokaralari

Sud muzokaralari ishda ishtirok etuvchi shaxslarning nutqlaridan iborat boʻladi.

Sud muzokaralari ishtirokchilari oʻz chiqishlarida sud tomonidan aniqlamagan holatlarga, shuningdek sud majlisida tekshirilmagan dalillarga asoslanishga haqli emas.

Dastlab daʼvogar va uning vakili, keyin javobgar hamda uning vakili soʻzga chiqadi. Boshlangan sud protsessida nizo predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qilgan uchinchi shaxs va uning vakili taraflardan keyin soʻzga chiqadi. Nizo predmetiga nisbatan mustaqil talablar bildirmagan uchinchi shaxs va uning vakili uchinchi shaxs ishda qaysi daʼvogarning yoki javobgarning tarafida ishtirok etayotgan boʻlsa, shu daʼvogardan yoxud javobgardan keyin soʻzga chiqadi.

Boshqa shaxslarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida sudga murojaat etgan prokuror, shuningdek davlat boshqaruvi organlarining, tashkilotlarning vakillari yoki ayrim fuqarolar sud muzokaralarida birinchi boʻlib soʻzga chiqadi.

Sud tomonidan sud protsessida ishtirok qilishga jalb etilgan yoki protsessga oʻz tashabbusi bilan kirishgan davlat boshqaruvi organlarining vakillari sud muzokaralarida taraflar va uchinchi shaxslardan keyin soʻzga chiqadi.

Sud muzokaralari ishtirokchilari bir-birlariga luqma tashlashi mumkin. Oxirgi luqma huquqi doimo javobgar va uning vakiliga tegishli boʻladi.

245-modda. Prokuror fikri

Ishda ishtirok etuvchi prokuror sud muzokaralaridan keyin nizoning mohiyati boʻyicha oʻz fikrini bayon etadi, bundan prokurorning boshqa shaxslarning huquqlarini, erkinliklarini va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida bergan arizasi boʻyicha qoʻzgʻatilgan ishlar mustasno.

246-modda. Ishni mazmunan muhokama qilishni tiklash

Sud muzokaralarini eshitgach, sud ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan yangi holatlarni aniqlash yoki yangi dalillarni tekshirishni zarur deb topsa, u ishni mazmunan muhokama qilishni tiklash toʻgʻrisida ajrim chiqaradi. Ishni mazmunan muhokama qilish tamom boʻlganidan keyin sud muzokaralari umumiy tartibda oʻtkaziladi.

247-modda. Hal qiluv qarorini qabul qilish uchun sudning alohida xonaga (maslahatxonaga) kirishi

Sud muzokaralarini eshitganidan keyin sud hal qiluv qarorini qabul qilish uchun alohida xonaga (maslahatxonaga) chiqib ketadi, bu haqda raislik qiluvchi sud majlisi zalida hozir boʻlganlarga eʼlon qiladi.

248-modda. Sudning hal qiluv qarorini oʻqib eshittirish

Sud hal qiluv qarori imzolanganidan keyin sud majlisi zaliga qaytib kiradi, bu yerda sudning hal qiluv qarorini raislik qiluvchi oʻqib eshittiradi. Raislik qiluvchi sud majlisining bayonnomasi bilan tanishish va hal qiluv qarori ustidan shikoyat qilish tartibi va muddatini tushuntiradi hamda ushbu ish boʻyicha sud majlisini yopiq deb eʼlon qiladi.

23-bob. Sudning hal qiluv qarori

249-modda. Hal qiluv qarorini qabul qilish

Sud ishni mazmunan koʻrib chiqish natijalari boʻyicha hal qiluv qarorini qabul qiladi.

Sud hal qiluv qarorini Oʻzbekiston Respublikasi nomidan qabul qiladi.

Sudning hal qiluv qarori qonuniy, asoslantirilgan va adolatli boʻlishi kerak. U faqat sud majlisida tekshirilgan dalillarga asoslangan boʻlishi kerak.

Sudning hal qiluv qarori ishning sud muhokamasi tugaganidan keyin darhol qabul qilinadi.

Alohida hollarda, oʻta murakkab ishlar yuzasidan asoslantirilgan hal qiluv qarorini tayyorlash koʻpi bilan besh kunga kechiktirilishi mumkin, ammo hal qiluv qarorining xulosa qismini sud ishning muhokamasi tugallangan majlisning oʻzidayoq eʼlon qilishi kerak. Ayni vaqtda sud ishda ishtirok etuvchi shaxslar asoslantirilgan hal qiluv qarori bilan qachon tanishib chiqishi mumkinligini eʼlon qiladi. Hal qiluv qarorining eʼlon qilingan xulosa qismi sudya tomonidan imzolanadi va ishga qoʻshib qoʻyiladi.

250-modda. Hal qiluv qarori qabul qilinishining sir tutilishi

Hal qiluv qarori sudya tomonidan alohida xonada (maslahatxonada) qabul qilinadi. Hal qiluv qarorini qabul qilish vaqtida boshqa shaxslarning hozir boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

251-modda. Hal qiluv qarorini qabul qilishda yechiladigan masalalar

Sud hal qiluv qarorini qabul qilayotganida dalillarga baho beradi, ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan qanday holatlar aniqlanganligini va qandaylari aniqlanmaganligini, bu ish boʻyicha qanday qonun yoki boshqa qonunchilik hujjati qoʻllanilishi kerakligini hamda arz qilingan talab qanoatlantirilishi lozimligini yoki lozim emasligini aniqlaydi.

Sud, shuningdek sud xarajatlarini ham taqsimlaydi, hal qiluv qarorini ijro etish muddati va tartibini belgilaydi, boshqa qoʻshimcha masalalarni hal qiladi.

Agar ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan yangi holatlarni aniqlash yoki yangi dalillarni tekshirish zarur boʻlib qolsa, sud hal qiluv qarorini qabul qilmasdan, sud muhokamasini tiklaydi, bu haqda ajrim chiqaradi. Bunday holda sud muhokamasi faqat qoʻshimcha tekshirish ehtiyoji boʻlgan holatlar doirasida olib boriladi.

252-modda. Hal qiluv qarorini bayon qilish

Sudning hal qiluv qarori ishni koʻrib chiqqan sudning majlisida raislik qiluvchi tomonidan yozma shaklda bayon etiladi va u tomonidan imzolanadi.

Sudning hal qiluv qarori bir nusxada tuziladi va ish materiallariga qoʻshib qoʻyiladi.

253-modda. Hal qiluv qarorining mazmuni

Sudning hal qiluv qarori kirish, bayon, asoslantiruvchi va xulosa qismlaridan iborat boʻladi.

Hal qiluv qarorining kirish qismida ish raqami, hal qiluv qarori qabul qilingan vaqt va joy, hal qiluv qarorini qabul qilgan sudning nomi, sudyaning familiyasi, ismi va otasining ismi, sud majlisining kotibi, taraflar, ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar koʻrsatiladi.

Hal qiluv qarorining bayon qismi oʻzida daʼvogarning talabi, javobgarning eʼtirozlari va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning tushuntirishlarini aks ettirishi kerak.

Hal qiluv qarorining asoslantiruvchi qismida ishning sud tomonidan aniqlangan holatlari, sudning ish holatlari toʻgʻrisidagi xulosalari asoslangan dalillar, sudning u yoki bu dalillarni rad qilganligi haqidagi xulosalari, sud amal qilgan moddiy va protsessual huquq normalari koʻrsatilishi kerak. Arz qilingan talab javobgar tomonidan tan olingan taqdirda, asoslantiruvchi qismda faqat arz qilingan talabning tan olinganligi va uning sud tomonidan qabul qilinganligi koʻrsatilishi mumkin.

Hal qiluv qarorining xulosa qismida sudning arz qilingan talablardan har birini toʻliq yoki qisman qanoatlantirish toʻgʻrisidagi yoxud qanoatlantirishni rad etish haqidagi xulosasi boʻlishi, sud xarajatlarini taqsimlash, hal qiluv qarori ustidan shikoyat qilish muddati va tartibi koʻrsatilishi kerak.

254-modda. Sudning arz qilingan talablar doirasidan chetga chiqish huquqi

Sud ishni daʼvogar tomonidan arz qilingan talablar doirasida hal qiladi. Biroq, agar sud daʼvogarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish uchun zarur deb topsa, shuningdek qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda daʼvogar tomonidan bildirilgan talablar doirasidan chetga chiqishi mumkin.

255-modda. Hal qiluv qarorini ijro etish tartibi va muddatini belgilash, hal qiluv qarorining ijrosini taʼminlash

Sud hal qiluv qarorini ijro etishning muayyan tartibi va muddatini belgilagan yoki hal qiluv qarori darhol ijro etilishini zarur deb topgan yoxud uning ijrosini taʼminlashga doir choralar koʻrgan hollarda, bu haqda hal qiluv qarorida koʻrsatiladi.

256-modda. Bir nechta daʼvogarga yoki bir nechta javobgarga nisbatan qabul qilingan hal qiluv qarori

Bir nechta daʼvogarning talablari qanoatlantirilganda hal qiluv qarorining xulosa qismida sud ularning har biriga nisbatan uning qaysi qismi tegishliligini koʻrsatadi.

Bir nechta javobgarga nisbatan talablar qanoatlantirilganda sud hal qiluv qarorining xulosa qismida javobgarlar zimmasiga ulushli yoki solidar javobgarlik yuklatilganligini koʻrsatadi.

257-modda. Pul mablagʻlarini undirish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori

Sud pul mablagʻlarini undirish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarorida undirilishi lozim boʻlgan pul summalarini undirish davrini, asosiy qarzning, zararlarning, neustoykaning hamda foizlarning umumiy miqdorini alohida-alohida aniqlagan holda koʻrsatadi.

Tashkilotlardan pul mablagʻlari undirilgan taqdirda hal qiluv qarorida undiriladigan mablagʻlarning xususiyati, shuningdek undirib beriladigan summa javobgarning bankdagi qaysi hisobvaragʻidan hisobdan chiqarilishi kerakligi koʻrsatiladi.

Sud dastlabki va qarshi daʼvolarni toʻliq yoki qisman qanoatlantirgan taqdirda hal qiluv qarorida oʻzaro hisobga olish natijasida undirilishi lozim boʻlgan summani koʻrsatadi.

258-modda. Mol-mulkni yoki uning qiymatini undirib berish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori

Sud mol-mulkni natura tarzida undirib bergan taqdirda hal qiluv qarorida daʼvogarga topshirilishi lozim boʻlgan mol-mulkning nomini, turgan joyini, agar hal qiluv qarorini ijro etish vaqtida undirib berilgan mol-mulk naqd boʻlmasa, uning javobgardan undirilishi lozim boʻlgan qiymatini koʻrsatadi.

259-modda. Javobgar zimmasiga muayyan harakatlarni amalga oshirish majburiyatini yuklatadigan hal qiluv qarori

Sud javobgar zimmasiga mol-mulkni yoki pul summalarini olib berish bilan bogʻliq boʻlmagan muayyan harakatlarni bajarish majburiyatini yuklatishni nazarda tutuvchi hal qiluv qarorini qabul qilish chogʻida, qarorning oʻzida, agar javobgar hal qiluv qarorini belgilangan muddat ichida bajarmasa, daʼvogar shu harakatlarni javobgarning hisobidan amalga oshirishga va zarur xarajatlarni keyinchalik javobgardan undirib olishga haqli ekanligini koʻrsatishi mumkin. Agar mazkur harakatlar faqat javobgar tomonidan amalga oshirilishi mumkin boʻlsa, sud hal qiluv qarorida uni ijro etish kerak boʻlgan muddatni belgilab qoʻyadi.

261-modda. Hal qiluv qarori yozuvidagi xatolarni va aniq koʻrinib turgan arifmetik xatolarni tuzatish

Sud hal qiluv qarori yozuvida yoʻl qoʻyilgan xatolarni yoki ochiq koʻrinib turgan arifmetik xatolarni oʻz tashabbusi yoki ishda ishtirok etuvchi shaxslarning arizasiga koʻra tuzatishi mumkin.

Hal qiluv qarori yozuvida yoʻl qoʻyilgan xatolarni yoki ochiq koʻrinib turgan arifmetik xatolarni tuzatish haqidagi ariza u topshirilgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatda koʻrib chiqiladi.

Hal qiluv qarori yozuvidagi xatolarni yoki ochiq koʻrinib turgan arifmetik xatolarni tuzatish toʻgʻrisidagi masala ishda ishtirok etuvchi shaxslar xabardor qilingan holda sud majlisida hal etiladi. Biroq, bu shaxslarning kelmaganligi tuzatishlarni kiritish toʻgʻrisidagi masalani koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Hal qiluv qaroriga tuzatishlar kiritish yoxud tuzatishlar kiritishni rad qilish toʻgʻrisida ajrim chiqariladi.

Hal qiluv qaroriga tuzatishlar kiritish toʻgʻrisidagi sudning ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

262-modda. Qoʻshimcha hal qiluv qarori

Ish boʻyicha hal qiluv qarorini qabul qilgan sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning arizasiga koʻra yoki oʻz tashabbusi bilan quyidagi hollarda qoʻshimcha hal qiluv qarori chiqarishi mumkin, agar:

1) huquq toʻgʻrisidagi masalani hal qilib, undiriladigan summaning miqdorini, olib berilishi kerak boʻlgan mol-mulkni yoki javobgar amalga oshirishi shart boʻlgan harakatlarni koʻrsatmagan boʻlsa;

2) arz qilingan talablarning birortasi boʻyicha ishda ishtirok etuvchi shaxslar dalillar taqdim etgan va tushuntirishlar bergan boʻlsalarda, biroq bu xususda hal qiluv qarori qabul qilinmagan boʻlsa;

3) hal qiluv qarorida sud xarajatlarini taqsimlash koʻrsatilmagan boʻlsa.

Qoʻshimcha hal qiluv qarorini chiqarish toʻgʻrisidagi masala hal qiluv qarori chiqarilgan kundan eʼtiboran oʻn kundan kechiktirmay qoʻzgʻatilishi mumkin.

Qoʻshimcha hal qiluv qarorini qabul qilish toʻgʻrisidagi masala ishda ishtirok etuvchi shaxslar xabardor qilingan holda sud majlisida koʻrib chiqiladi. Biroq bu shaxslarning kelmaganligi masalani koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi. Qoʻshimcha hal qiluv qarori ustidan asosiy hal qiluv qarori bilan birga shikoyat qilinishi va protest keltirilishi mumkin.

Qoʻshimcha hal qiluv qarori asosiy hal qiluv qarori bilan birga qonuniy kuchga kiradi.

Qoʻshimcha hal qiluv qarorini chiqarish rad etilgan taqdirda, ajrim chiqariladi.

Qoʻshimcha hal qiluv qarorini chiqarishni rad etish haqidagi sudning ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

263-modda. Hal qiluv qarorini tushuntirish

Hal qiluv qarori noaniq boʻlsa, ishni hal qilgan sud oʻz tashabbusiga yoki ishda ishtirok etuvchi shaxslarning arizasiga, shuningdek hal qiluv qarorini ijro etish zimmasiga yuklatilgan organlar va davlat ijrochisining arizasiga koʻra hal qiluv qarorini uning mazmunini oʻzgartirmagan holda tushuntirishga haqli.

Agar hal qiluv qarori ijro etilmagan va uni majburiy ijro ettirish mumkin boʻlgan muddat oʻtmagan boʻlsa, hal qiluv qarorini tushuntirishga yoʻl qoʻyiladi.

Hal qiluv qarorini tushuntirish toʻgʻrisidagi masala ishda ishtirok etuvchi shaxslar xabardor qilingan holda sud majlisida koʻrib chiqiladi. Biroq, bu shaxslarning sudga kelmaganligi hal qiluv qarorini tushuntirish toʻgʻrisidagi masalani koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Sud hal qiluv qarorini tushuntirish toʻgʻrisidagi arizani u kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatda koʻrib chiqadi.

Hal qiluv qarorini tushuntirish toʻgʻrisidagi arizani koʻrish natijalari boʻyicha ajrim chiqariladi.

Hal qiluv qarorini tushuntirish toʻgʻrisidagi sudning ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

264-modda. Hal qiluv qarorining qonuniy kuchga kirishi

Sudning hal qiluv qarori, agar uning ustidan shikoyat qilinmagan (protest keltirilmagan) boʻlsa, apellyatsiya shikoyati (protesti) berish muddati oʻtganidan keyin qonuniy kuchga kiradi. Hal qiluv qarori ustidan apellyatsiya shikoyati (protesti) berilgan taqdirda, hal qiluv qarori, agar u bekor qilinmagan boʻlsa, ishni apellyatsiya instansiyasi sudi koʻrib chiqqanidan keyin qonuniy kuchga kiradi.

Hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirganidan keyin taraflar va ishda ishtirok etgan boshqa shaxslar, shuningdek ularning huquqiy vorislari sudga oʻsha asoslar boʻyicha yangidan oʻsha talablarni arz qilishi, shuningdek sud aniqlagan faktlar va huquqiy munosabatlar xususida boshqa protsessda nizolashishi mumkin emas.

Agar ish sudda ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda prokuror yoki davlat boshqaruvi organi, tashkilot yoki ayrim fuqarolarning arizasi boʻyicha boshlangan boʻlsa, sudning qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori ish kimning manfaatini koʻzlab qoʻzgʻatilgan boʻlsa, ana shu shaxs uchun majburiydir. Agar javobgardan davriy toʻlovlarni (alimentlar, sogʻliqqa shikast yetkazilganda koʻrilgan zararning oʻrnini qoplash yoki vafot etganlik bilan bogʻliq toʻlovlar va hokazo) undirish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirganidan keyin toʻlovlarning miqdoriga yoki muddatini belgilashga taʼsir etuvchi holatlar jiddiy ravishda oʻzgarsa, har bir taraf yangidan ariza berish yoʻli bilan toʻlovlarning miqdori va muddatini oʻzgartirishni talab qilishga haqli.

265-modda. Hal qiluv qarorini ijro etish

Sudning hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirganidan keyin ijro etiladi, bundan darhol ijro etish hollari mustasno.

266-modda. Darhol ijro etilishi lozim boʻlgan hal qiluv qarorlari

Sudning quyidagi:

1) alimentlar undirish toʻgʻrisidagi;

2) xodimga uch oylik ish haqidan ortiq boʻlmagan ish haqini undirib berish toʻgʻrisidagi;

3) mayib boʻlganlik yoki sogʻliqqa boshqacha tarzda shikast yetkazilganligi, shuningdek boquvchisi vafot etganligi natijasida koʻrilgan zararning oʻrnini qoplash uchun toʻlovlar undirish toʻgʻrisidagi;

4) mehnat shartnomasi gʻayriqonuniy ravishda bekor qilingan xodimni yoki gʻayriqonuniy ravishda boshqa ishga oʻtkazilgan xodimni avvalgi ishiga tiklash toʻgʻrisidagi, shuningdek mehnat shartnomasini bekor qilish asoslarining taʼrifini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi;

4 1 ) eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish, ish tashlashni toʻxtatib turish, ish tashlashni noqonuniy deb topish toʻgʻrisidagi;

5) sil kasalligining yuqumli shakliga chalingan shaxsni sil kasalligiga qarshi kurashish muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlinmasiga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish toʻgʻrisidagi yoki uning ushbu muassasada yotishi muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi;

6) sudda ishni muhokama qilish vaqtida javobgar daʼvoni butunlay yoki qisman tan olganligiga qarab, toʻliq yoki qisman qanoatlantirilgan talablar boʻyicha chiqarilgan hal qiluv qarorlari darhol ijro etilishi kerak.

267-modda. Hal qiluv qarorining darhol ijro etilishiga sudning yoʻl qoʻyish huquqi

Sud quyidagi: hal qiluv qarorlari butunlay yoki qisman darhol ijro etilishiga yoʻl qoʻyishi mumkin:

1) daʼvogar va javobgar chiqarilgan hal qiluv qaroriga hamda uning darhol ijro etilishiga rozi boʻlgan hollarda;

2) muallifning intellektual faoliyati natijalaridan foydalanganlik uchun unga haq undirib berish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori;

3) alohida holatlar natijasida hal qiluv qarorining ijrosini kechiktirish undiruvchi uchun koʻp zarar keltirishi mumkin boʻlgan yoki ijro etish mumkin boʻlmay qolgan barcha boshqa ishlar boʻyicha.

Ushbu modda birinchi qismining 1-bandida koʻrsatilgan asoslar boʻyicha darhol ijro etilishiga yoʻl qoʻyilgan taqdirda, taraflarning roziligi sud majlisining bayonnomasiga kiritiladi. Agar taraflarning roziligi sud nomiga yuborilgan yozma arizalarda bayon etilgan boʻlsa, bu arizalar ishga qoʻshib qoʻyiladi, bu haqda sud majlisining bayonnomasida koʻrsatiladi.

Ushbu modda birinchi qismining 3-bandida koʻrsatilgan asoslar boʻyicha darhol ijro etilishiga yoʻl qoʻyilganida sud daʼvogardan sudning qarori bekor qilingan taqdirda, hal qiluv qarorining qaytarma ijrosini taʼminlashni talab qilishi mumkin.

Apellyatsiya shikoyati berish (protest keltirish) muddati ichida hal qiluv qarori chiqarilganidan soʻng hal qiluv qarorining darhol ijro etilishiga yoʻl qoʻyish toʻgʻrisidagi masala ishda ishtirok etuvchi shaxslar xabardor qilingan holda sud majlisida koʻrib chiqiladi. Biroq ushbu shaxslarning kelmaganligi darhol ijro etish toʻgʻrisidagi masalani hal qilish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Hal qiluv qarorini darhol ijro etish toʻgʻrisidagi masalani koʻrish natijalari boʻyicha ajrim chiqariladi.

Hal qiluv qarorini darhol ijro etish toʻgʻrisidagi masala boʻyicha sudning ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin. Hal qiluv qarorini darhol ijro etish toʻgʻrisidagi ajrim ustidan berilgan xususiy shikoyat (protest) bu ajrimning ijrosini toʻxtatmaydi.

268-modda. Hal qiluv qarorining darhol ijro etilishiga yoʻl qoʻyilmasligi

Quyidagi hollarda hal qiluv qarorining darhol ijro etilishiga yoʻl qoʻyilmaydi:

darhol ijro etish natijasida mol-mulkning holati oʻzgarib, hal qiluv qarori bekor qilingan taqdirda, mol-mulkni ilgarigi holatiga keltirish mumkin boʻlmasa yoki juda qiyin boʻlsa;

fuqarolarni binodan koʻchirish toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha.

269-modda. Hal qiluv qarorining ijrosini taʼminlash

Sud darhol ijro etishga qaratilmagan hal qiluv qarorining ijrosini ushbu Kodeksning V boʻlimida belgilangan qoidalar boʻyicha taʼminlashi mumkin.

270-modda. Sud hujjatlarining koʻchirma nusxalarini taraflarga va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga yuborish

Sud hujjatining koʻchirma nusxasi u chiqarilgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay taraflarga va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga topshirilganligi maʼlum qilinadigan buyurtma xat orqali yuboriladi yoki tilxat olib topshiriladi, ushbu shaxslarning elektron manzillari mavjud boʻlgan taqdirda esa u elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.

Sud ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda sud hujjatining koʻchirma nusxasini boshqa shaxslarga ham yuboradi.

23 1 -bob. Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalarining maʼmuriy va boshqa ommaviy huquqiy munosabatlardan yuzaga kelmaydigan qarorlari hamda ular mansabdor shaxslarining shunday harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi ishlarni yuritish xususiyatlari

270 1 -modda. Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalarining qarorlari va ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrish tartibi

Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalarining qarorlari va ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi ishlar fuqarolik sud ishlarini yuritishning umumiy qoidalari boʻyicha, mazkur bobda belgilangan xususiyatlar inobatga olingan holda sud tomonidan koʻrib chiqiladi.

270 2 -modda. Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalarining qarorlari va ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan daʼvo arizasi bilan sudga murojaat etish muddatlari

Agar ushbu Kodeksda yoki oʻzga qonunlarda boshqa muddatlar belgilanmagan boʻlsa, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalarining qarorlari va ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi daʼvo arizasi fuqaroning oʻz huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi toʻgʻrisida unga maʼlum boʻlgan paytdan eʼtiboran uch oy ichida sudga berilishi mumkin.

Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalarining qarorlari va ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan nizolashish toʻgʻrisida daʼvo arizasi berishning uzrli sababga koʻra oʻtkazib yuborilgan muddati sud tomonidan tiklanishi mumkin.

270 3 -modda. Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalarining qarorlari va ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi daʼvo arizasining shakli hamda mazmuni

Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalarining qarorlari va ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi daʼvo arizasi ushbu Kodeksning 189-moddasida nazarda tutilgan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.

Daʼvo arizasida quyidagilar ham koʻrsatilishi kerak:

1) nizolashilayotgan qarorni qabul qilgan korxona, muassasa, tashkilot, jamoat birlashmasining nomi yoki nizolashilayotgan harakatlarni (harakatsizlikni) sodir etgan mansabdor shaxsning familiyasi va ism-sharifining bosh harflari;

2) nizolashilayotgan qarorning nomi, raqami, qabul qilingan sanasi, nizolashilayotgan harakatlar (harakatsizlik) sodir etilgan sana va joy;

3) daʼvogarning fikriga koʻra, nizolashilayotgan qaror, harakatlar (harakatsizlik) tufayli buzilayotgan oʻz huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

4) daʼvogarning fikriga koʻra, nizolashilayotgan qaror, harakatlar (harakatsizlik) qaysi qonunchilikka zid boʻlsa, oʻsha qonunchilik;

5) daʼvogarning qarorni haqiqiy emas, harakatlarni (harakatsizlikni) qonunga xilof deb topish toʻgʻrisidagi talabi.

Daʼvo arizasiga ushbu Kodeksning 191-moddasida koʻrsatilgan hujjatlar, shuningdek nizolashilayotgan qarorning matni ilova qilinadi.

270 4 -modda. Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalarining qarorlari va ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha sud muhokamasining xususiyatlari

Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalarining qarorlari va ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqish chogʻida sud nizolashilayotgan qarorning yoki uning ayrim qismlarining, harakatlarning (harakatsizlikning) qonuniyligini, nizolashilayotgan qarorni qabul qilgan korxona, muassasa, tashkilot, jamoat birlashmasining yoxud nizolashilayotgan harakatlarni (harakatsizlikni) sodir etgan mansabdor shaxsning vakolatlarini tekshiradi, shuningdek nizolashilayotgan qaror yoki uning ayrim qismlari yoxud harakatlar (harakatsizlik) fuqarolarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzgan-buzmaganligini aniqlaydi.

270 5 -modda. Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalarining qarorlari va ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi ish boʻyicha sudning hal qiluv qarori

Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalarining qarorlari va ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi ish boʻyicha hal qiluv qarori ushbu Kodeksning 23-bobida belgilangan qoidalarga koʻra sud tomonidan qabul qilinadi.

Sud nizolashilayotgan qaror yoki uning ayrim qismlari yoxud harakatlar (harakatsizlik) qonunchilikka zid ekanligini hamda daʼvogarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzayotganligini aniqlasa, qarorni yoki uning ayrim qismlarini haqiqiy emas deb yoxud harakatlarni (harakatsizlikni) qonunga xilof deb topish toʻgʻrisida hal qiluv qarori qabul qiladi.

Agar sud nizolashilayotgan qaror yoki uning ayrim qismlari yoxud harakatlar (harakatsizlik) qonunga muvofiq ekanligini hamda daʼvogarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzmayotganligini aniqlasa, arz qilingan talabni qanoatlantirishni rad etish toʻgʻrisida hal qiluv qarori qabul qiladi.

Daʼvo arizasini qanoatlantirish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarorining xulosa qismida quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak:

1) nizolashilayotgan qarorni qabul qilgan korxona, muassasa, tashkilot, jamoat birlashmasining nomi yoki harakatlarni (harakatsizlikni) sodir etgan mansabdor shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi, nizolashilayotgan qarorning nomi, raqami, qabul qilingan sanasi, nizolashilayotgan harakatlar (harakatsizlik) sodir etilgan sana va joy;

2) nizolashilayotgan qarorning toʻliq yoki qisman haqiqiy emas deb yoki harakatlarning (harakatsizlikning) qonunga xilof deb topilganligi;

3) sud xarajatlarining taqsimlanishi.

Qaror haqiqiy emas deb, harakatlar (harakatsizlik) qonunga xilof deb topilgan taqdirda, sud tegishli korxona, muassasa, tashkilot, jamoat birlashmasining yoki mansabdor shaxsning zimmasiga qonunga muvofiq qaror qabul qilish yoki muayyan harakatlarni amalga oshirish yoxud daʼvogarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarining yoʻl qoʻyilgan buzilishlarini boshqacha usulda bartaraf etish majburiyatini yuklaydi.

23 2 -bob. Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida boʻlgan yer uchastkasini qaytarish, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi ishlarni yuritishning oʻziga xos xususiyatlari

270 6 -modda. Daʼvo arizasini berish

Prokuror, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlarni aniqlash hamda ularni bartaraf etishni (buzib tashlashni) tashkil etish sohasidagi vakolatli davlat organi oʻzboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida boʻlgan yer uchastkasini qaytarish, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi daʼvo arizasi bilan sudga murojaat etishga haqli.

270 7 -modda. Daʼvo arizasining mazmuni

Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida boʻlgan yer uchastkasini qaytarish, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi daʼvo arizasi ushbu Kodeksning 189-moddasida nazarda tutilgan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.

Ushbu Kodeksning 189 va 270 8 -moddalarida nazarda tutilgan talablarni buzgan holda berilgan daʼvo arizasi ushbu Kodeksning 195-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq daʼvogarga qaytariladi.

270 8 -modda. Daʼvo arizasiga ilova qilinadigan hujjatlar

Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida boʻlgan yer uchastkasini qaytarish, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi daʼvo arizasiga ushbu Kodeksning 191-moddasida nazarda tutilgan hujjatlardan tashqari quyidagilar ilova qilinadi:

1) qonunchilik talablari buzilganligi toʻgʻrisida oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlarni aniqlash hamda ularni bartaraf etishni (buzib tashlashni) tashkil etish sohasidagi vakolatli davlat organi tomonidan tuzilgan dalolatnoma;

2) oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlarni aniqlash hamda ularni bartaraf etishni (buzib tashlashni) tashkil etish sohasidagi vakolatli davlat organining qonun buzilishlarini ixtiyoriy ravishda bartaraf etish toʻgʻrisidagi ogohlantirishi;

3) koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlar davlat roʻyxatidan oʻtganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

4) huquqbuzarlik sodir etilganligi toʻgʻrisidagi hujjat.

270 9 -modda. Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida boʻlgan yer uchastkasini qaytarish, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha sud muhokamasining oʻziga xos xususiyatlari

Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida boʻlgan yer uchastkasini qaytarish, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi ishlar ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha, mazkur bobda belgilangan oʻziga xos xususiyatlar inobatga olingan holda koʻriladi.

Ish sudya daʼvo arizasini ish yurituviga qabul qilish va ish qoʻzgʻatish toʻgʻrisida ajrim chiqargan kundan eʼtiboran yigirma kundan ortiq boʻlmagan muddatda koʻrib chiqilishi kerak.

Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida boʻlgan yer uchastkasini qaytarish, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha kelishuv bitimi yoki mediativ kelishuv tuzilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

270 10 -modda. Sudning hal qiluv qarori

Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida boʻlgan yer uchastkasini qaytarish, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha sudning hal qiluv qarori ushbu Kodeksning 23-bobida belgilangan qoidalarga koʻra sud tomonidan qabul qilinadi.

Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida boʻlgan yer uchastkasini qaytarish toʻgʻrisidagi talab sud tomonidan qanoatlantirilgan taqdirda, sud hal qiluv qarorining xulosa qismida ushbu Kodeksning 253 , 255 va 256-moddalarida koʻrsatilgan maʼlumotlardan tashqari:

1) qaytarilayotgan yer uchastkasining maydoni va joylashgan joyi (manzili);

2) yer uchastkasi tasarrufiga qaytarilayotgan davlat organi koʻrsatilishi kerak.

Oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi talab sud tomonidan qanoatlantirilgan taqdirda, sud hal qiluv qarorining xulosa qismida ushbu Kodeksning 253, 255 va 256-moddalarida koʻrsatilgan maʼlumotlardan tashqari:

1) oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratning manzili va tavsifi;

2) buzilishi lozim boʻlgan imorat koʻrsatilishi kerak.

Agar daʼvo arizasida oʻzboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida boʻlgan yer uchastkasini qaytarish toʻgʻrisidagi va oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash haqidagi talablar birgalikda bildirilgan boʻlib, bu talablar qanoatlantirilgan taqdirda, hal qiluv qarorining xulosa qismida ushbu moddaning ikkinchi va uchinchi qismlarida nazarda tutilgan maʼlumotlar koʻrsatiladi.

Sudning oʻzboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida boʻlgan yer uchastkasini qaytarish, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori, agar apellyatsiya shikoyati (protesti) berilmagan boʻlsa, u qabul qilingan kundan eʼtiboran oʻn kun oʻtgach qonuniy kuchga kiradi.

Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida boʻlgan yer uchastkasini qaytarish, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha hal qiluv qarorining koʻchirma nusxasi hal qiluv qarori qabul qilinganidan keyin uch ish kuni ichida sud tomonidan ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuboriladi yoki tilxat olib topshiriladi, ushbu shaxslarning elektron manzillari mavjud boʻlgan taqdirda esa hal qiluv qarori elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.

23 3 -bob. Eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish, ish tashlashni toʻxtatib turish, ish tashlashni noqonuniy deb topish toʻgʻrisidagi ishlarni yuritish xususiyatlari

270 11 -modda. Eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish, ish tashlashni toʻxtatib turish, ish tashlashni noqonuniy deb topish toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrish tartibi

Eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish, ish tashlashni toʻxtatib turish, ish tashlashni noqonuniy deb topish toʻgʻrisidagi ishlar fuqarolik sud ishlarini yuritishning umumiy qoidalari boʻyicha, mazkur bobda belgilangan xususiyatlar inobatga olingan holda sud tomonidan koʻrib chiqiladi.

270 12 -modda. Daʼvo arizasini berish

Eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish toʻgʻrisidagi, ish tashlashni toʻxtatib turish haqidagi, ish tashlashni noqonuniy deb topish toʻgʻrisidagi daʼvo arizasi sudga ish beruvchi yoxud prokuror tomonidan beriladi.

Eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish toʻgʻrisidagi, ish tashlashni toʻxtatib turish haqidagi, ish tashlashni noqonuniy deb topish toʻgʻrisidagi daʼvo arizasi tegishincha mazkur ish tashlash amalga oshiriladigan, amalga oshirilayotgan, amalga oshirilgan joydagi sudda koʻrib chiqiladi.

270 13 -modda. Daʼvo arizasining shakli hamda mazmuni

Eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish toʻgʻrisidagi, ish tashlashni toʻxtatib turish haqidagi, ish tashlashni noqonuniy deb topish toʻgʻrisidagi daʼvo arizasi ushbu Kodeksning 189-moddasida nazarda tutilgan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.

Daʼvo arizasida quyidagilar ham koʻrsatilishi kerak:

1) ish tashlash oʻtkazilayotgan tashkilotning nomi;

2) ish tashlashni eʼlon qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan sana, ish tashlash amalga oshiriladigan (amalga oshirilayotgan, amalga oshirilgan) sana va joy;

3) daʼvogarning fikriga koʻra, ish tashlash tufayli buzilayotgan huquqlar, erkinliklar va qonuniy manfaatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

4) daʼvogarning fikriga koʻra, ish tashlash qaysi qonun hujjatlariga zid boʻlsa, oʻsha qonun hujjatlari.

Eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish toʻgʻrisidagi, ish tashlashni toʻxtatib turish haqidagi daʼvo arizasida ish tashlashni kechiktirish yoki toʻxtatib turish muddati ham koʻrsatilishi lozim.

Daʼvo arizasiga ushbu Kodeksning 191-moddasida koʻrsatilgan hujjatlar, shuningdek ish tashlashni eʼlon qilish toʻgʻrisidagi qaror ilova qilinadi.

270 14 -modda. Eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish toʻgʻrisidagi, ish tashlashni toʻxtatib turish haqidagi, ish tashlashni noqonuniy deb topish toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha sud muhokamasining xususiyatlari

Eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish toʻgʻrisidagi, ish tashlashni toʻxtatib turish haqidagi, ish tashlashni noqonuniy deb topish toʻgʻrisidagi ishlar daʼvo arizasi berilgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatda sud tomonidan ish beruvchi, ish tashlashga rahbarlik qiluvchi, shuningdek prokuror ishtirokida koʻrib chiqiladi. Uchinchi shaxslar sud majlisiga chaqirilishi mumkin.

Ish muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilingan taraflar va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar sud majlisiga kelmasa, ish ularning yoʻqligida koʻrilishi mumkin.

Ish tashlashni noqonuniy deb topish toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqish chogʻida sud ish tashlashni eʼlon qilish toʻgʻrisidagi qarorning qonuniyligini, ish tashlashni amalga oshirishning qonunda belgilangan talablariga rioya etilganligini tekshiradi, shuningdek ish tashlash tufayli huquqlar, erkinliklar va qonuniy manfaatlar buzilgan-buzilmaganligini aniqlaydi.

270 15 -modda. Sudning hal qiluv qarori

Eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish toʻgʻrisidagi, ish tashlashni toʻxtatib turish haqidagi, ish tashlashni noqonuniy deb topish toʻgʻrisidagi ish boʻyicha hal qiluv qarori ushbu Kodeksning 23-bobida belgilangan qoidalarga koʻra sud tomonidan qabul qilinadi.

Ish tashlash noqonuniy deb topilgan taqdirda, sud tegishli javobgarlik masalasini hal etish toʻgʻrisida prokurorga xabar qiladi.

Sud ish tashlashni eʼlon qilish toʻgʻrisidagi qarorning va ish tashlashning qonunga muvofiq ekanligini hamda ish tashlash tufayli huquqlar, erkinliklar va qonuniy manfaatlar buzilmayotganligini aniqlasa, arz qilingan talabni qanoatlantirishni rad etish toʻgʻrisida hal qiluv qarori qabul qiladi.

Sudning eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish toʻgʻrisidagi yoki ish tashlashni toʻxtatib turish haqidagi daʼvo arizasini qanoatlantirish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarorida eʼlon qilingan ish tashlashni kechiktirish yoki ish tashlashni toʻxtatib turish muddati koʻrsatiladi va u eʼlon qilingan ish tashlashning boshlanish vaqtini kechiktirish yoki ish tashlashni toʻxtatib turish uchun asos boʻladi.

24-bob. Birinchi instansiya sudining ajrimlari

271-modda. Sud ajrimini chiqarish

Ajrimlar sud tomonidan alohida xonada (maslahatxonada) ushbu Kodeksning 19 , 250 va 252-moddalarida belgilangan tartibda chiqariladi va ishga qoʻshib qoʻyiladi.

Murakkab boʻlmagan masalalarni hal etishda sud oʻz joyida ajrim chiqarishi mumkin. Bunday ajrim sud majlisining bayonnomasiga kiritiladi. Ajrimlar chiqarilishi bilan darhol oʻqib eshittiriladi.

272-modda. Ajrimning mazmuni

Sud ajrimida quyidagilar koʻrsatiladi:

1) ishning raqami, ajrim chiqarilgan vaqt va joy;

2) sudning nomi, sudyaning familiyasi, ismi va otasining ismi, sud majlisining kotibi;

3) ishda ishtirok etuvchi shaxslar, qarzdor jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlmagan jismoniy shaxslarning shaxsini tasdiqlovchi boshqa hujjatlarning rekvizitlari), shuningdek soliq toʻlovchi qarzdor yuridik shaxsning identifikatsiya raqami;

4) nizo predmeti va ajrim bilan hal qilinadigan masalaning mohiyati;

5) sudning xulosasiga olib kelgan asoslar va sud amal qilgan qonunlar hamda boshqa qonunchilik hujjatlariga havolalar;

6) sudning hal etilayotgan masala yuzasidan xulosasi;

7) ajrim ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) tartibi va muddati.

Sud tomonidan oʻz joyida chiqariladigan ajrim ushbu moddaning 4 , 5 va 6-bandlarida sanab oʻtilgan maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi kerak.

Ajrimning yozuvidagi xatolar va aniq koʻrinib turgan arifmetik xatolar ushbu Kodeksning 261-moddasida nazarda tutilgan tartibda tuzatiladi.

273-modda. Ajrimning koʻchirma nusxalarini taraflar va ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuborish

Ajrim alohida sud hujjati tarzida chiqarilgan hollarda, uning koʻchirma nusxalari taraflarga, ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga, shuningdek u daxldor boʻlgan oʻzga shaxslarga ajrim chiqarilgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay pochta orqali yoki elektron hujjat tarzida yuboriladi.

274-modda. Ajrimni ijro etish

Sud ajrimi, agar qonunda yoki sud tomonidan boshqa muddat belgilangan boʻlmasa, darhol ijro etiladi.

275-modda. Sudning xususiy ajrimi

Ishni koʻrish chogʻida davlat organining yoki boshqa organning, tashkilotning, mansabdor shaxsning yoki fuqaroning faoliyatida qonunchilik hujjatlari buzilganligi aniqlangan taqdirda, ularning ishda ishtirokidan qatʼi nazar, sud xususiy ajrim chiqarishga haqlidir.

Xususiy ajrim bilan sud tegishli organdan yoki mansabdor shaxsdan qonunchilik hujjatlarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslarni javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi masalani oʻzlarining vakolatiga muvofiq koʻrib chiqishni talab qilishi mumkin.

Xususiy ajrim tegishli davlat organlariga va boshqa organlarga, tashkilotlarga, mansabdor shaxslarga yuboriladi, ular koʻrilgan choralar toʻgʻrisida bir oylik muddatda sudga xabar qilishi shart.

Sudning xususiy ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

Agar sud ishni koʻrayotganida shaxslarning xatti-harakatlarida jinoyat alomatlarini aniqlasa, u jinoyat ishini qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi masalani hal etish uchun bu haqda prokurorga tegishli materiallarni ilova qilgan holda xabar qiladi.

25-bob. Sud bayonnomalari

276-modda. Bayonnoma yuritish shartligi

Har bir sud majlisi toʻgʻrisida, shuningdek sud majlisi zalidan tashqarida qilingan har bir alohida protsessual harakat toʻgʻrisida bayonnoma tuziladi.

277-modda. Bayonnoma mazmuni

Sud majlisi bayonnomasida ish muhokamasining yoki alohida protsessual harakatlarni amalga oshirishning barcha muhim jihatlari aks ettirilishi kerak. Sud majlisi bayonnomasida quyidagilar koʻrsatiladi:

1) sud majlisi boʻlib oʻtgan yil, oy, kun va joy;

2) sud majlisi boshlangan va tamomlangan vaqt;

3) ishni koʻrayotgan sudning nomi, sudyaning familiyasi, ismi va otasining ismi, hamda sud majlisining kotibi;

4) ishning nomi va raqami;

5) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning va odil sudlovga koʻmaklashayotgan shaxslarning kelgan-kelmaganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

6) sudning taraflar va protsessning boshqa ishtirokchilariga ularning protsessual huquq va majburiyatlarini tushuntirganligi;

7) ushbu moddaning 5-bandida koʻrsatilgan shaxslarga sud chaqiruv qogʻozlari va boshqa xabarnomalar topshirilganligi toʻgʻrisidagi hamda ular sud majlisiga kelmaganligining sabablari haqidagi maʼlumotlar;

8) raislik qiluvchining barcha farmoyishlari va sudning alohida xonaga (maslahatxonaga) chiqmasdan chiqargan ajrimlari;

9) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning arizalari;

10) sudga taqdim etilgan barcha ashyoviy, yozma va raqamli dalillar, ekspertlarning yozma xulosalari, mutaxassislarning maslahatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

11) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlari, guvohlarning koʻrsatuvlari, ekspertlarning oʻz xulosalarini ogʻzaki tushuntirishlari, mutaxassislarning tushuntirishlari, ashyoviy, yozma va raqamli dalillarni koʻzdan kechirishga oid maʼlumotlar;

12) sud muzokaralarining mazmuni va prokurorning fikri;

13) sudning hal qiluv qarori, ajrimi yoki qarori oʻqib eshittirilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar.

Sud majlisi bayonnomasida boshqa maʼlumotlar ham koʻrsatilishi mumkin.

Sud majlisi audio- yoki videoyozuvga olingan taqdirda, sud majlisi bayonnomasiga sud majlisida yozib olish texnika vositalaridan foydalanilganligi toʻgʻrisida belgi qoʻyiladi.

Sud majlisining bayonnomasi audio- va videoyozuv vositalaridan foydalangan holda toʻxtovsiz yozib boriladi.

Audio- va videoyozuv saqlanayotgan elektron yoki boshqa manbalar sud majlisi bayonnomasiga yoki alohida protsessual harakatlarni bajarish haqidagi bayonnomaga qoʻshib qoʻyiladi, unga tegishli yozuv kiritiladi.

Sud majlisi videokonferensaloqa rejimida oʻtkazilgan taqdirda, sud majlisi bayonnomasida ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilganlardan tashqari:

sud majlisi videokonferensaloqa rejimida oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi;

sud majlisini videokonferensaloqa rejimida oʻtkazishda koʻmaklashayotgan sudning nomi haqidagi;

ishda ishtirok etuvchi shaxslar va sud majlisini videokonferensaloqa rejimida oʻtkazishga koʻmaklashayotgan, sudga kelgan sud protsessining boshqa ishtirokchilari toʻgʻrisidagi;

sud majlisini videokonferensaloqa rejimida oʻtkazilishiga koʻmaklashayotgan sudning va ishni koʻrayotgan sudning axborot-kommunikatsiya texnologiyalari boʻyicha xodimlari haqidagi maʼlumotlar ham koʻrsatilishi kerak.

278-modda. Bayonnoma tuzish

Bayonnoma sud majlisi kotibi tomonidan sud majlisining oʻzida yoki sud majlisi zalidan tashqarida alohida protsessual harakat bajarilganida yuritiladi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar oʻzlari ish uchun ahamiyatga ega deb hisoblangan holatlarni bayonnomaga kiritish toʻgʻrisida iltimosnomalar berishga haqli.

Taraflarning, uchinchi shaxslarning oʻzlari qoʻygan talablardan butunlay yoki qisman voz kechganligi haqidagi, qoʻyilgan talablarni tan olishi, ishni kelishuv bitimi yoki mediativ kelishuv bilan tamomlash toʻgʻrisidagi arizalari bayonnomaga kiritiladi. Bayonnoma sud majlisi tamom boʻlganidan yoki alohida protsessual harakat amalga oshirilganidan keyin kechi bilan uch kunda raislik qiluvchi va sud majlisining kotibi tomonidan imzolanishi kerak. Kiritilgan barcha oʻzgarishlar, tuzatishlar, qoʻshimchalar bayonnomada izohlanishi kerak.

279-modda. Bayonnoma yuzasidan fikr-mulohaza bildirish

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar sud majlisining bayonnomasi bilan tanishib chiqishga va unda yoʻl qoʻyilgan xatoliklarni yoki uning toʻliq emasligini u imzolangan kundan eʼtiboran besh kun ichida koʻrsatib, bayonnoma yuzasidan yozma ravishda fikr-mulohazalar bildirishga haqli.

Bayonnomaga doir berilgan fikr-mulohazalarni raislik qiluvchi koʻrib chiqadi va u ushbu fikrlarga qoʻshilgan taqdirda, bu fikr-mulohazalarning toʻgʻriligini tasdiqlaydi hamda ularni sud majlisining bayonnomasiga qoʻshib qoʻyadi.

Raislik qiluvchi berilgan fikr-mulohazalarga qoʻshilmasa, ular sud majlisida koʻrib chiqiladi. Berilgan fikr-mulohazalar barcha hollarda ham ishga qoʻshib qoʻyilishi kerak.

Bayonnomaga doir fikr-mulohazalar ular topshirilgan kundan eʼtiboran yetti kun ichida ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilgan holda koʻrib chiqilishi kerak. Biroq, ishda ishtirok etuvchi shaxslarning kelmaganligi bayonnoma yuzasidan bildirilgan fikr-mulohazalar toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqishga toʻsqinlik qilmaydi.

Sud protsessi ishtirokchilari sud majlisining audio- yoki videoyozuvi bilan tanishish huquqiga ega.

Sud majlisining audio- yoki videoyozuvlari koʻchirma nusxasi sud protsessi ishtirokchilariga ishni koʻrgan sudning ruxsati bilan beriladi.

25 1 -bob. Soddalashtirilgan tartibda ish yuritish

279 1 -modda. Ishni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqish

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibidagi ish ushbu Kodeksda nazarda tutilgan daʼvo ishini yuritishning umumiy qoidalariga koʻra, mazkur bobda belgilangan oʻziga xos xususiyatlar hisobga olingan holda sud tomonidan koʻrib chiqiladi.

279 2 -modda. Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqiladigan ishlar

Agar daʼvoning bahosi yuridik shaxslarga nisbatan bazaviy hisoblash miqdorining bir yuz ellik baravaridan, yakka tartibdagi tadbirkorlarga nisbatan yuz baravaridan, jismoniy shaxslarga nisbatan esa ellik baravaridan oshmasa, daʼvo arizalari boʻyicha ishlar soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqilishi lozim.

Agar ushbu moddaning uchinchi va beshinchi qismlarida koʻrsatilgan holatlar mavjud boʻlmasa, daʼvogarning iltimosnomasiga koʻra, javobgarning roziligi bilan boshqa ishlar ham soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqilishi mumkin.

Agar ishni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqish chogʻida quyidagi holatlar belgilanadigan boʻlsa, sud ishni daʼvo ishini yuritishning umumiy qoidalari boʻyicha koʻrish haqida ajrim chiqaradi:

1) ishni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqish davlat sirining, tijorat sirining yoki qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirning oshkor etilishiga olib kelishi mumkin boʻlsa;

2) qoʻshimcha holatlarni aniqlash yoki qoʻshimcha dalillarni tekshirish, shuningdek dalillarni ular turgan joyda koʻzdan kechirish va tekshirish, ekspertiza tayinlash yoki guvohlarning koʻrsatuvlarini eshitish zarur boʻlsa;

3) bildirilgan talab boshqa talablar bilan bogʻliq boʻlsa, shu jumladan uchinchi shaxslarga taalluqli boʻlsa yoki mazkur ish boʻyicha qabul qilingan sud hujjati bilan uchinchi shaxslarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlari buzilishi mumkin boʻlsa;

4) ishni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqish chogʻida ushbu bobda belgilangan qoidalar boʻyicha koʻrib chiqilishi lozim boʻlmagan qarshi daʼvo berilgan boʻlsa.

Ishni daʼvo ishini yuritishning umumiy qoidalari boʻyicha koʻrishga oʻtish toʻgʻrisidagi ajrimda umumiy tartibga oʻtish uchun asoslar koʻrsatiladi. Ajrim chiqarilganidan keyin ishni koʻrish boshidan boshlanadi.

Oʻzaro bogʻliq boʻlgan bir nechta talab bildirilgan boʻlib, ulardan biri ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan talablarga taalluqli boʻlgan, boshqalari esa ularga taalluqli boʻlmagan taqdirda, barcha talablar daʼvo ishini yuritishning ushbu Kodeksda belgilangan umumiy qoidalari boʻyicha koʻrilishi lozim.

Ishni koʻrish muddati ishni daʼvo ishini yuritishning umumiy qoidalari boʻyicha koʻrib chiqish toʻgʻrisida ajrim chiqarilgan kundan eʼtiboran hisoblanadi.

279 3 -modda. Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqiladigan ish boʻyicha daʼvo arizasiga doir talablar

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqiladigan ish boʻyicha daʼvo arizasi ushbu Kodeksning 189-moddasida nazarda tutilgan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqiladigan ish boʻyicha daʼvo arizasiga ushbu Kodeksning 191-moddasida nazarda tutilgan hujjatlar ilova qilinadi.

279 4 -modda. Ishni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqishning oʻziga xos xususiyatlari

Arizani ish yuritishga qabul qilish va ish qoʻzgʻatish toʻgʻrisida sud ajrim chiqaradi, ajrimda ish soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrilishini hamda ish koʻrib chiqiladigan sanani koʻrsatadi.

Sud arizani ish yuritishga qabul qilish va ish qoʻzgʻatish haqidagi ajrimda javobgarga daʼvo arizasiga doir yozma fikrini hal qiluv qarori qabul qilinguniga qadar taqdim etishi zarurligini koʻrsatadi.

Sud ajrim bilan bir vaqtda javobgarga daʼvo arizasining (arizaning) koʻchirma nusxasini va unga ilova qilingan hujjatlarning koʻchirma nusxalarini darhol pochta orqali yoki elektron hujjat tarzida axborot tizimi orqali yuboradi.

Javobgar daʼvo arizasiga doir yozma fikrini sudga oʻzi asoslanayotgan hujjatlar va dalillarni ilova qilgan holda taqdim etishga haqli.

Yozma fikrga uning koʻchirma nusxasi daʼvogarga yuborilganligini tasdiqlovchi hujjat ilova qilinadi. Daʼvo arizasiga doir yozma fikr javobgar yoki uning vakili tomonidan imzolanadi. Vakil tomonidan imzolangan yozma fikrga uning vakolatlarini tasdiqlovchi ishonchnoma yoki boshqa hujjat ilova qilinadi.

Javobgar tomonidan daʼvo arizasiga doir yozma fikr taqdim etilmaganligi daʼvo arizasini soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqishga toʻsqinlik qilmaydi.

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqilayotgan ish arizani ish yuritishga qabul qilish va ish qoʻzgʻatish haqida ajrim chiqarilgan kundan eʼtiboran yigirma kundan oshmagan muddatda sudya tomonidan yakka tartibda koʻrib chiqiladi.

Ishni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqish muddati uzaytirilmaydi.

Sud soddalashtirilgan ish yuritish tartibidagi ishni sud muhokamasini oʻtkazmasdan, taraflarni chaqirtirmasdan va ularning tushuntirishlarini eshitmasdan koʻrib chiqadi.

Sud taraflar tomonidan taqdim etilgan hujjatlarda bayon qilingan tushuntirishlarni, eʼtirozlarni va (yoki) vajlarni tekshiradi, dalillar bilan tanishadi hamda hal qiluv qarorini qabul qiladi.

279 5 -modda. Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqilgan ish boʻyicha hal qiluv qarori

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqilgan ish boʻyicha hal qiluv qarori ushbu Kodeksning 23-bobida nazarda tutilgan umumiy qoidalarga koʻra, mazkur bobda belgilangan oʻziga xos xususiyatlar hisobga olingan holda sud tomonidan qabul qilinadi.

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqilgan ish boʻyicha hal qiluv qarori, agar apellyatsiya shikoyati (protesti) berilmagan boʻlsa, qabul qilinganidan keyin oʻn kun oʻtgach qonuniy kuchga kiradi.

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqilgan ish boʻyicha hal qiluv qarori sud tomonidan ushbu Kodeks V boʻlimining qoidalariga koʻra beriladigan ijro varaqasi asosida ijro etilishi lozim.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) berilgan taqdirda hal qiluv qarori, agar u bekor qilinmagan boʻlsa, apellyatsiya instansiyasi sudining qarori qabul qilingan kundan eʼtiboran qonuniy kuchga kiradi.

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqilgan ish boʻyicha hal qiluv qarori ushbu Kodeksning IV boʻlimida nazarda tutilgan qoidalarga asosan apellyatsiya va kassatsiya tartibida, shu jumladan kassatsiya instansiyasi sudida takroran, shuningdek yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrib chiqilishi mumkin.

26-bob. Sirtdan ish yuritish

280-modda. Sirtdan ish yuritish asoslari

Sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilingan javobgar sud majlisiga kelmagan, kelmaganligining uzrli sabablari borligi haqida xabar bermagan va ishni uning ishtirokisiz koʻrish toʻgʻrisida soʻramagan taqdirda, agar daʼvogar bunga eʼtiroz bildirmasa, ish sirtdan ish yuritish tartibida koʻrilishi mumkin. Ishni bunday tartibda koʻrish haqida sud ajrim chiqaradi. Javobgar tegishli tarzda xabardor qilinganligi haqida ishda maʼlumot boʻlishi kerak.

Ishda bir nechta javobgar ishtirok etgan va sud majlisiga barcha javobgarlar kelmagan taqdirda, ish sirtdan ish yuritish tartibida koʻrilishi mumkin.

281-modda. Sudga kelgan tarafning huquqlari

Agar sud majlisiga kelgan daʼvogar ishni javobgar ishtirokisiz sirtdan ish yuritish tartibida koʻrishga rozi boʻlmasa, sud ishning muhokamasini keyinga qoldiradi va kelmagan javobgarga yangi sud muhokamasining vaqti va joyi haqida takroran xabar yuboradi.

Tegishli tarzda xabardor qilingan javobgar sud majlisiga takroran kelmasa, sud daʼvogarning fikridan qatʼi nazar, ishni sirtdan ish yuritish tartibida koʻradi.

282-modda. Sirtdan ish yuritish tartibi

Ish sirtdan ish yuritish tartibida koʻrilganida sud ishdagi mavjud dalillarni tekshirish bilan kifoyalanadi, ishda ishtirok etuvchi shaxslarning vajlari va iltimoslarini eʼtiborga olib, hal qiluv qarori chiqaradi, bu hal qiluv qarori sirtdan chiqarilgan deb ataladi.

Daʼvogar tomonidan daʼvoning predmeti yoki asosi, daʼvo talablari miqdori oʻzgartirilganda sud mazkur sud majlisida ishni sirtdan ish yuritish tartibida koʻrishga haqli emas. Bu holda ishni koʻrish daʼvo arizasini daʼvo predmeti yoki asosi, daʼvo talablari miqdori oʻzgartirilgan holda javobgarga topshirish uchun keyinga qoldiriladi.

Agar sud majlisiga kelmagan javobgardan ishni uning ishtirokisiz koʻrish haqida ariza kelib tushsa, ish sirtdan ish yuritish tartibida emas, umumiy tartibda koʻrilishi lozim.

283-modda. Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorining mazmuni

Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorining mazmuni ushbu Kodeks 253-moddasining qoidalari bilan belgilanadi. Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorining xulosa qismida ushbu hal qiluv qarorini qayta koʻrib chiqish haqida ariza berish muddati va tartibi koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

284-modda. Hal qiluv qarorining koʻchirma nusxalarini yuborish

Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorining koʻchirma nusxasi taraflarga ushbu qaror chiqarilgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay topshirilganligi maʼlum qilinadigan buyurtma xat orqali yuboriladi yoki tilxat olib topshiriladi, ushbu shaxslarning elektron manzillari mavjud boʻlgan taqdirda esa u elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.

285-modda. Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisidagi ariza

Javobgar sirtdan hal qiluv qarorini qabul qilgan sudga shu hal qiluv qarori qabul qilinganidan keyin oʻn besh kun ichida uni qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisida ariza berishga haqli.

Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisidagi ariza ushbu Kodeksning 287 — 291-moddalarida nazarda tutilgan tartibda koʻrib chiqiladi.

285 1 -modda. Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarori ustidan shikoyat qilish (protest keltirish)

Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarori ustidan ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda shikoyat (protest) berilishi mumkin.

286-modda. Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisidagi arizaning mazmuni

Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisidagi arizada quyidagilar boʻlishi kerak:

1) sirtdan hal qiluv qarori qabul qilgan sudning nomi;

2) ariza berayotgan javobgarning familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi), yashash joyi (joylashgan yeri, pochta manzili);

3) sud majlisiga uzrli sabablarga koʻra kelmaganlikdan dalolat beruvchi holatlarning roʻyxati va ularni tasdiqlovchi dalillar, shuningdek sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorining mazmuniga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan dalillar roʻyxati;

4) ariza beruvchi javobgarning iltimosi;

5) arizaga ilova qilingan materiallarning roʻyxati.

Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisidagi ariza javobgar yoki uning vakili tomonidan imzolanadi.

Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisidagi ariza ishda ishtirok etuvchi shaxslarning soniga mutanosib miqdordagi koʻchirma nusxalari bilan birga sudga beriladi, bundan elektron hujjat tarzida yuboriladigan ariza mustasno. Ariza uchun davlat boji toʻlanmaydi.

287-modda. Sudning arizani qabul qilganidan keyingi harakatlari

Sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarni sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqish vaqti va joyi haqida xabardor qiladi, ularga ushbu ariza va unga ilova qilingan materiallarning koʻchirma nusxalarini yuboradi.

288-modda. Arizani koʻrib chiqish

Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisidagi ariza u kelib tushgan paytdan eʼtiboran oʻn kun ichida sud majlisida koʻrib chiqiladi. Sud majlisining vaqti va joyi haqida xabardor qilingan shaxslarning kelmaganligi arizani koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Sud arizani koʻrib chiqib, ajrim chiqaradi. Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini bekor qilish haqidagi yoki sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini bekor qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrim ustidan shikoyat qilinmaydi (protest keltirilmaydi).

289-modda. Sudning vakolatlari

Sud sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqib, oʻzining ajrimi bilan:

arizani qanoatlantirmay qoldirishga;

sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini bekor qilish va ishni ilgarigi tarkibdagi yoki boshqa tarkibdagi sud tomonidan mazmunan koʻrib chiqishni tiklashga haqli.

290-modda. Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini bekor qilish asoslari

Agar sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqishda sud tarafning sud majlisiga kelmaganligiga uzrli sabablar borligini va bu haqda sudni oʻz vaqtida xabardor qilish imkoniyati boʻlmaganligini hamda taraf sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorining mazmuniga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan dalillarni taqdim qilayotganligini aniqlasa, sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarori bekor qilinib, ishni mazmunan koʻrib chiqish tiklanishi lozim.

291-modda. Ishni koʻrib chiqishni tiklash

Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarori ushbu qarorni qabul qilgan sud tomonidan bekor qilingan taqdirda, ishni mazmunan koʻrib chiqish tiklanadi va mazkur Kodeksda nazarda tutilgan qoidalar asosida olib boriladi.

Sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tartibda xabardor qilingan javobgar sud majlisiga kelmagan taqdirda, ish yangidan koʻrib chiqilganda qabul qilingan hal qiluv qarori sirtdan qabul qilingan deb tan olinmaydi. Javobgar bu hal qiluv qarori sirtdan qabul qilingan qaror sifatida qayta koʻrib chiqilishini soʻrab, ariza berishga haqli emas.

292-modda. Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorining qonuniy kuchi

Sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarori ushbu Kodeksning 264-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq qonuniy kuchga kiradi.

3-kichik boʻlim. Alohida tartibda ish yuritish

27-bob. Umumiy qoidalar

293-modda. Sud tomonidan alohida ish yuritish tartibida koʻrib chiqiladigan ishlar

Sud tomonidan alohida ish yuritish tartibida koʻrib chiqiladigan ishlar jumlasiga quyidagilar kiradi:

1) yuridik ahamiyatga ega boʻlgan faktlarni aniqlash toʻgʻrisidagi;

2) bolani farzandlikka olish (bundan buyon matnda farzandlikka olish deb yuritiladi) haqidagi;

3) fuqaroni bedarak yoʻqolgan deb topish va fuqaroni vafot etgan deb eʼlon qilish toʻgʻrisidagi;

4) fuqaroni muomala layoqati cheklangan yoki muomalaga layoqatsiz deb topish haqidagi;

5) shaxsni gʻayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga yotqizish toʻgʻrisidagi yoki uning ushbu muassasada yotishi muddatini uzaytirish haqidagi;

6) shaxsni sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish toʻgʻrisidagi yoki uning ushbu muassasada yotishi muddatini uzaytirish haqidagi;

7) voyaga yetmagan shaxsni toʻliq muomalaga layoqatli deb eʼlon qilish (emansipatsiya) toʻgʻrisidagi;

8) mol-mulkni (ashyoni) egasiz deb topish haqidagi;

9) taqdim etuvchiga deb berilgan hujjatlar yoʻqolgan taqdirda, ular boʻyicha huquqlarni tiklash (chaqirib ish yuritish) toʻgʻrisidagi;

10) yoʻqolgan sud ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi.

294-modda. Alohida yuritiladigan ishlarni koʻrib chiqish tartibi

Ushbu Kodeksning 293-moddasida sanab oʻtilgan ishlar sudlarda ushbu Kodeksning 27 — 37-boblarida koʻrsatilgan istisno va qoʻshimchalar bilan fuqarolik sud ishlarini yuritishning umumiy qoidalariga muvofiq koʻrib chiqiladi.

28-bob. Yuridik ahamiyatga ega boʻlgan faktlarni aniqlash

295-modda. Sud tomonidan koʻrib chiqiladigan, yuridik ahamiyatga ega boʻlgan faktlarni aniqlash toʻgʻrisidagi ishlar

Sud fuqarolarning yoki tashkilotlarning shaxsiy, mulkiy huquqlari yuzaga kelishiga, oʻzgarishiga yoki tugashiga sabab boʻladigan faktlarni aniqlaydi.

Sud:

1) shaxslarning qarindoshlik aloqalari;

2) shaxs birovning qaramogʻida ekanligi;

3) otalikni tan olish (belgilash), bolaning u yoki bu onadan tugʻilganligi, shuningdek tugʻilgan vaqti;

4) farzandlikka olishni, nikohni, nikohdan ajratishni va oʻlimni qayd etilganligi;

5) er-xotindan biri vafot etganligi oqibatida fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlarida nikohni roʻyxatdan oʻtkazish mumkin boʻlmay qolsa, qonunda belgilangan hollarda ularning haqiqatda nikoh munosabatlarida boʻlganligi;

6) shaxsning huquqini belgilovchi hujjatlarda (bundan jamoat birlashmalariga aʼzolik biletlari, harbiy hujjatlar, pasportlar yoki identifikatsiyalovchi ID-kartalar, fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlari beradigan guvohnomalar mustasno) koʻrsatilgan familiyasi, ismi yoki otasining ismi uning pasportidagi yoki identifikatsiyalovchi ID-kartasidagi yoxud tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnomasidagi familiyasi, ismi yoki otasining ismi bilan mos kelmagan taqdirda, mazkur hujjatlarning unga tegishliligi yoxud tegishli emasligi;

7) baxtsiz hodisa;

8) imoratga xususiy mulk huquqi asosida egalik qilish;

9) merosni qabul qilish va merosning ochilish joyi faktlarini aniqlash toʻgʻrisidagi ishlarni koʻradi.

Agar qonunchilikda ularni belgilashning boshqacha tartibi nazarda tutilmagan boʻlsa, sud yuridik ahamiyatga ega boʻlgan boshqa faktlarni ham belgilashi mumkin.

Arizachi yuridik ahamiyatga ega boʻlgan faktlarni tasdiqlaydigan zarur hujjatlarni boshqacha tartibda olishi mumkin boʻlmagan yoxud yoʻqotilgan hujjatlarni tiklashning imkoni boʻlmagan taqdirdagina sud ushbu faktlarni aniqlaydi.

296-modda. Ariza berish va uning mazmuni

Yuridik ahamiyatga ega boʻlgan faktni belgilash toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha ariza arizachi yashab turgan joydagi sudga beriladi.

Arizada muayyan faktni aniqlash arizachiga qanday maqsadlar uchun zarur ekanligi koʻrsatilishi, shuningdek arizachining tegishli hujjatlarni olish imkoniyatiga ega emasligini yoxud yoʻqolgan hujjatlarni tiklab boʻlmasligini tasdiqlovchi dalillar keltirilishi kerak.

297-modda. Fakt aniqlanganligi toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori

Sudning hal qiluv qarorida: sud tomonidan aniqlangan fakt, uning qanday maqsadda aniqlanganligi, shuningdek mazkur faktni aniqlash uchun sud qanday dalillarga asoslanganligi koʻrsatilishi kerak.

Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlarida qayd etilishi yoki boshqa organlarda rasmiylashtirilishi lozim boʻlgan faktlarning aniqlanganligi toʻgʻrisidagi sudning hal qiluv qarori ushbu organlar tomonidan beriladigan hujjatlarning oʻrniga oʻtmaganda, ana shunday qayd qilish yoki rasmiylashtirish uchun asos boʻlib xizmat qiladi.

29-bob. Farzandlikka olish

298-modda. Ariza berish

Farzandlikka olish toʻgʻrisidagi ariza bolani farzandlikka olishni istagan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari tomonidan farzandlikka olinayotgan bolaning yashash (turgan) joyidagi fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman (shahar) sudiga beriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlgan bolani farzandlikka olishni istovchi Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida doimiy yashayotgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, chet el fuqarolari yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxslar farzandlikka olish toʻgʻrisidagi arizani farzandlikka olinayotgan bolaning yashash (turgan) joyidagi tegishincha Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudiga, viloyatlar yoki Toshkent shahar sudlariga beradi.

299-modda. Arizaning mazmuni

Farzandlikka olish toʻgʻrisidagi arizada quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak:

farzandlikka oluvchilarning (oluvchining) familiyasi, ismi, otasining ismi, ularning (uning) yashash joyi;

farzandlikka olinayotgan bolaning familiyasi, ismi, otasining ismi va tugʻilgan sanasi, uning yashash (turgan) joyi, farzandlikka olinayotgan bolaning ota-onasi toʻgʻrisidagi, aka-uka va opa-singillari borligi yoki yoʻqligi haqidagi maʼlumotlar;

farzandlikka oluvchilarning (oluvchining) farzandlikka olish toʻgʻrisidagi iltimosini asoslovchi holatlar va mazkur holatlarni tasdiqlovchi dalillar;

farzandlikka oluvchilar (oluvchi) bolaning tugʻilganlik toʻgʻrisidagi dalolatnoma yozuviga tegishli oʻzgartirishlar kiritishni istagan taqdirda — farzandlikka olinayotgan bolaning familiyasini, ismini, otasining ismini, tugʻilgan sanasini (koʻpi bilan bir yilga), farzandlikka olinayotgan bolaning tugʻilgan joyini (agar bola oʻn yoshdan oshmagan boʻlsa) oʻzgartirish haqidagi, bolaning tugʻilganlik toʻgʻrisidagi dalolatnoma yozuviga farzandlikka oluvchilarni (oluvchini) ota-ona (ota yoki ona) sifatida qayd etish haqidagi iltimos.

Farzandlikka olish toʻgʻrisidagi ariza farzandlikka oluvchilar (oluvchi) tomonidan imzolanadi.

300-modda. Arizaga ilova qilinadigan hujjatlar

Farzandlikka olish toʻgʻrisidagi arizaga quyidagilar ilova qilingan boʻlishi kerak:

nikohda turgan shaxslar (shaxs) tomonidan farzandlikka olinganda — farzandlikka oluvchilarning (oluvchining) nikoh tuzilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomasining koʻchirma nusxasi;

er-xotindan biri tomonidan farzandlikka olinganda — boshqasining roziligi. Agar er-xotin oilaviy munosabatlarni tugatgan, bir yildan ortiq birga yashamayotgan boʻlsa va erning (xotinning) yashash (turgan) joyi nomaʼlum boʻlsa, shuningdek bu holatlarni tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlsa, farzandlikka olishda uning roziligi talab qilinmaydi;

nikohda turmagan shaxs tomonidan farzandlikka olinganda — farzandlikka oluvchi pasportining yoki identifikatsiyalovchi ID-kartasining koʻchirma nusxasi va nikohda turmasligi haqidagi maʼlumotnoma;

farzandlikka oluvchilarning (oluvchining) sogʻligʻi holati toʻgʻrisidagi tibbiy xulosa (psixiatriya, sil kasalligiga qarshi kurash va narkologiya muassasalaridan, shuningdek OITSga qarshi kurash markazidan maʼlumotnomalar);

fuqaro farzandlikka olishga nomzod sifatida hisobga qoʻyilganligi toʻgʻrisidagi hujjat, bundan Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksi 154-moddasining ikkinchi — beshinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollar mustasno;

farzandlikka oluvchilarning (oluvchining) ish joyidan egallab turgan lavozimi va ish haqi toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma yoki boshqa daromad manbalari haqidagi maʼlumotnoma;

turar joyga boʻlgan mulk huquqini yoki turar joydan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjat.

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining boshqa davlat fuqarosi boʻlgan bolani farzandlikka olish toʻgʻrisidagi arizasiga ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan hujjatlardan tashqari quyidagilar ilova qilinadi:

farzandlikka olinayotgan bolaning Oʻzbekiston Respublikasi hududida doimiy yashashi uchun Oʻzbekiston Respublikasi vakolatli organining roziligi;

farzandlikka olinayotgan bola qonuniy vakilining va bola qaysi davlat fuqarosi boʻlsa, oʻsha davlat vakolatli organining roziligi;

farzandlikka olinayotgan bolaning tugʻilganlik toʻgʻrisidagi dalolatnoma yozuvidan koʻchirma;

farzandlikka olinayotgan bolaning sogʻligʻi holati, jismoniy va aqliy rivojlanishi haqidagi tibbiy xulosa;

oʻn yoshga toʻlgan farzandlikka olinayotgan bolaning farzandlikka olinishiga, shuningdek familiyasi, ismi, otasining ismi oʻzgartirilishi mumkinligiga va farzandlikka oluvchilarning (oluvchining) uning ota-onasi (otasi yoki onasi) sifatida qayd etilishiga roziligi, bundan Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksining 156-moddasida nazarda tutilgan hollar mustasno.

Ushbu modda ikkinchi qismining uchinchi , toʻrtinchi va beshinchi xatboshilarida koʻrsatilgan hujjatlar belgilangan tartibda legalizatsiya qilinishi yoxud ularga belgilangan tartibda apostil qoʻyilgan boʻlishi kerak. Bunda taqdim etiladigan hujjatlar Oʻzbekiston Respublikasining davlat tiliga tarjima qilingan va notarial tasdiqlangan boʻlishi kerak. Agar ushbu modda ikkinchi qismining beshinchi xatboshisida koʻrsatilgan hujjat Oʻzbekiston Respublikasi hududida berilgan boʻlsa, legalizatsiya qilinishi yoki apostil qoʻyilishi hamda tarjima qilingan boʻlishi toʻgʻrisidagi talablar ushbu hujjatga nisbatan tatbiq etilmaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida doimiy yashovchi Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, chet el fuqarolari yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlgan bolani farzandlikka olish toʻgʻrisidagi arizasiga ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan hujjatlar, shuningdek farzandlikka oluvchilar qaysi davlat fuqarosi boʻlsa, oʻsha davlat (bola Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida doimiy yashovchi Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar tomonidan farzandlikka olinayotganda — ushbu shaxslar qaysi davlatda doimiy yashash joyiga ega boʻlsa, oʻsha davlat) vakolatli organining ularning yashash sharoitlari haqidagi va farzandlikka oluvchi boʻla olish imkoniyatlari toʻgʻrisidagi xulosasi, tegishli davlat vakolatli organining farzandlikka olinayotgan bolaning ushbu davlatga kirishi va mazkur davlat hududida doimiy yashashi uchun ruxsatnomasi, farzandlikka oluvchilarning (oluvchining) Oʻzbekiston Respublikasining xorijdagi diplomatik vakolatxonasi vakillariga farzandlikka olingan bola haqida axborot berish va bola bilan muloqot qilish imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi notarial tasdiqlangan majburiyati ilova qilinadi.

Chet el fuqarolari boʻlgan yoki fuqaroligi boʻlmagan farzandlikka oluvchi shaxslar tomonidan taqdim etiladigan hujjatlar belgilangan tartibda legalizatsiya qilinishi yoxud ularga belgilangan tartibda apostil qoʻyilgan boʻlishi kerak. Bunda taqdim etiladigan hujjatlar Oʻzbekiston Respublikasining davlat tiliga tarjima qilingan va notarial tasdiqlangan boʻlishi kerak.

Ushbu moddaning birinchi , ikkinchi va toʻrtinchi qismlarida koʻrsatilgan hujjatlar sudga ikki nusxada taqdim etiladi.

301-modda. Ishni sud muhokamasiga tayyorlash

Sudya ishni sud muhokamasiga tayyorlashda ajrim chiqaradi, unga koʻra farzandlikka olinayotgan bolaning yashash (turgan) joyidagi vasiylik va homiylik organlari zimmasiga farzandlikka olishning asosli ekanligi va farzandlikka olinayotgan bolaning eng ustun manfaatlariga muvofiqligi toʻgʻrisida sudga xulosa taqdim etish majburiyati yuklanadi.

Vasiylik va homiylik organining farzandlikka olishning asosli ekanligi toʻgʻrisidagi va farzandlikka olinayotgan bolaning eng ustun manfaatlariga muvofiqligi haqidagi xulosasiga quyidagilar ilova qilingan boʻlishi kerak:

farzandlikka olinayotgan bolaning yashash (turgan) joyi yoki farzandlikka oluvchilarning (oluvchining) yashash joyi boʻyicha vasiylik va homiylik organi tomonidan tuzilgan farzandlikka oluvchilarning (oluvchining) yashash sharoitlarini tekshirish dalolatnomasi. Farzandlikka oluvchilarning (oluvchining) yashash sharoitlarini tekshirish dalolatnomasida boshqa maʼlumotlar bilan birga Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksining 152-moddasida nazarda tutilgan farzandlikka olish uchun toʻsiqlar borligi yoki yoʻqligi koʻrsatilishi shart;

farzandlikka olinayotgan bolaning tugʻilganlik toʻgʻrisidagi dalolatnoma yozuvidan koʻchirma;

farzandlikka olinayotgan bolaning sogʻligʻi holati, jismoniy va aqliy rivojlanishi haqidagi tibbiy xulosa;

oʻn yoshga toʻlgan farzandlikka olinayotgan bolaning farzandlikka olishga, shuningdek familiyasi, ismi, otasining ismi oʻzgartirilishi mumkinligiga va farzandlikka oluvchilarning (oluvchining) uning ota-onasi (otasi yoki onasi) sifatida qayd etilishiga roziligi, bundan Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksining 156-moddasida nazarda tutilgan hollar mustasno;

bola ota-onasining (otasining yoki onasining) uning farzandlikka olinishiga roziligi, oʻn olti yoshga toʻlmagan ota-onaning bolasi farzandlikka olinayotganda esa ota-ona qonuniy vakillarining ham roziligi, qonuniy vakillar mavjud boʻlmagan taqdirda esa vasiylik va homiylik organining roziligi, bundan Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksining 160-moddasida nazarda tutilgan hollar mustasno;

bolaning qarindoshlari boʻlmagan, Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida doimiy yashovchi Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, chet el fuqarolari yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxslar tomonidan farzandlikka olinganda ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni va farzandlikka olishga nomzodlarni hisobga olish boʻyicha maʼlumotlar bazasida farzandlikka olinayotgan bola toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjudligini tasdiqlovchi hujjat, shuningdek bolani Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari oilasiga tarbiyaga olish yoki bolaning qarindoshlari tomonidan, ushbu qarindoshlarning fuqaroligi va yashash joyidan qatʼi nazar, farzandlikka olinishi imkoniyati mavjud emasligini tasdiqlovchi hujjatlar.

Boshqa davlat fuqarosi boʻlgan bolani yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxs boʻlgan bolani Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari tomonidan farzandlikka olishda vasiylik va homiylik organining farzandlikka olish asosli ekanligi toʻgʻrisidagi va farzandlikka olinayotgan bolaning eng ustun manfaatlariga muvofiqligi haqidagi xulosasiga ushbu modda ikkinchi qismining ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan hujjat ilova qilinishi kerak.

Zarur boʻlgan hollarda, sud boshqa hujjatlarni (maʼlumotlarni) ham talab qilib olishi mumkin.

302-modda. Ishni koʻrib chiqish

Sud farzandlikka olish toʻgʻrisidagi ishlarni farzandlikka oluvchilar (oluvchi), vasiylik va homiylik organlarining vakillari, shuningdek prokuror albatta ishtirok etgan holda koʻrib chiqadi.

Zarur hollarda, sud farzandlikka olinayotgan bolaning ota-onasini (otasini yoki onasini), uning qarindoshlarini va boshqa manfaatdor shaxslarni, shuningdek oʻn yoshga toʻlgan bolaning oʻzini ishda ishtirok etishga jalb qilishi mumkin.

Sud farzandlikka olish toʻgʻrisidagi ishlarni sudning yopiq majlisida koʻrib chiqadi.

303-modda. Sudning hal qiluv qarori

Sud farzandlikka olish toʻgʻrisidagi ishni mazmunan koʻrib chiqib, farzandlikka olish haqidagi arizani qanoatlantirish toʻgʻrisida yoxud uni qanoatlantirishni butunlay yoki qisman rad etish haqida hal qiluv qarori chiqaradi.

Farzandlikka olish toʻgʻrisidagi ariza qanoatlantirilgan taqdirda, sudning hal qiluv qarorida farzandlikka olingan bolaning tugʻilganligini qayd etish daftariga oʻzgartirishlar kiritish uchun zarur boʻlgan farzandlikka olingan va farzandlikka oluvchilar (oluvchi) haqidagi barcha maʼlumotlar koʻrsatiladi.

Bola bitta shaxs tomonidan farzandlikka olinayotganda uning eng ustun manfaatlarini koʻzlab, agar farzandlikka oluvchi erkak boʻlsa, onasining xohishiga koʻra yoki agar farzandlikka oluvchi ayol boʻlsa, otasining xohishiga koʻra, shuningdek agar farzandlikka olinayotgan bolaning otasi yoki onasi vafot etgan boʻlsa, vafot etgan ota yoki ona ota-onasining (buvaning yoki buvining) iltimosiga koʻra sudning farzandlikka olish toʻgʻrisidagi qarorida farzandlikka olingan bolaning otasi yoki onasi bilan yoxud vafot etgan otasining yoki onasining qarindoshlari bilan huquqiy munosabatlari saqlanib qolishi koʻrsatib oʻtiladi.

Farzandlikka olish toʻgʻrisidagi ariza qanoatlantirilgan taqdirda, farzandlikka oluvchilar (oluvchi) va farzandlikka olinayotgan bolaning oʻzaro huquq va majburiyatlari farzandlikka olingan bolaning tugʻilganligini qayd etish daftariga zarur oʻzgartishlar kiritilgan kundan eʼtiboran belgilanadi.

Sud farzandlikka olish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran uch kun ichida ushbu hal qiluv qarorining koʻchirma nusxasini tegishli vasiylik va homiylik organiga hamda farzandlikka olinayotgan bolaning tugʻilganligi roʻyxatga olingan joydagi fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organiga yuborishi shart.

304-modda. Farzandlikka olishning bekor qilinishi

Farzandlikka olishni bekor qilish toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqish va hal etish daʼvo ishlarini yuritish tartibida hamda oila toʻgʻrisidagi qonunchilikda koʻrsatilgan asoslar boʻyicha amalga oshiriladi.

30-bob. Fuqaroni bedarak yoʻqolgan deb topish va fuqaroni vafot etgan deb eʼlon qilish

305-modda. Ariza berish va uning mazmuni

Fuqaroni bedarak yoʻqolgan deb topish yoki vafot etgan deb eʼlon qilish toʻgʻrisidagi ariza manfaatdor shaxs tomondan bedarak yoʻqolgan fuqaroning oxirgi maʼlum boʻlgan yashash joyidagi sudga beriladi.

Sud fuqaroni bedarak yoʻqolgan deb topish yoki vafot etgan deb eʼlon qilish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqishga qonunchilikda belgilangan muddatlar oʻtganidan soʻng kirishadi.

Arizada fuqaroni bedarak yoʻqolgan deb topish yoki uni vafot etgan deb eʼlon qilish arizachiga qanday maqsadlar uchun zarur ekanligi koʻrsatilishi, shuningdek fuqaroning bedarak yoʻqolganligini tasdiqlaydigan yoxud bedarak yoʻqolgan shaxsga oʻlim xavfini solgan yoki u muayyan baxtsiz voqea tufayli halok boʻlgan deb taxmin qilishga asos boʻladigan holatlar bayon qilinishi kerak.

306-modda. Ishni sud muhokamasiga tayyorlash

Sudya ishni sud muhokamasiga tayyorlashda bedarak yoʻqolgan shaxs toʻgʻrisida kimlar (qarindosh-urugʻlari, birga ishlovchilar va boshqalar) maʼlumot bera olishi mumkinligini aniqlaydi, shuningdek bedarak yoʻqolganning maʼlum boʻlgan soʻnggi yashash joyi va ish joyidagi tegishli tashkilotlardan (ichki ishlar organlaridan, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlaridan) bedarak yoʻqolgan shaxs toʻgʻrisida bor maʼlumotlarni soʻrab oladi.

Sudya arizani qabul qilib olgach, ayni vaqtda vasiylik va homiylik organiga bedarak yoʻqolganning mol-mulkini saqlash, shuningdek uni boshqarish uchun shaxsni tayinlashni taklif qilishi mumkin.

307-modda. Ish muhokamasida prokurorning ishtiroki

Fuqaroni bedarak yoʻqolgan deb topish toʻgʻrisidagi yoki fuqaroni vafot etgan deb eʼlon qilish haqidagi ishlar albatta prokurorning ishtirokida koʻriladi.

308-modda. Sudning hal qiluv qarori

Sudning fuqaroni bedarak yoʻqolgan deb topish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori bedarak yoʻqolgan shaxsning mol-mulki turgan joydagi vasiylik va homiylik organining bu mulkka nisbatan boshqaruvchi tayinlashi uchun asos boʻladi.

Sudning fuqaroni vafot etgan deb eʼlon qilish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organining fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish daftariga mazkur fuqaroni vafot etgan deb yozib qoʻyish uchun asos boʻladi.

309-modda. Bedarak yoʻqolgan deb topilgan yoki vafot etgan deb eʼlon qilingan fuqaro qaytib kelishi yoki uning turgan joyi aniqlanishi oqibatlari

Bedarak yoʻqolgan deb topilgan yoki vafot etgan deb eʼlon qilingan fuqaro qaytib kelgan yoki uning turgan joyi aniqlangan taqdirda, sud oʻzining ilgarigi hal qiluv qarorini yangi hal qiluv qarori bilan bekor qiladi. Yangi hal qiluv qarori tegishincha mol-mulkka nisbatan boshqaruvni yoki fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish daftaridagi fuqaroning vafotiga doir yozuvni bekor qilish uchun asos boʻladi.

31-bob. Fuqaroni muomala layoqati cheklangan yoki muomalaga layoqatsiz deb topish

310-modda. Ariza berish

Spirtli ichimliklar, giyohvandlik moddalari va psixotrop moddalarni suiisteʼmol qilishi natijasida fuqaroni muomala layoqati cheklangan deb topish toʻgʻrisidagi yoki fuqaroni ruhiy holati buzilganligi (ruhiy kasalligi yoxud aqli zaifligi) tufayli muomalaga layoqatsiz deb topish haqidagi ish uning oila aʼzolari, vasiylik va homiylik organlari, prokuror, davolash muassasalari va boshqa davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari hamda jamoat birlashmalari bergan arizalar boʻyicha qoʻzgʻatilishi mumkin.

Fuqaroni muomala layoqati cheklangan yoki muomalaga layoqatsiz deb topish toʻgʻrisidagi ariza mazkur fuqaro yashab turgan joydagi, agar bu shaxs davolash muassasasiga joylashtirilgan boʻlsa, mazkur muassasa joylashgan hududdagi sudga beriladi.

311-modda. Arizaning mazmuni

Fuqaroni muomala layoqati cheklangan deb topish toʻgʻrisidagi arizada spirtli ichimliklar, giyohvandlik moddalari va psixotrop moddalarni suiisteʼmol qiluvchi shaxs oʻz oilasini moddiy jihatdan ogʻir ahvolga solib qoʻyayotganligidan dalolat beruvchi holatlar bayon etilishi kerak.

Fuqaroni muomalaga layoqatsiz deb topish toʻgʻrisidagi arizada shaxsning ruhiy holati buzilganligi (ruhiy kasalligi yoxud aqli zaifligi), shuning oqibatida u oʻz xatti-harakatlarini anglay olmasligidan yoki boshqara olmasligidan dalolat beruvchi holatlar bayon qilinishi kerak.

312-modda. Ishni sud muhokamasiga tayyorlash

Sudya arizani olgach, ishni sud muhokamasiga tayyorlash tartibida fuqaroning ruhiy holati buzilganligi (ruhiy kasalligi yoki aqli zaifligi) toʻgʻrisida yetarli maʼlumotlar mavjud boʻlsa, uning ruhiy ahvolini aniqlash uchun sud-psixiatriya ekspertizasini tayinlaydi.

Fuqaro sud-psixiatriya ekspertizasini oʻtishdan bosh tortganda sud uni majburiy tarzda ekspertizaga yuborish toʻgʻrisida ajrim chiqarishi mumkin.

313-modda. Ishni koʻrib chiqish

Sud fuqaroni muomala layoqati cheklangan deb topish toʻgʻrisidagi ishni albatta mazkur fuqaroning, prokuror hamda vasiylik va homiylik organi vakilining ishtirokida koʻradi. Agar fuqaro sud majlisiga kelmasa, ushbu Kodeks 186-moddasining qoidalari qoʻllanadi.

Sud fuqaroni muomalaga layoqatsiz deb topish toʻgʻrisidagi ishni prokuror hamda vasiylik va homiylik organining vakili ishtirokida koʻrib chiqadi. Ishi koʻrib chiqilayotgan fuqaro, agar uning sogʻligʻi holati imkon bersa, sud majlisiga chaqiriladi.

314-modda. Sudning hal qiluv qarori

Sudning fuqaroni muomala layoqati cheklangan yoki muomalaga layoqatsiz deb topish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori vasiylik va homiylik organining muomala layoqati cheklangan shaxsga homiy tayinlashi, muomalaga layoqatsiz shaxsga esa, vasiy tayinlashi uchun asos boʻladi.

Fuqaroni muomala layoqati cheklangan yoki muomalaga layoqatsiz deb topganda sud hal qiluv qarori kuchga kirganidan soʻng uch kun ichida bu haqda mazkur shaxs yashab turgan joydagi homiylik va vasiylik organiga xabar qiladi va uning ustidan homiy yoki vasiy tayinlash uchun hal qiluv qarorining koʻchirma nusxasini yuboradi.

315-modda. Fuqaroni muomalaga layoqatli deb topish

Qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda, sud fuqaroning oʻzi, uning homiysi, shuningdek ushbu Kodeksning 310-moddasida sanab oʻtilgan tashkilotlar va shaxslar bergan arizaga binoan fuqaroning muomala layoqatini cheklashni va unga nisbatan belgilangan homiylikni bekor qilish toʻgʻrisida hal qiluv qarori chiqaradi.

Qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda, sud vasiy, shuningdek ushbu Kodeksning 310-moddasida sanab oʻtilgan tashkilotlar va shaxslar bergan arizaga binoan, sud-psixiatriya ekspertizasining xulosasiga asoslanib, sogʻaygan fuqaroni muomalaga layoqatli deb topish haqida hal qiluv qarori qabul qiladi.

316-modda. Fuqaroni muomala layoqati cheklangan yoki muomalaga layoqatsiz deb topish toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha sud xarajatlari

Fuqaroni muomala layoqati cheklangan yoki muomalaga layoqatsiz deb topish toʻgʻrisidagi ishlarni yuritish bilan bogʻliq sud xarajatlari arizachidan undirilmaydi.

Agar sud ariza fuqaroning oila aʼzolari tomonidan insofsizlik qilib, asossiz ravishda fuqaroning muomala layoqatini cheklash yoki uni muomala layoqatidan mahrum etish maqsadida ataylab berilgan deb topsa, sud xarajatlarini oila aʼzolaridan undiradi.

32-bob. Shaxsni gʻayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga yotqizish yoki uning ushbu muassasada yotishi muddatini uzaytirish

317-modda. Ariza berish

Shaxsni gʻayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga yotqizish toʻgʻrisidagi yoki uning statsionarda yotishi muddatini uzaytirish haqidagi ariza sudga shaxs yotgan psixiatriya muassasasi tomonidan beriladi.

Gʻayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga yotqizish uchun qonunda nazarda tutilgan asoslar koʻrsatilgan arizaga shifokor psixiatrlardan iborat komissiyaning shaxsning psixiatriya statsionarida bundan keyin boʻlishi zarurligi toʻgʻrisidagi asoslantirilgan xulosasi ilova qilinadi.

Ariza psixiatriya muassasasi joylashgan yerdagi sud tomonidan koʻrib chiqiladi.

Sud arizani qabul qilish bilan bir paytda arizani sudda koʻrib chiqish uchun zarur boʻlgan muddatda shaxsning psixiatriya statsionarida boʻlib turishi masalasini hal etadi.

318-modda. Ishni koʻrib chiqish

Shaxsni psixiatriya statsionariga yotqizish toʻgʻrisidagi yoki uning statsionarda yotishi muddatini uzaytirish haqidagi ish sud tomonidan statsionarga yotqizilayotgan shaxsning qonuniy vakili va statsionarga yotqizishning asosliligi toʻgʻrisida xulosa bergan komissiya tarkibidagi shifokor psixiatr, prokuror, shuningdek shaxs yotgan psixiatriya muassasasi vakili ishtirokida oʻn kunlik muddat ichida koʻrib chiqiladi.

Sud majlisiga psixiatriya muassasasi vakilining uzrsiz sabablarga koʻra kelmaganligi arizani koʻrib chiqishga monelik qilmaydi, biroq sud uning kelishini shart deb topishi mumkin.

319-modda. Sudning hal qiluv qarori

Sudning arizani qanoatlantirish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori tegishincha shaxsni psixiatriya statsionariga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish yoki uning statsionarda yotishi muddatini uzaytirish uchun asos boʻladi.

33-bob. Shaxsni sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish yoki uning ushbu muassasada yotishi muddatini uzaytirish

320-modda. Ariza berish

Sil kasalligining yuqumli shakliga chalingan shaxsni sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish toʻgʻrisidagi yoki uning ushbu muassasada yotishi muddatini uzaytirish haqidagi ariza sudga mazkur shaxs dispanser hisobida turgan yoxud davolanayotgan yoki uning yashash (turgan) joyidagi sil kasalligiga qarshi kurash muassasasi tomonidan beriladi.

Sil kasalligining yuqumli shakliga chalingan shaxsni sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish toʻgʻrisidagi yoki uning ushbu muassasada yotishi muddatini uzaytirish haqidagi ariza mazkur shaxs dispanser hisobida turgan yoxud davolanayotgan sil kasalligiga qarshi kurash muassasasi joylashgan yerdagi yoki uning yashash (turgan) joyidagi sudda koʻrib chiqiladi.

321-modda. Arizaning mazmuni va uni berish muddati

Sil kasalligining yuqumli shakliga chalingan shaxsni sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish toʻgʻrisidagi ariza ushbu muassasa tibbiy komissiyasining tibbiy tekshiruvdan va (yoki) davolanishdan boʻyin tovlayotgan mazkur shaxsni gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish zarurligi haqidagi xulosasi qabul qilingan kundan eʼtiboran bir sutka ichida beriladi. Xulosada davolash oʻtkaziladigan muddat koʻrsatiladi.

Sil kasalligining yuqumli shakliga chalingan shaxsning sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimida gʻayriixtiyoriy tartibda yotishi muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi ariza ushbu muassasa tibbiy komissiyasining shaxsning davolanishda boʻlgan muassasada yotishi muddatini uzaytirish zarurligi haqidagi xulosasi asosida beriladi. Xulosada davolash oʻtkaziladigan muddat koʻrsatiladi.

322-modda. Ishni koʻrib chiqish

Shaxsni sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish toʻgʻrisidagi yoki uning ushbu muassasada yotishi muddatini uzaytirish haqidagi ish sil kasalligining yuqumli shakliga chalingan shaxsni sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish toʻgʻrisida yoki uning ushbu muassasada yotishi muddatini uzaytirish haqida ariza berilgan kundan eʼtiboran uch kunlik muddatda sud tomonidan mazkur shaxs dispanser hisobida turgan yoxud davolanayotgan sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining vakili — tibbiy komissiyasi aʼzosi, sil kasalligining yuqumli shakliga chalingan shaxsning vakili, shuningdek prokuror ishtirokida koʻrib chiqiladi. Sil kasalligining yuqumli shakliga chalingan, ishi sudda koʻrib chiqilayotgan shaxs, agar uning sogʻligʻi holati imkon bersa, sud majlisiga chaqirilishi mumkin.

Sil kasalligiga qarshi kurash muassasasi vakilining — tibbiy komissiyasi aʼzosining, sil kasalligining yuqumli shakliga chalingan shaxs vakilining sud majlisiga uzrsiz sababga koʻra kelmaganligi ishni koʻrib chiqishga monelik qilmaydi, biroq sud bu shaxslarning kelishini shart deb topishi mumkin.

323-modda. Sudning hal qiluv qarori

Sudning arizani qanoatlantirish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori sil kasalligining yuqumli shakliga chalingan shaxsni tegishincha sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish yoki uning ushbu muassasada yotishi muddatini uzaytirish uchun asos boʻladi.

34-bob. Voyaga yetmagan shaxsni toʻliq muomalaga layoqatli deb eʼlon qilish (emansipatsiya)

324-modda. Ariza berish

Oʻn olti yoshga toʻlgan voyaga yetmagan shaxs qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda oʻzi yashab turgan joydagi sudga oʻzini toʻliq muomalaga layoqatli deb eʼlon qilish toʻgʻrisidagi ariza bilan murojaat qilishi mumkin.

Vasiylik va homiylik organlari voyaga yetmagan shaxsni toʻliq muomalaga layoqatli deb eʼlon qilishni rad etganligini tasdiqlovchi dalillar mavjud boʻlganda voyaga yetmagan shaxsni toʻliq muomalaga layoqatli deb eʼlon qilish toʻgʻrisidagi ariza sud tomonidan qabul qilinadi.

325-modda. Ishni koʻrib chiqish

Voyaga yetmagan shaxsni toʻliq muomalaga layoqatli deb eʼlon qilish toʻgʻrisidagi ish sud tomonidan arizachi, uning ota-onasi (ulardan biri) yoki farzandlikka oluvchilar (oluvchi) yoki homiy, shuningdek vasiylik va homiylik organining vakili hamda prokuror ishtirokida koʻrib chiqiladi.

326-modda. Sudning voyaga yetmagan shaxsni toʻliq muomalaga layoqatli deb eʼlon qilish toʻgʻrisidagi ariza yuzasidan hal qiluv qarori

Sud voyaga yetmagan shaxsni toʻliq muomalaga layoqatli deb eʼlon qilish toʻgʻrisidagi arizani mazmunan koʻrib chiqib, uni qanoatlantirish yoki rad etish haqida hal qiluv qarori qabul qiladi.

Ariza qanoatlantirilgan taqdirda, oʻn olti yoshga toʻlgan voyaga yetmagan shaxs sudning hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran toʻliq muomalaga layoqatli (emansipatsiya qilingan) deb eʼlon qilinadi.

35-bob. Mol-mulkni (ashyoni) egasiz deb topish

327-modda. Ariza berish

Mol-mulkni (ashyoni) egasiz deb topish toʻgʻrisidagi ariza davlat mol-mulkini boshqarish vakolatiga ega organ yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi tomonidan mol-mulk (ashyo) turgan joydagi sudga beriladi.

Arizada qaysi mol-mulkni (ashyoni) egasiz deb topish kerakligi koʻrsatilgan boʻlishi, shuningdek mol-mulk (ashyo) egasini aniqlashning imkoni yoʻqligini yoxud mol-mulk (ashyo) mulkdor tomonidan unga nisbatan mulk huquqini saqlab qolish niyatisiz qoldirganligini tasdiqlovchi dalillar keltirilgan boʻlishi kerak.

328-modda. Ishni sud muhokamasiga tayyorlash

Sudya ishni sud muhokamasiga tayyorlashda mol-mulk (ashyo) kimga tegishli ekanligi toʻgʻrisida maʼlumot berishi mumkin boʻlgan shaxslarni (mol-mulkning (ashyoning) mulkdorlari, unga amalda egalik qilib turganlar, qoʻshnilar va boshqalarni) aniqlaydi, shuningdek fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlaridan mol-mulkka doir mavjud maʼlumotlarni soʻraydi.

329-modda. Ishni koʻrib chiqish

Mol-mulkni (ashyoni) egasiz deb topish toʻgʻrisidagi ish arizachining vakili, uchinchi shaxslar va prokuror ishtirokida sud tomonidan koʻrib chiqiladi.

330-modda. Sudning hal qiluv qarori

Sud mol-mulkni (ashyoni) mulkdori yoʻq yoki mulkdori nomaʼlum yoxud mol-mulk (ashyo) mulkdor tomonidan unga nisbatan mulk huquqini saqlab qolish niyatisiz qoldirilgan deb topsa, mol-mulkni (ashyoni) egasiz deb topish va uni davlat mulkiga yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi mulkiga oʻtkazish toʻgʻrisida hal qiluv qarori qabul qiladi.

36-bob. Taqdim etuvchiga deb berilgan hujjatlar yoʻqolgan taqdirda ular boʻyicha huquqlarni tiklash (chaqirib ish yuritish)

331-modda. Ariza berish

Shaxs pul mablagʻlari qoʻyilganligi haqida yoki qimmatli narsalar yoxud davlat zayomi obligatsiyalari saqlash uchun topshirilganligi toʻgʻrisida bank tomonidan taqdim etuvchiga berilgan qiymatli hujjatni yoʻqotgan taqdirda, shuningdek qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda, suddan yoʻqolgan hujjatni haqiqiy emas deb topish va yoʻqolgan hujjat boʻyicha huquqlarini tiklash toʻgʻrisida iltimos qilishi mumkin.

Ish taqdim etuvchiga deb hujjat bergan muassasa joylashgan hududdagi sud tomonidan koʻrib chiqiladi.

Arizada hujjat qanday vaziyatda yoʻqolganligi, taqdim etuvchiga deb hujjat bergan muassasaning, hujjatning nomi koʻrsatilgan boʻlishi, hujjatning alohida belgilari va yoʻqolgan hujjatni haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisidagi iltimos bayon qilinishi kerak.

332-modda. Sudyaning arizani qabul qilganidan keyingi harakatlari

Sudya arizani qabul qilganidan keyin:

ariza beruvchining hisobidan ommaviy axborot vositalarida eʼlon chiqarish toʻgʻrisida;

taqdim etuvchiga deb hujjat bergan muassasaning yoʻqolgan hujjat boʻyicha toʻlovlarni amalga oshirishini va pul berishini ish sudda koʻrilguniga qadar taqiqlash haqida ajrim chiqaradi.

Sud ajrimining koʻchirma nusxasi hujjatni bergan muassasaga yuboriladi.

Ajrim chiqarish rad etilganligi ustidan xususiy shikoyat berilishi yoki xususiy protest keltirilishi mumkin.

333-modda. Eʼlonning mazmuni

Eʼlonda quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

1) hujjat yoʻqolganligi toʻgʻrisida ariza tushgan sudning nomi;

2) arizachining familiyasi, ismi, otasining ismi va yashash joyi;

3) hujjatning nomi va farqlovchi belgilari;

4) yoʻqolganligi toʻgʻrisida ariza berilgan hujjatni saqlovchiga ommaviy axborot vositalarida eʼlon chiqqan kundan eʼtiboran uch oy muddat ichida oʻzining mazkur hujjatga boʻlgan huquqlari haqida sudga arz qilishi toʻgʻrisidagi taklif.

334-modda. Hujjatni saqlovchining majburiyatlari

Yoʻqolganligi toʻgʻrisida ariza berilgan hujjatni saqlovchi ajrim chiqargan sudga ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oylik muddat oʻtguniga qadar oʻzining hujjatga boʻlgan huquqlari haqida ariza berishi va bunda hujjatning asl nusxasini taqdim etishi shart.

335-modda. Sudyaning hujjatni saqlovchidan ariza tushganidan keyingi harakatlari

Hujjat yoʻqolganligi toʻgʻrisida eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oylik muddat oʻtguniga qadar sudga hujjatni saqlovchidan ariza tushgan taqdirda, sudya ajrim chiqarib, unda hujjati yoʻqolganligi haqida ariza bergan shaxsga hujjatni olib qoʻyish toʻgʻrisida hujjatni saqlovchiga nisbatan umumiy tartibda daʼvo taqdim etish uchun muddat beradi va bu haqda hujjatni saqlovchini xabardor qiladi. Bu muddat ikki oydan oshmasligi kerak.

336-modda. Hujjatni saqlovchiga nisbatan daʼvo taqdim etmaslik oqibatlari

Agar arizachi ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oylik muddat oʻtguniga qadar hujjatni saqlovchiga nisbatan daʼvo taqdim etmasa, sudya ushbu Kodeksning 332-moddasiga muvofiq koʻrilgan choralar oʻz kuchini yoʻqotganligi toʻgʻrisida ajrim chiqaradi va hujjat bergan muassasani bu haqda xabardor qiladi. Hujjatni saqlovchi bunday choralar koʻrilishi natijasida oʻziga yetkazilgan zararni arizachidan undirish huquqiga ega.

337-modda. Ishni koʻrib chiqishga tayinlash

Agar ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oylik muddat oʻtguniga qadar hujjatni saqlovchidan ariza kelib tushmasa, sud ishni koʻrib chiqishga tayinlaydi.

Ish koʻrib chiqiladigan kun toʻgʻrisida arizachi ham, hujjatni bergan muassasa ham xabardor qilinadi. Biroq ularning kelmaganligi ishni koʻrib chiqishga toʻsqinlik qilmaydi.

338-modda. Ishni hal qilish

Ishni koʻrib chiqqach, sud hal qiluv qarori chiqaradi. Sud arizani qanoatlantirgan taqdirda hal qiluv qarorida taqdim etuvchiga deb berilgan yoʻqolgan hujjat haqiqiy emasligini koʻrsatadi. Bu hal qiluv qarori arizachiga omonatni yoki haqiqiy emas deb topilgan hujjat oʻrniga yangisini berish uchun asos boʻladi.

339-modda. Hujjatni saqlovchining asossiz boyish toʻgʻrisida daʼvo taqdim etish huquqi

Oʻzining ushbu hujjatga boʻlgan huquqlari toʻgʻrisida biror sabab bilan oʻz vaqtida arz qilmagan hujjatni saqlovchi yoʻqolgan hujjat oʻrniga yangisini olish huquqi berilgan shaxsga nisbatan asossiz boyish toʻgʻrisida daʼvo taqdim etishi mumkin. Bunday daʼvo hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirganidan keyingina sudga taqdim etilishi mumkin.

37-bob. Yoʻqolgan sud ishini yuritishni tiklash

340-modda. Yoʻqolgan sud ishini yuritishni tiklash

Yoʻqolgan sud ishini yuritish sud tomonidan ishda ishtirok etuvchi shaxslarning, prokurorning arizasiga binoan, shuningdek sudning tashabbusiga koʻra tiklanishi mumkin.

Yoʻqolgan sud ishini yuritish toʻliq yoki uning sud fikriga koʻra tiklanishi zarur boʻlgan qismi tiklanadi. Sudning hal qiluv qarori yoki ish yuritishni tugatish toʻgʻrisidagi ajrimi, agar ular ish yuzasidan chiqarilgan boʻlsa, tiklanishi shart.

Arizachi yoʻqolgan sud ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqishda sud tomonidan qilingan sud xarajatlarini toʻlashdan ozod etiladi. Bila turib yolgʻon ariza berilganda sud xarajatlari arizachidan undirib olinadi.

341-modda. Yoʻqolgan sud ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi ariza

Yoʻqolgan sud ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi ariza ishni koʻrib chiqqan sudga beriladi.

Arizada ishga doir batafsil maʼlumotlar boʻlishi kerak.

Arizachida saqlanib qolgan va ishga daxldor boʻlgan hujjatlar yoki ularning koʻchirma nusxalari, basharti ular belgilangan tartibda tasdiqlanmagan boʻlsa ham, arizaga ilova qilinadi.

342-modda. Yoʻqolgan sud ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqish

Sud yoʻqolgan sud ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqishda ishning saqlanib qolgan qismlaridan, sud ishini yuritish yoʻqolguniga qadar ushbu ishdan fuqarolar va tashkilotlarga olib berilgan hujjatlardan, bu hujjatlarning koʻchirma nusxalaridan, shuningdek ishga daxldor boʻlgan boshqa hujjatlardan foydalanadi.

Sud protsessual harakatlarni bajarish chogʻida hozir boʻlgan shaxslarni, zarur hollarda esa, yoʻqolgan sud ishini koʻrib chiqqan sud tarkibiga kirgan shaxslarni ham guvoh sifatida soʻroq qilishi mumkin.

343-modda. Yoʻqolgan sud ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi ariza boʻyicha sudning hal qiluv qarori

Sudning yoʻqolgan hal qiluv qarorini yoki ish yuritishni tugatish toʻgʻrisidagi ajrimni tiklash haqidagi hal qiluv qarorida sud tiklanayotgan sud hujjatining mazmuni sudga taqdim etilgan va yoʻqolgan ish boʻyicha sud protsessining barcha ishtirokchilari ishtirokida sud majlisida tekshirilgan qanday aniq maʼlumotlar asosida aniqlangan deb hisoblashi koʻrsatiladi.

Yoʻqolgan sud ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi hal qiluv qarorining asoslantiruvchi qismida, shuningdek qanday dalillar sud tomonidan tekshirilganligi va yoʻqolgan sud ishini yuritish boʻyicha qanday protsessual harakatlar sodir etilganligi isbotlanganligi haqidagi sudning xulosalari koʻrsatiladi.

344-modda. Yoʻqolgan sud ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi ish yuritishni tugatish

Toʻplangan materiallar yoʻqolgan sud ishini yuritishni aniq tiklash uchun yetarli boʻlmasa, sud ajrim chiqarib, ish yuritishni tugatadi. Bu holda arizachi umumiy tartibda daʼvo taqdim etishga haqli.

Yoʻqolgan sud ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqish uning saqlanish muddati bilan chegaralanmaydi. Biroq yoʻqolgan sud ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi ariza bilan uni ijro etish maqsadida murojaat qilingan, bu vaqtga kelib ijro varaqasini ijroga qaratish muddati oʻtgan va u sud tomonidan tiklanmaydigan boʻlsa ham sud ish yuritishni tugatadi.

345-modda. Yoʻqolgan sud ishini yuritishni tiklash bilan bogʻliq boʻlgan sud hujjatlari ustidan shikoyat qilish (protest keltirish)

Yoʻqolgan sud ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha sud hujjatlari ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) mumkin.

4-kichik boʻlim. Hakamlik sudining hal qiluv qarori bilan bogʻliq boʻlgan ishlarni, shuningdek mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ishlarni yuritish

38-bob. Hakamlik sudining hal qiluv qarori bilan bogʻliq boʻlgan ishlarni yuritishning umumiy qoidalari

346-modda. Sud tomonidan koʻrib chiqiladigan, hakamlik sudining hal qiluv qarori bilan bogʻliq ishlar

Fuqarolik ishlari boʻyicha sud tomonidan koʻrib chiqiladigan, hakamlik sudining hal qiluv qarori bilan bogʻliq ishlar jumlasiga:

1) hakamlik sudlarining hal qiluv qarorlarini bekor qilish toʻgʻrisidagi;

2) hakamlik sudlarining hal qiluv qarorlarini majburiy ijro etish uchun ijro varaqalari berish haqidagi arizalar boʻyicha ishlar kiradi.

347-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarori bilan bogʻliq ishlarni koʻrib chiqish tartibi

Sudlar ushbu Kodeksning 346-moddasida sanab oʻtilgan ishlarni ushbu Kodeksning 38 — 40-boblarida koʻrsatilgan istisno va qoʻshimchalar bilan birga fuqarolik sud ishlarini yuritishning umumiy qoidalariga binoan koʻrib chiqadi.

348-modda. Sudning ajrimlari ustidan shikoyat qilish

Fuqarolik ishlari boʻyicha sudning hakamlik sudining hal qiluv qarori bilan bogʻliq ish boʻyicha ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

39-bob. Hakamlik sudining hal qiluv qarori yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi ishlarni yuritish

349-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarori yuzasidan nizolashish

Hakamlik muhokamasi tarafi hakamlik sudining fuqarolik ishlari boʻyicha sudga taalluqli nizoga doir hal qiluv qarori yuzasidan ushbu qarorni olgan kundan eʼtiboran oʻttiz kun ichida, huquqlari va majburiyatlari haqida hakamlik sudi hal qiluv qarorini qabul qilgan, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslar esa hakamlik sudi hal qiluv qarori qabul qilinganligi ularga maʼlum boʻlgan kundan eʼtiboran oʻttiz kun ichida fuqarolik ishlari boʻyicha sudga hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisida ariza berish yoʻli bilan nizolashishi mumkin.

Hakamlik sudining fuqarolik ishlari boʻyicha sudga taalluqli nizoga doir hal qiluv qarori yuzasidan huquqlari va majburiyatlari haqida hakamlik sudi hal qiluv qarorini qabul qilgan, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslar ham nizolashishi mumkin.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi ariza hakamlik sudining hal qiluv qarori qabul qilingan joydagi fuqarolik ishlari boʻyicha sudga beriladi.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisida ariza berilganligi hakamlik sudi hal qiluv qarorining ijrosi yuzasidan ish yuritishni fuqarolik ishlari boʻyicha sud tomonidan nizo boʻyicha ish yuritish tugallanguniga qadar toʻxtatib turadi.

350-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi arizaning shakli va mazmuni

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi ariza yozma shaklda, shu jumladan elektron hujjat tarzida beriladi va hal qiluv qarori yuzasidan nizolashayotgan hakamlik muhokamasi tarafi yoki uning vakili tomonidan imzolanadi.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi arizada quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak:

1) ariza berilayotgan fuqarolik ishlari boʻyicha sudning nomi;

2) nizolashilayotgan hal qiluv qarorini qabul qilgan hakamlik sudining nomi va tarkibi, uning joylashgan yeri;

3) hakamlik muhokamasi taraflarining nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), yashash joyi yoki turgan joyi (pochta manzili), shuningdek, agar ariza vakil tomonidan berilayotgan boʻlsa, vakilning familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash joyi;

4) hakamlik sudining hal qiluv qarori qabul qilingan sana;

5) hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi ariza bilan murojaat etgan hakamlik muhokamasi tarafi hakamlik sudining nizolashilayotgan hal qiluv qarorini olgan sana;

6) hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi talab va mazkur qaror qanday asoslar boʻyicha nizolashilayotganligi.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi arizada telefonlar, fakslar raqamlari, elektron pochta manzillari va boshqa maʼlumotlar koʻrsatilishi mumkin.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi arizaga quyidagilar ilova qilinadi:

1) hakamlik sudi hal qiluv qarorining tasdiqlangan koʻchirma nusxasi. Doimiy faoliyat koʻrsatuvchi hakamlik sudi hal qiluv qarorining koʻchirma nusxasi mazkur hakamlik sudining raisi tomonidan tasdiqlanadi, muvaqqat hakamlik sudining hal qiluv qarori koʻchirma nusxasidagi hakamlik sudyasining imzosi notarial tartibda tasdiqlangan boʻlishi kerak;

2) hakamlik bitimining tegishli tarzda tasdiqlangan koʻchirma nusxasi;

3) hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi talabni asoslash uchun taqdim etiladigan hujjatlar;

4) belgilangan tartibda va miqdorda davlat boji va pochta xarajatlari toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjat.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi ariza javobgarlar soniga qarab koʻchirma nusxalari bilan birga fuqarolik ishlari boʻyicha sudga beriladi, bundan elektron hujjat tarzida yuboriladigan ariza mustasno.

Agar hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi ariza hakamlik muhokamasi tarafining vakili tomonidan berilgan boʻlsa, unga ishonchnoma yoki vakilning vakolatlarini tasdiqlovchi boshqa hujjat ilova qilinishi kerak.

Agar hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi ariza ushbu Kodeks 349-moddasining birinchi va uchinchi qismlarida nazarda tutilgan talablar, shuningdek ushbu modda qoidalari buzilgan holda berilgan boʻlsa, fuqarolik ishlari boʻyicha sud ushbu Kodeksning 194-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga binoan bunday arizani qabul qilishni rad etadi.

Huquqlari va majburiyatlari haqida hakamlik sudi hal qiluv qarorini qabul qilgan, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslar hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi arizaga ushbu modda toʻrtinchi qismining 2 va 3-bandlarida koʻrsatilgan hujjatlarni ilova qilmagan taqdirda, mazkur hujjatlar sud tomonidan ularni saqlayotgan shaxsdan talab qilib olinadi.

351-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqish tartibi

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi ariza ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalarga binoan sudya tomonidan yakka tartibda koʻrib chiqiladi.

Sudya ishni hakamlik muhokamasi tarafining iltimosnomasiga binoan sud muhokamasiga tayyorlayotganda hal qiluv qarori fuqarolik ishlari boʻyicha sudda nizolashilayotgan ishning materiallarini hakamlik sudidan ushbu Kodeksda dalillarni talab qilib olish uchun nazarda tutilgan qoidalarga binoan talab qilib olishi mumkin.

Fuqarolik ishlari boʻyicha sud hakamlik muhokamasi taraflarini sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida xabardor qiladi. Sud majlisining vaqti va joyi haqida belgilangan tartibda xabardor qilingan mazkur shaxslarning kelmaganligi ishni koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Sud ishni sud majlisida koʻrib chiqayotganda hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish uchun ushbu Kodeksning 352-moddasida nazarda tutilgan asoslar mavjudligini yoki mavjud emasligini bildirilgan talablar va eʼtirozlarni asoslash uchun sudga taqdim etilgan dalillarni tekshirish yoʻli bilan aniqlaydi.

Sud ishni sud majlisida koʻrib chiqayotganda hakamlik sudi aniqlagan holatlarni tekshirishga yoxud hakamlik sudining hal qiluv qarorini mazmunan qayta koʻrib chiqishga haqli emas.

352-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish asoslari

Hakamlik sudining hal qiluv qarori, agar hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisida ariza bergan hakamlik muhokamasi tarafi quyidagilarni isbotlovchi dalillarni taqdim etsa, fuqarolik ishlari boʻyicha sud tomonidan bekor qilinishi kerak:

1) hakamlik bitimining qonunda nazarda tutilgan asoslarga koʻra haqiqiy emasligini;

2) hakamlik sudi hal qiluv qarorining hakamlik bitimida nazarda tutilmagan yoki uning shartlariga toʻgʻri kelmaydigan nizo boʻyicha chiqarilganligini yoxud unda hakamlik bitimi doirasidan chetga chiquvchi masalalar boʻyicha xulosalar mavjudligini. Agar hakamlik sudining hakamlik bitimi bilan qamrab olinadigan masalalar boʻyicha xulosalarini bunday bitim bilan qamrab olinmaydigan masalalar boʻyicha xulosalaridan ajratib olish mumkin boʻlsa, hakamlik sudi hal qiluv qarorining faqat hakamlik bitimi bilan qamrab olinmaydigan masalalar boʻyicha xulosalari boʻlgan qismi bekor qilinishi mumkin;

3) hakamlik sudi tarkibining yoki hakamlik muhokamasining “Hakamlik sudlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 14 , 15 , 16 va 25-moddalari qoidalariga muvofiq emasligini;

4) hakamlik sudining hal qiluv qarori “Hakamlik sudlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 10-moddasining birinchi va uchinchi qismlari talablari buzilgan holda chiqarilganligini;

5) hakamlik sudining hal qiluv qarori hakamlik muhokamasi taraflaridan qaysi biriga qarshi qabul qilingan boʻlsa, oʻsha taraf hakamlik sudyalarini saylash (tayinlash) toʻgʻrisida yoki hakamlik sudi majlisining vaqti va joyi haqida zarur tarzda xabardor qilinmaganligini hamda shu sababli u hakamlik sudiga oʻz tushuntirishlarini taqdim eta olmaganligini.

Agar hakamlik sudi tomonidan koʻrib chiqilgan nizo qonunga muvofiq hakamlik muhokamasining predmeti boʻlmasa, hakamlik sudining hal qiluv qarori sud tomonidan bekor qilinishi lozim.

353-modda. Sudning hakamlik sudi hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi ish boʻyicha ajrimi

Fuqarolik ishlari boʻyicha sud hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqish natijalari boʻyicha ushbu Kodeksda hal qiluv qarori qabul qilish uchun nazarda tutilgan qoidalarga koʻra ajrim chiqaradi.

Fuqarolik ishlari boʻyicha sudning hakamlik sudi hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi yoki hakamlik sudi hal qiluv qarorini bekor qilishni rad etish haqidagi ajrimida quyidagilar ham koʻrsatilishi lozim:

1) hakamlik sudining nizolashilayotgan hal qiluv qarori toʻgʻrisidagi va mazkur qaror qabul qilingan joy haqidagi maʼlumotlar;

2) nizolashilayotgan hal qiluv qarorini qabul qilgan hakamlik sudining nomi va tarkibi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

3) hakamlik muhokamasi taraflarining familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi);

4) hakamlik sudining hal qiluv qarorini toʻliq yoki qisman bekor qilishga yoxud arizachining talabini toʻliq yoki qisman qanoatlantirishni rad etishga doir koʻrsatma.

Hakamlik sudi hal qiluv qarorining bekor qilinganligi hakamlik muhokamasi taraflarining, agar hakamlik sudiga murojaat etish imkoniyati yoʻqolmagan boʻlsa, hakamlik bitimiga muvofiq hakamlik sudiga yangidan murojaat etishiga yoki ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalarga binoan fuqarolik ishlari boʻyicha sudga murojaat etishiga toʻsqinlik qilmaydi.

Agar hakamlik sudining hal qiluv qarori hakamlik bitimi haqiqiy emasligi oqibatida yoki hal qiluv qarori hakamlik bitimida nazarda tutilmagan yoki uning shartlariga toʻgʻri kelmaydigan nizo boʻyicha chiqarilganligi yoxud unda hakamlik bitimida qamrab olinmagan masalalar boʻyicha xulosalar mavjudligi yoinki nizo hakamlik muhokamasining predmeti boʻlishi mumkin emasligi oqibatida fuqarolik ishlari boʻyicha sud tomonidan toʻliq yoki qisman bekor qilingan boʻlsa, hakamlik muhokamasi taraflari bunday nizoni hal qilish uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilgan umumiy qoidalarga binoan sudga murojaat etishi mumkin.

40-bob. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ishlarni yuritish

354-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishning umumiy qoidalari

Ushbu bobda belgilangan qoidalar hakamlik muhokamasi taraflarining hakamlik sudi hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizalari fuqarolik ishlari boʻyicha sud tomonidan koʻrib chiqilayotganda qoʻllaniladi.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi masala hakamlik sudining hal qiluv qarori hakamlik muhokamasi taraflaridan qaysi birining foydasiga chiqarilgan boʻlsa, oʻsha tarafning arizasiga binoan fuqarolik ishlari boʻyicha sud tomonidan koʻrib chiqiladi.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza qarzdor yashaydigan joydagi yoki turgan joydagi yoxud, agar qarzdor yashaydigan joy yoki turgan joy nomaʼlum boʻlsa, uning mol-mulki turgan yerdagi fuqarolik ishlari boʻyicha sudga beriladi.

355-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizaning shakli va mazmuni

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza yozma shaklda, shu jumladan elektron hujjat tarzida beriladi va hal qiluv qarori hakamlik muhokamasi taraflaridan qaysi birining foydasiga qabul qilingan boʻlsa, oʻsha taraf yoki uning vakili tomonidan imzolanishi kerak.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizada quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak:

1) ariza berilayotgan fuqarolik ishlari boʻyicha sudning nomi;

2) hal qiluv qarorini qabul qilgan hakamlik sudining nomi va tarkibi, joylashgan yeri;

3) hakamlik muhokamasi taraflarining familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi), yashash joyi yoki turgan joyi (pochta manzili), shuningdek, agar ariza vakil tomonidan berilayotgan boʻlsa, vakilning familiyasi, ismi, otasining ismi va yashash joyi;

4) hakamlik sudining hal qiluv qarori qabul qilingan sana;

5) ariza bilan murojaat etgan hakamlik muhokamasi tarafi hakamlik sudining hal qiluv qarorini olgan sana;

6) hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi talab.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizada telefonlar, fakslar raqamlari, elektron pochta manzili va boshqa maʼlumotlar koʻrsatilishi mumkin.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasini berish toʻgʻrisidagi arizaga quyidagilar ilova qilinadi:

1) hakamlik sudi hal qiluv qarorining tasdiqlangan koʻchirma nusxasi. Doimiy faoliyat koʻrsatuvchi hakamlik sudi hal qiluv qarorining koʻchirma nusxasi mazkur hakamlik sudining raisi tomonidan tasdiqlanadi, muvaqqat hakamlik sudi hal qiluv qarorining koʻchirma nusxasidagi hakamlik sudyasining imzosi notarial tartibda tasdiqlangan boʻlishi kerak;

2) hakamlik bitimining tegishli tarzda tasdiqlangan koʻchirma nusxasi;

3) belgilangan tartibda va miqdorda davlat boji va pochta xarajatlari toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjat.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza qarzdorlarning soniga qarab koʻchirma nusxalar bilan birga sudga beriladi, bundan elektron hujjat tarzida yuboriladigan ariza mustasno.

Agar hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza hakamlik muhokamasi tarafining vakili tomonidan berilgan boʻlsa, unga ishonchnoma yoki vakilning vakolatini tasdiqlovchi boshqa hujjat ilova qilinishi kerak.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza hakamlik sudining hal qiluv qarorini ixtiyoriy ijro etish muddati tugagan kundan eʼtiboran olti oydan kechiktirmay berilishi mumkin. Mazkur muddat fuqarolik ishlari boʻyicha sud tomonidan uzrli deb topilgan sabablarga koʻra oʻtkazib yuborilgan taqdirda, oʻtkazib yuborilgan muddat tiklanishi mumkin.

Agar hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza ushbu Kodeksning 354-moddasida nazarda tutilgan talablar, shuningdek ushbu modda qoidalari buzilgan holda berilgan boʻlsa, fuqarolik ishlari boʻyicha sud ushbu Kodeksning 194-moddasida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha bunday arizani qabul qilishni rad etadi.

356-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqish tartibi

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalarga binoan sudya tomonidan yakka tartibda koʻrib chiqiladi.

Sudya ishni hakamlik muhokamasi tarafining iltimosnomasiga binoan ijro varaqasi soʻralayotgan ish materiallarini hakamlik sudidan ushbu Kodeksda dalillarni talab qilib olish uchun nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha talab qilib olishi mumkin.

Fuqarolik ishlari boʻyicha sud hakamlik muhokamasi taraflarini sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida xabardor qiladi. Sud majlisining vaqti va joyi haqida zarur tarzda xabardor qilingan mazkur shaxslarning kelmaganligi ishni koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Sud ishni sud majlisida koʻrib chiqayotganda hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni rad etish uchun ushbu Kodeksning 357-moddasida nazarda tutilgan asoslar mavjudligini yoki mavjud emasligini bildirilgan talablar va eʼtirozlarni asoslash uchun fuqarolik ishlari boʻyicha sudga taqdim etilgan dalillarni tekshirish yoʻli bilan aniqlaydi.

Fuqarolik ishlari boʻyicha sud ishni sud majlisida koʻrib chiqayotganda hakamlik sudi aniqlagan holatlarni tekshirishga yoxud hakamlik sudining hal qiluv qarorini mazmunan qayta koʻrib chiqishga haqli emas.

Agar hakamlik sudining hal qiluv qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi ariza ushbu Kodeks 349-moddasining uchinchi qismida koʻrsatilgan fuqarolik ishlari boʻyicha sudning ish yurituvida boʻlsa, mazkur hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza koʻrib chiqilayotgan sud hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqishni qarzdorning iltimosnomasiga binoan keyinga qoldirishi mumkin.

357-modda. Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni rad etish asoslari

Fuqarolik ishlari boʻyicha sud hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni hakamlik sudining hal qiluv qarori hakamlik muhokamasi taraflaridan qaysi biriga qarshi qabul qilingan boʻlsa, oʻsha taraf:

1) hakamlik bitimi qonunda nazarda tutilgan asoslarga koʻra haqiqiy emasligini;

2) hakamlik sudi hal qiluv qarorining hakamlik bitimida nazarda tutilmagan yoki uning shartlariga toʻgʻri kelmaydigan nizo boʻyicha chiqarilganligini yoxud unda hakamlik bitimi doirasidan chetga chiquvchi masalalar boʻyicha xulosalar mavjudligini. Agar hakamlik sudining hal qiluv qarorida hakamlik bitimi bilan qamrab olinadigan masalalar boʻyicha xulosalarni bunday bitim bilan qamrab olinmaydigan masalalar boʻyicha xulosalardan ajratib olish mumkin boʻlsa, sud hakamlik sudi hal qiluv qarorining faqat hakamlik bitimi bilan qamrab olinadigan masalalar boʻyicha xulosalar mavjud boʻlgan qismi uchun ijro varaqasi beradi;

3) hakamlik sudi tarkibining yoki hakamlik muhokamasining “Hakamlik sudlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 14 , 15 , 16 va 25-moddalari qoidalariga muvofiq emasligini;

4) hakamlik sudining hal qiluv qarori “Hakamlik sudlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 10-moddasining birinchi va uchinchi qismlari talablari buzilgan holda chiqarilganligini;

5) hakamlik sudining hal qiluv qarori hakamlik muhokamasi taraflaridan qaysi biriga qarshi qabul qilingan boʻlsa, oʻsha taraf hakamlik sudyalarini saylash (tayinlash) toʻgʻrisida yoki hakamlik sudi majlisining vaqti va joyi haqida zarur tarzda xabardor qilinmaganligini hamda shu sababli u hakamlik sudiga oʻz tushuntirishlarini taqdim eta olmaganligini;

6) hakamlik sudining hal qiluv qarori hakamlik muhokamasi taraflari uchun hali majburiy boʻlmaganligini yoki bekor qilinganligini yoxud uning ijrosi sud yoki iqtisodiy sud tomonidan toʻxtatib turilganligini isbotlovchi dalillarni taqdim etgan hollardagina rad etadi.

Agar hakamlik sudi tomonidan koʻrib chiqilgan nizo qonunga muvofiq hakamlik muhokamasining predmeti boʻlmasa, fuqarolik ishlari boʻyicha sud hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni rad etadi.

358-modda. Sudning hakamlik sudi hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ish boʻyicha ajrimi

Fuqarolik ishlari boʻyicha sud hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqish natijalari boʻyicha ushbu Kodeksda hal qiluv qarori qabul qilish uchun nazarda tutilgan qoidalarga binoan ajrim chiqaradi.

Fuqarolik ishlari boʻyicha sudning hakamlik sudi hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi yoki hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimida quyidagilar ham koʻrsatilishi lozim:

1) hal qiluv qarorini qabul qilgan hakamlik sudining nomi va tarkibi;

2) hakamlik muhokamasi taraflarining familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi);

3) hakamlik sudining hal qiluv qarori toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

4) hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasini berish yoki ijro varaqasi berishni rad etish uchun koʻrsatma.

Hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish rad etilganligi hakamlik muhokamasi taraflarining, agar hakamlik sudiga murojaat etish imkoniyati yoʻqolmagan boʻlsa, hakamlik bitimiga muvofiq hakamlik sudiga yangidan murojaat etishiga yoki ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalarga binoan fuqarolik ishlari boʻyicha sudga murojaat etishiga toʻsqinlik qilmaydi.

Agar hakamlik sudining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish hakamlik bitimining haqiqiy emasligi oqibatida yoki hal qiluv qarori hakamlik bitimida nazarda tutilmagan yoki uning shartlariga toʻgʻri kelmaydigan nizo boʻyicha chiqarilganligi yoxud unda hakamlik bitimida qamrab olinmagan masalalar boʻyicha toʻxtamlar mavjudligi yoinki nizo hakamlik muhokamasining predmeti boʻlishi mumkin emasligi oqibatida fuqarolik ishlari boʻyicha sud tomonidan toʻliq yoki qisman rad etilgan boʻlsa, hakamlik muhokamasi taraflari bunday nizoni hal qilish uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalarga binoan fuqarolik ishlari boʻyicha sudga murojaat etishi mumkin.

Fuqarolik ishlari boʻyicha sudning hakamlik sudi hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ajrimi darhol ijro etilishi kerak.

40 1 -bob. Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ishlarni yuritish

358 1 -modda. Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishning umumiy qoidalari

Mediativ kelishuv taraflar tomonidan ixtiyoriy ravishda bajarilmagan taqdirda, uni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ish mediativ kelishuv tuzgan tarafning arizasiga binoan koʻrib chiqiladi.

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza mediativ kelishuvni ixtiyoriy ravishda bajarmagan taraf yashaydigan joydagi yoki turgan joydagi yoxud, agar mediativ kelishuvni ixtiyoriy ravishda bajarmagan taraf yashaydigan joy yoki turgan joy nomaʼlum boʻlsa, uning mol-mulki turgan joydagi sudga beriladi.

358 2 -modda. Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizaning shakli va mazmuni

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza yozma shaklda yoki elektron hujjat tarzida beriladi va arizachi yoki uning vakili tomonidan imzolanishi kerak.

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizada quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak:

1) ariza berilayotgan sudning nomi;

2) mediativ kelishuv tuzgan taraflarning familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi), yashash joyi yoki turgan joyi (pochta manzili), shuningdek, agar ariza vakil tomonidan berilayotgan boʻlsa, vakilning familiyasi, ismi, otasining ismi va yashash joyi;

3) mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi talab.

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizada telefonlar, fakslar raqamlari, elektron pochta manzillari va boshqa maʼlumotlar koʻrsatilishi mumkin.

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizaga quyidagilar ilova qilinadi:

1) mediativ kelishuvning asli yoki tegishli tarzda tasdiqlangan koʻchirma nusxasi;

2) belgilangan tartibda hamda miqdorda davlat boji va pochta xarajatlari toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjatlar.

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza mediativ kelishuvni ixtiyoriy ravishda bajarmagan taraflarning soniga qarab koʻchirma nusxalari bilan birga sudga beriladi, bundan elektron hujjat tarzida yuboriladigan ariza mustasno.

Agar mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza mediativ kelishuv tuzgan tarafning vakili tomonidan berilgan boʻlsa, unga ishonchnoma yoki vakilning vakolatini tasdiqlovchi boshqa hujjat ilova qilinishi kerak.

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza mediativ kelishuvni ixtiyoriy ijro etish muddati tugagan kundan eʼtiboran olti oydan kechiktirmay berilishi mumkin. Mazkur muddat sud tomonidan uzrli deb topilgan sabablarga koʻra oʻtkazib yuborilgan taqdirda, oʻtkazib yuborilgan muddat tiklanishi mumkin.

Agar mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza ushbu Kodeksning 358 1 -moddasida nazarda tutilgan talablar, shuningdek ushbu moddaning birinchi , ikkinchi , toʻrtinchi , beshinchi va oltinchi qismlari qoidalari buzilgan holda berilgan boʻlsa, sudya bunday arizani ushbu Kodeksning 195-moddasida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha qaytaradi.

358 3 -modda. Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqish tartibi

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalarga binoan sudya tomonidan yakka tartibda koʻrib chiqiladi.

Sud mediativ kelishuv tuzgan taraflarni sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida xabardor qiladi. Sud majlisining vaqti va joyi haqida tegishli tarzda xabardor qilingan mazkur shaxslarning kelmaganligi ishni koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Sud ishni sud majlisida koʻrib chiqayotganda mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni rad etish uchun ushbu Kodeksning 358 4 -moddasida nazarda tutilgan asoslar mavjudligini yoki mavjud emasligini bildirilgan talablar va mediativ kelishuvda belgilangan majburiyatlar toʻliq bajarilganligini yoxud bajarilmaganligini aniqlaydi.

Sud arizani sud majlisida koʻrib chiqayotganda mediativ kelishuvni tuzishga sabab boʻlgan nizoni mazmunan koʻrib chiqishga haqli emas.

358 4 -modda. Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni rad etish asoslari

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasini berish quyidagi hollarda rad etiladi, agar:

mediativ kelishuv qonunchilikka zid boʻlsa;

mediativ kelishuvning ijro etilishi talab qilinayotgan shartlari oʻzgartirilgan yoki bekor qilingan boʻlsa;

mediativ kelishuvda belgilangan majburiyatlar toʻliq bajarilgan boʻlsa;

mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza mediativ kelishuvni ixtiyoriy ijro etish muddati tugagan kundan eʼtiboran olti oy oʻtganidan keyin berilgan boʻlsa, bundan oʻtkazib yuborilgan muddat sud tomonidan uzrli deb topilgan va tiklangan hollar mustasno.

Agar mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasini berish rad etilgan boʻlsa, mediativ kelishuvni tuzgan taraflar bunday nizoni hal qilish uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilgan qoidalarga binoan sudga murojaat etishi mumkin.

358 5 -modda. Sudning mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ariza boʻyicha ajrimi

Mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqish natijalari boʻyicha sud ushbu Kodeksda hal qiluv qarorini qabul qilish uchun nazarda tutilgan qoidalarga koʻra ajrim chiqaradi.

Sudning mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi yoki mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimida quyidagilar ham koʻrsatilishi kerak:

1) mediativ kelishuv tuzgan taraflarning familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi);

2) mediativ kelishuv toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

3) mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasini berish yoki ijro varaqasi berishni rad etish uchun koʻrsatma.

Sudning mediativ kelishuvni majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi ajrimi darhol ijro etilishi lozim.

Sudning ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

III BOʻLIM. FUQAROLIK PROTSESSIDA CHET EL FUQAROLARI VA TASHKILOTLARINING, FUQAROLIGI BOʻLMAGAN SHAXSLARNING ISHTIROKI

41-bob. Umumiy qoidalar

359-modda. Chet el fuqarolari va tashkilotlarining fuqarolik protsessual huquqlari

Chet el fuqarolari Oʻzbekiston Respublikasi sudlariga murojaat qilish huquqiga ega va ular fuqarolik protsessual huquqlardan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng ravishda foydalanadi.

Chet el tashkilotlari Oʻzbekiston Respublikasi sudlariga murojaat qilish huquqiga ega va ular oʻz manfaatlarini himoya qilish uchun fuqarolik protsessual huquqlardan foydalanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari va tashkilotlarining fuqarolik protsessual huquqlarining maxsus cheklanishiga yoʻl qoʻyilgan davlatlarning fuqarolari va tashkilotlariga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan tartibda javob tariqasidagi cheklovlar belgilanishi mumkin.

360-modda. Fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning fuqarolik protsessual huquqlari

Fuqaroligi boʻlmagan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi sudlariga murojaat qilish huquqiga ega va ular fuqarolik protsessual huquqlardan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng ravishda foydalanadi.

361-modda. Chet el fuqarolari va tashkilotlari, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar ishtirok etayotgan nizolar, shuningdek loaqal bittasi chet elda yashab turgan taraflar oʻrtasidagi nizolar boʻyicha fuqarolik ishlari Oʻzbekiston Respublikasi sudlarining sudloviga tegishli boʻlishi

Chet el fuqarolari va tashkilotlari, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar ishtirok etayotgan nizolar, shuningdek loaqal bittasi chet elda yashab turgan taraflar oʻrtasidagi nizolar boʻyicha fuqarolik ishlari Oʻzbekiston Respublikasi sudlarining sudloviga tegishli boʻlishi, agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu Kodeks bilan belgilanadi.

362-modda. Chet davlatlarga nisbatan daʼvolar

Chet davlatga nisbatan daʼvo taqdim etilishiga, daʼvoning taʼminlanishiga va undiruvning chet davlatning Oʻzbekiston Respublikasidagi mol-mulkiga qaratilishiga faqat tegishli davlatning vakolatli organlari roziligi bilan yoʻl qoʻyilishi mumkin.

Chet davlatlarning Oʻzbekiston Respublikasida akkreditatsiya qilingan diplomatik vakillari hamda ularga tenglashtirilgan xalqaro tashkilotlar va ularning filiallari faqat Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari yoki xalqaro huquq normalari bilan belgilanadigan doiradagina Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolik ishlari boʻyicha sudining yurisdiksiyasida boʻladi.

363-modda. Chet davlat sudlarining sudga doir topshiriqlarini ijro etish va Oʻzbekiston Respublikasi sudlarining chet davlat sudlariga topshiriqlar bilan murojaat qilishi

Oʻzbekiston Respublikasi sudlari chet davlat sudlarining ayrim protsessual harakatlarni (chaqiruv qogʻozlari va boshqa hujjatlarni topshirish, taraflar va guvohlarni soʻroq qilish, ekspertiza oʻtkazish, joyida koʻzdan kechirish va hokazo) bajarish toʻgʻrisida belgilangan tartibda bergan topshiriqlarini ijro etadi. Bundan quyidagi hollar mustasno:

1) topshiriqni ijro etish Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetiga, xavfsizligiga zarar yetkazsa yoki qonunchilikning asosiy prinsiplariga zid boʻlsa;

2) topshiriqni ijro etish sudning vakolati doirasiga kirmasa.

Chet davlat sudlarining ayrim protsessual harakatlarni bajarish toʻgʻrisidagi topshiriqlari Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligi asosida ijro etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi sudlari chet davlat sudlariga ayrim protsessual harakatlarni bajarish toʻgʻrisida topshiriqlar bilan murojaat qilishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi sudlarining chet davlat sudlari bilan aloqada boʻlish tartibi Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligi hamda xalqaro shartnomalari bilan belgilanadi.

42-bob. Chet davlat sudlarining va chet davlat hakamlik sudlarining (arbitrajlarining) hal qiluv qarorlarini tan olish hamda ijro etish

364-modda. Chet davlat sudlarining va chet davlat hakamlik sudlarining (arbitrajlarining) hal qiluv qarorlarini tan olish hamda ijroga qaratish

Chet davlat sudlarining va chet davlat hakamlik sudlarining (arbitrajlarining) hal qiluv qarorlari, agar bu Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida nazarda tutilgan boʻlsa, tan olinadi hamda ijroga qaratiladi.

Chet davlat sudlarining fuqarolik ishlari yuzasidan hal qiluv qarorlari, jinoyat ishlari boʻyicha chiqarilgan hukmlarining jinoyat oqibatida yetkazilgan zararning oʻrnini qoplashga oid qismi, shuningdek chet davlat hakamlik sudlarining (arbitrajlarining) fuqarolik nizolari boʻyicha chiqargan hal qiluv qarorlari Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolik ishlari boʻyicha sudlari tomonidan tan olinishi hamda ijroga qaratilishi mumkin.

Chet davlat sudlarining yoki chet davlat hakamlik sudlarining (arbitrajlarining) hal qiluv qarori, agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, u qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran uch yil muddat ichida majburiy ijroga qaratilishi mumkin.

365-modda. Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi ariza

Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi ariza hal qiluv qarori foydasiga chiqarilgan nizo tarafi (bundan buyon matnda undiruvchi deb yuritiladi) tomonidan qarzdorning yashash joyidagi yoki turgan joyidagi sudga, agar yashash joyi va turgan joyi nomaʼlum boʻlsa, uning mulki turgan joydagi sudga beriladi.

366-modda. Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish hamda ijroga qaratish toʻgʻrisidagi arizaning shakli va mazmuni

Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish hamda ijroga qaratish toʻgʻrisidagi ariza yozma shaklda beriladi va undiruvchi yoki uning vakili tomonidan imzolangan boʻlishi kerak.

Arizada quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak:

1) ariza berilayotgan sudning nomi;

2) chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) nomi va joylashgan yeri;

3) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi), yashash joyi yoki turgan joyi (pochta manzili), shuningdek, agar ariza vakil tomonidan berilayotgan boʻlsa, vakilning familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash joyi;

4) undiruvchi eʼtirof etilishini va ijro etilishini iltimos qilayotgan chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarori haqidagi maʼlumotlar;

5) chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish hamda ijroga qaratish toʻgʻrisida undiruvchining iltimosnomasi;

6) ilova qilinayotgan hujjatlarning roʻyxati.

Arizada undiruvchining yoki uning vakilining telefonlari, fakslari raqamlari, elektron pochta manzili koʻrsatilgan boʻlishi mumkin.

Ariza undiruvchilarning soniga qarab koʻchirma nusxalari bilan birga sudga beriladi, bundan elektron hujjat tarzida yuboriladigan ariza mustasno.

367-modda. Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi arizaga ilova qilinadigan hujjatlar

Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi arizaga, agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, quyidagi hujjatlar ilova qilinadi:

1) chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) undiruvchi tan olinishi va ijroga qaratilishini iltimos qilayotgan hal qiluv qarorining chet davlat yoki Oʻzbekiston Respublikasining vakolatli organi tomonidan tasdiqlangan koʻchirma nusxasi;

2) hal qiluv qarorining qonuniy kuchga kirganligi toʻgʻrisidagi rasmiy hujjat, agar bu qaror matnining oʻzidan kelib chiqmasa;

3) hal qiluv qarori ilgari tegishli chet davlat hududida ijro etilgan boʻlsa, uning ijro etilganligi toʻgʻrisidagi hujjat;

4) hal qiluv qarori oʻz zarariga chiqarilgan va protsessda ishtirok etmagan taraf ishni koʻrib chiqish vaqti va joyi toʻgʻrisida oʻz vaqtida hamda tegishli tarzda xabardor qilinganligiga oid hujjat;

5) vakilning vakolatlarini tasdiqlovchi ishonchnoma yoki boshqa hujjat;

6) agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida davlat bojini va pochta xarajatlarini toʻlashdan ozod qilish nazarda tutilmagan boʻlsa, davlat boji va pochta xarajatlari toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjat.

7) mazkur moddaning 1 — 5-bandlarida koʻrsatilgan hujjatlarning, agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, davlat tiliga qilingan, belgilangan tartibda tasdiqlangan tarjimasi.

368-modda. Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi arizani qaytarish

Sud chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi arizani qabul qilish haqidagi masalani hal etishda ariza ushbu Kodeksning 366 , 367-moddalari talablari buzilgan holda berilganligini aniqlasa, arizani va unga ilova qilingan hujjatlarni undiruvchiga qaytaradi.

Sud arizani qaytarish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi.

Ajrim, ariza va unga ilova qilingan hujjatlar undiruvchiga ajrim chiqarilgan kundan eʼtiboran besh kun ichida yuboriladi.

Arizani qaytarish uchun asos boʻlgan holatlar bartaraf etilganidan keyin undiruvchi sudga umumiy tartibda yangidan ariza bilan murojaat qilishi mumkin.

369-modda. Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqish tartibi

Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi ariza, agar Oʻzbekiston Respublikasining tegishli xalqaro shartnomalarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, u sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran bir oydan oshmaydigan muddatda sud majlisida koʻrib chiqiladi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida xabardor qilinadi. Sud majlisining vaqti va joyi haqida belgilangan tartibda xabardor qilingan shaxslarning sudga kelmaganligi ishni koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Sud arizani koʻrib chiqishda sudga taqdim etilgan, arz qilingan talablarni va bildirilgan eʼtirozlarni asoslovchi dalillarni tekshirish yoʻli bilan holatlarni aniqlaydi.

Sud arizani koʻrib chiqishda chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini qayta koʻrib chiqishga haqli emas.

370-modda. Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olishni va ijroga qaratishni rad etish asoslari

Sud chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olishni va ijroga qaratishni quyidagi hollarda toʻliq yoki qisman rad etadi, agar:

1) hududida hal qiluv qarori qabul qilingan davlatning qonuniga binoan u qonuniy kuchga kirmagan boʻlsa;

2) hal qiluv qarori oʻz zarariga qabul qilingan taraf ishni koʻrib chiqish vaqti va joyi toʻgʻrisida oʻz vaqtida hamda belgilangan tartibda xabardor qilinmagan yoki boshqa sabablarga koʻra sudga oʻz tushuntirishlarini taqdim eta olmagan boʻlsa;

3) ishni koʻrib chiqish Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarga yoki qonunchiligiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi sudining mutlaq vakolatiga tegishli boʻlsa;

4) Oʻzbekiston Respublikasi sudining ayni bir taraflar oʻrtasida, ayni bir predmet toʻgʻrisida va ayni bir asoslar boʻyicha chiqqan nizo yuzasidan qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori mavjud boʻlsa;

5) Oʻzbekiston Respublikasi sudining ish yurituvida ayni bir taraflar oʻrtasida, ayni bir predmet toʻgʻrisida va ayni bir asoslar boʻyicha nizoga doir ish mavjud boʻlib, u yuzasidan ish yuritish chet davlat sudida ishni yuritish qoʻzgʻatilganidan oldin qoʻzgʻatilgan boʻlsa;

6) chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini majburiy ijroga qaratish muddati oʻtgan boʻlib, bu muddat sud tomonidan tiklanmagan boʻlsa;

7) taraf nizoning vakolati boʻlmagan chet davlat sudi tomonidan hal etilganligini isbotlovchi dalilni taqdim etgan boʻlsa;

8) hal qiluv qarori chet davlatning vakolatli organi tomonidan bekor qilingan boʻlsa;

9) hal qiluv qarori Oʻzbekiston Respublikasining chet davlat sudi yoki chet davlat hakamlik sudi (arbitraji) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish bilan bogʻliq xalqaro shartnomalari ishtirokchisi boʻlmagan chet davlat sudi tomonidan chiqarilgan boʻlsa;

10) chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish Oʻzbekiston Respublikasining suverenitetiga, xavfsizligiga zarar yetkazsa yoki qonunchilikning asosiy prinsiplariga zid boʻlsa.

Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijro etish Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida nazarda tutilgan boshqa asoslarga koʻra ham rad etilishi mumkin.

371-modda. Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi ish boʻyicha sud ajrimi

Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqish natijalari boʻyicha sud ushbu Kodeksning 24-bobida belgilangan qoidalarga binoan ajrim chiqaradi.

Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi ish boʻyicha sud ajrimida, shuningdek quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) nomi va joylashgan yeri;

undiruvchining va qarzdorning familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi);

chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) undiruvchi tan olinishi va ijroga qaratilishini soʻrayotgan hal qiluv qarori toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

hal qiluv qarorini tan olish va ijro etish haqidagi yoxud uni eʼtirof etishni va ijro etishni rad qilish toʻgʻrisidagi koʻrsatma.

Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi sud ajrimi ustidan ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda va muddatlarda shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

372-modda. Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini ijro etish

Chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini ijro etish Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan tartibda chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisida ajrim chiqargan sud tomonidan beriladigan ijro varaqasi asosida amalga oshiriladi.

IV BOʻLIM. SUD HUJJATLARINI QAYTA KOʻRISH

43-bob. Umumiy qoidalar

372 1 -modda. Sud hujjatining qonuniyligi, asosliligi va adolatliligi yuzasidan tekshiruv qoʻzgʻatish

Sud hujjatining qonuniyligi, asosliligi va adolatliligi yuzasidan tekshiruv:

1) birinchi instansiya sudining qonuniy kuchga kirmagan hal qiluv qarori ustidan berilgan apellyatsiya shikoyati yoki apellyatsiya protesti boʻyicha;

2) birinchi instansiya sudining qonuniy kuchga kirmagan ajrimi ustidan berilgan xususiy shikoyat yoki xususiy protest boʻyicha;

3) birinchi instansiya sudining qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori ustidan berilgan kassatsiya shikoyati yoki kassatsiya protesti boʻyicha;

4) birinchi instansiya sudining qonuniy kuchga kirgan ajrimi ustidan berilgan xususiy shikoyat yoki xususiy protest boʻyicha;

5) birinchi instansiya sudining apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrib chiqilgan hal qiluv qarori, ajrimi, qarori ustidan, shuningdek mazkur sud hujjatlarini koʻrib chiqqan apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudining, tegishli taftish instansiyasi sudining ajrimi, qarori ustidan berilgan taftish shikoyati yoki taftish protesti boʻyicha qoʻzgʻatiladi.

372 2 -modda. Sud hujjatini bekor qilish yoki oʻzgartirish asoslari

Sud hujjatini apellyatsiya, kassatsiya va taftish tartibida bekor qilish yoki oʻzgartirish uchun quyidagilar asos boʻlishi mumkin:

1) ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlarning toʻliq aniqlanmaganligi;

2) sud aniqlangan deb hisoblagan, ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlarning isbotlanmaganligi;

3) sud hujjatida bayon etilgan sud xulosalarining ish holatlariga muvofiq emasligi;

4) bildirilgan talab boʻyicha sud tomonidan sud hujjatining qabul qilinmaganligi;

5) moddiy va protsessual huquq normalarining buzilganligi yoki notoʻgʻri qoʻllanilganligi.

Sudning mazmunan toʻgʻri boʻlgan hal qiluv qarori, ajrimi, qarori faqat rasmiy asoslarga koʻra bekor qilinishi mumkin emas.

Sud xarajatlarini taqsimlash toʻgʻrisidagi masalaning hal qilinmaganligi yoki notoʻgʻri hal qilinganligi sudning hal qiluv qarorini bekor qilish yoki oʻzgartirish uchun asos boʻlmaydi. Bunday holda ajrimning xulosa qismida sud xarajatlari ushbu Kodeksning 138 — 141-moddalarida nazarda tutilgan tartibda taqsimlanishi koʻrsatiladi.

372 3 -modda. Moddiy huquq normalarini buzish yoki notoʻgʻri qoʻllash

Quyidagi hollarda moddiy huquq normalari buzilgan yoki notoʻgʻri qoʻllanilgan deb hisoblanadi, agar sud:

1) qoʻllanilishi lozim boʻlgan qonunni yoki boshqa qonunchilik hujjatini qoʻllamagan boʻlsa;

2) qoʻllanilmasligi lozim boʻlgan qonunni yoki boshqa qonunchilik hujjatini qoʻllagan boʻlsa;

3) qonunni yoki boshqa qonunchilik hujjatini notoʻgʻri talqin qilgan boʻlsa.

372 4 -modda. Protsessual huquq normalarini buzish yoki notoʻgʻri qoʻllash

Protsessual huquq normalarining buzilganligi yoki notoʻgʻri qoʻllanilganligi ishning notoʻgʻri hal etilishiga sabab boʻlgan yoki sabab boʻlishi mumkin boʻlgan taqdirdagina sudning hal qiluv qarorini, ajrimini, qarorini bekor qilinishiga asos boʻladi.

Agar:

1) ish sud tomonidan gʻayriqonuniy tarkibda yoki taalluqlilik toʻgʻrisidagi qoidalar buzilgan holda koʻrilgan boʻlsa;

2) ish sud tomonidan sud muhokamasida ishtirok etish huquqiga ega boʻlgan, ammo sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida xabardor qilinmagan shaxslardan biror-biri yoʻqligida koʻrilgan boʻlsa;

3) ish koʻrilayotganida sud ishlari yuritiladigan tilga doir qoidalar buzilgan boʻlsa;

4) sud ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslarning huquq va majburiyatlari toʻgʻrisidagi masalani hal qilgan boʻlsa;

5) sudning hal qiluv qarorini, ajrimini, qarorini chiqarishda sud maslahatining sir saqlanishiga doir qoidalar buzilgan boʻlsa;

6) hal qiluv qarori, ajrim, qaror ishni koʻrgan va hal qilgan sudyalardan (sudyadan) boshqa sudyalar (sudya) tomonidan imzolangan boʻlsa;

7) sud majlisi bayonnomasi imzolanmagan boʻlsa, sudning hal qiluv qarori, ajrimi, qarori ham bekor qilinishi mumkin.

372 5 -modda. Apellyatsiya, kassatsiya, taftish instansiyasi sudi ajrimining, qarorining mazmuni

Apellyatsiya, kassatsiya, taftish instansiyasi sudining ajrimida, qarorida quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

1) ishning raqami, ajrim, qaror chiqarilgan vaqt va joy;

2) ajrim, qaror qabul qilgan sudning nomi va tarkibi;

3) taraflar va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning ishtiroki toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

4) ish kimning shikoyati (protesti) boʻyicha koʻrib chiqilganligi;

5) shikoyat qilingan (protest keltirilgan) sud hujjatining nomi va uning qisqacha mazmuni;

6) shikoyatda (protestda) bayon etilgan vajlar, taqdim etilgan materiallarning qisqacha mazmuni, ishni koʻrishda ishtirok etgan shaxslarning tushuntirishlari, prokurorning fikri;

7) apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudi xulosaga kelishiga asos boʻlgan sabablar hamda sud amal qilgan moddiy va protsessual huquq normalariga havola;

8) ajrimning, qarorning xulosa qismi.

Apellyatsiya, kassatsiya, taftish instansiyasi sudining ajrimi, qarori ishni koʻrgan sudyalar tomonidan imzolanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Rayosatining qarori majlisda raislik qiluvchi tomonidan imzolanadi.

Sud shikoyatni (protestni) rad qilgan taqdirda oʻz ajrimida, qarorida qaysi sabablarga koʻra shikoyatdagi (protestdagi) vajlar notoʻgʻri deb yoki sud hujjatini bekor qilish yoxud oʻzgartirish uchun asos boʻlmaydi deb topilganligini koʻrsatishi shart.

372 6 -modda. Apellyatsiya, kassatsiya va taftish instansiyasi sudi ajrimining, qarorining qonuniy kuchga kirishi

Apellyatsiya, kassatsiya va taftish instansiyasi sudining ajrimi, qarori qabul qilinganidan keyin darhol qonuniy kuchga kiradi.

44-bob. Apellyatsiya instansiyasi sudida ish yuritish

383-modda. Apellyatsiya shikoyati (protesti) berish huquqi

Taraflar va ishda ishtirok etishga jalb qilingan boshqa shaxslar, shuningdek ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquq va majburiyatlari haqidagi masala sud tomonidan hal etilgan shaxslar, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil sudning qonuniy kuchga kirmagan hal qiluv qarori, ajrimi, qarori ustidan apellyatsiya tartibida shikoyat qilishi mumkin, bundan tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan nizolar mustasno.

Prokuror, yuqori turuvchi prokuror prokurorning ishtirokida koʻrilgan ish boʻyicha yoki qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan boʻlib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan koʻrilgan ish boʻyicha, shuningdek ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslarning murojaati mavjud boʻlgan taqdirda birinchi instansiya sudining qonuniy kuchga kirmagan sud hujjati ustidan apellyatsiya protesti keltirishga haqli.

384-modda. Apellyatsiya shikoyatlarini (protestlarini) koʻrib chiqadigan sudlar

Quyidagilar:

1) Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudining, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati — tegishli fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman, shahar sudlarining hal qiluv qarorlari, ajrimlari, qarorlari hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudining, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan hal qiluv qarorlari, ajrimlari, qarorlari ustidan berilgan;

2) Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi — hududiy harbiy sudlarning hal qiluv qarorlari, ajrimlari, qarorlari va Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudining birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan hal qiluv qarorlari, ajrimlari, qarorlari ustidan berilgan;

3) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan hal qiluv qarorlari, ajrimlari, qarorlari ustidan berilgan apellyatsiya shikoyatlarini (protestlarini) koʻrib chiqadi.

385-modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) berish tartibi

Apellyatsiya shikoyati (protesti) apellyatsiya instansiyasi sudining nomiga yoʻllanadi, lekin hal qiluv qarorini, ajrimni, qarorni qabul qilgan sudga beriladi.

Sud hujjatini qabul qilgan sud apellyatsiya shikoyati (protesti) kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kunlik muddatda uni apellyatsiya instansiyasi sudiga ish bilan birga yuborishi shart.

385 1 -modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) berish muddati

Apellyatsiya shikoyati (protesti) sud tomonidan hal qiluv qarori qabul qilingan kundan eʼtiboran bir oy ichida berilishi mumkin.

Sudning soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqilgan, shuningdek oʻzboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida boʻlgan yer uchastkasini qaytarish, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha hal qiluv qarori ustidan apellyatsiya shikoyati (protesti) hal qiluv qarori qabul qilinganidan keyin oʻn kun ichida berilishi mumkin.

Oʻtkazib yuborilgan muddat, agar iltimosnoma hal qiluv qarori qabul qilingan kundan eʼtiboran uch oydan kechiktirmay berilgan va muddatni oʻtkazib yuborish sabablari uzrli deb topilgan boʻlsa, apellyatsiya shikoyati (protesti) berayotgan shaxsning iltimosnomasiga koʻra apellyatsiya instansiyasi sudining sudyasi tomonidan tiklanishi mumkin.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) berishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash haqida apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda koʻrsatiladi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) berish muddatini tiklashni rad etish haqida apellyatsiya shikoyatini (protestini) qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimda koʻrsatiladi.

386-modda. Apellyatsiya shikoyatining (protestining) mazmuni

Apellyatsiya shikoyatida (protestida) quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak:

1) shikoyat (protest) yoʻllanayotgan sudning nomi;

2) shikoyat (protest) berayotgan shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi), uning yashash joyi yoki joylashgan yeri (pochta manzili);

3) ishning raqami, shikoyat qilinayotgan (protest keltirilayotgan) hal qiluv qarori, ajrim, qaror qabul qilingan sana va ushbu sud hujjatlarini qabul qilgan sud;

4) hal qiluv qarorining, ajrimning, qarorning notoʻgʻriligi nimadan iborat ekanligi;

5) shikoyat (protest) berayotgan shaxsning iltimosi;

6) shikoyatga (protestga) ilova qilingan yozma materiallarning roʻyxati.

Apellyatsiya shikoyatini shikoyat berayotgan shaxs yoki uning vakili imzolaydi. Apellyatsiya protestini prokuror yoki uning oʻrinbosari keltiradi va imzolaydi.

Apellyatsiya shikoyatida (protestida) shikoyatni (protestni) bergan shaxsning yoxud uning vakilining telefonlari va fakslari raqamlari, elektron pochta manzili koʻrsatilishi mumkin.

387-modda. Apellyatsiya shikoyatiga (protestiga) ilova qilinadigan hujjatlar

Apellyatsiya shikoyatiga quyidagilar ilova qilinadi:

davlat boji va pochta xarajatlari toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjat;

apellyatsiya shikoyati vakil tomonidan imzolangan taqdirda — uni imzolashga boʻlgan vakolatlarini tasdiqlovchi hujjat.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) sudga ishda ishtirok etuvchi shaxslarning soniga qarab koʻchirma nusxalari bilan birga taqdim etiladi, bundan elektron hujjat tarzida yuboriladigan apellyatsiya shikoyati (protesti) mustasno.

Zarur hollarda, sudya apellyatsiya shikoyati (protesti) berayotgan shaxsning zimmasiga apellyatsiya shikoyatiga (protestiga) ilova qilingan yozma materiallarning koʻchirma nusxalarini ishda ishtirok etuvchi shaxslarning soniga qarab taqdim etish majburiyatini yuklatishi mumkin.

Prokuror ishtirokisiz koʻrib chiqilgan ish boʻyicha apellyatsiya protestiga ushbu Kodeks 383-moddasining birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslarning mazkur protestni keltirish uchun asos boʻlib xizmat qilgan murojaatining koʻchirma nusxasi ilova qilinadi. Bundan qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan boʻlib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan koʻrilgan ishlar mustasno.

Sudning arizani qaytarish haqidagi yoki arizani qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimi ustidan apellyatsiya shikoyatiga (protestiga) qaytarilgan ariza va sudga taqdim etishda unga qoʻshib berilgan hujjatlar ham ilova qilinishi kerak.

Xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi gʻayriqonuniy ravishda bekor qilinganda yoki xodim bir ishdan boshqa ishga gʻayriqonuniy ravishda oʻtkazilganida uni ilgarigi ishiga tiklash toʻgʻrisida sud chiqargan hal qiluv qarori ustidan apellyatsiya shikoyati (protesti) ushbu qarorning ijrosiga doir hujjat ilova qilingan taqdirdagina qabul qilinadi.

388-modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi masalani hal etish tartibi va muddati

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish, qabul qilishni rad etish yoki ish yuritishga qabul qilish masalasi apellyatsiya instansiyasi sudining sudyasi tomonidan yakka tartibda shikoyat (protest) sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay hal qilinadi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish, qabul qilishni rad etish yoki ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisida ajrim chiqariladi, uning koʻchirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga u chiqarilgan kunning ertasidan kechiktirmay, ushbu Kodeksning 270-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

389-modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish

Apellyatsiya shikoyati (protesti) sudya tomonidan quyidagi hollarda qaytariladi, agar:

1) apellyatsiya shikoyati (protesti) imzolanmagan boʻlsa yoki uni imzolash huquqiga ega boʻlmagan shaxs tomonidan yoxud mansab mavqeyi yoki familiyasi va ismi-sharifining bosh harflari koʻrsatilmagan shaxs tomonidan imzolangan boʻlsa;

2) apellyatsiya shikoyatining (protestining) mazmuni ushbu Kodeksning 386-moddasida nazarda tutilgan talablarga muvofiq boʻlmasa yoki apellyatsiya shikoyatiga (protestiga) ushbu Kodeks 387-moddasining ikkinchi, toʻrtinchi — oltinchi qismlarida nazarda tutilgan hujjatlar ilova qilinmagan boʻlsa;

3) apellyatsiya shikoyatiga davlat boji va pochta xarajatlari belgilangan tartibda hamda miqdorda toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjat ilova qilinmagan boʻlsa, qonunda davlat bojini toʻlashni kechiktirish, boʻlib-boʻlib toʻlash yoki uning miqdorini kamaytirish imkoniyati nazarda tutilgan hollarda esa bu haqda iltimosnoma mavjud boʻlmasa yoxud iltimosnoma rad etilgan boʻlsa;

4) apellyatsiya shikoyati (protesti) sud hujjatini qabul qilgan sudni chetlab oʻtgan holda yuborilgan boʻlsa;

5) apellyatsiya shikoyati (protesti) belgilangan muddat oʻtganidan keyin berilgan boʻlsa va oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash toʻgʻrisida iltimosnoma mavjud boʻlmasa;

6) apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisida ajrim chiqarilguniga qadar shikoyatni (protestni) bergan shaxsdan uni qaytarib olish (chaqirib olish) haqida ariza tushgan boʻlsa.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish toʻgʻrisidagi ajrimda shikoyatni (protestni) qaytarish asoslari koʻrsatiladi, apellyatsiya shikoyatini berishda toʻlangan davlat bojini qaytarish haqidagi masala hal etiladi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish toʻgʻrisidagi ajrim ustidan taftish shikoyati (protesti) berilishi mumkin.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish toʻgʻrisidagi ajrim bekor qilingan taqdirda, shikoyat (protest) sudga dastlab murojaat qilingan kunda berilgan hisoblanadi.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar bartaraf etilganidan keyin shikoyat (protest) bergan shaxs sudga umumiy tartibda yangidan murojaat qilishga haqli.

389 1 -modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish

Sudya apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni quyidagi hollarda rad etadi, agar:

1) apellyatsiya shikoyati (protesti) sud hujjati ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) huquqiga ega boʻlmagan shaxs tomonidan berilgan boʻlsa;

2) apellyatsiya shikoyati (protesti) qonunga muvofiq apellyatsiya tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin boʻlmagan sud hujjati ustidan berilgan boʻlsa;

3) apellyatsiya shikoyati (protesti) apellyatsiya tartibida koʻrilgan sud hujjati ustidan berilgan boʻlsa;

4) apellyatsiya shikoyatini (protestini) berish muddati oʻtkazib yuborilgan va oʻtkazilgan muddatni tiklash rad etilgan boʻlsa;

5) apellyatsiya shikoyatidan (protestidan) uni bergan shaxs voz kechganligi (uni chaqirib olganligi) sababli apellyatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida ajrim mavjud boʻlsa.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimda apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish asoslari koʻrsatiladi, apellyatsiya shikoyatini berishda toʻlangan davlat bojini qaytarish haqidagi masala hal etiladi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrim ustidan taftish shikoyati (protesti) berilishi mumkin.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrim bekor qilingan taqdirda, shikoyat (protest) sudga dastlab murojaat qilingan kunda berilgan hisoblanadi.

389 2 -modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish

Ushbu Kodeksda belgilangan shakl va mazmun talablariga rioya etilgan holda berilgan apellyatsiya shikoyati (protesti) apellyatsiya instansiyasi sudining ish yurituviga qabul qilinadi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda apellyatsiya shikoyatini (protestini) koʻrib chiqish boʻyicha sud majlisini oʻtkazish vaqti va joyi koʻrsatiladi.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) bergan shaxs, shuningdek ishda ishtirok etuvchi shaxslar ishni apellyatsiya instansiyasida koʻrish vaqti va joyi haqida xabardor qilinadi. Ish muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida belgilangan tartibda xabardor qilingan shaxslarning kelmaganligi ishning apellyatsiya tartibida koʻrilishiga toʻsqinlik qilmaydi.

389 3 -modda. Apellyatsiya instansiyasi sudi tomonidan hal qiluv qarorining ijrosini toʻxtatib turish

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosnomasiga koʻra, apellyatsiya shikoyati (protesti) uni berish muddati oʻtkazib yuborilgan holda berilgan va mazkur muddatni tiklash toʻgʻrisidagi iltimosnoma qanoatlantirilgan taqdirda, apellyatsiya instansiyasi sudi (sudyasi) birinchi instansiya sudi tomonidan qabul qilingan hal qiluv qarorining ijrosini apellyatsiya instansiyasida ish yuritish tamomlanguniga qadar toʻxtatib turadi, bundan darhol ijro etilishi lozim boʻlgan hal qiluv qarorlari mustasno.

Hal qiluv qarorining ijrosini toʻxtatib turish haqida apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda koʻrsatiladi.

389 4 -modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) koʻrmasdan qoldirish

Agar apellyatsiya shikoyati (protesti) ish yuritishga qabul qilinganidan keyin shikoyatning (protestning) imzolanmaganligi yoki uni imzolash huquqiga ega boʻlmagan yoxud mansab mavqeyi koʻrsatilmagan shaxs tomonidan imzolanganligi aniqlansa, apellyatsiya instansiyasi sudi shikoyatni (protestni) koʻrmasdan qoldiradi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) koʻrmasdan qoldirish toʻgʻrisida sud ajrim chiqaradi.

Apellyatsiya shikoyatini (protestini) koʻrmasdan qoldirish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holat bartaraf etilganidan keyin shikoyat (protest) ushbu Kodeksda belgilangan tartibda sudga yangidan berilishi mumkin.

389 5 -modda. Apellyatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritishni tugatish

Apellyatsiya instansiyasi sudi apellyatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritishni quyidagi hollarda tugatadi, agar:

1) apellyatsiya shikoyati (protesti) ushbu Kodeksga muvofiq shikoyat qilinmaydigan (protest keltirilmaydigan) sud hujjati ustidan berilgan va u ish yuritishga xatoga yoʻl qoʻyilib qabul qilingan boʻlsa;

2) apellyatsiya shikoyati (protesti) apellyatsiya tartibida koʻrilgan sud hujjati ustidan berilgan va u ish yuritishga xatoga yoʻl qoʻyilib qabul qilingan boʻlsa;

3) apellyatsiya shikoyati (protesti) sud hujjati ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) huquqiga ega boʻlmagan shaxs tomonidan berilgan boʻlsa;

4) apellyatsiya shikoyatidan voz kechish toʻgʻrisidagi ariza apellyatsiya shikoyatini bergan shaxsdan apellyatsiya shikoyati ish yuritishga qabul qilinganidan keyin kelib tushgan boʻlsa;

5) protestni chaqirib olish toʻgʻrisidagi ariza protest keltirgan prokurordan yoki yuqori turuvchi prokurordan apellyatsiya protesti ish yuritishga qabul qilinganidan keyin kelib tushgan boʻlsa;

6) ishda taraf boʻlgan yuridik shaxs apellyatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha sud hujjati qabul qilinguniga qadar tugatilgan boʻlsa;

7) ishda taraf boʻlgan fuqaro apellyatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha sud hujjati qabul qilinguniga qadar vafot etsa, nizoli huquqiy munosabat esa huquqiy vorislikka yoʻl qoʻymasa.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida ajrim chiqariladi, unda sud xarajatlarini taraflar oʻrtasida taqsimlash toʻgʻrisidagi masala hal etiladi.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritish tugatilgan taqdirda, ayni bir shaxsning ayni shu asoslar boʻyicha apellyatsiya shikoyati (protesti) bilan sudga takroran murojaat qilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

390-modda. Apellyatsiya shikoyatiga (protestiga) qoʻshilish

Sud protsessida apellyatsiya shikoyati bergan taraf tomonida ishtirok etayotgan sherik ishtirokchilar va uchinchi shaxslar berilgan shikoyatga qoʻshilishi mumkin. Mazkur shaxslar keltirilgan apellyatsiya protestiga ham qoʻshilishi mumkin.

Shikoyatga (protestga) qoʻshilish haqida ariza berilganda davlat boji undirilmaydi.

391-modda. Apellyatsiya shikoyati (protesti) yuzasidan tushuntirish berish (eʼtiroz bildirish)

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar shikoyat (protest) yuzasidan sudga tushuntirishlar (eʼtirozlar) ularni tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qilib, taqdim etishga haqli.

Tushuntirishlar (eʼtirozlar) ishda ishtirok etuvchi shaxslar soniga qarab mutanosib miqdordagi koʻchirma nusxalari bilan birga sudga taqdim etiladi, bundan elektron hujjat tarzida yuboriladigan tushuntirishlar (eʼtirozlar) mustasno. Sud tushuntirishlarning (eʼtirozlarning) koʻchirma nusxalarini ishda ishtirok etuvchi shaxslarga topshiradi (yuboradi).

393-modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) toʻldirish, oʻzgartirish, shikoyatdan voz kechish va protestni qaytarib olish

Apellyatsiya shikoyati bergan shaxs apellyatsiya instansiyasi sudi maslahatxonaga kirguniga qadar shikoyatni toʻldirishga, oʻzgartirishga yoki undan voz kechishga haqli.

Apellyatsiya protesti keltirgan prokuror, shuningdek yuqori turuvchi prokuror apellyatsiya instansiyasi sudi maslahatxonaga kirguniga qadar protestni toʻldirishga, oʻzgartirishga yoki qaytarib olishga haqli.

Shikoyatdan voz kechilganda va protest qaytarib olingan taqdirda, apellyatsiya instansiyasi sudi ajrim chiqaradi hamda unga koʻra apellyatsiya tartibida ish yuritishni tugatadi.

Apellyatsiya shikoyati (protesti) rad etilganligi (qaytarib olinganligi) sababli mazkur shikoyat (protest) boʻyicha apellyatsiya tartibida ish yuritishning tugatilishi, agar tegishli sud qarori ustidan boshqa shaxslar tomonidan shikoyat qilingan boʻlsa, boshqa apellyatsiya shikoyatlarini (protestini) koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

394-modda. Daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishi, javobgarning daʼvogar talablarini tan olishi va taraflarning kelishuv bitimi

Apellyatsiya shikoyati (protesti) berilgandan keyin daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishi, javobgarning daʼvogar talablarini tan olishi va taraflarning kelishuv bitimi yozma shaklda, shu jumladan elektron hujjat tarzida apellyatsiya instansiyasi sudiga taqdim etilishi kerak.

Agar ish muhokamasi davomida daʼvogar arz qilingan talablaridan voz kechsa, javobgar bildirilgan talablarni tan olsa yoki taraflar kelishuv bitimi tuzsa, bu haqda sud majlisining bayonnomasiga yozib qoʻyiladi.

Sud daʼvodan voz kechishni qabul qilishdan yoki kelishuv bitimini tasdiqlashdan oldin daʼvogarga yoki taraflarga bunday protsessual harakatlarning oqibatlarini tushuntiradi.

Apellyatsiya instansiyasi sudi daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishini qabul qilganida yoki taraflarning kelishuv bitimini tasdiqlaganida chiqarilgan hal qiluv qarorini bekor qiladi va ish yuritishni tugatadi.

Agar daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishi yoki taraflarning kelishuv bitimi qonunga zid boʻlsa yoxud boshqa birovning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlariga xilof boʻlsa, sud voz kechishni qabul qilmaydi yoxud tuzilgan kelishuv bitimini tasdiqlashni rad etadi va ishni apellyatsiya tartibida koʻrib chiqadi.

395-modda. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) koʻrish muddati

Apellyatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori ustidan berilgan apellyatsiya shikoyatini (protestini) apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisida ajrim chiqarilgan kundan eʼtiboran bir oydan ortiq boʻlmagan muddatda koʻrib chiqadi.

Sudning soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrib chiqilgan, shuningdek oʻzboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida boʻlgan yer uchastkasini qaytarish, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha hal qiluv qarori ustidan apellyatsiya shikoyati (protesti) u sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻn besh kun ichida koʻrib chiqiladi.

Alohida hollarda, apellyatsiya shikoyatini (protestini) koʻrib chiqish muddati ishni koʻrayotgan sudlov hayʼati tomonidan koʻpi bilan bir oyga uzaytirilishi mumkin.

396-modda. Apellyatsiya instansiyasi sudining ishni koʻrish doirasi

Sud ishni apellyatsiya tartibida koʻrayotganda sud hujjatlarining qonuniyligi, asosliligi va adolatliligini tekshiradi. U yangi dalillarni oʻrganib chiqishi va yangi faktlarni aniqlashi mumkin.

Apellyatsiya instansiyasi sudi sud hujjatini toʻliq hajmda tekshirib chiqishi shart.

397-modda. Apellyatsiya instansiyasi sudida ishlarni koʻrish tartibi

Apellyatsiya instansiyasi sudida sud muhokamasi mazkur moddada belgilangan xususiyatlarni inobatga olgan holda, ushbu Kodeksning 22-bobida belgilangan qoidalar boʻyicha oʻtkaziladi.

Apellyatsiya instansiyasi sudining majlisida raislik qiluvchi ushbu Kodeksning 211 va 212-moddalariga amal qilgan holda, sud majlisida tegishli tartibni taʼminlashga doir zarur choralarni koʻradi.

Raislik qiluvchi sud majlisini ochadi va kimning shikoyati (protesti) boʻyicha hamda qaysi sudning hal qiluv qarori ustidan qanday ish koʻrilishini eʼlon qiladi. Raislik qiluvchi ishda ishtirok etuvchi shaxslarning qaysi biri kelmaganligini, kelmaganlik sabablari toʻgʻrisida qanday maʼlumotlar borligini aniqlaydi, sudga kelganlarning shaxsini aniqlaydi, shuningdek mansabdor shaxslarning va vakillarning vakolatlarini tekshiradi.

Raislik qiluvchi sud tarkibini eʼlon qiladi, sud majlisining kotibi, prokuror, ekspert, mutaxassis, tarjimon sifatida kimlar ishtirok etayotganligini eʼlon qiladi va ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ularning rad qilishga doir huquqlarini tushuntiradi.

Arz qilingan rad qilishlar ushbu Kodeksning 4-bobida belgilangan tartibda hal etiladi.

Raislik qiluvchi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ularning protsessual huquqlari va majburiyatlarini tushuntiradi.

Ishni koʻrish vaqti va joyi haqida belgilangan tartibda xabardor qilinganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud boʻlmagan ishda ishtirok etuvchi shaxslarning biror-biri sud majlisiga kelmagan taqdirda, sud ishning muhokamasini keyinga qoldiradi.

Ishni koʻrish vaqti va joyi haqida belgilangan tartibda xabardor qilingan ishda ishtirok etuvchi shaxslarning sud majlisiga kelmaganligi ishning muhokamasiga toʻsqinlik qilmaydi. Biroq sud bunday hollarda ham sudga kelmaganlik sabablarini uzrli deb topib, ishning muhokamasini keyinga qoldirishga haqli.

Prokurorning yoki advokatning sudga uzrli sabablarsiz kelmaganligi toʻgʻrisida sud xususiy ajrim chiqarib, bu haqda tegishli yuqori turuvchi prokurorga yoki Oʻzbekiston Respublikasi advokatlar palatasining hududiy boshqarmasi huzuridagi malaka komissiyasiga xabar beradi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning apellyatsiya instansiyasida ishning muhokamasi bilan bogʻliq boʻlgan barcha masalalar boʻyicha iltimosnomalari va arizalari ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning fikrlari eshitilgandan keyin sud tomonidan hal etiladi.

Apellyatsiya instansiyasi sudida ishni koʻrish raislik qiluvchining yoki sudyalardan birining maʼruzasi bilan boshlanadi.

Maʼruzachi ishning holatlarini, birinchi instansiya sudi hal qiluv qarorining mazmunini, apellyatsiya shikoyatida (protestida) keltirilgan vajlarni va ular yuzasidan berilgan tushuntirishlarni (eʼtirozlarni), yangi dalillarning mazmunini, shuningdek sud hujjatining qonuniyligi, asosliligi va adolatliligini tekshirish uchun sud koʻrishi zarur boʻlgan boshqa maʼlumotlarni bayon qiladi.

Sud raislik qiluvchining yoki sudyalardan birining maʼruzasidan keyin sud majlisiga kelgan ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlarini eshitadi, bu shaxslar apellyatsiya shikoyatida (protestida) koʻrsatilmagan vajlarni keltirishga va qoʻshimcha materiallar taqdim etishga ham haqli.

Dastlab apellyatsiya shikoyati bergan shaxs va uning vakili yoki, agar ish protest boʻyicha koʻrilayotgan boʻlsa, prokuror soʻzga chiqadi. Hal qiluv qarori ustidan har ikkala taraf tomonidan shikoyat qilingan boʻlsa, birinchi boʻlib daʼvogar soʻzga chiqadi.

Ushbu Kodeksning 52-moddasida nazarda tutilgan tartibda ishda ishtirok etuvchi davlat boshqaruvi organlarining, tashkilotlarning vakillari, shuningdek fuqarolar, agar ular sudning hujjati ustidan shikoyat qilmagan boʻlsa, apellyatsiya instansiyasi sudida taraflar va uchinchi shaxslardan keyin soʻzga chiqadi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlaridan soʻng prokuror sud hujjatining qonuniyligi, asosliligi va adolatliligi toʻgʻrisida fikrini bayon etadi, bundan prokurorning protesti boʻyicha qayta koʻrilayotgan sud hujjatlari mustasno.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlari va prokuror fikri eshitilgandan soʻng apellyatsiya instansiyasi sudi ajrim chiqarish uchun alohida xonaga (maslahatxonaga) kiradi.

Apellyatsiya instansiyasi sudining ajrimi ish koʻrilgandan soʻng darhol chiqariladi.

Alohida hollarda, asoslantirilgan ajrimni tayyorlash besh kungacha boʻlgan muddatga kechiktirilishi mumkin, biroq ajrimning xulosa qismini sud apellyatsiya muhokamasi tamomlangan majlisning oʻzidayoq eʼlon qilishi kerak.

Sudyalarning maslahatlashuvi, ajrim chiqarish va uni oʻqib eshittirish ushbu Kodeksda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

398-modda. Apellyatsiya instansiyasi sudida ish yuritishni toʻxtatib turish

Apellyatsiya instansiyasi sudi ish yuritishni ushbu Kodeksning 10-bobida nazarda tutilgan tartibda toʻxtatib turadi.

399-modda. Apellyatsiya instansiyasi sudining vakolatlari

Sud ishni apellyatsiya tartibida koʻrib chiqqach, oʻz ajrimi bilan:

1) hal qiluv qarorini, ajrimni, qarorni oʻzgarishsiz qoldirishga;

2) hal qiluv qarorini, ajrimni, qarorni toʻliq yoki qisman bekor qilishga va yangi hal qiluv qarori, ajrim yoki qaror chiqarishga;

3) hal qiluv qarorini, ajrimni, qarorni toʻliq yoki qisman oʻzgartirishga;

4) hal qiluv qarorini toʻliq yoki qisman bekor qilishga hamda ushbu Kodeksda koʻrsatilgan asoslarga koʻra arizani koʻrmasdan qoldirishga yoxud ish yuritishni toʻliq yoki qisman tugatishga;

5) agar ish sudga taalluqlilik toʻgʻrisidagi qoidalar buzilgan holda koʻrib chiqilgan boʻlsa, hal qiluv qarorini bekor qilishga va ish materiallarini sudga taalluqliligiga koʻra boshqa sudga yuborishga haqli.

Ushbu Kodeks 372 2 -moddasi birinchi qismining 4-bandida va 372 4 -moddasi ikkinchi qismining 2 va 4-bandlarida nazarda tutilgan asoslar aniqlanganda, apellyatsiya instansiyasi sudi ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari boʻyicha koʻradi. Ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari boʻyicha koʻrishga oʻtish haqida ajrim chiqarilib, unda bajarilishi lozim boʻlgan harakatlar koʻrsatiladi.

400-modda. Birinchi instansiya sudining ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berish huquqi

Taraflar va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar, shuningdek ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, huquq va majburiyatlari haqidagi masala sud tomonidan hal etilgan shaxslar birinchi instansiya sudining ajrimlari ustidan sud tomonidan ajrim topshirilgan yoki yuborilgan kundan eʼtiboran yigirma kun ichida apellyatsiya instansiyasi sudiga quyidagi hollarda sudning hal qiluv qaroridan alohida shikoyat qilishi va prokuror protest keltirishi mumkin:

1) ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda;

2) sudning ajrimi ishning keyingi harakatlanishiga toʻsqinlik qiladigan hollarda.

Birinchi instansiya sudining boshqa ajrimlari ustidan xususiy shikoyat (protest) berilmaydi, biroq bunday ajrimlarga qarshi eʼtirozlar apellyatsiya shikoyatiga (protestiga) kiritilishi mumkin.

401-modda. Xususiy shikoyatlar (protestlar) berish va ularni koʻrib chiqish tartibi

Xususiy shikoyatlar (protestlar) ushbu bobda belgilangan tartibda beriladi va koʻrib chiqiladi.

402-modda. Birinchi instansiya sudining ajrimi ustidan shikoyat qilinganligi (protest keltirilganligi) munosabati bilan ishni koʻradigan apellyatsiya instansiyasi sudining vakolatlari

Apellyatsiya instansiyasi sudi xususiy shikoyatni (protestni) koʻrib chiqib:

1) ajrimni oʻzgarishsiz qoldirishga;

2) ajrimni bekor qilishga va daʼvo arizasini (arizani), ishni mazmunan koʻrish uchun birinchi instansiya sudiga yuborishga;

3) ajrimni butunlay yoki qisman oʻzgartirishga yoxud bekor qilishga va masalani mazmunan hal qilishga;

4) ajrimni bekor qilishga va daʼvo arizasini (arizani), ish materiallarini koʻrib chiqish uchun sudga taalluqliligiga koʻra boshqa sudga yuborishga haqli.

402 1 -modda. Birinchi instansiya sudining qarori ustidan berilgan apellyatsiya shikoyati (protesti)

Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha birinchi instansiya sudining qarori ustidan apellyatsiya shikoyati (protesti) birinchi instansiya sudining ajrimlari ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) uchun ushbu bobda nazarda tutilgan tartibda koʻrib chiqiladi.

45-bob. Kassatsiya instansiyasi sudida ish yuritish

403-modda. Kassatsiya shikoyati (protesti) berish huquqi

Taraflar va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquq va majburiyatlari haqidagi masala sud tomonidan hal etilgan shaxslar, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil, bundan tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan nizolar mustasno, sudning qonuniy kuchga kirgan va apellyatsiya tartibida koʻrilmagan hal qiluv qarori, ajrimi, qarori ustidan kassatsiya shikoyati berishi mumkin.

Prokuror, yuqori turuvchi prokuror prokurorning ishtirokida koʻrilgan ish boʻyicha, shuningdek ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslarning murojaati mavjud boʻlgan taqdirda birinchi instansiya sudining qonuniy kuchga kirgan va apellyatsiya tartibida koʻrilmagan sud hujjati ustidan kassatsiya protesti keltirishga haqli.

404-modda. Kassatsiya shikoyatlarini (protestlarini) koʻradigan sudlar

Quyidagilar:

1) Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudining, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati — tegishli fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman, shahar sudlarining hal qiluv qarorlari, ajrimlari, qarorlari hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari tomonidan birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan hal qiluv qarorlari, ajrimlari, qarorlari ustidan berilgan;

2) Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi — hududiy harbiy sudlarning va Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudining birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan hal qiluv qarorlari, ajrimlari, qarorlari ustidan berilgan;

3) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan hal qiluv qarorlari, ajrimlari, qarorlari ustidan berilgan kassatsiya shikoyatlarini (protestlarini) koʻrib chiqadi.

405-modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) berish tartibi

Kassatsiya shikoyati (protesti) kassatsiya instansiyasi sudining nomiga yoʻllanadi, lekin hal qiluv qarorini, ajrimni, qarorni qabul qilgan sudga beriladi.

Sud hujjatini qabul qilgan sud kassatsiya shikoyati (protesti) kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kunlik muddatda uni kassatsiya instansiyasi sudiga ish bilan birga yuborishi shart.

405 1 -modda. Kassatsiya shikoyati (protesti) berish muddati

Kassatsiya shikoyati (protesti) birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran olti oy ichida berilishi mumkin.

Oʻtkazib yuborilgan kassatsiya shikoyati (protesti) berish muddati shikoyat (protest) berayotgan shaxsning iltimosnomasiga koʻra kassatsiya instansiya sudining sudyasi tomonidan, agar iltimosnoma kassatsiya shikoyati (protesti) berish muddati oʻtgan kundan eʼtiboran uch oydan kechiktirmay berilgan boʻlsa va oʻtkazib yuborilgan muddat sud tomonidan uzrli deb topilsa, tiklanishi mumkin.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) berishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash haqida kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda koʻrsatiladi.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) berish muddatini tiklashni rad etish haqida kassatsiya shikoyatini (protestini) qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimda koʻrsatiladi.

406-modda. Kassatsiya shikoyatining (protestining) mazmuni

Kassatsiya shikoyatida (protestida) quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak:

1) shikoyat (protest) yoʻllanayotgan kassatsiya instansiyasi sudining nomi;

2) shikoyat (protest) berayotgan shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi), uning yashash joyi yoki joylashgan yeri (pochta manzili);

3) ishning raqami, shikoyat qilinayotgan (protest keltirilayotgan) hal qiluv qarori, ajrim, qaror qabul qilingan sana va ushbu sud hujjatini qabul qilgan sud;

4) hal qiluv qarorining, ajrimning, qarorning notoʻgʻriligi nimadan iborat ekanligi;

5) shikoyat (protest) berayotgan shaxsning iltimosi;

6) shikoyatga (protestga) ilova qilingan yozma materiallarning roʻyxati.

Kassatsiya shikoyatini shikoyat berayotgan shaxs yoki uning vakili imzolaydi.

Kassatsiya protesti protest keltirgan prokuror yoki uning oʻrinbosari tomonidan imzolangan boʻlishi kerak.

Kassatsiya shikoyatida (protestida) shikoyatni (protestni) bergan shaxsning yoxud uning vakilining telefonlari va fakslari raqamlari, elektron pochta manzili koʻrsatilishi mumkin.

407-modda. Kassatsiya shikoyatiga (protestiga) ilova qilinadigan hujjatlar

Kassatsiya shikoyatiga quyidagilar ilova qilinadi:

davlat boji va pochta xarajatlari toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjat;

kassatsiya shikoyati vakil tomonidan imzolangan hollarda, uni imzolashga vakilning vakolatlarini tasdiqlovchi hujjat.

Kassatsiya shikoyati (protesti) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning soniga qarab koʻchirma nusxalari bilan birga sudga taqdim etiladi, bundan elektron hujjat tarzida yuboriladigan kassatsiya shikoyati (protesti) mustasno.

Zarur hollarda, sudya kassatsiya shikoyati (protesti) bergan shaxs zimmasiga kassatsiya shikoyatiga (protestiga) ilova qilingan yozma materiallarning koʻchirma nusxalarini ishda ishtirok etuvchi shaxslarning soniga qarab taqdim etish majburiyatini yuklatishi mumkin.

Prokurorning ishtirokisiz koʻrilgan ish boʻyicha kassatsiya protestiga ushbu Kodeks 403-moddasining birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslarning mazkur protestni keltirishga asos boʻlib xizmat qilgan murojaatining koʻchirma nusxasi ilova qilinadi, bundan qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan boʻlib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan koʻrilgan ishlar mustasno.

Sudning arizani qaytarish haqidagi yoki arizani qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimi ustidan kassatsiya shikoyatiga (protestiga) qaytarilgan ariza va unga qoʻshib berilgan hujjatlar ham ilova qilinishi kerak.

Xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi gʻayriqonuniy ravishda bekor qilinganda yoki xodim bir ishdan boshqa ishga gʻayriqonuniy ravishda oʻtkazilganida uni ilgarigi ishiga tiklash toʻgʻrisidagi sudning hal qiluv qarori ustidan kassatsiya shikoyati (protesti) ushbu qarorning ijrosiga doir hujjat ilova qilingan taqdirdagina qabul qilinadi.

407 1 -modda. Ishni talab qilib olish

Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning oʻrinbosarlari, viloyat prokurori, unga tenglashtirilgan prokuror va ularning oʻrinbosarlari, tuman, shahar prokurorlari va ularga tenglashtirilgan prokurorlar ushbu Kodeksning 403-moddasida koʻrsatilgan shaxslarning murojaatlari mavjud boʻlgan taqdirda yoki prokuror ishtirokida koʻrilgan ishlar boʻyicha yoxud qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan boʻlib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan koʻrilgan ishlar boʻyicha kassatsiya protesti keltirish toʻgʻrisidagi masalani hal etish uchun tegishli suddan ishni talab qilib olishga haqli.

407 2 -modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi masalani hal etish tartibi va muddati

Kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish, qabul qilishni rad etish yoki ish yuritishga qabul qilish masalasi kassatsiya instansiyasi sudining sudyasi tomonidan yakka tartibda shikoyat (protest) sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay hal qilinadi.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish, qabul qilishni rad etish yoki ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisida ajrim chiqariladi, uning koʻchirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ajrim chiqarilgan kunning ertasidan kechiktirmay, ushbu Kodeksning 270-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

407 3 -modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish

Kassatsiya shikoyati (protesti) sudya tomonidan quyidagi hollarda qaytariladi, agar:

1) kassatsiya shikoyati (protesti) imzolanmagan boʻlsa yoki uni imzolash huquqiga ega boʻlmagan shaxs tomonidan yoxud mansab mavqeyi yoki familiyasi va ismi-sharifining bosh harflari koʻrsatilmagan shaxs tomonidan imzolangan boʻlsa;

2) kassatsiya shikoyatining (protestining) mazmuni ushbu Kodeksning 406-moddasida nazarda tutilgan talablarga muvofiq boʻlmasa yoki kassatsiya shikoyatiga (protestiga) ushbu Kodeks 407-moddasining ikkinchi , toʻrtinchi — oltinchi qismlarida nazarda tutilgan hujjatlar ilova qilinmagan boʻlsa;

3) davlat boji va pochta xarajatlari belgilangan tartibda hamda miqdorda toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjatlar kassatsiya shikoyatiga ilova qilinmagan boʻlsa, qonunda davlat bojini toʻlashni kechiktirish, boʻlib-boʻlib toʻlash yoki uning miqdorini kamaytirish imkoniyati nazarda tutilgan hollarda esa, bu haqda iltimosnoma mavjud boʻlmasa yoxud iltimosnoma rad etilgan boʻlsa;

4) kassatsiya shikoyati (protesti) sud hujjatini qabul qilgan sudni chetlab oʻtgan holda yuborilgan boʻlsa;

5) kassatsiya shikoyati (protesti) belgilangan muddat oʻtganidan keyin berilgan boʻlsa va oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash toʻgʻrisida iltimosnoma mavjud boʻlmasa;

6) kassatsiya shikoyati (protesti) ish yuritishga qabul qilinganligi toʻgʻrisida ajrim chiqarilguniga qadar shikoyat (protest) bergan shaxsdan uni qaytarib olish (chaqirib olish) toʻgʻrisida ariza tushgan boʻlsa.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish toʻgʻrisidagi ajrimda kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish asoslari koʻrsatiladi, kassatsiya shikoyatini berishda toʻlangan davlat bojini qaytarish toʻgʻrisidagi masala hal etiladi.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish toʻgʻrisidagi ajrim ustidan taftish shikoyati (protesti) berilishi mumkin.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish toʻgʻrisidagi ajrim bekor qilingan taqdirda, shikoyat (protest) dastlab sudga murojaat qilingan kunda berilgan hisoblanadi.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar bartaraf etilgach, shikoyatni (protestni) bergan shaxs sudga umumiy tartibda yangidan murojaat qilishga haqli.

407 4 -modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish

Sudya kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni quyidagi hollarda rad etadi, agar:

1) kassatsiya shikoyati (protesti) sud hujjati ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) huquqiga ega boʻlmagan shaxs tomonidan berilgan boʻlsa;

2) kassatsiya shikoyati (protesti) qonunga muvofiq kassatsiya tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin boʻlmagan sud hujjati ustidan berilgan boʻlsa;

3) kassatsiya shikoyati (protesti) kassatsiya tartibida koʻrilgan sud hujjati ustidan berilgan boʻlsa;

4) kassatsiya shikoyatini (protestini) berish muddati oʻtkazib yuborilgan va oʻtkazilgan muddatni tiklash rad etilgan boʻlsa;

5) kassatsiya shikoyatidan (protestidan) uni bergan shaxs voz kechganligi (uni chaqirib olganligi) sababli kassatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida ajrim mavjud boʻlsa.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimda kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish asoslari koʻrsatiladi, kassatsiya shikoyatini berishda toʻlangan davlat bojini qaytarish toʻgʻrisidagi masala hal etiladi.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrim ustidan taftish shikoyati (protesti) berilishi mumkin.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrim bekor qilingan taqdirda, shikoyat (protest) sudga dastlab murojaat qilingan kunda berilgan hisoblanadi.

407 5 -modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish

Ushbu Kodeksda belgilangan shakl va mazmun talablariga rioya qilingan holda berilgan kassatsiya shikoyati (protesti) kassatsiya instansiyasi sudining ish yurituviga qabul qilinadi.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda kassatsiya shikoyatini (protestini) koʻrib chiqish uchun sud majlisini oʻtkazish vaqti va joyi koʻrsatiladi.

Kassatsiya shikoyati (protesti) bergan shaxs, shuningdek ishda ishtirok etuvchi shaxslar ishni kassatsiya instansiyasida koʻrish vaqti va joyi haqida xabardor qilinadi. Ish muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida belgilangan tartibda xabardor qilingan shaxslarning kelmaganligi ishning kassatsiya tartibida koʻrilishiga toʻsqinlik qilmaydi.

407 6 -modda. Kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan hal qiluv qarorining ijrosini toʻxtatib turish

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosnomasiga koʻra, kassatsiya instansiyasi sudi (sudyasi) birinchi instansiya sudi tomonidan qabul qilingan hal qiluv qarorining ijrosini kassatsiya instansiyasida ish yuritish tamomlanguniga qadar toʻxtatib turadi, bundan darhol ijro etilishi lozim boʻlgan hal qiluv qarorlari mustasno.

Hal qiluv qarorining ijrosini toʻxtatib turish haqida kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda koʻrsatiladi.

407 8 -modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) koʻrmasdan qoldirish

Agar kassatsiya shikoyati (protesti) ish yuritishga qabul qilinganidan keyin kassatsiya shikoyatining (protestining) imzolanmaganligi yoki uni imzolash huquqiga ega boʻlmagan yoxud mansab mavqeyi koʻrsatilmagan shaxs tomonidan imzolanganligi aniqlansa, kassatsiya instansiyasi sudi kassatsiya shikoyatini (protestini) koʻrmasdan qoldiradi.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) koʻrmasdan qoldirish toʻgʻrisida sud ajrim chiqaradi.

Kassatsiya shikoyatini (protestini) koʻrmasdan qoldirish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holat bartaraf etilganidan keyin kassatsiya shikoyati (protesti) ushbu Kodeksda belgilangan tartibda sudga yangidan berilishi mumkin.

407 9 -modda. Kassatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritishni tugatish

Kassatsiya instansiyasi sudi kassatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritishni quyidagi hollarda tugatadi, agar:

1) kassatsiya shikoyati (protesti) apellyatsiya tartibida koʻrilgan yoki ushbu Kodeksga muvofiq kassatsiya tartibida shikoyat qilinmaydigan (protest keltirilmaydigan) sud hujjati ustidan berilgan va u ish yuritishga xatoga yoʻl qoʻyilib qabul qilingan boʻlsa;

2) kassatsiya shikoyati (protesti) kassatsiya tartibida koʻrilgan sud hujjati ustidan berilgan va u ish yuritishga xatoga yoʻl qoʻyilib qabul qilingan boʻlsa;

3) kassatsiya shikoyati (protesti) sud hujjati ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) huquqiga ega boʻlmagan shaxs tomonidan berilgan boʻlsa;

4) kassatsiya shikoyatidan voz kechish toʻgʻrisidagi ariza kassatsiya shikoyatini bergan shaxsdan kassatsiya shikoyati ish yuritishga qabul qilinganidan keyin kelib tushgan boʻlsa;

5) protestni chaqirib olish toʻgʻrisidagi ariza protest keltirgan prokurordan yoki yuqori turuvchi prokurordan kassatsiya protesti ish yuritishga qabul qilinganidan keyin kelib tushgan boʻlsa;

6) ishda taraf boʻlgan yuridik shaxs kassatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha sud hujjati qabul qilinguniga qadar tugatilgan boʻlsa;

7) ishda taraf boʻlgan fuqaro kassatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha sud hujjati qabul qilinguniga qadar vafot etsa, nizoli huquqiy munosabat esa huquqiy vorislikka yoʻl qoʻymasa.

Kassatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida ajrim chiqariladi, unda sud xarajatlarini taraflar oʻrtasida taqsimlash toʻgʻrisidagi masala hal etilishi mumkin.

Kassatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritish tugatilgan taqdirda, ayni bir shaxsning ayni shu asoslar boʻyicha kassatsiya shikoyati (protesti) bilan sudga takroran murojaat qilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

410-modda. Kassatsiya shikoyatiga (protestiga) qoʻshilish

Sud protsessida kassatsiya shikoyati bergan taraf tomonida ishtirok etayotgan sherik ishtirokchilar va uchinchi shaxslar berilgan shikoyatga qoʻshilishi mumkin. Mazkur shaxslar keltirilgan kassatsiya protestiga ham qoʻshilishi mumkin.

Shikoyatga (protestga) qoʻshilish haqida ariza berilganda davlat boji undirilmaydi.

411-modda. Kassatsiya shikoyati (protesti) yuzasidan tushuntirishlar berish (eʼtirozlar bildirish)

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar shikoyat (protest) yuzasidan sudga tushuntirishlar (eʼtirozlar) ularni tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qilib, taqdim etishga haqli.

Tushuntirishlar (eʼtirozlar) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning soniga qarab koʻchirma nusxalari bilan birga sudga taqdim etiladi, bundan elektron hujjat tarzida yuboriladigan tushuntirishlar (eʼtirozlar) mustasno. Tushuntirishlarning (eʼtirozlarning) koʻchirma nusxalarini sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarga topshiradi.

413-modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) toʻldirish, oʻzgartirish, shikoyatdan voz kechish va protestni qaytarib olish

Kassatsiya shikoyati bergan shaxs kassatsiya instansiyasi sudi maslahatxonaga kirguniga qadar shikoyatni toʻldirishga, oʻzgartirishga yoki undan voz kechishga haqli.

Kassatsiya protesti keltirgan prokuror, shuningdek yuqori turuvchi prokuror kassatsiya instansiyasi sudi maslahatxonaga kirguniga qadar protestni toʻldirishga, oʻzgartirishga yoki qaytarib olishga haqli.

Shikoyatdan voz kechilgan va protest chaqirib olingan taqdirda, kassatsiya instansiyasi sudi ajrim chiqarib, kassatsiya tartibida ish yuritishni tugatadi.

Kassatsiya shikoyatidan (protestidan) voz kechilganligi (uning chaqirib olinganligi) sababli u boʻyicha ish yurituvning tugatilishi, agar sud hujjati ustidan boshqa shaxslar tomonidan shikoyat qilingan boʻlsa, boshqa kassatsiya shikoyatini (protestini) koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

414-modda. Daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishi, javobgarning daʼvogar talablarini tan olishi va taraflarning kelishuv bitimi

Kassatsiya shikoyati yoki protesti berilganidan keyin daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishi, javobgarning daʼvogar talablarini tan olishi va taraflarning kelishuv bitimi tuzishi yozma shaklda, shu jumladan elektron hujjat tarzida kassatsiya instansiyasi sudiga topshirilishi kerak. Agar ishning muhokamasi vaqtida daʼvogar arz qilingan talablaridan voz kechsa, javobgar bildirilgan talablarni tan olsa yoki taraflar kelishuv bitimi tuzsa, bu haqda sud majlisining bayonnomasiga yozib qoʻyiladi.

Kassatsiya instansiyasi sudi daʼvodan voz kechishni qabul qilishdan yoki kelishuv bitimini tasdiqlashdan oldin daʼvogarga yoki taraflarga bunday protsessual harakatlarning oqibatlarini tushuntiradi.

Daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishi qabul qilingan yoki taraflarning kelishuv bitimi tasdiqlangan taqdirda kassatsiya instansiyasi sudi hal qiluv qarorini bekor qiladi va ish yuritishni tugatadi.

Agar daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishi yoki taraflarning kelishuv bitimi qonunga zid boʻlsa yoxud boshqa birovning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzadigan boʻlsa, sud voz kechishni qabul qilmaydi yoki tuzilgan kelishuv bitimini tasdiqlashni rad etadi hamda ishni kassatsiya tartibida koʻradi.

415-modda. Kassatsiya shikoyatini (protestini) koʻrish muddati

Kassatsiya shikoyati (protesti) uni ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisida ajrim chiqarilgan kundan eʼtiboran bir oydan koʻp boʻlmagan muddatda koʻrib chiqiladi.

Alohida hollarda kassatsiya shikoyatini (protestini) koʻrib chiqish muddatini ishni koʻrib chiqayotgan sudlov hayʼati tomonidan koʻpi bilan yana bir oyga uzaytirilishi mumkin.

416-modda. Kassatsiya instansiyasi sudining ishni koʻrish doirasi

Sud ishni kassatsiya tartibida koʻrayotganda sud hujjatlarining qonuniyligi, asosliligi va adolatliligini tekshiradi. Sud yangi dalillarni oʻrganib chiqishi va yangi faktlarni aniqlashi mumkin.

Kassatsiya instansiyasi sudi sud hujjatini toʻliq hajmda tekshirib chiqishi shart.

417-modda. Kassatsiya instansiyasi sudida ishni koʻrish tartibi

Kassatsiya tartibida ish ushbu Kodeksning 397-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga asosan, mazkur bobda belgilangan xususiyatlarni inobatga olgan holda koʻriladi.

418-modda. Kassatsiya instansiyasi sudida ish yuritishni toʻxtatib turish

Kassatsiya instansiyasi sudi ish yuritishni ushbu Kodeksning 10-bobida nazarda tutilgan tartibda toʻxtatadi.

419-modda. Kassatsiya instansiyasi sudining vakolatlari

Kassatsiya instansiyasining sudi kassatsiya shikoyatini (protestini) koʻrish natijalari boʻyicha quyidagilarga haqli:

1) hal qiluv qarorini, ajrimni, qarorni oʻzgarishsiz qoldirishga;

2) hal qiluv qarorini, ajrimni, qarorni toʻliq yoki qisman bekor qilishga va yangi hal qiluv qarori, ajrim yoki qaror qabul qilishga;

3) hal qiluv qarorini, ajrimni, qarorni toʻliq yoki qisman oʻzgartirishga;

4) hal qiluv qarorini toʻliq yoki qisman bekor qilishga va ushbu Kodeksda koʻrsatilgan asoslarga koʻra arizani koʻrmasdan qoldirishga yoxud ish yuritishni toʻliq yoki qisman tugatishga;

5) agar ish sudga taalluqlilik qoidalari buzilgan holda koʻrilgan boʻlsa, hal qiluv qarorini, ajrimni bekor qilishga va ish materiallarini sudga taalluqliligiga koʻra boshqa sudga yuborishga.

Ushbu Kodeks 372 2 -moddasi birinchi qismining 4-bandida va 372 4 -moddasi ikkinchi qismining 2 va 4-bandlarida nazarda tutilgan asoslar aniqlanganda, kassatsiya instansiyasi sudi ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari boʻyicha koʻradi. Ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari boʻyicha koʻrishga oʻtish haqida ajrim chiqarilib, unda bajarilishi lozim boʻlgan harakatlar koʻrsatiladi.

419 1 -modda. Birinchi instansiya sudining ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berish huquqi

Taraflar va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar, shuningdek ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, huquq va majburiyatlari haqidagi masala sud tomonidan hal etilgan shaxslar apellyatsiya tartibida koʻrib chiqilmagan birinchi instansiya sudining ajrimlari ustidan ajrim qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran olti oy ichida kassatsiya instansiyasi sudiga quyidagi hollarda sudning hal qiluv qaroridan ushbu Kodeksning 405-moddasida belgilangan tartibda alohida shikoyat qilishi va prokuror protest keltirishi mumkin:

1) ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda;

2) sudning ajrimi ishning keyingi harakatlanishiga toʻsqinlik qiladigan hollarda.

Birinchi instansiya sudining boshqa ajrimlari ustidan xususiy shikoyat (protest) berilmaydi, biroq bunday ajrimlarga qarshi eʼtirozlar kassatsiya shikoyatiga (protestiga) kiritilishi mumkin.

419 2 -modda. Birinchi instansiya sudining ajrimi ustidan shikoyat qilinganligi (protest keltirilganligi) munosabati bilan ishni koʻradigan kassatsiya instansiyasi sudining vakolatlari

Kassatsiya instansiyasi sudi xususiy shikoyatni (protestni) koʻrib chiqib:

1) ajrimni oʻzgarishsiz qoldirishga;

2) ajrimni bekor qilishga va daʼvo arizani (arizani), ishni mazmunan koʻrish uchun birinchi instansiya sudiga yuborishga;

3) ajrimni butunlay yoki qisman oʻzgartirishga yoxud bekor qilishga va masalani mazmunan hal qilishga;

4) ajrimni bekor qilishga va daʼvo arizasini (arizani), ish materiallarini koʻrib chiqish uchun sudga taalluqliligiga koʻra boshqa sudga yuborishga haqli.

419 3 -modda. Birinchi instansiya sudining qarori ustidan berilgan kassatsiya shikoyati (protesti)

Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha birinchi instansiya sudining qarori ustidan berilgan kassatsiya shikoyati (protesti) mazkur bobda birinchi instansiya sudining ajrimlari ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) uchun nazarda tutilgan tartibda koʻrib chiqiladi.

46-bob. Sud hujjatlarini taftish tartibida qayta koʻrish boʻyicha ish yuritish

419 4 -modda. Taftish tartibida shikoyat qilish (protest keltirish) huquqi

Birinchi instansiya sudining apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilgan hal qiluv qarori, ajrimi, qarori hamda apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudining ajrimi ustidan quyidagilar tomonidan taftish tartibida shikoyat (protest) berilishi mumkin:

ishda ishtirok etuvchi shaxslar, shuningdek ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquq va majburiyatlari haqidagi masala sud tomonidan hal etilgan shaxslar;

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlarini va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil, bundan tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan nizolar mustasno;

prokuror ishtirokida koʻrilgan ish boʻyicha yoki qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan boʻlib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan koʻrilgan ish boʻyicha, shuningdek ishda ishtirok etuvchi shaxslarning, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquq va majburiyatlari haqidagi masala sud tomonidan hal etilgan shaxslarning murojaatlari mavjud boʻlgan taqdirda Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning oʻrinbosarlari, viloyat prokurori, unga tenglashtirilgan prokurorlar va ularning oʻrinbosarlari.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi tomonidan taftish tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha sud hujjatlari ustidan, shuningdek ushbu sudlarning va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining birinchi instansiyasi boʻyicha qabul qilingan hamda apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilgan sud hujjatlari ustidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga taftish tartibida:

ushbu modda birinchi qismining ikkinchi va uchinchi xatboshisida koʻrsatilgan shaxslar shikoyat berishi;

Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning oʻrinbosarlari prokuror ishtirokida koʻrilgan ish boʻyicha yoki qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan boʻlib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan koʻrilgan ish boʻyicha, shuningdek ushbu modda birinchi qismining ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan shaxslarning murojaatlariga asosan protest keltirishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatida taftish tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha sud hujjatlari ustidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Rayosatiga:

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi — ushbu modda birinchi qismining ikkinchi va uchinchi xatboshilarida koʻrsatilgan shaxslarning murojaatiga asosan;

Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori — prokuror ishtirokida koʻrilgan ish boʻyicha yoki qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan boʻlib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan koʻrilgan ish boʻyicha, shuningdek ushbu modda birinchi qismining ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan shaxslarning murojaatiga asosan taftish tartibida protest keltirishi mumkin.

419 5 -modda. Taftish tartibida shikoyatlarni (protestlarni) koʻradigan sudlar

Quyidagilar:

1) Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudining, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati — tegishli fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman, shahar sudlari tomonidan birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan va apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrib chiqilgan sud hujjatlari ustidan berilgan;

2) Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi — hududiy harbiy sudlar tomonidan birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan va apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrib chiqilgan sud hujjatlari ustidan berilgan;

3) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati:

Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudining, viloyatlar, Toshkent shahar sudlarining fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatida, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudida apellyatsiya yoki kassatsiya va taftish tartibida koʻrilgan tegishli fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman, shahar sudlari, hududiy harbiy sudlar tomonidan birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan sud hujjatlari ustidan berilgan;

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi tomonidan birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan va apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrib chiqilgan sud hujjatlari ustidan berilgan taftish tartibidagi shikoyatlarni (protestlarni) koʻrib chiqadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisining va Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatida taftish tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha qabul qilingan sud hujjatlari ustidan keltirilgan protesti Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosati tomonidan koʻriladi.

419 6 -modda. Taftish tartibida shikoyat (protest) berish tartibi va muddati

Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudining, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatida, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudida taftish tartibida koʻrilishi lozim boʻlgan shikoyat (protest) mazkur sudlar nomiga yoʻllanadi, biroq hal qiluv qarorini qabul qilgan sudga beriladi.

Hal qiluv qarorini qabul qilgan sud shikoyat (protest) kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kunlik muddatda shikoyatni (protestni) ishni taftish tartibida koʻradigan sudga ish bilan birga yuborishi shart.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatida taftish tartibida koʻrilishi lozim boʻlgan shikoyat (protest) bevosita Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga beriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisining, Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Rayosatiga taftish tartibidagi protesti bevosita Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga beriladi.

Taftish tartibidagi shikoyat (protest) birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori, ajrimi, qarori qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran bir yil ichida beriladi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudiga, viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudiga taftish tartibida shikoyat (protest) berish muddati kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan ajrim chiqarilguniga qadar oʻtgan taqdirda, shikoyat (protest) kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan ajrim qabul qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida berilishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga taftish tartibida shikoyat (protest) berish muddati Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi tomonidan taftish tartibida ajrim chiqarilguniga qadar oʻtgan taqdirda, shikoyat (protest) ushbu sudlar tomonidan ishni taftish tartibida koʻrish natijalari boʻyicha ajrim qabul qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida berilishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisining, Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining protesti ushbu Kodeks 419 4 -moddasining birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslar murojaat qilgan kundan eʼtiboran uch oy ichida, lekin Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati tomonidan ishni taftish tartibida koʻrish natijalari boʻyicha ajrim qabul qilingan kundan eʼtiboran olti oydan ortiq boʻlmagan muddatda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatiga kiritilishi mumkin.

Taftish tartibidagi shikoyat (protest) berishning oʻtkazib yuborilgan muddati shikoyat (protest) bergan shaxsning iltimosnomasi boʻyicha sud (sudya) tomonidan, agar iltimosnoma shikoyatni (protestni) berish muddati oʻtgan kundan eʼtiboran uch oy ichida berilgan va shikoyatni (protestni) berish muddati oʻtkazib yuborilishining sabablari uzrli deb topilgan boʻlsa, tiklanishi mumkin.

Ushbu moddaning toʻqqizinchi qismida koʻrsatilgan muddat oʻtgandan keyin berilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest) koʻrib chiqilmaydi.

419 7 -modda. Taftish tartibidagi shikoyatning (protestning) mazmuni

Taftish tartibidagi shikoyatda (protestda) quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

1) shikoyat (protest) yoʻllanilayotgan taftish instansiyasi sudining nomi;

2) shikoyat (protest) berayotgan shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi), uning yashash joyi yoki joylashgan yeri (pochta manzili);

3) ishning raqami, shikoyat qilinayotgan (protest keltirilayotgan) hal qiluv qarori, ajrim, qaror qabul qilingan sana va ushbu sud hujjatini qabul qilgan sud;

4) hal qiluv qarorining, ajrimning, qarorning notoʻgʻriligi nimadan iborat ekanligi;

5) shikoyat (protest) berayotgan shaxsning iltimosi;

6) shikoyatga (protestga) ilova qilingan yozma materiallarning roʻyxati.

Taftish tartibidagi shikoyatni shikoyat berayotgan shaxs yoki uning vakili imzolaydi.

Taftish tartibidagi protest uni keltirgan prokuror tomonidan imzolangan boʻlishi kerak.

Taftish tartibidagi shikoyatda (protestda) shikoyatni (protestni) bergan shaxsning yoxud uning vakilining telefonlari va fakslari raqamlari, elektron pochta manzili koʻrsatilishi mumkin.

419 8 -modda. Taftish tartibidagi shikoyatga (protestga) ilova qilinadigan hujjatlar

Taftish tartibidagi shikoyatga quyidagilar ilova qilinadi:

davlat boji va pochta xarajatlari toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjat;

taftish tartibidagi shikoyat vakil tomonidan imzolangan hollarda, uning imzolashga boʻlgan vakolatlarini tasdiqlovchi hujjat.

Prokuror ishtirokisiz koʻrilgan ish boʻyicha taftish tartibidagi protestga ushbu Kodeks 419 4 -moddasi birinchi qismining ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan shaxslarning protest keltirishga asos boʻlib xizmat qilgan murojaatining koʻchirma nusxasi ilova qilinadi, bundan qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan boʻlib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan koʻrilgan ishlar mustasno.

Taftish tartibidagi shikoyat (protest) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning soniga qarab koʻchirma nusxalari bilan birga sudga taqdim etiladi, bundan elektron hujjat tarzida yuboriladigan taftish tartibidagi shikoyat (protest) mustasno.

Zarur hollarda, sudya taftish tartibida shikoyat (protest) bergan shaxs zimmasiga shikoyatga (protestga) ilova qilingan yozma materiallarning koʻchirma nusxalarini ishda ishtirok etuvchi shaxslarning soniga qarab taqdim etish majburiyatini yuklatishi mumkin.

Sudning arizani ish yuritishga qabul qilishni rad etish, qaytarish toʻgʻrisidagi, shuningdek apellyatsiya yoki kassatsiya va taftish shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish, qaytarish toʻgʻrisidagi ajrimlari ustidan taftish tartibidagi shikoyatga (protestga) qaytarilgan ariza, shikoyat (protest) va sudga ularni taqdim etish chogʻida unga qoʻshib berilgan hujjatlar ilova qilinishi kerak.

Xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi gʻayriqonuniy ravishda bekor qilinganda yoki xodim bir ishdan boshqa ishga gʻayriqonuniy ravishda oʻtkazilganida uni ilgarigi ishiga tiklash toʻgʻrisidagi sudning hal qiluv qarori ustidan taftish tartibidagi shikoyat (protest) ushbu qarorning ijrosiga doir hujjat ilova qilingan taqdirdagina qabul qilinadi.

419 9 -modda. Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi tomonidan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi masalani hal etish tartibi va muddati

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish, ish yuritishga qabul qilishni rad etish yoki qabul qilish toʻgʻrisidagi masala sudya tomonidan yakka tartibda shikoyat (protest) sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay hal qilinadi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish, ish yuritishga qabul qilishni rad etish haqida yoki qabul qilish toʻgʻrisida ajrim chiqariladi, uning koʻchirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga u chiqarilgan kunning ertasidan kechiktirmay, ushbu Kodeksning 270-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

419 10 -modda. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish

Taftish instansiyasi sudining sudyasi taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) quyidagi hollarda qaytaradi, agar:

1) taftish tartibidagi shikoyat (protest) imzolanmagan boʻlsa yoki uni imzolash huquqiga ega boʻlmagan shaxs tomonidan yoxud mansab mavqeyi yoki familiyasi va ismi-sharifining bosh harflari koʻrsatilmagan shaxs tomonidan imzolangan boʻlsa;

2) taftish tartibidagi shikoyatning (protestning) mazmuniga nisbatan ushbu Kodeksning 419 7 -moddasida belgilangan talablarga rioya etilmagan yoki shikoyatga (protestga) ushbu Kodeks 419 8 -moddasining ikkinchi , uchinchi , beshinchi va oltinchi qismlarida koʻrsatilgan hujjatlar ilova qilinmagan boʻlsa;

3) taftish tartibidagi shikoyatga davlat boji va pochta xarajatlari belgilangan tartibda va miqdorda toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinmagan boʻlsa, qonunda davlat bojini toʻlash muddatini kechiktirish, boʻlib-boʻlib toʻlash yoki uning miqdorini kamaytirish imkoniyati nazarda tutilgan hollarda esa, bu haqda iltimosnoma mavjud boʻlmasa yoxud iltimosnoma rad etilgan boʻlsa;

4) taftish tartibidagi shikoyat (protest) belgilangan muddat oʻtganidan keyin berilgan boʻlsa va oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash toʻgʻrisida iltimosnoma mavjud boʻlmasa;

5) taftish tartibidagi shikoyat (protest) ish yuritishga qabul qilinganligi toʻgʻrisida ajrim chiqarilguniga qadar shikoyatni (protestni) bergan shaxsdan uni qaytarib olish (chaqirib olish) toʻgʻrisida ariza tushgan boʻlsa;

6) taftish tartibidagi shikoyat (protest) ushbu Kodeks 419 6 -moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan holda sud hujjatini qabul qilgan sudni chetlab oʻtgan holda yuborilgan boʻlsa.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish toʻgʻrisidagi ajrimda shikoyatni (protestni) qaytarish asoslari koʻrsatiladi, shikoyatni berishda toʻlangan davlat bojini qaytarish haqidagi masala hal etiladi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish toʻgʻrisidagi ajrimning koʻchirma nusxasi shikoyatni (protestni) bergan shaxsga shikoyat (protest) va unga ilova qilingan hujjatlar bilan birga yuboriladi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish toʻgʻrisidagi ajrim bekor qilingan taqdirda, shikoyat (protest) dastlab sudga murojaat qilingan kunda berilgan hisoblanadi.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar bartaraf etilgach, shikoyatni (protestni) bergan shaxs taftish tartibidagi shikoyat (protest) bilan sudga umumiy tartibda yangidan murojaat qilishga haqli.

419 11 -modda. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish

Taftish instansiyasi sudining sudyasi taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni quyidagi hollarda rad etadi, agar:

1) shikoyat (protest) sud hujjati ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) huquqiga ega boʻlmagan shaxs tomonidan berilgan boʻlsa;

2) shikoyat (protest) qonunga muvofiq taftish tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin boʻlmagan sud hujjati ustidan berilgan boʻlsa;

3) shikoyat (protest) Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudiga, viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudiga apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilmagan sud hujjati ustidan berilgan boʻlsa;

4) shikoyat (protest) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudida, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarida, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudida taftish tartibida koʻrilmagan sud hujjati ustidan berilgan boʻlsa;

5) shikoyat (protest) ishni taftish tartibida koʻrayotgan sud tomonidan ilgari taftish tartibida koʻrilgan sud hujjati ustidan berilgan boʻlsa;

6) shikoyatni (protestni) berish muddati oʻtkazib yuborilgan va oʻtkazilgan muddatni tiklash rad etilgan boʻlsa;

7) shikoyatdan uni bergan shaxs voz kechganligi, protest chaqirib olinganligi sababli shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritishni tugatish toʻgʻrisidagi ajrim mavjud boʻlsa, bundan Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudining, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudining shikoyatdan voz kechilganligi, protest chaqirib olinganligi sababli taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritishni tugatish toʻgʻrisidagi ajrimi ustidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga berilgan shikoyat (protest) mustasno.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimda shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish asoslari koʻrsatiladi, shikoyatni berishda toʻlangan davlat bojini qaytarish haqidagi masala hal etiladi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrim bekor qilingan taqdirda, shikoyat (protest) sudga dastlab murojaat qilingan kunda berilgan hisoblanadi.

419 12 -modda. Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar, Toshkent shahar sudlari, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi tomonidan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish

Ushbu Kodeksda belgilangan shakl va mazmun talablariga rioya qilingan holda berilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest) sudning ish yuritishiga qabul qilinadi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda shikoyatni (protestni) koʻrib chiqish uchun sud majlisini oʻtkazish vaqti va joyi koʻrsatiladi.

Taftish tartibida shikoyat (protest) bergan shaxs, shuningdek ishda ishtirok etuvchi shaxslar ishni taftish instansiyasida koʻrish vaqti va joyi haqida xabardor qilinadi. Ish muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida belgilangan tartibda xabardor qilingan shaxslarning kelmaganligi ishning taftish tartibida koʻrilishiga toʻsqinlik qilmaydi.

419 13 -modda. Sud hujjatlarining ijrosini toʻxtatib turish

Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosnomasiga koʻra, taftish instansiyasi sudi (sudyasi) sud hujjatlarining ijrosini taftish instansiyasida ish yuritish tamomlanguniga qadar toʻxtatib turishga haqli.

Sudya sud hujjatining ijrosini toʻxtatib turish toʻgʻrisida yoki uning ijrosini toʻxtatib turishni rad etish haqida taftish shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda koʻrsatadi.

419 14 -modda. Ishni talab qilib olish

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi va uning oʻrinbosarlari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining sudyasi taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha ishni tegishli suddan talab qilib olishga haqli.

Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning oʻrinbosarlari, viloyat prokurori, unga tenglashtirilgan prokuror va ularning oʻrinbosarlari ushbu Kodeksning 419 4 -moddasida koʻrsatilgan shaxslarning murojaatlari mavjud boʻlgan taqdirda yoki prokuror ishtirokida koʻrilgan ishlar boʻyicha yoxud qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan boʻlib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan koʻrilgan ishlar boʻyicha taftish tartibida protest keltirish toʻgʻrisidagi masalani hal etish uchun tegishli suddan oʻz vakolatlari doirasida ishni talab qilib olishga haqli.

419 15 -modda. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasi tomonidan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) oʻrganish

Ushbu Kodeksning 419 4 — 419 8 -moddalarida belgilangan qoidalarga muvofiq berilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasi tomonidan unga ilova qilingan materiallar asosida, zarur boʻlgan hollarda esa ishni talab qilib olib oʻrganiladi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) oʻrganish natijalari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasi:

1) taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ushbu Kodeks 419 10 -moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan asoslarga koʻra qaytarish toʻgʻrisida;

2) taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ushbu Kodeks 419 11 -moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan asoslarga koʻra ish yuritishga qabul qilishni rad etish haqida;

3) sud hujjatlarini taftish tartibida tekshirish asoslari mavjud boʻlmasa, taftish tartibidagi shikoyatni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatida koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisida;

4) taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish toʻgʻrisidagi yoki qabul qilishni rad etish haqidagi ajrim shikoyat (protest) kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay chiqariladi.

Taftish tartibidagi shikoyatni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatida koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi yoki taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va koʻrib chiqish uchun sudlov hayʼatiga oʻtkazish haqidagi ajrim shikoyat (protest) kelib tushgan kundan eʼtiboran bir oydan kechiktirmay, ish talab qilib olingan taqdirda esa ikki oydan kechiktirmay chiqariladi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) oʻrganish natijalari boʻyicha chiqarilgan ajrimning koʻchirma nusxasi shikoyat bergan shaxsga ushbu Kodeksning 270-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasining taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish haqidagi yoki uni ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimi taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) bergan shaxsning arizasiga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi yoki uning oʻrinbosari tomonidan bekor qilinishi mumkin.

419 16 -modda. Taftish tartibidagi shikoyatni koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrim

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasining taftish tartibidagi shikoyatni koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimida quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

1) ajrim chiqarilgan sana va joy;

2) ajrim chiqargan sudyaning familiyasi va ismi-sharifining bosh harflari;

3) taftish tartibida shikoyat bergan shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi);

4) ustidan shikoyat qilinayotgan sud hujjatlari;

5) sud hujjatlari qabul qilingan ish mazmunining qisqacha bayoni;

6) taftish tartibidagi shikoyatni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish sabablari.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi yoki uning oʻrinbosari sudyaning taftish tartibidagi shikoyatini koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimini taftish tartibida shikoyat bergan shaxsning arizasiga koʻra bekor qilishga va ishni koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazishga haqli.

Taftish tartibidagi shikoyatni koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimni bekor qilish haqidagi ariza sud hujjati ustidan taftish tartibida shikoyat qilish uchun belgilangan muddat doirasida berilishi mumkin.

Ushbu moddaning uchinchi qismida belgilangan muddat oʻtgandan keyin berilgan ariza koʻrib chiqilmaydi.

419 17 -modda. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish haqidagi ajrim

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish haqidagi ajrimda quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

1) ajrim chiqarilgan sana va joy;

2) ajrim chiqargan sudyaning familiyasi, ismi-sharifining bosh harflari;

3) shikoyat bergan (protest keltirgan) shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi (nomi);

4) ustidan shikoyat qilinayotgan (protest keltirilayotgan) sud hujjatlari;

5) sud hujjatlari qabul qilingan ish mazmunining qisqacha bayoni;

6) shikoyatni koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish sabablari va asoslari;

7) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati tomonidan ish koʻriladigan vaqt va joy.

Taftish tartibidagi protest kelib tushgan taqdirda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasi uni koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasi oʻzi chiqargan ajrim bilan birga taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazadi.

419 18 -modda. Ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilish

Taftish tartibida shikoyat (protest) bergan shaxs, shuningdek ishda ishtirok etuvchi shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatida ishni koʻrish vaqti va joyi toʻgʻrisida xabardor qilinadi. Ish muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida belgilangan tartibda xabardor qilinganligi koʻrsatilgan shaxslarning kelmaganligi ishning taftish tartibida koʻrilishiga toʻsqinlik qilmaydi.

Ish taftish tartibida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatida koʻrilganda, ishda ishtirok etuvchi shaxslar tushuntirishlar berish uchun chaqirilishi mumkin. Bu holda ularga ishni taftish tartibida koʻradigan sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida xabarnoma yuboriladi. Biroq ularning kelmaganligi ishning koʻrilishiga toʻsqinlik qilmaydi.

419 19 -modda. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrmasdan qoldirish

Agar shikoyat (protest) ish yuritishga qabul qilinganidan keyin shikoyatning (protestning) imzolanmaganligi yoki uni imzolash huquqiga ega boʻlmagan yoxud mansab mavqeyi koʻrsatilmagan shaxs tomonidan imzolanganligi aniqlansa, taftish instansiyasi sudi taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrmasdan qoldiradi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrmasdan qoldirish toʻgʻrisida sud ajrim chiqaradi.

Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrmasdan qoldirish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holat bartaraf etilganidan keyin shikoyat (protest) ushbu Kodeksda belgilangan tartibda sudga yangidan berilishi mumkin.

419 20 -modda. Taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritishni tugatish

Taftish instansiyasi sudi taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritishni quyidagi hollarda tugatadi, agar:

1) shikoyat (protest) sud hujjati ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) huquqiga ega boʻlmagan shaxs tomonidan berilgan va u xatoga yoʻl qoʻyilib, ish yuritishga qabul qilingan boʻlsa;

2) shikoyat (protest) Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudiga, viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudiga apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilmagan sud hujjati ustidan, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga esa Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudida, viloyatlar, Toshkent shahar sudlarida, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudida taftish tartibida koʻrilmagan yoki ushbu Kodeksga muvofiq taftish tartibida shikoyat qilinmaydigan (protest keltirilmaydigan) sud hujjati ustidan berilgan va u xatoga yoʻl qoʻyilib, ish yuritishga qabul qilingan boʻlsa;

3) shikoyat (protest) ushbu sud tomonidan taftish tartibida koʻrilgan sud hujjati ustidan berilgan va u xatoga yoʻl qoʻyilib, ish yuritishga qabul qilingan boʻlsa;

4) shikoyatidan voz kechish toʻgʻrisidagi ariza shikoyatni bergan shaxsdan shikoyat ish yuritishga qabul qilinganidan keyin kelib tushgan boʻlsa;

5) protestni chaqirib olish toʻgʻrisidagi ariza protest keltirgan prokurordan yoki yuqori turuvchi prokurordan protest ish yuritishga qabul qilinganidan keyin kelib tushgan boʻlsa;

6) shikoyat (protest) boʻyicha sud hujjati qabul qilinguniga qadar ishda taraf boʻlgan yuridik shaxs tugatilgan boʻlsa;

7) shikoyat (protest) boʻyicha sud hujjati qabul qilinguniga qadar ishda taraf boʻlgan fuqaro vafot etsa, nizoli huquqiy munosabat esa huquqiy vorislikka yoʻl qoʻymasa.

Taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida ajrim chiqariladi, unda sud xarajatlarini taraflar oʻrtasida taqsimlash toʻgʻrisidagi masala hal etiladi.

Taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritish tugatilgan taqdirda, ayni bir shaxsning ayni shu asoslar boʻyicha taftish tartibida shikoyat (protest) bilan sudga takroran murojaat qilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

419 21 -modda. Taftish tartibidagi shikoyatga (protestga) qoʻshilish

Sud protsessida taftish tartibida shikoyat bergan shaxs tomonida ishtirok etayotgan sherik ishtirokchilar va uchinchi shaxslar berilgan shikoyatga qoʻshilishi mumkin. Mazkur shaxslar taftish tartibida keltirilgan protestga ham qoʻshilishi mumkin.

Shikoyatga (protestga) qoʻshilish haqida ariza berilganda davlat boji undirilmaydi.

419 22 -modda. Taftish tartibidagi shikoyat (protest) yuzasidan tushuntirishlar berish (eʼtirozlar bildirish)

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar taftish tartibidagi shikoyat (protest) yuzasidan sudga tushuntirishlarni (eʼtirozlarni) ularni tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qilib, taqdim etishga haqli.

Tushuntirishlar (eʼtirozlar) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning soniga qarab koʻchirma nusxalari bilan birga taqdim etiladi, bundan elektron hujjat tarzida yuboriladigan tushuntirishlar (eʼtirozlar) mustasno. Tushuntirishlarning (eʼtirozlarning) koʻchirma nusxalarini sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarga topshiradi.

419 23 -modda. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) toʻldirish, oʻzgartirish, shikoyatdan voz kechish va protestni qaytarib olish

Taftish tartibida shikoyat bergan shaxs taftish instansiyasi sudi maslahatxonaga kirguniga qadar shikoyatni toʻldirishga, oʻzgartirishga yoki undan voz kechishga haqli.

Taftish tartibida protest keltirgan prokuror, shuningdek yuqori turuvchi prokuror taftish instansiyasi sudi maslahatxonaga kirguniga qadar protestni toʻldirishga, oʻzgartirishga yoki qaytarib olishga haqli.

Shikoyatdan voz kechilgan va protest chaqirib olingan taqdirda, taftish instansiyasi sudi ajrim chiqarib, shikoyat (protest) boʻyicha taftish tartibida ish yuritishni tugatadi.

Shikoyatdan voz kechilganligi, protest chaqirib olinganligi sababli u boʻyicha ish yurituvning tugatilishi, agar sud hujjati ustidan boshqa shaxslar tomonidan shikoyat qilingan boʻlsa, boshqa taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

419 24 -modda. Daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishi, javobgarning daʼvogar talablarini tan olishi va taraflarning kelishuv bitimi

Taftish tartibida shikoyat (protest) berilganidan keyin daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishi, javobgarning daʼvogar talablarini tan olishi va taraflarning kelishuv bitimi tuzishi yozma shaklda, shu jumladan elektron hujjat tarzida taftish instansiyasi sudiga topshirilishi kerak. Agar ishning muhokamasi vaqtida daʼvogar arz qilingan talablaridan voz kechsa, javobgar bildirilgan talablarni tan olsa yoki taraflar kelishuv bitimi tuzsa, bu haqda sud majlisining bayonnomasiga yozib qoʻyiladi.

Taftish instansiyasi sudi daʼvodan voz kechishni qabul qilishdan yoki kelishuv bitimini tasdiqlashdan oldin ishda ishtirok etuvchi shaxslarga bunday protsessual harakatlarning oqibatlarini tushuntiradi.

Daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishi qabul qilingan yoki taraflarning kelishuv bitimi tasdiqlangan taqdirda taftish instansiyasi sudi hal qiluv qarorini bekor qiladi va ish yuritishni tugatadi.

Agar daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishi yoki taraflarning kelishuv bitimi qonunga zid boʻlsa yoxud boshqa birovning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzadigan boʻlsa, sud voz kechishni qabul qilmaydi yoki tuzilgan kelishuv bitimini tasdiqlashni rad etadi hamda ishni taftish tartibida koʻradi.

419 25 -modda. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrish muddatlari

Taftish tartibidagi shikoyat (protest) Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi tomonidan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisida ajrim chiqarilgan kundan eʼtiboran bir oydan ortiq boʻlmagan muddatda koʻrib chiqiladi.

Taftish tartibidagi shikoyat (protest) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati tomonidan u koʻrib chiqish uchun oʻtkazilgan kundan eʼtiboran bir oydan oshmagan muddatda koʻrib chiqiladi.

Alohida hollarda taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrib chiqish muddati ishni koʻrayotgan sudlov hayʼati tomonidan koʻpi bilan bir oyga uzaytirilishi mumkin.

Taftish tartibidagi protest Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosati tomonidan u Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Rayosatiga kelib tushgan kundan eʼtiboran ikki oydan oshmagan muddatda koʻrib chiqiladi.

419 26 -modda. Taftish instansiyasi sudida ishni koʻrish tartibi

Taftish tartibida ish ushbu Kodeksning 397-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga asosan, mazkur bobda belgilangan xususiyatlarni inobatga olgan holda koʻriladi.

Ishni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatida taftish tartibida koʻrishda ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori yoki uning oʻrinbosarlari ishtirok etadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Rayosatining qarori yakuniy hisoblanadi va uning ustidan shikoyat qilinmaydi (protest keltirilmaydi).

Taftish instansiyasi sudi ajrimining, qarorining koʻchirma nusxasi ishni koʻrishda ishtirok etgan shaxslarga ushbu Kodeksning 270-moddasida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi.

419 27 -modda. Taftish instansiyasi sudining ishni koʻrish doirasi

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar, Toshkent shahar sudlari, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi ishni taftish tartibida koʻrayotganida sud hujjatlarining qonuniyligini, asosliligini va adolatliligini tekshiradi. Sud yangi dalillarni oʻrganib chiqishi va yangi faktlarni aniqlashi mumkin.

Taftish instansiyasi sudi sud hujjatini toʻliq hajmda tekshirib chiqishi shart.

419 28 -modda. Shikoyatni (protestni) taftish tartibida koʻradigan sudning vakolatlari

Taftish instansiyasi sudi shikoyatni (protestni) taftish tartibida koʻrish natijalari boʻyicha:

1) hal qiluv qarorini, ajrimni yoki qarorni oʻzgarishsiz qoldirishga;

2) hal qiluv qarorini, ajrimni yoki qarorni toʻliq yoxud qisman bekor qilishga va yangi hal qiluv qarori, ajrim yoki qaror qabul qilishga;

3) hal qiluv qarorini, ajrimni, qarorni toʻliq yoki qisman oʻzgartirishga;

4) ushbu Kodeks 372 2 -moddasi birinchi qismining 4-bandida va 372 4 -moddasi ikkinchi qismining 4-bandida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlgan taqdirda, hal qiluv qarorini, ajrimni, qarorni bekor qilishga va ishni yangidan koʻrish uchun apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudiga yuborishga;

5) hal qiluv qarorini, ajrimni yoki qarorni toʻliq yoki qisman bekor qilishga va ushbu Kodeksda koʻrsatilgan asoslarga koʻra arizani koʻrmasdan qoldirishga yoxud ish yuritishni toʻliq yoki qisman tugatishga;

6) ayrim sud hujjatlarini bekor qilishga va ish boʻyicha ilgari qabul qilingan sud hujjatlaridan birini oʻz kuchida qoldirishga haqli.

419 29 -modda. Taftish instansiyasi sudi koʻrsatmalarining majburiyligi

Taftish instansiyasi sudining ajrimida, qarorida bayon qilingan koʻrsatmalar mazkur ishni yangidan koʻrayotgan sud uchun majburiydir.

Taftish instansiyasi sudi u yoki bu dalilning ishonchliligi yoki ishonchsizligi toʻgʻrisidagi, ayrim bir dalillarning boshqalaridan ustunligi haqidagi, ish yangidan koʻrilgan taqdirda qanday qaror chiqarilishi kerakligi toʻgʻrisidagi masalalarni oldindan hal qilib qoʻyishga haqli emas.

47-bob. Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlarini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish

437-modda. Yangi ochilgan holatlar boʻyicha sud hujjatlarini qayta koʻrish asoslari

Qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarorlari, ajrimlar va qarorlar yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrilishi mumkin.

Hal qiluv qarorlari, ajrimlar va qarorlarni yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish uchun quyidagilar asos boʻladi:

1) arizachiga nomaʼlum boʻlgan va maʼlum boʻlishi mumkin boʻlmagan, lekin ish uchun muhim ahamiyatga ega boʻlgan holatlar, agar ular ishni toʻgʻri hal qilish uchun ahamiyatga ega boʻlsa;

2) sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan aniqlangan, qonunga xilof, asossiz yoki adolatsiz qaror chiqarilishiga sabab boʻlgan holatlar, yaʼni guvohning bila turib bergan yolgʻon koʻrsatuvi, ekspertning bila turib bergan yolgʻon xulosasi, atayin notoʻgʻri qilingan tarjima, qalbaki hujjatlar yoki dalillar;

3) taraflarning, ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning yoki sudyalarning mazkur ish boʻyicha qonunga xilof, asoslantirilmagan yoxud adolatsiz sud hujjati qabul qilinishiga sabab boʻlgan, sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan aniqlangan jinoiy qilmishlari;

4) sud hal qiluv qarorining, hukmining, ajrimining yoki qarorining yoxud shu hal qiluv qarori, ajrim va qaror chiqarilishiga sabab boʻlgan boshqa organ qarorining bekor qilinishi.

438-modda. Sud hujjatlarini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻradigan sudlar

Qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori yangi ochilgan holatlar boʻyicha ushbu hal qiluv qarorini chiqargan sud tomonidan yangidan koʻriladi. Apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudlarining qaysi ajrimlari va qarorlari boʻyicha birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori oʻzgartirilgan yoxud yangi hal qiluv qarori qabul qilingan boʻlsa, oʻsha qarorlar va ajrimlarni yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish sud hujjatini oʻzgartirgan yoki yangi hal qiluv qarori qabul qilgan sud tomonidan amalga oshiriladi.

439-modda. Sud hujjatlarini qayta koʻrish toʻgʻrisida ariza berish

Yangi ochilgan holatlar boʻyicha hal qiluv qarorini, ajrim yoki qarorni qayta koʻrish haqidagi ariza hal qiluv qarorini, ajrimni yoxud qarorni chiqargan sudga ishda ishtirok etgan shaxslar tomonidan beriladi. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar bunday arizani hal qiluv qarorini, ajrimni yoki qarorni qayta koʻrish uchun asos boʻladigan holatlar maʼlum boʻlgan kundan eʼtiboran uch oy muddat ichida berishi mumkin.

Ariza bilan murojaat etgan shaxsning iltimosnomasiga koʻra, oʻtkazib yuborilgan arizani berish muddati, agar iltimosnoma qayta koʻrish uchun asos boʻladigan holatlar ochilgan kundan eʼtiboran olti oydan kechiktirmay berilgan boʻlsa va sud muddatni oʻtkazib yuborish sabablarini uzrli deb topsa, sud tomonidan tiklanishi mumkin.

440-modda. Ariza berish muddatini hisoblash

Ariza berish muddati:

1) ushbu Kodeks 437-moddasi ikkinchi qismining 1-bandida nazarda tutilgan hollarda — ish uchun jiddiy ahamiyatga ega boʻlgan holatlar ochilgan kundan eʼtiboran;

2) ushbu Kodeks 437-moddasi ikkinchi qismining 2 va 3-bandlarida nazarda tutilgan hollarda — sudning hukmi qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran;

3) ushbu Kodeks 437-moddasi ikkinchi qismining 4-bandida nazarda tutilgan hollarda — qayta koʻrilayotgan hal qiluv qaroriga, ajrimga yoki qarorga asos boʻlgan hukmga, hal qiluv qaroriga, ajrimga yoxud qarorga mazmunan qarama-qarshi boʻlgan sud hukmi, hal qiluv qarori, ajrimi, qarori qonuniy kuchga kirgan kundan yoxud boshqa organning ana shunday qarori chiqarilgan kundan eʼtiboran hisoblanadi.

441-modda. Arizaning shakli va mazmuni

Hal qiluv qarorini, ajrimni yoki qarorni yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish haqidagi ariza sudga yozma shaklda yoxud elektron hujjat tarzida beriladi. Ariza uni berayotgan shaxs yoki uning vakili tomonidan imzolanadi.

Sud qarorini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizada quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

1) ariza berilayotgan sudning nomi;

2) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning familiyasi, ismi va otasining ismi (nomi), ularning yashash joyi (joylashgan yeri) va pochta manzili;

3) arizachi yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrishni talab qilayotgan sud hujjatini qabul qilgan sudning nomi, ishning raqami, sud hujjati qabul qilingan sana;

4) arizachining fikriga koʻra, sud hujjatini qayta koʻrish uchun asos boʻlayotgan yangi ochilgan holatlar, ularni tasdiqlovchi hujjatlar;

5) ariza berayotgan shaxsning talabi;

6) ilova qilinayotgan hujjatlarning roʻyxati.

Arizaga quyidagilar ilova qilinishi kerak:

1) yangi ochilgan holatlarni tasdiqlovchi hujjatlarning koʻchirma nusxalari;

3) ariza vakil tomonidan imzolangan taqdirda, vakilning uni imzolashga boʻlgan vakolatlarini tasdiqlovchi hujjat.

442-modda. Arizani koʻrish

Yangi ochilgan holatlar boʻyicha hal qiluv qarorini, ajrimni yoki qarorni qayta koʻrish toʻgʻrisidagi ariza sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran bir oydan oshmagan muddatda sud majlisida, arizachini va ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilgan holda koʻriladi. Biroq bu shaxslarning kelmaganligi arizani koʻrishga toʻsqinlik qilmaydi.

443-modda. Sud hujjatini qayta koʻrish toʻgʻrisidagi ajrim

Sud yangi ochilgan holatlar boʻyicha hal qiluv qarorini, ajrimni yoki qarorni qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib, uni qanoatlantiradi va hal qiluv qarorini, ajrimni yoki qarorni bekor qiladi yoxud ishni qayta koʻrishni rad qiladi. Ajrim ishda ishtirok etuvchi shaxslarga tilxat olib topshiriladi yoki ularga pochta orqali yoxud elektron hujjat tarzida yuboriladi.

444-modda. Sudning ajrimi ustidan shikoyat qilish

Hal qiluv qarorini, ajrimni yoki qarorni yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish haqidagi arizani qanoatlantirish yoki rad qilish toʻgʻrisidagi sud ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

Xususiy shikoyatda (protestda) xususiy shikoyat (protest) bergan shaxsning yoki uning vakilining telefonlari va fakslari raqamlari, elektron pochta manzili koʻrsatilishi mumkin.

445-modda. Sud hujjatlarini qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizani qanoatlantirish oqibatlari

Hal qiluv qarorini, ajrimni yoki qarorni qayta koʻrish toʻgʻrisidagi ariza qanoatlantirilgan taqdirda, ish sud tomonidan umumiy asoslarda koʻriladi.

V BOʻLIM. SUD HUJJATLARINING IJROSI

446-modda. Sud hujjatlarini ijroga qaratish

Sud hujjatlari ular qonuniy kuchga kirgandan keyin ijroga qaratiladi, bundan uning qonunchilikda belgilangan tartibda darhol ijro etilishi hollari mustasno.

Sud hujjatining majburiy ijrosi, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, sud tomonidan beriladigan ijro varaqasi asosida amalga oshiriladi.

447-modda. Ijro varaqasi

Ijro varaqasi sud tomonidan berilgan, undiruvchining sud hujjatini majburiy ijro etishga boʻlgan huquqini tasdiqlovchi hujjatdir.

Ijro varaqasida quyidagilar koʻrsatilishi lozim:

1) ijro varaqasini bergan sudning nomi;

2) ijro varaqasining qaysi ish boʻyicha berilganligi va uning raqami;

3) ijro etilishi lozim boʻlgan sud hujjati qabul qilingan sana;

4) undiruvchi va qarzdorning nomi, ularning manzillari; jismoniy shaxslar uchun — qarzdor jismoniy shaxsning tugʻilgan sanasi va joyi, ish joyi, shaxsiy identifikatsiya raqami (Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlmagan jismoniy shaxslarning shaxsini tasdiqlovchi boshqa hujjatlarning rekvizitlari), mavjud boʻlgan taqdirda — undiruvchi jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami, shuningdek undiruvchining va qarzdor yuridik shaxsning soliq toʻlovchi identifikatsiya raqami;

5) sud hujjatining qaror qismi;

6) sud hujjati kuchga kirgan sana;

7) ijro varaqasi berilgan sana va uni ijroga topshirish muddati.

Sud hujjatiga asosan beriladigan ijro varaqasi sudyaning elektron raqamli imzosidan foydalangan holda rasmiylashtiriladi va QR-kod (matritsali shtrixli kod) bilan tasdiqlanadi. Bunda agar sud hujjatiga asosan berilgan ijro varaqasi Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida ijro etilishi lozim boʻlsa yoki undiruvchining iltimosnomasiga koʻra u sudning muhri va sudyaning imzosi bilan tasdiqlangan holda qogʻoz shaklida berilishi (yuborilishi, taqdim etilishi) mumkin.

448-modda. Ijro varaqasi berish

Har bir sud hujjati boʻyicha bitta ijro varaqasi beriladi. Biroq, agar ijro turli joylarda yoki bir nechta undiruvchining foydasiga amalga oshiriladigan boʻlsa, sud undiruvchilarning iltimosiga binoan ijro joyini yoxud hal qiluv qarori ijrosining har bir ijro varaqasiga tegishli qismini aniq koʻrsatgan holda bir necha ijro varaqasi beradi.

Bir nechta javobgardan pul summalarini undirish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori asosida javobgarlarning soni boʻyicha bir nechta ijro varaqasi beriladi. Bunda, agar solidar javobgarlardan undirish nazarda tutilayotgan boʻlsa, har bir ijro varaqasida undiruvning umumiy summasi koʻrsatilishi va solidar javobgar ekanligi koʻrsatilgan holda javobgarlarning hammasi sanab oʻtilishi kerak.

Ijro varaqasi sud hujjatini qabul qilgan sud tomonidan beriladi.

Ijro varaqasi undiruvchiga beriladi yoki sud hujjati qonuniy kuchga kirgandan soʻng besh kun ichida undiruvchining iltimosnomasiga koʻra davlat ijrochisiga ijro etish uchun yuboriladi, bundan sud hujjati chiqarilishi bilanoq ijro varaqasi berilib, darhol ijro etiladigan hollar mustasno.

Ijro varaqasi undiruvchi jismoniy shaxslarga elektron hujjat tarzida, ularning Oʻzbekiston Respublikasi Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalidagi shaxsiy kabineti orqali — mavjud boʻlgan taqdirda, undiruvchi yuridik shaxslarga esa soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali yuboriladi.

Agar Oʻzbekiston Respublikasi Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalida undiruvchi jismoniy shaxsning shaxsiy kabineti mavjud boʻlmasa, ijro varaqasi unga qogʻoz shaklida beriladi.

449-modda. Sud tomonidan ijro varaqasini yuborish

Jinoyat sodir qilish natijasida yetkazilgan zararni undirish, alimentlarni undirish, mayib boʻlganlik yoki sogʻliqqa boshqacha shikast yetganlik, shuningdek boquvchi vafot etganligi natijasida koʻrilgan zararning oʻrnini qoplash, xodim bilan mehnat shartnomasini gʻayriqonuniy ravishda bekor qilish yoxud xodimni gʻayriqonuniy ravishda boshqa ishga oʻtkazishda yoki sudning ishga tiklash toʻgʻrisidagi hal qiluv qarorini bajarmaganlikda aybdor boʻlgan mansabdor shaxslardan pul summalarini undirish, davlat daromadiga pul mablagʻlarini undirish hollarida sud oʻz tashabbusiga koʻra ijro varaqasini ijro etish uchun yuboradi.

Davlat foydasiga mulkiy undiruvlar boʻyicha ijro varaqasi hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgandan soʻng uch ish kuni ichida sud tomonidan qarzdorning joylashgan yeridagi davlat ijrochisiga yuboriladi.

Ijro varaqasi elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.

450-modda. Ijro varaqasining yoki sud buyrugʻining dublikatini berish

Ijro varaqasining yoki sud buyrugʻining asl nusxasi yoʻqotilgan hollarda, sud hujjatini chiqargan sud undiruvchining yoxud davlat ijrochisining arizasiga koʻra, ijro varaqasining dublikatini berishi mumkin.

Dublikat berish haqidagi ariza ishda ishtirok etuvchi shaxslar xabardor qilingan holda sud majlisida koʻriladi, biroq ularning kelmaganligi dublikat berish toʻgʻrisidagi masalani hal etish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Dublikat berish toʻgʻrisidagi ariza bunday ariza sudga kelib tushgan paytdan eʼtiboran oʻn kun ichida sud majlisida koʻriladi.

Sudning dublikat berish toʻgʻrisidagi masalaga doir ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

Xususiy shikoyatda (protestda) xususiy shikoyat (protest) bergan shaxsning yoki uning vakilining telefonlari va fakslari raqamlari, elektron pochta manzili koʻrsatilishi mumkin.

451-modda. Ijro varaqasini ijroga taqdim etish muddati

Sudning hal qiluv qarori majburiy tartibda ijro etish uchun, agar qonunda boshqa muddat belgilanmagan boʻlsa, u qonuniy kuchga kirgan paytdan eʼtiboran uch yil ichida taqdim etilishi mumkin.

Davriy toʻlovlarni undirish uchun berilgan ijro varaqalari bu toʻlovlar undiriladigan butun davr ichida ijroga taqdim etilishi mumkin. Ijro varaqasi ijroga taqdim etilguniga qadar oʻtgan vaqt uchun davriy toʻlovlar ushbu moddaning birinchi qismida belgilangan muddatlar doirasida undiriladi.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan muddatlarning oʻtishi har bir toʻlov muddati tugagan kundan eʼtiboran boshlanadi.

Agar sud tomonidan ijro varaqasi berilguniga qadar sud hujjatining ijrosi kechiktirilgan yoki boʻlib-boʻlib ijro etilishiga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa, unda ijro varaqasini taqdim etish muddati qaysi vaqtdan boshlanishi koʻrsatiladi.

452-modda. Ijro varaqasini ijroga taqdim etish muddatining uzilishi

Ijroga taqdim etish muddati, agar qonunda boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, ijro varaqasining ijroga taqdim etilishi, shuningdek hal qiluv qarorining qisman ijro etilishi bilan uziladi.

Muddat uzilgandan soʻng uning oʻtishi yangidan boshlanadi, bunda oldingi oʻtgan vaqt yangi muddatga qoʻshib hisoblanmaydi. Ijro varaqasi toʻliq yoki qisman undirilmay qaytarilgan taqdirda, ijro varaqasini ijroga taqdim etish uchun yangi muddatni hisoblash ijro varaqasi undiruvchiga qaytarilgan kundan eʼtiboran boshlanadi.

453-modda. Ijro varaqasini ijroga taqdim etishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash

Ijro varaqasini ijroga taqdim etishning oʻtkazib yuborilgan muddati, agar qonunda boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, sud uzrli deb topgan sabablarga koʻra tiklanishi mumkin.

Oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash toʻgʻrisidagi ariza sud hujjatini chiqargan sudga yoki u ijro etiladigan joydagi sudga beriladi. Ariza sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida sud majlisida, ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilgan holda koʻriladi, biroq bu shaxslarning kelmaganligi oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash toʻgʻrisidagi masalani hal qilish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Arizani koʻrib chiqish natijalari boʻyicha ajrim chiqarilib, u undiruvchi va qarzdorga yuboriladi.

Oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash rad qilinganligi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

454-modda. Hal qiluv qarorining ijrosini kechiktirish yoki uning boʻlib-boʻlib ijro etilishi, uni ijro etish usuli va tartibini oʻzgartirish

Sud hujjatining ijrosini qiyinlashtiradigan obyektiv holatlar mavjud boʻlgan taqdirda, sud undiruvchining, qarzdorning yoki davlat ijrochisining arizasiga binoan hal qiluv qarorining ijrosini kechiktirishga yoxud uning boʻlib-boʻlib ijro etilishiga yoʻl qoʻyishga, uni ijro etish usuli va tartibini oʻzgartirishga haqli.

Agar vakolatli davlat organining qarorida yoki taraflarning kelishuvida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, sud hujjatining ijrosini kechiktirish yoxud boʻlib-boʻlib ijro etish uchun koʻpi bilan bir yil muddat berilishi mumkin.

Qarzdorga sud hujjatining ijrosini kechiktirish yoki uning boʻlib-boʻlib ijro etilishiga yoʻl qoʻyish chogʻida, sud ushbu Kodeksning 9-bobida nazarda tutilgan tartibda uning ijrosini taʼminlash choralarini koʻrishi mumkin.

Sud hujjatining ijrosini kechiktirish yoki uni boʻlib-boʻlib ijro etish, uni ijro etish usuli va tartibini oʻzgartirish haqidagi ariza kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatda sud tomonidan koʻriladi.

Arizani koʻrish natijalari boʻyicha ajrim chiqarilib, uning koʻchirma nusxasi undiruvchiga, qarzdorga, shuningdek sud hujjatining ijrosi davlat ijrochisining ish yurituvida boʻlgan taqdirda, davlat ijrochisiga yuboriladi.

Ajrim ustidan ushbu Kodeksda belgilangan tartibda shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

455-modda. Ijro ishini yuritishni toʻxtatib turish va tugatish

Sud davlat ijrochisi sud tomonidan berilgan ijro varaqasi asosida qoʻzgʻatgan ijro ishini yuritishni qonunda nazarda tutilgan hollarda, undiruvchining, qarzdorning, davlat ijrochisining arizasi boʻyicha toʻxtatib turishi yoxud tugatishi mumkin.

Sud tomonidan berilgan ijro varaqasi asosida qoʻzgʻatilgan ijro ishini yuritishni toʻxtatib turish va tugatish shu sud tomonidan yoki davlat ijrochisi joylashgan yerdagi sud tomonidan amalga oshiriladi.

Ijro ishini yuritishni toʻxtatib turish yoki tugatish toʻgʻrisidagi ariza kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatda taraflarni chaqirmagan va sud muhokamasi oʻtkazmagan holda sud tomonidan koʻriladi.

Ijro ishini toʻxtatib turish yoki tugatish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqish natijalari yuzasidan ajrim chiqarilib, uning koʻchirma nusxasi undiruvchiga, qarzdorga, shuningdek davlat ijrochisiga yuboriladi.

Ajrim ustidan ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

456-modda. Ijro ishini yuritishni tiklash

Ijro ishini yuritish uni toʻxtatib qoʻyish uchun asos boʻlgan sabablar yoki holatlar bartaraf etilganidan keyin, ushbu ishni toʻxtatib qoʻygan sud tomonidan undiruvchining, davlat ijrochisining arizasiga koʻra tiklanadi.

Ijro ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi ariza kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatda, taraflarni chaqirmagan va sud muhokamasini oʻtkazmagan holda sud tomonidan koʻriladi.

Ijro ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi arizani koʻrish natijalari boʻyicha ajrim chiqarilib, uning koʻchirma nusxasi undiruvchiga, qarzdorga, shuningdek davlat ijrochisiga yuboriladi.

Sudning ijro ishini yuritishni tiklashni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimi ustidan ushbu Kodeksda belgilangan tartibda shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

457-modda. Ijro varaqasini qaytarib olish va yangi ijro varaqasi berish

Sud oʻzi tomonidan yozuvdagi xatolar, arifmetik xatolar bilan berilgan, shuningdek oʻzgartirilgan (bekor qilingan) sud hujjati asosida berilgan ijro varaqasini undiruvchining, qarzdorning, davlat ijrochisining arizasiga yoki oʻzining tashabbusiga koʻra taraflarni chaqirmagan va sud muhokamasini oʻtkazmagan holda qaytarib olishga hamda uning oʻrniga yangi ijro varaqasini berishga haqli.

Yozuvdagi xatolar, arifmetik xatolar bilan berilgan yoki oʻzgartirilgan (bekor qilingan) sud hujjati asosida berilgan ijro varaqasi uni bergan sudga undiruvchi yoki davlat ijrochisi tomonidan ijro etilmasdan qaytariladi.

458-modda. Qaytarma ijro

Ijro etilgan sud hujjati oʻzgartirilgan yoki bekor qilingan va ish yangidan koʻrib chiqilganidan keyin talablarni qanoatlantirishni toʻliq yoki qisman rad etish toʻgʻrisida hal qiluv qarori qabul qilingan yoki ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida yoxud arizani koʻrmasdan qoldirish toʻgʻrisida ajrim chiqarilgan taqdirda, oʻzgartirilgan yoki bekor qilingan sud hujjati boʻyicha javobgardan daʼvogarning foydasiga undirilgan narsalarning barchasi javobgarga qaytarib berilishi kerak (hal qiluv qarorining qaytarma ijrosi).

Agar ijro etilmagan sud hujjati bekor qilingan yoki oʻzgartirilgan boʻlsa va daʼvoni toʻliq yoxud qisman rad etish toʻgʻrisida yangi sud hujjati qabul qilingan boʻlsa yoki ishni yuritish tugatilgan yoki daʼvo koʻrmasdan qoldirilgan boʻlsa, sud sud hujjatining bekor qilingan yoxud oʻzgartirilgan tegishli qismi boʻyicha undirishni toʻliq yoki qisman tugatish toʻgʻrisidagi sud hujjatini qabul qiladi.

459-modda. Sud hujjatining qaytarma ijrosi toʻgʻrisidagi masalaning birinchi instansiya sudi tomonidan hal qilinishi

Ish yangidan koʻrish uchun oʻziga topshirilgan sud oʻz tashabbusi bilan qaytarma ijro toʻgʻrisidagi masalani koʻrishi va uni yangi sud hujjatida yoki ajrimida hal qilishi shart boʻlib, shu bilan ish yuritish tamomlanadi.

Ishni yangidan koʻrayotgan sud bekor qilingan sud hujjatining qaytarma ijrosi toʻgʻrisidagi masalani hal qilmagan taqdirda, javobgar bu sudga qaytarma ijro toʻgʻrisida ariza berishga haqli. Bu ariza ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilgan holda, sud majlisida koʻriladi. Biroq bu shaxslarning kelmaganligi sud oldiga qoʻyilgan masalaning hal etilishi uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Sud hujjatining qaytarma ijrosi toʻgʻrisidagi ariza davlat boji toʻlanmagan holda umumiy daʼvo muddati ichida berilishi mumkin.

Sud hujjatining qaytarma ijrosi toʻgʻrisidagi ariza ariza kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatda sud tomonidan koʻriladi.

Arizaga ilgari qabul qilingan sud hujjatining ijrosini tasdiqlovchi hujjat ilova qilinadi.

Sud hujjatining qaytarma ijrosi toʻgʻrisidagi arizani koʻrish natijalari boʻyicha ajrim chiqariladi.

Sud hujjatining qaytarma ijrosi toʻgʻrisidagi masala boʻyicha sudning ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

Sud hujjatining qaytarma ijrosi toʻgʻrisidagi ariza qanoatlantirilgan taqdirda, sud undirilgan pul mablagʻlarini, mol-mulkni yoki uning qiymatini qaytarish uchun ijro varaqasi beradi.

460-modda. Sud hujjatining qaytarma ijrosi toʻgʻrisidagi masalani apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudi tomonidan hal qilish

Apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudi huquq toʻgʻrisidagi nizoni uzil-kesil hal qilsa yoki ish yuritishni tamomlasa, sud hujjatining qaytarma ijrosi toʻgʻrisidagi masalani hal qilishi yoxud uni hal qilish uchun birinchi instansiya sudiga topshirishi shart.

Agar yuqori turuvchi sudning ajrimida sud hujjatining qaytarma ijrosi toʻgʻrisidagi masala boʻyicha hech qanday koʻrsatma boʻlmasa, javobgar birinchi instansiya sudiga tegishli ariza berishga haqli. Birinchi instansiya sudi bu arizani ushbu Kodeksning 459-moddasi qoidalariga binoan koʻrib chiqadi va hal qiladi.

461-modda. Alohida toifadagi ishlar boʻyicha qaytarma ijroning oʻziga xos jihatlari

Mehnatga oid huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan talablar boʻyicha pul summalarini undirish toʻgʻrisidagi, intellektual mulk obyektlaridan foydalanganlik uchun haq undirish haqidagi, alimentlar undirish toʻgʻrisidagi, mayib boʻlganlik yoki sogʻliqqa boshqacha shikast yetganlik, shuningdek boquvchining vafot etishi natijasida yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash haqidagi ishlar boʻyicha sud hujjatlari bekor qilingan taqdirda, agar bekor qilingan sud hujjati daʼvogar bergan soxta maʼlumotlarga yoxud u taqdim etgan qalbaki hujjatlarga asoslangan boʻlsa, sud hujjatining qaytarma ijrosiga yoʻl qoʻyiladi.

462-modda. Yoʻqolgan ijro ishini yuritishni tiklash

Yoʻqolgan ijro ishini yuritish sud tomonidan ishda ishtirok etgan shaxslarning, ijro ishini yuritish taraflarining, davlat ijrochisining, prokurorning arizasiga koʻra, shuningdek ijro hujjatini bergan sudning yoki boshqa organning tashabbusi boʻyicha tiklanishi mumkin.

Yoʻqolgan ijro ishini yuritish toʻliq tiklanadi yoki uning sud fikriga koʻra tiklanishi zarur boʻlgan qismi tiklanadi.

Yoʻqolgan ijro ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi ariza sud hujjati ijro etiladigan joydagi sudga beriladi.

Arizada ijro ishini yuritish toʻgʻrisidagi batafsil maʼlumotlar boʻlishi kerak. Arizachida saqlanib qolgan va ijro ishini yuritishga daxldor boʻlgan hujjatlar yoki ularning koʻchirma nusxalari arizaga ilova qilinadi.

Sud ishni koʻrayotganda ijro ishini yuritishning saqlanib qolgan qismidan, ish yoʻqolguniga qadar undan jismoniy va yuridik shaxslarga olib berilgan hujjatlardan, bu hujjatlarning koʻchirma nusxalaridan, shuningdek ijro ishini yuritishga daxldor boʻlgan boshqa maʼlumotnomalar va hujjatlardan foydalanadi.

Sud ijro harakatlarini amalga oshirishda ishtirok etgan yoki hozir boʻlgan shaxslarni guvoh sifatida soʻroq qilishi mumkin.

Arizani koʻrib chiqish natijalari boʻyicha sud ajrim chiqaradi, uning koʻchirma nusxalari ijro ishining taraflariga va davlat ijrochisiga yuboriladi.

Toʻplangan materiallar yoʻqolgan ijro ishini yuritishni aniq tiklash uchun yetarli boʻlmasa, sud ajrim chiqarib, ijro ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqishni tugatadi. Bu holda arizachi umumiy tartibda daʼvo taqdim etishga haqli.

Arizachi yoʻqolgan ijro ishini yuritishni tiklash toʻgʻrisidagi ish koʻrib chiqilishi chogʻida sud tomonidan qilingan sud xarajatlarini toʻlashdan ozod qilinadi. Bila turib yolgʻon ariza berilganda sud xarajatlari arizachidan undirib olinadi.

(Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.01.2018-y., 02/18/FPK/0612-son, 12.10.2018-y., 03/18/496/2043-son; 21.03.2019-y., 03/19/531/2799-son, 11.05.2019-y., 03/19/536/3114-son, 13.09.2019-y., 03/19/567/3737-son; 23.10.2019-y., 03/19/572/3943-son; 13.11.2019-y., 03/19/583/4016-son; 15.11.2019-y., 03/19/584/4025-son, 04.12.2019-y., 03/19/586/4106-son; 07.01.2020-y., 03/20/600/0023-son, 15.01.2020-y., 03/20/602/0052-son, 11.03.2020-y., 03/20/607/0279-son, 11.03.2020-y., 03/20/608/0278-son; 13.01.2021-y., 03/21/661/0011-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son, 26.08.2021-y., 03/21/711/0825, 17.09.2021-y., 03/21/716/0877-son; 14.03.2022-y., 03/22/759/0213-son; 04.08.2022-y., 03/22/786/0705-son; 27.04.2023-y., 03/23/833/0236-son; 26.12.2023-y., 03/23/887/0972-son; 28.02.2024-y., 03/24/915/0160-son; 28.08.2024-y., 03/24/947/0666-son; 21.09.2024-y., 03/24/963/0735-son; 30.09.2024-y., 03/24/968/0760-son; 08.11.2024-y., 03/24/993/0903-son; 15.11.2024-y., 03/24/997/0923-son; 21.11.2024-y., 03/24/1003/0943-son; 29.01.2025-y., 03/25/1022/0083-son; 12.03.2025-y., 03/25/1047/0233-son; 17.06.2025-y., 03/25/1069/0510-son; 26.09.2025-y., 03/25/1084/0874-son; 20.10.2025-y., 03/25/1089/0953-son; 23.04.2026-y., 03/26/1141/0403-son; 01.05.2026-y., 03/26/1142/0440-son; 11.06.2026-y., 03/06/1150/0587-son; 02.07.2026-y., 03/26/1156/0670-son; 27.07.2026-y., 03/26/1161/0787-son; 12.09.2026-y., 03/26/1174/0920-son)

lex.uz

ГРАЖДАНСКИЙ ПРОЦЕССУАЛЬНЫЙ КОДЕКС РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН

РАЗДЕЛ I. ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ

Глава 1. Основные положения

Статья 1. Законодательство о гражданском судопроизводстве

Законодательство о гражданском судопроизводстве состоит из настоящего Кодекса и иных актов законодательства.

Законодательство о гражданском судопроизводстве устанавливает порядок рассмотрения и разрешения дел приказного производства, дел искового производства, дел особого производства, дел, связанных с решением третейского суда, дел, связанных с обращением медиативного соглашения к исполнению, и дел, связанных с признанием и приведением в исполнение решений иностранных судов и иностранных третейских судов (арбитражей).

Если международным договором Республики Узбекистан установлены иные правила, чем те, которые содержатся в законодательстве Республики Узбекистан о гражданском судопроизводстве, то применяются правила международного договора.

Статья 2. Задачи гражданского судопроизводства

Задачами гражданского судопроизводства являются:

правильное, своевременное рассмотрение и разрешение гражданских дел в целях защиты личных, политических, экономических и социальных прав, свобод и законных интересов граждан, прав и интересов Республики Узбекистан, а также прав и охраняемых законом интересов предприятий, учреждений, организаций, общественных объединений и органов самоуправления граждан (далее — организации);

способствование укреплению законности и правопорядка, обеспечению демократии, социальной справедливости, гражданского мира и национального согласия;

формирование уважительного отношения к закону и суду.

Статья 3. Право на судебную защиту

Каждому в соответствии с Конституцией Республики Узбекистан гарантируется судебная защита его прав, свобод и законных интересов.

Любое заинтересованное лицо вправе в порядке, установленном законодательством о гражданском судопроизводстве, обратиться в суд по гражданским делам (суд) за защитой нарушенного или оспариваемого права или охраняемого законом интереса.

Отказ от права на обращение в суд недействителен.

Статья 4. Форма обращения в суд

Обращение в суд осуществляется в форме:

искового заявления — по спорам, возникающим из гражданских правоотношений;

заявления — по приказному производству, по делам особого производства, а также в иных случаях, предусмотренных настоящим Кодексом;

жалобы (протеста) — при обращении в суды апелляционной или кассационной, соответствующей ревизионной инстанции.

Обращение и прилагаемые к нему документы могут быть направлены в суд в виде электронного документа.

Статья 5. Гражданское дело

Гражданское дело формируется судом на основе документов, представленных в суд лицами, участвующими в деле, другими участниками гражданского судопроизводства либо истребованных судом, и судебных актов.

Гражданское дело может быть сформировано в электронной форме.

Гражданское дело, сформированное в электронной форме, может иметь копию на бумажном носителе.

При формировании гражданского дела в электронной форме лица, участвующие в деле, и другие участники гражданского судопроизводства вправе представить в суд документы в электронной форме. Письменные документы, представленные в суд лицами, участвующими в деле, и другими участниками гражданского судопроизводства, приобщаются к делу в электронной форме, после чего письменные документы возвращаются лицам, их представившим.

В случае формирования гражданского дела в электронной форме судебные акты подтверждаются электронной цифровой подписью судьи (судей), а протоколы судебных заседаний и процессуальных действий подтверждаются электронной цифровой подписью председательствующего и секретаря судебного заседания.

Передача гражданского дела, сформированного в электронной форме, в другой суд или иной орган осуществляется по информационным системам.

Статья 6. Судебные акты

По рассматриваемому и разрешаемому вопросу суд принимает решение, определение, постановление и приказ.

Суд первой инстанции по результатам рассмотрения дела по существу принимает решение, а в случаях, предусмотренных главой 18 настоящего Кодекса, — судебный приказ.

Суд апелляционной, кассационной и ревизионной инстанции по результатам рассмотрения дела выносит определение.

Президиум Верховного суда Республики Узбекистан по результатам рассмотрения дела в ревизионном порядке выносит постановление.

Суд по результатам рассмотрения дела об административном правонарушении, отнесенного законом к его компетенции, выносит постановление.

Суд по результатам рассмотрения вопросов, которыми дело не разрешается по существу, выносит определение.

Глава 2. Принципы гражданского судопроизводства

Статья 7. Осуществление правосудия только судом

Правосудие по гражданским делам осуществляется только судом по правилам, установленным настоящим Кодексом.

Статья 8. Равенство перед законом и судом

Правосудие по гражданским делам осуществляется на началах равенства перед законом и судом граждан независимо от пола, расы, национальности, языка, религии, убеждений, социального происхождения, общественного положения, а организаций независимо от их организационно-правовой формы, формы собственности, места нахождения, а также других обстоятельств.

Статья 9. Независимость судей и подчинение их только закону

При осуществлении правосудия по гражданским делам судьи независимы и подчиняются только закону.

Какое-либо вмешательство в деятельность судей по осуществлению правосудия недопустимо и влечет ответственность по закону.

Статья 10. Состязательность и равноправие сторон

Судопроизводство по гражданским делам осуществляется на основе состязательности и равноправия сторон.

Статья 11. Язык, на котором ведется судопроизводство

Судопроизводство по гражданским делам в Республике Узбекистан ведется на узбекском, каракалпакском языках или на языке большинства населения данной местности.

Лицам, не владеющим языком, на котором ведется судопроизводство, обеспечивается право полного ознакомления с материалами дела, право давать показания и объяснения, выступать в суде, делать заявления и заявлять ходатайства на родном языке или на другом языке, которым он владеет, а также пользоваться услугами переводчика в порядке, установленном настоящим Кодексом.

Судебные документы, о выдаче которых из дела заявило в письменном виде лицо, участвующее в деле и не владеющее языком судопроизводства, вручаются в переводе на его родной язык или на другой язык, которым он владеет.

Статья 12. Гласность судебного разбирательства

Разбирательство дел во всех судах открытое.

Разбирательство дела в закрытом судебном заседании осуществляется по делам, содержащим сведения, составляющие государственные секреты, тайну усыновления (удочерения) и в иных случаях, предусмотренных законом.

Закрытое судебное разбирательство допускается в целях предотвращения разглашения сведений о частной жизни лиц, участвующих в деле, сохранения тайны переписки и иной охраняемой законом тайны.

При разбирательстве дела в закрытом судебном заседании присутствуют лица, участвующие в деле, а в необходимых случаях также свидетели, эксперты, специалисты и переводчики.

Слушание дела в закрытом судебном заседании ведется с соблюдением всех правил гражданского судопроизводства. Использование системы видеоконференцсвязи в закрытом судебном заседании не допускается.

Решение суда во всех случаях оглашается публично.

Вступившие в законную силу судебные акты могут быть опубликованы на официальном веб-сайте суда с согласия сторон или с обезличиванием, за исключением судебных актов, принятых в закрытом судебном заседании.

Статья 13. Непосредственность и устность судебного разбирательства

Суд при рассмотрении гражданского дела обязан непосредственно исследовать доказательства по делу: заслушать объяснения лиц, участвующих в деле, показания свидетелей, заключения экспертов и консультации (пояснения) специалистов, ознакомиться с письменными доказательствами, произвести осмотр вещественных и цифровых доказательств.

Разбирательство дела происходит устно.

Статья 14. Разрешение дел на основании законодательства

Суд обязан разрешать дела на основании Конституции и законов Республики Узбекистан. Суд также применяет другие акты законодательства, если они не противоречат Конституции и законам Республики Узбекистан.

В случае отсутствия норм права, регулирующих спорное отношение, суд применяет нормы права, регулирующие сходные отношения, а при отсутствии таких норм, разрешает спор исходя из общих начал и смысла законов.

Суд в соответствии с законом или международным договором Республики Узбекистан применяет нормы права иностранного государства.

Статья 15. Выяснение судом действительных обстоятельств дела, прав и обязанностей сторон

Суд, не ограничиваясь представленными материалами и объяснениями, вправе принимать в соответствии с законом меры для всестороннего, полного и объективного выяснения действительных обстоятельств дела, прав и обязанностей сторон.

Суд должен разъяснять лицам, участвующим в деле, их права и обязанности, предупреждать о последствиях совершения или несовершения процессуальных действий и оказывать лицам, участвующим в деле, содействие в осуществлении их прав.

Статья 16. Обязательность судебных актов

Вступившие в законную силу судебные акты обязательны для всех государственных и иных органов, организаций, должностных лиц и граждан и подлежат исполнению на всей территории Республики Узбекистан.

Неисполнение судебного акта влечет ответственность, предусмотренную законом.

Обязательность судебного акта не лишает заинтересованных лиц возможности обратиться в суд за защитой прав и охраняемых законом интересов, спор о которых судом не был рассмотрен и разрешен.

Глава 3. Состав суда

Статья 17. Единоличное и коллегиальное рассмотрение гражданского дела

Гражданское дело (далее — дело) по первой инстанции рассматривается судьей единолично. При единоличном рассмотрении и разрешении дела судья действует от имени суда.

Состав суда для рассмотрения конкретного дела формируется с учетом нагрузки и специализации судей в порядке, исключающем влияние на его формирование лиц, заинтересованных в исходе судебного разбирательства, с использованием автоматизированной информационной системы.

Рассмотрение дела в судах апелляционной, кассационной и ревизионной инстанции осуществляется коллегиально в составе трех судей.

Рассмотрение дела в Президиуме Верховного суда Республики Узбекистан в ревизионном порядке осуществляется при участии большинства членов Президиума.

При коллегиальном рассмотрении дела один из судей председательствует в судебном заседании.

Все судьи при рассмотрении и разрешении дела обладают равными правами.

Статья 18. Неизменность состава суда

Дело, рассмотрение которого начато одним судьей или составом суда, должно быть окончено рассмотрением этим же судьей или составом суда.

Замена судьи или одного из судей возможна в случае:

заявленного и удовлетворенного в порядке, установленном настоящим Кодексом, самоотвода или отвода судьи;

невозможности своевременного рассмотрения дела ввиду отсутствия судьи.

После замены судьи рассмотрение дела начинается сначала.

Статья 19. Порядок решения вопросов судом

Все вопросы, возникающие при разбирательстве дела, решаются судьей единолично, а в коллегиальном составе — судьями большинством голосов.

При решении вопроса в коллегиальном составе никто из судей не вправе воздерживаться от голосования. Председательствующий голосует последним.

Судья, оставшийся в меньшинстве, обязан подписать судебный акт, и вправе изложить особое мнение в письменной форме. Особое мнение судьи приобщается к делу в запечатанном конверте, но не оглашается. С особым мнением судьи лиц, участвующих в деле, не знакомят. Суд вышестоящей инстанции вправе знакомиться с особым мнением судьи.

Статья 20. Недопустимость повторного участия судьи в рассмотрении дела

Судья, рассматривавший дело в суде первой инстанции, не может рассматривать это дело повторно, если решение суда отменено судом апелляционной, кассационной или ревизионной инстанции, кроме случаев рассмотрения дел по вновь открывшимся обстоятельствам, а также пересмотра решения, принятого в порядке заочного производства.

Судья, рассматривавший дело в суде первой инстанции, не может участвовать в рассмотрении этого дела в суде апелляционной, кассационной или ревизионной инстанции.

Судья, принимавший участие в рассмотрении дела в суде апелляционной инстанции, не может участвовать в рассмотрении этого дела в суде первой, кассационной или ревизионной инстанции.

Судья, принимавший участие в рассмотрении дела в суде кассационной инстанции, не может участвовать в рассмотрении этого дела в суде первой, апелляционной или ревизионной инстанции.

Судья, принимавший участие в рассмотрении дела в суде ревизионной инстанции, не может участвовать в рассмотрении этого дела в суде первой, апелляционной или кассационной инстанции, а также при пересмотре дела в ревизионном порядке в суде вышестоящей инстанции.

Глава 4. Отвод судьи и других участников процесса

Статья 21. Основания для отвода судьи

Судья не может рассматривать дело и подлежит отводу, если он:

1) при предыдущем рассмотрении данного дела участвовал в качестве судьи и его повторное участие в рассмотрении дела в соответствии с требованиями настоящего Кодекса является недопустимым;

2) лично, прямо или косвенно заинтересован в исходе дела или имеются иные обстоятельства, вызывающие сомнение в его объективности и беспристрастности;

3) при предыдущем рассмотрении данного дела участвовал в качестве судьи третейского суда, прокурора, эксперта, специалиста, переводчика, секретаря судебного заседания, свидетеля и представителя;

4) является родственником стороны или других лиц, участвующих в деле;

5) является родственником судьи, входящего в состав коллегии, рассматривающей дело.

Статья 22. Основания для отвода прокурора, эксперта, специалиста, переводчика и секретаря судебного заседания

Основания для отвода, указанные в пунктах 2 и 4 статьи 21 настоящего Кодекса, распространяются также на прокурора, эксперта, специалиста, переводчика и секретаря судебного заседания.

Эксперту, специалисту и переводчику может быть заявлен отвод, если они находятся в служебной или иной зависимости от сторон или других лиц, участвующих в деле, а эксперту и специалисту — также, если они производили ревизию либо давали заключение, материалы которых послужили основанием к возбуждению дела.

Статья 23. Заявления об отводах

При наличии обстоятельств, указанных в статьях 21 и 22 настоящего Кодекса, судья, прокурор, эксперт, специалист, переводчик, секретарь судебного заседания обязаны заявить самоотвод. По тем же основаниям им может быть заявлен отвод лицами, участвующими в деле.

Отвод прокурору, эксперту, специалисту, переводчику, секретарю судебного заседания может быть рассмотрен также по инициативе суда.

Отвод должен быть мотивированным и заявлен до начала рассмотрения дела по существу. Позднейшее заявление отвода допускается лишь в случаях, когда основание отвода стало известно суду или лицу, заявляющему отвод, после начала разбирательства дела.

Повторный отвод по тем же основаниям не может быть заявлен этим же лицом. В случае заявления повторного отвода он не подлежит рассмотрению.

Статья 24. Порядок разрешения заявленного отвода

В случае заявления отвода суд должен выслушать мнение лиц, участвующих в деле, а также заслушать лицо, которому заявлен отвод, если отводимый желает дать объяснение.

Вопрос об отводе судьи, рассматривающего дело единолично, разрешается председателем суда, а в односоставном суде — тем же судьей.

Отвод, заявленный судье — члену судебной коллегии, разрешается остальными судьями — членами коллегии в отсутствии отводимого. При равном количестве голосов, поданных за отвод и против отвода, судья считается отведенным.

Отвод, заявленный двум судьям или всему составу суда при коллегиальном рассмотрении дела, разрешается этим же составом суда простым большинством голосов.

Для разрешения вопроса об отводе судья (суд) удаляется в отдельное помещение (совещательную комнату) и выносит определение о принятии или отклонении отвода.

Вопрос о самоотводе и об отводе прокурора, эксперта, специалиста, переводчика и секретаря судебного заседания разрешается судом, рассматривающим дело, в порядке, предусмотренном настоящей статьей.

Статья 25. Последствия удовлетворения заявления об отводе

В случае отвода судьи дело рассматривается в том же межрайонном, районном (городском) суде по гражданским делам, но другим судьей, либо передается на рассмотрение в иной межрайонный, районный (городской) суд по гражданским делам.

В случае отвода судьи или всего состава суда при рассмотрении дела в Верховном суде Республики Узбекистан, Суде Республики Каракалпакстан, областных и Ташкентском городском судах дело рассматривается в том же суде, но в ином составе суда.

Дело должно быть передано в Верховный суд Республики Узбекистан, если в Суде Республики Каракалпакстан, областных или Ташкентском городском судах после удовлетворения отвода по причинам, указанным в статье 21 настоящего Кодекса, невозможно образовать новый состав суда для рассмотрения данного дела. В этом случае дело рассматривается Верховным судом Республики Узбекистан либо по распоряжению председателя Верховного суда Республики Узбекистан направляется на рассмотрение другого соответствующего суда.

Глава 5. Подведомственность и подсудность

Статья 26. Подведомственность дел

Суду по гражданским делам подведомственны дела:

1) по спорам, возникающим из гражданских, семейных, трудовых, жилищных, земельных и иных правоотношений, если хотя бы одной из сторон является гражданин, за исключением случаев, когда разрешение таких споров отнесено законом к ведению других судов или иных органов;

2) особого производства, перечисленные в статье 293 настоящего Кодекса;

3) указанные в главе 18 настоящего Кодекса и разрешаемые в порядке приказного производства;

4) об оспаривании решений третейских судов и о выдаче исполнительных листов на принудительное исполнение решений третейских судов;

4 1 ) дела о выдаче исполнительного листа для принудительного исполнения медиативного соглашения;

5) о признании и приведении в исполнение решений иностранных судов и иностранных третейских судов (арбитражей);

6) об оспаривании решений предприятий, учреждений, организаций, общественных объединений и действий (бездействия) их должностных лиц, не возникающих из административных и иных публичных правоотношений.

Судам подведомственны и иные дела, отнесенные законом к их компетенции.

Статья 27. Подведомственность нескольких связанных между собой требований

При объединении нескольких связанных между собой требований, из которых одни подведомственны суду по гражданским делам, а другие — экономическому суду, все требования подлежат рассмотрению в суде по гражданским делам.

Не допускается объединение нескольких связанных между собой требований, из которых одни подведомственны суду по гражданским делам, а другие — административному суду.

Статья 28. Дела, подсудные межрайонному, районному (городскому) суду по гражданским делам

Дела, указанные в статье 26 настоящего Кодекса, рассматриваются межрайонными, районными (городскими) судами по гражданским делам, за исключением случаев, когда рассмотрение таких дел отнесено законом к компетенции других судов.

Статья 29. Дела, подсудные Суду Республики Каракалпакстан, областным, Ташкентскому городскому судам

Суд Республики Каракалпакстан, областные, Ташкентский городской суды рассматривают дела об усыновлении (удочерении), в которых заявителем является иностранный гражданин или лицо без гражданства, а также другие дела, отнесенные законом к их компетенции.

Суд Республики Каракалпакстан, областные, Ташкентский городской суды в зависимости от особых обстоятельств вправе изъять любое дело из межрайонного, районного (городского) суда по гражданским делам и принять его к своему производству в качестве суда первой инстанции или передать дело из одного суда в другой межрайонный, районный (городской) суд по гражданским делам.

Статья 30. Дела, подсудные Верховному суду Республики Узбекистан

Верховный суд Республики Узбекистан рассматривает дела, отнесенные законом к его компетенции, а также, в зависимости от особых обстоятельств, вправе изъять любое дело из любого суда Республики Узбекистан и принять его к своему производству в качестве суда первой инстанции или передать дело из одного суда в другой соответствующий суд.

Статья 31. Передача дела, принятого судом к своему производству, в другой суд

Дело, принятое судом к своему производству с соблюдением правил подсудности, должно быть разрешено им по существу, хотя в дальнейшем оно стало подсудно другому суду.

Суд передает дело на рассмотрение другого суда в случаях, если:

1) признает, что данное дело будет своевременно и всесторонне рассмотрено в другом суде, в частности, по месту нахождения большей части доказательств;

2) после отвода одного или нескольких судей их замена в данном суде становится невозможной;

3) при рассмотрении дела в данном суде выяснилось, что дело было принято к производству с нарушением правил подсудности.

Статья 31 1 . Передача материалов дела из суда по гражданским делам в другой суд по подведомственности

В случае предъявления требования в суд по гражданским делам с нарушением правил подведомственности исковое заявление (заявление) передается на рассмотрение в экономический суд или административный суд по подведомственности.

Если в ходе рассмотрения дела выявлено, что исковое заявление (заявление) было принято к производству с нарушением правил подведомственности, суд по гражданским делам выносит определение о передаче материалов дела на рассмотрение экономического суда или административного суда по подведомственности и прекращении гражданского судопроизводства.

На определение суда по гражданским делам о передаче искового заявления (заявления), материалов дела в другой суд по подведомственности может быть подана частная жалоба (протест).

Исковое заявление (заявление), материалы дела, переданные из суда по гражданским делам в другой суд по подведомственности, должны быть приняты судом, которому они переданы.

Споры о подведомственности между судами в Республике Узбекистан не допускаются.

Статья 32. Порядок передачи дела из одного суда в другой

Передача дела из одного суда в другой суд производится на основании определения суда по истечении срока на обжалование (опротестование) этого определения, а в случае подачи жалобы (протеста) — после вынесения определения об оставлении жалобы (протеста) без удовлетворения.

Дело, направленное из одного суда в другой, должно быть принято к рассмотрению судом, которому оно направлено.

Споры о подсудности не допускаются.

Статья 33. Общие правила подсудности

Заявления подаются суду, в районе деятельности которого ответчик имеет постоянное местожительство или постоянное занятие.

Заявления к организациям подаются суду по месту их государственной регистрации.

Статья 34. Подсудность по выбору истца

Иски к ответчику, местожительство которого неизвестно, могут быть предъявлены в суд по месту нахождения его имущества или по последнему известному месту его жительства.

Иски к ответчику, не имеющему в Республике Узбекистан местожительства, могут быть предъявлены в суд по месту нахождения его имущества или по последнему известному месту его жительства в Республике Узбекистан.

Иски о взыскании алиментов, об установлении отцовства и о возмещении вреда, причиненного увечьем или иным повреждением здоровья либо смертью кормильца, могут быть предъявлены истцом также по месту его жительства.

Иски о возмещении убытков, причиненных столкновением судов, а также о взыскании вознаграждения за оказание помощи и спасение на воде могут предъявляться в суд также по месту нахождения судна ответчика или порта приписки судна.

Иски, вытекающие из договоров, в которых указано место исполнения, могут быть предъявлены в суд также по месту исполнения договора.

Иски о возмещении вреда, причиненного имуществу гражданина или юридического лица, могут предъявляться в суд также по месту причинения вреда.

Иски, вытекающие из деятельности филиала юридического лица, могут быть предъявлены в суд также по месту нахождения филиала.

Иски к нескольким ответчикам, проживающим или находящимся в разных местах, или к ответчикам, являющимся юридическими лицами и находящимися в разных местах, предъявляются в суд по месту жительства либо месту государственной регистрации одного из ответчиков по выбору истца.

Иски о восстановлении трудовых, пенсионных и жилищных прав, возврате имущества или его стоимости, связанные с возмещением вреда, причиненного гражданину незаконным осуждением, незаконным привлечением к уголовной ответственности, незаконным применением в качестве меры пресечения заключения под стражу либо незаконным применением административного взыскания в виде ареста могут предъявляться в суд также по месту жительства истца.

Иски о расторжении брака могут быть предъявлены в суд по месту жительства истца, когда для него выезд в межрайонный, районный (городской) суд по гражданским делам по месту проживания ответчика представляется затруднительным в связи с тем, что при нем находятся несовершеннолетние дети, а также вследствие инвалидности или тяжелого заболевания.

Иски о расторжении брака с лицами, признанными безвестно отсутствующими, либо недееспособными вследствие их психического расстройства, а также с лицами, осужденными к лишению свободы на срок не менее трех лет, могут по желанию истца рассматриваться в суде по его месту жительства.

Статья 35. Исключительная подсудность

Иски о праве на строение, об освобождении имущества от ареста, об установлении порядка пользования земельным участком подсудны суду по месту нахождения строения, имущества или земельного участка.

Иски кредиторов наследодателя, предъявленные до принятия наследства наследниками, подсудны суду по месту нахождения наследственного имущества или основной его части.

Иски к перевозчикам, вытекающие из договоров перевозки пассажиров, грузов или багажа, предъявляются по месту государственной регистрации органа транспортной организации, к которой в установленном порядке была предъявлена претензия.

Статья 36. Договорная подсудность

Стороны могут по соглашению между собой изменить территориальную подсудность для данного дела.

Подсудность, установленная статьей 35 настоящего Кодекса, не подлежит изменению по соглашению сторон.

Статья 37. Подсудность встречного иска

Независимо от подсудности встречный иск предъявляется в суде по месту рассмотрения первоначального иска.

Статья 38. Подсудность гражданского дела об убытках, причиненных преступлением

Гражданский иск, вытекающий из уголовного дела, если он не был заявлен или не был разрешен при производстве уголовного дела, предъявляется для рассмотрения в порядке гражданского судопроизводства по общим правилам подсудности гражданских дел.

Глава 6. Участники гражданского судопроизводства

Статья 39. Лица, участвующие в деле

Лицами, участвующими в деле, признаются стороны, третьи лица, их представители, заявители и другие заинтересованные лица по рассматриваемым в суде делам особого производства, прокурор, органы государственного управления, организации и отдельные граждане, участвующие в деле в защиту прав и охраняемых законом интересов других лиц.

Статья 40. Права и обязанности лиц, участвующих в деле

Лица, участвующие в деле, имеют право знакомиться с материалами дела, делать из них выписки, снимать копии, заявлять отводы, представлять доказательства, участвовать в исследовании доказательств, задавать вопросы другим лицам, участвующим в деле, и лицам, содействующим осуществлению правосудия, делать заявления, заявлять ходатайства, давать устные и письменные объяснения суду, излагать свои доводы по всем возникающим в ходе судебного разбирательства вопросам, возражать против заявлений, ходатайств, доводов иных лиц, обжаловать (опротестовывать) судебные акты, требовать принудительного исполнения судебных актов, присутствовать и осуществлять свои права при совершении действий государственным исполнителем.

Лица, участвующие в деле, пользуются и иными процессуальными правами, предусмотренными настоящим Кодексом.

Лица, участвующие в деле, должны добросовестно пользоваться предоставленными им процессуальными правами и выполнять возложенные на них обязанности.

Статья 41. Гражданская процессуальная правоспособность

Способность иметь гражданские процессуальные права и обязанности (правоспособность) признается в равной мере за всеми гражданами и организациями.

Статья 42. Гражданская процессуальная дееспособность

Способность осуществлять свои права и обязанности в суде принадлежит гражданам, достигшим совершеннолетия, и организациям.

Права и охраняемые законом интересы несовершеннолетних, то есть граждан в возрасте от четырнадцати до восемнадцати лет, а также граждан, признанных ограниченно дееспособными, защищаются в суде их родителями, усыновителями или попечителями. Однако, это не лишает права участия в таких делах самих несовершеннолетних и граждан, признанных ограниченно дееспособными.

По делам о взыскании алиментов с родителей, а также возникающим из трудовых правоотношений, и из сделок, связанных с распоряжением полученным заработком или иным доходом, несовершеннолетние имеют право лично защищать в суде свои права и охраняемые законом интересы. Вопрос о привлечении к участию по таким делам родителей, усыновителей, попечителей несовершеннолетних для оказания им помощи решается судом.

К делам о снижении размера алиментов, взыскиваемых в пользу ребенка, оставшегося без попечения родителей, с родителей или одного из них, привлекаются центры социальных услуг «Инсон».

Несовершеннолетний, достигший шестнадцати лет, может лично осуществлять свои права и обязанности в суде в случае объявления его полностью дееспособным (эмансипация), в порядке, установленном законодательством.

Права и охраняемые законом интересы малолетних, не достигших четырнадцати лет, а также граждан, признанных недееспособными вследствие их психического расстройства, защищаются в суде их законными представителями — родителями, усыновителями или опекунами.

Статья 43. Стороны

Сторонами в гражданском судопроизводстве являются истец (заявитель) и ответчик.

Истцом является лицо, обращающееся в суд в целях защиты своих нарушенных или оспариваемых прав либо охраняемых законом интересов или в интересах которого возбуждено дело.

Ответчиком является лицо, к которому предъявлено требование.

Заявителем является лицо, подавшее заявление по делам особого производства и другим делам, предусмотренным настоящим Кодексом.

Статья 44. Процессуальные права и обязанности сторон

Стороны пользуются равными процессуальными правами и несут равные обязанности.

Истец вправе изменить основание или предмет заявленных требований, предъявить дополнительные требования, увеличить либо уменьшить размер исковых требований, полностью или частично отказаться от них.

Ответчик вправе полностью или частично признать требования истца, предъявить встречный иск.

Стороны в исковом производстве вправе окончить дело заключением мирового соглашения на любой стадии судебного процесса или медиативного соглашения в суде первой инстанции до удаления суда в отдельную (совещательную) комнату для принятия судебного акта.

Статья 45. Процессуальное соучастие

Иск может быть предъявлен совместно несколькими истцами или к нескольким ответчикам (процессуальное соучастие). Процессуальное соучастие допускается также по делам особого производства.

Процессуальное соучастие допускается, если:

предметом спора являются общие права или обязанности нескольких истцов или ответчиков;

права и обязанности нескольких истцов или ответчиков имеют одно основание;

предметом спора являются однородные права и обязанности.

Каждый из истцов и ответчиков по отношению к другой стороне выступает в судебном процессе самостоятельно. Процессуальное соучастие возможно и у третьих лиц.

Процессуальные соучастники могут поручить ведение дела одному из соучастников.

Суд, с учетом характера спорного правоотношения, вправе привлечь к участию в деле соответчика, не привлеченного к делу, по своей инициативе либо по ходатайству сторон.

При привлечении другого ответчика к участию в деле рассмотрение дела производится сначала.

Статья 46. Замена ненадлежащего ответчика

Суд, установив, что иск предъявлен не к тому лицу, которое должно отвечать по иску, может до принятия решения с согласия истца допустить замену ненадлежащего ответчика надлежащим ответчиком.

Если истец не согласен на замену ответчика другим лицом, суд может привлечь это лицо в качестве соответчика.

О замене ненадлежащего ответчика суд выносит определение.

После замены ненадлежащего ответчика рассмотрение дела производится сначала.

Статья 47. Процессуальное правопреемство

В случае выбытия одной из сторон, третьего лица или законного представителя в спорном или установленном решением суда правоотношении (смерть гражданина, реорганизация юридического лица, уступка требования, перевод долга и т.п.) суд допускает замену этих лиц их правопреемниками.

Правопреемство возможно на любой стадии гражданского судопроизводства. О вступлении в судебный процесс правопреемника выносится определение.

После замены стороны правопреемником судебный процесс продолжается на той стадии, в которой произведена замена.

Для правопреемника все действия, совершенные в судебном процессе до его вступления, обязательны в той же мере, в какой они были бы обязательны для лица, которое правопреемник заменил. Правопреемник вправе ознакомиться со всеми материалами дела.

Статья 48. Третьи лица, заявляющие самостоятельные требования на предмет спора

Третьи лица, заявляющие самостоятельные требования на предмет спора, могут вступить в дело до принятия судом решения. Они пользуются всеми правами и несут все обязанности истца.

Если третьи лица, заявляющие самостоятельные требования на предмет спора, вступили в дело после начала судебного разбирательства, рассмотрение дела производится сначала.

Статья 49. Третьи лица, не заявляющие самостоятельных требований на предмет спора

Третьи лица, не заявляющие самостоятельных требований на предмет спора, могут вступить в дело на стороне истца или ответчика до принятия судом решения, если решение по делу может повлиять на их права или обязанности по отношению к одной из сторон. Они могут быть привлечены к участию в деле также по ходатайству сторон, прокурора, других лиц, участвующих в деле, либо по инициативе суда.

Третьи лица, не заявляющие самостоятельных требований на предмет спора, пользуются процессуальными правами и несут процессуальные обязанности сторон, кроме права на изменение основания или предмета, увеличения или уменьшения размера заявленных требований, отказа от них.

В случае признания заявленных требований третьим лицом, не заявляющим самостоятельных требований на предмет спора, когда права истца нарушены в результате его действий или бездействия, суд вправе принять решение о возложении исполнения обязанности на третье лицо. В аналогичных случаях допускается заключение мирового соглашения или медиативного соглашения между истцом и третьим лицом, не заявляющим самостоятельных требований.

В случае, если третье лицо, не заявляющее самостоятельных требований на предмет спора, вступило в дело после начала судебного разбирательства, рассмотрение дела производится сначала.

Статья 50. Участие прокурора в деле

Прокурор вправе участвовать в разбирательстве дел только в случаях, когда это предусмотрено законом, а также в целях защиты охраняемых законом интересов государства по делам, связанным с земельными правоотношениями, государственной собственностью, возмещением ущерба, причиненного государству и взысканиями из государственного бюджета, отсрочкой времени начала объявленной забастовки, приостановлением забастовки, признанием забастовки незаконной или по делам, возбужденным по исковому заявлению (заявлению) прокурора. Прокурор по собственной инициативе не может участвовать в разбирательстве дела, возбужденного по заявлению других лиц.

Прокурор для защиты интересов государства может обратиться с заявлением в суд.

Прокурор имеет право обратиться в суд с заявлением в защиту нарушенных прав, свобод и законных интересов граждан, когда гражданин по состоянию здоровья, возрасту или иным причинам не может лично отстаивать в суде свои права, свободы и законные интересы.

Исковое заявление (заявление) в межрайонный, районный, городской суды по гражданским делам представляют — прокуроры Республики Каракалпакстан, областей, города Ташкента, районов, городов и приравненные к ним прокуроры или их заместители, а в Суд Республики Каракалпакстан, областные и Ташкентский городской суды — прокуроры Республики Каракалпакстан, областей, города Ташкента или их заместители.

Генеральный прокурор Республики Узбекистан или его заместители вправе представить исковое заявление (заявление) во все суды по гражданским делам Республики Узбекистан.

Статья 51. Процессуальные права и обязанности прокурора

Прокурор, подавший заявление, пользуется всеми процессуальными правами и несет все процессуальные обязанности истца, за исключением права на заключение мирового соглашения или медиативного соглашения и обязанности по уплате судебных расходов.

Прокурор имеет право полностью или частично отказаться от поданного заявления, давать суду объяснения по поводу заявленных им требований в защиту прав и интересов других лиц, излагать мнение по существу дела, а также по отдельным вопросам, возникающим во время разбирательства дела, опротестовать судебный акт.

Прокурор не вправе изменить основание или предмет заявленных им требований, заявить дополнительные требования, увеличить или уменьшить размер исковых требований, если нет на то согласия истца.

Отказ истца от иска, который был предъявлен в защиту его прав прокурором, влечет оставление искового заявления (заявления) без рассмотрения, если не затрагиваются права, свободы и законные интересы третьих лиц.

Отказ прокурора от иска (заявления), предъявленного в защиту интересов другого лица, не лишает это лицо права требовать рассмотрения дела по существу.

Статья 52. Участие в процессе органов государственного управления, организаций и отдельных граждан, защищающих права других лиц

В случаях, предусмотренных законом, органы государственного управления, организации и отдельные граждане имеют право обратиться в суд с заявлением в защиту прав, свобод и охраняемых законом интересов других лиц.

Органы государственного управления могут быть привлечены судом к участию в судебном процессе или вступить в процесс по своей инициативе для дачи заключения по делу в целях осуществления возложенных на них обязанностей и для защиты прав, свобод и охраняемых законом интересов граждан, общества и государства.

Статья 53. Процессуальные права и обязанности органов государственного управления, организаций и отдельных граждан, защищающих права других лиц

Участники судебного процесса, указанные в статье 52 настоящего Кодекса, пользуются процессуальными правами, предусмотренными в статье 40 настоящего Кодекса, а также имеют право поддерживать полностью или частично требования, заявленные в защиту прав, свобод и охраняемых законом интересов иного лица, отказаться от них, давать объяснения по поводу заявленных ими требований. Отказ указанных органов, организаций и граждан от поданного в суд заявления в защиту прав и охраняемых законом интересов другого лица не лишает это лицо права требовать рассмотрения дела по существу.

Отказ истца (заявителя) от искового заявления (заявления), которое было предъявлено в защиту его прав государственным органом, организацией и иным лицом, влечет оставление искового заявления (заявления) без рассмотрения, если не затрагиваются права, свободы и законные интересы третьих лиц.

Статья 54. Лица, содействующие осуществлению правосудия

Лицами, содействующими осуществлению правосудия, являются свидетели, эксперты, специалисты, переводчики, держатели вещественных, письменных и цифровых доказательств, понятые и хранители в исполнительном производстве.

Статья 55. Секретарь судебного заседания

В судебном заседании функции секретаря судебного заседания выполняет помощник (старший помощник) судьи.

Статья 56. Свидетель

Свидетелем может быть любое лицо, которому известны какие-либо обстоятельства, относящиеся к делу.

В качестве свидетелей не могут быть вызваны и допрошены:

представители по гражданскому, экономическому, административному делу или защитники по уголовному делу, адвокаты по делу об административном правонарушении, медиаторы — об обстоятельствах, которые стали им известны в связи с исполнением обязанностей представителя, защитника, адвоката или медиатора;

арбитры, эксперты, назначенные составом арбитража, сотрудники арбитражного учреждения, третейские судьи — об обстоятельствах, ставших им известными в ходе арбитража или третейского разбирательства;

лица, которые в силу своих физических недостатков или психических расстройств неспособны правильно воспринимать факты или давать о них правильные показания.

Статья 57. Обязанности и ответственность свидетеля

Лицо, вызванное в качестве свидетеля, обязано явиться в суд и дать правдивые показания.

Если свидетель не явится по вызову суда по причинам, признанным судом неуважительными, а также за уклонение от дачи показаний он может быть подвергнут штрафу в порядке, установленном статьей 146 настоящего Кодекса.

Наложение штрафа не освобождает свидетеля от обязанности по явке и даче показаний.

За дачу заведомо ложных показаний свидетель несет ответственность по статье 238 Уголовного кодекса Республики Узбекистан.

Статья 58. Эксперт

В качестве эксперта может быть назначено физическое лицо, обладающее специальными знаниями в области науки, техники, искусства или ремесла, необходимыми для дачи заключения.

В качестве эксперта может выступать эксперт государственного судебно-экспертного учреждения, эксперт негосударственной судебно-экспертной организации, работник иного предприятия, учреждения, организации или другое физическое лицо.

Не могут привлекаться в качестве эксперта лица, признанные в установленном порядке недееспособными или ограниченно дееспособными, а также лица, имеющие непогашенную или неснятую судимость за совершение умышленных преступлений.

Статья 59. Права эксперта

Эксперт имеет право: знакомиться с материалами дела, относящимися к предмету экспертизы, выписывать из них необходимые сведения или снимать копии; принимать участие в осмотре на месте и заявлять ходатайства о представлении дополнительных материалов и объектов исследования, необходимых для производства экспертизы; участвовать в судебном разбирательстве в исследовании доказательств, относящихся к предмету экспертизы, и с разрешения суда задавать вопросы лицам, участвующим в деле, и свидетелям; осматривать вещественные, письменные, цифровые доказательства и документы; излагать в своем заключении выводы не только по вопросам, которые перед ним были поставлены, но и по иным вопросам, относящимся к предмету экспертизы и имеющим значение для дела; делать заявления по поводу неправильного истолкования лицами, участвующими в деле, и свидетелями его заключения или показаний, подлежащие занесению в протокол судебного заседания; представлять заключение и давать показания на родном языке, если он не владеет или недостаточно владеет языком, на котором ведется судебное разбирательство, и пользоваться в этом случае услугами переводчика; обжаловать в установленном законом порядке решения суда, действия (бездействие) судьи, в производстве которого находится дело, если эти решения, действия (бездействие) нарушают его права и свободы; получать возмещение расходов, понесенных при производстве экспертизы.

Если эксперт убеждается, что поставленные вопросы не могут быть разрешены на основе его специальных знаний или представленные ему объекты исследования либо материалы непригодны или недостаточны для дачи заключения и не могут быть восполнены либо состояние науки и судебно-экспертной практики не позволяет ответить на поставленные вопросы, он составляет мотивированный акт о невозможности дачи заключения и направляет его в суд, назначивший экспертизу.

Статья 60. Обязанности и ответственность эксперта

Эксперт обязан: при наличии оснований, предусмотренных статьей 22 настоящего Кодекса, немедленно заявить самоотвод; провести всестороннее и полное исследование представленных ему объектов исследования, дать обоснованное и объективное письменное заключение по поставленным перед ним вопросам; явиться по вызову суда для личного участия в судебном заседании; дать показания по поводу проведенной им экспертизы и ответить на дополнительные вопросы для разъяснения данного им заключения; не разглашать сведения, которые стали ему известны в связи с производством экспертизы; обеспечить сохранность представленных объектов исследования и материалов дела; соблюдать порядок во время судебного разбирательства.

За необоснованный отказ от дачи заключения, а также если по причинам, признанным судом неуважительными, эксперт не явится по вызову суда, то он подвергается штрафу в порядке, установленном статьей 146 настоящего Кодекса.

Наложение штрафа не освобождает эксперта от обязанности по явке и даче заключения.

За дачу заведомо ложного заключения, разглашение данных и подробностей разбирательства закрытого судебного заседания без разрешения суда эксперт несет ответственность по статьям 238 , 239 Уголовного кодекса Республики Узбекистан.

Статья 61. Специалист

Для участия в судебном заседании или процессуальных действиях в целях оказания содействия в собирании, исследовании и оценке доказательств путем дачи консультаций (пояснений) и помощи в применении научно-технических средств судом в качестве специалиста может быть привлечено не заинтересованное в исходе дела совершеннолетнее лицо, обладающее специальными знаниями и навыками в области науки, техники, искусства или ремесла.

О привлечении специалиста указывается в определении о подготовке дела к судебному разбирательству, а в ходе судебного заседания — в протоколе судебного заседания.

Требование суда о вызове специалиста обязательно для руководителя организации, где работает специалист.

Статья 62. Права и обязанности специалиста

Лицо, вызванное в качестве специалиста, имеет право: знать цель своего вызова; отказаться от участия в производстве по делу, если не обладает соответствующими специальными знаниями и навыками; с разрешения суда задавать вопросы участникам процессуального действия; обращать внимание участников процессуального действия на обстоятельства, связанные с его действиями при оказании содействия в собирании, исследовании и оценке доказательств, при применении научно-технических средств, подготовке материалов для назначения экспертизы; знакомиться с протоколом процессуального действия, в котором он принимал участие, а также в соответствующей части с протоколом заседания суда и делать подлежащие занесению в протокол заявления и замечания относительно полноты и правильности фиксации хода и результатов производившихся при его участии действий; получать возмещение расходов, понесенных им в связи с участием в производстве процессуальных действий.

Лицо, назначенное специалистом, обязано: явиться по вызову суда; участвовать в производстве процессуальных действий и в судебном разбирательстве, используя специальные знания, навыки и научно-технические средства; давать пояснения по поводу выполняемых им действий; не разглашать данные и подробности разбирательства закрытого судебного заседания без разрешения суда. Консультация специалиста по всем возникшим вопросам должна быть представлена суду в письменной форме, а данные им в ходе судебного разбирательства пояснения заносятся в протокол судебного заседания.

Если специалист не явится по вызову суда по причинам, признанным судом неуважительными, а также за необоснованный отказ от дачи консультаций (пояснений) он может быть подвергнут штрафу в порядке, установленном статьей 146 настоящего Кодекса.

Наложение штрафа не освобождает специалиста от обязанности по явке и даче консультации (пояснения).

Статья 63. Переводчик

Переводчиком является лицо, владеющее языками, знание которых необходимо для перевода, назначенное судом в случаях, предусмотренных настоящим Кодексом. Иные участники судопроизводства не вправе принимать на себя обязанности переводчика.

Статья 64. Права и обязанности переводчика

Переводчик имеет право: задавать вопросы участникам судебного заседания с целью уточнения перевода; отказаться от участия в судебном разбирательстве, если для перевода не обладает соответствующими знаниями; знакомиться с протоколом судебного заседания; представлять возражения по поводу правильности внесения перевода в протокол судебного заседания.

Переводчик обязан полно и правильно осуществлять перевод, соблюдать порядок во время судебного заседания.

За необоснованный отказ от перевода, а также если по причинам, признанным судом неуважительными, переводчик не явится по вызову суда, то он подвергается штрафу в порядке, установленном статьей 146 настоящего Кодекса.

Наложение штрафа не освобождает переводчика от обязанности по явке и переводу.

За заведомо неправильный перевод, разглашение данных и подробностей разбирательства закрытого судебного заседания без разрешения суда переводчик несет уголовную ответственность по статьям 238 , 239 Уголовного кодекса Республики Узбекистан, о чем он предупреждается судом под расписку.

Глава 7. Представительство в суде

Статья 65. Ведение дел через представителей

Граждане могут вести свои дела в суде лично или через представителей. Личное участие в деле гражданина не лишает его права иметь по делу представителя.

Организации ведут дела через своих руководителей либо представителей.

Статья 66. Законное представительство

Права и охраняемые законом интересы недееспособных или ограниченно дееспособных лиц защищают в суде их законные представители (родители, усыновители, опекуны, попечители).

По делу, в котором должен участвовать гражданин, признанный в установленном порядке безвестно отсутствующим, в качестве его представителя выступает лицо, назначенное для охраны и управления имуществом безвестно отсутствующего.

По делу, в котором должен участвовать наследник лица, умершего или объявленного в установленном порядке умершим, если наследство еще никем не принято, в качестве представителя наследника выступает опекун, попечитель или хранитель, назначенный для охраны и управления наследственным имуществом.

Законный представитель имеет право поручать ведение дела в суде другому лицу, избранному им в качестве представителя.

Законный представитель несовершеннолетнего, не достигшего четырнадцати лет, лица, признанного недееспособным либо безвестно отсутствующим, совершает в интересах представляемого все процессуальные действия при рассмотрении дел, касающихся прав и охраняемых законом интересов представляемого.

Законный представитель несовершеннолетнего от четырнадцати до восемнадцати лет, лица, признанного ограниченно дееспособным, совершает в интересах этого лица все процессуальные действия при рассмотрении дел в пределах объема ограниченных прав.

Статья 67. Договорное (добровольное) представительство

По договорному (добровольному) представительству доверитель поручает представителю вести дело в суде в защиту его прав и охраняемых законом интересов.

Договорными (добровольными) представителями могут быть:

1) адвокаты;

2) родственники по прямой восходящей и нисходящей или боковой линии, а также муж (жена) либо его (ее) родственники;

3) работники юридических лиц — по делам этих юридических лиц;

4) уполномоченные представители некоммерческих организаций — по делам членов этих организаций;

5) уполномоченные представители некоммерческих организаций, которым законом предоставлено право защищать права и интересы других лиц;

6) один из соучастников по поручению других соучастников;

7) лица, допущенные судом, рассматривающим дело, в качестве представителей физических лиц.

Профессиональной деятельностью по ведению дел в суде в качестве представителя могут заниматься только адвокаты.

По просьбе истца или ответчика суд обязан принять меры по обеспечению участия адвоката, оказывающего юридическую помощь за счет государства, в соответствии с Законом Республики Узбекистан «Об оказании юридической помощи за счет государства».

Суд откладывает разбирательство дела до момента привлечения адвоката, оказывающего юридическую помощь за счет государства. При привлечении адвоката, оказывающего юридическую помощь за счет государства, адвокату для вступления в дело должно быть предоставлено время, не менее четырех часов с момента подтверждения о его участии в нем.

Статья 68. Оформление полномочий представителя

Полномочия представителя должны быть указаны в доверенности, выданной и оформленной в соответствии с законом.

Доверенности, выдаваемые гражданами, удостоверяются нотариусами или другими должностными лицами, имеющими право на совершение нотариальных действий.

Уполномоченные органов государственного управления, должностного лица действуют по доверенности, выдаваемой за подписью руководителя соответствующего органа или должностного лица.

Доверенность от имени организации выдается за подписью руководителя, заверенной печатью организации (при наличии печати).

Руководители организаций представляют суду документы, удостоверяющие их служебное положение или полномочия.

Полномочия адвоката удостоверяются в порядке, установленном законодательством.

Статья 69. Полномочия представителя

Полномочия на ведение дела в суде дают право представителю на совершение от имени представляемого всех процессуальных действий.

Полномочия договорного представителя на совершение полного или частичного отказа, изменение основания или предмета, увеличение или уменьшение размера заявленных требований, признание требований истца, заключение мирового соглашения, соглашения о проведении процедуры медиации или медиативного соглашения, передачу полномочий другому лицу (передоверие), обжалование судебного акта, подписание заявлений, предъявление исполнительного листа к взысканию, получение присужденного имущества или денег должны быть в каждом отдельном случае специально оговорены в доверенности, выданной представляемым.

Статья 70. Лица, которые не могут быть представителями в суде

Представителями в суде не могут быть лица:

1) не достигшие совершеннолетия, за исключением случаев, установленных законодательством;

2) состоящие под опекой и попечительством;

3) являющиеся судьями, прокурорами, дознавателями, следователями, работниками аппарата суда, кроме случаев, когда они выступают в качестве законных представителей (родителей, усыновителей, опекунов, попечителей), а также в качестве уполномоченных соответствующего суда, органов прокуратуры, дознания и следствия;

4) оказывающие или ранее оказывавшие юридическую помощь лицам, интересы которых противоречат интересам представляемого лица;

4 1 ) участвовавшие при проведении процедуры медиации в качестве медиатора в связи с тем же спором, за исключением случаев, предусмотренных законодательством, и обоюдного согласия на его участие;

4 2 ) участвовавшие в качестве третейского судьи в связи с тем же спором в ходе третейского разбирательства;

5) состоящие в родственных отношениях с судьей, прокурором, секретарем судебного заседания, экспертом, специалистом, переводчиком.

Глава 8. Доказательства

Статья 71. Средства доказывания

Доказательствами по гражданскому делу являются любые фактические данные, на основе которых в определенном законом порядке суд устанавливает наличие или отсутствие обстоятельств, обосновывающих требования и возражения сторон, и иных обстоятельств, имеющих значение для правильного разрешения дела. Эти данные устанавливаются следующими средствами: объяснениями сторон и третьих лиц и их представителей, показаниями свидетелей, вещественными, письменными и цифровыми доказательствами, заключениями экспертов, консультациями (пояснениями) специалистов.

Не являются доказательствами данные, содержащиеся в анонимных письмах и другие сведения, происхождение которых неизвестно или полученные с нарушением закона.

Объяснения сторон и третьих лиц, показания свидетелей могут быть получены путем использования систем видеоконференцсвязи в порядке, установленном статьей 209 настоящего Кодекса.

Статья 72. Обязанность доказывания и представления доказательств

Каждая сторона обязана доказать те обстоятельства, на которые она ссылается как на основание своих требований и возражений.

Суд определяет, какие обстоятельства имеют значение для дела, какой из сторон они подлежат доказыванию, ставит их на обсуждение, даже если стороны на них не ссылались.

Доказательства представляются сторонами и иными лицами, участвующими в деле. Суд может предложить им представить дополнительные доказательства. В случае, когда представление дополнительных доказательств для сторон и других лиц, участвующих в деле, затруднительно, суд по их ходатайству оказывает им содействие в собирании доказательств.

Статья 73. Относимость доказательств

Суд принимает к рассмотрению только те доказательства, которые имеют значение для дела.

Определение суда об отказе в принятии доказательства должно быть мотивировано.

Статья 74. Допустимость доказательств

Обстоятельства дела, которые по закону должны быть подтверждены определенными средствами доказывания, не могут подтверждаться никакими другими средствами доказывания.

Статья 75. Основания освобождения от доказывания

Обстоятельства, признанные судом общеизвестными, не нуждаются в доказывании.

Факты, установленные вступившим в законную силу решением суда по одному гражданскому делу, не доказываются вновь при разбирательстве других гражданских дел, в которых участвуют те же лица.

Вступившее в законную силу решение экономического или административного суда обязательно для суда, рассматривающего другое дело, по вопросам об обстоятельствах, установленных решением экономического или административного суда и имеющих отношение к лицам, участвующим в деле.

Вступивший в законную силу приговор суда по уголовному делу обязателен для суда, рассматривающего дело о гражданско-правовых последствиях действий лица, в отношении которого состоялся приговор суда, лишь по вопросам, имели ли место эти действия и совершены ли они данным лицом.

Обстоятельства, подтвержденные нотариусом при совершении нотариального действия, не требуют доказывания, если подлинность нотариально оформленного документа не опровергнута в порядке, установленном статьями 235 и 236 настоящего Кодекса, или не установлено существенное нарушение порядка совершения нотариального действия.

Статья 76. Обеспечение доказательств

Лица, имеющие основания полагать, что представление необходимых для них доказательств впоследствии станет невозможным или затруднительным, могут просить суд до или после подачи заявления обеспечить эти доказательства.

Лица, участвующие в деле, вправе в досудебном процессе принять меры по обеспечению доказательств в нотариальном порядке.

Обеспечение доказательств, необходимых для ведения дел в органах иностранных государств, производится нотариусами в порядке, предусмотренном законом.

Статья 77. Заявление об обеспечении доказательств

Заявление об обеспечении доказательств подается в суд, в районе деятельности которого должны быть совершены процессуальные действия по обеспечению доказательств.

В заявлении должны быть указаны доказательства, которые необходимо обеспечить, обстоятельства, для подтверждения которых необходимы эти доказательства, причины, побудившие заявителя обратиться с ходатайством об обеспечении доказательств, а также дело, для которого необходимы или понадобятся впоследствии обеспечиваемые доказательства.

Статья 78. Порядок обеспечения доказательств

Обеспечение доказательств производится судом по правилам собирания и исследования доказательств, установленных настоящим Кодексом. Заявитель и другие лица, участвующие в деле, извещаются о времени и месте обеспечения доказательств, однако, их неявка не является препятствием к рассмотрению заявления об обеспечении доказательств. В случаях, не терпящих отлагательств, а также в случаях, когда нельзя определить, с кем у заявителя впоследствии может возникнуть спор, обеспечение доказательств производится с извещением лишь заявителя.

В порядке обеспечения доказательств заслушиваются объяснения сторон, третьих лиц, допрашиваются свидетели, назначается экспертиза, истребуются или осматриваются вещественные, письменные и цифровые доказательства, производится осмотр на месте.

Все собранные в порядке обеспечения доказательств материалы направляются в суд, рассматривающий дело, либо выдаются заявителю.

Статья 79. Обжалование определения по вопросам обеспечения доказательств

Определение об обеспечении доказательств обжалованию не подлежит.

На определение об отказе в обеспечении доказательств может быть подана частная жалоба (протест).

Статья 80. Оценка доказательств

Суд оценивает доказательства по своему внутреннему убеждению, основанному на всестороннем, полном и беспристрастном рассмотрении в судебном заседании всех обстоятельств дела в их совокупности, руководствуясь законом.

Каждое из доказательств подлежит оценке с точки зрения относимости, допустимости и достоверности, а совокупность доказательств с точки зрения их достаточности.

Доказательство признается достоверным, если в результате проверки выясняется, что оно соответствует действительности.

Никакие доказательства не имеют для суда заранее установленной силы.

Результаты оценки доказательств суд обязан отразить в решении, в котором приводятся мотивы, по которым одни доказательства приняты в качестве средств обоснования выводов суда, другие доказательства отвергнуты судом, а также основания, по которым одним доказательствам отдано предпочтение перед другими.

При оценке документов или иных письменных доказательств суд обязан с учетом других доказательств убедиться в том, что такой документ или иное письменное доказательство исходят от органа, уполномоченного представлять данный вид доказательств, подписан лицом, имеющим право скреплять документ подписью, содержит все другие неотъемлемые реквизиты данного вида доказательств.

При оценке копии документа или иного письменного доказательства суд проверяет, не произошло ли при копировании изменение содержания копии документа по сравнению с его подлинником, с помощью какого технического приема выполнено копирование, гарантирует ли копирование тождественность копии документа и его оригинала, каким образом сохранялась копия документа.

Суд не может считать доказанными обстоятельства, подтверждаемые только копией документа или иного письменного доказательства, если утрачен и не передан суду подлинник документа, а представленные каждой из спорящих сторон копии этого документа не тождественны между собой, и невозможно установить подлинное содержание документа с помощью других доказательств.

Статья 81. Объяснения сторон и третьих лиц

Объяснения сторон, третьих лиц и их представителей об известных им обстоятельствах, имеющих значение для дела, подлежат проверке и оценке наряду с другими собранными по делу доказательствами.

Признание стороной фактов, на которых другая сторона основывает свои требования или возражения, освобождает последнюю от необходимости дальнейшего доказывания этих фактов. Если у суда имеются сомнения, то данный факт подлежит доказыванию на общих основаниях.

Признание факта заносится в протокол судебного заседания и подписывается стороной, признавшей факт. Если признание факта изложено в письменном заявлении, оно приобщается к делу.

Статья 82. Ходатайство о вызове свидетеля

Лицо, ходатайствующее о вызове свидетеля, обязано указать, какие обстоятельства, имеющие значение для дела, может подтвердить свидетель и сообщить суду его фамилию, имя, отчество, местожительство или место работы, учебы.

Статья 83. Допрос свидетелей по месту их жительства

Свидетели, постоянно проживающие вне места нахождения суда, рассматривающего дело, и не имеющие возможности по уважительным причинам явиться в судебное заседание, могут быть по инициативе суда, по ходатайству сторон или других лиц, участвующих в деле, или самого свидетеля допрошены судом по месту их жительства по поручению суда, рассматривающего дело, либо путем использования режима видеоконференцсвязи. В случае явки этих свидетелей в заседание суда, рассматривающего дело, они допрашиваются судом.

Статья 84. Письменные доказательства

Письменными доказательствами являются содержащие сведения об обстоятельствах, имеющих значение для дела, акты, договоры, справки, деловая корреспонденция, иные документы и материалы, выполненные в форме цифровой, графической записи, в том числе полученные посредством факсимильной, электронной или другой связи, либо другим способом, позволяющим установить достоверность документа.

К представляемым в суд письменным доказательствам, составленным полностью или в части на иностранном языке, прилагаются их надлежащим образом заверенные переводы.

Документ, полученный в иностранном государстве, признается в суде письменным доказательством, если он легализован в порядке, установленном законодательством.

Документ, полученный в иностранном государстве, признается в суде письменным доказательством без его легализации в случаях, предусмотренных международным договором Республики Узбекистан.

Статья 85. Представление и истребование письменных доказательств

Лицо, представляющее письменное доказательство, обязано указать, какие обстоятельства, имеющие значение для дела, могут быть установлены этим доказательством, а в случае ходатайств об истребовании — обозначить это доказательство и указать основания, по которым оно считает, что письменное доказательство находится у данного лица.

Письменные доказательства, требуемые судом от государственных органов, организаций или граждан, направляются непосредственно в суд.

Суд может также выдать лицу, ходатайствующему об истребовании письменного доказательства, запрос на право его получения для представления в суд.

Статья 86. Обязанность представления письменных доказательств

Не участвующие в деле граждане и организации, не имеющие возможности представить требуемые судом письменные доказательства, обязаны уведомить об этом суд, указав причину.

Если лицо, от которого судом истребуется письменное доказательство, не имеет возможности его представить или представить в установленный судом срок, оно обязано известить об этом суд с указанием причин в пятидневный срок со дня получения запроса суда.

В случае неуведомления, а также в случае неуважительности причин отказа от представления письменного доказательства суд налагает на виновных должностных лиц организаций, а также на граждан штраф в порядке, установленном статьей 146 настоящего Кодекса.

Наложение штрафа не освобождает соответствующих должностных лиц и граждан от обязанности представления требуемого судом письменного доказательства.

Статья 87. Представление письменных доказательств в подлиннике

Письменные доказательства, как правило, представляются в подлиннике или в надлежащем образом заверенной копии. Если представлена копия документа, суд вправе, в случае необходимости, потребовать представление его подлинника. Если к рассматриваемому делу имеет отношение лишь часть документа, может быть представлена заверенная выписка из него.

Статья 88. Осмотр и исследование письменных доказательств в месте их хранения

При затруднительности представления в суд письменных доказательств вследствие их многочисленности или вследствие того, что только часть из них имеет значение для дела, суд может потребовать надлежащим образом засвидетельствованные выписки или произвести осмотр и исследование доказательств в месте их хранения.

Статья 89. Возвращение подлинных документов

Подлинный документ, имеющийся в деле, может быть по ходатайству лица, представившего его, возвращен после вступления решения суда в законную силу с оставлением в деле копии, удостоверенной судьей.

До вступления судебного акта в законную силу письменные доказательства могут быть возвращены представившим их лицам, если суд найдет это возможным. Одновременно с ходатайством указанные лица представляют заверенную надлежащим образом копию подлинного документа или ходатайствуют об удостоверении судом верности копии, остающейся в деле.

Статья 89 1 . Электронные данные

Электронными данными являются данные, создаваемые, обрабатываемые и хранимые с использованием электронных устройств и информационных систем, а также информационных технологий.

Стороны, свидетели и иные лица, участвующие в деле, вправе представлять электронные данные путем их копирования из электронного носителя на другой электронный носитель, содержащий электронные данные.

Суд с участием специалиста принимает представленные электронные данные и осматривает первичный электронный носитель, содержащий электронные данные.

Электронные носители, содержащие электронные данные, не имеющие значение для дела, незамедлительно возвращаются по принадлежности.

Статья 89 2 . Цифровые доказательства

Цифровыми доказательствами являются электронные данные, содержащие сведения об обстоятельствах, имеющих значение для дела, в том числе файлы в электронном виде, аудио-, видеозаписи, сведения, хранящиеся во всемирной информационной сети Интернет, а также другие электронные данные.

Копирование цифрового доказательства допускается при условии сохранения его целостности и идентичности.

Допустимость копии цифрового доказательства обеспечивается наличием подлинника цифрового доказательства, с которого была произведена данная копия, за исключением цифровых доказательств, заверенных нотариусом. Стороны, свидетели и иные лица, участвующие в деле, имеют право представлять копии цифровых доказательств, распечатанных в бумажной форме. При этом, бумажная форма цифрового доказательства не может считаться письменным доказательством, за исключением цифрового доказательства, заверенного нотариусом.

Цифровыми доказательствами также считаются аудио- и видеозаписи, прилагаемые к процессуальным протоколам, составленным в ходе судебного процесса, сформированные в виде электронных данных.

Копия цифрового доказательства хранится вместе с материалами дела.

Статья 89 3 . Обязанность представления цифровых доказательств

Граждане, а также руководители и другие должностные лица предприятий, учреждений, организаций обязаны по законному требованию суда представлять электронные данные вместе с их электронными носителями, находящиеся в их распоряжении, которые необходимы для использования при производстве судебных действий.

Если лицо, от которого судом требуется цифровые доказательства, не имеет возможности представить его в установленный судом срок, оно обязано известить об этом суд с указанием причин.

Лицо, добровольно представляющее цифровые доказательства, сообщает, какие обстоятельства, имеющие значение для дела, можно определить с помощью этих доказательств.

Лицо, участвующее в деле, имеет право обратиться в суд с ходатайством об истребовании важных для дела цифровых доказательств, находящихся в распоряжении других лиц. При этом лицо, подающее ходатайство, сообщает, на каком основании цифровые доказательства находятся у конкретного лица, а также об их местонахождении.

Суд может выдать лицу, ходатайствующему об истребовании цифровых доказательств, запрос на право его получения для представления в суд.

Граждане, а также руководители и другие должностные лица предприятий, учреждений, организаций, не участвующие в деле, не имеющие возможности представить требуемые судом цифровые доказательства, обязаны известить об этом суд с указанием причин.

Цифровые доказательства, требуемые судом от государственных органов, организаций или граждан, направляются непосредственно в суд.

В случае неуведомления суда, а также в случае отказа от представления цифровых доказательств без уважительных причин, суд налагает на виновных должностных лиц организаций, а также на граждан штраф в порядке, установленном статьей 146 настоящего Кодекса.

Наложение штрафа не освобождает должностных лиц и граждан от обязанности представления требуемых судом цифровых доказательств.

Статья 89 4 . Условия осмотра и исследования цифровых доказательств

Суд обязан непосредственно произвести осмотр и исследование цифровых доказательств с участием специалиста.

В случае невозможности представления в суд цифровых доказательств или наличия затруднений с их доставкой, суд может потребовать их осмотра и исследования по месту хранения данных доказательств.

Статья 90. Вещественные доказательства

Вещественными доказательствами являются предметы, которые могут служить средством установления обстоятельств, имеющих значение для разрешения дела по существу.

Лицо, представляющее вещественное доказательство или ходатайствующее об его истребовании, обязано указать, какие имеющие значение для дела обстоятельства могут быть установлены этим доказательством.

Статья 91. Порядок истребования и представления вещественных доказательств

Лицо, ходатайствующее перед судом об истребовании какой-либо вещи в качестве доказательства от лиц, участвующих или не участвующих в деле, должно описать эту вещь и указать основания, по которым оно считает, что вещь находится у данного лица.

Вещественные доказательства, требуемые судом от граждан и организаций, пересылаются непосредственно в суд.

Суд может выдать лицу, ходатайствующему об истребовании вещественного доказательства, запрос на право получения его для представления в суд.

Статья 92. Обязанность представления вещественных доказательств

Не участвующие в деле граждане и организации, не имеющие возможности представить требуемую вещь или представить ее в установленный судом срок, обязаны известить об этом суд с указанием причин.

Если лицо, от которого судом истребуется вещественное доказательство, не имеет возможности его представить или представить в установленный судом срок, оно обязано известить об этом суд с указанием уважительности причин в пятидневный срок со дня получения запроса суда.

В случае неизвещения, а также если требование суда о представлении вещи не выполнено по причинам, признанным судом неуважительными, виновные граждане и должностные лица организаций могут подвергаться штрафу в порядке, установленном статьей 146 настоящего Кодекса.

Наложение штрафа не освобождает соответствующих граждан и должностных лиц от обязанности представления требуемой судом вещи.

Статья 93. Осмотр вещественных доказательств, подвергающихся быстрой порче

Суд может произвести осмотр и исследование доказательств на месте их нахождения в случае невозможности или затруднительности доставки в суд, а также в случае, если вещественные доказательства подвергаются быстрой порче.

Продукты и другие вещи, подвергающиеся быстрой порче, немедленно осматриваются судом с извещением лиц, участвующих в деле. После осмотра эти вещи возвращаются лицам, от которых они были получены, или передаются иным лицам, которые могут их использовать по назначению. В последнем случае владельцу вещей впоследствии должны быть возвращены предметы того же рода и качества или их стоимость по ценам на момент возвращения.

В случае необходимости для участия в осмотре и исследовании доказательств могут быть вызваны лица, содействующие осуществлению правосудия.

Статья 94. Хранение вещественных доказательств и их возвращение

Вещественные доказательства приобщаются к делу определением суда и хранятся при деле или по особой описи сдаются в камеру хранения вещественных доказательств суда.

Вещи, которые не могут быть доставлены в суд, хранятся в месте их нахождения. Они должны быть подробно описаны, опечатаны, а в случае необходимости засняты на фото- или видеопленку.

Суд, хранитель принимают меры к сохранению вещественных доказательств в неизменном состоянии.

Расходы за хранение вещественных доказательств распределяются между сторонами в соответствии с правилами, установленными статьей 138 настоящего Кодекса.

Вещественные доказательства после вступления в законную силу судебного акта возвращаются лицам, от которых были получены, или передаются лицам, за которыми суд признал право на эти вещи.

В отдельных случаях вещественные доказательства после осмотра и исследования судом могут быть до окончания дела возвращены лицам, от которых они были получены, если последние о том ходатайствуют и если удовлетворение такого ходатайства возможно без ущерба для разбирательства дела и исполнения решения.

Предметы, которые по закону не могут находиться в обладании граждан, передаются соответствующим организациям.

Статья 95. Экспертиза

Для разъяснения возникающих при разбирательстве дела вопросов, требующих специальных знаний в области науки, техники, искусства или ремесла, суд по ходатайству лиц, участвующих в деле, либо по своей инициативе может назначить экспертизу.

Экспертиза производится в суде или вне суда, если это необходимо по характеру исследования, либо в силу невозможности или затруднительности доставить предмет исследования в суд.

В определении суда о назначении экспертизы должно быть указано, по каким вопросам требуется заключение экспертов и кому поручается произвести экспертизу.

При назначении экспертов суд учитывает мнение лиц, участвующих в деле.

При уклонении стороны от участия в экспертизе, непредставлении экспертам необходимых материалов и документов для исследования и в иных случаях, если по обстоятельствам дела и без участия этой стороны экспертизу провести невозможно, суд в зависимости от того, какая сторона уклоняется от экспертизы, а также какое для нее она имеет значение, вправе признать факт, для выяснения которого экспертиза была назначена, установленным или опровергнутым.

Адвокат с согласия доверителя может направить в государственные судебно-экспертные учреждения и негосударственные судебно-экспертные организации адвокатский запрос на проведение экспертизы на договорной основе.

Статья 96. Дополнительная и повторная экспертизы

Дополнительная экспертиза назначается для восполнения имеющихся в заключении эксперта (комиссии экспертов) пробелов и производится тем же или другим экспертом (комиссией экспертов).

Повторная экспертиза назначается, когда заключение эксперта (комиссии экспертов) необоснованно или его правильность вызывает сомнения либо признаны недостоверными доказательства, положенные в его основу, или были существенно нарушены процессуальные правила производства экспертизы.

При назначении повторной экспертизы перед экспертом (комиссией экспертов) может быть поставлен вопрос о научной обоснованности ранее примененных методов исследования.

В определении суда о назначении повторной экспертизы должны быть приведены мотивы несогласия суда, назначившего повторную экспертизу, с заключением первой (предыдущей) экспертизы.

Производство повторной экспертизы поручается другому эксперту (комиссии экспертов). Эксперт (комиссия экспертов), производивший первую (предыдущую) экспертизу, может присутствовать при производстве повторной экспертизы и давать пояснения, но в исследовании и составлении заключения он не участвует.

Статья 97. Определение круга вопросов, по которым требуется заключение экспертов

Лица, участвующие в деле, вправе представить суду вопросы, которые должны быть разъяснены экспертами.

Окончательно круг вопросов, по которым требуется заключение экспертов, определяется судом. Отклонение предложенных вопросов суд обязан мотивировать.

Статья 98. Заключение эксперта (комиссии экспертов)

После проведения исследований эксперт (комиссия экспертов) составляет заключение, которое удостоверяется подписью соответственно эксперта либо каждого эксперта, входящего в состав комиссии экспертов.

Суд имеет право предложить эксперту дать устное разъяснение своего заключения. Устное разъяснение заносится в протокол судебного заседания, прочитывается эксперту и подписывается им.

В заключении эксперта (комиссии экспертов) должны быть отражены: дата и место производства экспертизы; основание производства экспертизы; сведения о суде, назначившем экспертизу; сведения об эксперте (фамилия, имя, отчество, образование, специальность, стаж работы, ученая степень, ученое звание, занимаемая должность) и предприятии, учреждении или организации, которой поручено производство экспертизы; предупреждение эксперта об уголовной ответственности за дачу заведомо ложного заключения при рассмотрении дела в закрытом судебном заседании, за разглашения данных и подробностей разбирательства закрытого судебного заседания без разрешения суда; вопросы, поставленные перед экспертом; объекты исследования и материалы дела, представленные эксперту; сведения о лицах, присутствовавших при производстве экспертизы; содержание и результаты исследований с указанием примененных методов, а также кем эти исследования проводились, если экспертиза осуществлялась комиссией экспертов; оценка результатов исследования, обоснованные ответы на поставленные вопросы; обстоятельства, имеющие значение для дела и установленные по инициативе эксперта.

Материалы, иллюстрирующие заключение и его результаты, прилагаются к данному заключению и служат его составной частью. Материалы, документирующие ход, условия и результаты исследования, сохраняются в государственном судебно-экспертном учреждении или негосударственной судебно-экспертной организации либо ином предприятии, учреждении, организации в установленные законодательством сроки. По требованию суда, назначившего экспертизу, они представляются для приобщения к делу.

Заключение должно содержать обоснование отказа ответить на некоторые поставленные вопросы, если недостаточность представленных объектов исследования, материалов или специальных знаний эксперта выявлена в ходе исследования.

По окончании исследования заключение, объекты исследования и материалы дела направляются в суд, назначивший экспертизу.

Несогласие суда с заключением эксперта (комиссии экспертов) должно быть мотивировано в решении по делу или определении.

Статья 99. Производство экспертизы комиссией экспертов

Экспертиза может проводиться несколькими экспертами одной (комиссионная экспертиза) или разных судебно-экспертных специальностей (комплексная экспертиза).

Производство экспертизы комиссией экспертов определяется судом, назначившим экспертизу, или организующим производство данной экспертизы руководителем государственного судебно-экспертного учреждения, негосударственной судебно-экспертной организации либо иного предприятия, учреждения, организации.

Комиссия экспертов, которой поручено производство экспертизы, согласует цели, последовательность и объем предстоящих исследований исходя из необходимости решения поставленных перед ней вопросов.

В составе комиссии экспертов, которой поручено производство экспертизы, каждый эксперт независимо и самостоятельно проводит исследования, оценивает полученные им лично и другими членами комиссии результаты и формирует выводы по поставленным вопросам в пределах своих специальных знаний.

Не допускается проведение исследований полностью или частично лицами, не включенными в состав комиссии экспертов.

Статья 100. Комиссионная экспертиза

При проведении комиссионной экспертизы каждый из экспертов проводит исследования в полном объеме, и они совместно анализируют полученные результаты. Придя к общему мнению, эксперты составляют и подписывают совместное заключение или акт о невозможности дачи заключения.

В случае возникновения разногласий между экспертами каждый из них дает отдельное заключение по всем или некоторым вопросам, вызвавшим разногласия.

Статья 101. Комплексная экспертиза

Комплексная экспертиза назначается в случаях, когда установление обстоятельств, имеющих значение для дела, возможно лишь путем проведения нескольких исследований с использованием разных отраслей знаний.

При проведении комплексной экспертизы каждый из экспертов проводит исследования в пределах своей компетенции. В заключении комплексной экспертизы указывается, какие исследования и в каком объеме провел каждый из экспертов, какие факты он лично установил и к каким выводам пришел. Каждый из экспертов подписывает ту часть заключения, в которой содержатся эти исследования, и несет за нее ответственность.

Общий вывод (выводы) делают эксперты, компетентные в оценке полученных результатов и формулировании этого вывода (выводов). Если основанием окончательного вывода комиссии экспертов или его части являются факты, установленные одним из экспертов (отдельными экспертами), то об этом должно быть указано в заключении.

В случае возникновения разногласий между экспертами каждый из них дает отдельное заключение по всем или некоторым вопросам, вызвавшим разногласия.

Если производство комплексной экспертизы поручено государственному судебно-экспертному учреждению или негосударственной судебно-экспертной организации, то организация данной экспертизы возлагается на его руководителя.

Статья 102. Консультация (пояснение) специалиста

Специалист дает суду консультацию (пояснение) в устной или письменной форме.

Консультация специалиста, данная в письменной форме, оглашается, исследуется в судебном заседании и приобщается к делу. Устная консультация заносится непосредственно в протокол судебного заседания (процессуального действия).

В целях разъяснения и дополнения консультации специалисту могут быть заданы вопросы.

Статья 103. Судебные поручения

Суд, рассматривающий дело, в случае необходимости собирания доказательств в другом районе или городе, поручает соответствующему суду произвести определенные процессуальные действия.

Судебное поручение оформляется определением, в котором излагаются существо рассматриваемого дела, обстоятельства, подлежащие выяснению, доказательства, которые должен собрать суд, выполняющий поручение. Это определение обязательно для суда, которому оно адресовано, и должно быть выполнено в пятнадцатидневный срок.

Судебное поручение может быть направлено в виде электронного документа через информационную систему.

Статья 104. Порядок выполнения судебного поручения

Выполнение судебного поручения производится в судебном заседании по правилам, установленным настоящим Кодексом. Лица, участвующие в деле, извещаются о времени и месте заседания, однако, их неявка не является препятствием к выполнению поручения.

В порядке судебного поручения могут быть собраны фактические данные, которые устанавливаются объяснениями сторон и третьих лиц либо их представителей, показаниями свидетелей, осмотром и исследованием вещественных, письменных и цифровых доказательств.

Протоколы и собранные при выполнении судебного поручения материалы немедленно направляются в суд, рассматривающий дело.

Если лица, участвующие в деле, или свидетели, дававшие объяснения или показания суду, выполняющему судебное поручение, явятся в суд, рассматривающий дело, они дают объяснения либо показания в общем порядке.

Глава 9. Обеспечение иска

Статья 105. Основание для обеспечения иска

Суд (судья) по заявлению лиц, участвующих в деле, или по своей инициативе может принять меры к обеспечению иска. Обеспечение иска допускается, если непринятие мер по обеспечению может затруднить или сделать невозможным исполнение судебного акта.

Обеспечение иска допускается на любой стадии судебного процесса.

При рассмотрении дел, связанных с имущественными взысканиями в пользу государства, суд (судья) обязан принимать меры по обеспечению иска.

В заявлении об обеспечении иска должны быть указаны основания и необходимость принятия мер по обеспечению иска.

Меры по обеспечению иска, рассматриваемого в третейском суде, могут быть приняты по выбору стороны третейского разбирательства судом по гражданским делам по месту нахождения третейского суда либо по месту нахождения или месту жительства ответчика, либо месту нахождения имущества ответчика. К заявлению об обеспечении иска прилагаются доказательства предъявления иска в третейский суд.

Рассмотрение судом по гражданским делам заявления об обеспечении иска, рассматриваемого в третейском суде, и вынесение им определения об обеспечении иска осуществляются в порядке, предусмотренном настоящей главой.

Статья 106. Меры по обеспечению иска

Мерами по обеспечению иска могут быть:

1) наложение ареста на имущество или денежные средства, принадлежащие ответчику и находящиеся у него или у другого лица;

2) запрещение ответчику совершать определенные действия;

3) запрещение другим лицам передавать имущество ответчику или выполнять по отношению к нему иные обязательства;

4) приостановление реализации имущества в случае предъявления иска об освобождении его от ареста;

5) приостановление взыскания по исполнительному документу, оспариваемому должником в судебном порядке, если такое оспаривание допускается законодательством;

6) возложение на ответчика обязанности совершить определенные действия в целях предотвращения порчи, ухудшения состояния спорного имущества;

7) передача спорного имущества на хранение третьему лицу (хранителю).

В необходимых случаях суд (судья) может принять и иные меры по обеспечению иска.

Обеспечение иска путем наложения ареста на заработную плату, доход, пенсию и стипендию, кроме исков о взыскании алиментов, о возмещении вреда, причиненного увечьем или иным повреждением здоровья, а также смертью кормильца, о возмещении ущерба, причиненного хищениями чужого имущества, не допускается.

Меры по обеспечению иска должны быть соразмерны заявленному истцом требованию.

В необходимых случаях судом может быть применено несколько видов обеспечения исков, с тем чтобы их общая сумма не превышала цены иска.

Статья 107. Рассмотрение заявления об обеспечении иска

Заявление об обеспечении иска разрешается судом (судьей) в день поступления заявления без извещения ответчика и других лиц, участвующих в деле.

По результатам рассмотрения заявления об обеспечении иска выносится определение.

Статья 108. Замена одного вида обеспечения иска другим

Суд может, заслушав объяснения участвующих в деле лиц, заменить один вид обеспечения иска другим.

Замена вида обеспечения иска может быть произведена по ходатайству лица, участвующего в деле, судом, рассматривающим дело.

Вопрос о замене одного вида обеспечения иска другим разрешается в судебном заседании с извещением лиц, участвующих в деле. Однако, неявка этих лиц не является препятствием для рассмотрения вопроса о замене обеспечения иска.

При обеспечении иска о взыскании денежной суммы ответчик вправе взамен примененных мер обеспечения внести на депозитный счет суда истребуемую истцом сумму.

По результатам рассмотрения вопроса о замене вида обеспечения иска выносится определение.

Статья 109. Исполнение определения об обеспечении иска

Определение об обеспечении иска приводится в исполнение немедленно в порядке, установленном для исполнения судебных актов.

Статья 110. Ответственность за несоблюдение мер по обеспечению иска

При нарушении запрещений, указанных в пунктах 2 , 3 , 6 и 7 части первой статьи 106 настоящего Кодекса, виновные лица подвергаются штрафу в порядке, установленном статьей 146 настоящего Кодекса. Истец на общих основаниях вправе требовать возмещения с этих лиц убытков, причиненных неисполнением определения суда об обеспечении иска.

Статья 111. Отмена мер по обеспечению иска

Меры по обеспечению иска могут быть отменены рассматривающим дело судом.

Вопрос об отмене обеспечения иска разрешается в судебном заседании с извещением лиц, участвующих в деле. Однако, неявка этих лиц не является препятствием для рассмотрения вопроса об отмене обеспечения иска.

Решение третейского суда об отказе в удовлетворении исковых требований является основанием для отмены судом мер по обеспечению иска.

По результатам рассмотрения вопроса об отмене меры по обеспечению иска выносится определение. Копия определения направляется лицам, участвующим в деле, не позднее следующего дня после дня его вынесения.

Статья 112. Срок сохранения мер обеспечения иска

В случае отказа в иске меры обеспечения иска сохраняются до вступления решения в законную силу. Однако, суд может одновременно с решением или после его принятия вынести определение об отмене мер обеспечения иска.

В случае удовлетворения иска, меры обеспечения иска сохраняют свое действие до фактического исполнения решения.

Статья 113. Обжалование (опротестование) определений по вопросам обеспечения иска

На определение по вопросам обеспечения иска может быть подана частная жалоба (протест).

Срок подачи частной жалобы (протеста) на определение об обеспечении иска исчисляется со дня вручения или направления копии определения.

Статья 114. Последствие подачи жалобы (протеста) на определение об обеспечении иска

Подача частной жалобы (протеста) на определение суда об обеспечении иска не приостанавливает исполнение этого определения.

Подача частной жалобы (протеста) на определение суда об отмене обеспечения иска или о замене одного вида обеспечения иска другим приостанавливает исполнение этого определения.

Статья 115. Возмещение убытков, причиненных обеспечением иска

Суд (судья), обеспечивая иск, может потребовать от истца обеспечения возможных для ответчика убытков.

Ответчик после вступления в законную силу решения, которым в иске отказано, вправе требовать от истца возмещения убытков, причиненных ему принятыми по ходатайству истца мерами по обеспечению иска.

Глава 10. Приостановление производства по делу

Статья 116. Обязанность суда приостановить производство по делу

Суд обязан приостановить производство по делу в случаях:

1) смерти гражданина, если спорное правоотношение допускает правопреемство, или реорганизации юридического лица, являвшихся стороной в деле;

2) утраты гражданином (стороной) дееспособности;

3) пребывания гражданина — ответчика в действующей части Вооруженных Сил Республики Узбекистан или обращения с соответствующим ходатайством гражданина — истца, находящегося в действующей части Вооруженных Сил Республики Узбекистан;

4) невозможности рассмотрения данного дела до принятия решения по другому делу или вопросу, рассматриваемому Конституционным судом Республики Узбекистан, судом по гражданским делам, судом по уголовным делам, административным судом или экономическим судом, а также по которому проводится следствие;

5) подачи стороной в компетентный орган иностранного государства ходатайства об отмене решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража) или о приостановлении его исполнения;

6) заключения соглашения о проведении процедуры медиации.

Статья 117. Право суда приостановить производство по делу

Суд вправе по ходатайству лиц, участвующих в деле, или по своей инициативе приостановить производство по делу в случаях:

1) пребывания стороны в составе Вооруженных Сил Республики Узбекистан на действительной срочной военной службе или привлечения этих лиц для выполнения какой-либо государственной обязанности;

2) нахождения стороны в лечебном учреждении, а также при наличии у кого-либо из них заболевания, препятствующего явке в суд, подтвержденного справкой медицинского учреждения;

3) розыска ответчика в случаях, предусмотренных статьей 165 настоящего Кодекса;

4) нахождения стороны в служебной командировке, превышающей срок рассмотрения дела, за исключением случаев участия в деле представителей организаций;

5) назначения судом экспертизы;

6) направления судебного поручения в соответствии со статьями 103 и 363 настоящего Кодекса.

Статья 118. Время, на которое приостанавливается производство по делу

Производство по делу приостанавливается в случаях, предусмотренных:

1) пунктами 1 и 2 статьи 116 настоящего Кодекса, — до вступления в дело или привлечения в дело правопреемника или назначения недееспособному законного представителя;

2) пунктом 3 статьи 116 настоящего Кодекса, — до прекращения пребывания стороны в действующей части Вооруженных Сил Республики Узбекистан;

3) пунктом 4 статьи 116 настоящего Кодекса, — до вступления в законную силу решения или приговора суда, или вынесения постановления по делу, рассматриваемому в административном порядке, либо до окончания следствия;

4) пунктом 5 статьи 116 настоящего Кодекса, — до разрешения компетентным органом иностранного государства ходатайства об отмене решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража) или о приостановлении его исполнения;

4 1 ) пунктом 6 статьи 116 настоящего Кодекса, — до окончания проведения процедуры медиации, но не более шестидесяти дней;

5) пунктом 1 статьи 117 настоящего Кодекса, — соответственно до прекращения пребывания стороны в составе Вооруженных Сил Республики Узбекистан на действительной срочной военной службе или окончания выполнения этими лицами государственной обязанности;

6) пунктом 2 статьи 117 настоящего Кодекса, — до выписки стороны из лечебного учреждения или окончания заболевания, препятствующего явке стороны в суд;

7) пунктом 3 статьи 117 настоящего Кодекса, — до розыска ответчика;

8) пунктом 4 статьи 117 настоящего Кодекса, — до возвращения стороны;

9) пунктом 5 статьи 117 настоящего Кодекса, — до окончания действий по производству экспертизы;

10) пунктом 6 статьи 117 настоящего Кодекса, — до окончания действий по исполнению судебного поручения.

Статья 119. Порядок приостановления производства по делу

О приостановлении производства по делу суд выносит определение.

На определение суда о приостановлении производства по делу может быть подана частная жалоба (протест).

Статья 120. Правовые последствия приостановления производства по делу

При приостановлении производства по делу приостанавливается течение сроков, установленных настоящим Кодексом либо назначенных судом.

До возобновления производства по делу суд не вправе совершать какие-либо процессуальные действия, за исключением действий, направленных на обеспечение иска и доказательств.

Статья 121. Возобновление производства по делу

Производство по делу возобновляется после отпадения обстоятельств, послуживших основанием для его приостановления, по заявлению лиц, участвующих в деле, или по инициативе суда.

При возобновлении производства суд вызывает лиц, участвующих в деле, на общих основаниях.

О возобновлении производства по делу выносится определение.

Глава 11. Оставление заявления без рассмотрения

Статья 122. Основания оставления заявления без рассмотрения

Суд оставляет заявление без рассмотрения, если:

1) заявление подано недееспособным лицом;

2) заявление от имени заинтересованного лица подано лицом, не имеющим полномочий на ведение дела;

3) в производстве суда по гражданским делам, экономического суда либо третейского суда имеется дело по спору между теми же сторонами, о том же предмете и по тем же основаниям;

4) между сторонами заключено третейское соглашение о передаче данного спора на разрешение третейского суда;

5) стороны, не просившие о разбирательстве дела в их отсутствие, не явились без уважительных причин по вторичному вызову, а суд не считает возможным разрешить дело по имеющимся в деле материалам;

6) истец, не просивший о разбирательстве дела в его отсутствие, не явился в суд по вторичному вызову, а ответчик не требует разбирательства дела по существу;

7) во время разбирательства дела особого производства возник спор о праве, подведомственный суду;

8) муж предъявил иск о расторжении брака без согласия жены во время ее беременности или в течение года после рождения ребенка;

9) истцом подано заявление об оставлении заявления без рассмотрения;

9 1 ) истец, в интересах которого прокурором, государственным органом, организацией и иным лицом предъявлен иск, отказался от иска и при этом не затрагиваются права, свободы и законные интересы третьих лиц;

10) истцом не соблюден досудебный порядок урегулирования спора с ответчиком, когда это предусмотрено законом или договором;

10 1 ) истцом не соблюден порядок урегулирования спора с проведением процедуры медиации с ответчиком, когда это предусмотрено законом для данной категории споров или договором;

10 2 ) стороны, заявившие ходатайство о проведении процедуры медиации, по истечении срока ее проведения не явились на заседание суда без уважительных причин;

10 3 ) между сторонами заключено медиативное соглашение;

11) заявление о признании имущества (вещи) бесхозяйным подано ранее срока, установленного законом, или с нарушением предусмотренного законом порядка выявления и учета имущества (вещи) бесхозяйным.

Статья 123. Порядок и последствия оставления заявления без рассмотрения

Об оставлении заявления без рассмотрения суд выносит определение. В определении суд обязан указать как устранить обстоятельства, перечисленные в пунктах 2 , 5 , 6 , 7 , 8 , 10 , 10 1 и 11 статьи 122 настоящего Кодекса, препятствующие рассмотрению дела.

Оставляя заявление без рассмотрения по основаниям, предусмотренным пунктами 1 , 3 , 4 и 10 3 статьи 122 настоящего Кодекса, суд в определении указывает о возврате государственной пошлины и об отмене принятых мер по обеспечению иска.

На определение суда об оставлении заявления без рассмотрения, по основаниям, предусмотренным в в пунктах 5 , 6 , 7 и 10 2 статьи 122 настоящего Кодекса, может быть подана частная жалоба (протест).

После устранения обстоятельств, послуживших основанием для оставления заявления без рассмотрения, заинтересованное лицо вправе вновь обратиться в суд с заявлением в общем порядке.

Глава 12. Прекращение производства по делу

Статья 124. Основания прекращения производства по делу

Суд прекращает производство по делу, если:

1) дело неподведомственно суду по гражданским делам, экономическому суду или административному суду.

2) имеется вступившее в законную силу принятое по спору между теми же сторонами, о том же предмете и по тем же основаниям решение или определение суда по гражданским делам, экономического суда или административного суда либо компетентного иностранного суда о принятии отказа истца от заявленных требований или об утверждении мирового соглашения сторон;

3) истец отказался от заявленных требований и отказ принят судом;

4) стороны заключили мировое соглашение и оно утверждено судом;

5) имеется принятое по спору между теми же сторонами, о том же предмете и по тем же основаниям решение третейского суда, за исключением случаев, когда суд отказал в выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда;

5 1 ) имеется исполнительный лист по медиативному соглашению, заключенному между теми же сторонами, о том же предмете и по тем же основаниям;

6) после смерти гражданина, являвшегося одной из сторон по делу, спорное правоотношение не допускает правопреемства;

7) организация, выступающая стороной по делу, ликвидирована.

Статья 125. Порядок прекращения производства по делу

Производство по делу прекращается определением суда. Если производство прекращено вследствие неподведомственности дела суду и разрешение спора относится к компетенции другого государственного органа, суд обязан указать, в какой орган следует обратиться заявителю.

На определение суда о прекращении производства по делу может быть подана частная жалоба (протест).

Статья 126. Последствия прекращения производства по делу

В случае прекращения производства по делу вторичное обращение в суд по спору между теми же сторонами, о том же предмете и по тем же основаниям не допускается.

Глава 13. Судебные расходы

Статья 127. Виды судебных расходов

Судебные расходы состоят из государственной пошлины и издержек, связанных с рассмотрением дела.

Статья 128. Государственная пошлина

Основания и порядок уплаты государственной пошлины, освобождение от уплаты, порядок возврата государственной пошлины устанавливаются законом.

Статья 129. Цена иска

Цена иска определяется по искам:

1) о взыскании денег — взыскиваемой суммой;

2) об истребовании имущества — стоимостью истребуемого имущества;

3) состоящим из нескольких самостоятельных требований, — общей суммой всех требований;

4) о взыскании алиментов — совокупностью платежей за один год;

5) о срочных платежах и выдачах — совокупностью всех платежей или выдач, но не более чем за три года;

6) о бессрочных или пожизненных платежах и выдачах — совокупностью платежей или выдач за три года;

7) об уменьшении или увеличении платежей или выдач — суммой, на которую уменьшаются либо увеличиваются платежи или выдачи, но не более чем за один год;

8) о прекращении платежей или выдач — совокупностью оставшихся платежей или выдач, но не более чем за один год;

9) о досрочном расторжении договора имущественного найма — совокупностью платежей за пользование имуществом в течение оставшегося срока действия договора, но не более чем за три года;

10) о праве собственности на строения, принадлежащие гражданам на праве частной собственности, — рыночной стоимостью строения, но не ниже кадастровой стоимости или при отсутствии ее не ниже оценки по обязательному страхованию, а для строений, принадлежащих организациям, — не ниже фактической оценки строения.

Статья 130. Порядок установления цены иска

Цена иска указывается истцом. В случае явного несоответствия указанной цены действительной стоимости истребуемого имущества цену иска определяет судья.

При затруднительности определения цены иска в момент его предъявления размер государственной пошлины предварительно определяется судьей с последующим взысканием недоплаченной или возвратом переплаченной государственной пошлины в соответствии с ценой иска, установленной судом при решении дела.

Статья 131. Исчисление государственной пошлины при изменении цены иска

В случаях уменьшения истцом своих требований, отказа его от заявленных требований, окончания дела мировым соглашением сторон, уплаченная государственная пошлина не возвращается.

При увеличении заявленных требований недостающая сумма доплачивается в соответствии с увеличенной ценой иска.

Статья 132. Издержки, связанные с рассмотрением дела

К издержкам, связанным с рассмотрением дела, относятся:

1) суммы, подлежащие выплате свидетелям, экспертам, специалистам, переводчикам;

2) расходы, связанные с производством осмотра на месте;

3) расходы по розыску ответчика в случаях, предусмотренных статьей 165 настоящего Кодекса;

3 1 ) почтовые расходы, связанные с направлением судебных извещений и судебных актов;

4) расходы, связанные с проведением судебного заседания в режиме видеоконференцсвязи;

5) другие признанные судом необходимые расходы.

Сумма почтовых расходов определяется судом, но не должна превышать одной десятой части базовой расчетной величины и подлежит внесению на депозитный счет суда лицом, подавшим исковое заявление (заявление).

Сумма расходов, связанных с проведением судебного заседания в режиме видеоконференцсвязи, определяется судом и взыскивается с лиц, участвующих в деле, по результатам рассмотрения дела в соответствии с настоящим Кодексом.

Статья 133. Отсрочка, рассрочка уплаты судебных расходов и уменьшение их размеров

Отсрочка уплаты государственной пошлины предоставляется в случаях, установленных законодательством.

Исходя из имущественного положения сторон, суд может отсрочить или рассрочить одной или обеим сторонам уплату судебных расходов, взыскиваемых в доход государства, а также уменьшить размер этих расходов.

Статья 134. Выплата сумм, причитающихся экспертам, специалистам, свидетелям, переводчикам и сохранение за ними среднего заработка

Суммы, причитающиеся экспертам, специалистам, свидетелям и переводчикам, выплачиваются судом по выполнении ими своих обязанностей.

Эксперты и специалисты получают вознаграждение за выполненную ими работу по поручению суда, если эта работа не входит в круг их служебных обязанностей.

За работниками, указанными в части первой настоящей статьи, сохраняется на время их отсутствия в связи с явкой в суд средний заработок по месту работы в порядке, установленном законодательством.

Свидетели, не состоящие в трудовых отношениях, за отвлечение их от обычных занятий получают компенсацию с учетом фактической затраты времени и исходя из установленной базовой расчетной величины.

Порядок выплаты и размеры сумм, подлежащих выплате, устанавливаются законодательством.

Статья 135. Порядок внесения средств на оплату судебных издержек

Суммы, подлежащие выплате свидетелям, экспертам и специалистам, переводчикам или необходимые для оплаты расходов по производству осмотра на месте, предварительно вносятся на депозитный счет суда стороной, заявившей соответствующее ходатайство. Если указанное ходатайство заявлено обеими сторонами либо вызов свидетелей, экспертов, специалистов, переводчиков, осмотр на месте производится по инициативе суда, то требуемые суммы вносятся сторонами поровну. Если экспертиза назначается по инициативе суда, подлежащая выплате сумма может быть уплачена эксперту судом с депозитного счета. Эта сумма взыскивается с лиц, участвующих в деле, в соответствии с настоящим Кодексом с зачислением на депозитный счет суда при вынесении судебного акта.

Статья 136. Возмещение расходов по оплате помощи представителя

Стороне, в пользу которой состоялось решение, суд присуждает с другой стороны расходы по оплате помощи представителя в разумных пределах.

В случае, если в соответствии с установленным порядком помощь адвоката была оказана стороне, в пользу которой состоялось решение, бесплатно, указанная сумма взыскивается с другой стороны в пользу адвокатского бюро (коллегии, фирмы).

Статья 137. Взыскание компенсации за потерю времени

На сторону, недобросовестно заявившую неосновательный иск или спор против иска или систематически противодействовавшую правильному и своевременному рассмотрению и разрешению дела, суд может возложить уплату в пользу другой стороны компенсацию за фактическую потерю времени. Размер компенсации определяется судом в разумных пределах.

Статья 138. Распределение судебных расходов между сторонами

Стороне, в пользу которой состоялось решение, суд присуждает с другой стороны все понесенные по делу судебные расходы, хотя бы эта сторона была освобождена от уплаты судебных расходов в доход государства.

Если заявленные требования удовлетворены частично, то указанные в настоящей статье суммы присуждаются с ответчика истцу пропорционально размеру удовлетворенных судом требований, а ответчику — пропорционально той части заявленных требований, в которой истцу отказано.

При добровольном удовлетворении ответчиком требований истца после обращения последнего в суд, судебные расходы относятся на ответчика.

Если истцом обоснованно заявлено требование о взыскании неустойки, но ее размер уменьшен судом, судебные расходы подлежат отнесению на ответчика исходя из суммы неустойки, которая подлежала бы взысканию без учета ее уменьшения.

В случае отказа в удовлетворении или частичном удовлетворении исковых требований, предъявленных освобожденными от уплаты государственной пошлины государственными и иными органами, а также организациями в интересах юридических лиц и граждан, государственная пошлина взыскивается с лиц, в интересах которых предъявлен иск, пропорционально той части исковых требований, в удовлетворении которой отказано.

Если суд вышестоящей инстанции, не передавая дела на новое рассмотрение, изменит состоявшееся решение или примет новое решение, он соответственно изменяет распределение судебных расходов.

Правила, изложенные в настоящей статье, относятся также к государственной пошлине, внесенной сторонами при подаче апелляционных, кассационных и ревизионных жалоб.

Статья 139. Распределение судебных расходов при отказе от заявленных требований, мировом соглашении

При отказе истца от заявленных требований понесенные им расходы ответчиком не возмещаются.

Если стороны при заключении мирового соглашения не предусмотрели порядка распределения судебных расходов, суд решает этот вопрос при утверждении мирового соглашения применительно к статьям 136 , 138 и 141 настоящего Кодекса.

Статья 140. Возмещение сторонам судебных расходов

При отказе полностью или частично в заявленных требованиях прокурору, а также органам государственного управления, организациям и гражданам, обратившимся в суд за защитой прав и охраняемых законом интересов других лиц, ответчику возмещаются из средств бюджета понесенные им судебные расходы полностью или пропорционально той части заявленных требований, в которой истцу отказано.

При отказе в удовлетворении требований к ответчику, привлеченному судом в порядке, предусмотренном статьей 46 настоящего Кодекса, понесенные им судебные расходы возмещаются из средств бюджета.

В случае удовлетворения иска об освобождении имущества от ареста истцу возмещаются из средств бюджета понесенные им судебные расходы.

Статья 141. Возмещение государству судебных расходов

Издержки, понесенные судом в связи с рассмотрением дела и государственная пошлина, от уплаты которых истец был освобожден, взыскиваются с ответчика в доход государства пропорционально удовлетворенной части заявленных требований.

При отказе в удовлетворении заявленных требований издержки, понесенные судом в связи с рассмотрением дела, взыскиваются с истца в доход государства.

Если заявленные требования удовлетворены частично, а ответчик освобожден от уплаты судебных расходов, издержки, понесенные судом в связи с рассмотрением дела, взыскиваются в доход государства с истца, не освобожденного от уплаты судебных расходов, пропорционально той части требований, в удовлетворении которых отказано.

Если обе стороны освобождены от уплаты судебных расходов, то издержки, понесенные судом в связи с рассмотрением дела, относятся за счет государства.

В случае объявления розыска ответчика в порядке, предусмотренном в статье 165 настоящего Кодекса, суд взыскивает с него расходы по производству розыска в доход государства.

Статья 142. Обжалование определений по вопросам, связанным с судебными расходами

На определения суда по вопросам, связанным с судебными расходами, может быть подана частная жалоба (протест).

Глава 14. Меры процессуального принуждения

Статья 143. Виды мер процессуального принуждения

К мерам процессуального принуждения относятся:

1) привод, в случаях, предусмотренных настоящим Кодексом;

2) предупреждение;

3) удаление из зала судебного заседания;

4) судебный штраф.

Применение к лицу мер процессуального принуждения не освобождает его от исполнения соответствующих обязанностей, установленных настоящим Кодексом или судом.

Статья 144. Привод

Если надлежаще извещенное лицо, участие которого в судебном разбирательстве является обязательным в соответствии со статьей 313 настоящего Кодекса или его явка признана судом обязательным, в случаях, предусмотренных настоящим Кодексом, не явилось в суд без уважительных причин либо не сообщило о причинах неявки, в отношении него судом может быть вынесено определение о применении привода. Исполнение данного определения возлагается на территориальный орган внутренних дел. Взыскание расходов на привод производится на основании соответствующего заявления этого территориального органа внутренних дел в порядке, установленном настоящим Кодексом.

Привод не может применяться к несовершеннолетним, беременным женщинам, лицам, которые ввиду болезни, возраста или других уважительных причин не в состоянии явиться в судебное заседание.

В определении суда о приводе, кроме сведений, предусмотренных статьей 272 настоящего Кодекса, указываются дата, время и место, куда лицо должно быть принудительно доставлено, а также какому территориальному органу внутренних дел поручено осуществление привода.

Определение суда о приводе подлежит немедленному исполнению и передается на исполнение в территориальный орган внутренних дел по месту производства дела либо по месту жительства, месту пребывания (нахождения), месту работы, службы или учебы лица, которое подлежит приводу.

Обжалование (опротестование) определения суда о приводе не приостанавливает его исполнение.

Статья 145. Предупреждение и удаление из зала судебного заседания

Лицу, нарушающему порядок во время разбирательства дела, председательствующий от имени суда делает предупреждение.

При нарушении порядка в судебном заседании стороной или третьим лицом суд удаляет нарушителя из зала заседания на все время судебного разбирательства либо на часть его. В последнем случае председательствующий знакомит лицо, вновь допущенное в зал судебного заседания, с процессуальными действиями, совершенными в его отсутствии. При нарушении порядка в судебном заседании обеими сторонами или третьими лицами суд может отложить разбирательство дела.

При повторном нарушении порядка лица, участвующие в деле, свидетели, эксперты, специалисты, переводчики могут быть удалены из зала судебного заседания по определению суда, а граждане, присутствующие при разбирательстве дела, — по распоряжению председательствующего. При массовом нарушении порядка гражданами, суд может отложить разбирательство дела.

В случае неподчинения прокурора или адвоката распоряжениям председательствующего им делается предупреждение. При дальнейшем неподчинении указанных лиц распоряжениям председательствующего слушание дела по определению суда может быть отложено, если не представляется возможным без ущерба для дела заменить данное лицо другим. Одновременно суд выносит частное определение, которое направляется соответственно вышестоящему прокурору или квалификационной комиссии при территориальном управлении Палаты адвокатов Республики Узбекистан.

Статья 146. Порядок наложения судебных штрафов

Судебные штрафы налагаются судом в случаях, предусмотренных настоящим Кодексом.

О наложении судебного штрафа выносится определение, копия которого немедленно направляется лицу, на которое наложен штраф.

Размер судебного штрафа, налагаемого судом, не может превышать пяти базовых расчетных величин.

Статья 147. Взыскание судебного штрафа

Судебные штрафы взыскиваются в доход государства.

Судебные штрафы, наложенные судом на должностных лиц, взыскиваются из их личных средств.

Статья 148. Освобождение от штрафа или уменьшение его размера

В течение пяти дней по получении копии определения суда лицо, на которое наложен штраф, может просить суд, наложивший штраф, об освобождении или уменьшении размера штрафа. Это заявление рассматривается в судебном заседании с извещением лица, на которое наложен штраф. Однако, неявка этого лица не является препятствием для рассмотрения заявления.

Статья 149. Обжалование (опротестование) судебного штрафа

На определение о наложении судебного штрафа, об отказе в освобождении от штрафа или уменьшении его размера может быть подана частная жалоба (протест).

Статья 150. Привлечение к административной ответственности

Лицо, нарушившее порядок в судебном заседании или проявившее иное неуважение к суду, может быть привлечено судом к административной ответственности.

Неуважение к суду проявляется в злостном уклонении от явки в суд свидетеля, истца, ответчика, других лиц, участвующих в деле, или в неподчинении указанных лиц и иных граждан распоряжению председательствующего либо в нарушении порядка во время судебного заседания.

Об установлении факта проявления неуважения к суду судьей (составом суда) непосредственно в судебном заседании, где это правонарушение было совершено, объявляется правонарушителю немедленно без удаления суда в отдельное помещение (совещательную комнату). Данный факт фиксируется в протоколе судебного заседания. При этом протокол об административном правонарушении не составляется.

Лицо, в отношении которого установлен факт проявления неуважения к суду, а также иные лица, участвующие в деле, вправе дать свои объяснения.

Постановление об административном правонарушении составляется председательствующим судьей после окончания судебного заседания по делу в отдельном помещении (совещательной комнате), подписывается судьей (составом суда).

В случае, если неуважение к суду проявлено в судебном заседании и правонарушитель покинул зал судебного заседания, при проявлении неуважения к суду вне судебного заседания, а также если установлено уклонение от явки в судебное заседание, протокол о правонарушении составляется помощником (старшим помощником) судьи или иным работником суда по устному распоряжению председателя суда или председательствующего в заседании суда, о чем указывается в протоколе о правонарушении.

Протокол о правонарушении в случаях, предусмотренных частью шестой настоящей статьи, рассматривается этим же судом в порядке, установленном Кодексом Республики Узбекистан об административной ответственности.

Глава 15. Процессуальные сроки

Статья 151. Сроки совершения процессуальных действий

Процессуальные действия совершаются в сроки, установленные законом.

В тех случаях, когда процессуальные сроки не установлены законом, они назначаются судом.

Сроки для совершения процессуальных действий определяются календарной датой, указанием на событие, которое обязательно должно наступить, или периодом времени. В последнем случае действие может быть совершено в течение всего периода.

Статья 152. Исчисление процессуальных сроков

Процессуальные сроки исчисляются годами, месяцами и днями. Течение срока начинается на следующий день после календарной даты или наступления события, которым определено его начало.

Срок, исчисляемый годами, истекает в соответствующий месяц и число последнего года срока.

Срок, исчисляемый месяцами, истекает в соответствующий месяц и число последнего месяца срока.

Если окончание срока, исчисляемого месяцами, приходится на такой месяц, который соответствующего числа не имеет, то срок истекает в последний день этого месяца. В случаях, когда последний день этого срока падает на нерабочий день, днем окончания срока считается следующий первый за ним рабочий день.

Процессуальное действие, для совершения которого установлен срок, может быть выполнено до двадцати четырех часов последнего дня срока.

Если процессуальное действие должно быть совершено в суде, то срок считается истекшим в те часы, когда в суде по установленным правилам заканчивается работа.

Срок не считается пропущенным, если заявление, жалоба, документы либо денежные суммы были сданы в организацию связи, отправлены в электронном виде через информационную систему или переданы в соответствующий орган, либо лицу, уполномоченному их принять, до двадцати четырех часов последнего дня срока.

Статья 153. Последствия пропуска процессуальных сроков

Право на совершение процессуальных действий утрачивается с истечением установленного законом или назначенного судом срока. Истечение процессуальных сроков в этом случае не освобождает указанных лиц от исполнения возложенных на них обязанностей.

Заявления, жалобы и документы, представленные по истечении процессуальных сроков, если отсутствует ходатайство о восстановлении пропущенных сроков либо оно отказано в удовлетворении, возвращаются лицам, которыми они были представлены.

Статья 154. Приостановление процессуальных сроков

Течение всех не истекших процессуальных сроков приостанавливается с приостановлением производства по делу. Приостановление сроков начинается со времени возникновения обстоятельств, послуживших основанием для приостановления производства. Со дня возобновления производства по делу течение процессуальных сроков продолжается.

Статья 155. Продление и восстановление процессуальных сроков

Назначенные судом (судьей) сроки могут быть продлены судом (судьей).

Участвующим в деле лицам, пропустившим установленный законом срок по причинам, признанным судом (судьей) уважительными, этот срок восстанавливается.

Ходатайство о восстановлении пропущенного процессуального срока подается в суд, в котором надлежало совершить процессуальное действие, или в который следовало представить документ, и рассматривается в судебном заседании с извещением лиц, участвующих в деле. Однако, неявка этих лиц не является препятствием для рассмотрения ходатайства.

Одновременно с подачей ходатайства о восстановлении процессуального срока должно быть совершено то действие или подан тот документ, в отношении которых пропущен срок.

О продлении, восстановлении или об отказе в продлении либо в восстановлении пропущенного процессуального срока выносится определение.

На определение суда об отказе в продлении или об отказе в восстановлении либо о восстановлении пропущенного процессуального срока может быть подана частная жалоба (протест).

Глава 16. Судебные извещения и вызовы

Статья 156. Судебные извещения и вызовы

Лица, участвующие в деле, а также эксперты, специалисты, переводчики и свидетели вызываются в суд и извещаются об отдельных процессуальных действиях суда судебными повестками, а в необходимых случаях — заказными письмами, телефонограммами, телеграммами и другими средствами связи, обеспечивающими фиксирование факта извещения.

Одновременно с повесткой судья направляет ответчику копию искового заявления (заявления) и копии приложенных к нему документов.

При направлении повестки лицу, обратившемуся в суд, судья посылает копию письменного объяснения ответчика, если оно поступило в суд.

Судебные извещения и вызовы приобщаются к материалам дела.

Статья 157. Содержание судебной повестки

Судебная повестка о вызове в суд должна содержать:

1) наименование, адрес, номер телефона, адрес электронной почты суда;

2) указание места и времени явки;

3) наименование дела, по которому производится вызов;

4) указание, в качестве кого лицо вызывается;

5) предложение лицам, участвующим в деле, представить все имеющиеся у них доказательства по делу;

6) указание на обязанность лица, принявшего повестку в связи с отсутствием адресата, при первой возможности вручить ее адресату;

7) указание на последствия неявки, предусмотренные статьями 220 , 221 и 222 настоящего Кодекса.

Судебная повестка о вызове в суд, направляемая в виде электронного документа, должна содержать сведения, перечисленные в пунктах 1 — 5 , 7 части первой настоящей статьи.

Статья 158. Срок вручения судебной повестки или иного извещения

Лицам, участвующим в деле, и другим участникам судебного процесса судебная повестка или иное извещение должно быть вручено или доставлено с таким расчетом, чтобы они имели достаточный срок для своевременной явки в суд и подготовки к делу.

Статья 159. Доставка судебной повестки или иного извещения

Судебная повестка или иное извещение доставляется вызываемому лицу по адресу, указанному стороной или другим лицом, участвующим в деле. Если по сообщенному суду адресу гражданин фактически не проживает, судебная повестка или иное извещение может быть направлена по месту его работы или учебы.

Судебная повестка или иное извещение доставляется через организации связи с обратной распиской о вручении или через рассыльного.

Помощник (старший помощник) судьи может, с согласия лица, участвующего в деле, выдать ему на руки судебную повестку или иное извещение для вручения другому вызываемому по делу лицу.

Лицо, которому поручено доставить судебную повестку или иное извещение, обязано возвратить в суд второй экземпляр с распиской адресата о его получении.

Судебная повестка или иное извещение может быть направлено в виде электронного документа в случае указания лицом, участвующим в деле, адреса электронной почты.

Статья 160. Вручение судебной повестки или иного извещения

Гражданину судебная повестка или иное извещение вручается лично под расписку на втором подлежащем возвращению в суд экземпляре с указанием времени вручения.

Судебная повестка или иное извещение, адресованное организации, вручается соответствующему должностному лицу, которое расписывается на втором его экземпляре.

Если лицо, доставляющее судебную повестку или иное извещение, не застанет гражданина, вызываемого в суд по делу, в месте его жительства или работы либо учебы, то судебная повестка или иное извещение вручается кому-либо из совместно с ним проживающих взрослых членов семьи, а при отсутствии их — органу самоуправления граждан или работодателю (должностному лицу администрации) либо учебному заведению. В указанных случаях лицо, принявшее судебную повестку или иное извещение, обязано на втором его экземпляре указать свою фамилию, имя, отчество, а также отношение к адресату (супруг, отец, мать, сын, дочь и т. п.) или занимаемую должность. Лицо, принявшее судебную повестку или иное извещение, обязано при первой возможности без промедления вручить ее адресату.

При временном выбытии адресата орган самоуправления граждан или работодатель (должностное лицо администрации) либо учебное заведение отмечает на втором экземпляре судебной повестки или иного извещения сведения о выбытии адресата и когда ожидается его возвращение, которые подтверждаются и удостоверяются подписью и печатью соответственно.

Статья 161. Последствия отказа от принятия судебной повестки или иного извещения

При отказе адресата принять судебную повестку или иное извещение, доставившее его лицо делает соответствующую пометку на судебной повестке либо ином извещении, которая возвращается в суд. Отметка об отказе адресата принять судебную повестку или иное извещение удостоверяется органом самоуправления граждан или работодателем (должностным лицом администрации) либо учебным заведением адресата или подписями не менее двух граждан.

Отказ адресата от принятия судебной повестки или иного извещения или неявка лица, извещенного в электронной форме через информационную систему, по неуважительным причинам не является препятствием к разбирательству дела.

Статья 162. Надлежащее извещение

Лица, участвующие в деле, считаются надлежаще извещенными в случаях получения судебной повестки или иного извещения лично или одним из совершеннолетних членов их семьи, другим лицом, проживающим по указанному адресу, а также получения судом отчета, подтверждающего доставку текстового сообщения по адресу электронной почты или с использованием иных средств связи, обеспечивающих фиксирование извещения, если не будет доказано, что такое извещение не поступило либо поступило позднее.

Судебная повестка или иное извещение считаются доставленными и при отказе адресата от получения судебной повестки или иного извещения в случае, если этот отказ зафиксирован.

Статья 163. Перемена фамилии, имени, отчества, изменение адреса во время производства по делу

Лица, участвующие в деле, обязаны сообщить суду о перемене своей фамилии, имени, отчества, изменения адреса во время производства по делу. При отсутствии такого сообщения судебная повестка или иное извещение направляется по последнему известному суду адресу и считается доставленным, хотя бы адресат по этому адресу более не проживает или не находится.

В случае, если лица, участвующие в деле, сообщали суду номера телефонов и факсов, адрес электронной почты, они должны проинформировать суд об их изменении во время производства по делу.

Статья 164. Неизвестность места пребывания ответчика

При неизвестности фактического места пребывания ответчика суд приступает к разбирательству дела по поступлении в суд второго экземпляра судебной повестки или иного извещения с надписью организации связи, органа самоуправления граждан по последнему месту жительства ответчика либо работодателя (должностного лица администрации) последнего места его работы о том, что указанные органы или организации получили судебную повестку или иное извещение, что вручить его адресату нельзя из-за неизвестности его места пребывания.

Статья 165. Розыск ответчика (должника)

При неизвестности фактического места пребывания ответчика (должника) по искам о взыскании алиментов и о возмещении вреда, причиненного увечьем или иным повреждением здоровья, а также смертью кормильца, розыск ответчика (должника) является обязательным. Суд в этих случаях выносит определение о розыске ответчика (должника) органами внутренних дел.

Глава 17. Примирительные процедуры

Статья 166. Заключение мирового соглашения или медиативного соглашения

Суд принимает меры для примирения сторон, содействует им в урегулировании спора на всех стадиях гражданского судопроизводства.

Стороны могут урегулировать спор в полном объеме взаимных требований либо в части, заключив мировое соглашение или медиативное соглашение.

Мировое соглашение или медиативное соглашение может быть заключено по любому делу искового производства.

Мировое соглашение может быть заключено сторонами на любой стадии гражданского судопроизводства и в процессе исполнения судебного акта, а медиативное соглашение — в суде первой инстанции до удаления суда в отдельную (совещательную) комнату для принятия судебного акта.

Мировое соглашение или медиативное соглашение заключается в письменной форме и подписывается лицами, заключившими мировое соглашение, медиативное соглашение, или их представителями.

Мировое соглашение считается заключенным после утверждения его судом.

Статья 167. Содержание мирового соглашения

Мировое соглашение должно содержать согласованные сторонами условия с указанием срока и порядка его исполнения.

Исполнение обязательств, принятых сторонами по условиям мирового соглашения, не может ставиться в зависимость друг от друга или от иных событий (действий).

В мировом соглашении могут содержаться условия об отсрочке или рассрочке исполнения обязательств ответчиком, об уступке права требования, о полном или частичном прощении либо признании долга, распределении судебных расходов и иные условия, не противоречащие закону.

Если в мировом соглашении отсутствует условие о распределении судебных расходов, суд разрешает этот вопрос при утверждении мирового соглашения в порядке, установленном настоящим Кодексом.

Мировое соглашение составляется и подписывается в количестве экземпляров, превышающем на один экземпляр количество лиц, его заключивших. Один из этих экземпляров приобщается к материалам дела.

Статья 168. Рассмотрение вопроса об утверждении мирового соглашения

Вопрос об утверждении мирового соглашения рассматривается в судебном заседании с обязательным участием сторон, за исключением случаев, когда такое соглашение удостоверено нотариусом. Лица, участвующие в деле, извещаются о времени и месте судебного заседания.

Об утверждении мирового соглашения выносится определение, в котором указывается о прекращении производства по делу.

В случае утверждения мирового соглашения судом апелляционной, кассационной или ревизионной инстанции выносится определение, которым отменяются все ранее принятые по делу судебные акты и прекращается производство по делу.

В случае заключения мирового соглашения в стадии исполнения судебного акта, оно представляется для утверждения в суд первой инстанции, рассмотревший дело.

Вопрос утверждения мирового соглашения, заключенного в стадии исполнения судебного акта, рассматривается в десятидневный срок со дня его представления в суд по правилам, предусмотренным в части первой настоящей статьи.

Определение об утверждении мирового соглашения, заключенного в стадии исполнения судебного акта, должно содержать условия мирового соглашения и вывод об утверждении мирового соглашения.

Определение об утверждении мирового соглашения может быть обжаловано (опротестовано).

Мировое соглашение исполняется лицами, его заключившими, добровольно в порядке и в сроки, которые предусмотрены этим соглашением.

В случае не исполнения мирового соглашения, утвержденного судом, добровольно в сроки, предусмотренные этим соглашением, оно подлежит принудительному исполнению по правилам настоящего Кодекса на основании исполнительного листа, выдаваемого судом по ходатайству лица, заключившего мировое соглашение, а в части взыскания судебных расходов — по инициативе суда.

Статья 169. Отказ в утверждении мирового соглашения

Суд отказывает в утверждении мирового соглашения, если его условия:

противоречат законодательству;

затрагивают права и законные интересы третьих лиц.

Об отказе в утверждении мирового соглашения выносится определение, которое может быть обжаловано (опротестовано).

РАЗДЕЛ II. ПРОИЗВОДСТВО ДЕЛ В СУДЕ ПЕРВОЙ ИНСТАНЦИИ

Подраздел 1. Приказное производство

Глава 18. Судебный приказ

Статья 170. Общие положения о судебном приказе

Судебный приказ представляет собой акт суда, выданный по бесспорным требованиям без судебного разбирательства.

Судебный приказ имеет силу исполнительного документа. Взыскание по нему производится по истечении десятидневного срока после выдачи приказа и в порядке, установленном для исполнения судебных актов.

Судебные приказы о присуждении алиментов и присуждении работнику заработной платы, но не свыше, чем за три месяца, подлежат немедленному исполнению.

Статья 171. Требования, по которым выдается судебный приказ

Судебный приказ выдается, если:

1) требование основано на нотариально удостоверенной сделке;

2) требование основано на письменной сделке и признано должником;

3) заявлено требование о взыскании задолженности по оплате коммунальных услуг или услуг связи, основанное на подтверждающих документах;

4) заявлено требование о взыскании алиментов на несовершеннолетних детей, не связанное с установлением отцовства или необходимостью привлечения третьих лиц;

5) заявлено требование о взыскании начисленной, но не выплаченной работнику заработной платы и приравненных к ней платежей;

6) заявлено требование о взыскании с граждан задолженности по налогам и другим обязательным платежам;

7) заявлено требование о взыскании арендных платежей ввиду их неуплаты в сроки, установленные договором аренды;

8) заявлено требование о взыскании обязательных взносов и платежей с собственников помещений многоквартирного дома;

9) заявлено требование об обращении взыскания на движимое имущество, являющееся обеспечением исполнения обязательств должника, при наличии письменной сделки.

Статья 172. Форма и содержание заявления о выдаче судебного приказа

Заявление о выдаче судебного приказа подается в суд по общим правилам подсудности, установленным в главе 5 настоящего Кодекса.

Заявление о выдаче судебного приказа подается в письменной форме, в том числе в форме электронного документа через информационную систему. В заявлении должно быть указано:

1) наименование суда, в который подается заявление;

2) фамилия, имя, отчество (наименование) взыскателя, его местожительство или местонахождение (почтовый адрес) и реквизиты юридического лица;

3) фамилия, имя, отчество (наименование) должника его местожительство или местонахождение (почтовый адрес) и реквизиты юридического лица;

4) требование взыскателя и обстоятельства, на которых оно основано;

5) период, за который образовалась взыскиваемая задолженность;

5 1 ) расчет суммы невыплаченных платежей и описание движимого имущества, выступающего в качестве обеспечения исполнения обязательств должника, на которое обращается взыскание;

6) перечень прилагаемых документов, подтверждающих заявленное требование.

В заявлении о выдаче судебного приказа могут быть указаны номера телефонов, факсов, адрес электронной почты взыскателя или его представителя.

В случае истребования движимого имущества в заявлении должна быть указана стоимость этого имущества.

Заявление о выдаче судебного приказа подписывается взыскателем или его представителем. К заявлению, подаваемому представителем, должен быть приложен документ, удостоверяющий его полномочия.

Статья 173. Документы, прилагаемые к заявлению о выдаче судебного приказа

К заявлению о выдаче судебного приказа прилагаются документы, подтверждающие:

1) уплату государственной пошлины и почтовых расходов в установленном порядке и размере;

2) сведения о соблюдении досудебного порядка урегулирования правоотношения, когда это предусмотрено законом или договором;

3) обстоятельства, на которых основаны требования;

4) заявленное требование.

К заявлению о выдаче судебного приказа о взыскании задолженности за потребленные электроэнергию или природный газ кроме документов, предусмотренных в части первой настоящей статьи, также прилагаются копии:

1) договора, заключенного с потребителем;

2) требования о погашении задолженности с предупреждением о начислении пени и об отключении потребителя от соответствующих сетей энергоресурсов, а также документа, подтверждающего его отправку потребителю;

3) документа, подтверждающего отключение потребителя от соответствующих сетей энергоресурсов.

При заявлении требования о взыскании обязательных взносов и платежей с собственников помещений многоквартирного дома к заявлению о выдачи судебного приказа также прилагаются:

1) копия решения общего собрания собственников помещений многоквартирного дома о выборе способа управления многоквартирным домом;

2) копия договора управления многоквартирным домом — при осуществлении управления многоквартирным домом органом управления многоквартирным домом на основании договора;

3) расчет задолженности с указанием периода, в котором образовалась задолженность;

4) сведения, подтверждающие вручение должнику требования о погашении задолженности.

Статья 174. Государственная пошлина

С заявления о выдаче судебного приказа взимается государственная пошлина в порядке и размере, установленном законодательством для искового производства.

При отказе в принятии заявления о выдаче судебного приказа государственная пошлина, внесенная взыскателем, возвращается.

При отмене судебного приказа государственная пошлина, внесенная взыскателем, не возвращается. При предъявлении взыскателем иска к должнику в порядке искового производства она засчитывается в счет подлежащей оплате государственной пошлины.

Статья 175. Основания к отказу в принятии заявления о выдаче судебного приказа

Судья отказывает в принятии заявления о выдаче судебного приказа по основаниям, предусмотренным статьей 194 настоящего Кодекса. Судья отказывает в принятии заявления также в случаях, если:

1) заявленное требование не предусмотрено статьей 171 настоящего Кодекса;

2) должник находится вне пределов юрисдикции судов Республики Узбекистан;

3) усматривается наличие спора о праве.

Об отказе в принятии заявления судья выносит определение в трехдневный срок со дня поступления заявления в суд.

Отказ в принятии заявления не препятствует возможности предъявления взыскателем иска по этому же требованию в порядке искового производства.

Статья 176. Возвращение заявления о выдаче судебного приказа

Судья возвращает заявление о выдаче судебного приказа в случаях, если:

1) заявление подано без соблюдения требований, установленных статьей 172 настоящего Кодекса;

2) не приложены документы, предусмотренные статьей 173 настоящего Кодекса;

3) не представлены документы, подтверждающие заявленное требование;

4) не представлен документ, подтверждающий уплату государственной пошлины, а в случаях, когда законом предусмотрена возможность отсрочки уплаты государственной пошлины, отсутствует ходатайство об этом либо ходатайство отклонено;

5) до выдачи судебного приказа от взыскателя поступило заявление о возвращении заявления о выдаче судебного приказа.

О возвращении заявления о выдаче судебного приказа судья выносит определение не позднее трех дней со дня поступления заявления в суд.

Возвращение заявления о выдаче судебного приказа не препятствует вторичному обращению с ним в суд после устранения допущенных нарушений.

Статья 177. Порядок и срок выдачи судебного приказа

Судебный приказ по существу заявленного требования выдается судьей в течение трех дней со дня поступления заявления в суд.

Судебный приказ выдается судьей единолично без судебного разбирательства, вызова в суд взыскателя и должника, заслушивания их объяснений.

Судебный приказ подписывается судьей.

Если в установленный срок от должника не поступит в суд возражение, судья выдает взыскателю копию приказа, заверенную печатью суда, для предъявления его к исполнению.

По просьбе взыскателя судебный приказ может быть направлен для исполнения непосредственно судом.

Для взыскания государственной пошлины с должника, отдельный экземпляр судебного приказа, заверенный печатью суда, направляется для исполнения непосредственно судом.

Статья 178. Содержание судебного приказа

В судебном приказе указываются:

1) номер дела и дата выдачи приказа;

2) наименование суда, фамилия и инициалы судьи, выдавшего приказ;

3) фамилия, имя, отчество (наименование), место жительства или место нахождения (почтовый адрес) взыскателя;

4) фамилия, имя, отчество (наименование), место жительства или место нахождения (почтовый адрес) должника, персональный идентификационный номер должника — физического лица (реквизиты иных документов, удостоверяющих личность физических лиц, не являющихся гражданами Республики Узбекистан), а также идентификационный номер налогоплательщика должника — юридического лица;

5) закон, на основании которого удовлетворено требование;

6) размер денежных сумм, подлежащих взысканию, или движимое имущество, выступающее в качестве обеспечения исполнения обязательств должника, на которое обращается взыскание, с его описанием и ценой;

7) период, за который образовалась взыскиваемая задолженность;

8) размер неустойки, если ее взыскание предусмотрено законом или договором;

9) сумма государственной пошлины, подлежащая взысканию с должника;

10) срок и порядок предъявления должником возражения против заявленного требования.

В судебном приказе о взыскании алиментов на несовершеннолетних детей, кроме сведений, предусмотренных пунктами 1 — 5 , 9 , 10 настоящей статьи, указываются: дата и место рождения должника, имя и дата рождения каждого ребенка, на содержание которых присуждены алименты, размер платежей, взыскиваемых ежемесячно с должника, и срок их взыскания.

Исправление описок и явных арифметических ошибок в судебном приказе осуществляется на основании определения суда в том же порядке, в каком был выдан данный приказ, по инициативе суда либо заявлению взыскателя или должника.

Статья 179. Направление должнику копии судебного приказа

После выдачи судебного приказа суд незамедлительно направляет его копию должнику.

Судебный приказ может быть направлен в виде электронного документа, подтвержденного электронной цифровой подписью судьи.

Статья 180. Вступление судебного приказа в законную силу

Судебный приказ вступает в законную силу по истечении десятидневного срока после его выдачи.

Статья 181. Отмена судебного приказа

Должник вправе в десятидневный срок со дня получения копии судебного приказа, а лица, в отношении прав и обязанностей которых принят судебный приказ, — в десятидневный срок со дня, когда им стало известно о принятии судебного приказа направить в суд, выдавший приказ, возражения против заявленного требования. В этом случае, судья отменяет судебный приказ, о чем выносит определение. В определении об отмене судебного приказа судья разъясняет, что заявленное требование взыскателя может быть предъявлено в порядке искового производства. Копия определения об отмене судебного приказа не позднее трех дней после его выдачи вручается взыскателю и должнику под расписку или направляются им по почте либо в виде электронного документа.

Судебный приказ о взыскании алиментов может быть отменен по заявлению взыскателя до окончания взыскания по исполнительному производству.

На определение суда об отказе в отмене судебного приказа может быть подана частная жалоба (протест).

Подраздел 2. Исковое производство

Глава 19. Общие положения

Статья 182. Дела, рассматриваемые судом в порядке искового производства

К делам, рассматриваемым судом в порядке искового производства, относятся дела по искам, возникающим из гражданских, трудовых, семейных, жилищных и других правоотношений, если законодательством не предусмотрен иной порядок их рассмотрения.

Статья 183. Порядок рассмотрения дел искового производства

Дела искового производства рассматриваются по общим правилам гражданского судопроизводства с теми изъятиями и дополнениями, которые указаны настоящим подразделом.

Статья 184. Привлечение третьих лиц по делам о восстановлении на работе

По делам о восстановлении на работе работников, с которыми трудовой договор был незаконно прекращен, или работников, незаконно переведенных на другую работу, суд обязан по своей инициативе привлечь к участию в деле в качестве третьего лица на сторону ответчика должностное лицо, по распоряжению которого был прекращен трудовой договор или осуществлен перевод.

Суд, установив, что прекращение трудового договора или перевод на другую работу были произведены с очевидным нарушением закона, в том же процессе возлагает на виновное должностное лицо обязанность возместить вред, причиненный организации в связи с оплатой за время вынужденного прогула или за время выполнения нижеоплачиваемой работы. Размер присуждаемых в этих случаях с должностного лица сумм определяется законодательством о труде.

Статья 185. Споры, не подлежащие рассмотрению вместе с делом о расторжении брака

Требование о разделе имущества супругов не подлежит рассмотрению одновременно с делом о расторжении брака, если для правильного разрешения данного спора необходимо привлечение к делу третьих лиц.

Статья 186. Явка ответчика в суд по делам о взыскании алиментов

По делам о взыскании алиментов суд может признать явку ответчика в суд обязательной. Если в этом случае ответчик не явится в судебное заседание по причинам, признанным судом неуважительными, он подвергается принудительному приводу и штрафу в порядке, установленном статьей 146 настоящего Кодекса.

Статья 187. Взыскание алиментов до принятия решения

При рассмотрении дел о взыскании алиментов суд, в случае необходимости, до разрешения дела по существу вправе, учитывая материальное положение сторон, вынести определение о том, в каком размере один из супругов должен временно выдавать средства на содержание другому супругу, кто из супругов и в каком размере должен временно выдавать средства на содержание и воспитание детей, а также кто из детей должен временно выдавать средства и в каком размере на содержание родителей.

Определение суда приводится в исполнение немедленно.

Глава 20. Возбуждение дела

Статья 188. Подача заявления

Дела возбуждаются в суде путем подачи заявления в письменной форме, в том числе по почте либо в виде электронного документа.

Статья 189. Содержание заявления

В заявлении должны быть указаны:

1) наименование суда, которому подается заявление;

2) фамилия, имя, отчество истца и его местожительство, а если истцом является организация — ее наименование, местонахождение (почтовый адрес) и реквизиты, а также фамилия, имя, отчество представителя и его адрес, если заявление подается представителем;

3) фамилия, имя, отчество ответчика, его местожительство, а если ответчиком является организация, — ее наименование, местонахождение (почтовый адрес) и реквизиты;

4) требование истца;

5) цена иска, если иск подлежит оценке;

6) обстоятельства, на которых истец основывает свое требование, и доказательства, подтверждающие изложенные истцом обстоятельства;

7) сведения о соблюдении досудебного порядка урегулирования спора с ответчиком, когда это предусмотрено законом или договором;

8) перечень прилагаемых к заявлению документов.

Заявление подписывается истцом или его представителем. Если заявление подано представителем, к нему должна быть приложена доверенность или иной документ, удостоверяющий его полномочия.

Заявление, подаваемое прокурором, органами государственного управления, организациями или отдельными гражданами в защиту интересов других лиц, кроме сведений, перечисленных в настоящей статье, должно содержать фамилию, имя, отчество (наименование) лица, в интересах которого подано заявление, и его адрес.

В заявлении могут быть указаны номера телефонов и факсов, адрес электронной почты истца или его представителя, а также другой стороны.

Указание в заявлении адреса электронной почты является согласием заявителя на получение судебных повесток и других извещений, копий решений и определений суда в виде электронного документа.

Статья 190. Копии заявления и приложенных к нему документов

Заявление подается в суд с копиями по числу ответчиков, за исключением заявления, направляемого в виде электронного документа.

В зависимости от сложности и характера дела судья может обязать истца представить копии приложенных к заявлению документов по числу ответчиков.

Статья 191. Документы, прилагаемые к заявлению

К заявлению прилагаются документы, подтверждающие:

1) обстоятельства, на которых основываются заявленные требования;

2) соблюдение досудебного порядка урегулирования спора с ответчиком, когда это предусмотрено законом или договором;

3) уплату государственной пошлины и почтовых расходов в установленном порядке и размере;

4) полномочия на подписание заявления, если оно подписано представителем.

Статья 192. Разрешение вопроса о принятии заявления к производству

Судья единолично не позднее десяти дней со дня поступления заявления в суд разрешает вопрос о принятии его к производству, об отказе в принятии или возвращении либо передаче в другой суд по подведомственности. О принятии, отказе в принятии заявления к производству или возвращении заявления либо передаче заявления в другой суд по подведомственности выносится определение. Копия определения об отказе в принятии заявления к производству либо возвращении заявления вместе с заявлением и приложенными к нему документами, а также копия определения о передаче заявления в другой суд по подведомственности направляется заявителю не позднее следующего дня со дня его вынесения.

При поступлении заявления или материалов дела из экономического или административного суда по подведомственности судья, установив, что заявление не соответствует требованиям, указанным в статьях 189 , 190 и 191 настоящего Кодекса, не позднее десяти дней со дня поступления заявления в суд извещает истца (заявителя) о необходимости устранения недостатков и предоставляет ему для этого срок, который не может превышать десяти дней.

Статья 193. Принятие заявления к производству и возбуждение дела

Судья обязан принять к производству заявление, поданное с соблюдением требований, предусмотренных настоящим Кодексом, и возбудить дело.

Судья вправе принять к производству заявление, поданное с нарушением требований, предусмотренных настоящим Кодексом, и возбудить дело, если к заявлению приложены соответствующие ходатайства, разрешение которых отнесено законом к полномочиям судьи и эти ходатайства удовлетворены.

Вывод судьи об удовлетворении ходатайства о принятии к производству заявления, поданного с нарушением требований, предусмотренных настоящим Кодексом, должен быть мотивирован в определении о принятии заявления к производству.

Статья 194. Отказ в принятии заявления к производству

Судья отказывает в принятии заявления к производству, если:

1) заявленное требование неподведомственно суду по гражданским делам, экономическому суду или административному суду;

2) имеется вступившее в законную силу принятое по спору между теми же сторонами, о том же предмете и по тем же основаниям решение или определение суда по гражданским делам, экономического суда или административного суда либо компетентного иностранного суда о принятии отказа истца от заявленных требований или об утверждении мирового соглашения сторон;

3) в производстве суда по гражданским делам, третейского суда имеется дело по спору между теми же сторонами, о том же предмете и по тем же основаниям;

4) имеется вступившее в законную силу принятое по спору между теми же лицами, о том же предмете и по тем же основаниям решение третейского суда, за исключением случаев, когда суд по гражданским делам отказал в выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда;

5) имеется вынесенное по спору между теми же лицами, о том же предмете и по тем же основаниям определение о прекращении третейского разбирательства, за исключением случая, когда третейское разбирательство прекращено в связи с отсутствием у третейского суда компетенции рассматривать данный спор.

5 1 ) имеется исполнительный лист по медиативному соглашению, заключенному между теми же сторонами, о том же предмете и по тем же основаниям.

Отказ судьи в принятии заявления к производству по основаниям, предусмотренным настоящей статьей, препятствует вторичному обращению в суд.

В определении судья обязан указать, в какой орган следует обратиться заявителю, если разрешение спора относится к компетенции другого государственного органа.

На определение суда об отказе в принятии заявления к производству может быть подана частная жалоба (протест). В случае отмены определения заявление считается поданным в день первоначального обращения в суд.

Статья 195. Возвращение заявления

Судья возвращает заявление и приложенные к нему документы, если:

1) заявление подано недееспособным лицом;

2) заявление от имени заинтересованного лица подано лицом, не имеющим полномочий на ведение дела;

3) дело не подсудно данному суду;

4) заявление подано без соблюдения требований, установленных в статье 189 настоящего Кодекса;

4 1 ) истец (заявитель) в установленный срок не выполнил указание судьи, предусмотренное частью второй статьи 192 настоящего Кодекса;

5) в одном заявлении соединены несколько требований к одному или нескольким ответчикам, когда эти требования не связаны между собой;

6) до вынесения определения о принятии к производству и возбуждении дела от заявителя поступило заявление о возвращении заявления;

7) не представлен документ, подтверждающий уплату государственной пошлины и почтовых расходов в установленных порядке и размере, а в случаях, когда законом предусмотрена возможность отсрочки уплаты государственной пошлины, отсутствует ходатайство об этом либо ходатайство отклонено;

8) заявление о признании имущества (вещи) бесхозяйным подано ранее срока, установленного законом, или с нарушением предусмотренных законом порядка выявления и учета имущества (вещи) бесхозяйным;

9) истец не предоставил документы, подтверждающие соблюдение порядка урегулирования спора с проведением процедуры медиации с ответчиком, когда это предусмотрено законом для данной категории споров или договором.

Определение о возвращении заявления может быть обжаловано (опротестовано). В случае отмены определения заявление считается поданным в день первоначального обращения в суд.

Возвращение заявления не препятствует повторному обращению в суд в общем порядке после устранения допущенных нарушений.

Статья 196. Соединение нескольких требований

Истец вправе соединить в одном заявлении несколько требований, связанных между собой.

Статья 197. Право судьи на соединение однородных дел

Судья, установив, что в производстве данного суда имеются несколько однородных дел, в которых участвуют одни и те же стороны, либо несколько дел по заявлениям одного лица к разным ответчикам или нескольких истцов к одному и тому же ответчику, вправе объединить эти дела в одно производство для совместного рассмотрения, если такое объединение приведет к своевременному и правильному разрешению дела.

О соединении дел выносится определение.

Срок рассмотрения объединенных дел устанавливается по делу, возбужденному позже.

Статья 198. Разъединение нескольких требований в отдельное производство

Судья, рассматривающий заявление, вправе выделить одно или несколько из соединенных требований в отдельное производство, если признает раздельное рассмотрение требований целесообразным.

При предъявлении требований несколькими истцами или к нескольким ответчикам судья, принимающий решение о принятии заявления к производству и возбуждении дела, вправе выделить одно или несколько требований в отдельное производство, если признает раздельное рассмотрение целесообразным.

По вопросу выделения части требований в отдельное производство выносится определение.

Срок рассмотрения дела по выделенному требованию исчисляется со дня вынесения определения.

Статья 199. Предъявление встречного иска

Ответчик вправе до вынесения судом решения по делу предъявить к истцу встречный иск для совместного рассмотрения с первоначальным иском.

Предъявление встречного иска производится по общим правилам о предъявлении иска.

Статья 200. Условия принятия встречного иска

Судья обязан принять встречный иск, если:

1) встречный иск направлен к зачету первоначального иска;

2) удовлетворение встречного иска исключает полностью или в части удовлетворение первоначального иска;

3) между встречным и первоначальным иском имеется взаимная связь и их совместное рассмотрение способствует более быстрому и правильному рассмотрению спора.

Глава 21. Подготовка гражданских дел к судебному разбирательству

Статья 201. Задачи подготовки дел к судебному разбирательству

После принятия заявления и вынесения определения о возбуждении дела судья производит подготовку дела к судебному разбирательству с целью обеспечения своевременного и правильного рассмотрения и разрешения дела.

Задачами подготовки дела к судебному разбирательству являются:

определение правоотношений сторон и закона, которым следует руководствоваться;

уточнение фактов, обосновывающих требования и возражения сторон, а также иных фактов, имеющих значение для правильного разрешения спора;

определение круга доказательств, необходимых для разрешения дела, и обеспечение их своевременного представления к судебному заседанию;

разрешение вопроса о возможном составе лиц, участвующих в деле;

представление необходимых доказательств сторонами, другими лицами, участвующими в деле;

примирение сторон.

Статья 202. Сроки подготовки дела к судебному разбирательству

Подготовка гражданских дел к судебному разбирательству должна быть проведена не позднее, чем в десятидневный срок со дня принятия заявления и возбуждения гражданского дела. В исключительных случаях по делам особой сложности, кроме дел о взыскании алиментов, о возмещении вреда, причиненного увечьем или иным повреждением здоровья, а также смертью кормильца, и по требованиям, вытекающим из трудовых правоотношений, этот срок может быть продлен до двадцати дней по мотивированному определению судьи.

Статья 203. Опрос сторон в порядке подготовки дела

В случае необходимости при подготовке дела к судебному разбирательству судья может произвести опрос сторон.

При этом судья:

1) опрашивает истца по существу заявленных им требований, выясняет у него возможные со стороны ответчика возражения и, если это необходимо, предлагает истцу представить дополнительные доказательства, а также разъясняет право отказа от заявленных требований и правовые последствия;

2) опрашивает ответчика по обстоятельствам дела, выясняет какие имеются с его стороны возражения против требований истца и какими доказательствами эти возражения могут быть подтверждены, а также разъясняет ответчику его право признать требования истца либо предъявить встречные требования, а по особо сложным делам предлагает ответчику представить письменные объяснения по делу. Непредставление ответчиком письменных объяснений и доказательств в случае его неявки в судебное заседание не препятствуют рассмотрению дела по имеющимся в деле доказательствам;

3) выясняет у сторон возможность заключения мирового соглашения или медиативного соглашения и разъясняет их правовые последствия.

Статья 204. Действия судьи по подготовке дела к судебному разбирательству

Судья в порядке подготовки дела к судебному разбирательству производит следующие действия:

1) разрешает вопрос о привлечении или вступлении в дело третьих лиц и опрашивает допущенных к участию в деле третьих лиц, заявляющих самостоятельные требования, применительно к статье 203 настоящего Кодекса;

2) разрешает вопрос о вступлении в дело представителей;

3) разрешает вопрос об участии в деле прокурора и о привлечении к участию в судебном процессе соответствующего органа государственного управления;

4) разрешает вопрос о вступлении в дело соистцов, соответчиков и третьих лиц, а также разрешает вопрос о замене ненадлежащего ответчика,

5) разрешает вопрос о вызове свидетелей в судебное заседание;

6) истребует от организаций или граждан вещественные, письменные и цифровые доказательства или выдает лицам, участвующим в деле, запросы на получение этих доказательств для представления в суд;

7) разрешает, с учетом мнения лиц, участвующих в деле, вопрос о назначении экспертизы и о привлечении специалиста;

8) в случаях, не терпящих отлагательства, производит с извещением лиц, участвующих в деле, осмотр на месте;

9) направляет другим судам судебные поручения;

10) разъясняет лицам, участвующим в деле, их процессуальные права и обязанности;

11) разрешает вопрос о соединении однородных дел и разъединении нескольких требований в отдельное производство;

12) разрешает вопрос обеспечения иска и обеспечения доказательств;

13) принимает меры по примирению сторон;

14) разрешает вопрос о проведении судебного заседания в режиме видеоконференцсвязи и разъясняет лицам, участвующим в деле, об их праве на участие в судебном заседании.

Судья в порядке подготовки дела к судебному разбирательству совершает и иные необходимые процессуальные действия.

Действия судьи по подготовке дела к судебному разбирательству оформляются судьей определением без вызова лиц, участвующих в деле.

Статья 205. Назначение дела к судебному разбирательству

Судья, признав дело достаточно подготовленным, выносит определение о назначении его к разбирательству в судебном заседании и принимает меры по извещению сторон и других участников судебного процесса о времени и месте рассмотрения дела.

Статья 206. Действия помощника (старшего помощника) судьи по подготовке дела к судебному разбирательству

Помощник (старший помощник) судьи по поручению судьи производит следующие действия:

1) изучает поступившие судье заявления и вносит предложения по их рассмотрению, готовит проекты судебных актов;

2) принимает участие в решении задач подготовки дела к судебному разбирательству, включая — определение круга лиц, участвующих в деле, и решение вопроса о привлечении других лиц;

3) принимает участие в организации подготовки и проведения судебного процесса;

4) организовывает обеспечение своевременного рассмотрения заявлений и обращений, а также дел, рассмотрение которых отложено или производство по которым приостановлено;

5) извещает стороны и других участников процесса о времени и месте рассмотрения дел.

Помощник (старший помощник) судьи по поручению судьи может производить и другие действия.

Глава 22. Судебное разбирательство

Статья 207. Сроки рассмотрения и разрешения гражданских дел

Дела рассматриваются и разрешаются судом не позднее одного месяца со дня окончания подготовки дел к судебному разбирательству. По делам особой сложности, кроме дел, указанных в части второй настоящей статьи, этот срок может быть продлен до двух месяцев по мотивированному определению судьи.

Дела о взыскании алиментов, о возмещении вреда, причиненного увечьем или иным повреждением здоровья, а также смертью кормильца, и по требованиям, вытекающим из трудовых правоотношений, должны рассматриваться судом первой инстанции не позднее двадцати дней со дня окончания подготовки дел к судебному разбирательству.

Течение срока рассмотрения и разрешения дела, по которому подан встречный иск, исчисляется со дня окончания подготовки дела к судебному разбирательству по основному иску.

Течение срока рассмотрения и разрешения дела, выделенного из основного дела, а также дел, объединенных в одно производство для совместного рассмотрения, исчисляется в соответствии со статьями 197 и 198 настоящего Кодекса.

Течение срока рассмотрения и разрешения дела при обжаловании (опротестовании) определения суда в порядке, установленном настоящим Кодексом, прерывается с момента направления дела в суд вышестоящий инстанции до его поступления в производство суда первой инстанции.

Статья 208. Судебное заседание

Разбирательство дела происходит в открытом заседании суда с обязательным извещением лиц, участвующих в деле.

Закрытые судебные заседания проводятся в случаях, предусмотренных законом, по требованию лиц, участвующих в деле, или по инициативе суда.

Открытые судебные заседания могут проводиться в режиме видеоконференцсвязи. Участие в судебном заседании в режиме видеоконференцсвязи, предусмотренное настоящим Кодексом, приравнивается к непосредственному участию в судебном заседании, проводимому в устной форме.

По инициативе суда или по ходатайству участников судебного процесса может проводится аудио- или видеозапись судебного заседания.

В случае необходимости проведения судебного заседания в режиме видеоконференцсвязи, а также при использовании средств аудио- или видеозаписи судебного заседания суд предупреждает об этом лиц, участвующих в деле, и других участников судебного процесса.

Участники судебного процесса и присутствующие в зале судебного заседания имеют право делать письменные заметки. Фотосъемка, аудио- и видеозапись, а также трансляция судебного заседания в средствах массовой информации допускаются с согласия сторон и разрешения председательствующего в судебном заседания.

При вынесении определения о разбирательстве дела в закрытом судебном заседании, лица, участвующие в закрытом судебном заседании, предупреждаются под расписку с обязательством не разглашать без разрешения суда данные и подробности судебного разбирательства. В расписке содержится также предупреждение об ответственности за нарушение данного обязательства по статье 239 Уголовного кодекса Республики Узбекистан.

Статья 209. Участие в судебном заседании в режиме видеоконференцсвязи

При наличии в судах технической возможности осуществления видеоконференцсвязи лица, участвующие в деле, и лица, содействующие осуществлению правосудия, могут участвовать в судебном заседании в режиме видеоконференцсвязи при заявлении ими ходатайства об этом или по инициативе суда. Об участии указанных лиц в судебном заседании в режиме видеоконференцсвязи суд выносит определение, копия которого направляется лицам, участвующим в деле, лицам, содействующим осуществлению правосудия, и соответствующему суду, при содействии которого они могут участвовать в таком заседании.

Для обеспечения участия в судебном заседании лиц, участвующих в деле, в режиме видеоконференцсвязи используются системы видеоконференцсвязи соответствующих судов по месту жительства, месту пребывания или месту нахождения указанных лиц либо системы мобильной видеоконференцсвязи суда, рассматривающего дело.

Суд, обеспечивающий участие в судебном заседании лиц, участвующих в деле в режиме видеоконференцсвязи, проверяет явку и устанавливает личность явившихся лиц. Личность лиц, участвующих в судебном заседании в режиме видеоконференцсвязи с использованием системы мобильной видеоконференцсвязи, устанавливается судом, рассматривающим дело, с использованием информационных технологий.

Разъяснения свидетелям, экспертам, специалистам, переводчикам, участвующим в судебном заседании в режиме видеоконференцсвязи с использованием системы видеоконференцсвязи, их прав, обязанностей и ответственности, а также присяга свидетеля фиксируется посредством аудио- и видеозаписи, о чем указывается в протоколе судебного заседания.

Статья 210. Открытие судебного заседания

В назначенное для разбирательства дела время судья входит в зал заседания, открывает заседание суда и объявляет, какое дело подлежит рассмотрению.

Статья 211. Председательствующий в судебном заседании

В заседании суда председательствует председатель этого суда, его заместитель или судья.

Председательствующий в судебном заседании (далее — председательствующий) руководит судебным заседанием, обеспечивая полное, всестороннее и объективное выяснение всех обстоятельств дела, прав и обязанностей сторон, воспитательное воздействие судебного процесса, устраняя из судебного разбирательства все, не имеющее отношение к рассматриваемому делу.

В случае возражения кого-либо из лиц, участвующих в деле, свидетелей, экспертов, специалистов, переводчиков против действий председательствующего, эти возражения заносятся в протокол судебного заседания и вопрос разрешается судом.

Председательствующий принимает необходимые меры к обеспечению в судебном заседании надлежащего порядка.

Статья 212. Порядок в зале судебного заседания

При входе судей в зал заседания и при их удалении все присутствующие в зале встают.

В зал судебного заседания не допускаются граждане моложе шестнадцати лет, если они не являются лицами, участвующими в деле, или свидетелями.

Участники судебного процесса обращаются к суду со словами: «Уважаемый суд!». Свои объяснения и показания суду, ответы на вопросы они дают стоя. Отступление от этого правила может быть допущено лишь с разрешения председательствующего.

Лица, участвующие в деле, свидетели, эксперты, специалисты, переводчики, а также все находящиеся в зале судебного заседания граждане обязаны соблюдать в судебном заседании установленный порядок и беспрекословно подчиняться распоряжениям председательствующего.

Судебный акт, принятый в отдельном помещении (совещательной комнате), все присутствующие в зале судебного заседания лица выслушивают стоя.

Статья 213. Проверка явки участников судебного процесса

Секретарь судебного заседания докладывает суду, кто из вызванных по данному делу лиц явился, вручены (доставлены) ли судебные повестки или иные извещения неявившимся и какие имеются сведения о причинах их неявки.

Суд устанавливает личность явившихся, а также проверяет полномочия должностных лиц и представителей.

Статья 214. Разъяснение переводчику его обязанностей

Председательствующий разъясняет переводчику его обязанности переводить объяснения, показания, заявления лиц, не владеющих языком, на котором ведется судопроизводство, а этим лицам — содержание объяснений, показаний, заявлений, оглашаемых документов, а также распоряжения председательствующего, определение и решение суда по делу.

Председательствующий предупреждает переводчика об ответственности по статье 238 Уголовного кодекса Республики Узбекистан за заведомо неправильный перевод.

Статья 215. Удаление свидетелей из зала судебного заседания

Свидетели после проверки их явки удаляются из зала судебного заседания. Председательствующий принимает меры к тому, чтобы допрошенные судом свидетели не общались с недопрошенными свидетелями.

Статья 216. Объявление состава суда и разъяснение права на отвод

Председательствующий объявляет состав суда, сообщает, кто участвует в качестве прокурора, эксперта, специалиста, переводчика, секретаря судебного заседания и разъясняет лицам, участвующим в деле, их право заявлять отводы.

Статья 217. Разъяснение лицам, участвующим в деле, их прав и обязанностей

Председательствующий разъясняет лицам, участвующим в деле, их процессуальные права и обязанности, о чем указывается в протоколе судебного заседания.

Статья 218. Разъяснение эксперту и специалисту их прав и обязанностей

Председательствующий разъясняет эксперту и специалисту их права и обязанности, предупреждает эксперта об ответственности за дачу заведомо ложного заключения по статье 238 Уголовного кодекса Республики Узбекистан.

Статья 219. Разрешение судом ходатайств лиц, участвующих в деле

Ходатайства лиц, участвующих в деле, об истребовании новых доказательств и по всем другим вопросам, связанным с разбирательством дела, разрешаются определением суда после заслушивания мнений других лиц, участвующих в деле.

Статья 220. Последствия неявки в судебное заседание лиц, участвующих в деле

В случае неявки в судебное заседание кого-либо из лиц, участвующих в деле, в отношении которых отсутствуют сведения о вручении (доставке) судебных повесток или иных извещений, суд откладывает разбирательство дела.

Если лица, участвующие в деле, надлежаще извещены о времени и месте судебного заседания и не явились по причинам, признанным судом уважительными, суд откладывает разбирательство дела.

Стороны обязаны известить суд о причинах их неявки и представить доказательства уважительности этих причин. Суд вправе рассмотреть дело в отсутствие ответчика, если сведения о причинах его неявки отсутствуют, или, если суд признает причины неявки неуважительными, либо если ответчик умышленно затягивает производство по делу.

Стороны вправе просить о рассмотрении дела в их отсутствие и направлении им копии решения суда. Суд может признать обязательным участие сторон в судебном заседании, если это необходимо по обстоятельствам дела.

Неявка представителя лица, участвующего в деле, извещенного о времени и месте судебного разбирательства, не является препятствием к рассмотрению дела.

О неявке без уважительных причин прокурора или адвоката суд выносит частное определение, о чем сообщает соответственно вышестоящему прокурору или квалификационной комиссии при территориальном управлении Палаты адвокатов Республики Узбекистан.

Статья 221. Последствия неявки в судебное заседание сторон без уважительных причин

В случае неявки в судебное заседание сторон без уважительных причин, если ни от одного из них не поступило заявление о разбирательстве дела в их отсутствие, суд откладывает разбирательство дела.

При неявке сторон без уважительных причин по вторичному вызову суд вправе оставить заявление без рассмотрения.

При неявке только истца без уважительных причин по вторичному вызову суд вправе с согласия ответчика оставить заявление без рассмотрения.

Статья 222. Последствия неявки в судебное заседание свидетеля, эксперта, специалиста, переводчика

В случае неявки в судебное заседание свидетеля, эксперта, специалиста, переводчика суд выслушивает мнение лиц, участвующих в деле, о возможности рассмотрения дела в отсутствие не явившегося свидетеля, эксперта, специалиста, переводчика и выносит определение о продолжении судебного разбирательства или об отложении разбирательства дела. Если вызванный свидетель, эксперт, специалист, переводчик не явятся в судебное заседание по причинам, признанным судом неуважительными, к ним могут быть применены меры процессуального принуждения, предусмотренные настоящим Кодексом. Если вызванный свидетель не явится в судебное заседание по вторичному вызову, он может быть подвергнут по определению суда принудительному приводу.

Статья 223. Отложение разбирательства дела

Суд может отложить разбирательство дела в случаях:

1) массового нарушения порядка гражданами;

2) неподчинения прокурора или адвоката распоряжениям председательствующего после их предупреждения председательствующим;

3) нарушения порядка в судебном заседании сторонами (третьими лицами);

4) неявки в судебное заседание кого-либо из лиц, участвующих в деле, в отношении которых отсутствуют сведения о вручении судебных повесток или иных извещений;

5) неявки в судебное заседание кого-либо из надлежаще извещенных лиц, участвующих в деле, по причинам, признанным судом уважительными;

6) неявки в судебное заседание надлежаще извещенных сторон без уважительных причин, если ни от одного из них не поступило заявление о разбирательстве дела в их отсутствие;

7) неявки в судебное заседание свидетеля, переводчика, эксперта или специалиста, если рассмотрение дела в их отсутствие представляется невозможным;

8) несогласия истца на рассмотрение дела без участия ответчика;

9) предъявления встречного иска;

10) возникновения технических неполадок при использовании технических средств ведения судебного заседания, в том числе систем видеоконференцсвязи;

11) необходимости представления или истребования дополнительных доказательств;

12) привлечения к участию в деле других лиц и совершения иных процессуальных действий.

Суд может отложить разбирательство дела и в иных случаях невозможности рассмотрения дела в судебном заседании.

Судебное разбирательство может быть отложено на срок, необходимый для устранения обстоятельств, послуживших основанием для отложения, в пределах срока судебного разбирательства, предусмотренного настоящим Кодексом.

Суд, откладывая разбирательство дела, назначает время следующего судебного заседания, о чем объявляет явившимся лицам под расписку. Не явившиеся и вновь привлекаемые к участию в судебном процессе лица о времени следующего судебного заседания извещаются в порядке, предусмотренном главой 16 настоящего Кодекса.

Разбирательство дела после его отложения продолжается. Однако, если дело отложено по причине привлечения новых лиц, перечисленных в статье 39 настоящего Кодекса, разбирательство дела начинается сначала.

Статья 224. Допрос свидетелей при отложении разбирательства дела

При отложении разбирательства дела суд может допросить явившихся свидетелей, если в судебном заседании присутствуют все лица, участвующие в деле, и вторичная явка свидетелей затруднительна. Повторный вызов этих свидетелей в следующее судебное заседание производится лишь в случаях необходимости.

Статья 225. Начало рассмотрения дела по существу

Рассмотрение дела по существу начинается докладом дела председательствующим. Затем председательствующий спрашивает, поддерживает ли истец свои требования, признает ли ответчик требования истца и не желают ли стороны окончить дело мировым соглашением.

Статья 226. Отказ истца от заявленных требований, признание ответчиком требований истца, мировое соглашение или медиативное соглашение сторон

Отказ истца от заявленных требований, признание ответчиком требований истца или условия мирового соглашения сторон должны быть выражены в адресованных суду письменных заявлениях, которые приобщаются к делу, о чем указывается в протоколе судебного заседания.

Медиативное соглашение представляется суду в виде отдельного документа, который приобщается к делу, о чем указывается в протоколе судебного заседания.

До принятия отказа истца от заявленных требований или утверждения мирового соглашения сторон суд разъясняет истцу или сторонам последствия совершения соответствующих процессуальных действий.

О принятии отказа истца от заявленных требований или об утверждении мирового соглашения суд выносит определение, которым одновременно прекращает производство по делу.

При признании ответчиком заявленных требований и принятии его судом выносится решение об их удовлетворении.

В случае непринятия судом признания ответчиком заявленных требований или отказа в утверждении мирового соглашения сторон суд выносит об этом определение и рассматривает дело по существу.

Статья 227. Объяснения лиц, участвующих в деле

После доклада дела суд заслушивает объяснения истца и участвующего на его стороне третьего лица, ответчика и участвующего на его стороне третьего лица, а также других лиц, участвующих в деле.

Прокурор, а также иные лица, подавшие заявления в защиту прав и охраняемых законом интересов других лиц, выступают с объяснениями или обоснованием заявленных требований первыми.

Лица, участвующие в деле, вправе задавать друг другу вопросы.

Письменные объяснения лиц, участвующих в деле, и объяснения, полученные судом в порядке, предусмотренном статьями 76 , 83 , 103 и 104 настоящего Кодекса, оглашаются.

Статья 228. Установление порядка исследования доказательств

Суд, заслушав объяснения сторон и других лиц, участвующих в деле, устанавливает порядок допроса свидетелей, экспертов, специалистов и исследования других доказательств.

Статья 229. Порядок допроса свидетеля

Каждый свидетель допрашивается отдельно.

Не допрошенные свидетели не могут находиться в зале заседания суда во время разбирательства дела.

До допроса свидетеля председательствующий устанавливает личность свидетеля, возраст, род занятий, отношение к данному делу и взаимоотношения его со сторонами и другими лицами, участвующими в деле, а также предупреждает его об ответственности за дачу заведомо ложных показаний по статье 238 Уголовного кодекса Республики Узбекистан. Затем председательствующий предлагает свидетелю публично принести клятву: «Клянусь суду рассказать все известное мне по делу. Буду говорить только правду, всю правду и ничего, кроме правды».

У свидетеля берется подписка о том, что ему разъяснены его права, обязанности и ответственность. Текст клятвы и подписка приобщаются к протоколу судебного заседания.

Председательствующий предлагает свидетелю сообщить суду все, что ему лично известно по делу. После этого свидетелю могут быть заданы вопросы.

Первым задает вопросы лицо, по заявлению которого вызван свидетель, и его представитель, а затем — другие лица, участвующие в деле. Свидетелю, вызванному по инициативе суда, первым задает вопросы истец.

Судья (судьи) вправе задавать вопросы свидетелю в любой момент его допроса.

Допрошенные свидетели должны оставаться в зале заседания суда до окончания разбирательства дела. Суд может разрешить допрошенным свидетелям до окончания рассмотрения дела с согласия сторон покинуть зал заседания суда.

В случае необходимости, суд может вторично допросить свидетеля в том же или в следующем заседании, а также произвести очную ставку между свидетелями для выяснения противоречий в их показаниях.

Статья 230. Право свидетеля пользоваться письменными заметками

Свидетель при даче показаний может пользоваться письменными заметками в тех случаях, когда его показания связаны с какими-либо вычислениями и другими данными, которые трудно удержать в памяти. Эти заметки предъявляются суду и лицам, участвующим в деле, и могут быть по определению суда приобщены к делу.

Статья 231. Порядок допроса свидетеля, не достигшего шестнадцатилетнего возраста

Свидетелям, не достигшим шестнадцатилетнего возраста, председательствующий разъясняет обязанность правдиво рассказать все известное им по делу, но они не предупреждаются об уголовной ответственности за дачу заведомо ложных показаний.

При допросе свидетелей в возрасте до четырнадцати лет, а по усмотрению суда и при допросе свидетелей в возрасте от четырнадцати до шестнадцати лет вызываются специалист (педагог) и, в случае необходимости, их родители, усыновители, опекуны и попечители. Указанные лица могут с разрешения председательствующего задавать свидетелю вопросы.

В исключительных случаях на время допроса свидетеля, не достигшего шестнадцатилетнего возраста, из зала судебного заседания по определению суда может быть удалено то или иное лицо, участвующее в деле. После возвращения этого лица в зал заседания ему должны быть оглашены показания несовершеннолетнего свидетеля и представлена возможность задать свидетелю вопросы.

Свидетель, не достигший шестнадцати лет, по окончании его допроса удаляется из зала судебного заседания, кроме случаев, когда суд признает необходимым присутствие этого свидетеля в зале заседания.

Статья 232. Оглашение показаний свидетелей

Показания свидетелей, полученные судом в порядке, предусмотренном статьями 76 , 83 , 103 и 104 настоящего Кодекса, оглашаются в судебном заседании.

Статья 233. Исследование письменных доказательств

Письменные доказательства или протоколы их осмотра, составленные в порядке, предусмотренном статьями 76 , 83 , 103 и 104 настоящего Кодекса, оглашаются в судебном заседании и предъявляются для ознакомления лицам, участвующим в деле, а в необходимых случаях — экспертам, специалистам и свидетелям. После этого лица, участвующие в деле, могут дать объяснения по поводу этих доказательств.

Статья 233 1 . Исследование цифровых доказательств

Цифровые доказательства или протоколы их осмотра, составленные в порядке, предусмотренном статьями 76, 83, 103 и 104 настоящего Кодекса, демонстрируются или оглашаются в судебном заседании и предъявляются для ознакомления лицам, участвующим в деле, а в необходимых случаях — экспертам, специалистам и свидетелям. После этого лица, участвующие в деле, могут дать объяснения по поводу этих доказательств.

Статья 234. Оглашение личной переписки, телеграфных и иных сообщений граждан

В целях охраны тайны переписки, телеграфных и иных сообщений личная переписка, личные телеграфные и иные сообщения граждан могут быть оглашены в открытом судебном заседании только с согласия лиц, между которыми эта переписка, телеграфные и иные сообщения происходили. В противном случае такая переписка, телеграфные и иные сообщения оглашаются и исследуются в закрытом судебном заседании.

Статья 235. Заявление о подложности документа

В случае заявления о том, что имеющийся в деле документ является подложным, лицо, подавшее этот документ, может просить суд исключить его из числа доказательств и разрешить дело на основе иных доказательств.

Если лицо, представившее документ, такого заявления не сделает, либо, если документ истребован судом по своей инициативе, лицо, заявившее о подложности документа, обязано доказать свое утверждение.

Статья 236. Проверка заявления о подложности документа

Для проверки заявления о подложности документа суд может назначить экспертизу или истребовать иные доказательства.

Если суд придет к выводу о подложности документа, он исключает его из числа доказательств. В необходимых случаях суд направляет материалы прокурору.

Статья 237. Исследование вещественных доказательств

Вещественные доказательства осматриваются судом и предъявляются лицам, участвующим в деле, а в необходимых случаях также экспертам, специалистам и свидетелям.

Лица, которым предъявлены вещественные доказательства, могут обращать внимание суда на те или иные обстоятельства, связанные с осмотром. Эти заявления заносятся в протокол судебного заседания.

Протоколы осмотра вещественных доказательств, составленные в порядке, предусмотренном статьями 76 , 93 , 103 , 104 и 239 настоящего Кодекса, оглашаются в судебном заседании, после чего участвующие в деле лица могут дать свои объяснения.

Статья 238. Воспроизведение аудио- или видеозаписи и их исследование

При воспроизведении аудио- или видеозаписи, носящих частный характер, а также при их исследовании применяются правила настоящей статьи.

Воспроизведение аудио- или видеозаписи производится в зале судебного заседания либо в ином специально оборудованном для этой цели помещении с указанием в протоколе судебного заседания признаков воспроизводящих источников доказательств и времени воспроизведения. После этого суд заслушивает объяснения лиц, участвующих в деле, их представителей.

При необходимости воспроизведение аудио- или видеозаписи может быть повторено полностью или в какой-либо части.

В целях выяснения содержащихся в аудио- или видеозаписи сведений судом может быть привлечен специалист, а также назначена экспертиза.

Статья 239. Осмотр доказательств на месте

Вещественные, письменные и цифровые доказательства, которые не могут быть доставлены в суд, осматриваются и исследуются по месту их нахождения. О производстве осмотра на месте суд выносит определение.

Осмотр доказательств на месте производится всем составом суда с извещением лиц, участвующих в деле, а в необходимых случаях — с вызовом экспертов, специалистов и свидетелей.

По прибытии на место осмотра председательствующий объявляет о продолжении судебного разбирательства, которое происходит по правилам, установленным настоящим Кодексом. Результаты осмотра заносятся в протокол судебного заседания. К протоколу могут быть приложены все составленные или проверенные при осмотре планы, чертежи, снимки, расчеты, копии документов, сделанные во время осмотра, видеозаписи, фотоснимки вещественных, письменных и цифровых доказательств, а также заключение эксперта и консультация специалиста.

Статья 240. Допрос эксперта

Заключение эксперта оглашается в судебном заседании, после чего ему в целях разъяснения и дополнения заключения могут быть заданы вопросы.

Первым задает вопросы лицо, по заявлению которого назначена экспертиза, и его представитель, а затем — другие лица, участвующие в деле.

Эксперту, назначенному по инициативе суда, первым задает вопросы истец.

Судья (судьи) вправе задавать вопросы эксперту в любой момент его допроса.

Статья 241. Опрос специалиста

Опрос специалиста производится в судебном заседании в целях разъяснения и дополнения данной им консультации (пояснения).

Первым задает вопросы лицо, по заявлению которого вызывается специалист, и его представитель, а затем — другие лица, участвующие в деле.

Специалисту, вызванному по инициативе суда, первым задает вопросы истец.

Судья (судьи) вправе задавать вопросы специалисту в любой момент его опроса.

Статья 242. Заключения органов государственного управления

Заключения органов государственного управления, привлеченных судом к участию в судебном процессе или вступивших в процесс по своей инициативе, оглашаются в судебном заседании, после чего суд, лица, участвующие в деле, могут задавать уполномоченным этих органов вопросы в целях разъяснения и дополнения заключений.

Статья 243. Окончание разбирательства дела по существу

После исследования всех собранных по делу доказательств председательствующий спрашивает у лиц, участвующих в деле, не желают ли они чем-либо дополнить материалы дела. При отсутствии таких заявлений председательствующий объявляет разбирательство дела по существу оконченным и суд переходит к заслушиванию судебных прений.

Статья 244. Судебные прения

Судебные прения состоят из речей лиц, участвующих в деле.

Участники судебных прений не вправе в своих выступлениях ссылаться на обстоятельства, которые судом не выяснялись, а также на доказательства, которые не исследовались в судебном заседании.

Сначала выступает истец и его представитель, затем ответчик и его представитель. Третье лицо, заявившее самостоятельные требования на предмет спора в уже начатом судебном процессе и его представитель выступают после сторон. Третье лицо, не заявившее самостоятельных требований на предмет спора, и его представитель выступают после истца или ответчика, на стороне которого третье лицо участвует в деле.

Прокурор, а также уполномоченные органов государственного управления, организаций или отдельные граждане, обратившиеся в суд за защитой прав и охраняемых законом интересов других лиц, выступают в судебных прениях первыми.

Уполномоченные органов государственного управления, привлеченные судом к участию в судебном процессе или вступившие в процесс по своей инициативе, выступают в судебных прениях после сторон и третьих лиц.

Участники судебных прений могут обменяться репликами. Право последней реплики всегда принадлежит ответчику и его представителю.

Статья 245. Мнение прокурора

Прокурор, участвующий в деле, излагает мнение по существу спора после судебных прений, кроме дел, возбужденных по его заявлению в защиту прав, свобод и охраняемых законом интересов других лиц.

Статья 246. Возобновление разбирательства дела по существу

Если суд, заслушав судебные прения, признает необходимым выяснить новые обстоятельства, имеющие значение для дела, или исследовать новые доказательства, он выносит определение о возобновлении разбирательства дела по существу. После окончания разбирательства дела по существу судебные прения проводятся в общем порядке.

Статья 247. Удаление суда в отдельное помещение (совещательную комнату) для принятия решения

После заслушивания судебных прений суд удаляется в отдельное помещение (совещательную комнату) для принятия решения, о чем председательствующий объявляет присутствующим в зале судебного заседания.

Статья 248. Оглашение решения суда

После подписания решения суд возвращается в зал судебного заседания, где председательствующий оглашает решение суда. Председательствующий разъясняет порядок и сроки ознакомления с протоколом судебного заседания и обжалования решения и объявляет судебное заседание по данному делу закрытым.

Глава 23. Решение суда

Статья 249. Принятие решения

По результатам рассмотрения дела по существу суд принимает решение.

Суд принимает решение именем Республики Узбекистан.

Решение суда должно быть законным, обоснованным и справедливым. Оно должно быть основано лишь на тех доказательствах, которые были исследованы в судебном заседании.

Решение суда принимается немедленно после окончания судебного разбирательства дела.

В исключительных случаях по особо сложным делам составление мотивированного решения может быть отложено на срок не более пяти дней, но резолютивную часть решения суд должен объявить в том же заседании, в котором закончилось разбирательство дела. Одновременно суд объявляет, когда лица, участвующие в деле, могут ознакомиться с мотивированным решением. Объявленная резолютивная часть решения подписывается судьей и приобщается к делу.

Статья 250. Тайна принятия решения

Решение принимается судьей в отдельном помещении (совещательной комнате). Во время принятия решения присутствие иных лиц не допускается.

Статья 251. Вопросы, разрешаемые при принятии решения

При принятии решения суд оценивает доказательства, определяет какие обстоятельства, имеющие значение для дела, установлены и какие не установлены, какой закон или иной акт законодательства должен быть применен по данному делу и подлежит ли заявленное требование удовлетворению.

Суд также распределяет судебные расходы, устанавливает срок и порядок исполнения решения и разрешает другие дополнительные вопросы.

Если будет выявлена необходимость выяснить новые обстоятельства, имеющие значение для дела, или исследовать новые доказательства, суд, не принимая решение, возобновляет судебное разбирательство дела, о чем выносит определение. В этом случае судебное разбирательство ведется исключительно в пределах обстоятельств, нуждающихся в дополнительной проверке.

Статья 252. Изложение решения суда

Решение суда излагается в письменной форме председательствующим в судебном заседании, рассмотревшим дело, и подписывается им.

Решение суда составляется в одном экземпляре и приобщается к материалам дела.

Статья 253. Содержание решения

Решение суда состоит из вводной, описательной, мотивировочной и резолютивной частей.

Во вводной части решения указывается номер дела, время и место принятия решения, наименование суда, принявшего решение, фамилия и инициалы судьи, секретарь судебного заседания, стороны, другие лица, участвующие в деле.

Описательная часть решения должна содержать в себе указание на требование истца, возражения ответчика и объяснения других лиц, участвующих в деле.

В мотивировочной части решения должны быть указаны обстоятельства дела, установленные судом, доказательства, на которых основаны выводы суда об обстоятельствах дела, выводы, по которым суд отвергает те или иные доказательства, нормы материального и процессуального права, которыми руководствовался суд. В случае признания заявленного требования ответчиком в мотивировочной части может быть указано лишь на признание заявленного требования и принятие его судом.

Резолютивная часть решения должна содержать вывод суда об удовлетворении или об отказе в удовлетворении заявленных требований полностью или в части, указание на распределение судебных расходов, срок и порядок обжалования решения.

Статья 254. Право суда выйти за пределы заявленных требований

Суд разрешает дело в пределах заявленных истцом требований. Однако, суд может выйти за пределы заявленных истцом требований, если признает это необходимым для защиты прав и охраняемых законом интересов истца, а также в других случаях, предусмотренных законом.

Статья 255. Определение порядка и срока исполнения решения, обеспечение исполнения решения

В случаях, когда суд устанавливает определенный порядок и срок исполнения решения или обращает решение к немедленному исполнению либо принимает меры к обеспечению его исполнения, об этом указывается в решении.

Статья 256. Решение в отношении нескольких истцов или нескольких ответчиков

При удовлетворении требований нескольких истцов суд в резолютивной части решения указывает, в какой части оно относится к каждому из них.

При удовлетворении требований к нескольким ответчикам суд в резолютивной части решения указывает о возложении на ответчиков долевой или солидарной ответственности.

Статья 257. Решение о взыскании денежных средств

В решении о взыскании денежных средств суд указывает период взыскания, общий размер подлежащих взысканию денежных сумм с раздельным определением размера основной задолженности, убытков, неустойки и процентов.

При взыскании денежных средств с организаций в решении указывается характер взыскиваемых средств, а также с какого счета ответчика в банке должна быть списана присужденная сумма.

При полном или частичном удовлетворении первоначального и встречного исков суд в решении указывает сумму, подлежащую взысканию в результате зачета.

Статья 258. Решение о присуждении имущества или его стоимости

При присуждении имущества в натуре суд указывает в решении наименование имущества, подлежащего передаче истцу, место нахождения и стоимость имущества, которая должна быть взыскана с ответчика, если при исполнении решения присужденного имущества в наличии не окажется.

Статья 259. Решение, обязывающее ответчика совершить определенные действия

При принятии решения, обязывающего ответчика совершить определенные действия, не связанные с передачей имущества или денежных сумм, суд в том же решении может указать, что если ответчик не исполнит решение в течение установленного срока, то истец вправе произвести эти действия за счет ответчика с последующим взысканием с него необходимых расходов. Если указанные действия могут быть совершены только ответчиком, суд устанавливает в решении срок, в течение которого решение должно быть исполнено.

Статья 261. Исправление описок и явных арифметических ошибок в решении

Суд может по своей инициативе или по заявлению лиц, участвующих в деле, исправить допущенные в решении описки или явные арифметические ошибки.

Заявление об исправлении допущенных в решении описок или явных арифметических ошибок рассматривается в десятидневный срок со дня его подачи.

Вопрос об исправлении допущенных в решении описок или явных арифметических ошибок разрешается в судебном заседании с извещением лиц, участвующих в деле. Однако, неявка этих лиц не является препятствием для рассмотрения вопроса о внесении исправлений.

О внесении исправлений в решение либо об отказе в внесении исправлений выносится определение.

На определение суда о внесении исправлений в решение может быть подана частная жалоба (протест).

Статья 262. Дополнительное решение

Суд, принявший решение по делу, может по заявлению лиц, участвующих в деле, или по своей инициативе вынести дополнительное решение в случаях, если:

1) разрешив вопрос о праве, не указал размер присужденной суммы, имущества, подлежащих передаче, или действий, которые обязан совершить ответчик;

2) по какому-либо из заявленных требований, по которому участвующие в деле лица представляли доказательства и давали объяснения, не было принято решение;

3) решением не предусмотрено распределение судебных расходов.

Вопрос о вынесении дополнительного решения может быть возбужден не позднее десяти дней со дня вынесения решения.

Вопрос о вынесении дополнительного решения рассматривается в судебном заседании с извещением лиц, участвующих в деле. Однако, неявка этих лиц, не является препятствием для рассмотрения вопроса. Дополнительное решение может быть обжаловано (опротестовано) вместе с основным.

Дополнительное решение вступает в законную силу вместе с основным.

В случае отказа в вынесении дополнительного решения выносится определение.

На определение суда об отказе в вынесении дополнительного решения может быть подана частная жалоба (протест).

Статья 263. Разъяснение решения

В случае неясности решения суд, которым разрешено дело, вправе по своей инициативе или по заявлению лиц, участвующих в деле, а также по заявлению органов, на которых возложено исполнение решения суда, и государственного исполнителя разъяснить решение, не изменяя его содержания.

Разъяснение решения допускается, если оно не приведено в исполнение и не истек срок, в течение которого решение может быть принудительно исполнено.

Вопрос о разъяснении решения рассматривается в судебном заседании с извещением лиц, участвующих в деле. Однако, неявка этих лиц не является препятствием для рассмотрения вопроса о разъяснении решения.

Суд рассматривает заявление о разъяснении решения в десятидневный срок со дня его поступления.

По результатам рассмотрения заявления о разъяснении судебного решения выносится определение.

На определение суда о разъяснении решения может быть подана частная жалоба (протест).

Статья 264. Вступление решения в законную силу

Решение суда вступает в законную силу по истечении срока на апелляционное обжалование (опротестование), если оно не было обжаловано (опротестовано). В случае принесения апелляционной жалобы (протеста) решение, если оно не отменено, вступает в законную силу по рассмотрении дела судом апелляционной инстанции.

По вступлении решения в законную силу стороны и другие лица, участвовавшие в деле, а также их правопреемники не могут вновь заявлять в суде те же требования, на тех же основаниях, а также оспаривать в другом процессе установленные судом факты и правоотношения.

Если дело начато в суде по заявлению прокурора или органа государственного управления, организации или отдельных граждан в порядке, предусмотренном настоящим Кодексом, то вступившее в законную силу решение суда обязательно для лица, в интересах которого было начато дело. В случае, если после вступления в законную силу решения, которым с ответчика присуждены периодические платежи (алименты, возмещение вреда за повреждение здоровья или смерти и т.д.), существенно изменяются обстоятельства, влияющие на определение размера платежей или на их продолжительность, каждая сторона вправе путем подачи нового заявления требовать изменения размера и срока платежей.

Статья 265. Исполнение решения

Решение суда приводится в исполнение по вступлении его в законную силу, кроме случаев немедленного исполнения.

Статья 266. Решения, подлежащие немедленному исполнению

Немедленному исполнению подлежат решения суда:

1) о присуждении алиментов;

2) о присуждении работнику заработной платы, но не свыше, чем за три месяца;

3) о присуждении платежей в возмещение вреда, причиненного увечьем или иным повреждением здоровья, а также смертью кормильца;

4) о восстановлении на работе работника, с которым трудовой договор был незаконно прекращен или работника, незаконно переведенного на другую работу, а также об изменении формулировки оснований прекращения трудового договора;

4 1 ) об отсрочке времени начала объявленной забастовки, о приостановлении забастовки, признании забастовки незаконной;

5) о госпитализации лица, больного заразной формой туберкулеза, в специализированное отделение противотуберкулезного учреждения в недобровольном порядке или продлении срока госпитализации;

6) по требованиям, признанным ответчиком при разбирательстве дела в суде, — полностью или в части, соответствующей признанию.

Статья 267. Право суда допустить немедленное исполнение решения

Суд может допустить немедленное исполнение полностью или в части решения:

1) в случаях, когда истец и ответчик согласны с вынесенным решением и его немедленным исполнением;

2) о присуждении вознаграждения, причитающегося автору за использование результатов его интеллектуальной деятельности;

3) по всем другим делам, когда вследствие особых обстоятельств замедление в исполнении решения может привести к значительному ущербу для взыскателя или само исполнение может оказаться невозможным.

При допущении немедленного исполнения по основаниям, указанным в пункте 1 части первой настоящей статьи, согласие сторон заносится в протокол судебного заседания. Если согласие сторон выражено в адресованных суду письменных заявлениях, эти заявления приобщаются к делу, о чем указывается в протоколе судебного заседания.

При допущении немедленного исполнения по основаниям, указанным в пункте 3 части первой настоящей статьи, суд может потребовать от истца обеспечения поворота исполнения решения на случай отмены решения суда.

После вынесения решения, в пределах срока апелляционного обжалования (опротестования), вопрос о допущении немедленного исполнения решения рассматривается в судебном заседании с извещением лиц, участвующих в деле. Однако, неявка этих лиц не является препятствием для разрешения вопроса о немедленном исполнении.

По результатам рассмотрения вопроса о немедленном исполнении решения выносится определение.

На определение суда по вопросу о немедленном исполнении решения может быть подана частная жалоба (протест). Подача частной жалобы (протеста) на определение о немедленном исполнении решения не приостанавливает исполнение этого определения.

Статья 268. Недопустимость немедленного исполнения решения

Немедленное исполнение решения не допускается:

когда немедленное исполнение может вызвать такие изменения в имуществе, после которого приведение его в прежнее состояние, в случае отмены решения, будет невозможно или крайне затруднительно;

по делам о выселении граждан из помещений.

Статья 269. Обеспечение исполнения решения

Суд может обеспечить исполнение решения, не обращенного к немедленному исполнению, по правилам, установленным разделом V настоящего Кодекса.

Статья 270. Направление сторонам и другим лицам, участвующим в деле, копий судебных актов

Копия судебного акта направляется сторонам и другим лицам, участвующим в деле, не позднее пяти дней со дня его вынесения заказным письмом с уведомлением о вручении или вручается под расписку, а при наличии у них электронных адресов он может быть направлен в виде электронного документа.

В случаях, предусмотренных настоящим Кодексом, суд направляет копию судебного акта и иным лицам.

Глава 23 1 . Особенности производства по делам об оспаривании решений предприятий, учреждений, организаций, общественных объединений и действий (бездействия) их должностных лиц, не возникающих из административных и иных публичных правоотношений

Статья 270 1 . Порядок рассмотрения дел об оспаривании решений предприятий, учреждений, организаций, общественных объединений и действий (бездействия) их должностных лиц

Дела об оспаривании решений предприятий, учреждений, организаций, общественных объединений и действий (бездействия) их должностных лиц рассматриваются судом по общим правилам гражданского судопроизводства с учетом особенностей, установленных настоящей главой.

Статья 270 2 . Сроки обращения в суд с исковым заявлением на решения предприятий, учреждений, организаций, общественных объединений и действия (бездействие) их должностных лиц

Если настоящим Кодексом или иными законами не установлены другие сроки, исковое заявление об оспаривании решений предприятий, учреждений, организаций, общественных объединений и действий (бездействия) их должностных лиц может быть подано в суд в течение трех месяцев с момента, когда гражданину стало известно о нарушении его прав, свобод и законных интересов.

Пропущенный по уважительной причине срок подачи искового заявления об оспаривании решений предприятий, учреждений, организаций, общественных объединений и действий (бездействия) их должностных лиц может быть восстановлен судом.

Статья 270 3 . Форма и содержание искового заявления об оспаривании решений предприятий, учреждений, организаций, общественных объединений и действий (бездействия) их должностных лиц

Исковое заявление об оспаривании решений предприятий, учреждений, организаций, общественных объединений и действий (бездействия) их должностных лиц должно соответствовать требованиям, предусмотренным в статье 189 настоящего Кодекса.

В исковом заявлении должны быть также указаны:

1) наименование предприятия, учреждения, организации, общественного объединения, принявшего оспариваемое решение, либо фамилия и инициалы должностного лица, совершившего оспариваемые действия (бездействие);

2) название, номер, дата принятия оспариваемого решения, дата и место совершения оспариваемых действий (бездействия);

3) сведения о правах, свободах и законных интересах истца, которые, по его мнению, нарушаются оспариваемым решением, действиями (бездействием);

4) законодательство, которому, по мнению истца, противоречит оспариваемое решение, действия (бездействие);

5) требование истца о признании недействительным решения, незаконными действий (бездействия).

К исковому заявлению прилагаются документы, указанные в статье 191 настоящего Кодекса, а также текст оспариваемого решения.

Статья 270 4 . Особенности судебного разбирательства по делам об оспаривании решений предприятий, учреждений, организаций, общественных объединений и действий (бездействия) их должностных лиц

При рассмотрении дела об оспаривании решений предприятий, учреждений, организаций, общественных объединений и действий (бездействия) их должностных лиц суд проверяет законность оспариваемого решения или его отдельных частей, действий (бездействия), полномочия предприятия, учреждения, организации, общественного объединения, принявшего оспариваемое решение, или должностного лица, совершившего оспариваемые действия (бездействие), а также устанавливает, нарушает ли оспариваемое решение или его отдельные части либо действия (бездействие) права и охраняемые законом интересы граждан.

Статья 270 5 . Решение суда по делу об оспаривании решений предприятий, учреждений, организаций, общественных объединений и действий (бездействия) их должностных лиц

Решение по делу об оспаривании решений предприятий, учреждений, организаций, общественных объединений и действий (бездействия) их должностных лиц принимается судом по правилам, установленным в главе 23 настоящего Кодекса.

Суд, установив, что оспариваемое решение или отдельные его части либо действия (бездействие) противоречат законодательству и нарушают права и охраняемые законом интересы истца, принимает решение о признании решения или его отдельных частей недействительными либо действий (бездействия) незаконными.

В случае, если суд установит, что оспариваемое решение или отдельные его части либо действия (бездействие) соответствуют законодательству и не нарушают права и охраняемые законом интересы истца, принимает решение об отказе в удовлетворении заявленного требования.

В резолютивной части решения об удовлетворении искового заявления должно быть указано:

1) наименование предприятия, учреждения, организации, общественного объединения, принявшего оспариваемое решение либо фамилия, имя, отчество должностного лица, совершившего действия (бездействие), название, номер, дата принятия оспариваемого решения, дата и место совершения оспариваемых действий (бездействия);

2) признание оспариваемого решения полностью или в части недействительным или действий (бездействия) незаконными;

3) распределение судебных расходов.

В случае признания решения недействительным, действий (бездействия) незаконными, суд обязывает соответствующее предприятие, учреждение, организацию, общественное объединение или должностное лицо принять решение или совершить определенные действия в соответствии с законом либо устранить иным способом допущенные нарушения прав, свобод и законных интересов истца.

Глава 23 2 . Особенности производства по делам о возврате самовольно захваченного земельного участка, находящегося в государственной собственности, сносе самовольной постройки

Статья 270 6 . Подача искового заявления

Прокурор, уполномоченный государственный орган в сфере организации выявления самовольных построек и их устранения (сноса) вправе обратиться в суд с исковым заявлением о возврате самовольно захваченного земельного участка, находящегося в государственной собственности, сносе самовольной постройки.

Статья 270 7 . Содержание искового заявления

Исковое заявление о возврате самовольно захваченного земельного участка, находящегося в государственной собственности, сносе самовольной постройки должно соответствовать требованиям, предусмотренным в статье 189 настоящего Кодекса.

Исковое заявление, поданное с нарушением требований, предусмотренных статьями 189 и 270 8 настоящего Кодекса, возвращается истцу в соответствии с правилами, предусмотренными статьей 195 настоящего Кодекса.

Статья 270 8 . Документы, прилагаемые к исковому заявлению

К исковому заявлению о возврате самовольно захваченного земельного участка, находящегося в государственной собственности, сносе самовольной постройки, кроме документов, предусмотренных статьей 191 настоящего Кодекса, прилагаются:

1) акт, составленный уполномоченным государственным органом в сфере организации выявления самовольных построек и их устранения (сноса) о нарушении требований законодательства;

2) предупреждение уполномоченного государственного органа в сфере организации выявления самовольных построек и их устранения (сноса) о добровольном устранении нарушений закона;

3) сведения о государственной регистрации прав на недвижимое имущество;

4) документ о совершенном правонарушении.

Статья 270 9 . Особенности судебного разбирательства по делам о возврате самовольно захваченного земельного участка, находящегося в государственной собственности, сносе самовольной постройки

Дела о возврате самовольно захваченного земельного участка, находящегося в государственной собственности, сносе самовольной постройки рассматриваются по правилам, предусмотренным настоящим Кодексом, с учетом особенностей, установленных настоящей главой.

Дело должно быть рассмотрено в срок, не превышающий двадцати дней со дня вынесения судьей определения о принятии искового заявления к производству и возбуждении дела.

По делу о возврате самовольно захваченного земельного участка, находящегося в государственной собственности, сносе самовольной постройки заключение мирового соглашения или медиативного соглашения не допускается.

Статья 270 10 . Решение суда

Решение суда по делу о возврате самовольно захваченного земельного участка, находящегося в государственной собственности, сносе самовольной постройки принимается судом по правилам, установленным в главе 23 настоящего Кодекса.

В случае удовлетворения судом требования о возврате самовольно захваченного земельного участка, находящегося в государственной собственности, в резолютивной части решения суда, помимо сведений, указанных в статьях 253 , 255 и 256 настоящего Кодекса, должны быть указаны:

1) площадь и местоположение (адрес) возвращаемого земельного участка;

2) государственный орган, в ведение которого возвращается земельный участок.

В случае удовлетворения судом требования о сносе самовольной постройки, в резолютивной части решения суда, помимо сведений, указанных в статьях 253, 255 и 256 настоящего Кодекса, должны быть указаны:

1) адрес и описание самовольной постройки;

2) строение, подлежащее сносу.

Если в исковом заявлении одновременно заявлены требования о возврате самовольно захваченного земельного участка, находящегося в государственной собственности, и о сносе самовольной постройки, и эти требования удовлетворены, в резолютивной части решения указываются сведения, предусмотренные частями второй и третьей настоящей статьи.

Решение суда о возврате самовольно захваченного земельного участка, находящегося в государственной собственности, сносе самовольной постройки вступает в законную силу по истечении десяти дней со дня его принятия, если не подана апелляционная жалоба (протест).

Копия решения по делу о возврате самовольно захваченного земельного участка, находящегося в государственной собственности, сносе самовольной постройки направляется судом в течение трех рабочих дней после его принятия лицам, участвующим в деле, или вручается им под расписку, а при наличии у них электронных адресов оно может быть направлено в виде электронного документа.

Глава 23 3 . Особенности производства по делам об отсрочке времени начала объявленной забастовки, о приостановлении забастовки, признании забастовки незаконной

Статья 270 11 . Порядок рассмотрения дел об отсрочке времени начала объявленной забастовки, о приостановлении забастовки, признании забастовки незаконной

Дела об отсрочке времени начала объявленной забастовки, приостановлении забастовки, признании забастовки незаконной рассматриваются судом по общим правилам гражданского судопроизводства с учетом особенностей, установленных настоящей главой.

Статья 270 12 . Подача искового заявления

Исковое заявление об отсрочке времени начала объявленной забастовки, о приостановлении забастовки, признании забастовки незаконной подается в суд работодателем либо прокурором.

Исковое заявление об отсрочке времени начала объявленной забастовки, о приостановлении забастовки, признании забастовки незаконной рассматривается судом по месту осуществления, осуществления в настоящее время или осуществления забастовки.

Статья 270 13 . Форма и содержание искового заявления

Исковое заявление об отсрочке времени начала объявленной забастовки, о приостановлении забастовки, о признании забастовки незаконной должно соответствовать требованиям, предусмотренным статьей 189 настоящего Кодекса.

В исковом заявлении также должны быть указаны:

1) наименование организации, в которой проводится забастовка;

2) дата принятия решения об объявлении забастовки, дата и место проведения (в том числе текущей или состоявшейся) забастовки;

3) сведения о правах, свободах и законных интересах, которые, по мнению истца, нарушаются вследствие забастовки;

4) нормативно-правовые акты, которым, по мнению истца, противоречит забастовка.

В исковом заявлении об отсрочке времени начала объявленной забастовки, о приостановлении забастовки также должен быть указан срок отсрочки или приостановления забастовки.

К исковому заявлению прилагаются документы, указанные в статье 191 настоящего Кодекса, а также решение об объявлении забастовки.

Статья 270 14 . Особенности судебного разбирательства по делам об отсрочке времени начала объявленной забастовки, о приостановлении забастовки и признании забастовки незаконной

Дела об отсрочке времени начала объявленной забастовки, приостановлении забастовки и признании забастовки незаконной рассматриваются судом в десятидневный срок со дня подачи искового заявления с участием работодателя, руководителя забастовки, а также прокурора. К участию в судебном заседании могут быть привлечены третьи лица.

В случае неявки в судебное заседание сторон и других лиц, участвующих в деле, извещенных надлежащим образом о времени и месте рассмотрения дела, суд может рассмотреть дело в их отсутствие.

При рассмотрении дела о признании забастовки незаконной суд проверяет законность решения об объявлении забастовки, соблюдение установленных законом требований к проведению забастовки, а также устанавливает, были ли вследствие забастовки нарушены права, свободы и законные интересы.

Статья 270 15 . Решение суда

Решение суда по делу об отсрочке времени начала объявленной забастовки, приостановлении забастовки и признании забастовки незаконной принимается судом по правилам, установленным главой 23 настоящего Кодекса.

В случае признания забастовки незаконной суд уведомляет прокурора для решения вопроса о привлечении к соответствующей ответственности.

Если суд установит, что решение об объявлении забастовки и сама забастовка соответствуют закону, а права, свободы и законные интересы вследствие забастовки не нарушаются, он принимает решение об отказе в удовлетворении заявленного требования.

В решении суда об удовлетворении искового заявления об отсрочке времени начала объявленной забастовки или о приостановлении забастовки указывается срок отсрочки или приостановления забастовки, и оно является основанием для отсрочки времени начала объявленной забастовки или приостановления забастовки.

Глава 24. Определения суда первой инстанции

Статья 271. Вынесение определения суда

Определения выносятся судом в отдельном помещении (совещательной комнате) в порядке, установленном статьями 19 , 250 и 252 настоящего Кодекса, и приобщаются к делу.

При разрешении несложных вопросов суд может вынести определение на месте. Такое определение заносится в протокол судебного заседания. Определения оглашаются немедленно после их вынесения.

Статья 272. Содержание определения

В определении суда указывается:

1) номер дела, время и место вынесения определения;

2) наименование суда, фамилия и инициалы судьи, секретарь судебного заседания;

3) лица, участвующие в деле, персональный идентификационный номер должника — физического лица (реквизиты иных документов, удостоверяющих личность физических лиц, не являющихся гражданами Республики Узбекистан), а также идентификационный номер налогоплательщика должника — юридического лица;

4) предмет спора и существо вопроса, разрешаемого определением;

5) мотивы, по которым суд пришел к своим выводам, и ссылка на законы и иные акты законодательства, которыми суд руководствовался;

6) вывод суда по разрешаемому вопросу;

7) порядок и срок обжалования (опротестования) определения.

Определение, которое выносится судом на месте, должно содержать сведения, перечисленные в пунктах 4 , 5 и 6 настоящей статьи.

Допущенные в определении описки или явные арифметические ошибки исправляются в порядке, предусмотренном статьей 261 настоящего Кодекса.

Статья 273. Направление сторонам и другим лицам, участвующим в деле, копий определения

В случае вынесения определения в виде отдельного судебного акта, его копия направляется сторонам и другим лицам, участвующим в деле, а также иным лицам, которых оно касается, не позднее чем через пять дней со дня вынесения определения суда по почте либо в виде электронного документа через информационную систему.

Статья 274. Исполнение определения

Определение суда исполняется немедленно, если иной срок не установлен законом или судом.

Статья 275. Частное определение суда

В случае выявления при рассмотрении дела нарушения актов законодательства в деятельности государственного или иного органа, организации, должностного лица или гражданина, независимо от их участия в деле, суд вправе вынести частное определение.

Частным определением суд может потребовать от соответствующего органа или должностного лица рассмотреть вопрос о привлечении лиц, виновных в нарушении актов законодательства, к ответственности в соответствии с их компетенцией.

Частное определение направляется соответствующим государственным и иным органам, организациям, должностным лицам, которые обязаны в месячный срок сообщить суду о принятых мерах.

На частное определение суда может быть подана частная жалоба (протест).

Если при рассмотрении дела суд обнаружит в действиях лиц признаки преступления, он сообщает об этом прокурору для решения вопроса о возбуждении уголовного дела с приложением соответствующих материалов.

Глава 25. Судебные протоколы

Статья 276. Обязательность ведения протокола

О каждом судебном заседании, а также о каждом отдельном процессуальном действии, совершенном вне зала судебного заседания, составляется протокол.

Статья 277. Содержание протокола

Протокол судебного заседания должен отражать все существенные моменты разбирательства дела или совершения отдельного процессуального действия. В протоколе судебного заседания указывается:

1) год, месяц, число и место судебного заседания;

2) время начала и время окончания судебного заседания;

3) наименование суда, рассматривающего дело, фамилия и инициалы судьи и секретарь судебного заседания;

4) наименование и номер дела;

5) сведения о явке лиц, участвующих в деле, и лиц, содействующих осуществлению правосудия;

6) разъяснение судом сторонам и другим участникам процесса их процессуальных прав и обязанностей;

7) сведения о вручении судебных повесток и иных извещений и о причинах неявки в судебное заседание лиц, указанных в пункте 5 настоящей статьи;

8) все распоряжения председательствующего и определения, вынесенные судом без удаления в отдельное помещение (совещательную комнату);

9) заявления лиц, участвующих в деле;

10) сведения о всех представленных суду вещественных, письменных и цифровых доказательствах, письменных заключениях экспертов, консультациях специалистов;

11) объяснения лиц, участвующих в деле, показания свидетелей, устные разъяснения экспертами своих заключений, пояснения специалистов, данные осмотра вещественных, письменных и цифровых доказательств;

12) содержание судебных прений и мнение прокурора;

13) сведения об оглашении решения, определения или постановления суда.

В протоколе судебного заседания могут указываться и иные сведения.

В случае проведения аудио- и видеозаписи судебного заседания в протокол судебного заседания заносится отметка об использовании технических средств записи судебного заседания.

Протоколирование судебного заседания с использованием средств аудио- и видеозаписи ведется непрерывно.

Электронные либо иные носители аудио- и видеозаписи приобщаются к протоколу судебного заседания или протоколу о совершении отдельного процессуального действия, в котором делается соответствующая запись.

В случае проведения судебного заседания в режиме видеоконференцсвязи в протоколе судебного заседания, кроме предусмотренных в части первой настоящей статьи, также должны быть указаны сведения о:

проведении судебного заседания в режиме видеоконференцсвязи;

наименовании суда, содействующего в проведении судебного заседания в режиме видеоконференцсвязи;

лицах, участвующих в деле, и других участниках судебного процесса, явившихся в суд, содействующих в проведении судебного заседания в режиме видеоконференцсвязи;

сотрудниках информационно-коммуникационных технологий суда, содействующих в проведении судебного заседания в режиме видеоконференцсвязи, и суда, рассматривающего дело.

Статья 278. Составление протокола

Протокол ведется секретарем судебного заседания в самом судебном заседании или при совершении отдельного процессуального действия вне зала судебного заседания.

Лица, участвующие в деле, вправе ходатайствовать о занесении в протокол обстоятельств, которые они считают существенными для дела.

Заявления сторон, третьих лиц о полном или частичном отказе от предъявленных требований, о признании предъявленных требований, об окончании дела мировым соглашением или медиативным соглашением заносятся в протокол. Протокол должен быть подписан председательствующим и секретарем судебного заседания не позднее трех дней после окончания судебного заседания или совершения отдельного процессуального действия. Все изменения, поправки, добавления должны быть в протоколе оговорены.

Статья 279. Замечания на протокол

Лица, участвующие в деле, вправе знакомиться с протоколом судебного заседания и в течение пяти дней со дня его подписания могут подать замечания на протокол с указанием на допущенные в нем неправильности или неполноту.

Поданные замечания на протокол рассматривает председательствующий и, в случае согласия с ними, удостоверяет их правильность и приобщает к протоколу судебного заседания.

При несогласии председательствующего с поданными замечаниями они рассматриваются в заседании суда. Поданные замечания подлежат во всех случаях приобщению к делу.

Замечания на протокол должны быть рассмотрены в течение семи дней после их подачи с извещением лиц, участвующих в деле. Однако, их неявка не является препятствием к рассмотрению заявления о замечаниях на протокол.

Участники судебного процесса имеют право знакомиться с аудио- и видеозаписью судебного заседания.

Копия аудио- и видеозаписи судебного заседания участникам судебного процесса выдается с разрешения суда, рассмотревшего дело.

Глава 25 1 . Упрощенное производство

Статья 279 1 . Рассмотрение дела в порядке упрощенного производства

Дело в порядке упрощенного производства рассматривается судом по общим правилам искового производства, предусмотренным настоящим Кодексом, с учетом особенностей, установленных настоящей главой.

Статья 279 2 . Дела, рассматриваемые в порядке упрощенного производства

В порядке упрощенного производства подлежат рассмотрению дела по исковым заявлениям, если цена иска в отношении юридических лиц не превышает ста пятидесяти, в отношении индивидуальных предпринимателей — ста, а в отношении физических лиц — пятидесяти базовых расчетных величин.

По ходатайству истца при согласии ответчика в порядке упрощенного производства могут быть рассмотрены также иные дела, если не имеются обстоятельства, указанные в частях третьей и пятой настоящей статьи.

Суд выносит определение о рассмотрении дела по общим правилам искового производства, если в ходе рассмотрения дела в порядке упрощенного производства устанавливаются следующие обстоятельства:

1) рассмотрение дела в порядке упрощенного производства может привести к разглашению государственного секрета, коммерческой или иной охраняемой законом тайны;

2) необходимо выяснить дополнительные обстоятельства или исследовать дополнительные доказательства, а также провести осмотр и исследование доказательств по месту их нахождения, назначить экспертизу или заслушать свидетельские показания;

3) заявленное требование связано с другими требованиями, в том числе касается третьих лиц, или судебным актом, принятым по данному делу, могут быть нарушены права и охраняемые законом интересы третьих лиц;

4) в ходе рассмотрения дела в порядке упрощенного производства подан встречный иск, не подлежащий рассмотрению по правилам, установленным настоящей главой.

В определении о переходе к рассмотрению дела по общим правилам искового производства указываются основания для перехода к общему порядку. После вынесения определения рассмотрение дела производится сначала.

В случае, если заявлено несколько связанных между собой требований, одно из которых относится к требованиям, указанным в части первой настоящей статьи, а другие — не относятся к ним, все требования подлежат рассмотрению по общим правилам искового производства, установленным настоящим Кодексом.

Срок рассмотрения дела исчисляется со дня вынесения определения о рассмотрении дела по общим правилам искового производства.

Статья 279 3 . Требования к исковому заявлению по делу, рассматриваемому в порядке упрощенного производства

Исковое заявление по делу, рассматриваемому в порядке упрощенного производства, должно соответствовать требованиям, предусмотренным статьей 189 настоящего Кодекса.

К исковому заявлению по делу, рассматриваемому в порядке упрощенного производства, прилагаются документы, предусмотренные статьей 191 настоящего Кодекса.

Статья 279 4 . Особенности рассмотрения дела в порядке упрощенного производства

О принятии заявления к производству и возбуждении дела суд выносит определение, в котором указывает на рассмотрение дела в порядке упрощенного производства и дату рассмотрения дела.

Суд в определении о принятии заявления к производству и возбуждении дела указывает ответчику о необходимости предоставления письменного мнения по исковому заявлению до принятия решения.

Одновременно с определением суд немедленно направляет ответчику копию искового заявления (заявления) и копии приложенных к нему документов по почте или в виде электронного документа через информационную систему.

Ответчик вправе представить суду письменное мнение на исковое заявление с приложением документов и доказательств, которыми он обосновывается.

К письменному мнению прилагается документ, подтверждающий направление его копии истцу. Письменное мнение на исковое заявление подписывается ответчиком или его представителем. К письменному мнению, подписанному представителем, прилагается доверенность или иной документ, удостоверяющий его полномочия.

Непредставление письменного мнения на исковое заявление ответчиком не препятствует рассмотрению искового заявления в порядке упрощенного производства.

Дело, рассматриваемое в порядке упрощенного производства, рассматривается судьей единолично в срок, не превышающий двадцати дней со дня вынесения определения о принятии заявления к производству и возбуждении дела.

Срок рассмотрения дела в порядке упрощенного производства продлению не подлежит.

Суд рассматривает дело в порядке упрощенного производства без проведения судебного разбирательства, вызова сторон и заслушивания их объяснений.

Суд исследует изложенные в представленных сторонами документах объяснения, возражения и (или) доводы, знакомится с доказательствами и принимает решение.

Статья 279 5 . Решение по делу, рассмотренному в порядке упрощенного производства

Решение по делу, рассмотренному в порядке упрощенного производства, принимается судом по общим правилам, предусмотренным в главе 23 настоящего Кодекса, с учетом особенностей, установленных настоящей главой.

Решение по делу, рассмотренному в порядке упрощенного производства, вступает в законную силу по истечении десяти дней после его принятия, если не подана апелляционная жалоба (протест).

Решение по делу, рассмотренному в порядке упрощенного производства, подлежит исполнению на основании исполнительного листа, выдаваемого судом по правилам раздела V настоящего Кодекса.

В случае подачи апелляционной жалобы (протеста) решение, если оно не отменено, вступает в законную силу со дня принятия постановления суда апелляционной инстанции.

Решение по делу, рассмотренному в порядке упрощенного производства, может быть пересмотрено в апелляционном и кассационном порядке, в том числе повторно в суде кассационной инстанции, а также по вновь открывшимся обстоятельствам, на основании правил, предусмотренных разделом IV настоящего Кодекса.

Глава 26. Заочное производство

Статья 280. Основания для заочного производства

В случае неявки в судебное заседание ответчика, надлежаще извещенного о времени и месте судебного заседания, не сообщившего об уважительных причинах неявки и не просившего о рассмотрении дела в его отсутствие, дело может быть рассмотрено в порядке заочного производства, если истец против этого не возражает. О рассмотрении дела в таком порядке суд выносит определение. В деле должны быть сведения о надлежащем извещении ответчика.

При участии в деле нескольких ответчиков рассмотрение дела в порядке заочного производства возможно в случае неявки в судебное заседание всех ответчиков.

Статья 281. Права явившейся стороны

Если явившийся в судебное заседание истец не согласен на рассмотрение дела в порядке заочного производства в отсутствие ответчика, суд откладывает разбирательство дела и направляет не явившемуся ответчику повторное извещение о времени и месте нового судебного разбирательства.

В случае повторной неявки надлежаще извещенного ответчика суд рассматривает дело в порядке заочного производства независимо от мнения истца.

Статья 282. Порядок заочного производства

При рассмотрении дела в порядке заочного производства суд ограничивается исследованием имеющихся в деле доказательств, учитывает доводы и ходатайства лиц, участвующих в деле, и выносит решение, которое именуется заочным.

При изменении истцом предмета или основания иска, размера исковых требований суд не вправе рассмотреть дело в порядке заочного производства в данном судебном заседании. В таких случаях, рассмотрение дела откладывается для вручения ответчику искового заявления с измененным предметом или основанием иска, размером исковых требований.

Если от неявившегося в судебное заседание ответчика поступило заявление о рассмотрении дела без его участия, дело подлежит рассмотрению в общем порядке, а не в порядке заочного производства.

Статья 283. Содержание заочного решения

Содержание заочного решения определяется правилами статьи 253 настоящего Кодекса. В резолютивной части заочного решения должны быть указаны срок и порядок подачи заявления о пересмотре этого решения.

Статья 284. Направление копии решения

Сторонам копия заочного решения не позднее пяти дней со дня его вынесения направляется заказным письмом с уведомлением о вручении или вручается под расписку, а при наличии у них электронных адресов она может быть направлена в виде электронного документа.

Статья 285. Заявление о пересмотре заочного решения

Ответчик вправе подать в суд, принявший заочное решение, заявление о пересмотре этого решения в течение пятнадцати дней после его принятия.

Заявление о пересмотре заочного решения рассматривается в порядке, предусмотренном статьями 287 — 291 настоящего Кодекса.

Статья 285 1. Обжалование (опротестование) заочного решения

На заочное решение может быть подана жалоба (протест) в порядке, предусмотренном настоящим Кодексом.

Статья 286. Содержание заявления о пересмотре заочного решения

Заявление о пересмотре заочного решения должно содержать:

1) наименование суда, принявшего заочное решение;

2) фамилия, имя, отчество (наименование) место жительство (место нахождение, почтовый адрес) ответчика, подающего заявление;

3) перечень обстоятельств, свидетельствующих об уважительности причин неявки в судебное заседание, и доказательств, подтверждающих эти обстоятельства, а также доказательств, которые могут повлиять на содержание принятого заочного решения;

4) просьбу ответчика, подающего заявление;

5) перечень прилагаемых к заявлению материалов.

Заявление о пересмотре заочного решения подписывается ответчиком или его представителем.

Заявление о пересмотре заочного решения подается в суд с копиями по числу лиц, участвующих в деле, за исключением заявления, направляемого в виде электронного документа. Заявление не подлежит оплате государственной пошлиной.

Статья 287. Действия суда после принятия заявления

Суд извещает лиц, участвующих в деле, о времени и месте рассмотрения заявления и направляет им копии заявления о пересмотре заочного решения и прилагаемых к нему материалов.

Статья 288. Рассмотрение заявления

Заявление о пересмотре заочного решения рассматривается в судебном заседании в течение десяти дней с момента поступления заявления о пересмотре. Неявка лиц, извещенных о времени и месте судебного заседания, не является препятствием для рассмотрения заявления.

Суд, рассмотрев заявление, выносит определение. Определение об отмене заочного решения либо об отказе в отмене заочного решения обжалованию (опротестованию) не подлежит.

Статья 289. Полномочия суда

Суд, рассмотрев заявление о пересмотре заочного решения, вправе своим определением:

оставить заявление без удовлетворения;

отменить заочное решение и возобновить рассмотрение дела по существу в том же или ином составе суда.

Статья 290. Основания к отмене заочного решения

Заочное решение подлежит отмене с возобновлением рассмотрения дела по существу, если при рассмотрении заявления об отмене заочного решения суд установит, что неявка стороны в судебное заседание была вызвана уважительными причинами, о которых она не имела возможности своевременно сообщить суду, и что при этом сторона представляет доказательства, которые могут повлиять на содержание принятого заочного решения.

Статья 291. Возобновление рассмотрения дела

В случае отмены заочного решения судом, принявшим это решение, рассмотрение дела по существу возобновляется и ведется по правилам, предусмотренным настоящим Кодексом.

В случае неявки ответчика, надлежаще извещенного о времени и месте судебного заседания, принятое при новом рассмотрении дела решение суда не признается заочным. Ответчик не вправе повторно подавать заявление о пересмотре этого решения как заочного.

Статья 292. Законная сила заочного решения

Заочное решение вступает в законную силу по правилам, предусмотренным статьей 264 настоящего Кодекса.

Подраздел 3. Особое производство

Глава 27. Общие положения

Статья 293. Дела, рассматриваемые судом в порядке особого производства

К делам, рассматриваемым судом в порядке особого производства, относятся дела:

1) об установлении фактов, имеющих юридическое значение;

2) об усыновлении ребенка (удочерении) (далее — усыновление);

3) о признании гражданина безвестно отсутствующим и объявлении гражданина умершим;

4) о признании гражданина ограниченно дееспособным или недееспособным;

5) о госпитализации лица в психиатрический стационар в недобровольном порядке или продлении срока госпитализации;

6) о госпитализации лица в специализированное отделение противотуберкулезного учреждения в недобровольном порядке или продлении срока госпитализации;

7) об объявлении несовершеннолетнего полностью дееспособным (эмансипация);

8) о признании имущества (вещи) бесхозяйным;

9) о восстановлении прав по утраченным документам на предъявителя (вызывное производство);

10) о восстановлении утраченного судебного производства.

Статья 294. Порядок рассмотрения дел особого производства

Дела, перечисленные в статье 293 настоящего Кодекса, рассматриваются судами по общим правилам гражданского судопроизводства с теми изъятиями и дополнениями, которые указаны в главах 27 — 37 настоящего Кодекса.

Глава 28. Установление фактов, имеющих юридическое значение

Статья 295. Дела об установлении фактов, имеющих юридическое значение, рассматриваемые судом

Суд устанавливает факты, от которых зависит возникновение, изменение или прекращение личных, имущественных прав граждан или организаций.

Суд рассматривает дела об установлении факта:

1) родственных отношений лиц;

2) нахождения лица на иждивении;

3) признания (установления) отцовства, факта происхождения ребенка от данной матери, а также времени его рождения;

4) регистрации усыновления, брака, расторжения брака и смерти;

5) состояния в фактических брачных отношениях в установленных законом случаях, если регистрация брака в органах записи актов гражданского состояния не может быть произведена вследствие смерти одного из супругов;

6) принадлежности правоустанавливающих документов (за исключением членских билетов общественных объединений, воинских документов, паспорта или идентификационной ID-карты, свидетельств, выдаваемых органами записи актов гражданского состояния) лицу, фамилия, имя или отчество которого, указанные в документе, не совпадают с фамилией, именем или отчеством этого лица по паспорту или идентификационной ID-карте либо свидетельству о рождении;

7) несчастного случая;

8) владения строением на праве частной собственности;

9) принятия наследства и места открытия наследства.

Суд может установить и другие факты, имеющие юридическое значение, если законодательством не предусмотрен иной порядок их установления.

Суд устанавливает факты, имеющие юридическое значение, лишь при невозможности получения заявителем в ином порядке надлежащих документов, удостоверяющих эти факты, либо при невозможности восстановления утраченных документов.

Статья 296. Подача заявления и его содержание

Заявление по делам об установлении факта, имеющего юридическое значение, подается в суд по месту жительства заявителя.

В заявлении должно быть указано, для какой цели заявителю необходимо установить данный факт, а также должны быть приведены доказательства, подтверждающие невозможность получения заявителем надлежащих документов либо невозможность восстановления утраченных документов.

Статья 297. Решение об установлении факта

В решении суда должны быть указаны: факт, установленный судом, цель, для которой он установлен, а также доказательства, на основании которых суд установил этот факт.

Решение суда об установлении факта, подлежащего регистрации в органах записи актов гражданского состояния или оформлению в других органах, служит основанием для такой регистрации или оформления, не заменяя собой документов, выдаваемых этими органами.

Глава 29. Усыновление ребенка

Статья 298. Подача заявления

Заявление об усыновлении подается гражданами Республики Узбекистан, желающими усыновить ребенка, в межрайонный, районный (городской) суд по гражданским делам по месту жительства (нахождения) усыновляемого ребенка.

Граждане Республики Узбекистан, постоянно проживающие за пределами территории Республики Узбекистан, иностранные граждане или лица без гражданства, желающие усыновить ребенка, являющегося гражданином Республики Узбекистан, подают заявление об усыновлении соответственно в Суд Республики Каракалпакстан, областные или Ташкентский городской суды по месту жительства (нахождения) усыновляемого ребенка.

Статья 299. Содержание заявления

В заявлении об усыновлении должны быть указаны:

фамилия, имя, отчество усыновителей (усыновителя), место их (его) жительства;

фамилия, имя, отчество и дата рождения усыновляемого ребенка, его место жительства (нахождения), сведения о родителях усыновляемого ребенка, наличии у него братьев и сестер;

обстоятельства, обосновывающие просьбу усыновителей (усыновителя) об усыновлении, и доказательства, подтверждающие эти обстоятельства;

просьба об изменении фамилии, имени, отчества усыновляемого ребенка, даты его рождения (не более чем на один год), места рождения усыновляемого ребенка (если ребенку не более десяти лет), о записи усыновителей (усыновителя) в актовой записи о рождении ребенка в качестве родителей (родителя) — при желании усыновителей (усыновителя) внести соответствующие изменения в запись акта о рождении ребенка.

Заявление об усыновлении подписывается усыновителями (усыновителем).

Статья 300. Документы, прилагаемые к заявлению

К заявлению об усыновлении должны быть приложены:

копия свидетельства о заключении брака усыновителей (усыновителя) — при усыновлении лицами (лицом), состоявшими (состоявшим) в браке;

при усыновлении одним из супругов — согласие другого супруга. Согласие супруга на усыновление не требуется, если супруги прекратили семейные отношения, не проживают совместно более года и место жительства (нахождения) другого супруга неизвестно, а также имеются в наличии подтверждающие это документы;

копия паспорта или идентификационной ID-карты и справка о том, что усыновитель не состоит в браке — при усыновлении лицом, не состоявшим в браке;

медицинское заключение о состоянии здоровья усыновителей (усыновителя) (справки из психиатрического, противотуберкулезного и наркологического учреждений, а также центра по борьбе со СПИДом);

документ о постановке на учет гражданина в качестве кандидата в усыновители, за исключением случаев, предусмотренных в абзацах втором — пятом статьи 154 Семейного кодекса Республики Узбекистан;

справка с места работы усыновителей (усыновителя) о занимаемой должности и заработной плате или справка об иных источниках доходов;

документ, подтверждающий право собственности на жилое помещение или право пользования жилым помещением.

К заявлению граждан Республики Узбекистан об усыновлении ребенка, являющегося гражданином другого государства, кроме документов, указанных в части первой настоящей статьи, прилагаются:

согласие компетентного органа Республики Узбекистан на постоянное проживание усыновляемого ребенка на территории Республики Узбекистан;

согласие законного представителя усыновляемого ребенка и компетентного органа государства, гражданином которого является ребенок;

выписка из записи акта о рождении усыновляемого ребенка;

медицинское заключение о состоянии здоровья, физическом и умственном развитии усыновляемого ребенка;

согласие усыновляемого ребенка, достигшего возраста десяти лет, на усыновление, а также на возможные изменения его фамилии, имени, отчества и запись усыновителей (усыновителя) в качестве его родителей (родителя), за исключением случаев, предусмотренных в статье 156 Семейного кодекса Республики Узбекистан.

Документы, указанные в абзацах третьем , четвертом и пятом части второй настоящей статьи, должны быть легализованы либо на них должен быть проставлен апостиль в установленном порядке. При этом представляемые документы должны быть переведены на государственный язык Республики Узбекистан и нотариально удостоверены. Требования о легализации или проставлении апостиля и переводе не распространяются на документ, указанный в абзаце пятом части второй настоящей статьи, если он выдан на территории Республики Узбекистан.

К заявлению граждан Республики Узбекистан, постоянно проживающих за пределами территории Республики Узбекистан, иностранных граждан или лиц без гражданства об усыновлении ребенка, являющегося гражданином Республики Узбекистан, прилагаются документы, указанные в части первой настоящей статьи, а также заключение компетентного органа государства, гражданами которого являются усыновители (при усыновлении ребенка гражданами Республики Узбекистан, постоянно проживающими за пределами территории Республики Узбекистан, лицами без гражданства — государства, в котором эти лица имеют постоянное место жительства), об условиях их жизни и о возможности быть усыновителями, разрешение компетентного органа соответствующего государства на въезд усыновляемого ребенка в это государство и его постоянное жительство на территории этого государства, нотариально удостоверенное обязательство усыновителей (усыновителя) о предоставлении представителям дипломатического учреждения Республики Узбекистан за границей информации об усыновленном ребенке и возможности общения с ребенком.

Документы, представляемые усыновителями — иностранными гражданами или лицами без гражданства, должны быть легализованы либо на них должен быть поставлен апостиль в установленном порядке. При этом представляемые документы должны быть переведены на государственный язык Республики Узбекистан и нотариально удостоверены.

Документы, указанные в частях первой , второй и четвертой настоящей статьи, представляются в суд в двух экземплярах.

Статья 301. Подготовка дела к судебному разбирательству

Судья при подготовке дела к судебному разбирательству выносит определение, которым обязывает органы опеки и попечительства по месту жительства (нахождения) усыновляемого ребенка представить в суд заключение об обоснованности и соответствии усыновления наилучшим интересам усыновляемого ребенка.

К заключению органа опеки и попечительства об обоснованности и о соответствии усыновления наилучшим интересам усыновляемого ребенка должны быть приложены:

акт обследования условий жизни усыновителей (усыновителя), составленный органом опеки и попечительства по месту жительства (нахождения) усыновляемого ребенка или по месту жительства усыновителей (усыновителя). В акте обследования условий жизни усыновителей (усыновителя) в числе других сведений в обязательном порядке указывается, имеется ли препятствие к усыновлению, предусмотренное в статье 152 Семейного кодекса Республики Узбекистан;

выписка из записи акта о рождении усыновляемого ребенка;

медицинское заключение о состоянии здоровья, физическом и умственном развитии усыновляемого ребенка;

согласие усыновляемого ребенка, достигшего возраста десяти лет, на усыновление, а также на возможные изменения его фамилии, имени, отчества и запись усыновителей (усыновителя) в качестве его родителей (родителя), за исключением случаев, предусмотренных в статье 156 Семейного кодекса Республики Узбекистан;

согласие родителей (родителя) ребенка на его усыновление, а при усыновлении ребенка родителей, не достигших возраста шестнадцати лет, также согласие их законных представителей, а в случае отсутствия законных представителей согласие органа опеки и попечительства, за исключением случаев, предусмотренных в статье 160 Семейного кодекса Республики Узбекистан;

при усыновлении ребенка гражданами Республики Узбекистан, постоянно проживающими за пределами территории Республики Узбекистан, иностранными гражданами или лицами без гражданства, не являющимися родственниками ребенка, документ, подтверждающий наличие сведений об усыновляемом ребенке в базе данных по учету детей, оставшихся без попечения родителей, и кандидатов в усыновители, а также документы, подтверждающие отсутствие возможности передачи ребенка на воспитание в семью граждан Республики Узбекистан или на усыновление родственниками ребенка независимо от их гражданства и места жительства.

При усыновлении гражданами Республики Узбекистан ребенка, являющегося гражданином другого государства или лицом без гражданства, к заключению органа опеки и попечительства об обоснованности и о соответствии усыновления наилучшим интересам усыновляемого ребенка должен быть приложен документ, указанный в абзаце втором части второй настоящей статьи.

Суд при необходимости может затребовать и иные документы (сведения).

Статья 302. Рассмотрение дела

Дела об усыновлении суд рассматривает с обязательным участием усыновителей (усыновителя), представителей органов опеки и попечительства, а также прокурора.

В необходимых случаях суд может привлечь к участию в деле родителей (родителя) усыновляемого ребенка, его родственников и других заинтересованных лиц, а также самого ребенка, достигшего возраста десяти лет.

Дела об усыновлении суд рассматривает в закрытом судебном заседании.

Статья 303. Решение суда

Суд, рассмотрев дело об усыновлении по существу, выносит решение об удовлетворении заявления об усыновлении либо об отказе в его удовлетворении полностью или в части.

При удовлетворении заявления об усыновлении в решении суда указываются все данные об усыновленном и усыновителях (усыновителе), необходимые для внесения изменений в книгу записей о рождении усыновленного.

В наилучших интересах ребенка при усыновлении его одним лицом в решении суда об усыновлении по желанию матери, если усыновитель — мужчина, или по желанию отца, если усыновитель — женщина, а также если один из родителей усыновляемого ребенка умер, то по просьбе родителей умершего родителя (дедушки или бабушки) указывается о сохранении правоотношений усыновленного ребенка с одним из родителей или с родственниками умершего родителя.

При удовлетворении заявления об усыновлении взаимные права и обязанности усыновителей (усыновителя) и усыновляемого ребенка устанавливаются со дня внесения необходимых изменений в книгу записей о рождении усыновленного.

Суд обязан в течение трех дней со дня вступления в законную силу решения об усыновлении направить копию из этого решения в соответствующий орган опеки и попечительства, а также в орган записи актов гражданского состояния по месту регистрации рождения усыновляемого ребенка.

Статья 304. Отмена усыновления

Рассмотрение и разрешение дел об отмене усыновления осуществляются в порядке искового производства и по основаниям, указанным семейным законодательством.

Глава 30. Признание гражданина безвестно отсутствующим и объявление гражданина умершим

Статья 305. Подача заявления и его содержание

Заявление лица о признании гражданина безвестно отсутствующим или об объявлении гражданина умершим подается заинтересованным лицом в суд по последнему известному месту жительства безвестно отсутствующего гражданина.

Суд приступает к рассмотрению заявления о признании гражданина безвестно отсутствующим или об объявлении гражданина умершим по истечении сроков, установленных законодательством.

В заявлении должно быть указано, для какой цели необходимо заявителю признать гражданина безвестно отсутствующим или объявить его умершим, а также должны быть изложены обстоятельства, подтверждающие безвестное отсутствие гражданина, либо обстоятельства, угрожающие пропавшему без вести смертью или дающие основание предполагать его гибель от определенного несчастного случая.

Статья 306. Подготовка дела к судебному разбирательству

Судья при подготовке дела к судебному разбирательству выясняет, какие лица (родственники, сослуживцы и др.) могут дать сведения об отсутствующем, а также запрашивает соответствующие организации (органы внутренних дел, органы самоуправления граждан, медицинские учреждения и т.п.) по последнему известному месту жительства и месту работы отсутствующего об имеющихся о нем сведениях.

Одновременно судья после принятия заявления может предложить органу опеки и попечительства назначить лицо для охраны имущества отсутствующего, а равно для управления его имуществом.

Статья 307. Участие прокурора в разбирательстве дела

Дела о признании гражданина безвестно отсутствующим или об объявлении гражданина умершим рассматриваются с обязательным участием прокурора.

Статья 308. Решение суда

Решение суда, которым гражданин признан безвестно отсутствующим, является основанием для назначения органом опеки и попечительства по месту нахождения имущества отсутствующего управления этим имуществом.

Решение суда, которым гражданин объявлен умершим, является основанием для внесения органом записи актов гражданского состояния записи о смерти этого гражданина в книге записи актов гражданского состояния.

Статья 309. Последствия явки или обнаружения места пребывания гражданина, признанного безвестно отсутствующим или объявленного умершим

В случае явки или обнаружения места пребывания гражданина, признанного безвестно отсутствующим или объявленного умершим, суд новым решением отменяет свое ранее вынесенное решение. Это решение является основанием соответственно для отмены управления имуществом или для аннулирования записи о его смерти в книге записи актов гражданского состояния.

Глава 31. Признание гражданина ограниченно дееспособным или недееспособным

Статья 310. Подача заявления

Дело о признании гражданина ограниченно дееспособным вследствие злоупотребления спиртными напитками, наркотическими средствами и психотропными веществами или признание гражданина недееспособным вследствие психического расстройства (душевной болезни или слабоумия) может быть возбуждено по заявлению членов его семьи, органов опеки и попечительства, прокурора, лечебных учреждений и других государственных органов, органов самоуправления граждан и общественных объединений.

Заявление о признании гражданина ограниченно дееспособным или недееспособным подается в суд по месту жительства данного гражданина, а если это лицо помещено в лечебное учреждение, то по месту нахождения этого учреждения.

Статья 311. Содержание заявления

В заявлении о признании гражданина ограниченно дееспособным должны быть изложены обстоятельства, свидетельствующие, что лицо, злоупотребляющее спиртными напитками, наркотическими средствами и психотропными веществами, ставит свою семью в тяжелое материальное положение.

В заявлении о признании гражданина недееспособным должны быть изложены обстоятельства, свидетельствующие о психическом расстройстве (душевной болезни или слабоумия), вследствие которого лицо не может отдавать отчета в своих действиях или руководить ими.

Статья 312. Подготовка дела к судебному разбирательству

Получив заявление, судья, в порядке подготовки дела к судебному разбирательству, при наличии достаточных данных о психическом расстройстве (душевной болезни или слабоумии) гражданина назначает для определения его психического состояния судебно-психиатрическую экспертизу.

При уклонении гражданина от прохождения судебно-психиатрической экспертизы суд может вынести определение о принудительном направлении его на экспертизу.

Статья 313. Рассмотрение дела

Дело о признании гражданина ограниченно дееспособным суд рассматривает с обязательным участием самого гражданина, прокурора и представителя органа опеки и попечительства. В случае неявки гражданина в судебное заседание применяются правила статьи 186 настоящего Кодекса.

Дело о признании гражданина недееспособным суд рассматривает с участием прокурора и представителя органа опеки и попечительства. Гражданин, в отношении которого рассматривается дело, вызывается в судебное заседание, если это возможно по состоянию его здоровья.

Статья 314. Решение суда

Решение суда, которым гражданин признан ограниченно дееспособным или недееспособным, является основанием для назначения органом опеки и попечительства ограниченно дееспособному — попечителя, а недееспособному — опекуна.

Признав гражданина ограниченно дееспособным или недееспособным, суд обязан в течение трех дней после вступления решения в законную силу сообщить об этом органу опеки и попечительства по месту жительства данного лица, направив копию решения для установления над ним опеки или попечительства.

Статья 315. Признание гражданина дееспособным

В случаях, предусмотренных законодательством, суд по заявлению самого гражданина, его попечителя, а также организаций и лиц, перечисленных в статье 310 настоящего Кодекса, выносит решение об отмене ограничения дееспособности гражданина и установленного над ним попечительства.

В случаях, предусмотренных законодательством, суд по заявлению опекуна, а также организаций и лиц, перечисленных в статье 310 настоящего Кодекса, на основании заключения судебно-психиатрической экспертизы выносит решение о признании выздоровевшего гражданина дееспособным.

Статья 316. Судебные расходы по делам о признании гражданина ограниченно дееспособным или недееспособным

Судебные расходы по производству дела о признании гражданина ограниченно дееспособным или недееспособным с заявителя не взыскиваются.

Суд, установив, что члены семьи, подавшие заявление, действовали недобросовестно с целью заведомо необоснованного ограничения или лишения дееспособности гражданина, взыскивает с них судебные расходы.

Глава 32. Госпитализация лица в психиатрический стационар в недобровольном порядке или продление срока госпитализации

Статья 317. Подача заявления

Заявление о госпитализации лица в психиатрический стационар в недобровольном порядке или о продлении срока госпитализации подается в суд психиатрическим учреждением, в котором находится лицо.

К заявлению, в котором должны быть указаны предусмотренные законом основания для госпитализации лица в психиатрический стационар в недобровольном порядке, прилагается мотивированное заключение комиссии врачей-психиатров о необходимости дальнейшего пребывания лица в психиатрическом стационаре.

Заявление рассматривается в суде по месту нахождения психиатрического учреждения.

Принимая заявление, суд одновременно решает вопрос пребывания лица в психиатрическом стационаре на срок, необходимый для рассмотрения заявления в суде.

Статья 318. Рассмотрение дела

Дело о госпитализации лица в психиатрический стационар или о продлении срока госпитализации рассматривается судом в десятидневный срок с участием законного представителя госпитализируемого лица и врача-психиатра из состава комиссии, давшей заключение об обоснованности госпитализации, прокурора, а также представителя психиатрического учреждения, в котором находится лицо.

Неявка в судебное заседание по неуважительным причинам представителя психиатрического учреждения не является препятствием к рассмотрению заявления, однако суд может признать явку этого лица обязательной.

Статья 319. Решение суда

Решение суда об удовлетворении заявления является соответственно основанием для госпитализации лица в психиатрический стационар в недобровольном порядке или продления срока его госпитализации.

Глава 33. Госпитализация лица в специализированное отделение противотуберкулезного учреждения в недобровольном порядке или продление срока госпитализации

Статья 320. Подача заявления

Заявление о госпитализации лица, больного заразной формой туберкулеза, в специализированное отделение противотуберкулезного учреждения в недобровольном порядке или продлении срока госпитализации подается в суд противотуберкулезным учреждением, в котором данное лицо находится на диспансерном учете либо на лечении или по месту его жительства (нахождения).

Заявление о госпитализации лица, больного заразной формой туберкулеза, в специализированное отделение противотуберкулезного учреждения в недобровольном порядке или продлении срока госпитализации рассматривается в суде по месту нахождения противотуберкулезного учреждения, в котором данное лицо находится на диспансерном учете либо на лечении или по месту его жительства (нахождения).

Статья 321. Содержание и срок подачи заявления

Заявление о госпитализации лица, больного заразной формой туберкулеза, в специализированное отделение противотуберкулезного учреждения в недобровольном порядке подается в течение не более суток со дня принятия заключения врачебной комиссии этого учреждения о необходимости такой госпитализации данного лица, уклоняющегося от медицинского обследования и (или) лечения. В заключении указывается срок, в течение которого будет проведено лечение.

Заявление о продлении срока госпитализации лица, больного заразной формой туберкулеза, в специализированном отделении противотуберкулезного учреждения в недобровольном порядке подается на основании заключения врачебной комиссии этого учреждения о необходимости продления срока госпитализации в учреждении, в котором лицо находится на лечении. В заключении указывается срок, в течение которого будет проведено лечение.

Статья 322. Рассмотрение дела

Дело о госпитализации лица в специализированное отделение противотуберкулезного учреждения в недобровольном порядке или продлении срока госпитализации рассматривается судом в трехдневный срок со дня подачи заявления о госпитализации лица, больного заразной формой туберкулеза, в специализированное отделение противотуберкулезного учреждения в недобровольном порядке или продлении срока госпитализации, с участием представителя — члена врачебной комиссии противотуберкулезного учреждения, в котором данное лицо находится на диспансерном учете либо на лечении, представителя лица, больного заразной формой туберкулеза, а также прокурора. Лицо, больное заразной формой туберкулеза, дело которого рассматривается в суде, может быть вызвано в судебное заседание, если состояние его здоровья позволяет это.

Неявка представителя — члена врачебной комиссии противотуберкулезного учреждения, представителя лица, больного заразной формой туберкулеза, в судебное заседание по неуважительной причине не является препятствием к рассмотрению дела, однако суд может признать явку этих лиц обязательной.

Статья 323. Решение суда

Решение суда об удовлетворении заявления является соответственно основанием для госпитализации лица, больного заразной формой туберкулеза, в специализированное отделение противотуберкулезного учреждения в недобровольном порядке или продления срока госпитализации.

Глава 34. Объявление несовершеннолетнего полностью дееспособным (эмансипация)

Статья 324. Подача заявления

Несовершеннолетний, достигший возраста шестнадцати лет, может обратиться в суд по месту своего жительства с заявлением об объявлении его полностью дееспособным в случаях, предусмотренных законодательством.

Заявление об объявлении несовершеннолетнего полностью дееспособным принимается судом при наличии доказательств, подтверждающих отказ органов опеки и попечительства об объявлении несовершеннолетнего полностью дееспособным.

Статья 325. Рассмотрение дела

Дело об объявлении несовершеннолетнего полностью дееспособным рассматривается судом с участием заявителя, родителей (одного из родителей) или усыновителей (усыновителя) либо попечителя, а также представителя органа опеки и попечительства, прокурора.

Статья 326. Решение суда по заявлению об объявлении несовершеннолетнего полностью дееспособным

Суд, рассмотрев по существу заявление об объявлении несовершеннолетнего полностью дееспособным, принимает решение, которым удовлетворяет заявление или отказывает в его удовлетворении.

При удовлетворении заявления несовершеннолетний, достигший возраста шестнадцати лет, объявляется полностью дееспособным (эмансипированным) со дня вступления в законную силу решения суда.

Глава 35. Признание имущества (вещи) бесхозяйным

Статья 327. Подача заявления

Заявление о признании имущества (вещи) бесхозяйным подается органом, уполномоченным управлять государственным имуществом, или органом самоуправления граждан в суд по месту нахождения имущества (вещи).

В заявлении должно быть указано, какое имущество (вещь) подлежит признанию бесхозяйным, а также приведены доказательства, подтверждающие невозможность установления собственника имущества (вещи), либо свидетельствующие об оставлении имущества (вещи) собственником без намерения сохранения права собственности на него.

Статья 328. Подготовка дела к судебному разбирательству

Судья при подготовке дела к судебному разбирательству выясняет, какие лица (собственники, фактические владельцы имущества (вещи), соседи и др.) могут дать сведения о принадлежности имущества (вещи), а также запрашивает об имеющихся о нем сведениях органы самоуправления граждан.

Статья 329. Рассмотрение дела

Дело о признании имущества (вещи) бесхозяйным рассматривается судом с участием представителя заявителя, третьих лиц и прокурора.

Статья 330. Решение суда

Суд, признав, что имущество (вещь) не имеет собственника или собственник неизвестен либо оставлено собственником без намерения сохранить право собственности на него, выносит решение о признании имущества (вещи) бесхозяйным и о передаче его в собственность государства или в собственность органа самоуправления граждан.

Глава 36. Восстановление прав по утраченным документам на предъявителя (вызывное производство)

Статья 331. Подача заявления

Лицо, утратившее ценный документ на предъявителя, выданный банком о вкладе денежных средств или о приеме на хранение ценностей или облигаций государственных займов, а также в иных случаях, предусмотренных законом, может просить суд о признании документа недействительным и о восстановлении прав по утраченному документу.

Дело рассматривается судом по месту нахождения учреждения, выдавшего документ на предъявителя.

В заявлении должны быть указаны обстоятельства, при которых произошла утрата документа, название учреждения, выдавшего документ на предъявителя, название документа, его отличительные признаки и просьба о признании утраченного документа недействительным.

Статья 332. Действия судьи после принятия заявления

Судья после принятия заявления выносит определение:

о производстве за счет заявителя публикации в средствах массовой информации;

о запрещении учреждению, выдавшему документ на предъявителя, производить платежи и выдачи по нему до рассмотрения дела в суде.

Копия определения суда направляется учреждению, выдавшему документ.

На отказ в вынесении определения может быть подана частная жалоба или принесен частный протест.

Статья 333. Содержание публикации

Публикация должна содержать:

1) наименование суда, в который поступило заявление об утрате документа;

2) фамилию, имя, отчество заявителя и его местожительство;

3) наименование и отличительные признаки документа;

4) предложение держателю документа, об утрате которого заявлено, в трехмесячный срок со дня публикации в средствах массовой информации подать в суд заявление о своих правах на этот документ.

Статья 334. Обязанности держателя документа

Держатель документа, об утрате которого заявлено, обязан до истечения трехмесячного срока со дня публикации в средствах массовой информации подать в суд, вынесший определение, заявление о своих правах на документ и предъявить при этом документ в подлиннике.

Статья 335. Действия судьи после поступления заявления от держателя документа

В случае поступления в суд заявления от держателя документа до истечения трехмесячного срока со дня публикации судья выносит определение, которым предоставляет лицу, заявившему об утрате документа, срок на предъявление иска в общем порядке к держателю документа об изъятии его, о чем извещает держателя документа. Этот срок не должен превышать двух месяцев.

Статья 336. Последствия не предъявления иска к держателю документа

В случае, если заявитель до истечения трехмесячного срока со дня публикации в средствах массовой информации не предъявит иск к держателю документа, судья выносит определение о том, что меры, принятые в соответствии со статьей 332 настоящего Кодекса, теряют силу и извещает об этом учреждение, выдавшее документ. Держатель документа имеет право взыскать с заявителя убытки, причиненные ему принятием этих мер.

Статья 337. Назначение дела к рассмотрению

Суд назначает дело к слушанию если до истечения трехмесячного срока со дня публикации в средствах массовой информации не поступит заявление от держателя документа.

О дне рассмотрения дела извещается как заявитель, так и учреждение, выдавшее документ. Однако, их неявка не является препятствием к рассмотрению дела.

Статья 338. Разрешение дела

Рассмотрев дело, суд выносит решение. В случае удовлетворения заявления суд в решении указывает, что утраченный документ на предъявителя является недействительным. Это решение является основанием для выдачи заявителю вклада или нового документа взамен признанного недействительным.

Статья 339. Право держателя документа на предъявление иска о неосновательном обогащении

Держатель документа, по каким-либо причинам своевременно не заявивший о своих правах на этот документ, может предъявить к лицу, за которым признано право на получение нового документа взамен утраченного, иск о неосновательном обогащении. Такой иск может быть предъявлен в суд лишь после вступления в законную силу решения.

Глава 37. Восстановление утраченного судебного производства

Статья 340. Восстановление утраченного судебного производства

Утраченное судебное производство по делу может быть восстановлено судом по заявлению лиц, участвовавших в деле, прокурора, а также по инициативе суда.

Утраченное судебное производство восстанавливается полностью либо в части, восстановить которую необходимо по мнению суда. Решение суда или определение о прекращении производства, если они выносились по делу, должны быть восстановлены обязательно.

Заявитель освобождается от уплаты судебных расходов, понесенных судом при рассмотрении дела о восстановлении утраченного судебного производства. При заведомо ложном заявлении судебные расходы взыскиваются с заявителя.

Статья 341. Заявление о восстановлении утраченного судебного производства

Заявление о восстановлении утраченного судебного производства подается в суд, рассматривавший дело.

В заявлении должны содержаться подробные сведения о деле.

К заявлению прилагаются сохранившиеся у заявителя и имеющие отношение к делу документы или их копии, даже если они не заверены в установленном порядке.

Статья 342. Рассмотрение заявления о восстановлении утраченного судебного производства

При рассмотрении дела о восстановлении утраченного судебного производства суд использует сохранившиеся части производства, документы, выданные из дела до утраты производства гражданам и организациям, копии этих документов, а также другие документы, имеющие отношение к делу.

Суд может допросить в качестве свидетелей лиц, присутствовавших при совершении процессуальных действий, лиц, исполнявших решение суда, а в необходимых случаях — лиц, входивших в состав суда, рассматривавшего дело, по которому утрачено производство.

Статья 343. Решение суда по заявлению о восстановлении утраченного судебного производства

В решении суда о восстановлении утраченного судебного решения или определения о прекращении производства по делу указывается, на основании каких конкретно данных, представленных суду и исследованных в судебном заседании с участием всех участников процесса по утраченному производству, суд считает установленным содержание восстанавливаемого судебного акта.

В мотивировочной части решения по делу о восстановлении утраченного судебного производства также указываются выводы суда о доказанности того, какие доказательства исследовались судом и какие процессуальные действия совершались по утраченному производству.

Статья 344. Прекращение производства по делу о восстановлении утраченного судебного производства

При недостаточности собранных материалов для точного восстановления утраченного судебного производства суд определением прекращает производство по делу. В этом случае заявитель вправе предъявить иск в общем порядке.

Рассмотрение заявления о восстановлении судебного производства по утраченному производству не ограничивается сроком его хранения. Однако, в случае обращения с заявлением о восстановлении утраченного судебного производства в целях его исполнения, когда срок для предъявления исполнительного листа к исполнению истек и судом не восстанавливается, суд также прекращает производство по делу.

Статья 345. Обжалование (опротестование) судебных актов, связанных с восстановлением утраченного судебного производства

Судебные акты по делам о восстановлении утраченного судебного производства могут быть обжалованы (опротестованы).

Подраздел 4. Производство по делам, связанным с решением третейского суда, а также по делам о выдаче исполнительного листа для принудительного исполнения медиативного соглашения

Глава 38. Общие положения производства по делам, связанным с решением третейского суда

Статья 346. Дела, рассматриваемые судом, связанные с решением третейского суда

К делам, рассматриваемым судом по гражданским делам, связанным с решением третейского суда, относятся дела по заявлениям:

1) об отмене решений третейских судов;

2) о выдаче исполнительных листов на принудительное исполнение решений третейских судов.

Статья 347. Порядок рассмотрения дел, связанных с решением третейского суда

Дела, перечисленные в статье 346 настоящего Кодекса, рассматриваются судами по общим правилам гражданского судопроизводства с теми изъятиями и дополнениями, которые указаны в главах 38 — 40 настоящего Кодекса.

Статья 348. Обжалование определений суда

На определение суда по гражданским делам по делу, связанному с решением третейского суда, может быть подана частная жалоба (протест).

Глава 39. Производство по делам об оспаривании решения третейского суда

Статья 349. Оспаривание решения третейского суда

Решение третейского суда по спору, подведомственному суду по гражданским делам, может быть оспорено стороной третейского разбирательства путем подачи заявления об отмене решения третейского суда в суд по гражданским делам в течение тридцати дней со дня его получения, а лица, не привлеченные к участию в деле, о правах и обязанностях которых третейский суд принял решение, — в течение тридцати дней со дня, когда им стало известно о принятии решения третейского суда.

Решение третейского суда по спору, подведомственному суду по гражданским делам, может быть оспорено также лицами, не привлеченными к участию в деле, о правах и обязанностях которых третейский суд принял решение.

Заявление об отмене решения третейского суда подается в суд по гражданским делам, в районе деятельности которого принято решение третейского суда.

Подача заявления об отмене решения третейского суда приостанавливает производство по исполнению решения третейского суда до окончания производства по спору судом по гражданским делам.

Статья 350. Форма и содержание заявления об отмене решения третейского суда

Заявление об отмене решения третейского суда подается в письменной форме, в том числе в виде электронного документа, и подписывается стороной третейского разбирательства, оспаривающей решение, или ее представителем.

В заявлении об отмене решения третейского суда должны быть указаны:

1) наименование суда по гражданским делам, в который подается заявление;

2) наименование и состав третейского суда, принявшего оспариваемое решение, его местонахождение;

3) фамилия, имя, отчество (наименование) сторон третейского разбирательства, их местожительство или местонахождение (почтовый адрес), а также фамилия, имя, отчество, местожительство представителя, если заявление подается представителем;

4) дата принятия решения третейского суда;

5) дата получения оспариваемого решения третейского суда стороной третейского разбирательства, обратившейся с заявлением об отмене решения третейского суда;

6) требование об отмене решения третейского суда и основания, по которым оно оспаривается.

В заявлении об отмене решения третейского суда могут быть указаны номера телефонов, факсов, адреса электронной почты и иные сведения.

К заявлению об отмене решения третейского суда прилагаются:

1) заверенная копия решения третейского суда. Копия решения постоянно действующего третейского суда заверяется председателем этого третейского суда, подпись третейского судьи на копии решения временного третейского суда должна быть нотариально удостоверенной;

2) надлежащим образом заверенная копия третейского соглашения;

3) документы, представляемые в обоснование требования об отмене решения третейского суда;

4) документ, подтверждающий уплату государственной пошлины и почтовых расходов в установленном порядке и размере.

Заявление об отмене решения третейского суда подается в суд по гражданским делам с копиями по числу ответчиков, за исключением заявления, направляемого в виде электронного документа.

Если заявление об отмене решения третейского суда подано представителем стороны третейского разбирательства, то к нему должна быть приложена доверенность или иной документ, удостоверяющий его полномочия.

Если заявление об отмене решения третейского суда подано с нарушением требований, предусмотренных в частях первой и третьей статьи 349 настоящего Кодекса, а также положений настоящей статьи, то суд по гражданским делам отказывает в принятии такого заявления по правилам, предусмотренным в статье 194 настоящего Кодекса.

Если лица, не привлеченные к участию в деле, о правах и обязанностях которых третейский суд принял решение, не приложили к заявлению об отмене решения третейского суда документы, указанные в пунктах 2 и 3 части четвертой настоящей статьи, данные документы истребуются судом у лица, у которого они хранятся.

Статья 351. Порядок рассмотрения заявления об отмене решения третейского суда

Заявление об отмене решения третейского суда рассматривается судьей единолично по правилам, предусмотренным настоящим Кодексом.

При подготовке дела к судебному разбирательству по ходатайству стороны третейского разбирательства судья может истребовать из третейского суда материалы дела, решение по которому оспаривается в суде по гражданским делам, по правилам, предусмотренным настоящим Кодексом для истребования доказательств.

Стороны третейского разбирательства извещаются судом по гражданским делам о времени и месте судебного заседания. Неявка указанных лиц, надлежаще извещенных о времени и месте судебного заседания, не является препятствием для рассмотрения дела.

При рассмотрении дела в судебном заседании суд устанавливает наличие или отсутствие предусмотренных в статье 352 настоящего Кодекса оснований для отмены решения третейского суда путем исследования представленных в суд доказательств в обоснование заявленных требований и возражений.

При рассмотрении дела в судебном заседании суд не вправе исследовать обстоятельства, установленные третейским судом, либо пересматривать решение третейского суда по существу.

Статья 352. Основания к отмене решения третейского суда

Решение третейского суда по гражданским делам подлежит отмене судом, если сторона третейского разбирательства, подавшая заявление об отмене решения третейского суда, представит доказательства того, что:

1) третейское соглашение недействительно по основаниям, предусмотренным законом;

2) решение третейского суда вынесено по спору, не предусмотренному третейским соглашением или не подпадающему под его условия, либо содержит выводы по вопросам, выходящим за пределы третейского соглашения. Если выводы третейского суда по вопросам, которые охватываются третейским соглашением, могут быть отделены от выводов по вопросам, которые не охватываются таким соглашением, то может быть отменена только та часть решения третейского суда, которая содержит выводы по вопросам, не охватываемым третейским соглашением;

3) состав третейского суда или третейское разбирательство не соответствовали положениям статей 14 , 15 , 16 и 25 Закона Республики Узбекистан «О третейских судах»;

4) решение третейского суда вынесено с нарушением требований частей первой и третьей статьи 10 Закона Республики Узбекистан «О третейских судах»;

5) сторона третейского разбирательства, против которой принято решение третейского суда, не была надлежаще уведомлена об избрании (назначении) третейских судей или о времени и месте заседания третейского суда и потому не могла представить третейскому суду свои объяснения.

Решение третейского суда подлежит отмене судом, если спор, рассмотренный третейским судом, не может быть предметом третейского разбирательства в соответствии с законом.

Статья 353. Определение суда по делу об отмене решения третейского суда

По результатам рассмотрения дела об отмене решения третейского суда суд по гражданским делам выносит определение по правилам, предусмотренным настоящим Кодексом для принятия решения.

В определении суда по гражданским делам об отмене решения третейского суда или об отказе в отмене решения третейского суда также должны содержаться:

1) сведения об оспариваемом решении третейского суда и о месте его принятия;

2) сведения о наименовании и составе третейского суда, принявшего оспариваемое решение;

3) фамилия, имя, отчество (наименование) сторон третейского разбирательства;

4) указание на отмену решения третейского суда полностью или частично либо отказ в удовлетворении требования заявителя полностью или частично.

Отмена решения третейского суда не препятствует сторонам третейского разбирательства в соответствии с третейским соглашением вновь обратиться в третейский суд, если возможность обращения в третейский суд не утрачена, или обратиться в суд по гражданским делам по правилам, предусмотренным настоящим Кодексом.

В случае если решение третейского суда отменено судом по гражданским делам полностью или частично вследствие недействительности третейского соглашения или вследствие того, что решение было вынесено по спору, не предусмотренному третейским соглашением, либо не подпадающему под его условия, или содержит выводы по вопросам, не охватываемым третейским соглашением, либо спор не может быть предметом третейского разбирательства, стороны третейского разбирательства могут обратиться за разрешением такого спора в суд по общим правилам, предусмотренным настоящим Кодексом.

Глава 40. Производство по делам о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда

Статья 354. Общие правила выдачи исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда

Правила, установленные в настоящей главе, применяются при рассмотрении судом по гражданским делам заявлений сторон третейского разбирательства о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда.

Вопрос о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда рассматривается судом по гражданским делам по заявлению стороны третейского разбирательства, в пользу которой вынесено решение третейского суда.

Заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда подается в суд по гражданским делам по месту жительства или месту нахождения должника либо, если местожительство или местонахождение должника неизвестно, по месту нахождения его имущества.

Статья 355. Форма и содержание заявления о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда

Заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда подается в письменной форме, в том числе в виде электронного документа, и должно быть подписано стороной третейского разбирательства, в пользу которой принято решение, или ее представителем.

В заявлении о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда должны быть указаны:

1) наименование суда по гражданским делам, в который подается заявление;

2) наименование и состав третейского суда, принявшего решение, его местонахождение;

3) фамилия, имя, отчество (наименование) сторон третейского разбирательства, их местожительство или местонахождение (почтовый адрес), а также фамилия, имя, отчество и местожительство представителя, если заявление подается представителем;

4) дата принятия решения третейского суда;

5) дата получения решения третейского суда стороной третейского разбирательства, обратившейся с заявлением;

6) требование о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда.

В заявлении о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда могут быть указаны номера телефонов, факсов, адреса электронной почты и иные сведения.

К заявлению о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда прилагаются:

1) заверенная копия решения третейского суда. Копия решения постоянно действующего третейского суда заверяется председателем этого третейского суда, подпись третейского судьи на копии решения временного третейского суда должна быть нотариально удостоверенной;

2) надлежащим образом заверенная копия третейского соглашения;

3) документ, подтверждающий уплату государственной пошлины и почтовых расходов в установленном порядке и размере.

Заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда подается в суд с копиями по числу должников, за исключением заявления, направляемого в виде электронного документа.

Если заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда подано представителем стороны третейского разбирательства, то к нему должна быть приложена доверенность или иной документ, удостоверяющий его полномочия.

Заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда может быть подано не позднее шести месяцев со дня окончания срока для добровольного исполнения решения третейского суда. При пропуске указанного срока по причинам, признанным судом по гражданским делам уважительными, пропущенный срок может быть восстановлен.

Если заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда подано с нарушением требований, предусмотренных статьей 354 настоящего Кодекса, а также положений настоящей статьи, то суд по гражданским делам отказывает в принятии такого заявления по правилам, предусмотренным в статье 194 настоящего Кодекса.

Статья 356. Порядок рассмотрения заявления о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда

Заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда рассматривается судьей единолично по правилам, предусмотренным настоящим Кодексом.

По ходатайству стороны третейского разбирательства судья может истребовать из третейского суда материалы дела, по которому испрашивается исполнительный лист, по правилам, предусмотренным настоящим Кодексом для истребования доказательств.

Стороны третейского разбирательства извещаются судом по гражданским делам о времени и месте судебного заседания. Неявка указанных лиц, надлежаще извещенных о времени и месте судебного заседания, не является препятствием для рассмотрения дела.

При рассмотрении дела в судебном заседании суд устанавливает наличие или отсутствие предусмотренных статьей 357 настоящего Кодекса оснований для отказа в выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда путем исследования представленных в суд по гражданским делам доказательств в обоснование заявленных требований и возражений.

При рассмотрении дела в судебном заседании суд по гражданским делам не вправе исследовать обстоятельства, установленные третейским судом, либо пересматривать решение третейского суда по существу.

Если в производстве суда по гражданским делам, указанном в части третьей статьи 349 настоящего Кодекса, находится заявление об отмене решения третейского суда, суд по гражданским делам, в котором рассматривается заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение этого решения, по ходатайству должника может отложить рассмотрение заявления о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда.

Статья 357. Основания для отказа в выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда

Суд по гражданским делам отказывает в выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда только в случаях, если сторона третейского разбирательства, против которой принято решение третейского суда, представит доказательства того, что:

1) третейское соглашение недействительно по основаниям, предусмотренным законом;

2) решение третейского суда вынесено по спору, не предусмотренному третейским соглашением или не подпадающему под его условия, либо содержит выводы по вопросам, выходящим за пределы третейского соглашения. Если в решении третейского суда выводы по вопросам, охватываемым третейским соглашением, могут быть отделены от выводов по вопросам, не охватываемым таким соглашением, суд выдает исполнительный лист только на ту часть решения третейского суда, которая содержит выводы по вопросам, охватываемым третейским соглашением;

3) состав третейского суда или третейское разбирательство не соответствовали положениям статей 14 , 15 , 16 и 25 Закона Республики Узбекистан «О третейских судах»;

4) решение третейского суда вынесено с нарушением требований частей первой и третьей статьи 10 Закона Республики Узбекистан «О третейских судах»;

5) сторона третейского разбирательства, против которой принято решение третейского суда, не была надлежаще уведомлена об избрании (назначении) третейских судей или о времени и месте заседания третейского суда и потому не могла представить третейскому суду свои объяснения;

6) решение третейского суда еще не стало обязательным для сторон третейского разбирательства или было отменено либо его исполнение было приостановлено судом или экономическим судом.

Суд по гражданским делам отказывает в выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда, если спор, рассмотренный третейским судом, не может быть предметом третейского разбирательства в соответствии с законом.

Статья 358. Определение суда по делу о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда

По результатам рассмотрения дела о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда суд по гражданским делам выносит определение по правилам, предусмотренным настоящим Кодексом для принятия решения.

В определении суда по гражданским делам о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда или об отказе в выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда также должны содержаться:

1) наименование и состав третейского суда, принявшего решение;

2) фамилия, имя, отчество (наименование) сторон третейского разбирательства;

3) сведения о решении третейского суда;

4) указание на выдачу исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда или отказ в выдаче исполнительного листа.

Отказ в выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда не препятствует сторонам третейского разбирательства в соответствии с третейским соглашением вновь обратиться в третейский суд, если возможность обращения в третейский суд не утрачена, или обратиться в суд по гражданским делам по правилам, предусмотренным настоящим Кодексом.

Если в выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда отказано судом по гражданским делам полностью или частично вследствие недействительности третейского соглашения либо вследствие того, что решение было вынесено по спору, не предусмотренному третейским соглашением, или не подпадающему под его условия, либо содержит решения по вопросам, не охватываемым третейским соглашением, либо спор не может быть предметом третейского разбирательства, стороны третейского разбирательства могут обратиться за разрешением такого спора в суд по гражданским делам по правилам, предусмотренным настоящим Кодексом.

Определение суда по гражданским делам о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда подлежит немедленному исполнению.

Глава 40 1 . Производство по делам о выдаче исполнительного листа для принудительного исполнения медиативного соглашения

Статья 358 1 . Общие правила выдачи исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения

Вопрос о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения рассматривается судом по гражданским делам по заявлению стороны, заключившей медиативное соглашение.

Заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения подается в суд по гражданским делам по месту жительства или месту нахождения стороны, не исполнившей соглашение добровольно, либо, если местожительство или местонахождение этой стороны неизвестно, по месту нахождения её имущества.

Статья 358 2 . Форма и содержание заявления о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения

Заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения подается в письменной форме, в том числе в виде электронного документа, и должно быть подписано заявителем или его представителем.

В заявлении о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения должны быть указаны:

1) наименование суда, в который подается заявление;

2) фамилия, имя, отчество (наименование) сторон медиативного соглашения, их местожительство или местонахождение (почтовый адрес), а также фамилия, имя, отчество и местожительство представителя, если заявление подается представителем;

3) требование о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения.

В заявлении о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения могут быть указаны номера телефонов, факсов, адреса электронной почты и иные сведения.

К заявлению о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения прилагаются:

1) оригинал или надлежащим образом удостоверенная копия медиативного соглашения;

2) документ, подтверждающий уплату государственной пошлины и почтовых расходов в установленном порядке и размере.

Заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения подается в суд с копиями по числу должников, за исключением заявления, направляемого в виде электронного документа.

Если заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения подано представителем стороны третейского разбирательства, то к нему должна быть приложена доверенность или иной документ, удостоверяющий его полномочия.

Заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения может быть подано не позднее шести месяцев со дня окончания срока для добровольного исполнения медиативного соглашения. При пропуске указанного срока по причинам, признанным судом уважительными, пропущенный срок может быть восстановлен.

Если заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения подано с нарушением требований, предусмотренных статьей 358 1 настоящего Кодекса, а также положений частей первой , второй , четвертой , пятой и шестой настоящей статьи, то по правилам, предусмотренным статьей 195 настоящего Кодекса, судья возвращает такое заявление.

Статья 358 3 . Порядок рассмотрения заявления о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения

Заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения рассматривается в соответствии с положениями предусмотренными настоящим Кодексом.

Стороны медиативного соглашения извещаются судом о времени и месте судебного заседания. Неявка указанных лиц, надлежаще извещенных о времени и месте судебного заседания, не является препятствием для рассмотрения дела.

При рассмотрении дела в судебном заседании суд устанавливает наличие или отсутствие предусмотренных статьей 358 4 настоящего Кодекса оснований для отказа в выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения путем исследования представленных в суд доказательств в обоснование заявленных требований и возражений.

Статья 358 4 . Основания для отказа в выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения

В выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения отказывается в следующих случаях:

если соглашение противоречит законодательству;

если условия медиативного соглашения, исполнение которых требуется, были изменены или отменены;

если обязательства, предусмотренные медиативным соглашением, полностью выполнены;

если заявление о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения подано спустя шесть месяцев после истечения срока добровольного исполнения медиативного соглашения прошло более, за исключением случаев, когда суд признал причину пропуска срока уважительной и восстановил срок.

В случае отказа в выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения, стороны, заключившие медиативное соглашение, могут обратиться в суд для разрешения спора в соответствии с правилами, предусмотренными настоящим Кодексом.

Статья 358 5 . Определение суда по делу о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения

По результатам рассмотрения дела о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения суд выносит определение по правилам, предусмотренным настоящим Кодексом для принятия решения.

В определении суда о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного или об отказе в выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения также должны содержаться:

1) фамилия, имя, отчество (наименование) сторон медиативного соглашения;

2) сведения о медиативном соглашении;

3) заключение о выдаче исполнительного листа для принудительного исполнения медиативного соглашения или об отказе в выдаче исполнительного листа.

Определение суда о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение медиативного соглашения подлежит немедленному исполнению.

На определение суда может быть подана частная жалоба (протест).

РАЗДЕЛ III. УЧАСТИЕ В ГРАЖДАНСКОМ ПРОЦЕССЕ ИНОСТРАННЫХ ГРАЖДАН И ОРГАНИЗАЦИЙ, ЛИЦ БЕЗ ГРАЖДАНСТВА

Глава 41. Общие положения

Статья 359. Гражданские процессуальные права иностранных граждан и организаций

Иностранные граждане имеют право обращаться в суды Республики Узбекистан и пользуются гражданскими процессуальными правами наравне с гражданами Республики Узбекистан.

Иностранные организации имеют право обращаться в суды Республики Узбекистан и пользуются гражданскими процессуальными правами для защиты своих интересов.

В порядке, определяемом законодательством Республики Узбекистан, могут быть установлены ответные ограничения в отношении граждан и организаций тех государств, в которых допускаются специальные ограничения гражданских процессуальных прав граждан и организаций Республики Узбекистан.

Статья 360. Гражданские процессуальные права лиц без гражданства

Лица без гражданства имеют право обращаться в суды Республики Узбекистан и пользуются гражданскими процессуальными правами наравне с гражданами Республики Узбекистан.

Статья 361. Подсудность судам Республики Узбекистан гражданских дел по спорам, в которых участвуют иностранные граждане и организации, лица без гражданства, а также по спорам, по которым хотя бы одна из сторон проживает в другом государстве

Подсудность судам Республики Узбекистан гражданских дел по спорам, в которых участвуют иностранные граждане и организации, лица без гражданства, а также по спорам, по которым хотя бы одна из сторон проживает в другом государстве, определяется настоящим Кодексом, если иное не предусмотрено международным договором Республики Узбекистан.

Статья 362. Иски к иностранным государствам

Предъявление иска к иностранному государству, обеспечение иска и обращение взыскания на имущество иностранного государства, находящееся в Республике Узбекистан, могут быть допущены лишь с согласия компетентных органов соответствующего государства.

Аккредитованные в Республике Узбекистан дипломатические представители иностранных государств и приравненные к ним международные организации и их филиалы подлежат юрисдикции суда Республики Узбекистан по гражданским делам лишь в пределах, определяемых международными договорами Республики Узбекистан или нормами международного права.

Статья 363. Исполнение судебных поручений иностранных судов и обращение судов Республики Узбекистан с поручениями к иностранным судам

Суды Республики Узбекистан исполняют переданные им в установленном порядке поручения иностранных судов о производстве отдельных процессуальных действий (вручение повесток и других документов, опрос сторон и свидетелей, производство экспертизы и осмотра на месте и т.п.), за исключением случаев, когда:

1) исполнение поручения нанесет ущерб суверенитету, безопасности или противоречит основным принципам законодательства Республики Узбекистан;

2) исполнение поручения не входит в компетенцию суда.

Исполнение поручений иностранных судов о производстве отдельных процессуальных действий производится на основе законодательства Республики Узбекистан.

Суды Республики Узбекистан могут обращаться к иностранным судам с поручениями об исполнении отдельных процессуальных действий.

Порядок сношений судов Республики Узбекистан с иностранными судами определяется законодательством и международными договорами Республики Узбекистан.

Глава 42. Признание и исполнение решений иностранных судов и иностранных третейских судов (арбитражей)

Статья 364. Признание и приведение в исполнение решений иностранных судов и иностранных третейских судов (арбитражей)

Решения иностранных судов и иностранных третейских судов (арбитражей) признаются и приводятся в исполнение, если это предусмотрено международными договорами Республики Узбекистан.

Судами по гражданским делам Республики Узбекистан могут быть признаны и приведены в исполнение решения, вынесенные по гражданским делам иностранными судами, приговоры по уголовным делам в части возмещения ущерба, причиненного преступлением, а также решения, вынесенные по гражданским спорам иностранными третейскими судами (арбитражами).

Решение иностранных судов или иностранных третейских судов (арбитражей) может быть предъявлено к принудительному исполнению в течение трех лет с момента вступления решения в законную силу, если иное не предусмотрено международным договором Республики Узбекистан.

Статья 365. Заявление о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража)

Заявление о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража) подается стороной в споре, в пользу которой состоялось решение (далее — взыскатель), в суд по месту жительства или месту нахождения должника либо, если местожительство или местонахождение должника неизвестно, по месту нахождения его имущества.

Статья 366. Форма и содержание заявления о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража)

Заявление о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража) подается в письменной форме и должно быть подписано взыскателем или его представителем.

В заявлении должны быть указаны:

1) наименование суда, в который подается заявление;

2) наименование и место нахождения иностранного суда либо иностранного третейского суда (арбитража) и его состав;

3) фамилия, имя, отчество (наименование) лиц, участвующих в деле, их местожительство или местонахождение (почтовый адрес), а также фамилия, имя, отчество, местожительство представителя, если заявление подается представителем;

4) сведения о решении иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража), о признании и приведении в исполнение которых ходатайствует взыскатель;

5) ходатайство взыскателя о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража);

6) перечень прилагаемых документов.

В заявлении могут быть указаны номера телефонов, факсов, адрес электронной почты взыскателя или его представителя.

Заявление подается в суд с копиями по числу должников, за исключением заявления, направляемого в виде электронного документа.

Статья 367. Документы, прилагаемые к заявлению о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража)

К заявлению о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража), если международным договором Республики Узбекистан не предусмотрено иное, прилагаются:

1) копия решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража), о признании и приведении в исполнение которых просит взыскатель, заверенная компетентным органом иностранного государства или Республики Узбекистан;

2) официальный документ о том, что решение вступило в законную силу, если это не вытекает из текста самого решения;

3) документ об исполнении решения, если оно ранее исполнялось на территории соответствующего иностранного государства;

4) документ, из которого следует, что сторона, против которой принято решение и которая не принимала участие в процессе, была своевременно и надлежаще извещена о времени и месте рассмотрения дела;

5) доверенность или иной документ, удостоверяющий полномочия представителя;

6) документ, подтверждающий уплату государственной пошлины и почтовых расходов, если иное не предусмотрено международным договором Республики Узбекистан;

7) заверенный в установленном порядке перевод указанных в пунктах 1 — 5 настоящей статьи документов на государственный язык, если иное не предусмотрено международными договорами Республики Узбекистан.

Статья 368. Возвращение заявления о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража)

Суд, установив при разрешении вопроса о принятии к производству заявления о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда и иностранного третейского суда (арбитража), что оно подано с нарушением требований статей 366 и 367 настоящего Кодекса, возвращает заявление и приложенные к нему документы взыскателю.

О возвращении заявления суд выносит определение.

Определение, заявление и приложенные к нему документы направляются заявителю или его представителю в течение пяти дней со дня вынесения определения.

После устранения обстоятельств, послуживших основанием для возвращения заявления, взыскатель вправе вновь обратиться в суд с заявлением в общем порядке.

Статья 369. Порядок рассмотрения заявления о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража)

Заявление о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража) рассматривается в судебном заседании в срок, не превышающий одного месяца со дня его поступления в суд, если иное не предусмотрено соответствующими международными договорами Республики Узбекистан.

Лица, участвующие в деле, извещаются судом о времени и месте судебного заседания. Неявка указанных лиц, надлежаще извещенных о времени и месте судебного заседания, не является препятствием для рассмотрения дела.

При рассмотрении заявления суд устанавливает обстоятельства путем исследования представленных в суд доказательств, обосновывающих заявленные требования и возражения.

При рассмотрении заявления суд не вправе пересматривать решение иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража) по существу.

Статья 370. Основания отказа в признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража)

Суд отказывает в признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража) полностью или в части в случае, если:

1) решение по закону государства, на территории которого оно принято, не вступило в законную силу;

2) сторона, против которой принято решение, не была своевременно и надлежаще извещена о времени и месте рассмотрения дела или по другим причинам не могла представить в суд свои объяснения;

3) рассмотрение дела в соответствии с международными договорами или законодательством Республики Узбекистан относится к исключительной компетенции суда Республики Узбекистан;

4) имеется вступившее в законную силу решение суда Республики Узбекистан, принятое по спору между теми же лицами, о том же предмете и по тем же основаниям;

5) на рассмотрении суда Республики Узбекистан находится дело по спору между теми же лицами, о том же предмете и по тем же основаниям, производство по которому возбуждено до возбуждения производства по делу в суде иностранного государства;

6) истек срок давности предъявления решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража) к принудительному исполнению и этот срок не восстановлен судом;

7) стороной представлено доказательство того, что спор был разрешен некомпетентным иностранным судом;

8) решение было отменено компетентным органом иностранного государства;

9) решение вынесено судом иностранного государства, не являющегося участником международных договоров Республики Узбекистан, связанных с признанием и приведением в исполнение решения иностранного суда и иностранного третейского суда (арбитража);

10) исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража) нанесет ущерб суверенитету, безопасности или противоречит основным принципам законодательства Республики Узбекистан.

В признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража) может быть отказано и по иным основаниям, предусмотренным международными договорами Республики Узбекистан.

Статья 371. Определение суда по делу о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража)

По результатам рассмотрения заявления о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража) суд выносит определение по правилам, установленным в главе 24 настоящего Кодекса.

В определении по делу о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража) также должны содержаться:

наименование и место нахождения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража);

фамилия, имя, отчество (наименование) взыскателя и должника;

сведения о решении иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража), о признании и приведении в исполнение которого ходатайствовал взыскатель;

указание на признание и приведение в исполнение решения либо на отказ в признании и приведении в исполнение.

Определение суда по делу о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража) может быть обжаловано (опротестовано) в порядке и сроки, предусмотренные настоящим Кодексом.

Статья 372. Исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража)

Исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража) производится на основании исполнительного листа, выдаваемого судом, вынесшим определение о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или иностранного третейского суда (арбитража), в порядке, предусмотренном законодательством Республики Узбекистан.

РАЗДЕЛ IV. ПЕРЕСМОТР СУДЕБНЫХ АКТОВ

Глава 43. Общие положения

Статья 372 1 . Возбуждение проверки законности, обоснованности и справедливости судебного акта

Проверка законности, обоснованности и справедливости судебного акта возбуждается:

1) по апелляционной жалобе или апелляционному протесту на не вступившее в законную силу решение суда первой инстанции;

2) по частной жалобе или частному протесту на не вступившее в законную силу определение суда первой инстанции;

3) по кассационной жалобе или кассационному протесту на вступившее в законную силу решение суда первой инстанции;

4) по частной жалобе или частному протесту на вступившее в законную силу определение суда первой инстанции;

5) по ревизионной жалобе или ревизионному протесту на решение, определение, постановление суда первой инстанции, рассмотренные в апелляционном или кассационном порядке, а также на определение, постановление суда апелляционной или кассационной инстанции, соответствующего суда ревизионной инстанции, рассмотревшего данные судебные акты.

Статья 372 2 . Основания к отмене или изменению судебного акта

Основаниями к отмене или изменению судебного акта в апелляционном, кассационном и ревизионном порядке могут являться:

1) неполное выяснение обстоятельств, имеющих значение для дела;

2) недоказанность обстоятельств, имеющих значение для дела, которые суд считал установленными;

3) несоответствие выводов суда, изложенных в судебном акте, обстоятельствам дела;

4) непринятие судом судебного акта по заявленному требованию;

5) нарушение или неправильное применение норм материального и процессуального права.

Не может быть отменено правильное по существу решение, определение, постановление суда по одним лишь формальным основаниям.

Не разрешение или неправильное разрешение вопроса о распределении судебных расходов не является основанием для отмены или изменения решения суда. В этом случае в резолютивной части определения указывается о распределении судебных расходов в порядке, предусмотренном статьями 138 — 141 настоящего Кодекса.

Статья 372 3 . Нарушение или неправильное применение норм материального права

Нормы материального права считаются нарушенными или неправильно примененными, если суд:

1) не применил закон или иной акт законодательства, который подлежал применению;

2) применил закон или иной акт законодательства, не подлежащий применению;

3) неправильно истолковал закон или иной акт законодательства.

Статья 372 4 . Нарушение или неправильное применение норм процессуального права

Нарушение или неправильное применение норм процессуального права является основанием к отмене решения, определения, постановления суда лишь при условии, если это привело или могло привести к неправильному разрешению дела.

Решение, определение, постановление суда также может быть отменено, если:

1) дело рассмотрено судом в незаконном составе или с нарушением правил о подведомственности;

2) дело рассмотрено судом в отсутствие кого-либо из лиц, имеющих право участвовать в судебном разбирательстве, но не извещенных о времени и месте судебного заседания;

3) при рассмотрении дела были нарушены правила о языке, на котором ведется судопроизводство;

4) суд разрешил вопрос о правах и обязанностях лиц, не привлеченных к участию в деле;

5) при вынесении решения, определения, постановления суда были нарушены правила о тайне совещания суда;

6) решение, определение, постановление подписано не теми судьями (судьей), которые рассмотрели и разрешили дело;

7) протокол судебного заседания не подписан.

Статья 372 5 . Содержание определения, постановления суда апелляционной, кассационной, ревизионной инстанции

В определении, постановлении суда апелляционной, кассационной, ревизионной инстанции должны быть указаны:

1) номер дела, время и место вынесения определения, постановления;

2) наименование и состав суда, принявшего определение, постановление;

3) данные об участии сторон и других лиц, участвовавших в деле;

4) по чьей жалобе (протесту) рассматривалось дело;

5) наименование обжалованного (опротестованного) судебного акта и краткое его содержание;

6) доводы, изложенные в жалобе (протесте), краткое содержание представленных материалов, объяснения лиц, участвовавших при рассмотрении дела, мнение прокурора;

7) мотивы, по которым суд апелляционной, кассационной или ревизионной инстанции пришел к выводу, и ссылка на нормы материального и процессуального права, которыми суд руководствовался;

8) резолютивная часть определения, постановления.

Определение, постановление суда апелляционной, кассационной, ревизионной инстанции подписывается судьями, рассмотревшими дело.

Постановление Президиума Верховного суда Республики Узбекистан подписывается председательствующим в заседании.

При отклонении жалобы (протеста) суд обязан в своем определении, постановлении указать мотивы, по которым доводы жалобы (протеста) признаны неправильными или не являющимися основанием к отмене либо изменению судебного акта.

Статья 372 6 . Вступление в законную силу определения, постановления суда апелляционной, кассационной и ревизионной инстанции

Определение, постановление суда апелляционной, кассационной и ревизионной инстанции вступает в законную силу немедленно после его принятия.

Глава 44. Производство в суде апелляционной инстанции

Статья 383. Право на подачу апелляционной жалобы (протеста)

Не вступившее в законную силу решение, определение, постановление суда может быть обжаловано в апелляционном порядке сторонами и другими лицами, привлеченными к участию в деле, а также лицами, не привлеченными к участию в деле, о правах и обязанностях которых суд разрешил вопрос, а также Уполномоченным при Президенте Республики Узбекистан по защите прав и законных интересов субъектов предпринимательства, за исключением споров, не связанных с предпринимательской деятельностью.

Прокурор, вышестоящий прокурор вправе принести апелляционный протест на не вступивший в законную силу судебный акт суда первой инстанции по делу, рассмотренному с участием прокурора или по делу, по которому законом предусмотрено участие прокурора, но рассмотренному без его надлежащего извещения о времени и месте судебного разбирательства, а также при наличии обращения лиц, указанных в части первой настоящей статьи.

Статья 384. Суды, рассматривающие апелляционные жалобы (протесты)

Апелляционные жалобы (протесты) рассматриваются:

1) Судебной коллегией по гражданским делам Суда Республики Каракалпакстан, областных и Ташкентского городского судов — на решения, определения, постановления соответствующих межрайонных, районных городских судов по гражданским делам и на решения, определения, постановления Суда Республики Каракалпакстан, областных и Ташкентского городского судов, принятые по первой инстанции;

2) Военным судом Республики Узбекистан — на решения, определения, постановления территориальных военных судов и на решения, определения, постановления Военного суда Республики Узбекистан, принятые по первой инстанции;

3) Судебной коллегией по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан — на решения, определения, постановления Верховного суда Республики Узбекистан, принятые по первой инстанции.

Статья 385. Порядок подачи апелляционной жалобы (протеста)

Апелляционная жалоба (протест) адресуется суду апелляционной инстанции, но подается в суд, принявший решение, определение, постановление.

Суд, принявший судебный акт, обязан направить апелляционную жалобу (протест) вместе с делом в суд апелляционной инстанции в пятидневный срок со дня ее поступления.

Статья 385 1 . Срок подачи апелляционной жалобы (протеста)

Апелляционная жалоба (протест) может быть подана в течение одного месяца со дня принятия судом решения.

Апелляционная жалоба (протест) на решение суда по делам, рассмотренным в порядке упрощенного производства, а также о возврате самовольно захваченного земельного участка, находящегося в государственной собственности, сносе самовольной постройки, может быть подана в течение десяти дней после его принятия.

По ходатайству лица, подающего апелляционную жалобу (протест), пропущенный срок может быть восстановлен судьей суда апелляционной инстанции, если ходатайство заявлено не позднее трех месяцев со дня принятия решения и причины пропуска срока признаны уважительными.

О восстановлении пропущенного срока подачи апелляционной жалобы (протеста) указывается в определении о принятии апелляционной жалобы (протеста) к производству.

Об отказе в восстановлении срока подачи апелляционной жалобы (протеста) указывается в определении об отказе в принятии апелляционной жалобы (протеста).

Статья 386. Содержание апелляционной жалобы (протеста)

Апелляционная жалоба (протест) должна содержать:

1) наименование суда, которому адресуется жалоба (протест);

2) фамилию, имя, отчество (наименование) лица, подающего жалобу (протест), его местожительство или местонахождение (почтовый адрес);

3) номер дела, указание на дату вынесения решения, определения, постановления, которое обжалуется (опротестовывается), и суд, принявший эти судебные акты;

4) указание, в чем заключается неправильность решения, определения, постановления;

5) просьбу лица, подающего жалобу (протест);

6) перечень прилагаемых к жалобе (протесту) письменных материалов.

Апелляционная жалоба подписывается лицом, подающим жалобу, или его представителем. Апелляционный протест приносит и подписывает прокурор или его заместитель.

В апелляционной жалобе (протесте) могут быть указаны номера телефонов и факсов, адрес электронной почты лица, подавшего жалобу (протест), или его представителя.

Статья 387. Документы, прилагаемые к апелляционной жалобе (протесту)

К апелляционной жалобе прилагаются:

документ, подтверждающий уплату государственной пошлины и почтовых расходов;

в случае подписания апелляционной жалобы представителем — документ, подтверждающий полномочия на ее подписание.

Апелляционная жалоба (протест) предоставляется в суд с копиями по числу лиц, участвующих в деле, за исключением апелляционной жалобы (протеста), направляемой в виде электронного документа.

В необходимых случаях судья может обязать лицо, подающее апелляционную жалобу (протест), предоставить копии приложенных к апелляционной жалобе (протесту) письменных материалов по числу лиц, участвующих в деле.

К апелляционному протесту по делу, рассмотренному без участия прокурора, прилагается копия обращения лиц, указанных в части первой статьи 383 настоящего Кодекса, послужившего основанием к принесению данного протеста. За исключением дел, по которым законом предусмотрено участие прокурора, но рассмотренным без его надлежащего извещения о времени и месте судебного разбирательства.

К апелляционной жалобе (протесту) на определение суда о возвращении заявления либо об отказе в принятии заявления должны быть также приложены возвращенное заявление и документы, приложенные к нему при подаче в суд.

Апелляционная жалоба (протест) на решение суда о восстановлении на работе работника, с которым трудовой договор был незаконно прекращен, или работника, незаконно переведенного на другую работу, принимается лишь при условии приложения к ней документа об исполнении данного решения.

Статья 388. Порядок и срок разрешения вопроса о принятии апелляционной жалобы (протеста) к производству

Вопрос возвращения, отказа в принятии или принятия апелляционной жалобы (протеста) к производству разрешается судьей суда апелляционной инстанции единолично не позднее пяти дней со дня ее поступления в суд.

О возвращении, об отказе в принятии или о принятии апелляционной жалобы (протеста) к производству выносится определение, копия которого не позднее следующего дня со дня его вынесения направляется лицам, участвующим в деле, в порядке, предусмотренном статьей 270 настоящего Кодекса.

Статья 389. Возвращение апелляционной жалобы (протеста)

Апелляционная жалоба (протест) возвращается судьей, если:

1) апелляционная жалоба (протест) не подписана или подписана лицом, не имеющим права ее подписывать, либо лицом, должностное положение или фамилия и инициалы которого не указаны;

2) содержание апелляционной жалобы (протеста) не соответствует требованиям, предусмотренным в статье 386 настоящего Кодекса или к апелляционной жалобе (протесту) не приложены документы, предусмотренные частями второй , четвертой — шестой статьи 387 настоящего Кодекса;

3) к апелляционной жалобе не приложен документ, подтверждающий уплату в установленном порядке и размере государственной пошлины и почтовых расходов, а в случаях, когда законом предусмотрена возможность отсрочки, рассрочки уплаты государственной пошлины или уменьшения ее размера, отсутствует ходатайство об этом либо ходатайство отклонено;

4) апелляционная жалоба (протест) направлена минуя суд, принявший судебный акт;

5) истек срок подачи апелляционной жалобы (протеста) и отсутствует ходатайство о восстановлении пропущенного срока;

6) до вынесения определения о принятии апелляционной жалобы (протеста) к производству от лица, подавшего жалобу (протест), поступило заявление о возвращении (отзыве).

В определении о возвращении апелляционной жалобы (протеста) указываются основания к возвращению жалобы (протеста), решается вопрос о возврате государственной пошлины, уплаченной при подаче апелляционной жалобы.

На определение о возвращении апелляционной жалобы (протеста) может быть подана ревизионная жалоба (протест).

В случае отмены определения о возвращении апелляционной жалобы (протеста), жалоба (протест) считается поданной в день первоначального обращения в суд.

После устранения обстоятельств, указанных в части первой настоящей статьи, лицо, подавшее жалобу (протест), вправе вновь обратиться в суд в общем порядке.

Статья 389 1 . Отказ в принятии к производству апелляционной жалобы (протеста)

Судья отказывает в принятии к производству апелляционной жалобы (протеста), если:

1) апелляционная жалоба (протест) подана лицом, не имеющим права на обжалование (опротестование) судебного акта;

2) апелляционная жалоба (протест) подана на судебный акт, который в соответствии с законом не может быть обжалован (опротестован) в апелляционном порядке;

3) апелляционная жалоба (протест) подана на судебный акт, который был рассмотрен в апелляционном порядке;

4) пропущен срок подачи апелляционной жалобы (протеста), в восстановлении которого отказано;

5) имеется определение о прекращении производства по апелляционной жалобе (протесту) в связи с отказом (отзывом) лица, подавшим апелляционную жалобу (протест).

В определении об отказе в принятии к производству апелляционной жалобы (протеста) указываются основания для отказа в принятии к производству апелляционной жалобы (протеста), решается вопрос о возврате государственной пошлины, уплаченной при подаче апелляционной жалобы.

На определение об отказе в принятии к производству апелляционной жалобы (протеста) может быть подана ревизионная жалоба (протест).

В случае отмены определения об отказе в принятии к производству апелляционной жалобы (протеста), жалоба (протест) считается поданной в день первоначального обращения в суд.

Статья 389 2 . Принятие апелляционной жалобы (протеста) к производству

Апелляционная жалоба (протест), поданная с соблюдением требований к форме и содержанию, установленных настоящим Кодексом, принимается к производству суда апелляционной инстанции.

В определении о принятии апелляционной жалобы (протеста) к производству указываются время и место проведения судебного заседания по рассмотрению апелляционной жалобы (протеста).

Лицо, подавшее апелляционную жалобу (протест), а также лица, участвующие в деле, извещаются о времени и месте рассмотрения дела в апелляционной инстанции. Неявка указанных лиц, надлежаще извещенных о времени и месте разбирательства дела, не препятствует рассмотрению дела в апелляционном порядке.

Статья 389 3 . Приостановление исполнения решения судом апелляционной инстанции

Суд (судья) апелляционной инстанции по ходатайству лиц, участвующих в деле, приостанавливает исполнение решения, принятого судом первой инстанции до окончания производства по делу в апелляционной инстанции, в случае подачи апелляционной жалобы (протеста) с пропуском срока ее подачи и удовлетворения ходатайства о восстановлении данного срока, за исключением решений, подлежащих немедленному исполнению.

О приостановлении исполнения решения указывается в определении о принятии апелляционной жалобы (протеста) к производству.

Статья 389 4 . Оставление апелляционной жалобы (протеста) без рассмотрения

Суд апелляционной инстанции оставляет апелляционную жалобу (протест) без рассмотрения, если после принятия жалобы (протеста) к производству выяснится, что жалоба (протест) не подписана либо подписана лицом, не имеющим права подписывать ее, либо лицом, должностное положение которого не указано.

Об оставлении апелляционной жалобы (протеста) без рассмотрения суд выносит определение.

После устранения обстоятельства, послужившего основанием для оставления апелляционной жалобы (протеста) без рассмотрения, жалоба (протест) может быть вновь подана в суд в порядке, установленном настоящим Кодексом.

Статья 389 5 . Прекращение производства по апелляционной жалобе (протесту)

Суд апелляционной инстанции прекращает производство по апелляционной жалобе (протесту), если:

1) апелляционная жалоба (протест) подана на судебный акт, который в соответствии с настоящим Кодексом не может быть обжалован (опротестован), и была ошибочно принята к производству;

2) апелляционная жалоба (протест) подана на судебный акт, который был рассмотрен в апелляционном порядке, и ошибочно принята к производству;

3) апелляционная жалоба (протест) подана лицом, не имеющим права обжаловать (опротестовать) судебный акт;

4) после принятия апелляционной жалобы к производству от лица, подавшего апелляционную жалобу, поступило заявление об отказе от апелляционной жалобы;

5) после принятия апелляционного протеста к производству от прокурора, принесшего протест, или вышестоящего прокурора поступило заявление об отзыве протеста;

6) до принятия судебного акта по апелляционной жалобе (протесту) юридическое лицо, являющееся стороной в деле, ликвидировано;

7) до принятия судебного акта по апелляционной жалобе (протесту) гражданин, являющийся стороной в деле, умер, а спорное правоотношение не допускает правопреемства.

О прекращении производства по апелляционной жалобе (протесту) выносится определение, в котором разрешается вопрос распределения между сторонами судебных расходов.

В случае прекращения производства по апелляционной жалобе (протесту) повторное обращение того же лица по тем же основаниям в суд с апелляционной жалобой (протестом) не допускается.

Статья 390. Присоединение к апелляционной жалобе (протесту)

Соучастники и третьи лица, выступающие в судебном процессе на той же стороне, что и лицо, подавшее апелляционную жалобу, могут присоединиться к поданной жалобе. Указанные лица могут присоединиться и к принесенному апелляционному протесту.

При подаче заявления о присоединении к жалобе (протесту) государственная пошлина не взимается.

Статья 391. Объяснения (возражения) на апелляционную жалобу (протест)

Лица, участвующие в деле, вправе представить в суд объяснения (возражения) на жалобу (протест) с приложением документов, подтверждающих эти объяснения (возражения).

Объяснения (возражения) представляются в суд с копиями по числу лиц, участвующих в деле, за исключением объяснений (возражений), направляемых в виде электронного документа. Копии объяснений (возражений) суд вручает (направляет) лицам, участвующим в деле.

Статья 393. Дополнение, изменение апелляционной жалобы (протеста), отказ от жалобы и отзыв протеста

Лицо, подавшее апелляционную жалобу, вправе дополнить, изменить или отказаться от нее до удаления суда апелляционной инстанции в совещательную комнату.

Прокурор, принесший апелляционный протест, а также вышестоящий прокурор, вправе дополнить, изменить или отозвать протест до удаления суда апелляционной инстанции в совещательную комнату.

При отказе от жалобы и отзыве протеста суд апелляционной инстанции выносит определение, которым прекращает апелляционное производство.

Прекращение апелляционного производства в связи с отказом (отзывом) от данной апелляционной жалобы (протеста) не является препятствием для рассмотрения иных апелляционных жалоб (протеста), если соответствующий судебный акт обжалуется другими лицами.

Статья 394. Отказ истца от заявленных требований, признание ответчиком требований истца и мировое соглашение сторон

Отказ истца от заявленных требований, признание ответчиком требований истца и мировое соглашение сторон, совершенные после подачи апелляционной жалобы (протеста), должны быть представлены суду апелляционной инстанции в письменной форме, в том числе в виде электронного документа.

Если отказ истца от заявленных требований, признание ответчиком заявленных требований или мировое соглашение сторон совершены при разбирательстве дела, то об этом заносится запись в протокол судебного заседания.

До принятия отказа от иска или утверждения мирового соглашения суд разъясняет истцу или сторонам последствия этих процессуальных действий.

При принятии отказа истца от заявленных требований или утверждении мирового соглашения сторон суд апелляционной инстанции отменяет вынесенное решение и прекращает производство по делу.

Если отказ истца от заявленных требований или мировое соглашение сторон противоречат закону или нарушают чьи-либо права и охраняемые законом интересы, то суд не принимает отказ либо отказывает в утверждении мирового соглашения и рассматривает дело в апелляционном порядке.

Статья 395. Срок рассмотрения апелляционной жалобы (протеста)

Суд апелляционной инстанции рассматривает апелляционную жалобу (протест) на решение суда первой инстанции в срок, не превышающий один месяц со дня вынесения определения о принятии апелляционной жалобы (протеста) к производству.

Апелляционная жалоба (протест) на решение суда по делам, рассмотренным в порядке упрощенного производства, а также о возврате самовольно захваченного земельного участка, находящегося в государственной собственности, сносе самовольной постройки, рассматривается в течение пятнадцати дней со дня ее поступления в суд.

В исключительных случаях срок рассмотрения апелляционной жалобы (протеста) может быть продлен судебной коллегией, рассматривающей дело, но не более чем на один месяц.

Статья 396. Пределы рассмотрения дела судом апелляционной инстанции

При рассмотрении дела в апелляционном порядке суд проверяет законность, обоснованность и справедливость судебных актов. Он может исследовать новые доказательства и устанавливать новые факты.

Суд апелляционной инстанции обязан проверить судебный акт в полном объеме.

Статья 397. Порядок рассмотрения дел в суде апелляционной инстанции

Судебное разбирательство в суде апелляционной инстанции проводится по правилам, установленном главой 22 настоящего Кодекса, с учетом особенностей, установленных настоящей статьей.

Председательствующий в заседании суда апелляционной инстанции принимает необходимые меры к обеспечению в судебном заседании надлежащего порядка, руководствуясь статьями 211 и 212 настоящего Кодекса.

Председательствующий открывает судебное заседание и объявляет, какое дело, по чьей жалобе (протесту) и на решение какого суда подлежит рассмотрению. Председательствующий выясняет, кто из лиц, участвующих в деле, не явился, какие имеются сведения о причинах их неявки, устанавливает личность явившихся, а также проверяет полномочия должностных лиц и представителей.

Председательствующий объявляет состав суда, сообщает, кто участвует в качестве секретаря судебного заседания, прокурора, эксперта, специалиста, переводчика и разъясняет лицам, участвующим в деле, их право заявлять отводы.

Заявленные отводы разрешаются в порядке, установленном главой 4 настоящего Кодекса.

Председательствующий разъясняет лицам, участвующим в деле, их процессуальные права и обязанности.

В случае неявки в судебное заседание кого-либо из лиц, участвующих в деле, в отношении которых отсутствуют сведения о надлежащем извещении их о времени и месте рассмотрения дела, суд откладывает разбирательство дела.

Неявка лиц, участвующих в деле, надлежаще извещенных о времени и месте рассмотрения дела, не является препятствием к разбирательству дела. Однако, суд вправе и в этих случаях, признав причины неявки уважительными, отложить разбирательство дела.

О неявке без уважительных причин прокурора или адвоката суд выносит частное определение, о чем сообщает соответственно вышестоящему прокурору или квалификационной комиссии при территориальном управлении Палаты адвокатов Республики Узбекистан.

Ходатайства и заявления лиц, участвующих в деле, по всем вопросам, связанным с разбирательством дела в апелляционной инстанции, разрешаются судом после заслушивания мнения других лиц, участвующих в деле.

Рассмотрение дела в суде апелляционной инстанции начинается докладом председательствующего или одного из судей.

Докладчик излагает обстоятельства дела, содержание решения суда первой инстанции, доводы апелляционной жалобы (протеста) и поступившие на них объяснения (возражения), содержание новых доказательств, а также иные данные, которые необходимо рассмотреть суду для проверки законности, обоснованности и справедливости судебного акта.

После доклада председательствующего или одного из судей суд заслушивает объяснения явившихся в судебное заседание лиц, участвующих в деле, которые вправе приводить также доводы, не указанные в апелляционной жалобе (протесте), и представлять дополнительные материалы.

Сначала выступает лицо, подавшее апелляционную жалобу, и его представитель или прокурор, если дело рассматривается по протесту. В случае обжалования решения обеими сторонами, первым выступает истец.

Уполномоченные органов государственного управления, организаций, а также граждане, участвующие в деле, в порядке, предусмотренном статьей 52 настоящего Кодекса, если они не обжаловали судебный акт, выступают в суде апелляционной инстанции после сторон и третьих лиц.

После объяснений лиц, участвующих в деле, прокурор излагает мнение о законности, обоснованности и справедливости судебного акта, кроме судебных актов, пересматриваемых по протесту прокурора.

После заслушивания объяснений лиц, участвующих в деле, и мнения прокурора суд апелляционной инстанции удаляется в отдельное помещение (совещательную комнату) для вынесения определения.

Определение выносится судом апелляционной инстанции немедленно после рассмотрения дела.

В исключительных случаях составление мотивированного определения может быть отложено на срок до пяти дней, но резолютивную часть определения суд должен объявить в том же заседании, в котором завершено апелляционное разбирательство.

Совещание судей, вынесение определения и его оглашение происходит в порядке, установленном настоящим Кодексом.

Статья 398. Приостановление производства в суде апелляционной инстанции

Суд апелляционной инстанции приостанавливает производство по делу в порядке, предусмотренном главой 10 настоящего Кодекса.

Статья 399. Полномочия суда апелляционной инстанции

Суд, рассмотрев дело в апелляционном порядке, вправе своим определением:

1) оставить решение, определение, постановление без изменения;

2) отменить решение, определение, постановление полностью или в части и вынести новое решение, определение или постановление;

3) изменить решение, определение, постановление полностью или в части;

4) отменить решение полностью или в части и оставить заявление без рассмотрения либо прекратить производство по делу полностью или в части по основаниям, указанным в настоящем Кодексе;

5) отменить решение и направить материалы дела в другой суд по подведомственности, если дело рассмотрено с нарушением правил о подведомственности.

При установлении оснований, предусмотренных в пункте 4 части первой статьи 372 2 и в пунктах 2 и 4 части второй статьи 372 4 настоящего Кодекса, суд апелляционной инстанции рассматривает дело по правилам производства в суде первой инстанции. О переходе к рассмотрению дела по правилам производства в суде первой инстанции выносится определение с указанием действий, которые надлежит совершить.

Статья 400. Право на подачу частной жалобы (протеста) на определение суда первой инстанции

Определения суда первой инстанции могут быть обжалованы отдельно от решения суда сторонами и другими лицами, участвующими в деле, а также лицами, не привлеченными к участию в деле, о правах и обязанностях которых суд разрешил вопрос, и опротестованы прокурором в суд апелляционной инстанции в двадцатидневный срок со дня вручения или направления судом определения:

1) в случаях, предусмотренных настоящим Кодексом;

2) в случаях, когда определение суда препятствует дальнейшему движению дела.

На остальные определения суда первой инстанции частная жалоба (протест) не подается, но возражения против этих определений могут быть включены в апелляционную жалобу (протест).

Статья 401. Порядок подачи и рассмотрения частных жалоб (протестов)

Частные жалобы (протесты) подаются и рассматриваются в порядке, установленном настоящей главой.

Статья 402. Полномочия суда апелляционной инстанции, рассматривающего дело в связи с обжалованием (опротестованием) определения суда первой инстанции

Суд апелляционной инстанции, рассмотрев частную жалобу (протест), имеет право:

1) оставить определение без изменения;

2) отменить определение и направить исковое заявление (заявление), дело для рассмотрения по существу в суд первой инстанции;

3) изменить или отменить определение полностью либо в части и разрешить вопрос по существу;

4) отменить определение и направить исковое заявление (заявление), материалы дела на рассмотрение в другой суд по подведомственности.

Статья 402 1 . Апелляционная жалоба (протест) на постановление суда первой инстанции

Апелляционная жалоба (протест) на постановление суда первой инстанции по делу об административном правонарушении рассматривается в порядке, предусмотренном настоящей главой для обжалования (опротестования) определений суда первой инстанции.

Глава 45. Производство в суде кассационной инстанции

Статья 403. Право на подачу кассационной жалобы (протеста)

На решение, определение, постановление суда, вступившее в законную силу и не рассмотренное в апелляционном порядке, может быть подана кассационная жалоба сторонами и другими лицами, участвующими в деле, лицами, не привлеченными к участию в деле, о правах и обязанностях которых суд разрешил вопрос, а также Уполномоченным при Президенте Республики Узбекистан по защите прав и законных интересов субъектов предпринимательства, за исключением споров, не связанных с предпринимательской деятельностью.

Прокурор, вышестоящий прокурор вправе принести кассационный протест на вступивший в законную силу и не рассмотренный в апелляционном порядке судебный акт суда первой инстанции по делу, рассмотренному с участием прокурора, а также при наличии обращения лиц, указанных в части первой настоящей статьи.

Статья 404. Суды, рассматривающие кассационные жалобы (протесты)

Кассационные жалобы (протесты) рассматриваются:

1) Судебной коллегией по гражданским делам Суда Республики Каракалпакстан, областных и Ташкентского городского судов — на решения, определения, постановления соответствующих межрайонных, районных, городских судов по гражданским делам и на решения, определения, постановления Суда Республики Каракалпакстан, областных и Ташкентского городского судов, принятых по первой инстанции;

2) Военным судом Республики Узбекистан — на решения, определения, постановления территориальных военных судов и Военного суда Республики Узбекистан, принятых по первой инстанции;

3) Судебной коллегией по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан — на решения, определения, постановления Верховного суда Республики Узбекистан, принятые по первой инстанции.

Статья 405. Порядок подачи кассационной жалобы (протеста)

Кассационная жалоба (протест) адресуется суду кассационной инстанции, но подается в суд, принявший решение, определение, постановление.

Суд, принявший судебный акт, обязан направить кассационную жалобу (протест) вместе с делом в суд кассационной инстанции в пятидневный срок со дня ее поступления.

Статья 405 1 . Срок подачи кассационной жалобы (протеста)

Кассационная жалоба (протест) может быть подана в течение шести месяцев со дня вступления в законную силу решения суда первой инстанции.

По ходатайству лица, подающего жалобу (протест), пропущенный срок подачи кассационной жалобы (протеста) может быть восстановлен судьей суда кассационной инстанции, если ходатайство заявлено не позднее трех месяцев со дня истечения срока подачи кассационной жалобы (протеста), и причины пропуска срока признаны уважительными.

О восстановлении пропущенного срока подачи кассационной жалобы (протеста) указывается в определении о принятии кассационной жалобы (протеста) к производству.

Об отказе в восстановлении срока подачи кассационной жалобы (протеста) указывается в определении об отказе в принятии кассационной жалобы (протеста).

Статья 406. Содержание кассационной жалобы (протеста)

Кассационная жалоба (протест) должна содержать:

1) наименование суда кассационной инстанции, которому адресуется жалоба (протест);

2) фамилию, имя, отчество (наименование) лица, подающего жалобу (протест), его местожительство или местонахождение (почтовый адрес);

3) номер дела, указание на дату вынесения решения, определения, постановления, которое обжалуется (опротестовывается), и суд, принявший этот судебный акт;

4) указание, в чем заключается неправильность решения, определения, постановления;

5) просьбу лица, подающего жалобу (протест);

6) перечень прилагаемых к жалобе (протесту) письменных материалов.

Кассационная жалоба подписывается лицом, подающим жалобу, или его представителем.

Кассационный протест должен быть подписан прокурором или его заместителем, принесшим протест.

В кассационной жалобе (протесте) могут быть указаны номера телефонов и факсов, адрес электронной почты лица, подавшего жалобу (протест), или его представителя.

Статья 407. Документы, прилагаемые к кассационной жалобе (протесту)

К кассационной жалобе прилагаются:

документ, подтверждающий уплату государственной пошлины и почтовых расходов;

в случае подписания кассационной жалобы представителем — документ, подтверждающий полномочия на ее подписание.

Кассационная жалоба (протест) предоставляется в суд с копиями по числу лиц, участвующих в деле, за исключением кассационной жалобы (протеста), направляемой в виде электронного документа.

В необходимых случаях судья может обязать лицо, подающее кассационную жалобу (протест), предоставить копии приложенных к кассационной жалобе (протесту) письменных материалов по числу лиц, участвующих в деле.

К кассационному протесту по делу, рассмотренному без участия прокурора, прилагается копия обращения лиц, указанных в части первой статьи 403 настоящего Кодекса, послужившего основанием к принесению данного протеста, за исключением дел, по которым законом предусмотрено участие прокурора, но рассмотренным без его надлежащего извещения о времени и месте судебного разбирательства.

К кассационной жалобе (протесту) на определение суда о возвращении заявления либо об отказе в принятии заявления должны быть также приложены возвращенное заявление и документы, приложенные к нему при подаче в суд.

Кассационная жалоба (протест) на решение суда о восстановлении на работе работника, с которым трудовой договор был незаконно прекращен, или работника, незаконно переведенного на другую работу, принимается лишь при условии приложения к ней документа об исполнении данного решения.

Статья 407 1 . Истребование дела

Генеральный прокурор Республики Узбекистан и его заместители, прокурор области, приравненный к нему прокурор и их заместители, районные, городские прокуроры и приравненные к ним прокуроры при наличии обращений лиц, перечисленных в статье 403 настоящего Кодекса, или по делам, рассмотренным с участием прокурора либо по делам, по которым законом предусмотрено участие прокурора, но рассмотренным без его надлежащего извещения о времени и месте судебного разбирательства, вправе истребовать из соответствующего суда дело для разрешения вопроса о принесении кассационного протеста.

Статья 407 2 . Порядок и срок разрешения вопроса о принятии кассационной жалобы (протеста) к производству

Вопрос возвращения, отказа в принятии или принятия кассационной жалобы (протеста) к производству разрешается судьей суда кассационной инстанции единолично не позднее пяти дней со дня ее поступления в суд.

О возвращении, об отказе в принятии или о принятии кассационной жалобы (протеста) к производству выносится определение, копия которого не позднее следующего дня со дня его вынесения направляется лицам, участвующим в деле, в порядке, предусмотренном статьей 270 настоящего Кодекса.

Статья 407 3 . Возвращение кассационной жалобы (протеста)

Кассационная жалоба (протест) возвращается судьей, если:

1) кассационная жалоба (протест) не подписана или подписана лицом, не имеющим права ее подписывать, либо лицом, должностное положение или фамилия и инициалы которого не указаны;

2) содержание кассационной жалобы (протеста) не соответствует требованиям, предусмотренным в статье 406 настоящего Кодекса или к кассационной жалобе (протесту) не приложены документы, предусмотренные частями второй , четвертой — шестой статьи 407 настоящего Кодекса;

3) к кассационной жалобе не приложен документ, подтверждающий уплату в установленном порядке и размере государственной пошлины и почтовых расходов, а в случаях, когда законом предусмотрена возможность отсрочки, рассрочки уплаты государственной пошлины или уменьшения ее размера, отсутствует ходатайство об этом либо ходатайство отклонено;

4) кассационная жалоба (протест) направлена минуя суд, принявший судебный акт;

5) истек срок подачи кассационной жалобы (протеста) и отсутствует ходатайство о восстановлении пропущенного срока;

6) до вынесения определения о принятии кассационной жалобы (протеста) к производству от лица, подавшего жалобу (протест), поступило заявление о возвращении (отзыве).

В определении о возвращении кассационной жалобы (протеста) указываются основания к возвращению жалобы (протеста), решается вопрос о возврате государственной пошлины, уплаченной при подаче кассационной жалобы.

На определение о возвращении кассационной жалобы (протеста) может быть подана ревизионная жалоба (протест).

В случае отмены определения о возвращении кассационной жалобы (протеста), жалоба (протест) считается поданной в день первоначального обращения в суд.

После устранения обстоятельств, указанных в части первой настоящей статьи, лицо, подавшее жалобу (протест), вправе вновь обратиться в суд в общем порядке.

Статья 407 4 . Отказ в принятии к производству кассационной жалобы (протеста)

Судья отказывает в принятии к производству кассационной жалобы (протеста), если:

1) кассационная жалоба (протест) подана лицом, не имеющим права на обжалование (опротестование) судебного акта;

2) кассационная жалоба (протест) подана на судебный акт, который в соответствии с законом не может быть обжалован (опротестован) в кассационном порядке;

3) кассационная жалоба (протест) подана на судебный акт, который был рассмотрен в кассационном порядке;

4) пропущен срок подачи кассационной жалобы (протеста), в восстановлении которого отказано;

5) имеется определение о прекращении производства по кассационной жалобе (протесту) в связи с отказом (отзывом) лица, подавшим кассационную жалобу (протест).

В определении об отказе в принятии к производству кассационной жалобы (протеста) указываются основания для отказа в принятии к производству кассационной жалобы (протеста), решается вопрос о возврате государственной пошлины, уплаченной при подаче кассационной жалобы.

На определение об отказе в принятии к производству кассационной жалобы (протеста) может быть подана ревизионная жалоба (протест).

В случае отмены определения об отказе в принятии к производству кассационной жалобы (протеста), жалоба (протест) считается поданной в день первоначального обращения в суд.

Статья 407 5 . Принятие кассационной жалобы (протеста) к производству

Кассационная жалоба (протест), поданная с соблюдением требований к форме и содержанию, установленных настоящим Кодексом, принимается к производству суда кассационной инстанции.

В определении о принятии кассационной жалобы (протеста) к производству указываются время и место проведения судебного заседания по рассмотрению кассационной жалобы (протеста).

Лицо, подавшее кассационную жалобу (протест), а также лица, участвующие в деле, извещаются о времени и месте рассмотрения дела в кассационной инстанции. Неявка указанных лиц, надлежаще извещенных о времени и месте разбирательства дела, не препятствует рассмотрению дела в кассационном порядке.

Статья 407 6 . Приостановление исполнения решения судом кассационной инстанции

Суд (судья) кассационной инстанции по ходатайству лиц, участвующих в деле, приостанавливает исполнение решения, принятого судом первой инстанции до окончания производства по делу в кассационной инстанции, за исключением решений, подлежащих немедленному исполнению.

О приостановлении исполнения решения указывается в определении о принятии кассационной жалобы (протеста) к производству.

Статья 407 8 . Оставление кассационной жалобы (протеста) без рассмотрения

Суд кассационной инстанции оставляет кассационную жалобу (протест) без рассмотрения, если после принятия кассационной жалобы (протеста) к производству выяснится, что кассационная жалоба (протест) не подписана либо подписана лицом, не имеющим права подписывать ее, либо лицом, должностное положение которого не указано.

Об оставлении кассационной жалобы (протеста) без рассмотрения суд выносит определение.

После устранения обстоятельства, послужившего основанием для оставления кассационной жалобы (протеста) без рассмотрения, кассационная жалоба (протест) может быть вновь подана в суд в порядке, установленном настоящим Кодексом.

Статья 407 9 . Прекращение производства по кассационной жалобе (протесту)

Суд кассационной инстанции прекращает производство по кассационной жалобе (протесту), если:

1) кассационная жалоба (протест) подана на судебный акт, который был рассмотрен в апелляционном порядке или в соответствии с настоящим Кодексом не может быть обжалован (опротестован) в кассационном порядке, и была ошибочно принята к производству;

2) кассационная жалоба (протест) подана на судебный акт, который был рассмотрен в кассационном порядке, и ошибочно принята к производству;

3) кассационная жалоба (протест) подана лицом, не имеющим права обжаловать (опротестовать) судебный акт;

4) после принятия кассационной жалобы к производству от лица, подавшего кассационную жалобу, поступило заявление об отказе от кассационной жалобы;

5) после принятия кассационного протеста к производству от прокурора, принесшего протест, или вышестоящего прокурора поступило заявление об отзыве протеста;

6) до принятия судебного акта по кассационной жалобе (протесту) юридическое лицо, являющееся стороной в деле, ликвидировано;

7) до принятия судебного акта по кассационной жалобе (протесту) гражданин, являющийся стороной в деле, умер, а спорное правоотношение не допускает правопреемства.

О прекращении производства по кассационной жалобе (протесту) выносится определение, в котором могут быть решены вопросы о распределении между сторонами судебных расходов.

В случае прекращения производства по кассационной жалобе (протесту) повторное обращение того же лица по тем же основаниям в суд с кассационной жалобой (протестом) не допускается.

Статья 410. Присоединение к кассационной жалобе (протесту)

Соучастники и третьи лица, выступающие в судебном процессе на той же стороне, что и лицо, подавшее кассационную жалобу, могут присоединиться к поданной жалобе. Указанные лица могут присоединиться и к принесенному кассационному протесту.

При подаче заявления о присоединении к жалобе (протесту) государственная пошлина не взимается.

Статья 411. Объяснения (возражения) на кассационную жалобу (протест)

Лица, участвующие в деле, вправе представить в суд объяснения (возражения) на жалобу (протест) с приложением документов, подтверждающих эти объяснения (возражения).

Объяснения (возражения) представляются в суд с копиями по числу лиц, участвующих в деле, за исключением объяснений (возражений), направляемых в виде электронного документа. Копии объяснений (возражений) суд вручает лицам, участвующим в деле.

Статья 413. Дополнение, изменение кассационной жалобы (протеста), отказ от жалобы и отзыв протеста

Лицо, подавшее кассационную жалобу, вправе дополнить, изменить или отказаться от нее до удаления суда кассационной инстанции в совещательную комнату.

Прокурор, принесший кассационный протест, а также вышестоящий прокурор вправе дополнить, изменить или отозвать протест до удаления суда кассационной инстанции в совещательную комнату.

При отказе от жалобы и отзыве протеста суд кассационной инстанции выносит определение, которым прекращает кассационное производство.

Прекращение кассационного производства в связи с отказом от кассационной жалобы (отзывом протеста) не является препятствием для рассмотрения иных кассационных жалоб (протеста), если судебный акт обжалуется другими лицами.

Статья 414. Отказ истца от заявленных требований, признание ответчиком требований истца и мировое соглашение сторон

Отказ истца от заявленных требований, признание ответчиком требований истца и мировое соглашение сторон, совершенные после подачи кассационной жалобы или протеста, должны быть представлены суду кассационной инстанции в письменной форме, в том числе в виде электронного документа. Если отказ истца от заявленных требований, признание ответчиком заявленных требований или мировое соглашение сторон совершены при разбирательстве дела, то об этом заносится запись в протокол судебного заседания.

До принятия отказа от иска или утверждения мирового соглашения суд кассационной инстанции разъясняет истцу или сторонам последствия этих процессуальных действий.

При принятии отказа от заявленных требований или утверждении мирового соглашения сторон суд кассационной инстанции отменяет решение и прекращает производство по делу.

Если отказ истца от заявленных требований или мировое соглашение противоречат закону или нарушают чьи-либо права и охраняемые законом интересы, то суд не принимает отказ либо отказывает в утверждении мирового соглашения и рассматривает дело в кассационном порядке.

Статья 415. Срок рассмотрения кассационной жалобы (протеста)

Кассационная жалоба (протест) рассматривается в срок, не превышающий один месяц со дня вынесения определения о принятии ее к производству.

В исключительных случаях срок рассмотрения кассационной жалобы (протеста) может быть продлен судебной коллегией, рассматривающей дело, но не более чем на один месяц.

Статья 416. Пределы рассмотрения дела судом кассационной инстанции

При рассмотрении дела в кассационном порядке суд проверяет законность, обоснованность и справедливость судебных актов. Суд может исследовать новые доказательства и устанавливать новые факты.

Суд кассационной инстанции обязан проверить судебный акт в полном объеме.

Статья 417. Порядок рассмотрения дела в суде кассационной инстанции

В кассационном порядке дело рассматривается по правилам, предусмотренным в статье 397 настоящего Кодекса, с учетом особенностей, установленных настоящей главой.

Статья 418. Приостановление производства в суде кассационной инстанции

Суд кассационной инстанции приостанавливает производство по делу в порядке, предусмотренном главой 10 настоящего Кодекса.

Статья 419. Полномочия суда кассационной инстанции

По результатам рассмотрения кассационной жалобы (протеста) суд кассационной инстанции вправе:

1) оставить решение, определение, постановление без изменения;

2) отменить решение, определение, постановление полностью или в части и принять новое решение, определение или постановление;

3) изменить решение, определение, постановление полностью или в части;

4) отменить решение полностью или в части и оставить заявление без рассмотрения либо прекратить производство по делу полностью или в части, по основаниям, указанным настоящим Кодексом .

5) отменить решение, определение и направить материалы дела в другой суд по подведомственности, если дело рассмотрено с нарушением правил подведомственности.

При установлении оснований, предусмотренных в пункте 4 части первой статьи 372 2 и в пунктах 2 и 4 части второй статьи 372 4 настоящего Кодекса, суд кассационной инстанции рассматривает дело по правилам производства в суде первой инстанции. О переходе к рассмотрению дела по правилам производства в суде первой инстанции выносится определение с указанием действий, которые надлежит совершить.

Статья 419 1 . Право на подачу частной жалобы (протеста) на определение суда первой инстанции

Определения суда первой инстанции, не рассмотренные в апелляционном порядке, могут быть обжалованы отдельно от решения суда сторонами и другими лицами, участвующими в деле, а также лицами, не привлеченными к участию в деле, о правах и обязанностях которых суд разрешил вопрос, и опротестованы прокурором в суд кассационной инстанции в течение шести месяцев со дня вступления в законную силу определения суда, в порядке, установленном статьей 405 настоящего Кодекса:

1) в случаях, предусмотренных настоящим Кодексом;

2) в случаях, когда определение суда препятствует дальнейшему движению дела.

На остальные определения суда первой инстанции частная жалоба (протест) не подается, но возражения против этих определений могут быть включены в кассационную жалобу (протест).

Статья 419 2 . Полномочия суда кассационной инстанции, рассматривающего дело в связи с обжалованием (опротестованием) определения суда первой инстанции

Суд кассационной инстанции, рассмотрев частную жалобу (протест), имеет право:

1) оставить определение без изменения;

2) отменить определение и направить исковое заявление (заявление), дело для рассмотрения по существу в суд первой инстанции;

3) изменить или отменить определение полностью либо в части и разрешить вопрос по существу;

4) отменить определение и направить исковое заявление (заявление), материалы дела на рассмотрение в другой суд по подведомственности.

Статья 419 3 . Кассационная жалоба (протест) на постановление суда первой инстанции

Кассационная жалоба (протест) на постановление суда первой инстанции по делу об административном правонарушении рассматривается в порядке, предусмотренном настоящей главой для обжалования (опротестования) определений суда первой инстанции.

Глава 46. Производство по пересмотру судебных актов в ревизионном порядке

Статья 419 4 . Право обжалования (опротестования) в ревизионном порядке

На решение, определение, постановление суда первой инстанции, рассмотренное в апелляционном или кассационном порядке и на определение суда апелляционной или кассационной инстанции может быть подана жалоба (протест) в ревизионном порядке:

лицами, участвующими в деле, а также лицами, не привлеченными к участию в деле, о правах и обязанностях которых суд разрешил вопрос;

Уполномоченным при Президенте Республики Узбекистан по защите прав и законных интересов субъектов предпринимательства, за исключением споров, не связанных с предпринимательской деятельностью;

Генеральным прокурором Республики Узбекистан и его заместителями, областным прокурором, приравненными к нему прокурорами и их заместителями по делу, рассмотренному с участием прокурора или по делу, по которому законом предусмотрено участие прокурора, но рассмотренному без его надлежащего извещения о времени и месте судебного разбирательства, а также при наличии обращений лиц, участвующих в деле, лиц, не привлеченных к участию в деле, о правах и обязанностях которых суд разрешил вопрос.

На судебные акты по делам, рассмотренным в ревизионном порядке Судом Республики Каракалпакстан, областными и Ташкентским городским судами, Военным судом Республики Узбекистан, а также на судебные акты, принятые по первой инстанции этими судами и Верховным судом Республики Узбекистан и рассмотренные в апелляционном или кассационном порядке, в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан в ревизионном порядке:

лица, указанные в абзацах втором и третьем части первой настоящей статьи, могут подать жалобу;

Генеральным прокурором Республики Узбекистан и его заместителями может быть принесен протест по делу, рассмотренному с участием прокурора или по делу, по которому законом предусмотрено участие прокурора, но рассмотренному без его надлежащего извещения о времени и месте судебного разбирательства, а также на основании обращений лиц, указанных в абзаце втором части первой настоящей статьи.

На судебные акты по делам, рассмотренным в ревизионном порядке Судебной коллегией по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан, в Президиум Верховного суда Республики Узбекистан может быть принесен протест в ревизионном порядке:

председателем Верховного суда Республики Узбекистан — на основании обращения лиц, указанных в абзацах втором и третьем части первой настоящей статьи;

Генеральным прокурором Республики Узбекистан — по делу, рассмотренному с участием прокурора или по делу, по которому законом предусмотрено участие прокурора, но рассмотренному без его надлежащего извещения о времени и месте судебного разбирательства, а также на основании обращения лиц, указанных в абзаце втором части первой настоящей статьи.

Статья 419 5 . Суды, рассматривающие жалобы (протесты) в ревизионном порядке

Жалобы (протесты) в ревизионном порядке рассматриваются:

1) Судебной коллегией по гражданским делам Суда Республики Каракалпакстан, областных и Ташкентского городского судов — на судебные акты, принятые соответствующими межрайонными, районными, городскими судами по гражданским делам по первой инстанции и рассмотренные в апелляционном или кассационном порядке;

2) Военным судом Республики Узбекистан — на судебные акты, принятые территориальными военными судами по первой инстанции и рассмотренные в апелляционном или кассационном порядке;

3) Судебной коллегией по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан:

на судебные акты, принятые соответствующими межрайонными, районными, городскими судами по гражданским делам, территориальными военными судами по первой инстанции и рассмотренные в апелляционном или кассационном и ревизионном порядке в Судебной коллегии по гражданским делам Суда Республики Каракалпакстан, областных, Ташкентского городского судов, Военного суда Республики Узбекистан;

на судебные акты, принятые Верховным судом Республики Узбекистан, Судом Республики Каракалпакстан, областными и Ташкентским городским судами, Военным судом Республики Узбекистан по первой инстанции и рассмотренные в апелляционном или кассационном порядке.

Протест председателя Верховного суда Республики Узбекистан и Генерального прокурора Республики Узбекистан, принесенный на судебные акты по делам, рассмотренным в ревизионном порядке Судебной коллегией по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан, рассматривается Президиумом Верховного суда Республики Узбекистан.

Статья 419 6 . Порядок и срок подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке

Жалоба (протест), подлежащая рассмотрению в ревизионном порядке Судебной коллегией по гражданским делам Суда Республики Каракалпакстан, областных и Ташкентского городского судов, Военным судом Республики Узбекистан, адресуется данным судам, но подается в суд, принявший решение.

Суд, принявший решение, обязан направить жалобу (протест) вместе с делом в суд, рассматривающий дело в ревизионном порядке, в пятидневный срок со дня ее поступления.

Жалоба (протест), подлежащая рассмотрению в ревизионном порядке Судебной коллегией по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан, подается непосредственно в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан.

Протест в ревизионном порядке председателя Верховного суда Республики Узбекистан, Генерального прокурора Республики Узбекистан в Президиум Верховного суда Республики Узбекистан подается непосредственно в Верховный суд Республики Узбекистан.

Жалоба (протест) в ревизионном порядке подается в течение одного года со дня вступления в законную силу решения, определения, постановления суда первой инстанции.

В случае истечения срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке в Суд Республики Каракалпакстан, областные и Ташкентский городской суды, Военный суд Республики Узбекистан до вынесения определения судом кассационной инстанции, жалоба (протест) может быть подана в течение трех месяцев со дня принятия определения судом кассационной инстанции.

В случае истечения срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан до вынесения определения Судом Республики Каракалпакстан, областными и Ташкентским городским судами, Военным судом Республики Узбекистан в ревизионном порядке, жалоба (протест) может быть подана в течение трех месяцев со дня принятия определения по результатам рассмотрения дела в ревизионном порядке этими судами.

Протест председателя Верховного суда Республики Узбекистан, Генерального прокурора Республики Узбекистан в Президиум Верховного суда Республики Узбекистан может быть принесен в течение трех месяцев со дня поступления обращения лиц, указанных в части первой статьи 419 4 , но не более шести месяцев со дня принятия определения Судебной коллегии по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан по результатам рассмотрения дела в ревизионном порядке.

По ходатайству лица, подающего жалобу (протест) в ревизионном порядке, пропущенный срок подачи жалобы (протеста) может быть восстановлен судом (судьей), если ходатайство заявлено в течение трех месяцев со дня истечения срока подачи жалобы (протеста), и причины пропуска срока подачи жалобы (протеста) признаны уважительными.

Жалоба (протест) в ревизионном порядке, поданная по истечении срока, указанного в части девятой настоящей статьи, рассмотрению не подлежит.

Статья 419 7 . Содержание жалобы (протеста) в ревизионном порядке

Жалоба (протест) в ревизионном порядке должна содержать:

1) наименование суда ревизионной инстанции, которому адресуется жалоба (протест);

2) фамилию, имя, отчество (наименование) лица, подающего жалобу (протест), его местожительство или местонахождение (почтовый адрес);

3) номер дела, указание на дату вынесения решения, определения, постановления, которое обжалуется (опротестовывается), и суд, принявший этот судебный акт;

4) указание, в чем заключается неправильность решения, определения, постановления;

5) просьбу лица, подающего жалобу (протест);

6) перечень прилагаемых к жалобе (протесту) письменных материалов.

Жалоба в ревизионном порядке подписывается лицом, подающим жалобу, или его представителем.

Протест в ревизионном порядке должен быть подписан прокурором, принесшим протест.

В жалобе (протесте) в ревизионном порядке могут быть указаны номера телефонов и факсов, адрес электронной почты лица, подавшего жалобу (протест) или его представителя.

Статья 419 8 . Документы, прилагаемые к жалобе (протесту) в ревизионном порядке

К жалобе в ревизионном порядке прилагаются:

документ, подтверждающий уплату государственной пошлины и почтовых расходов;

в случаях подписания жалобы в ревизионном порядке представителем — документ, подтверждающий полномочия на ее подписание.

К протесту в ревизионном порядке по делу, рассмотренному без участия прокурора, прилагается копия обращения лиц, указанных в абзаце втором части первой статьи 419 4 настоящего Кодекса, послужившего основанием к принесению протеста, за исключением дел, по которым законом предусмотрено участие прокурора, но рассмотренным без его надлежащего извещения о времени и месте судебного разбирательства.

Жалоба (протест) в ревизионном порядке предоставляется в суд с копиями по числу лиц, участвующих в деле, за исключением жалобы (протеста) в ревизионном порядке, направляемой в виде электронного документа.

В необходимых случаях судья может обязать лицо, подающее жалобу (протест) в ревизионном порядке, предоставить копии приложенных к жалобе (протесту) письменных материалов по числу лиц, участвующих в деле.

К жалобе (протесту) в ревизионном порядке на определения суда об отказе в принятии к производству, о возвращении заявления, а также об отказе в принятии, о возвращении апелляционной или кассационной и ревизионной жалобы (протеста) должны быть приложены возвращенные заявление, жалоба (протест) и документы, приложенные к ним при подаче в суд.

Жалоба (протест) в ревизионном порядке на решение суда о восстановлении на работе работника, с которым трудовой договор был незаконно прекращен, или работника, незаконно переведенного на другую работу, принимается лишь при условии приложения к ней документа об исполнении данного решения.

Статья 419 9 . Порядок и срок разрешения вопроса о принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству Судом Республики Каракалпакстан, областными и Ташкентским городским судами, Военным судом Республики Узбекистан

Вопрос возвращения, отказа в принятии или принятия жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству разрешается судьей единолично не позднее пяти дней со дня ее поступления в суд.

О возвращении, об отказе в принятии или о принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке выносится определение, копия которого не позднее следующего дня со дня его вынесения направляется лицам, участвующим в деле, в порядке, предусмотренном статьей 270 настоящего Кодекса.

Статья 419 10 . Возвращение жалобы (протеста) в ревизионном порядке

Судья суда ревизионной инстанции возвращает жалобу (протест) в ревизионном порядке, если:

1) жалоба (протест) в ревизионном порядке не подписана или подписана лицом, не имеющим права ее подписывать, либо лицом, должностное положение или фамилия и инициалы которого не указаны;

2) не соблюдены требования к содержанию жалобы (протеста) в ревизионном порядке, установленные статьей 419 7 настоящего Кодекса, или к жалобе (протесту) не приложены документы, указанные в частях второй , третьей , пятой и шестой статьи 419 8 настоящего Кодекса;

3) к жалобе в ревизионном порядке не приложены документы, подтверждающие уплату государственной пошлины и почтовых расходов в установленном порядке и размере, а в случаях, когда законом предусмотрена возможность отсрочки, рассрочки уплаты государственной пошлины или уменьшения ее размера, отсутствует ходатайство об этом либо ходатайство отклонено;

4) жалоба (протест) в ревизионном порядке подана по истечении установленного срока и отсутствует ходатайство о его восстановлении;

5) до вынесения определения о принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству от лица, подавшего жалобу (протест), поступило заявление о ее возвращении (отзыве);

6) жалоба (протест) в ревизионном порядке направлена минуя суд, принявший судебный акт, в случае, предусмотренном в части первой статьи 419 6 настоящего Кодекса.

В определении о возвращении жалобы (протеста) в ревизионном порядке указываются основания для возвращения жалобы (протеста), решается вопрос о возврате государственной пошлины, уплаченной при подаче жалобы.

Копия определения о возвращении жалобы (протеста) в ревизионном порядке направляется лицу, подавшему жалобу (протест) вместе с жалобой (протестом) и прилагаемыми к ней документами.

В случае отмены определения о возвращении жалобы (протеста) в ревизионном порядке жалоба (протест) считается поданной в день первоначального обращения в суд.

После устранения обстоятельств, указанных в части первой настоящей статьи, лицо, подавшее жалобу (протест), вправе вновь обратиться в суд с жалобой (протестом) в ревизионном порядке в общем порядке.

Статья 419 11 . Отказ в принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке

Судья суда ревизионной инстанции отказывает в принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке, если:

1) жалоба (протест) подана лицом, не имеющим права на обжалование (опротестование) судебного акта;

2) жалоба (протест) подана на судебный акт, который в соответствии с законом не может быть обжалован (опротестован) в ревизионном порядке;

3) жалоба (протест) подана в Суд Республики Каракалпакстан, областные и Ташкентский городской суды, Военный суд Республики Узбекистан на судебный акт, не рассмотренный в апелляционном или кассационном порядке;

4) жалоба (протест) подана в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного Суда Республики Узбекистан на судебный акт, не рассмотренный в ревизионном порядке Судом Республики Каракалпакстан, областными и Ташкентским городским судами, Военным судом Республики Узбекистан;

5) жалоба (протест) подана на судебный акт, ранее рассмотренный в ревизионном порядке судом, рассматривающим дело в ревизионном порядке;

6) пропущен срок на подачу жалобы (протеста) и в восстановлении пропущенного срока отказано;

7) имеется определение о прекращении производства по жалобе (протесту) ввиду отказа от жалобы, отзыва протеста этим же лицом, за исключением жалобы (протеста), поданной в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан на определение Суда Республики Каракалпакстан, областных и Ташкентского городского судов, Военного суда Республики Узбекистан о прекращении производства по жалобе (протесту) в ревизионном порядке в связи с отказом от жалобы, отзывом протеста.

В определении об отказе в принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке указываются основания для отказа в принятии к производству жалобы (протеста), решается вопрос о возврате государственной пошлины, уплаченной при подаче жалобы.

В случае отмены определения об отказе в принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке жалоба (протест) считается поданной в день первоначального обращения в суд.

Статья 419 12 . Принятие жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству Судом Республики Каракалпакстан, областными, Ташкентским городским судами, Военным судом Республики Узбекистан

Жалоба (протест) в ревизионном порядке, поданная с соблюдением требований к ее форме и содержанию, установленных настоящим Кодексом, принимается к производству суда.

В определении о принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству указываются время и место проведения судебного заседания по рассмотрению жалобы (протеста).

Лицо, подавшее жалобу (протест) в ревизионном порядке, а также лица, участвующие в деле, извещаются о времени и месте рассмотрения дела в ревизионной инстанции. Неявка указанных лиц, надлежаще извещенных о времени и месте разбирательства дела, не препятствует рассмотрению дела в ревизионном порядке.

Статья 419 13 . Приостановление исполнения судебных актов

Суд (судья) ревизионной инстанции вправе по ходатайству лиц, участвующих в деле, приостановить исполнение судебных актов, до окончания производства по делу в ревизионной инстанции.

О приостановлении исполнения судебного акта или об отказе в приостановлении его исполнения судья указывает в определении о принятии ревизионной жалобы (протеста) к производству.

Статья 419 14 . Истребование дела

Председатель Верховного суда Республики Узбекистан и его заместители, судья Верховного суда Республики Узбекистан вправе истребовать из соответствующего суда дело по жалобе (протесту) в ревизионном порядке.

Генеральный прокурор Республики Узбекистан и его заместители, прокурор области, приравненный к нему прокурор и их заместители, в пределах своей компетенции, при наличии обращений лиц, перечисленных в статье 419 4 настоящего Кодекса или по делам, рассмотренным с участием прокурора либо по делам, по которым законом предусмотрено участие прокурора, но рассмотренным без его надлежащего извещения о времени и месте судебного разбирательства, вправе истребовать из соответствующего суда дело для разрешения вопроса о принесении протеста в ревизионном порядке.

Статья 419 15 . Изучение жалобы (протеста) в ревизионном порядке судьей Верховного суда Республики Узбекистан

Жалоба (протест) в ревизионном порядке, поданная в соответствии с правилами, установленными в статьях 419 4 — 419 8 настоящего Кодекса, изучается судьей Верховного суда Республики Узбекистан на основании материалов, приложенных к ней, а при необходимости с истребованием дела.

По результатам изучения жалобы (протеста) в ревизионном порядке судья Верховного суда Республики Узбекистан выносит определение:

1) о возвращении жалобы (протеста) в ревизионном порядке по основаниям, предусмотренным в части первой статьи 419 10 настоящего Кодекса;

2) об отказе в принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке по основаниям, предусмотренным в части первой статье 419 11 настоящего Кодекса;

3) об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан при отсутствии оснований проверки судебных актов в ревизионном порядке;

4) о принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке и передаче ее для рассмотрения в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан.

Определение о возвращении или об отказе в принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке выносится не позднее пяти дней со дня поступления жалобы (протеста).

Определение об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан или о принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке и передаче ее для рассмотрения в судебную коллегию выносится не позднее одного месяца со дня поступления жалобы (протеста), а в случае истребования дела — не позднее двух месяцев.

Копия определения, вынесенное по результатам изучения жалобы (протеста) в ревизионном порядке, направляется лицу, подавшему жалобу, в порядке, предусмотренном статьей 270 настоящего Кодекса.

Определение судьи Верховного суда Республики Узбекистан о возвращении или об отказе в принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке может быть отменено председателем Верховного суда Республики Узбекистан и его заместителем по заявлению лица, подавшего жалобу (протест) в ревизионном порядке.

Статья 419 16 . Определение об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан

В определении судьи Верховного суда Республики Узбекистан об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан должны быть указаны:

1) дата и место вынесения определения;

2) фамилия и инициалы судьи, вынесшего определение;

3) фамилия, имя, отчество (наименование) лица, подавшего жалобу в ревизионном порядке;

4) указание на судебные акты, которые обжалуются;

5) краткое изложение содержания дела, по которому приняты судебные акты;

6) мотивы, по которым отказано в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан.

Председатель Верховного суда Республики Узбекистан или его заместитель по заявлению лица, подавшего жалобу в ревизионном порядке, вправе отменить определение судьи об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан и передать дело на рассмотрение в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан.

Заявление об отмене определения об отказе в передаче для рассмотрения жалобы в ревизионном порядке в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан может быть подано в пределах срока, установленного для обжалования судебного акта в ревизионном порядке.

Заявление, поданное по истечении срока, установленного в части третьей настоящей статьи, рассмотрению не подлежит.

Статья 419 17 . Определение о принятии к производству и передаче жалобы (протеста) в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан

Определение о принятии к производству и передаче жалобы (протеста) в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан должно содержать:

1) дату и место вынесения определения;

2) фамилию и инициалы судьи, вынесшего определение;

3) фамилию, имя, отчество (наименование) лица, подавшего жалобу (принесшего протест);

4) указание на судебные акты, которые обжалуются (опротестовываются);

5) краткое изложение содержания дела, по которому приняты судебные акты;

6) мотивы и основания передачи жалобы для рассмотрения в Судебной коллегии по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан;

7) время и место рассмотрения дела Судебной коллегией Верховного суда по гражданским делам Республики Узбекистан.

При поступлении протеста в ревизионном порядке судья Верховного суда Республики Узбекистан выносит определение о передаче его для рассмотрения в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан.

Судья Верховного суда Республики Узбекистан вместе с вынесенным им определением передает жалобу (протест) в ревизионном порядке с делом в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан.

Статья 419 18 . Извещение лиц, участвующих в деле

Лицо, подавшее жалобу (протест) в ревизионном порядке, а также лица, участвующие в деле, извещаются о времени и месте рассмотрения дела в Судебной коллегии по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан. Неявка указанных лиц, надлежаще извещенных о времени и месте разбирательства дела, не препятствует рассмотрению дела в ревизионном порядке.

При рассмотрении дела в ревизионном порядке Президиумом Верховного суда Республики Узбекистан лица, участвующие в деле, могут быть вызваны для дачи объяснений. В этом случае, им направляется извещение о времени и месте заседания суда, рассматривающего дело в ревизионном порядке. Однако, их неявка не препятствует рассмотрению дела.

Статья 419 19 . Оставление жалобы (протеста) в ревизионном порядке без рассмотрения

Суд ревизионной инстанции оставляет жалобу (протест) в ревизионном порядке без рассмотрения, если после принятия жалобы (протеста) к производству выяснится, что жалоба (протест) не подписана либо подписана лицом, не имеющим права подписывать ее, либо лицом, должностное положение которого не указано.

Об оставлении жалобы (протеста) в ревизионном порядке без рассмотрения суд выносит определение.

После устранения обстоятельства, послужившего основанием для оставления жалобы (протеста) в ревизионном порядке без рассмотрения, жалоба (протест) может быть вновь подана в суд в порядке, установленном настоящим Кодексом.

Статья 419 20 . Прекращение производства по жалобе (протесту) в ревизионном порядке

Суд ревизионной инстанции прекращает производство по жалобе (протесту) в ревизионном порядке, если:

1) жалоба (протест) подана лицом, не имеющим права обжалования (опротестования) судебного акта, и была ошибочно принята к производству;

2) жалоба (протест) подана в Суд Республики Каракалпакстан, областные и Ташкентский городской суды, Военный суд Республики Узбекистан на судебный акт, не рассмотренный в апелляционном или кассационном порядке, а в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан — на судебный акт, не рассмотренный Судом Республики Каракалпакстан, областными, Ташкентским городским судами, Военным судом Республики Узбекистан в ревизионном порядке, или на судебный акт, который в соответствии с настоящим Кодексом не может быть обжалован (опротестован) в ревизионном порядке и жалоба была ошибочно принята к производству;

3) жалоба (протест) подана на судебный акт, рассмотренный этим судом в ревизионном порядке, и была ошибочно принята к производству;

4) после принятия жалобы к производству от лица, подавшего жалобу, поступило заявление об отказе от жалобы;

5) после принятия протеста к производству от прокурора, принесшего протест, или вышестоящего прокурора поступило заявление об отзыве протеста;

6) до принятия судебного акта по жалобе (протесту) юридическое лицо, являющееся стороной в деле, ликвидировано;

7) до принятия судебного акта по жалобе (протесту) гражданин, являющийся стороной в деле, умер, а спорное правоотношение не допускает правопреемства.

О прекращении производства по жалобе (протесту) в ревизионном порядке выносится определение, в котором решается вопрос о распределении между сторонами судебных расходов.

В случае прекращения производства по жалобе (протесту) в ревизионном порядке повторное обращение того же лица по тем же основаниям в суд с жалобой (протестом) в ревизионном порядке не допускается.

Статья 419 21 . Присоединение к жалобе (протесту) в ревизионном порядке

Соучастники и третьи лица, выступающие в судебном процессе на той же стороне, что и лицо, подавшее жалобу в ревизионном порядке, могут присоединиться к поданной жалобе. Указанные лица могут присоединиться и к принесенному протесту в ревизионном порядке.

При подаче заявления о присоединении к жалобе (протесту) государственная пошлина не взимается.

Статья 419 22 . Объяснения (возражения) на жалобу (протест) в ревизионном порядке

Лица, участвующие в деле, вправе представить в суд объяснения (возражения) на жалобу (протест) в ревизионном порядке, с приложением документов, подтверждающих эти объяснения (возражения).

Объяснения (возражения) представляются с копиями по числу лиц, участвующих в деле, за исключением объяснений (возражений), направляемых в виде электронного документа. Копии объяснений (возражений) суд вручает лицам, участвующим в деле.

Статья 419 23 . Дополнение, изменение жалобы (протеста) в ревизионном порядке, отказ от жалобы и отзыв протеста

Лицо, подавшее жалобу в ревизионном порядке, вправе дополнить, изменить или отказаться от нее до удаления суда ревизионной инстанции в совещательную комнату.

Прокурор, принесший протест в ревизионном порядке, а также вышестоящий прокурор вправе дополнить, изменить или отозвать протест до удаления суда ревизионной инстанции в совещательную комнату.

При отказе от жалобы и отзыве протеста суд ревизионной инстанции выносит определение, которым прекращает ревизионное производство по жалобе (протесту).

Прекращение ревизионного производства в связи с отказом от жалобы, отзывом протеста не является препятствием для рассмотрения иных жалоб (протеста) в ревизионном порядке, если судебный акт обжалуется другими лицами.

Статья 419 24 . Отказ истца от заявленных требований, признание ответчиком требований истца и мировое соглашение сторон

Отказ истца от заявленных требований, признание ответчиком требований истца и мировое соглашение сторон, совершенные после подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке, должны быть представлены в суд ревизионной инстанции в письменной форме, в том числе в виде электронного документа. Если отказ истца от заявленных требований, признание ответчиком заявленных требований или мировое соглашение сторон совершены при разбирательстве дела, то об этом заносится запись в протокол судебного заседания.

До принятия отказа от иска или утверждения мирового соглашения суд ревизионной инстанции разъясняет лицам, участвующим в деле последствия этих процессуальных действий.

При принятии отказа от заявленных требований или утверждении мирового соглашения сторон суд ревизионной инстанции отменяет решение и прекращает производство по делу.

Если отказ истца от заявленных требований или мировое соглашение противоречат закону или нарушают чьи-либо права и охраняемые законом интересы, суд не принимает отказ либо отказывает в утверждении мирового соглашения и рассматривает дело в ревизионном порядке.

Стать 419 25 . Сроки рассмотрения жалобы (протеста) в ревизионном порядке

Жалоба (протест) в ревизионном порядке рассматривается Судом Республики Каракалпакстан, областными и Ташкентским городским судами, Военным судом Республики Узбекистан в срок, не превышающий один месяц со дня вынесения определения о принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству.

Жалоба (протест) в ревизионном порядке рассматривается Судебной коллегией по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан в срок, не превышающий один месяц со дня передачи ее для рассмотрения.

В исключительных случаях срок рассмотрения жалобы (протеста) в ревизионном порядке может быть продлен судебной коллегией, рассматривающей дело, но не более чем на один месяц.

Протест в ревизионном порядке рассматривается Президиумом Верховного суда Республики Узбекистан в срок, не превышающий два месяца со дня его поступления в Президиум Верховного суда Республики Узбекистан.

Статья 419 26 . Порядок рассмотрения дела в суде ревизионной инстанции

В ревизионном порядке дело рассматривается по правилам, предусмотренным в статье 397 настоящего Кодекса, с учетом особенностей, установленных настоящей главой.

В рассмотрении дела в ревизионном порядке Президиумом Верховного суда Республики Узбекистан принимает участие Генеральный прокурор Республики Узбекистан или его заместители в случаях, предусмотренных настоящим Кодексом.

Постановление Президиума Верховного суда Республики Узбекистан является окончательным и не подлежит обжалованию (опротестованию).

Копия определения, постановления суда ревизионной инстанции направляется лицам, участвовавшим в рассмотрении дела, в порядке, предусмотренном статьей 270 настоящего Кодекса.

Статья 419 27 . Пределы рассмотрения дела судом ревизионной инстанции

При рассмотрении дела в ревизионном порядке Верховный суд Республики Узбекистан, Суд Республики Каракалпакстан, областные, Ташкентский городской суды, Военный суд Республики Узбекистан проверяет законность, обоснованность и справедливость судебных актов. Суд может исследовать новые доказательства и устанавливать новые факты.

Суд ревизионной инстанции обязан проверить судебный акт в полном объеме.

Статья 419 28 . Полномочия суда, рассматривающего жалобу (протест) в ревизионном порядке

По результатам рассмотрения жалобы (протеста) в ревизионном порядке, суд ревизионной инстанции вправе:

1) оставить решение, определение или постановление без изменения;

2) отменить решение, определение или постановление полностью либо в части и принять новое решение, определение или постановление;

3) изменить решение, определение, постановление полностью или в части;

4) отменить решение, определение, постановление и направить дело на новое рассмотрение в суд апелляционной или кассационной инстанции, при наличии оснований, предусмотренных пунктом 4 части первой статьи 372 2 и пунктом 4 части второй статьи 372 4 настоящего Кодекса;

5) отменить решение, определение или постановление полностью либо в части и оставить заявление без рассмотрения или прекратить производство по делу полностью или в части по основаниям, указанным настоящим Кодексом .

6) отменить некоторые судебные акты и оставить в силе одно из ранее принятых по делу судебных актов.

Статья 419 29 . Обязательность указаний суда ревизионной инстанции

Указания суда ревизионной инстанции, изложенные в определении, постановлении обязательны для суда, вновь рассматривающего данное дело.

Суд ревизионной инстанции не вправе предрешать вопросы о достоверности или недостоверности того или иного доказательства, о преимуществе одних доказательств перед другими, о том, какое решение должно быть принято при новом рассмотрении дела.

Глава 47. Пересмотр вступивших в законную силу судебных актов по вновь открывшимся обстоятельствам

Статья 437. Основания пересмотра судебных актов по вновь открывшимся обстоятельствам

Решения, определения и постановления, вступившие в законную силу, могут быть пересмотрены по вновь открывшимся обстоятельствам.

Основаниями для пересмотра решений, определений и постановлений по вновь открывшимся обстоятельствам являются:

1) существенные для дела обстоятельства, которые не были и не могли быть известны заявителю, если они имеют значение для правильного разрешения дела;

2) установленные вступившим в законную силу приговором суда заведомо ложное показание свидетеля, заведомо ложное заключение эксперта, заведомо неправильный перевод, подложность документов либо доказательств, повлекшие за собой постановление незаконного, необоснованного или несправедливого решения;

3) установленные вступившим в законную силу приговором суда преступные деяния сторон, других лиц, участвующих в деле, или судей, повлекшие за собой принятие незаконного, необоснованного либо несправедливого судебного акта;

4) отмена решения, приговора, определения или постановления суда либо постановления иного органа, послужившего основанием к вынесению данного решения, определения или постановления.

Статья 438. Суды, рассматривающие судебные акты по вновь открывшимся обстоятельствам

Вступившее в законную силу решение пересматривается по вновь открывшимся обстоятельствам судом, принявшим это решение. Пересмотр по вновь открывшимся обстоятельствам определений и постановлений судов апелляционной, кассационной или ревизионной инстанции, которыми изменено решение суда первой инстанции либо принято новое решение, производится судом, изменившим решение или принявшим новое решение.

Статья 439. Подача заявления о пересмотре судебных актов

Заявление о пересмотре вступившего в законную силу решения, определения или постановления по вновь открывшимся обстоятельствам подается лицами, участвовавшими в деле, в суд, вынесший решение, определение или постановление. Лицами, участвующими в деле, такое заявление может быть подано в течение трех месяцев со дня установления обстоятельств, служащих основанием для пересмотра.

По ходатайству лица, обратившегося с заявлением, пропущенный срок подачи заявления может быть восстановлен судом при условии, если ходатайство подано не позднее шести месяцев со дня открытия обстоятельств, являющихся основанием для пересмотра, и суд признает причины пропуска срока уважительными.

Статья 440. Исчисление срока для подачи заявления

Срок для подачи заявления исчисляется:

1) в случаях, предусмотренных пунктом 1 части второй статьи 437 настоящего Кодекса, — со дня открытия обстоятельств, имеющих существенное значение для дела;

2) в случаях, предусмотренных пунктами 2 и 3 части второй статьи 437 настоящего Кодекса, — со дня вступления в законную силу приговора суда;

3) в случаях, предусмотренных пунктом 4 части второй статьи 437 настоящего Кодекса, — со дня вступления в законную силу приговора, решения, определения, постановления суда или вынесения иным органом постановления, противоположных по своему содержанию приговору, решению, определению либо постановлению, на которых было основано пересматриваемое решение, определение или постановление.

Статья 441. Форма и содержание заявления

Заявление о пересмотре вступившего в законную силу решения, определения или постановления по вновь открывшимся обстоятельствам подается в суд в письменной форме либо в виде электронного документа. Заявление подписывается лицом, подающим его, или его представителем.

В заявлении о пересмотре судебного постановления по вновь открывшимся обстоятельствам должны быть указаны:

1) наименование суда, в который подается заявление;

2) фамилия, имя и отчество (наименование) лиц, участвующих в деле, их местожительство (местонахождение) и почтовые адреса;

3) наименование суда, принявшего судебный акт, пересмотр которого по вновь открывшимся обстоятельствам требует заявитель, номер дела, дата принятия судебного акта;

4) вновь открывшееся обстоятельство, являющееся по мнению заявителя основанием для пересмотра судебного акта, со ссылкой на документы;

5) требование лица, подающего заявление;

6) перечень прилагаемых документов.

К заявлению должны быть приложены:

1) копии документов, подтверждающих вновь открывшиеся обстоятельства;

3) в случае подписания представителем — документ, подтверждающий полномочия на ее подписание.

Статья 442. Рассмотрение заявления

Заявление о пересмотре вступившего в законную силу решения, определения или постановления по вновь открывшимся обстоятельствам рассматривается в судебном заседании в срок, не превышающий одного месяца со дня его поступления в суд, с извещением заявителя и лиц, участвовавших в деле. Однако, их неявка не является препятствием к рассмотрению заявления.

Статья 443. Определение о пересмотре судебного акта

Суд, рассмотрев заявление о пересмотре вступившего в законную силу решения, определения или постановления по вновь открывшимся обстоятельствам, либо удовлетворяет заявление и отменяет решение, определение или постановление, либо отказывает в его пересмотре. Определение вручается под расписку лицам, участвующим в деле, или направляется им по почте либо в виде электронного документа.

Статья 444. Обжалование определения суда

На определение суда об удовлетворении или отклонении заявления о пересмотре вступившего в законную силу решения, определения или постановления по вновь открывшимся обстоятельствам может быть подана частная жалоба (протест).

В частной жалобе (протесте) могут быть указаны номера телефонов и факсов, адрес электронной почты лица, подавшего частную жалобу (протест), или его представителя.

Статья 445. Последствия удовлетворения заявления о пересмотре судебных актов

В случае удовлетворения заявления о пересмотре вступившего в законную силу решения, определения или постановления дело рассматривается судом на общих основаниях.

РАЗДЕЛ V. ИСПОЛНЕНИЕ СУДЕБНЫХ АКТОВ

Статья 446. Обращение судебных актов к исполнению

Судебные акты приводятся в исполнение после вступления их в законную силу, за исключением случаев их немедленного исполнения, в порядке, установленном законодательством.

Принудительное исполнение судебного акта производится на основании выдаваемого судом исполнительного листа, если иное не предусмотрено настоящим Кодексом.

Статья 447. Исполнительный лист

Исполнительным листом является выданный судом документ, удостоверяющий право взыскателя на принудительное исполнение судебного акта.

В исполнительном листе должны быть указаны:

1) наименование суда, выдавшего исполнительный лист;

2) дело, по которому выдан исполнительный лист, и его номер;

3) дата принятия судебного акта, подлежащего исполнению;

4) наименование взыскателя и должника, их адреса; для физических лиц — дата и место рождения должника, его место работы, персональный идентификационный номер должника — физического лица (реквизиты иных документов, удостоверяющих личность физических лиц, не являющихся гражданами Республики Узбекистан), при наличии — персональный идентификационный номер взыскателя — физического лица, а также идентификационный номер налогоплательщика взыскателя и должника — юридического лица;

5) резолютивная часть судебного акта;

6) дата вступления в силу судебного акта;

7) дата выдачи исполнительного листа и срок предъявления его к исполнению.

Исполнительный лист, выдаваемый на основании судебного акта, оформляется с использованием электронной цифровой подписи судьи и подтверждается QR-кодом (матричным штрих-кодом). При этом, если исполнительный лист, выданный на основании судебного акта, подлежит исполнению за пределами Республики Узбекистан или по ходатайству взыскателя, он может быть выдан (отправлен, представлен) в бумажной форме с заверением печатью суда и подписью судьи.

Статья 448. Выдача исполнительного листа

По каждому судебному акту выдается один исполнительный лист. Однако, если исполнение должно быть произведено в различных местах или в пользу нескольких взыскателей, суд по просьбе взыскателей выдает несколько исполнительных листов с точным указанием места исполнения либо той части решения, которая по данному исполнительному листу подлежит исполнению.

На основании решения о взыскании денежных сумм с нескольких ответчиков выдаются несколько исполнительных листов по числу ответчиков. При этом, в случае, если предусматривается взыскание с солидарных ответчиков, в каждом исполнительном листе должна быть указана общая сумма взыскания и перечислены все ответчики с указанием на их солидарную ответственность.

Исполнительный лист выдается судом, принявшим судебный акт.

Исполнительный лист выдается взыскателю или по его ходатайству направляется для исполнения государственному исполнителю в течение пяти дней после вступления судебного акта в законную силу, кроме случаев немедленного исполнения, когда исполнительный лист выдается немедленно по вынесении судебного акта.

Исполнительный лист направляется взыскателям — физическим лицам в виде электронного документа через их персональный кабинет на Едином портале интерактивных государственных услуг Республики Узбекистан — при наличии, а взыскателям — юридическим лицам через персональный кабинет налогоплательщика.

Если у взыскателя — физического лица отсутствует персональный кабинет на Едином портале интерактивных государственных услуг Республики Узбекистан, исполнительный лист выдается ему в бумажной форме.

Статья 449. Направление исполнительного листа судом

В случаях взыскания ущерба, причиненного преступлением, взыскания алиментов, взыскания возмещения вреда, причиненного увечьем или иным повреждением здоровья, а также смертью кормильца, взыскания денежных сумм с должностных лиц, виновных в незаконном прекращении трудового договора с работником либо незаконном переводе работника или в неисполнении решения суда о восстановлении на работе, взыскания денежных сумм в доход государства суд по своей инициативе направляет исполнительный лист для исполнения.

Исполнительный лист по имущественным взысканиям в пользу государства направляется судом государственному исполнителю по месту нахождения должника в течение трех рабочих дней после вступления решения в законную силу.

Исполнительный лист может быть направлен в виде электронного документа.

Статья 450. Выдача дубликата исполнительного листа или судебного приказа

В случаях утраты подлинника исполнительного листа или судебного приказа суд, вынесший судебный акт или судебный приказ, по заявлению взыскателя либо государственного исполнителя может выдать дубликат.

Заявление о выдаче дубликата рассматривается в судебном заседании с извещением лиц, участвующих в деле. Однако, их неявка не является препятствием для разрешения вопроса о выдаче дубликата.

Заявление о выдаче дубликата рассматривается в судебном заседании в течение десяти дней с момента поступления в суд такого заявления.

На определение суда по вопросу о выдаче дубликата может быть подана частная жалоба (протест).

В частной жалобе (протесте) могут быть указаны номера телефонов и факсов, адрес электронной почты лица, подавшего частную жалобу (протест), или его представителя.

Статья 451. Срок предъявления исполнительного листа к исполнению

Решение суда может быть предъявлено к принудительному исполнению в течение трех лет с момента вступления его в законную силу, если законом не установлены иные сроки.

Исполнительные листы на взыскание периодических платежей могут быть предъявлены к исполнению в течение всего периода, на который присуждены эти платежи. За время, предшествующее предъявлению исполнительного листа к исполнению, периодические платежи взыскиваются в пределах сроков, установленных в части первой настоящей статьи.

Течение сроков, предусмотренных частью первой настоящей статьи, начинается со дня окончания срока каждого платежа.

Если до выдачи исполнительного листа судом предоставлена отсрочка или рассрочка исполнения судебного акта, в нем указывается с какого времени начинается течение срока предъявления исполнительного листа к исполнению.

Статья 452. Перерыв срока давности для предъявления исполнительного листа

Срок давности прерывается предъявлением исполнительного листа к исполнению, а также частичным исполнением решения, если иное не установлено законом.

После перерыва течение срока давности начинается вновь, причем истекшее перед этим время не зачисляется в новый срок. В случае возвращения исполнительного листа, по которому полностью или частично не было произведено взыскание, исчисление нового срока для предъявления исполнительного листа к исполнению начинается со дня возвращения его взыскателю.

Статья 453. Восстановление пропущенного срока для предъявления исполнительного листа к исполнению

Пропущенный для предъявления исполнительного листа к исполнению срок может быть восстановлен по причинам, признанным судом уважительными, если иное не установлено законом.

Заявление о восстановлении пропущенного срока подается в суд, вынесший судебный акт, или в суд по месту исполнения. Заявление рассматривается в судебном заседании в течение десяти дней со дня его поступления в суд с извещением лиц, участвующих в деле. Однако, их неявка не является препятствием для разрешения вопроса о восстановлении пропущенного срока.

По результатам рассмотрения заявления выносится определение, которое направляется взыскателю и должнику.

На отказ в восстановлении пропущенного срока может быть подана частная жалоба (протест).

Статья 454. Отсрочка и рассрочка исполнения решения, изменение способа и порядка исполнения решения

При наличии объективных обстоятельств, затрудняющих исполнение судебного акта, суд по заявлению взыскателя, должника или государственного исполнителя вправе отсрочить либо рассрочить исполнение решения, изменить способ и порядок его исполнения.

Отсрочка или рассрочка исполнения судебного акта может быть предоставлена на срок, не превышающий одного года, если иное не предусмотрено решением уполномоченного государственного органа либо соглашением сторон.

Предоставляя должнику отсрочку или рассрочку исполнения, суд может принять меры по обеспечению исполнения судебного акта в порядке, предусмотренном главой 9 настоящего Кодекса.