📅 2018-yil 22-sentabr · Markaziy bank hujjatlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
UzbekAI
📅 2018 йил 22 сентябрь · Марказий банк ҳужжатлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 22 сентября 2018 г. · Документы Центрального банка
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 22 September 2018 · Central Bank documents
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг
Қарори
НИЗОМ
Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг тижорат банклари билан депозит операцияларини амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида
Ўзбекистон Республикасининг « Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида »ги, « Банклар ва банк фаолияти тўғрисида »ги қонунлари ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 13 сентябрдаги ПҚ-3272-сон «Пул-кредит сиёсатини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқаруви қарор қилади:
1. Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг тижорат банклари билан депозит операцияларини амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 22 сентябрдаги 30/13-сон қарорига ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг тижорат банклари билан депозит операцияларини амалга ошириш тартиби тўғрисидаги
Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Марказий банки (бундан буён матнда Марказий банк деб юритилади) томонидан банк тизими ликвидлигини тартибга солиш ҳамда пул-кредит сиёсати фоиз инструментлари самарадорлигини ошириш мақсадида тижорат банкларининг , шу жумладан микромолия банкларининг (бундан буён матнда банклар деб юритилади) пул маблағларини жалб қилиш ва уларни қайтариш тартибини белгилайди.
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
Марказий банкининг банклар билан депозит операциялари (бундан буён матнда депозит операциялари деб юритилади) — Марказий банк томонидан банкларнинг пул маблағларини депозитларга жалб қилиш операциялари;
валюта биржаси — чет эл валютаси, давлат қимматли қоғозлари, молиявий ҳосила инструментлари (деривативлар) олди-сотдиси ҳамда улар билан боғлиқ бошқа биржа битимлари бўйича биржа савдоларини, шунингдек банклараро пул бозорини ҳамда Марказий банкнинг банклар билан амалга ошириладиган кредит ва депозит аукционларини ташкил этувчи юридик шахс;
Бош битим — депозит операцияларини амалга оширишнинг умумий шартлари ва тартибини белгиловчи Марказий банк билан банклар ўртасида тузиладиган ўзаро ҳаракат;
электрон савдо платформаси — банклараро пул бозорида электрон шаклда биржа савдоларини ўтказиш имконини берувчи ҳамда қабул қилинган буюртмаларни рўйхатга олиш, биржа битимларини тузиш, жорий маълумотларни савдо иштирокчилари иш ўринларида акс эттириш, савдо жараёнини баёнлаштириш ва якуний биржа ҳужжатларини шакллантиришни таъминловчи валюта биржасининг автоматлаштирилган тизими;
депозит аукциони — банкларнинг пул маблағларини жалб қилиш бўйича Марказий банк томонидан банклар ўртасида амалга ошириладиган кимошди савдолари;
рақобатли ариза — депозит аукционида иштирок этиш учун банклар томонидан фоиз ставкаси кўрсатилган ҳолда тақдим этиладиган ариза;
рақобатсиз ариза — депозит аукционида иштирок этиш учун банклар томонидан фоиз ставкаси кўрсатилмаган ҳолда тақдим этиладиган ариза;
ўзгармас фоиз ставкаси — пул-кредит сиёсати мақсадларидан келиб чиққан ҳолда банкларнинг депозит маблағларини жалб қилиш бўйича Марказий банк бошқаруви томонидан ўрнатиладиган ставка;
чегириш фоиз ставкаси — депозит аукциони натижаларига кўра банкларнинг қондириладиган рақобатли аризалари бўйича таклиф этилган максимал ставка.
2. Депозит операциялари Ўзбекистон Республикаси миллий валютасида амалга оширилади.
3. Депозит операциялари Марказий банк билан банклар ўртасида тузиладиган Марказий банкнинг депозит операцияларида қатнашиш тўғрисидаги Бош битимга асосан амалга оширилади.
4. Депозитлар бўйича фоиз ставкалари уларнинг муддатидан келиб чиққан ҳолда Марказий банк бошқаруви томонидан ўрнатилади.
5. Депозит операцияларини амалга оширишда банклар қуйидаги талабларга жавоб бериши лозим:
Марказий банкнинг мажбурий резерв талабларини ўз вақтида ва тўлиқ бажарганлиги;
Марказий банк олдида муддати ўтказиб юборилган қарз мажбуриятлари, жумладан, Марказий банкнинг кредитлари ва уларнинг фоизлари бўйича қарздорлиги мавжуд бўлмаслиги.
6. Марказий банк депозит операциялари бўйича банклар томонидан жойлаштириладиган депозитлар миқдорига ва ҳар бир банкдан депозит аукционига қабул қилинадиган аризалар сонига лимитлар ўрнатиши мумкин.
7. Депозит операцияларини амалга ошириш учун аризаларни тақдим этиш валюта биржасининг электрон савдо платформаси орқали, шунингдек Бош битимда кўрсатилган бошқа усулларда амалга оширилади.
8. Депозит операциялари амалга оширилганда қуйидагиларга йўл қўйилмайди:
депозитга қўйилган пул маблағларини талаб қилиш ҳуқуқини учинчи томонга бериш;
жойлаштирилган депозитлар муддатини узайтириш.
2-боб. Депозит операцияларининг турлари, ўтказилиши ва депозитларга фоизлар ҳисобланиши
9. Марказий банк томонидан қуйидаги турдаги депозит операциялари амалга оширилади:
депозит аукциони (фоизли ва миқдорий);
ўзгармас фоиз ставкаси бўйича депозит операциялари.
10. Депозит аукциони ўтказилиши тўғрисидаги маълумот аукцион ўтказиладиган кундан камида бир иш куни олдин Марказий банкнинг расмий веб-сайтида эълон қилинади. Ушбу маълумот қуйидагиларни ўз ичига олади:
депозит аукциони ўтказиш санаси;
депозит аукциони тури (фоизли ёки миқдорий);
депозит муддати;
аукцион ўтказиш усули («америкача» ёки «голландча»);
маблағларни депозитга ўтказиш санаси;
маблағларни қайтариш ва депозит бўйича фоизларни тўлаш санаси;
рақобатсиз аризаларнинг максимал улуши (фоизли депозит аукциони амалга оширилганда);
депозит аукциони фоиз ставкаси (фоизли депозит аукциони амалга оширилганда ўрнатилмаслиги мумкин);
депозит аукционига жалб қилинадиган маблағларнинг максимал миқдори (ўрнатилган ҳолларда);
ҳар бир ариза бўйича таклиф этиладиган минимал ва максимал миқдор (ўрнатилган ҳолларда);
битта банкдан депозит аукционига қабул қилинадиган аризалар сони (ўрнатилган ҳолларда);
депозит аукциони бўйича аризаларни қабул қилиш вақти;
депозит аукциони натижалари ёки ўтказилиши бекор қилинганлиги ҳақида маълумотларни эълон қилиш вақти.
11. Депозит аукционини ўтказиш тўғрисидаги маълумот Марказий банкнинг расмий веб-сайтида эълон қилинган куни валюта биржасининг электрон савдо платформаси орқали банкларга етказилади.
12. Депозит операциялари ўтказиладиган кунда банклар томонидан депозит операцияларида иштирок этиш учун аризалар электрон савдо платформасида электрон шаклда шакллантирилади.
13. Банклар томонидан депозит операцияларида қатнашиш учун тақдим этилаётган аризаларда қуйидаги маълумотлар бўлиши лозим:
ариза тартиб рақами ва санаси ва жойи;
банкнинг номи;
депозит операцияси тури (депозит аукциони ёки ўзгармас фоиз ставкаси бўйича депозит операцияси);
депозит операциясида иштирок этиш санаси;
депозит муддати (стандарт шартлар асосида);
депозит суммаси;
таклиф этилаётган фоиз миқдори;
депозитни жойлаштириш ва қайтариш санаси.
14. Фоизли депозит аукциони банкларнинг аризаларида таклиф этилган фоиз ставкаларидан келиб чиққан ҳолда, миқдорий депозит аукциони банкларнинг аризаларида таклиф этилган депозит ҳажмидан келиб чиққан ҳолда ўтказилади.
15. Депозит аукциони икки ёки ундан ортиқ банклар томонидан аризалар тақдим этилган ҳолларда амалга оширилади.
16. Депозит аукциони қуйидаги стандарт шартлар асосида ўтказилади:
«1 ҳафта» — муддати етти календарь кунидан иборат бўлган депозит операцияси;
«2 ҳафта» — муддати ўн тўрт календарь кунидан иборат депозит операцияси;
«1 ой» — муддати бир ойдан иборат депозит операцияси;
«3 ой» — муддати уч ойдан иборат депозит операцияси;
бошқа шартлар асосида — бунда депозит муддати Марказий банкнинг депозит аукциони ўтказилиши ҳақидаги маълумотида кўрсатилади.
17. Фоизли депозит аукционлари Марказий банк томонидан депозит аукционида жалб қилинадиган пул маблағларининг максимал миқдори ўрнатилган ҳолда амалга оширилади. Бунда, депозитлар бўйича максимал фоиз ставкаси ҳам ўрнатилиши мумкин.
18. Банклар фоизли депозит аукционларида иштирок этишлари учун рақобатли ҳамда рақобатсиз аризалар беришлари мумкин.
19. Банкларнинг рақобатли аризаларидаги таклиф этилган фоиз ставкалари Марказий банк томонидан ўрнатилган максимал фоиз ставкасидан юқори бўлган ҳолларда ушбу аризалар фоизли депозит аукционига қабул қилинмайди.
20. Рақобатсиз аризалар фоизли депозит аукциони натижалари бўйича аниқланган ўртача тортилган фоиз ставкасида қондирилади.
21. Банкларнинг рақобатсиз аризалари бўйича таклиф этилган жами депозит маблағлари миқдори Марказий банк томонидан ўрнатилган депозит аукционига жалб қилинадиган маблағларнинг максимал миқдорига тенг бўлган ёки ошган ҳолларда ушбу фоизли депозит аукциони бекор қилинади.
22. Ўртача тортилган фоиз ставкаси депозит аукциони якунлари бўйича тўлиқ ёки қисман қондириладиган рақобатли аризалар фоиз ставкаси ҳамда жалб қилинадиган миқдорларидан келиб чиққан ҳолда аниқланади.
23. Марказий банк банклар томонидан фоизли депозит аукционида иштирок этиш учун тақдим қилинган рақобатли ва рақобатсиз аризалар рўйхатини шакллантиради ва рақобатли аризаларни уларда таклиф этилган фоиз ставкаларига кўра ўсиб бориш тартибида таснифлайди. Ушбу таснифланган аризалардан келиб чиқиб, Марказий банк чегириш фоиз ставкасини белгилайди.
24. Фоизли депозит аукциони натижалари бўйича чегириш фоиз ставкаси Марказий банк томонидан фоизли депозит аукциони бўйича максимал фоиз ставкасига (ўрнатилган ҳолларда) тенг бўлмаслиги мумкин.
25. Марказий банк томонидан фоизли депозит аукциони натижалари бўйича аввал банкларнинг рақобатсиз аризалари тўлиқ, шунингдек таклиф этилган фоиз ставкаси чегириш ставкасидан юқори бўлмаган рақобатли аризалари қондирилади. Рақобатли аризалар таклиф қилинган минимал фоиз ставкаларидан чегириш фоиз ставкасигача бўлган тартибда қондирилади.
26. Фоизли депозит аукционлари икки хил усулда ўтказилиши мумкин:
«америкача» усул — банкларнинг рақобатли аризалари уларда таклиф этилган фоиз ставкалари бўйича;
«голландча» усул — банкларнинг рақобатли аризалари чегириш ставкаси бўйича қондирилади.
27. Фоизли депозит аукциони натижаларига кўра қондирилиши лозим бўлган аризаларнинг жами миқдори Марказий банк томонидан белгиланган максимал миқдордан ошган ҳолларда, таклиф этилган фоиз ставкаси чегириш ставкасига тенг бўлган рақобатли аризалар уларда кўрсатилган ҳажмлардан келиб чиқиб, мутаносиб равишда қисман қондирилади. Бунда банкларнинг аризалари миқдори сўмгача яхлитланади.
28. Миқдорий депозит аукционлари Марказий банк томонидан депозитлар бўйича белгиланган фоиз ставкасини ўрнатган ҳолда амалга оширилади. Бунда, жалб қилинадиган пул маблағларининг максимал миқдори ҳам ўрнатилиши мумкин.
29. Банклар миқдорий депозит аукционида иштирок этиш учун Марказий банк томонидан белгиланган фоиз ставкасида аризалар тақдим этади.
30. Электрон савдо платформаси банклар томонидан миқдорий депозит аукционида иштирок этиш учун тақдим қилинган аризалар рўйхатини унда таклиф этилган ҳажмлар бўйича пасайиб бориш тартибида шакллантиради ва уларнинг жами ҳажми аниқланади.
31. Марказий банк шакллантирилган рўйхатни таҳлил қилган ҳолда миқдорий депозит аукциони якуни бўйича жалб қилинадиган маблағлар миқдорини аниқлайди. Ушбу жалб қилинадиган маблағлар миқдори Марказий банк томонидан ўрнатилган максимал миқдорга (агар ўрнатилган бўлса) тенг келмаслиги мумкин.
32. Миқдорий депозит аукциони натижаларига кўра қондирилиши лозим бўлган аризалардаги жами миқдор депозит аукциони якуни бўйича жалб қилинадиган маблағлар миқдоридан ошган ҳолларда аризалар уларда кўрсатилган ҳажмлар улушидан келиб чиқиб мутаносиб равишда қисман қондирилади. Бунда банкларнинг аризалари миқдори сўмгача яхлитланади.
33. Миқдорий депозит аукциони натижаларига кўра банкларнинг аризалари Марказий банк томонидан белгиланган фоиз ставкасида қондирилади.
34. Депозит аукционлари бўйича банклардан етарлича аризалар қабул қилинмаган тақдирда ёки Марказий банк Кредит қўмитасининг қарорига кўра депозит аукционларини ўтказиш бекор қилиниши мумкин.
35. Ўтказилган депозит аукцион натижалари ёки ўтказилиши бекор қилинганлиги ҳақида маълумотлар Марказий банк ва валюта биржасининг расмий веб-сайтларида эълон қилиб борилади.
36. Марказий банк томонидан ўзгармас фоиз ставкаси бўйича депозит операциялари қуйидаги стандарт шартлар асосида амалга оширилади:
«овернайт» — муддати бир календарь кунидан иборат депозит операцияси (бунда, овернайт депозитларини жалб қилиш ва қайтариш кунлари ўртасидаги муддат бир кундан ортиқ бўлган ҳолларда фоиз тўловлари календарь куни бўйича ҳисобланади);
«1 ҳафта» — муддати етти календарь кунидан иборат бўлган депозит операцияси;
«2 ҳафта» — муддати ўн тўрт календарь кунидан иборат депозит операцияси;
«1 ой» — муддати бир ойдан иборат депозит операцияси;
«3 ой» — муддати уч ойдан иборат депозит операцияси.
37. Марказий банк ўзгармас фоиз ставкалари бўйича депозит операцияларини ўтказиш шартлари тўғрисида ўзининг расмий веб-сайтида эълон беради.
38. Марказий банк томонидан жалб қилинган депозитлар бўйича фоизлар Марказий банкка пул маблағлари келиб тушган кундан бошлаб депозит қайтариб берилган кунгача (бунда депозит қайтарилган кун ҳисобга олинмайди), йиллик 365 календарь кунидан келиб чиқиб, қуйидаги формула асосида ҳисобланади:
I = D * R * (T / 365),
бунда: I — депозит бўйича ҳисобланган фоизлар миқдори; D — депозит миқдори; R — депозит бўйича фоиз ставка; T — депозит жалб қилинган кунлар сони.
3-боб. Депозит операциялари бўйича ҳисоб-китобларнинг амалга оширилиши
39. Банкларнинг депозит операциялари бўйича мажбуриятлари тегишли депозит ҳисобварақлардан Марказий банкнинг депозит ҳисобварағига аризада белгиланган миқдорнинг ўз вақтида ва тўлиқ ўтказилиши ҳисобланади.
40. Банкларнинг депозит операциялари бўйича мажбуриятларининг бажарилганлиги Марказий банкдаги тегишли депозит ҳисобварақдан олинган кўчирмалар билан тасдиқланади.
41. Марказий банкнинг депозит операцияларини амалга ошириш бўйича мажбурияти банкларнинг аризаларида кўрсатилган тегишли ҳисобварақларга депозит маблағлари ва жалб қилинган депозитларга ҳисобланган фоизларини ўз вақтида ва тўлиқ ўтказиб берилиши билан амалга оширилади.
42. Марказий банкнинг депозит операцияларини амалга ошириш бўйича мажбуриятларининг бажарилиши банкларга депозит маблағлари ва уларга ҳисобланган фоизларнинг ўтказилганлиги бўйича тегишли ҳисобварақлардан олинган кўчирмалар билан тасдиқланади.
43. Банклар томонидан Марказий банкнинг депозит ҳисобварағига аризада кўрсатилган миқдордан кўпроқ маблағ ўтказилган бўлса, Марказий банк кейинги иш кунидан кечикмаган ҳолда банкнинг депозит ҳисобварағига депозит миқдоридан ортиқча маблағни қайтаради ва ушбу ортиқча миқдор учун фоизлар ҳисобланмайди.
44. Агар банклар томонидан депозитни жойлаштириш санасида Марказий банкнинг депозит ҳисобварағига аризада кўрсатилган миқдордан кам маблағ ўтказилган бўлса, бир иш куни ичида Марказий банк томонидан банк депозитнинг тўлиқ ўтказилиши юзасидан электрон тартибда (телефонограмма ёки lotus notes дастури орқали) огоҳлантирилади.
Бунда тўлиқ жойлаштирилмаган депозитлар бўйича фоизлар ҳисобланмайди.
Банк томонидан огоҳлантириш олинган куни Марказий банкнинг депозит ҳисобварағига аризада кўрсатилган миқдордаги маблағ тўлиқ ўтказиб берилмаса ушбу депозит операцияси бекор қилинади.
45. Депозитларни қайтариш ва уларга ҳисобланган фоиз тўловларини амалга ошириш куни дам олиш ёки байрам кунларига тўғри келган ҳолларда, тўловлар кейинги иш кунида амалга оширилади.
46. Депозит операцияларининг бухгалтерия ҳисоби қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади.
4-боб. Марказий банкда жойлаштирилган депозит маблағларининг муддатидан олдин қайтарилиши
47. Банклар депозит ҳисобварағига жойлаштирилган депозит маблағларини муддатидан олдин қайтарилиши бўйича Марказий банкка ариза билан мурожаат қилиши мумкин. Ушбу ариза Марказий банк томонидан бир иш куни давомида кўриб чиқилади ва қондирилади.
48. Банклар томонидан жойлаштирилган депозитлар:
жойлаштирилган кунида қайтарилишига;
қисман қайтарилишига йўл қўйилмайди.
49. Депозит операциялари бўйича пул маблағлари муддатидан аввал қайтарилган ҳолларда улар бўйича фоиз тўловлари амалга оширилмайди.
5-боб. Якуний қоида
50. Мазкур Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгарликка тортиладилар.
Марказий банк раиси М. НУРМУРАТОВ
Тошкент ш.,
2018 йил 22 сентябрь,
30/13-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining
Qarori
NIZOM
Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining tijorat banklari bilan depozit operatsiyalarini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
Oʻzbekiston Respublikasining “ Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida ”gi, “ Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida ”gi qonunlari hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 13-sentabrdagi PQ-3272-son “Pul-kredit siyosatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi:
1. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining tijorat banklari bilan depozit operatsiyalarini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 22-sentabrdagi 30/13-son qaroriga ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining tijorat banklari bilan depozit operatsiyalarini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi
Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) tomonidan bank tizimi likvidligini tartibga solish hamda pul-kredit siyosati foiz instrumentlari samaradorligini oshirish maqsadida tijorat banklarining , shu jumladan mikromoliya banklarining (bundan buyon matnda banklar deb yuritiladi) pul mablagʻlarini jalb qilish va ularni qaytarish tartibini belgilaydi.
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:
Markaziy bankining banklar bilan depozit operatsiyalari (bundan buyon matnda depozit operatsiyalari deb yuritiladi) — Markaziy bank tomonidan banklarning pul mablagʻlarini depozitlarga jalb qilish operatsiyalari;
valyuta birjasi — chet el valyutasi, davlat qimmatli qogʻozlari, moliyaviy hosila instrumentlari (derivativlar) oldi-sotdisi hamda ular bilan bogʻliq boshqa birja bitimlari boʻyicha birja savdolarini, shuningdek banklararo pul bozorini hamda Markaziy bankning banklar bilan amalga oshiriladigan kredit va depozit auksionlarini tashkil etuvchi yuridik shaxs;
Bosh bitim — depozit operatsiyalarini amalga oshirishning umumiy shartlari va tartibini belgilovchi Markaziy bank bilan banklar oʻrtasida tuziladigan oʻzaro harakat;
elektron savdo platformasi — banklararo pul bozorida elektron shaklda birja savdolarini oʻtkazish imkonini beruvchi hamda qabul qilingan buyurtmalarni roʻyxatga olish, birja bitimlarini tuzish, joriy maʼlumotlarni savdo ishtirokchilari ish oʻrinlarida aks ettirish, savdo jarayonini bayonlashtirish va yakuniy birja hujjatlarini shakllantirishni taʼminlovchi valyuta birjasining avtomatlashtirilgan tizimi;
depozit auksioni — banklarning pul mablagʻlarini jalb qilish boʻyicha Markaziy bank tomonidan banklar oʻrtasida amalga oshiriladigan kimoshdi savdolari;
raqobatli ariza — depozit auksionida ishtirok etish uchun banklar tomonidan foiz stavkasi koʻrsatilgan holda taqdim etiladigan ariza;
raqobatsiz ariza — depozit auksionida ishtirok etish uchun banklar tomonidan foiz stavkasi koʻrsatilmagan holda taqdim etiladigan ariza;
oʻzgarmas foiz stavkasi — pul-kredit siyosati maqsadlaridan kelib chiqqan holda banklarning depozit mablagʻlarini jalb qilish boʻyicha Markaziy bank boshqaruvi tomonidan oʻrnatiladigan stavka;
chegirish foiz stavkasi — depozit auksioni natijalariga koʻra banklarning qondiriladigan raqobatli arizalari boʻyicha taklif etilgan maksimal stavka.
2. Depozit operatsiyalari Oʻzbekiston Respublikasi milliy valyutasida amalga oshiriladi.
3. Depozit operatsiyalari Markaziy bank bilan banklar oʻrtasida tuziladigan Markaziy bankning depozit operatsiyalarida qatnashish toʻgʻrisidagi Bosh bitimga asosan amalga oshiriladi.
4. Depozitlar boʻyicha foiz stavkalari ularning muddatidan kelib chiqqan holda Markaziy bank boshqaruvi tomonidan oʻrnatiladi.
5. Depozit operatsiyalarini amalga oshirishda banklar quyidagi talablarga javob berishi lozim:
Markaziy bankning majburiy rezerv talablarini oʻz vaqtida va toʻliq bajarganligi;
Markaziy bank oldida muddati oʻtkazib yuborilgan qarz majburiyatlari, jumladan, Markaziy bankning kreditlari va ularning foizlari boʻyicha qarzdorligi mavjud boʻlmasligi.
6. Markaziy bank depozit operatsiyalari boʻyicha banklar tomonidan joylashtiriladigan depozitlar miqdoriga va har bir bankdan depozit auksioniga qabul qilinadigan arizalar soniga limitlar oʻrnatishi mumkin.
7. Depozit operatsiyalarini amalga oshirish uchun arizalarni taqdim etish valyuta birjasining elektron savdo platformasi orqali, shuningdek Bosh bitimda koʻrsatilgan boshqa usullarda amalga oshiriladi.
8. Depozit operatsiyalari amalga oshirilganda quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi:
depozitga qoʻyilgan pul mablagʻlarini talab qilish huquqini uchinchi tomonga berish;
joylashtirilgan depozitlar muddatini uzaytirish.
2-bob. Depozit operatsiyalarining turlari, oʻtkazilishi va depozitlarga foizlar hisoblanishi
9. Markaziy bank tomonidan quyidagi turdagi depozit operatsiyalari amalga oshiriladi:
depozit auksioni (foizli va miqdoriy);
oʻzgarmas foiz stavkasi boʻyicha depozit operatsiyalari.
10. Depozit auksioni oʻtkazilishi toʻgʻrisidagi maʼlumot auksion oʻtkaziladigan kundan kamida bir ish kuni oldin Markaziy bankning rasmiy veb-saytida eʼlon qilinadi. Ushbu maʼlumot quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
depozit auksioni oʻtkazish sanasi;
depozit auksioni turi (foizli yoki miqdoriy);
depozit muddati;
auksion oʻtkazish usuli (“amerikacha” yoki “gollandcha”);
mablagʻlarni depozitga oʻtkazish sanasi;
mablagʻlarni qaytarish va depozit boʻyicha foizlarni toʻlash sanasi;
raqobatsiz arizalarning maksimal ulushi (foizli depozit auksioni amalga oshirilganda);
depozit auksioni foiz stavkasi (foizli depozit auksioni amalga oshirilganda oʻrnatilmasligi mumkin);
depozit auksioniga jalb qilinadigan mablagʻlarning maksimal miqdori (oʻrnatilgan hollarda);
har bir ariza boʻyicha taklif etiladigan minimal va maksimal miqdor (oʻrnatilgan hollarda);
bitta bankdan depozit auksioniga qabul qilinadigan arizalar soni (oʻrnatilgan hollarda);
depozit auksioni boʻyicha arizalarni qabul qilish vaqti;
depozit auksioni natijalari yoki oʻtkazilishi bekor qilinganligi haqida maʼlumotlarni eʼlon qilish vaqti.
11. Depozit auksionini oʻtkazish toʻgʻrisidagi maʼlumot Markaziy bankning rasmiy veb-saytida eʼlon qilingan kuni valyuta birjasining elektron savdo platformasi orqali banklarga yetkaziladi.
12. Depozit operatsiyalari oʻtkaziladigan kunda banklar tomonidan depozit operatsiyalarida ishtirok etish uchun arizalar elektron savdo platformasida elektron shaklda shakllantiriladi.
13. Banklar tomonidan depozit operatsiyalarida qatnashish uchun taqdim etilayotgan arizalarda quyidagi maʼlumotlar boʻlishi lozim:
ariza tartib raqami va sanasi va joyi;
bankning nomi;
depozit operatsiyasi turi (depozit auksioni yoki oʻzgarmas foiz stavkasi boʻyicha depozit operatsiyasi);
depozit operatsiyasida ishtirok etish sanasi;
depozit muddati (standart shartlar asosida);
depozit summasi;
taklif etilayotgan foiz miqdori;
depozitni joylashtirish va qaytarish sanasi.
14. Foizli depozit auksioni banklarning arizalarida taklif etilgan foiz stavkalaridan kelib chiqqan holda, miqdoriy depozit auksioni banklarning arizalarida taklif etilgan depozit hajmidan kelib chiqqan holda oʻtkaziladi.
15. Depozit auksioni ikki yoki undan ortiq banklar tomonidan arizalar taqdim etilgan hollarda amalga oshiriladi.
16. Depozit auksioni quyidagi standart shartlar asosida oʻtkaziladi:
“1 hafta” — muddati yetti kalendar kunidan iborat boʻlgan depozit operatsiyasi;
“2 hafta” — muddati oʻn toʻrt kalendar kunidan iborat depozit operatsiyasi;
“1 oy” — muddati bir oydan iborat depozit operatsiyasi;
“3 oy” — muddati uch oydan iborat depozit operatsiyasi;
boshqa shartlar asosida — bunda depozit muddati Markaziy bankning depozit auksioni oʻtkazilishi haqidagi maʼlumotida koʻrsatiladi.
17. Foizli depozit auksionlari Markaziy bank tomonidan depozit auksionida jalb qilinadigan pul mablagʻlarining maksimal miqdori oʻrnatilgan holda amalga oshiriladi. Bunda, depozitlar boʻyicha maksimal foiz stavkasi ham oʻrnatilishi mumkin.
18. Banklar foizli depozit auksionlarida ishtirok etishlari uchun raqobatli hamda raqobatsiz arizalar berishlari mumkin.
19. Banklarning raqobatli arizalaridagi taklif etilgan foiz stavkalari Markaziy bank tomonidan oʻrnatilgan maksimal foiz stavkasidan yuqori boʻlgan hollarda ushbu arizalar foizli depozit auksioniga qabul qilinmaydi.
20. Raqobatsiz arizalar foizli depozit auksioni natijalari boʻyicha aniqlangan oʻrtacha tortilgan foiz stavkasida qondiriladi.
21. Banklarning raqobatsiz arizalari boʻyicha taklif etilgan jami depozit mablagʻlari miqdori Markaziy bank tomonidan oʻrnatilgan depozit auksioniga jalb qilinadigan mablagʻlarning maksimal miqdoriga teng boʻlgan yoki oshgan hollarda ushbu foizli depozit auksioni bekor qilinadi.
22. Oʻrtacha tortilgan foiz stavkasi depozit auksioni yakunlari boʻyicha toʻliq yoki qisman qondiriladigan raqobatli arizalar foiz stavkasi hamda jalb qilinadigan miqdorlaridan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
23. Markaziy bank banklar tomonidan foizli depozit auksionida ishtirok etish uchun taqdim qilingan raqobatli va raqobatsiz arizalar roʻyxatini shakllantiradi va raqobatli arizalarni ularda taklif etilgan foiz stavkalariga koʻra oʻsib borish tartibida tasniflaydi. Ushbu tasniflangan arizalardan kelib chiqib, Markaziy bank chegirish foiz stavkasini belgilaydi.
24. Foizli depozit auksioni natijalari boʻyicha chegirish foiz stavkasi Markaziy bank tomonidan foizli depozit auksioni boʻyicha maksimal foiz stavkasiga (oʻrnatilgan hollarda) teng boʻlmasligi mumkin.
25. Markaziy bank tomonidan foizli depozit auksioni natijalari boʻyicha avval banklarning raqobatsiz arizalari toʻliq, shuningdek taklif etilgan foiz stavkasi chegirish stavkasidan yuqori boʻlmagan raqobatli arizalari qondiriladi. Raqobatli arizalar taklif qilingan minimal foiz stavkalaridan chegirish foiz stavkasigacha boʻlgan tartibda qondiriladi.
26. Foizli depozit auksionlari ikki xil usulda oʻtkazilishi mumkin:
“amerikacha” usul — banklarning raqobatli arizalari ularda taklif etilgan foiz stavkalari boʻyicha;
“gollandcha” usul — banklarning raqobatli arizalari chegirish stavkasi boʻyicha qondiriladi.
27. Foizli depozit auksioni natijalariga koʻra qondirilishi lozim boʻlgan arizalarning jami miqdori Markaziy bank tomonidan belgilangan maksimal miqdordan oshgan hollarda, taklif etilgan foiz stavkasi chegirish stavkasiga teng boʻlgan raqobatli arizalar ularda koʻrsatilgan hajmlardan kelib chiqib, mutanosib ravishda qisman qondiriladi. Bunda banklarning arizalari miqdori soʻmgacha yaxlitlanadi.
28. Miqdoriy depozit auksionlari Markaziy bank tomonidan depozitlar boʻyicha belgilangan foiz stavkasini oʻrnatgan holda amalga oshiriladi. Bunda, jalb qilinadigan pul mablagʻlarining maksimal miqdori ham oʻrnatilishi mumkin.
29. Banklar miqdoriy depozit auksionida ishtirok etish uchun Markaziy bank tomonidan belgilangan foiz stavkasida arizalar taqdim etadi.
30. Elektron savdo platformasi banklar tomonidan miqdoriy depozit auksionida ishtirok etish uchun taqdim qilingan arizalar roʻyxatini unda taklif etilgan hajmlar boʻyicha pasayib borish tartibida shakllantiradi va ularning jami hajmi aniqlanadi.
31. Markaziy bank shakllantirilgan roʻyxatni tahlil qilgan holda miqdoriy depozit auksioni yakuni boʻyicha jalb qilinadigan mablagʻlar miqdorini aniqlaydi. Ushbu jalb qilinadigan mablagʻlar miqdori Markaziy bank tomonidan oʻrnatilgan maksimal miqdorga (agar oʻrnatilgan boʻlsa) teng kelmasligi mumkin.
32. Miqdoriy depozit auksioni natijalariga koʻra qondirilishi lozim boʻlgan arizalardagi jami miqdor depozit auksioni yakuni boʻyicha jalb qilinadigan mablagʻlar miqdoridan oshgan hollarda arizalar ularda koʻrsatilgan hajmlar ulushidan kelib chiqib mutanosib ravishda qisman qondiriladi. Bunda banklarning arizalari miqdori soʻmgacha yaxlitlanadi.
33. Miqdoriy depozit auksioni natijalariga koʻra banklarning arizalari Markaziy bank tomonidan belgilangan foiz stavkasida qondiriladi.
34. Depozit auksionlari boʻyicha banklardan yetarlicha arizalar qabul qilinmagan taqdirda yoki Markaziy bank Kredit qoʻmitasining qaroriga koʻra depozit auksionlarini oʻtkazish bekor qilinishi mumkin.
35. Oʻtkazilgan depozit auksion natijalari yoki oʻtkazilishi bekor qilinganligi haqida maʼlumotlar Markaziy bank va valyuta birjasining rasmiy veb-saytlarida eʼlon qilib boriladi.
36. Markaziy bank tomonidan oʻzgarmas foiz stavkasi boʻyicha depozit operatsiyalari quyidagi standart shartlar asosida amalga oshiriladi:
“overnayt” — muddati bir kalendar kunidan iborat depozit operatsiyasi (bunda, overnayt depozitlarini jalb qilish va qaytarish kunlari oʻrtasidagi muddat bir kundan ortiq boʻlgan hollarda foiz toʻlovlari kalendar kuni boʻyicha hisoblanadi);
“1 hafta” — muddati yetti kalendar kunidan iborat boʻlgan depozit operatsiyasi;
“2 hafta” — muddati oʻn toʻrt kalendar kunidan iborat depozit operatsiyasi;
“1 oy” — muddati bir oydan iborat depozit operatsiyasi;
“3 oy” — muddati uch oydan iborat depozit operatsiyasi.
37. Markaziy bank oʻzgarmas foiz stavkalari boʻyicha depozit operatsiyalarini oʻtkazish shartlari toʻgʻrisida oʻzining rasmiy veb-saytida eʼlon beradi.
38. Markaziy bank tomonidan jalb qilingan depozitlar boʻyicha foizlar Markaziy bankka pul mablagʻlari kelib tushgan kundan boshlab depozit qaytarib berilgan kungacha (bunda depozit qaytarilgan kun hisobga olinmaydi), yillik 365 kalendar kunidan kelib chiqib, quyidagi formula asosida hisoblanadi:
I = D * R * (T / 365),
bunda: I — depozit boʻyicha hisoblangan foizlar miqdori; D — depozit miqdori; R — depozit boʻyicha foiz stavka; T — depozit jalb qilingan kunlar soni.
3-bob. Depozit operatsiyalari boʻyicha hisob-kitoblarning amalga oshirilishi
39. Banklarning depozit operatsiyalari boʻyicha majburiyatlari tegishli depozit hisobvaraqlardan Markaziy bankning depozit hisobvaragʻiga arizada belgilangan miqdorning oʻz vaqtida va toʻliq oʻtkazilishi hisoblanadi.
40. Banklarning depozit operatsiyalari boʻyicha majburiyatlarining bajarilganligi Markaziy bankdagi tegishli depozit hisobvaraqdan olingan koʻchirmalar bilan tasdiqlanadi.
41. Markaziy bankning depozit operatsiyalarini amalga oshirish boʻyicha majburiyati banklarning arizalarida koʻrsatilgan tegishli hisobvaraqlarga depozit mablagʻlari va jalb qilingan depozitlarga hisoblangan foizlarini oʻz vaqtida va toʻliq oʻtkazib berilishi bilan amalga oshiriladi.
42. Markaziy bankning depozit operatsiyalarini amalga oshirish boʻyicha majburiyatlarining bajarilishi banklarga depozit mablagʻlari va ularga hisoblangan foizlarning oʻtkazilganligi boʻyicha tegishli hisobvaraqlardan olingan koʻchirmalar bilan tasdiqlanadi.
43. Banklar tomonidan Markaziy bankning depozit hisobvaragʻiga arizada koʻrsatilgan miqdordan koʻproq mablagʻ oʻtkazilgan boʻlsa, Markaziy bank keyingi ish kunidan kechikmagan holda bankning depozit hisobvaragʻiga depozit miqdoridan ortiqcha mablagʻni qaytaradi va ushbu ortiqcha miqdor uchun foizlar hisoblanmaydi.
44. Agar banklar tomonidan depozitni joylashtirish sanasida Markaziy bankning depozit hisobvaragʻiga arizada koʻrsatilgan miqdordan kam mablagʻ oʻtkazilgan boʻlsa, bir ish kuni ichida Markaziy bank tomonidan bank depozitning toʻliq oʻtkazilishi yuzasidan elektron tartibda (telefonogramma yoki lotus notes dasturi orqali) ogohlantiriladi.
Bunda toʻliq joylashtirilmagan depozitlar boʻyicha foizlar hisoblanmaydi.
Bank tomonidan ogohlantirish olingan kuni Markaziy bankning depozit hisobvaragʻiga arizada koʻrsatilgan miqdordagi mablagʻ toʻliq oʻtkazib berilmasa ushbu depozit operatsiyasi bekor qilinadi.
45. Depozitlarni qaytarish va ularga hisoblangan foiz toʻlovlarini amalga oshirish kuni dam olish yoki bayram kunlariga toʻgʻri kelgan hollarda, toʻlovlar keyingi ish kunida amalga oshiriladi.
46. Depozit operatsiyalarining buxgalteriya hisobi qonunchilik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.
4-bob. Markaziy bankda joylashtirilgan depozit mablagʻlarining muddatidan oldin qaytarilishi
47. Banklar depozit hisobvaragʻiga joylashtirilgan depozit mablagʻlarini muddatidan oldin qaytarilishi boʻyicha Markaziy bankka ariza bilan murojaat qilishi mumkin. Ushbu ariza Markaziy bank tomonidan bir ish kuni davomida koʻrib chiqiladi va qondiriladi.
48. Banklar tomonidan joylashtirilgan depozitlar:
joylashtirilgan kunida qaytarilishiga;
qisman qaytarilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
49. Depozit operatsiyalari boʻyicha pul mablagʻlari muddatidan avval qaytarilgan hollarda ular boʻyicha foiz toʻlovlari amalga oshirilmaydi.
5-bob. Yakuniy qoida
50. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.
Markaziy bank raisi M. NURMURATOV
Toshkent sh.,
2018-yil 22-sentabr,
30/13-son