📅 2018-yil 7-noyabr · Prezident qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2018-yil 7-noyabr · Prezident qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2018 йил 7 ноябрь · Президент қарорлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 7 ноября 2018 г. · Постановления Президента
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 7 November 2018 · Presidential resolutions
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг
Қарори
КОНЦЕПЦИЯСИ
Жиноят-ижроия қонунчилигини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида
Мамлакатда жазони ижро этиш тизимини такомиллаштириш, маҳкумларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларининг ҳимоясини таъминлаш, қайта жиноят содир этилишининг олдини олиш мақсадида уларни ахлоқан тузатиш бўйича тарбиявий ишларнинг самарадорлигини ошириш юзасидан комплекс чора-тадбирлар амалга оширилмоқда.
Шу билан бирга, жиноят-ижроия амалиётини ўрганиш натижалари маҳкумларнинг ҳуқуқларига риоя этиш, уларнинг шаъни ва қадр-қиммати ҳурмат қилинишини таъминлаш, келгусида жамиятга ижтимоий мослаштириш учун ахлоқан тарбиялаш ва меҳнатга ўргатишнинг шаффоф ва янада самарали ҳуқуқий механизмларини жорий этиш зарурлигидан далолат бермоқда.
Замонавий халқаро стандартлар ва илғор хорижий тажрибани инобатга олган ҳолда жиноят-ижроия қонунчилигини тубдан такомиллаштириш мақсадида, шунингдек, 2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналишлари бўйича Ҳаракатлар стратегиясига мувофиқ:
1. Қуйидагилар жиноий жазоларнинг ижросини таъминлаш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий базани янада такомиллаштиришнинг устувор йўналишлари этиб белгилансин:
жиноят-ижроия қонунчилиги нормаларини унификация қилиш, тизимлаштириш ва уйғунлаштириш;
маҳкумлар ҳуқуқларига сўзсиз риоя этилишини, уларнинг шаъни ва қадр-қиммати ҳурмат қилинишини таъминлашнинг сифат жиҳатидан янги механизмларини жорий этиш;
маҳкумлар онгида қонунга итоаткор хулқ-атворни, инсонга, меҳнатга, ижтимоий турмуш қоидалари ва анъаналарига ҳурмат муносабатини шакллантириш тизимини такомиллаштириш;
умумэътироф этилган халқаро стандартларга мос равишда маҳкумлар ҳуқуқлари доирасини янада кенгайтириш;
маҳкумлар, биринчи навбатда, вояга етмаганлар ва ёшларнинг таълим олиши, касбий тайёргарлигини ташкил этиш ҳамда бандлигини таъминлаш тизимини ривожлантириш;
озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ бўлмаган жазоларни ижро этиш механизмларини тубдан қайта кўриб чиқиш, шартли ҳукм қилинган ва жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилинган шахсларнинг хулқ-атвори устидан назорат самарадорлигини ошириш;
жазони ижро этиш муассасалари фаолияти устидан жамоатчилик назоратини кучайтириш, уларнинг озодликдан маҳрум этиш жойлардан озод этилган шахсларни ижтимоий мослаштиришда фуқаролик жамияти институтлари билан узвий ҳамкорлигини таъминлаш.
2. Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Жамоат хавфсизлиги департаменти ва унинг ҳудудий бўлинмалари таркибларида тегишлича Пробация хизмати ва унинг ҳудудий бўлинмалари (кейинги ўринларда — пробация бўлинмалари) ташкил этилганлиги маълумот учун қабул қилинсин.
3. Шундай тартиб ўрнатилсинки, унга мувофиқ:
туман (шаҳар) ички ишлар органлари пробация бўлинмаларининг шахсий таркиби улар зиммасига юклатилган вазифаларни бажаришда, қоида тариқасида, бир нафар ходимга шаҳарларда — 100, туманларда — 75 нафар маҳкум ҳисобидан келиб чиқиб тақсимланади;
пробация бўлинмалари устуворлик асосида ижтимоий, педагогика ва профилактика соҳаларида иш тажрибасига эга бўлган офицерлар таркибидаги малакали ходимлар билан тўлдирилади;
туман (шаҳар) пробация бўлинмалари раҳбарлигига пробация хизматида камида уч йиллик иш стажига эга бўлган ички ишлар органлари ходимлари тайинланади;
катта амалий иш тажрибасига эга бўлган ва хизматдан салбий ҳолатларга кўра бўшатилмаган ички ишлар органларининг пенсионерлари, пробация бўлинмалари ходимлари лавозимига аттестациядан ўтган лавозим ҳисобидан тайинланишлари мумкин.
6. Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг ахлоқ тузатиш ишлари жазосини ўташдан келиб тушадиган ушланмаларнинг 100 фоизи ҳисобидан шакллантириладиган Пробация хизматини ривожлантириш жамғармасини (кейинги ўринларда — Жамғарма) ташкил этиш тўғрисидаги таклифи маъқуллансин.
Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазирига Жамғарма маблағлари ҳисобидан қуйидаги ҳуқуқлар берилсин:
озодликни чеклаш, ахлоқ тузатиш ишлари, мажбурий жамоат ишлари ва муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш жазоларини ўтаётган, шартли ҳукм қилинган ҳамда жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилинган шахслар сонини ҳисобга олган ҳолда, Жамоат хавфсизлиги департаментининг асосланган таклифлари бўйича пробация бўлинмалари ходимлари, ишчи ва хизматчиларининг қўшимча штат бирликларини жорий этиш;
пробация бўлинмаларига мутахассис-психологларни, уларнинг меҳнатига ҳақ тўлаш миқдорини меҳнат бозоридаги амалдаги конъюнктурани ҳисобга олиб белгилаган ҳолда, шартнома асосида жалб этиш;
Жамғарманинг вақтинча бўш турган маблағларини тижорат банклари депозит ҳисобларига жойлаштириш;
Жамоат хавфсизлиги департаменти бошқарув аппарати ва ҳудудий ички ишлар органлари жамоат хавфсизлиги хизматининг бошқарув аппарати ҳамда пробация бўлинмалари ходимлари учун, қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган бошқа устама ва тўловлардан қатъи назар, лавозим маошига рағбатлантирувчи фоизли устамалар белгилаш.
Белгилансинки, Жамғарма маблағлари қуйидагилар учун сарфланади:
Жамоат хавфсизлиги департаменти бошқарув аппарати ва ҳудудий ички ишлар органлари жамоат хавфсизлиги хизматининг бошқарув аппарати, пробация бўлинмалари моддий-техника базасини мустаҳкамлаш ва ходимларини рағбатлантириш;
пробация бўлинмаларининг бюджет маблағлари ҳисобидан молиялаштирилмайдиган қўшимча киритилган штат бирликларини, шунингдек, шартнома асосида жалб этилган мутахассис-психологларни таъминлаш;
озодликдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган жазоларни ўтаётган маҳкумларни, шунингдек, жазони ижро этиш муассасаларидан озод этилган вояга етмаганларнинг касбий тайёргарлиги бўйича тадбирларни ташкил этиш.
пробацияни амалга оширишга кўмаклашган давлат органларининг, муассасаларининг ва ташкилотларининг ходимларини, шунингдек, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларини, нодавлат нотижорат ташкилотларни ҳамда фуқароларни рағбатлантириш;
жамоат хавфсизлигини таъминлашда ўзининг муносиб ҳиссасини қўшган ички ишлар органлари ходимларини лавозим маошининг бир бараваригача бўлган миқдорда бир марталик мукофот билан рағбатлантириш;
қонунчиликда тақиқланмаган бошқа харажатлар учун.
7. Ўзбекистон Республикаси бандлик ва меҳнат муносабатлари вазири, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши раиси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимлари зиммасига озодликдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган жазоларга ҳукм қилинганларнинг ижтимоий мослашуви ва уларни ишга жойлаштиришда пробация бўлинмаларига ҳар томонлама амалий кўмаклашиш ва самарали ҳамкорликни ташкил этиш учун шахсий жавобгарлик юклансин.
8. 2019 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикаси жиноят-ижроия қонунчилигини такомиллаштириш концепцияси (кейинги ўринларда — Концепция) 3-иловага мувофиқ маъқуллансин.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси Олий суд, Ички ишлар вазирлиги, Адлия вазирлиги, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги билан биргаликда:
бир ой муддатда Жиноят-ижроия қонунчилигини такомиллаштириш бўйича идоралараро эксперт гуруҳини (кейинги ўринларда — эксперт гуруҳи), батафсил иш режасини тасдиқлаган ва назорат механизмларини белгилаган ҳолда ташкил этсин;
2020 йил 1 июнга қадар илғор хорижий тажрибани ўрганиш асосида, Концепцияни амалга ошириш натижаларини ҳисобга олган ҳолда, янги таҳрирдаги Ўзбекистон Республикаси Жиноят-ижроия кодексининг лойиҳаси ишлаб чиқилиши ва ўрнатилган тартибда киритилишини таъминласин.
9. Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги билан биргаликда уч ой муддатда пробация бўлинмаларини жойлаштириш, уларни замонавий техника ва қурилмалар билан жиҳозлаш, шунингдек, бажараётган вазифаларини ҳисобга олган ҳолда фаолиятини ташкил этиш бўйича зарур чораларни кўрсин.
10. Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги:
Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги билан биргаликда бир ой муддатда ушбу қарор талабларини ҳисобга олган ҳолда Пробация хизматини ривожлантириш жамғармаси тўғрисидаги Низомни тасдиқласин;
2019 йил 1 январга қадар пробация бўлинмаларининг штат жадвалини, назорат остидагилар билан ишловчи мутахассис-психолог лавозимларини назарда тутган ҳолда, тасдиқласин;
2019/2020 ўқув йилидан бошлаб Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Академиясида «Жиноий жазоларни ижро этиш фаолияти» мутахассислиги бўйича ўқитишни йўлга қўйсин;
Ўзбекистон Республикаси Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги, Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги билан биргаликда 2019 йил 1 июнга қадар озодликдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган жазоларга ҳукм қилинганларнинг ҳисобини юритиш ҳамда назорат қилиш, уларнинг ижтимоий-психологик портретларини умумлаштириш ва фойдаланиш имконини берувчи пробациянинг марказлашган электрон тизимини ишлаб чиқсин ва жорий этсин.
11. Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги Бош прокуратура ва Ички ишлар вазирлиги билан биргаликда икки ой муддатда жиноят-ижроия соҳасида илғор хорижий тажрибани ўрганиш, шу жумладан, эксперт гуруҳининг хорижий давлатларга ишчи ва танишув сафарларини ташкил этиш, халқаро ташкилотларнинг вакиллари билан учрашув ва музокаралар ўтказишни назарда тутувчи дастурни тасдиқласин.
12. Белгилансинки, ушбу қарорда назарда тутилган тадбирларни амалга ошириш билан боғлиқ харажатлар Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг асосланган ҳисоб-китоблари бўйича ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари, Ички ишлар вазирлигининг бюджетдан ташқари маблағлари, Жамғарма маблағлари, шунингдек, қонун ҳужжатлари билан тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан амалга оширилади.
13. Мазкур қарорнинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А.Н. Арипов, Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси раҳбари З.Ш. Низомиддинов ва Ўзбекистон Республикаси Президенти маслаҳатчисининг биринчи ўринбосари Б.М. Мавлонов зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 7 ноябрдаги ПҚ-4006-сон қарорига 3-ИЛОВА
2019 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикаси жиноят-ижроия қонунчилигини такомиллаштириш
1997 йилда қабул қилинган Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-ижроия кодекси қонун устуворлиги ва жавобгарликнинг муқаррарлиги тамойилини таъминлаш, маҳкумларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш, улар томонидан қайта жиноят содир этилишининг олдини олиш мақсадида тарбиялаш ва ахлоқан тузатиш учун ҳуқуқий пойдевор бўлиб хизмат қилди.
Сўнгги йилларда жазони ижро этиш тизимини такомиллаштириш бўйича қатор чоралар қабул қилинди. Хусусан, маҳкумларнинг ҳуқуқларига сўзсиз риоя этиш, уларнинг шаъни ва қадр-қимматини ҳурмат қилиш, ушбу соҳада коррупция ва мансаб ваколатини суиистеъмол қилиш ҳолатларига барҳам бериш, жазони ижро этиш муассасаларининг моддий-техника базасини мустаҳкамлаш бўйича комплекс тадбирлар амалга оширилди.
Жазони ижро этиш тизимида таълим муассасаларининг фаолияти тубдан ислоҳ қилинди, маҳкумларни ўқитиш жараёнига инновацион педагогик технологиялар жорий этилди, биринчи навбатда, вояга етмаганлар ва касб-ҳунарга эга бўлмаган маҳкумларни касбий тайёрлаш механизмлари қайта кўриб чиқилди.
Жазони ижро этиш муассасалари фаолиятида замонавий ахборот-коммуникация технологияларини, маҳкумларни назорат қилишнинг замонавий техника воситаларини, шунингдек, улар учун масофали видео-учрашув ташкил этиш имконини берувчи видеоконференция тизимини жорий этиш ва қўллаш бўйича кенг чора-тадбирлар амалга оширилмоқда.
Маҳкумларнинг меҳнат билан бандлигини самарали таъминлаш мақсадида жазони ижро этиш муассасаларида ишлаб чиқариш фаолиятини ривожлантириш бўйича комплекс чора-тадбирлар қабул қилинмоқда. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (Омбудсман)нинг жазони ижро этиш фаолиятини мониторинг қилиш борасидаги ваколатлари кенгайтирилди.
Шу билан бирга, жиноят-ижроия амалиёти таҳлили, шунингдек, жамоатчилик билан бевосита мулоқот натижалари қуйидаги ҳуқуқий механизмларни янада такомиллаштириш зарурлигини кўрсатмоқда:
маҳкумлар ҳуқуқларини ишончли ҳимоя қилишни таъминлаш, улар томонидан қайта жиноят содир этилишининг олдини олиш, уларда қонунга итоаткор хулқ-атворни, инсон, меҳнат ва ижтимоий турмуш қоидалари ҳамда анъаналарига ҳурмат муносабатини шакллантириш;
озодликдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган жазоларни ижро этиш, шартли ҳукм қилинган ва жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилинган шахсларнинг хулқ-атвори устидан самарали назоратни амалга ошириш;
жазони ижро этиш муассасалари фаолияти устидан жамоатчилик назоратини ўрнатиш, уларнинг жазони ижро этиш муассасаларидан озод қилинган шахсларни ижтимоий мослаштиришда фуқаролик жамияти институтлари билан узвий ҳамкорлигини таъминлаш.
Юқоридагилар давлат жиноят-ижроия сиёсатининг қуйидаги асосий жиҳатларни назарда тутувчи мутлақо янги устувор йўналишларини ишлаб чиқиш ва амалга оширишни талаб этади:
I. Жиноят-ижроия тизимини такомиллаштириш, жиноят-ижроия қонунчилиги нормаларини тизимлаштириш ва уйғунлаштириш бўйича чора-тадбирларни янада кучайтириш
1. Жиноят-ижроия қонунчилигини унинг халқаро стандартларга мувофиқлиги нуқтаи назаридан инвентаризация қилиш асосида норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар базасини кенгайтириш.
2. Турлича талқин қилинадиган ёки коррупциянинг юзага келишига йўл қўядиган ёхуд уларни қўллаш бўйича тушунтириш талаб этувчи нормалардан воз кечиш, шунингдек, қонун нормаларини тўғридан-тўғри қўллаш амалиётига тўлиқ ўтиш.
3. Жиноят-ижроия қонунчилигида фойдаланиладиган атама ва тушунчаларнинг ҳуқуқий маъносини аниқ ифодалаш ва уларнинг бир хилда қўлланилишини таъминлаш.
4. Жазоларни ва бошқа ҳуқуқий таъсир чораларини ижро этувчи муассасалар ҳамда органлар фаолияти устидан жамоатчилик назоратини таъминлашнинг ҳуқуқий механизмларини такомиллаштириш.
5. Жиноят-ҳуқуқий таъсир чораларининг тамойиллари, тартиби ва шартларини замонавий ёндашувлар, илғор халқаро стандартлар ва хорижий амалиётни ҳисобга олган ҳолда янада такомиллаштириш.
6. Жазони ижро этиш муассасаларида сақланаётган маҳкумларни ҳисобга олишнинг автоматлаштирилган тизимини жорий этиш.
7. Пробация бўлинмаларининг фаолияти, зиммасига юклатилган вазифа ва функцияларни амалга ошириши бўйича механизмлар ва ваколатларининг норматив-ҳуқуқий тартибини белгилаш.
8. Жазони ижро этиш муассасаларида маҳкумларни жамоавий сақлашга муқобил бўлган камера типида сақлаш тартибини жорий этиш.
9. Жазони ижро этиш муассасалари ва пробация бўлинмалари ходимлари фаолиятини баҳолаш мезонларини ишлаб чиқиш ва жорий этиш.
10. Жиноят-ижроия қонунчилиги нормаларини унификация қилиш.
II. Маҳкумларни ахлоқан тузатиш ва улар томонидан қайта жиноят содир этилишининг олдини олиш
1. Жазо ва бошқа жиноят-ҳуқуқий таъсир чораларини ижро этувчи органлар фаолиятини маҳкумларни ахлоқан тузатиш ва тарбиявий ишлар самарадорлигини таъминлаш нуқтаи назаридан такомиллаштириш.
2. Жазони ижро этиш муассасаларидан озод этилган шахслар, биринчи навбатда вояга етмаганлар ва ёшларни ижтимоий мослашуви ва ишга жойлашишга ҳар томонлама амалий кўмаклашиш механизмларини жорий этиш.
3. Муайян ҳуқуқдан маҳрум қилинган шахсларни қайта касбий тайёрлашнинг ҳуқуқий асосларини белгилаш.
4. Озодликдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган жазоларга ҳукм қилинганлар томонидан қайта жиноят содир этилиши хавфини аниқлаш ва йўл қўймаслик бўйича профилактик чора-тадбирларни амалга ошириш тизимини жорий этиш.
5. Жазони ижро этиш тизимида психологик иш амалиётини кенг қўллаш, маҳкум шахсини унинг ижтимоий-психологик портретини тузган ҳолда ўрганиш.
6. Маҳкумларни ахлоқан тузатишда корхона, ташкилот, муассаса, жамоатчилик тузилмалари ва фуқаролар иштирокининг таъсирчан механизмларини яратиш.
7. Вояга етган маҳкумларни суд қарори асосида умумий тартибли колония, манзил-колония ва тарбия колониясидан пробация бўлинмалари ваколати доирасига ўтказиш тартибини жорий этиш.
8. Маҳкумларни манзил-колонияларда сақлаш тартиби ва шартларини қайта кўриб чиқиш.
9. Маҳкумларга қўлланилган интизомий жазоларнинг автоматлаштирилган ҳисобини, уларнинг хулқ-атвори ва ҳаракатларини назорат қилиш бўйича замонавий техник воситаларни, биринчи навбатда, пробация бўлинмалари фаолиятига босқичма-босқич жорий этиш.
III. Маҳкумларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилишни таъминлаш
1. Маҳкумларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари ҳимоясини кучайтириш, шу жумладан, тинтув жараёнида жисмоний куч ва махсус воситалар асоссиз қўлланилишига йўл қўймаслик.
2. Жазони ижро этиш муассасаларида маҳкумларнинг шахсий хавфсизлигини таъминлаш бўйича аниқ чора-тадбирларни белгилаш.
3. Озодликдан маҳрум этишга ҳукм қилинган шахсларнинг давлат пенсия таъминоти кафолатини кучайтириш мақсадида, уларнинг иш ҳақидан давлат ижтимоий суғуртасига ажратмалар ўтказишга бўлган чекловни бекор қилиш.
4. Умумэътироф этилган халқаро стандартлар ва илғор хорижий тажрибага мувофиқ маҳкумларнинг ҳуқуқлари доирасини янада кенгайтириш.
5. Маҳкумларни олий ва ўрта махсус таълим муассасаларида масофавий ўқитиш шаклини жорий этиш орқали уларнинг таълим олиши бўйича чекловларни бекор қилиш.
6. Маҳкумларга учрашув бериш ва алмаштиришнинг адолатли ҳамда шаффоф тартиби ва талабларини белгилаш.
7. Маҳкумларни жазони ижро этиш муассасаларига тақсимлаш, уларни бир муассасадан бошқасига ўтказиш, шунингдек, уларга нисбатан қўлланилган интизомий жазолар ҳисобини юритиш жараёнининг шаффофлигини таъминлаш.
8. Маҳкумларнинг кийим-бошларини иқлим шароитлари ва замонавий талабларга мувофиқ қайта кўриб чиқиш.
IV. Концепцияни амалга оширишдан кўзланган натижалар
Жиноят-ижроия қонунчилигини янада такомиллаштириш, ундаги ҳуқуқий бўшлиқ ва зиддиятларни бартараф этиш, миллий хусусиятлар ва шароитларни эътиборга олган ҳолда халқаро стандартлар ва илғор хорижий тажрибани имплементация қилиш.
Бунда қуйидаги мақсадларга эришиш алоҳида аҳамият касб этади:
маҳкумларни ахлоқан тузатиш, уларнинг ҳуқуқларига сўзсиз риоя этиш, шаъни ва қадр-қиммати ҳурмат қилинишини таъминлашнинг ишончли ва самарали механизмларини яратиш;
жиноят-ижроия тизими фаолиятининг шаффофлиги ва ошкоралигини таъминлаш устидан жамоатчилик назоратини такомиллаштириш;
маҳкумларни ахлоқан тузатишда давлат ҳокимияти ва фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, корхона, ташкилот, муассаса, жамоат бирлашмалари ва фуқароларнинг иштироки институтини кучайтириш;
жазони ижро этиш тизими фаолиятига замонавий шакл ва усулларни ҳамда илғор ахборот-коммуникация технологияларини кенг жорий этиш.
Концепцияни амалга оширишнинг пировард натижаси маҳкумларни ахлоқан тузатиш, уларнинг жиноий фаолиятининг олдини олиш, шунингдек, бошқа шахслар томонидан жиноят содир этилишига чек қўйишнинг самарали тизимини яратиш ҳисобланади.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2018 йил 7 ноябрь,
ПҚ-4006-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining
Qarori
KONSEPSIYASI
Jinoyat-ijroiya qonunchiligini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
Mamlakatda jazoni ijro etish tizimini takomillashtirish, mahkumlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarining himoyasini taʼminlash, qayta jinoyat sodir etilishining oldini olish maqsadida ularni axloqan tuzatish boʻyicha tarbiyaviy ishlarning samaradorligini oshirish yuzasidan kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Shu bilan birga, jinoyat-ijroiya amaliyotini oʻrganish natijalari mahkumlarning huquqlariga rioya etish, ularning shaʼni va qadr-qimmati hurmat qilinishini taʼminlash, kelgusida jamiyatga ijtimoiy moslashtirish uchun axloqan tarbiyalash va mehnatga oʻrgatishning shaffof va yanada samarali huquqiy mexanizmlarini joriy etish zarurligidan dalolat bermoqda.
Zamonaviy xalqaro standartlar va ilgʻor xorijiy tajribani inobatga olgan holda jinoyat-ijroiya qonunchiligini tubdan takomillashtirish maqsadida, shuningdek, 2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishlari boʻyicha Harakatlar strategiyasiga muvofiq:
1. Quyidagilar jinoiy jazolarning ijrosini taʼminlash sohasidagi normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirishning ustuvor yoʻnalishlari etib belgilansin:
jinoyat-ijroiya qonunchiligi normalarini unifikatsiya qilish, tizimlashtirish va uygʻunlashtirish;
mahkumlar huquqlariga soʻzsiz rioya etilishini, ularning shaʼni va qadr-qimmati hurmat qilinishini taʼminlashning sifat jihatidan yangi mexanizmlarini joriy etish;
mahkumlar ongida qonunga itoatkor xulq-atvorni, insonga, mehnatga, ijtimoiy turmush qoidalari va anʼanalariga hurmat munosabatini shakllantirish tizimini takomillashtirish;
umumeʼtirof etilgan xalqaro standartlarga mos ravishda mahkumlar huquqlari doirasini yanada kengaytirish;
mahkumlar, birinchi navbatda, voyaga yetmaganlar va yoshlarning taʼlim olishi, kasbiy tayyorgarligini tashkil etish hamda bandligini taʼminlash tizimini rivojlantirish;
ozodlikdan mahrum qilish bilan bogʻliq boʻlmagan jazolarni ijro etish mexanizmlarini tubdan qayta koʻrib chiqish, shartli hukm qilingan va jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilingan shaxslarning xulq-atvori ustidan nazorat samaradorligini oshirish;
jazoni ijro etish muassasalari faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini kuchaytirish, ularning ozodlikdan mahrum etish joylardan ozod etilgan shaxslarni ijtimoiy moslashtirishda fuqarolik jamiyati institutlari bilan uzviy hamkorligini taʼminlash.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Jamoat xavfsizligi departamenti va uning hududiy boʻlinmalari tarkiblarida tegishlicha Probatsiya xizmati va uning hududiy boʻlinmalari (keyingi oʻrinlarda — probatsiya boʻlinmalari) tashkil etilganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin.
3. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq:
tuman (shahar) ichki ishlar organlari probatsiya boʻlinmalarining shaxsiy tarkibi ular zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarishda, qoida tariqasida, bir nafar xodimga shaharlarda — 100, tumanlarda — 75 nafar mahkum hisobidan kelib chiqib taqsimlanadi;
probatsiya boʻlinmalari ustuvorlik asosida ijtimoiy, pedagogika va profilaktika sohalarida ish tajribasiga ega boʻlgan ofitserlar tarkibidagi malakali xodimlar bilan toʻldiriladi;
tuman (shahar) probatsiya boʻlinmalari rahbarligiga probatsiya xizmatida kamida uch yillik ish stajiga ega boʻlgan ichki ishlar organlari xodimlari tayinlanadi;
katta amaliy ish tajribasiga ega boʻlgan va xizmatdan salbiy holatlarga koʻra boʻshatilmagan ichki ishlar organlarining pensionerlari, probatsiya boʻlinmalari xodimlari lavozimiga attestatsiyadan oʻtgan lavozim hisobidan tayinlanishlari mumkin.
6. Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining axloq tuzatish ishlari jazosini oʻtashdan kelib tushadigan ushlanmalarning 100 foizi hisobidan shakllantiriladigan Probatsiya xizmatini rivojlantirish jamgʻarmasini (keyingi oʻrinlarda — Jamgʻarma) tashkil etish toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin.
Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziriga Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan quyidagi huquqlar berilsin:
ozodlikni cheklash, axloq tuzatish ishlari, majburiy jamoat ishlari va muayyan huquqdan mahrum qilish jazolarini oʻtayotgan, shartli hukm qilingan hamda jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilingan shaxslar sonini hisobga olgan holda, Jamoat xavfsizligi departamentining asoslangan takliflari boʻyicha probatsiya boʻlinmalari xodimlari, ishchi va xizmatchilarining qoʻshimcha shtat birliklarini joriy etish;
probatsiya boʻlinmalariga mutaxassis-psixologlarni, ularning mehnatiga haq toʻlash miqdorini mehnat bozoridagi amaldagi konyunkturani hisobga olib belgilagan holda, shartnoma asosida jalb etish;
Jamgʻarmaning vaqtincha boʻsh turgan mablagʻlarini tijorat banklari depozit hisoblariga joylashtirish;
Jamoat xavfsizligi departamenti boshqaruv apparati va hududiy ichki ishlar organlari jamoat xavfsizligi xizmatining boshqaruv apparati hamda probatsiya boʻlinmalari xodimlari uchun, qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa ustama va toʻlovlardan qatʼi nazar, lavozim maoshiga ragʻbatlantiruvchi foizli ustamalar belgilash.
Belgilansinki, Jamgʻarma mablagʻlari quyidagilar uchun sarflanadi:
Jamoat xavfsizligi departamenti boshqaruv apparati va hududiy ichki ishlar organlari jamoat xavfsizligi xizmatining boshqaruv apparati, probatsiya boʻlinmalari moddiy-texnika bazasini mustahkamlash va xodimlarini ragʻbatlantirish;
probatsiya boʻlinmalarining budjet mablagʻlari hisobidan moliyalashtirilmaydigan qoʻshimcha kiritilgan shtat birliklarini, shuningdek, shartnoma asosida jalb etilgan mutaxassis-psixologlarni taʼminlash;
ozodlikdan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmagan jazolarni oʻtayotgan mahkumlarni, shuningdek, jazoni ijro etish muassasalaridan ozod etilgan voyaga yetmaganlarning kasbiy tayyorgarligi boʻyicha tadbirlarni tashkil etish.
probatsiyani amalga oshirishga koʻmaklashgan davlat organlarining, muassasalarining va tashkilotlarining xodimlarini, shuningdek, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarini, nodavlat notijorat tashkilotlarni hamda fuqarolarni ragʻbatlantirish;
jamoat xavfsizligini taʼminlashda oʻzining munosib hissasini qoʻshgan ichki ishlar organlari xodimlarini lavozim maoshining bir baravarigacha boʻlgan miqdorda bir martalik mukofot bilan ragʻbatlantirish;
qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa xarajatlar uchun.
7. Oʻzbekiston Respublikasi bandlik va mehnat munosabatlari vaziri, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlari zimmasiga ozodlikdan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmagan jazolarga hukm qilinganlarning ijtimoiy moslashuvi va ularni ishga joylashtirishda probatsiya boʻlinmalariga har tomonlama amaliy koʻmaklashish va samarali hamkorlikni tashkil etish uchun shaxsiy javobgarlik yuklansin.
8. 2019 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi jinoyat-ijroiya qonunchiligini takomillashtirish konsepsiyasi (keyingi oʻrinlarda — Konsepsiya) 3-ilovaga muvofiq maʼqullansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi Oliy sud, Ichki ishlar vazirligi, Adliya vazirligi, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi bilan birgalikda:
bir oy muddatda Jinoyat-ijroiya qonunchiligini takomillashtirish boʻyicha idoralararo ekspert guruhini (keyingi oʻrinlarda — ekspert guruhi), batafsil ish rejasini tasdiqlagan va nazorat mexanizmlarini belgilagan holda tashkil etsin;
2020-yil 1-iyunga qadar ilgʻor xorijiy tajribani oʻrganish asosida, Konsepsiyani amalga oshirish natijalarini hisobga olgan holda, yangi tahrirdagi Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat-ijroiya kodeksining loyihasi ishlab chiqilishi va oʻrnatilgan tartibda kiritilishini taʼminlasin.
9. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi bilan birgalikda uch oy muddatda probatsiya boʻlinmalarini joylashtirish, ularni zamonaviy texnika va qurilmalar bilan jihozlash, shuningdek, bajarayotgan vazifalarini hisobga olgan holda faoliyatini tashkil etish boʻyicha zarur choralarni koʻrsin.
10. Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi:
Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan birgalikda bir oy muddatda ushbu qaror talablarini hisobga olgan holda Probatsiya xizmatini rivojlantirish jamgʻarmasi toʻgʻrisidagi Nizomni tasdiqlasin;
2019-yil 1-yanvarga qadar probatsiya boʻlinmalarining shtat jadvalini, nazorat ostidagilar bilan ishlovchi mutaxassis-psixolog lavozimlarini nazarda tutgan holda, tasdiqlasin;
2019/2020 oʻquv yilidan boshlab Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Akademiyasida “Jinoiy jazolarni ijro etish faoliyati” mutaxassisligi boʻyicha oʻqitishni yoʻlga qoʻysin;
Oʻzbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi, Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi bilan birgalikda 2019-yil 1-iyunga qadar ozodlikdan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmagan jazolarga hukm qilinganlarning hisobini yuritish hamda nazorat qilish, ularning ijtimoiy-psixologik portretlarini umumlashtirish va foydalanish imkonini beruvchi probatsiyaning markazlashgan elektron tizimini ishlab chiqsin va joriy etsin.
11. Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Bosh prokuratura va Ichki ishlar vazirligi bilan birgalikda ikki oy muddatda jinoyat-ijroiya sohasida ilgʻor xorijiy tajribani oʻrganish, shu jumladan, ekspert guruhining xorijiy davlatlarga ishchi va tanishuv safarlarini tashkil etish, xalqaro tashkilotlarning vakillari bilan uchrashuv va muzokaralar oʻtkazishni nazarda tutuvchi dasturni tasdiqlasin.
12. Belgilansinki, ushbu qarorda nazarda tutilgan tadbirlarni amalga oshirish bilan bogʻliq xarajatlar Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining asoslangan hisob-kitoblari boʻyicha har yili ajratiladigan budjet mablagʻlari, Ichki ishlar vazirligining budjetdan tashqari mablagʻlari, Jamgʻarma mablagʻlari, shuningdek, qonun hujjatlari bilan taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.
13. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi rahbari Z.Sh. Nizomiddinov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti maslahatchisining birinchi oʻrinbosari B.M. Mavlonov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 7-noyabrdagi PQ-4006-son qaroriga 3-ILOVA
2019 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi jinoyat-ijroiya qonunchiligini takomillashtirish
1997-yilda qabul qilingan Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-ijroiya kodeksi qonun ustuvorligi va javobgarlikning muqarrarligi tamoyilini taʼminlash, mahkumlarning huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish, ular tomonidan qayta jinoyat sodir etilishining oldini olish maqsadida tarbiyalash va axloqan tuzatish uchun huquqiy poydevor boʻlib xizmat qildi.
Soʻnggi yillarda jazoni ijro etish tizimini takomillashtirish boʻyicha qator choralar qabul qilindi. Xususan, mahkumlarning huquqlariga soʻzsiz rioya etish, ularning shaʼni va qadr-qimmatini hurmat qilish, ushbu sohada korrupsiya va mansab vakolatini suiisteʼmol qilish holatlariga barham berish, jazoni ijro etish muassasalarining moddiy-texnika bazasini mustahkamlash boʻyicha kompleks tadbirlar amalga oshirildi.
Jazoni ijro etish tizimida taʼlim muassasalarining faoliyati tubdan isloh qilindi, mahkumlarni oʻqitish jarayoniga innovatsion pedagogik texnologiyalar joriy etildi, birinchi navbatda, voyaga yetmaganlar va kasb-hunarga ega boʻlmagan mahkumlarni kasbiy tayyorlash mexanizmlari qayta koʻrib chiqildi.
Jazoni ijro etish muassasalari faoliyatida zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini, mahkumlarni nazorat qilishning zamonaviy texnika vositalarini, shuningdek, ular uchun masofali video-uchrashuv tashkil etish imkonini beruvchi videokonferensiya tizimini joriy etish va qoʻllash boʻyicha keng chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Mahkumlarning mehnat bilan bandligini samarali taʼminlash maqsadida jazoni ijro etish muassasalarida ishlab chiqarish faoliyatini rivojlantirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar qabul qilinmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (Ombudsman)ning jazoni ijro etish faoliyatini monitoring qilish borasidagi vakolatlari kengaytirildi.
Shu bilan birga, jinoyat-ijroiya amaliyoti tahlili, shuningdek, jamoatchilik bilan bevosita muloqot natijalari quyidagi huquqiy mexanizmlarni yanada takomillashtirish zarurligini koʻrsatmoqda:
mahkumlar huquqlarini ishonchli himoya qilishni taʼminlash, ular tomonidan qayta jinoyat sodir etilishining oldini olish, ularda qonunga itoatkor xulq-atvorni, inson, mehnat va ijtimoiy turmush qoidalari hamda anʼanalariga hurmat munosabatini shakllantirish;
ozodlikdan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmagan jazolarni ijro etish, shartli hukm qilingan va jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilingan shaxslarning xulq-atvori ustidan samarali nazoratni amalga oshirish;
jazoni ijro etish muassasalari faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini oʻrnatish, ularning jazoni ijro etish muassasalaridan ozod qilingan shaxslarni ijtimoiy moslashtirishda fuqarolik jamiyati institutlari bilan uzviy hamkorligini taʼminlash.
Yuqoridagilar davlat jinoyat-ijroiya siyosatining quyidagi asosiy jihatlarni nazarda tutuvchi mutlaqo yangi ustuvor yoʻnalishlarini ishlab chiqish va amalga oshirishni talab etadi:
I. Jinoyat-ijroiya tizimini takomillashtirish, jinoyat-ijroiya qonunchiligi normalarini tizimlashtirish va uygʻunlashtirish boʻyicha chora-tadbirlarni yanada kuchaytirish
1. Jinoyat-ijroiya qonunchiligini uning xalqaro standartlarga muvofiqligi nuqtai nazaridan inventarizatsiya qilish asosida normativ-huquqiy hujjatlar bazasini kengaytirish.
2. Turlicha talqin qilinadigan yoki korrupsiyaning yuzaga kelishiga yoʻl qoʻyadigan yoxud ularni qoʻllash boʻyicha tushuntirish talab etuvchi normalardan voz kechish, shuningdek, qonun normalarini toʻgʻridan-toʻgʻri qoʻllash amaliyotiga toʻliq oʻtish.
3. Jinoyat-ijroiya qonunchiligida foydalaniladigan atama va tushunchalarning huquqiy maʼnosini aniq ifodalash va ularning bir xilda qoʻllanilishini taʼminlash.
4. Jazolarni va boshqa huquqiy taʼsir choralarini ijro etuvchi muassasalar hamda organlar faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini taʼminlashning huquqiy mexanizmlarini takomillashtirish.
5. Jinoyat-huquqiy taʼsir choralarining tamoyillari, tartibi va shartlarini zamonaviy yondashuvlar, ilgʻor xalqaro standartlar va xorijiy amaliyotni hisobga olgan holda yanada takomillashtirish.
6. Jazoni ijro etish muassasalarida saqlanayotgan mahkumlarni hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimini joriy etish.
7. Probatsiya boʻlinmalarining faoliyati, zimmasiga yuklatilgan vazifa va funksiyalarni amalga oshirishi boʻyicha mexanizmlar va vakolatlarining normativ-huquqiy tartibini belgilash.
8. Jazoni ijro etish muassasalarida mahkumlarni jamoaviy saqlashga muqobil boʻlgan kamera tipida saqlash tartibini joriy etish.
9. Jazoni ijro etish muassasalari va probatsiya boʻlinmalari xodimlari faoliyatini baholash mezonlarini ishlab chiqish va joriy etish.
10. Jinoyat-ijroiya qonunchiligi normalarini unifikatsiya qilish.
II. Mahkumlarni axloqan tuzatish va ular tomonidan qayta jinoyat sodir etilishining oldini olish
1. Jazo va boshqa jinoyat-huquqiy taʼsir choralarini ijro etuvchi organlar faoliyatini mahkumlarni axloqan tuzatish va tarbiyaviy ishlar samaradorligini taʼminlash nuqtai nazaridan takomillashtirish.
2. Jazoni ijro etish muassasalaridan ozod etilgan shaxslar, birinchi navbatda voyaga yetmaganlar va yoshlarni ijtimoiy moslashuvi va ishga joylashishga har tomonlama amaliy koʻmaklashish mexanizmlarini joriy etish.
3. Muayyan huquqdan mahrum qilingan shaxslarni qayta kasbiy tayyorlashning huquqiy asoslarini belgilash.
4. Ozodlikdan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmagan jazolarga hukm qilinganlar tomonidan qayta jinoyat sodir etilishi xavfini aniqlash va yoʻl qoʻymaslik boʻyicha profilaktik chora-tadbirlarni amalga oshirish tizimini joriy etish.
5. Jazoni ijro etish tizimida psixologik ish amaliyotini keng qoʻllash, mahkum shaxsini uning ijtimoiy-psixologik portretini tuzgan holda oʻrganish.
6. Mahkumlarni axloqan tuzatishda korxona, tashkilot, muassasa, jamoatchilik tuzilmalari va fuqarolar ishtirokining taʼsirchan mexanizmlarini yaratish.
7. Voyaga yetgan mahkumlarni sud qarori asosida umumiy tartibli koloniya, manzil-koloniya va tarbiya koloniyasidan probatsiya boʻlinmalari vakolati doirasiga oʻtkazish tartibini joriy etish.
8. Mahkumlarni manzil-koloniyalarda saqlash tartibi va shartlarini qayta koʻrib chiqish.
9. Mahkumlarga qoʻllanilgan intizomiy jazolarning avtomatlashtirilgan hisobini, ularning xulq-atvori va harakatlarini nazorat qilish boʻyicha zamonaviy texnik vositalarni, birinchi navbatda, probatsiya boʻlinmalari faoliyatiga bosqichma-bosqich joriy etish.
III. Mahkumlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilishni taʼminlash
1. Mahkumlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoyasini kuchaytirish, shu jumladan, tintuv jarayonida jismoniy kuch va maxsus vositalar asossiz qoʻllanilishiga yoʻl qoʻymaslik.
2. Jazoni ijro etish muassasalarida mahkumlarning shaxsiy xavfsizligini taʼminlash boʻyicha aniq chora-tadbirlarni belgilash.
3. Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarning davlat pensiya taʼminoti kafolatini kuchaytirish maqsadida, ularning ish haqidan davlat ijtimoiy sugʻurtasiga ajratmalar oʻtkazishga boʻlgan cheklovni bekor qilish.
4. Umumeʼtirof etilgan xalqaro standartlar va ilgʻor xorijiy tajribaga muvofiq mahkumlarning huquqlari doirasini yanada kengaytirish.
5. Mahkumlarni oliy va oʻrta maxsus taʼlim muassasalarida masofaviy oʻqitish shaklini joriy etish orqali ularning taʼlim olishi boʻyicha cheklovlarni bekor qilish.
6. Mahkumlarga uchrashuv berish va almashtirishning adolatli hamda shaffof tartibi va talablarini belgilash.
7. Mahkumlarni jazoni ijro etish muassasalariga taqsimlash, ularni bir muassasadan boshqasiga oʻtkazish, shuningdek, ularga nisbatan qoʻllanilgan intizomiy jazolar hisobini yuritish jarayonining shaffofligini taʼminlash.
8. Mahkumlarning kiyim-boshlarini iqlim sharoitlari va zamonaviy talablarga muvofiq qayta koʻrib chiqish.
IV. Konsepsiyani amalga oshirishdan koʻzlangan natijalar
Jinoyat-ijroiya qonunchiligini yanada takomillashtirish, undagi huquqiy boʻshliq va ziddiyatlarni bartaraf etish, milliy xususiyatlar va sharoitlarni eʼtiborga olgan holda xalqaro standartlar va ilgʻor xorijiy tajribani implementatsiya qilish.
Bunda quyidagi maqsadlarga erishish alohida ahamiyat kasb etadi:
mahkumlarni axloqan tuzatish, ularning huquqlariga soʻzsiz rioya etish, shaʼni va qadr-qimmati hurmat qilinishini taʼminlashning ishonchli va samarali mexanizmlarini yaratish;
jinoyat-ijroiya tizimi faoliyatining shaffofligi va oshkoraligini taʼminlash ustidan jamoatchilik nazoratini takomillashtirish;
mahkumlarni axloqan tuzatishda davlat hokimiyati va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, korxona, tashkilot, muassasa, jamoat birlashmalari va fuqarolarning ishtiroki institutini kuchaytirish;
jazoni ijro etish tizimi faoliyatiga zamonaviy shakl va usullarni hamda ilgʻor axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish.
Konsepsiyani amalga oshirishning pirovard natijasi mahkumlarni axloqan tuzatish, ularning jinoiy faoliyatining oldini olish, shuningdek, boshqa shaxslar tomonidan jinoyat sodir etilishiga chek qoʻyishning samarali tizimini yaratish hisoblanadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2018-yil 7-noyabr,
PQ-4006-son
Президента Республики Узбекистан
Постановление
КОНЦЕПЦИЯ
О мерах по коренному совершенствованию уголовно-исполнительного законодательства
В стране реализуются комплексные меры по совершенствованию системы исполнения наказания, обеспечению защиты прав, свобод и законных интересов осужденных, повышению эффективности воспитательной работы по их исправлению в целях предупреждения рецидивности преступлений.
Вместе с тем, результаты изучения уголовно-исполнительной практики свидетельствуют о необходимости внедрения прозрачных и наиболее эффективных правовых механизмов соблюдения прав осужденных, обеспечения уважения их чести и достоинства, исправления и обучения труду для дальнейшей социальной адаптации в обществе.
В целях коренного совершенствования уголовно-исполнительного законодательства с учетом современных международных стандартов и передового зарубежного опыта, а также в соответствии со Стратегией действий по пяти приоритетным направлениям развития Республики Узбекистан в 2017 — 2021 годах:
1. Определить основными приоритетными направлениями дальнейшего совершенствования нормативно-правовой базы в сфере обеспечения исполнения уголовных наказаний:
унификацию, систематизацию и гармонизацию норм уголовно-исполнительного законодательства;
внедрение качественно новых механизмов беспрекословного обеспечения соблюдения прав осужденных, уважения их чести и достоинства;
совершенствование системы формирования в сознании осужденных законопослушного поведения, уважительного отношения к человеку, труду, нормам и традициям социального общежития;
дальнейшее расширение круга прав осужденных в соответствии с общепризнанными международными стандартами;
развитие системы получения образования, организации профессиональной подготовки и обеспечения занятости осужденных, в первую очередь несовершеннолетних и молодежи;
кардинальный пересмотр механизмов исполнения наказаний, не связанных с лишением свободы, повышение эффективности контроля за поведением условно осужденных и лиц, условно-досрочно освобожденных от наказания;
усиление общественного контроля в деятельности учреждений по исполнению наказания, обеспечение их тесного взаимодействия с институтами гражданского общества в социальной адаптации лиц, освобожденных из мест лишения свободы.
2. Принять к сведению, что в составе Департамента общественной безопасности Министерства внутренних дел Республики Узбекистан и его территориальных подразделений образована Служба пробации и ее территориальные подразделения (далее — подразделения пробации) соответственно.
3. Установить порядок, в соответствии с которым:
личный состав подразделений пробации районных (городских) органов внутренних дел в выполнении возложенных на него задач, как правило, распределяется из расчета один сотрудник на 100 осужденных — в городах, 75 — в районах;
подразделения пробации комплектуются квалифицированными сотрудниками офицерского состава, приоритетно имеющих опыт работы в социальной, педагогической и профилактической сферах;
руководителями районных (городских) подразделений пробации назначаются сотрудники органов внутренних дел со стажем работы в службе пробации не менее трех лет;
лица из числа пенсионеров органов внутренних дел, имеющие большой практический опыт работы и не уволенные по негативным обстоятельствам, могут назначаться на должности сотрудников подразделений пробации за счет аттестованных должностей.
6. Одобрить предложение Министерства внутренних дел Республики Узбекистан о создании Фонда развития службы пробации (далее — Фонд), формируемого за счет 100 процентов удержаний, поступающих от отбывания наказания в виде исправительных работ.
Предоставить министру внутренних дел Республики Узбекистан право за счет средств Фонда:
вводить по обоснованным предложениям Департамента общественной безопасности дополнительные штатные единицы сотрудников, рабочих и служащих подразделений пробации с учетом количества лиц, отбывающих наказание в виде ограничения свободы, исправительных работ, обязательных общественных работ и лишения определенного права, условно осужденных и условно-досрочно освобожденных от отбывания наказания;
привлекать на договорной основе к работе в подразделениях пробации специалистов-психологов с определением размера оплаты их труда с учетом фактической конъюнктуры на рынке труда;
размещать временно свободные средства Фонда на депозитные счета коммерческих банков;
устанавливать для сотрудников аппарата управления Департамента общественной безопасности и аппарата управления службы общественной безопасности территориальных органов внутренних дел, а также подразделений пробации стимулирующие процентные надбавки к должностным окладам, независимо от других доплат и надбавок, установленных законодательством.
Определить, что средства Фонда расходуются на:
стимулирование сотрудников и укрепление материально-технической базы аппарата управления Департамента общественной безопасности и аппарата управления службы общественной безопасности территориальных органов внутренних дел, подразделений пробации;
содержание дополнительно введенных штатных единиц подразделений пробации, не финансируемых за счет бюджетных средств, а также привлеченных на договорной основе специалистов-психологов;
организацию мероприятий по профессиональной подготовке осужденных, отбывающих наказания, не связанные с лишением свободы, а также несовершеннолетних, освободившихся из учреждений по исполнению наказания.
поощрение сотрудников государственных органов, учреждений и организаций, а также органов самоуправления граждан, негосударственных некоммерческих организаций и граждан, оказывающих содействие в осуществлении пробации;
поощрение сотрудников органов внутренних дел, внесших достойный вклад в обеспечение общественной безопасности, единовременным вознаграждением до однократного размера должностного оклада;
иные расходы, не запрещенные законодательством.
7. Возложить персональную ответственность на министра занятости и трудовых отношений Республики Узбекистан, председателя Совета Министров Республики Каракалпакстан, хокимов областей и города Ташкента за организацию эффективного взаимодействия и оказание всестороннего практического содействия подразделениям пробации в социальной адаптации и трудоустройстве осужденных к наказаниям, не связанным с лишением свободы.
8. Одобрить Концепцию совершенствования уголовно-исполнительного законодательства Республики Узбекистан в 2019 — 2021 годах (далее — Концепция) согласно приложению № 3 .
Генеральной прокуратуре совместно с Верховным судом, Министерством внутренних дел, Министерством юстиции, Министерством по развитию информационных технологий и коммуникаций Республики Узбекистан:
в месячный срок образовать Межведомственную экспертную группу по совершенствованию уголовно-исполнительного законодательства (далее — экспертная группа) с утверждением детального плана ее работы и установлением механизмов контроля;
в срок до 1 июня 2020 года на основе изучения передового зарубежного опыта обеспечить разработку и внесение в установленном порядке проекта Уголовно-исполнительного кодекса Республики Узбекистан в новой редакции с учетом результатов реализации Концепции.
9. Совету Министров Республики Каракалпакстан, хокимиятам областей и города Ташкента совместно с Министерством внутренних дел Республики Узбекистан в трехмесячный срок принять необходимые меры по размещению подразделений пробации, их оснащению современной техникой и оборудованием, а также организации деятельности с учетом выполняемых задач.
10. Министерству внутренних дел Республики Узбекистан:
совместно с Министерством финансов Республики Узбекистан в месячный срок утвердить Положение о Фонде развития службы пробации с учетом требований настоящего постановления;
в срок до 1 января 2019 года утвердить штатное расписание подразделений пробации, предусмотрев должности специалистов-психологов, работающих с поднадзорным контингентом;
ввести с 2019/2020 учебного года обучение в Академии Министерства внутренних дел Республики Узбекистан по специальности «Деятельность по исполнению уголовных наказаний»;
совместно с Министерством по развитию информационных технологий и коммуникаций, Министерством занятости и трудовых отношений Республики Узбекистан в срок до 1 июня 2019 года разработать и ввести в эксплуатацию централизованную электронную систему пробации, дающую возможность контроля и учета осужденных к наказаниям, не связанным с лишением свободы, обобщения и использования их социально-психологических портретов.
11. Министерству иностранных дел совместно с Генеральной прокуратурой и Министерством внутренних дел Республики Узбекистан в двухмесячный срок утвердить программу изучения передового зарубежного опыта в уголовно-исполнительной сфере, в том числе предусматривающую организацию рабочих и ознакомительных визитов экспертной группы в иностранные государства, проведение встреч и переговоров с представителями международных организаций.
12. Определить, что расходы, связанные с реализацией мероприятий, предусмотренных настоящим постановлением, осуществляются за счет бюджетных средств, ежегодно выделяемых по обоснованным расчетам Министерства внутренних дел, внебюджетных средств Министерства внутренних дел Республики Узбекистан, средств Фонда, а также других источников, не запрещенных законодательством.
13. Контроль за исполнением настоящего постановления возложить на Премьер-министра Республики Узбекистан А.Н. Арипова, руководителя Администрации Президента Республики Узбекистан З.Ш. Низомиддинова и первого заместителя советника Президента Республики Узбекистан Б.М. Мавлонова.
ПРИЛОЖЕНИЕ № 3 к постановлению Президента Республики Узбекистан от 7 ноября 2018 года № ПП-4006
совершенствования уголовно-исполнительного законодательства Республики Узбекистан в 2019 — 2021 годах
Принятый в 1997 году Уголовно-исполнительный кодекс Республики Узбекистан заложил правовой фундамент для обеспечения верховенства закона, принципа неотвратимости ответственности, надежной защиты прав, свобод и законных интересов осужденных, их воспитания и исправления в целях предупреждения совершения рецидивных преступлений.
За последние годы принят ряд мер по совершенствованию системы исполнения наказаний. В частности, реализованы комплексные мероприятия по неукоснительному соблюдению прав осужденных, уважению их чести и достоинства, предотвращению в этой сфере коррупционных проявлений и злоупотреблений, укреплению материально-технической базы учреждений по исполнению наказания.
Кардинально реформирована деятельность образовательных учреждений в системе исполнения наказания, в процесс обучения осужденных внедрены инновационные педагогические технологии, пересмотрены механизмы профессиональной подготовки, в первую очередь несовершеннолетних и не имеющих профессию осужденных.
Широко реализуются мероприятия по внедрению и применению современных информационно-коммуникационных технологий в деятельности учреждений по исполнению наказания, современных технических средств контроля за осужденными, а также системы видеоконференции с возможностью организации для них дистанционных видеосвиданий.
В целях эффективного обеспечения трудовой занятости осужденных принимаются комплексные меры по развитию производственной деятельности в учреждениях по исполнению наказания. Расширены полномочия института Уполномоченного Олий Мажлиса Республики Узбекистан по правам человека (Омбудсман) в области мониторинга деятельности исполнения наказания.
Вместе с тем, анализ уголовно-исполнительной практики, а также результаты прямого диалога с общественностью указывают на необходимость дальнейшего совершенствования правовых механизмов:
обеспечения надежной защиты прав осужденных, пресечения совершения ими повторных преступлений, формирования законопослушного поведения, уважительного отношения к человеку, труду, нормам и традициям социального общежития;
исполнения наказаний, не связанных с лишением свободы, осуществления эффективного контроля за поведением условно осужденных и лиц, условно-досрочно освобожденных от наказания;
общественного контроля в деятельности учреждений по исполнению наказания, обеспечения их тесного взаимодействия с институтами гражданского общества в социальной адаптации лиц, освобожденных из мест лишения свободы.
Вышеуказанное требует выработки и реализации кардинально новых приоритетов уголовно-исполнительной политики государства, предусматривающей следующие основные направления:
I. Дальнейшее усиление мер по совершенствованию уголовно-исполнительной системы, систематизация и гармонизации норм уголовно-исполнительного законодательства
1. Расширение базы нормативно-правовых актов на основе инвентаризации уголовно-исполнительного законодательства на предмет его соответствия международным стандартам.
2. Исключение норм, допускающих различное толкование или проявление коррупции либо требующих разъяснения по вопросам их применения, а также полный переход к практике применения законов прямого действия.
3. Четкое определение и обеспечение единообразного применения правового значения терминов и понятий, используемых в уголовно-исполнительном законодательстве.
4. Совершенствование правовых механизмов обеспечения общественного контроля за деятельностью учреждений и органов, исполняющих наказания и других мер правового воздействия.
5. Дальнейшее совершенствование принципов, порядка и условий уголовно-правового воздействия с учетом современных подходов, передовых международных стандартов и зарубежных практик.
6. Создание системы автоматизированного учета осужденных, содержащихся в учреждениях по исполнению наказания.
7. Определение нормативно-правового порядка функционирования подразделений пробации, механизмов и полномочий по реализации ими возложенных задач и функций.
8. Введение порядка камерного типа содержания осужденных в учреждениях по исполнению наказания альтернативно коллективной форме содержания.
9. Разработка и внедрение критериев оценки деятельности сотрудников подразделений пробации и учреждений по исполнению наказания.
10. Унификация норм уголовно-исполнительного законодательства.
II. Исправление осужденных и предотвращение совершения ими повторных преступлений
1. Совершенствование деятельности органов, исполняющих наказания и другие меры уголовно-правового воздействия, с позиции обеспечения эффективной воспитательной работы и исправления осужденных.
2. Внедрение механизмов оказания всестороннего практического содействия в социальной адаптации и трудоустройстве лиц, освободившихся из учреждений по исполнению наказания, в первую очередь несовершеннолетних и молодежи.
3. Определение правовых основ профессиональной переподготовки лиц, лишенных определенного права.
4. Внедрение системы выявления рисков и принятия профилактических мер по недопущению совершения повторных преступлений осужденными к наказаниям, не связанным с лишением свободы.
5. Широкое применение практики психологической работы в системе исполнения наказаний, изучения личности осужденных с составлением их социально-психологического портрета.
6. Создание действенных механизмов участия предприятий, учреждений, организаций, общественных формирований и граждан в воспитании осужденных.
7. Введение порядка перевода по определению суда совершеннолетних осужденных из колоний общего режима, колоний-поселений и воспитательной колонии в сферу компетенции подразделений пробации.
8. Пересмотр порядка и условий содержания осужденных в колониях-поселениях.
9. Осуществление поэтапного внедрения автоматизированного учета дисциплинарных взысканий осужденных, современных технических средств контроля за их поведением и действиями, в первую очередь в деятельности подразделений пробации.
III. Обеспечение надежной защиты прав, свобод и законных интересов осужденных
1. Усиление защиты прав, свобод и законных интересов осужденных, в частности в процессе обысков, исключение безосновательного применения физической силы и специальных средств.
2. Определение четких мер по обеспечению личной безопасности осужденных в учреждениях по исполнению наказания.
3. Снятие ограничения на запрет отчислений из заработной платы осужденных к лишению свободы в фонды государственного социального страхования в целях усиления гарантий их пенсионного обеспечения.
4. Дальнейшее расширение круга прав осужденных в соответствии с общепризнанными международными стандартами и передовым зарубежным опытом.
5. Снятие ограничений по обучению осужденных путем создания формы дистанционного обучения осужденных в высших и средних специальных образовательных учреждениях.
6. Определение справедливого и прозрачного порядка и требований по предоставлению и замене свиданий осужденным.
7. Обеспечение прозрачности процесса распределения осужденных в учреждения по исполнению наказания, их перевода из одного учреждения в другое, а также учета применения дисциплинарных взысканий.
8. Пересмотр формы одежды осужденных в соответствии с современными требованиями и климатическими условиями.
IV. Ожидаемые результаты от реализации Концепции
Дальнейшее совершенствование и устранение правовых пробелов и противоречий уголовно-исполнительного законодательства, имплементация международных стандартов и передового зарубежного опыта на основе национальных особенностей и условий.
При этом особое значение приобретает достижение следующих целей:
создание надежных и эффективных механизмов исправления осужденных, неукоснительное соблюдение их прав, обеспечение уважения чести и достоинства;
совершенствование общественного контроля за обеспечением прозрачности и открытости деятельности уголовно-исполнительной системы;
усиление института участия органов государственной власти и самоуправления граждан, предприятий, учреждений, организаций, общественных объединений и граждан в исправлении осужденных;
широкое внедрение современных форм и методов в деятельность системы исполнения наказания, передовых информационно-коммуникационных технологий.
Конечным результатом реализации Концепции должно стать исправление осужденных, предотвращение их преступной деятельности, а также организация эффективной системы пресечения совершения преступлений другими лицами.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
7 ноября 2018 г.,
№ ПП-4006