📅 2018-yil 18-dekabr · Prezident qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2018-yil 18-dekabr · Prezident qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2018 йил 18 декабрь · Президент қарорлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 18 декабря 2018 г. · Постановления Президента
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 18 December 2018 · Presidential resolutions
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг
Қарори
Концепцияси
Дастури
Юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва аҳолининг жисмоний фаоллиги даражасини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида
Мамлакатимизда юқумли бўлмаган касалликлар ҳамда уларнинг хавф омилларининг олдини олиш, даволаш ва назорат қилиш, аҳолининг барвақт ўлим ҳамда касалланишини камайтириш бўйича изчил чора-тадбирлар амалга оширилмоқда.
Шу билан бирга, аҳоли саломатлигини муҳофаза қилиш борасида профилактика чора-тадбирларини самарали мувофиқлаштириш тизими мавжуд эмаслиги фуқароларнинг жисмоний фаоллиги даражасини қўллаб-қувватлаш ва соғлом турмуш тарзини юритишда келишилган чоралар кўриш имконини бермаяпти.
Аҳолининг тиббий ва санитар-гигиеник маданияти даражасининг пастлигича қолаётганлиги натижасида асосий эътибор профилактикага эмас, касалликлар билан курашишга қаратилмоқда.
Юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, аҳолининг соғлом турмуш тарзини шакллантириш ва жисмоний фаоллигини оширишни ташкил қилиш ва бошқариш механизмларини такомиллаштириш мақсадида ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 7 декабрдаги «Ўзбекистон Республикаси соғлиқни сақлаш тизимини тубдан такомиллаштириш бўйича комплекс чора-тадбирлар тўғрисида»ги ПФ-5590-сон Фармонига мувофиқ:
1. Қуйидагилар:
2019 — 2022 йилларда юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллиги даражасини ошириш Концепцияси (кейинги ўринларда — Концепция) 1-иловага мувофиқ;
2019 — 2022 йилларда юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллиги даражасини ошириш чора-тадбирлари Дастури (кейинги ўринларда — чора-тадбирлар Дастури) 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Қуйидагилар давлат органлари ва ташкилотлари раҳбарларининг фаолияти самарадорлигини баҳолашнинг асосий мезонларидан бири этиб белгилансин — ходимлар жамоасининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш, уларнинг жисмоний фаоллиги даражасини ошириш мақсадида барча зарур шароитларни яратиш, ушбу вазифаларга эришишга қаратилган чора-тадбирларни мунтазам равишда ташкил қилиб бориш.
3. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги, Инновацион ривожланиш агентлигининг:
Тошкент тиббиёт академияси ҳузуридаги Республика диетология ўқув-илмий маркази негизида давлат муассасаси шаклида Аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллигини ошириш марказини (кейинги ўринларда — Марказ);
Қорақалпоғистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги, вилоятлар соғлиқни сақлаш бошқармалари ва Тошкент шаҳар соғлиқни сақлаш бош бошқармаси ҳузурида юридик шахсни ташкил этмаган ҳолда Марказнинг ҳудудий бўлимларини;
туман (шаҳар) тиббиёт бирлашмалари ҳузуридаги «Саломатлик» марказлари негизида юридик шахсни ташкил этмаган ҳолда Марказнинг туман ва шаҳар бўлинмаларини ташкил этиш тўғрисидаги таклифи қабул қилинсин.
4. Қуйидагилар Марказ фаолиятининг асосий йўналишлари этиб белгилансин:
соғлом турмуш тарзини шакллантириш, юқумли бўлмаган касалликлар ва уларнинг хавф омилларига қарши курашиш ҳамда олдини олиш бўйича мақсадли дастурларни ишлаб чиқиш ва жорий этиш;
соғлом турмуш тарзини тарғиб қилиш, зарарли одатларга қарши курашиш, аҳолининг тиббий маданиятини ривожлантириш, жисмоний тарбия-соғломлаштириш ва оммавий спорт ҳаракатини тиббиёт профилактикаси билан интеграциялаштириш бўйича оммавий тадбирларни ўтказиш;
соғлом турмуш тарзини шакллантириш, юқумли бўлмаган касалликларнинг олдини олиш ва уларга қарши курашиш масалалари бўйича халқаро ташкилотлар билан ҳамкорлик қилиш;
аҳоли саломатлиги ҳолатини мониторинг қилишнинг ягона тизимини яратиш, замонавий ахборот ва инновацион технологияларини жорий этиш билан бирга умрни узайтириш ва саломатликни мустаҳкамлашга оид аниқ чора-тадбирлар ишлаб чиқиш ва тавсияларни татбиқ этишда кўмаклашиш;
умумэътироф этилган халқаро услублар асосида доимий популяция текширувлари ва юқумли бўлмаган касалликларнинг хавф омиллари бўйича сўровлар ўтказиш;
нотўғри овқатланиш билан боғлиқ касалликларнинг олдини олиш ва тарқалиши даражасини камайтириш, кенг кўламда тушунтириш ишларини ташкил қилиш ва аҳолининг соғлом турмуш тарзи гарови сифатида тўғри овқатланиш тарғиботини кучайтириш;
сифатнинг замонавий халқаро стандартларига мувофиқ озиқ-овқат маҳсулотларининг асосий турларини мамлакатимизда ишлаб чиқаришни кенгайтиришга қаратилган илмий-амалий тадқиқотлар ўтказиш;
таълим муассасалари билан биргаликда юқумли бўлмаган касалликларнинг олдини олиш ва аҳолининг соғлом турмуш тарзини шакллантириш масалалари юзасидан кадрларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш, малакасини ошириш ва узлуксиз касбий ривожланиши бўйича тадбирларни ташкил қилиш ва уларда иштирок этиш.
5. Белгилансинки:
Марказ Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг ташкилий тузилмасига киради ва унга ҳисобот беради;
Марказ, унинг ҳудудий бўлимлари ва туман (шаҳар) бўлинмалари (кейинги ўринларда — ҳудудий бўлинмалар) Тошкент тиббиёт академияси ҳузуридаги Республика диетология ўқув-илмий маркази ва туман (шаҳар) тиббиёт бирлашмалари ҳузуридаги «Саломатлик» марказларининг умумий штат бирликлари ва иш ҳақи фонди доирасида ташкил этилади;
Марказ ва унинг ҳудудий бўлинмалари Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари, халқаро молия ташкилотлари ва институтларининг грантлари ва кредитлари, юридик ва жисмоний шахсларнинг ҳомийлик маблағлари, шунингдек, қонун ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан молиялаштирилади;
туман (шаҳар) тиббиёт бирлашмалари ҳузуридаги «Саломатлик» марказлари штат бирликларини мақбуллаштириш ҳисобидан бўшаган маблағлар Марказ ва унинг ҳудудий бўлинмаларининг ходимларини моддий рағбатлантиришга йўналтирилади ҳамда ҳар йили Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджетини шакллантиришда ушбу мақсадлар назарда тутилади;
Марказ аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллиги даражасини ошириш соҳасида Ўзбекистон Республикаси Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги, Инновацион ривожланиш агентлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги, бошқа давлат бошқаруви органлари, жамоат ва бошқа ташкилотлар билан ҳамкорлик қилади;
Марказ унга юклатилган вазифалар доирасида вазирликлар, идоралар ва бошқа давлат ташкилотларидан зарур статистик ва таҳлилий маълумотларни сўраш ва бепул олиш ҳуқуқига эга;
Марказни Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси билан келишилган ҳолда Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазири томонидан лавозимга тайинланадиган ва лавозимдан озод этиладиган директор бошқаради;
Марказ директори меҳнатга ҳақ тўлаш шароитлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг бош бошқарма бошлиғига тенглаштирилади.
6. Марказ ва унинг ҳудудий бўлинмалари ходимларининг чекланган умумий сони 838 нафар этиб белгилансин.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги бир ой муддатда Марказ ва унинг ҳудудий бўлинмалари низомлари ва тузилмаларини тасдиқласин, бунда Марказ директорига, зарур бўлганда, тасдиқланган тузилмаларга ходимларнинг чекланган умумий сони ва иш ҳақи фонди доирасида ўзгартиришлар киритиш ҳуқуқи берилсин.
7. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси 2019 йилнинг 1 декабрига қадар кенг доирада ўтказиладиган жамоатчилик муҳокамалари натижасида алкоголь ва тамаки маҳсулотлар истеъмолини чеклаш бўйича, шунингдек, қуйидагиларни ўз ичига олувчи қўшимча чора-тадбирларни қабул қилсин:
Алкоголь маҳсулоти идишининг ёрлиғида ҳамда тамаки маҳсулотининг қутисида (ўровида) тиббий огоҳлантиришларни жойлаштириш учун асосий майдон ўлчамини кенгайтириш;
тамаки маҳсулоти қутисида (ўровида) матнли ёзув ва расм тарзидаги тиббий огоҳлантиришларни жойлаштириш;
алкоголь ва тамаки маҳсулотлари савдоси қоидаларига риоя этилиши устидан назорат олиб борувчи органларни ҳамда шундай назоратни олиб боришнинг механизмларини аниқлаштириш;
жамоат жойлари ва транспортнинг белгиланмаган жойларида алкоголь ва тамаки маҳсулотлар истеъмоли учун жавобгарликни кучайтириш;
жамоат жойларда ва транспортнинг белгиланмаган жойларида алкоголь ва тамаки маҳсулотлари истеъмолини чеклаш мақсадида ваколатли шахслар томонидан (корхона, ташкилот, муассасаларнинг маъмуриятлари, шу жумладан жамоат жойларида жойлашган иншоот, бино (иморат), бошқа объектлар ҳамда транспорт воситаларининг эгалари) чоралар кўрилмагани учун жавобгарликни белгилаш.
8. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда:
а) республиканинг барча бирламчи тиббий-санитария ёрдами муассасалари амалиётига:
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг артериал гипертония, қандли диабет, бронхиал астма ва ўпканинг сурункали обструктив касаллиги ва бошқа юқумли бўлмаган касалликлар бўйича клиник протоколлар, стандартлар ҳамда тавсиялар талабларини;
қўллаб-қувватловчи кураторлик тизими орқали тиббий хизматларнинг узлуксиз баҳолаш ва сифатини ошириш механизмларини;
ҳар бир бемор учун юқумли бўлмаган касалликлар ва хавф омиллари бўйича саломатлик профилларини яратишни назарда тутган дастурий таъминотини татбиқ этсин;
б) озиқ-овқат маҳсулотларни таркибида ёғлар, туз ва қанд миқдори юқори бўлган маҳсулотлар тоифасига киритиш мезонлари ва тартибини ишлаб чиқсин ва тасдиқласин;
в) таркибида ёғлар, туз ва қанд миқдори юқори бўлган озиқ-овқат маҳсулотларини олиб кириш, ишлаб чиқариш (тайёрлаш), сотиш ва истеъмолини чеклаш бўйича таклифлар киритсин.
9. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Иқтисодиёт вазирлиги, Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2019/2020 ўқув йилидан бошлаб, Тошкент тиббиёт академияси магистратурасининг янги «Нутрициология» йўналишини очиш тўғрисидаги таклифи маъқуллансин.
10. Шундай тартиб ўрнатилсинки, унга мувофиқ давлат органлари ва ташкилотларида:
иш куни давомида ишлаб чиқариш гимнастикаси машқлари;
ҳафтасига камида бир маротаба ходимларнинг жисмоний тарбия-оммавий тадбирларда (югуриш, сузиш, футбол, волейбол, баскетбол, теннис ва бошқаларда) иштирок этишини назарда тутадиган «Саломатлик куни»;
мунтазам равишда ходимлар орасида оммавийлашган спорт турлари бўйича спорт мусобақалари ва бошқа жисмоний тарбия-оммавий тадбирлар ўтказиб борилиши амалиётга жорий этилсин.
11. Давлат органлари ва ташкилотлари технология, ишлаб чиқариш ва иш шароитларидан келиб чиқиб, ходимларига ишлаб чиқариш гимнастикаси машқларини бажариши учун иш вақтига киритиладиган махсус танаффусларни белгиласин.
12. Ўзбекистон Республикаси Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги:
а) манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда икки ой муддатда:
ишлаб чиқариш гимнастикасининг намунавий машқлар комплексини;
транспортда қатнаш жиҳатидан қулайлиги ва масофани инобатга олган ҳолда корхоналар, ташкилотлар ва муассасалар ходимларига шуғулланиш учун тавсия этиладиган спорт иншоотлари рўйхатини ишлаб чиқсин ва тасдиқласин;
б) Ўзбекистон Республикаси Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги билан биргаликда 2019 йил 1 апрелга қадар туман (шаҳарлар) бўйича зоналарга бўлиб ҳамда иш фаолиятининг тавсифлари, машғулотларнинг нархи, иш вақти ва бошқа маълумотларни келтириб ўтган ҳолда, спорт иншоотларининг ягона базасини яратсин ҳамда Интернет тармоғига жойлаштирилишини таъминласин.
13. Белгилансинки, давлат органлари ва ташкилотлари ходимлари жамоасига соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллиги даражасини ошириш учун барча зарур шароитлар яратиш, шу жумладан спорт объектларига шуғулланиш (қуриш, жиҳозлаш) бўйича тадбирларни молиялаштириш тегишли давлат органлари ва ташкилотларнинг бюджетдан ташқари маблағлари ва қонун ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан амалга оширилади.
14. Ўзбекистон Республикаси Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги ҳамда Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг аҳолининг кенг қатламлари орасида қуйидагиларни ўз ичига олган «Алпомиш» ва «Барчиной» махсус тестларини ўтказиш тўғрисидаги таклифи маъқуллансин.
аҳолининг умумий жисмоний тайёргарлиги даражасига спорт нормативларини ва давлат талабларини белгилаш;
аҳолининг турли ёшдаги гуруҳлари ўртасида спорт мусобақаларини ўтказиш;
юқори кўрсаткичларга эришган фуқароларни «Алпомиш» ва «Барчиной» I, II ва III даражали кўкрак нишонлари билан тақдирлашни жорий этиш.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси бир ой муддатда «Алпомиш» ва «Барчиной» махсус тестларни ўтказишни ташкил қилиш тўғрисида ҳукумат қарорини қабул қилсин.
15. Қуйидагилар:
Марказнинг давлат органлари ва ташкилотлари билан самарали ҳамкорлигини таъминлаш, шу жумладан юқумли бўлмаган касалликларнинг олдини олиш, аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллиги даражасини ошириш бўйича сифатли чора-тадбирларни амалга ошириш юзасидан таъсирчан назорат ўрнатиш — Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари А.А. Абдуҳакимов;
Марказ ва унинг ҳудудий бўлинмалари фаолиятини талаб даражасида ташкил этиш, жамият соғлиғини сақлашни таъминлаш, аҳолини соғлом турмуш тарзига даъват қилиш бўйича чоралар кўриш, фуқароларда ўзининг ва атрофдагиларнинг саломатлиги учун масъуллик ҳиссини шакллантириш — Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазири А.Ш. Иноятов;
аҳоли, айниқса ёшлар орасида жисмоний тарбия ва спорт билан шуғулланишни оммалаштириш бўйича тадбирларни ташкиллаштириш ҳамда аҳолининг кенг қатламлари учун спорт иншоотлари ва инвентаридан фойдаланиш имкониятини таъминлаш — Ўзбекистон Республикаси ёшлар сиёсати ва спорт вазири А.И. Икрамов;
таълим муассасалари ўқув дастурларига ўқувчиларни соғлом турмуш тарзини олиб бориш ва жисмоний фаоллиги даражасини оширишни таъминлаш тадбирларини киритиш, таълим муассасалари ҳудудида ўқувчиларнинг саломатлигига зиён етказадиган озиқ-овқат маҳсулотлари сотилишига йўл қўймаслик — Ўзбекистон Республикасининг мактабгача ва мактаб таълими вазири Х.У. Умарова, олий таълим, фан ва инновациялар вазири И.Ю. Абдурахмонов;
Концепция ва чора-тадбирлар Дастурида белгиланган тадбирларни сифатли, ўз вақтида ва тўлиқ бажариш бўйича шахсий жавобгарлик — давлат органлари ва ташкилотларнинг раҳбарлари зиммасига юклансин.
16. Марказ Тошкент шаҳри, Олмазор тумани, Фаробий кўчаси, 2-уй манзили бўйича жойлаштирилсин.
17. Соғлиқни сақлаш вазирлиги манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда икки ой муддатда қонун ҳужжатларига ушбу қарордан келиб чиқадиган ўзгартириш ва қўшимчалар тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритсин.
18. Мазкур қарорнинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А.Н. Арипов, Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси раҳбари З.Ш. Низомиддинов, Ўзбекистон Республикаси Президенти маслаҳатчиси А.А. Абдувахитов ва Ўзбекистон Республикаси Президенти маслаҳатчисининг биринчи ўринбосари Б.М. Мавлонов зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 18 декабрдаги ПҚ-4063-сон қарорига 1-ИЛОВА
2019 — 2022 йилларда юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллиги даражасини ошириш
1-боб. Носоғлом турмуш тарзи ва етарлича бўлмаган жисмоний фаоллик натижасида юзага келган аҳоли саломатлигининг бугунги ҳолати
Юрак қон-томир касалликлари, инсульт, хавфли ўсмалар, нафас олиш аъзоларининг сурункали касалликлари ва қандли диабет каби юқумли бўлмаган касалликлар бутун дунёда ногиронлик ва ўлимларнинг асосий сабабларидир. Улар асосан юқори қон босими, тамаки ва алкоголь маҳсулотларини истеъмол қилиш, қондаги холестериннинг юқори даражаси, ортиқча тана вазни, мева ва сабзавотларни етарлича истеъмол қилмаслик ва суст жисмоний фаоллик каби хавфли омиллар туфайли юзага келади.
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг маълумотларига кўра, кейинги бир неча ўн йил ичида ортиқча тана вазни ва семизлик муаммоси бутун дунёда кучайиб бормоқда. 2015 йилнинг ўзида юқумли бўлмаган касалликлар 40 миллион одамнинг умрига завол бўлди, бу эса дунё бўйича барча ўлим ҳолатларининг 70 фоизини ташкил қилади.
Ўзбекистонда ҳар йили барча ўлим ҳолатларининг 78 фоизи юқумли бўлмаган касалликлар туфайли юз бермоқда. 2017 йилда жинси ва ёши бўйича стандартлаштирилган ўлим сабаблари умумий тузилмасида биринчи ўринни қон айланиш тизими касалликлари (69 фоиз), шу жумладан юрак ишемик касаллиги, артериал гипертония ва унинг асоратлари (миокард инфаркти, бош мияга қон қуйилиши) эгаллади. Улардан кейин хавфли ўсмалар (8 фоиз), қандли диабет (3 фоиз) ва нафас олиш аъзоларининг сурункали касалликлари (3 фоиз) жой олди.
2014-2015 йилларда Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти билан биргаликда республиканинг 18 — 64 ёшдаги аҳолиси орасида ўтказган тадқиқот натижалари қуйидагиларни кўрсатди:
ҳар куни аҳолининг учдан икки қисми (67 фоиз) сабзавот ва меваларни етарли миқдорда истеъмол қилмайди (400 граммдан кам);
аҳолининг ярми ортиқча вазнга эга (тана вазни индекси ≥ 25 kg/m 2 );
катта ёшдаги аҳолининг ҳар бешинчисида семизлик аниқланган (тана вазни индекси ≥ 30 kg/m 2 );
аҳолининг 46 фоизида қондаги холестерин даражаси ортганлиги қайд қилинган;
эркакларнинг 42 фоизи ва аёлларнинг 1,5 фоизи тамаки чекади;
аҳолининг деярли учдан бир қисмида юқори артериал босим (≥ 140/90 mm Hg) қайд қилинмоқда;
аҳолининг 9 фоизи оч қоринга қондаги глюкозанинг ортган даражасига эга (≥6,1 mol/1);
40 — 64 ёшдаги аҳолининг бешдан бир қисми ўн йил ичида юрак қон-томир касалликлари ривожланиши хавфига эга;
аҳоли орасида бир кунда истеъмол қилинаётган туз миқдори ўртача 14,9 граммни ташкил қилади, бу эса Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти тавсия этган кўрсаткичдан (кунига кўпи билан 5 грамм) 3 баравар ортиқ.
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг баҳолашига кўра, 2016 йилда юқумли бўлмаган касалликлар етказган иқтисодий зарар тахминан 9,3 триллион сўмни ташкил қилди, бу эса мамлакат ялпи ички маҳсулотининг 4,7 фоизига тенг.
Мутахассислар хавфли омиллар профилактикаси ва юқумли бўлмаган касалликларга чалинган беморларга тиббий ёрдамни ташкил қилиш ва кўрсатиш тизимини яхшилаш орқали Ўзбекистонда юқумли бўлмаган касалликлар сабабли барвақт ўлим топиш ҳолатлари 31 фоизининг олдини олиш ёки кечиктириш мумкинлигини таъкидламоқда.
2-боб. Юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллиги даражасини ошириш тизимини ташкил қилишдаги муаммолар ва камчиликлар
Ҳозирги пайтда республика аҳолисини соғлом овқатланиш билан таъминлаш соҳасида қуйидаги камчиликлар мавжуд:
қанд-шакар ўрнини босувчи табиий маҳсулотлар етарли ҳажмда ишлаб чиқарилмаслиги;
таълим муассасаларида истеъмол қилинаётган озиқ-овқат маҳсулотлари таркибидаги фойдали моддаларнинг сифат ва мутаносиблик талабларига мос келмаслиги;
озиқ-овқат маҳсулотларида зарур витаминлар ва минераллар даражасининг пастлиги;
айниқса, кечки пайтларда ҳаддан ташқари овқатланишнинг ўсиши.
Буғдой унини микронутриентлар билан бойитиш даражаси ишлаб чиқарилаётган ва импорт қилинаётган барча навдаги уннинг 30 фоизини ташкил қилмоқда. Микронутриентлар билан бойитилган буғдой унини аҳолининг тахминан 56 фоизи истеъмол қилади. Темир етишмаслиги анемиясининг профилактикасини таъминлаш учун аҳолининг 90 фоизини қамраб олиш лозим.
Маҳаллий озиқ-овқат маҳсулотларининг кимёвий таркиби бўйича маълумотлар мавжуд эмас, бу эса аҳоли учун соғлом овқатланиш бўйича тавсиялар ишлаб чиқишни қийинлаштиради. Табиий ва иқтисодий шароитлар, миллий анъаналар, демографик ва бошқа хусусиятларни ҳисобга олган ҳолда касб ва жинс-ёш гуруҳлари бўйича дифференциялаштирилган овқатланиш меъёрлари ишлаб чиқилмаган.
Ўзбекистон Республикасининг «Алкоголь ва тамаки маҳсулотларининг тарқатилиши ҳамда истеъмол қилинишини чеклаш тўғрисида»ги Қонуни ва тамаки маҳсулотларининг тарқатилиши ва истеъмол қилинишини чеклаш бўйича бошқа қонун ҳужжатлари қоидаларига риоя қилиш паст даражада қолмоқда. 2017 йилда Қашқадарё вилоятида ўтказилган жамоатчилик мониторинги натижалари қуйидагиларни кўрсатди:
74 фоиз ташкилотлар, муассасалар, корхоналарнинг ҳудуди ва биноларида тамаки маҳсулотларини истеъмол қилиш учун махсус ажратилган жойлар ва (ёки) хоналар ташкил қилинмаган;
тамаки маҳсулотларини сотувчи савдо объектлари ва умумий овқатланиш корхоналарида қонунчиликни бузиш ҳолатлари (йигирма ёшга етмаган шахсларга сигарета сотиш ёки сигареталарни доналаб сотиш, йигирма ёшга етмаган шахсларга сигарета сотишга йўл қўйилмаслиги ҳамда сигареталарнинг инсон саломатлигига салбий таъсири ҳақида огоҳлантирувчи ёзувларнинг йўқлиги) аниқланган.
Бирламчи тиббий-санитария ёрдами муассасаларида юқумли бўлмаган касалликларнинг хавфли омилларига эга беморларни барвақт аниқлаш тизими етарлича ривожланмаган, беморларга соғлом овқатланиш, жисмоний фаоллик, тамаки ва алкоголь маҳсулотларини истеъмол қилишдан воз кечиш масалалари бўйича маслаҳатлар бериш лозим даражада ўтказилмайди.
2015 — 2017 йилларда Қашқадарё ва Фарғона вилоятларидаги 8 та оилавий поликлиника ва қишлоқ врачлик пунктларида Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг артериал гипертония ва қандли диабет бўйича клиник протоколи синовдан ўтказилди.
Бунинг натижасида артериал гипертония ва қандли диабет иккинчи турини бирламчи аниқлаш деярли икки бараварга ортди, юрак қон-томир касалликлари хавфи 30 фоиздан юқори бўлган беморлар ҳамда юқумли бўлмаган касалликлар хавфли омилларига эга соғлом беморлар аниқланди, улар учун беморга ёрдам кўрсатиш шахсий режалари тузилди.
Қўлга киритилган ижобий натижаларни ҳисобга олган ҳолда, Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг экспертлари томонидан мазкур тажриба натижаларини бирламчи тиббий-санитария ёрдамининг барча муассасалари амалиётига жорий қилиш мақсадга мувофиқлиги асослаб берилди.
Юқумли бўлмаган касалликларнинг мавжуд мониторинг тизими ижтимоий ҳимояланмаган аҳоли гуруҳларининг ижтимоий-иқтисодий жиҳатларини (этник келиб чиқиши, маълумоти, даромадлар даражаси ва бошқаларни) ўрганиш имконини бермайди. Юқумли бўлмаган касалликлар хавфли омилларининг тарқалганлигини ўрганиш бўйича ижтимоий тадқиқотлар ўтказиш учун зарур молиявий ресурслар ажратилмаяпти.
Барча даражаларда тиббий маълумотларни йиғиш ва қайд қилишнинг ягона электрон тизими жорий қилинмаган, бу эса мониторингни амалга ошириш жараёнини анча қийинлаштиради ва унинг сифатини пасайтиради. Бирламчи тиббий-санитария ёрдами муассасаларида тиббий ҳужжатлардаги ёзувлар унификациялаштирилмаган ва ихтиёрий шаклда ёзилади, беморларнинг саломатлик кўрсаткичлари турли тиббий ҳужжатларда такрорланади, маълумотларни статистик қайта ишлаш ва таҳлил қилиш қоғозда амалга оширилади.
Натижада, юқумли бўлмаган касалликларнинг мавжуд мониторинг тизими самарали бошқарув қарорлари қабул қилинишини таъминламайди.
Фуқароларни соғлом турмуш тарзини олиб боришга жалб қилиш бўйича тарғибот ишлари етарли даражада амалга оширилмаяпти. Мазкур йўналишда амалга оширилаётган чора-тадбирлар фақат миқдорий ва статистик аҳамиятга эга (2017 йилда 200 мингдан ортиқ тадбирлар ўтказилди, лекин улар самарали ва таъсирчан натижаларни бермаяпти).
Ахборот-маърифий кампаниялар қисқа давом этади ва мунтазам равишда ўтказилмайди. Халқаро тажриба бундай чора-тадбирлар соғлом муҳитни барпо этиш бўйича қонунчилик базасини такомиллаштириш, соғлом озиқ-овқат маҳсулотларини ишлаб чиқариш ва сотишни рағбатлантириш, аҳолини ўз феъл-атворини ўзгартиришга ёки иш берувчиларни ташкилот ходимлари орасида соғлом муҳитни яратишга ундовчи иқтисодий ва маъмурий механизмларни қўллаш каби бошқа чора-тадбирлар билан биргаликда амалга оширилганида самарали бўлишини кўрсатади.
Юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва аҳолининг жисмоний фаоллигини кучайтириш соҳасидаги мутахассисларни тайёрлаш ва малакасини ошириш бўйича фаолият йўлга қўйилмаган.
Тошкент тиббиёт академиясининг Жамият саломатлигини сақлаш мактаби ўқув дастурининг мазмуни кўп жиҳатдан соғлиқни сақлаш соҳасини бошқариш бўйича мутахассисларни тайёрлашга қаратилган. Тошкент тиббиёт академияси «Болалар ва ўсмирлар гигиенаси ва овқатланиш гигиенаси» кафедрасининг ўқув дастури санитария-эпидемиология назорати хизматида ишлайдиган овқатланиш гигиенаси бўйича санитар врачларни тайёрлашга мўлжалланган. Натижада, соғлом ва парҳез овқатланиш ҳамда соғлом турмуш тарзини шакллантириш соҳасида замонавий билимлар, кўникмалар ва маҳоратга эга бўлган мутахассисларнинг жиддий етишмаслиги кузатилмоқда.
Тиббий олий таълим муассасаларининг кўпчилик ўқитувчилари етарлича амалий иш тажрибасига эга эмас. Таҳлиллар шу кўрсатадики, айни пайтда, хорижда ўқитувчилар ўқитиш жараёнини кўпинча давлат ва хусусий ташкилотларда мутахассис ва эксперт сифатида ишлаш билан биргаликда олиб борадилар.
Мамлакатда юқумли бўлмаган касалликларнинг профилактикаси ва соғлом турмуш тарзини шакллантириш учун республика даражасида ҳам, ҳудудий даражада ҳам масъул муассасалар мавжуд эмас.
3-боб. Юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллик даражасини ошириш мақсадлари, устувор йўналишлари ва вазифалари
2019 — 2022 йилларда юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллик даражасини ошириш концепцияси (кейинги ўринларда — Концепция) Ўзбекистон Республикасининг қонун ҳужжатлари ҳамда Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг 2013 — 2020 йилларда юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси ва уларга қарши курашиш бўйича глобал ҳаракатлар режаси, 2015 — 2020 йилларда озиқ-овқат маҳсулотлари ва овқатланиш соҳасида ҳаракатлар режаси, 2016 — 2025 йилларда Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг Европа минтақаси учун жисмоний фаоллик соҳасидаги стратегияси, Тамакига қарши курашиш бўйича ҳадли конвенция, 2012 — 2020 йилларда Европада алкоголни зарарли истеъмол қилишни камайтириш бўйича ҳаракатлар режаси каби ҳужжатларига мувофиқ ишлаб чиқилган.
Концепция Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг тавсиялари асосида юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллигини ошириш бўйича замонавий ёндашувларни ўз ичига олган.
Концепциянинг мақсади юқумли бўлмаган касалликлар ва уларнинг хавфли омилларининг олдини олиш, даволаш ҳамда назорат қилиш, барвақт ўлим ҳолатлари ва жамият учун касалликлар юкини камайтириш бўйича комплекс чора-тадбирларни амалга ошириш йўли билан мамлакат аҳолиси орасида соғлом турмуш тарзини шакллантиришдан иборат.
Концепциянинг стратегик устувор йўналишлари:
а) юқумли бўлмаган касалликларнинг қуйидаги хавфли омилларига қарши курашиш:
носоғлом овқатланиш;
етарли бўлмаган жисмоний фаоллик;
ортиқча тана вазни;
тамаки ва алкоголь маҳсулотларини истеъмол қилиш, шу жумладан чилим ва электрон сигареталарни чекиш;
артериал босимнинг юқорилиги, қондаги глюкоза ва холестериннинг юқори даражаси;
б) касалликларнинг қуйидаги гуруҳларига қарши курашиш:
юрак-томир касалликлари (артериал гипертония, миокард инфаркти, инсульт);
қандли диабет;
нафас олиш аъзоларининг сурункали касалликлари (ўпка сурункали обструктив касалликлари, бронхиал астма);
хавфли ўсмалар (сут бези раки, бачадон бўйни раки, ўпка раки).
Концепциянинг асосий вазифалари:
1. Соғлом муҳитни яратиш ва соғлом турмуш тарзи фойдасига тўғри танлов бўйича ташаббусларни шакллантириш ва омма орасида кенг ёйиш.
2. Таълим, тиббиёт, спорт муассасалари, корхоналар, ташкилотлар ва жамоат жойларида соғлом муҳитни шакллантириш бўйича нодавлат сектор ролини кучайтириш.
3. Аҳоли ўртасида юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси ва соғлом турмуш тарзини шакллантириш соҳасида давлат-хусусий шериклиги механизмларини жорий қилиш ва унинг имкониятларини кенгайтириш.
4. Юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси ва уларни назорат қилиш бўйича чора-тадбирларни Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети, халқаро молиявий институтлар ва ташкилотлар маблағлари, тижорат банкларининг имтиёзли кредитлари, грантлар ҳамда қонун билан тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан барқарор молиялаштириш.
5. Юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси ва аҳоли орасида соғлом турмуш тарзини шакллантириш бўйича ахборот-маърифий фаолиятни такомиллаштириш;
6. Юқумли бўлмаган касалликларнинг миллий интеграциялашган эпидемиологик назорати ахборот тизимини, шу жумладан хавфли омиллар ва асосий юқумли бўлмаган касалликлар бўйича мақсадли кўрсаткичларга эришишни баҳолаш ва мониторинг қилиш тизимини яратиш.
7. Хавф гуруҳига кирувчи ва юқумли бўлмаган касалликларга чалинган беморларга хавфли омилларни барвақт аниқлаш ва назорат қилишга алоҳида эътибор қаратган ҳолда профилактика, даволаш ва консультатив ёрдам тизимини такомиллаштириш.
8. Юқумли бўлмаган касалликларнинг профилактикаси ва аҳоли орасида соғлом турмуш тарзини шакллантириш соҳасига жалб этилган барча секторларнинг кадрлар ва илмий-тадқиқот салоҳиятини ривожлантириш.
4-боб. 2019 — 2022 йилларда юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва аҳоли жисмоний фаоллик даражасини ошириш бўйича фаолиятнинг асосий йўналишлари
1. Юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллик даражасини ошириш соҳасидаги қонунчиликни такомиллаштириш
1. Таркибида ёғлар, туз ва қанд миқдори юқори бўлган озиқ-овқат маҳсулотларини истеъмол қилиш тарғиботи ва рекламасини чеклаш соҳасидаги қонунчиликни янада такомиллаштириш.
2. Алкоголь ва тамаки маҳсулотларини тарқатиш ва истеъмол қилишни чеклаш юзасидан қўшимча чора-тадбирларни ўрнатишга қаратилган ҳуқуқий механизмларни такомиллаштириш.
3. Республикага микронутриентлар билан бойитилмаган биринчи нав буғдой унини олиб киришни (импорт қилишни) чеклаш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш.
4. Оммавий истеъмол қилинадиган маҳсулотлардаги калория даражасини камайтириш ва улар таркибидаги ёғлар, туз ва қанд миқдорининг мақсадли даражаларини ўрнатиш ҳамда порцияларининг тавсия қилинувчи миқдорларини аниқлаш мақсадида уларнинг стандартлари ва рецептураларини қайта кўриб чиқиш.
5. Зарарли меҳнат шароитларига эга саноат корхоналари учун профилактик овқатланиш стандартларини қайта кўриб чиқиш.
6. Тамаки маҳсулотларини ишлаб чиқаришда улар таъмининг жозибадорлигини орттирувчи ингредиентлардан (хушбўй ҳид берувчи моддалар) фойдаланиш тартибини ўрнатиш.
2. Аҳолининг соғлом овқатланишини таъминлаш бўйича чора-тадбирларни амалга ошириш
1. Соғлом озиқ-овқат маҳсулотларини ишлаб чиқариш ва сотишни рағбатлантириш ва таркибида ёғлар, туз, қанд миқдори юқори бўлган озиқ-овқат маҳсулотларини олиб кириш, ишлаб чиқариш (тайёрлаш) ва сотишни чеклаш бўйича бозор механизмларини жорий қилиш.
2. Турли деҳқончилик шароитларида етиштирилган қишлоқ хўжалиги озиқ-овқат маҳсулотларининг таркиби ва сифатини, шунингдек, миллий таомларнинг фармакодинамик хусусиятларини ўрганиш бўйича илмий-амалий тадқиқотларни олиб бориш.
3. Нутрициология соҳасидаги замонавий ютуқлар асосида аҳолининг ёши, жинси ва касби бўйича турли гуруҳлари учун овқатланишнинг мақбул меъёрларини қайта кўриб чиқиш.
4. Овқатга қўшиладиган қўшимчаларни (ранг, хушбўй ҳид берувчи моддалар, консервантлар ва бошқалар) қўллаш устидан назоратни кучайтириш.
5. Умумий овқатланиш корхоналарининг таомномаларига сабзавотлар, мевалар ва бошқа фойдали озиқ-овқат маҳсулотларининг киритилишини рағбатлантириш.
3. Аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллиги даражасини ошириш бўйича чора-тадбирларни қабул қилиш
1. Таълим муассасаларининг ўқув дастурларига соғлом турмуш тарзини олиб бориш ҳамда ўқувчиларнинг (талабаларнинг) соғлом овқатланиши ва жисмоний фаоллигини таъминлаш бўйича чора-тадбирларни жорий қилиш.
2. Аҳоли хавфсиз ва фаол ҳаракатланиши учун шарт-шароитларни (пиёдалар ва велосипед ҳайдовчилари учун йўлкалар) яратиш.
3. Жисмоний тарбия ва спорт билан шуғулланиш учун ҳудудлар ва спорт иншоотларини, шу жумладан давлат-хусусий шериклиги асосида қуриш ва реконструкция қилиш, турли ёш гуруҳлари фойдаланиши мумкин бўлган спорт секцияларининг қамрови ва турларини кенгайтириш.
4. Иш берувчилар томонидан ходимларнинг иш вақти давомида ишлаб чиқариш гимнастикаси комплексларини бажаришлари учун махсус танаффуслар белгилаш.
5. Иш берувчилар томонидан ходимларнинг ишлаб чиқариш гимнастикаси комплексларини бажаришлари учун тегишли спорт инвентарлари билан жиҳозланган хоналарни ажратиш.
6. Касаба уюшмаларининг ходимлар бўш вақтларини ташкил қилишдаги ролини ошириш орқали корпоратив спортни ривожлантиришни рағбатлантириш.
7. Жамоат объектларидан (мактаб, тиббиёт, спорт ва кўнгилочар муассасалар, турар жойлар ва кўп квартирали уйлар) фойдаланаётган шахсларнинг жисмоний фаоллигини мажбурий қўллаб-қувватлаш механизмларини жорий қилиш.
8. Спорт объектларининг туманлар (шаҳарлар) бўйича зоналарга бўлиб ҳамда иш фаолиятининг тавсифлари, машғулотлар нархи, иш вақти ва бошқа маълумотларни келтириб ўтган ҳолда ягона маълумотлар базасини яратиш ва Интернет тармоғига жойлаштириш.
9. Аҳолининг кенг қатламлари орасида «Алпомиш» ва «Барчиной» махсус тестларини ўтказишни ташкил қилиш.
4. Соғлиқни сақлаш муассасалари томонидан юқумли бўлмаган асосий касалликлар бўйича кўрсатилаётган хизматлар сифатини яхшилаш
1. Республика бирламчи тиббий-санитария ёрдами муассасалари амалиётига Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг артериал гипертония, қандли диабет, бронхиал астма ва ўпка сурункали обструктив касалликлари ва бошқа юқумли бўлмаган касалликлар бўйича клиник протоколлари, стандартлари ва тавсияларини жорий қилиш.
2. Тиббиётнинг ўрта бўғини ходимлари томонидан аҳолини врачдан олдин кўрикдан ўтказиш пунктларини ташкил қилиш.
3. Юқумли бўлмаган касалликларга чалинган беморларни ўзларини парваришлаш ва саломатлик ҳолатини назорат қилишга ўргатиш.
4. Қўллаб-қувватловчи кураторлик тизими орқали бирламчи тиббий-санитария ёрдами муассасаларида узлуксиз баҳолаш ва хизматлар сифатини ошириш механизмларини жорий қилиш.
5. Ҳар бир бемор учун хавфли омиллар ва юқумли бўлмаган касалликлар бўйича саломатлик профилини (овқатланиш характери, тамакига қарамликнинг мавжудлиги, тана вазни индекси, артериал босим, қондаги қанд ва холестерин даражаси ва бошқалар) яратишни назарда тутувчи дастурий таъминотни ишлаб чиқиш ва уни бирламчи тиббий-санитария ёрдами муассасалари амалиётига жорий қилиш.
5. Юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллик даражасини ошириш бўйича чора-тадбирларни мониторинг қилиш ва баҳолаш тизимини такомиллаштириш
1. Аҳоли томонидан озиқ-овқат маҳсулотларининг истеъмол қилиниши ҳамда истеъмолчиларнинг ушбу овқат маҳсулотларга муносабатини баҳолашни ўз ичига олган кенг кўламли мониторингни амалга ошириш.
2. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг тавсиялари асосида юқумли бўлмаган касалликларнинг эпидемиологик мониторингини амалга ошириш протоколини ишлаб чиқиш ва амалиётга жорий қилиш.
3. Тиббиёт муассасаларининг ҳисобга олиш ва ҳисобот ҳужжатларига юқумли бўлмаган касалликларнинг хавфли омиллари бўйича кўрсаткичларни киритиш орқали ушбу касалликлар бўйича тиббий-статистика ҳисоби ва ҳисоботи тизимини такомиллаштириш.
4. Асосий касалликлар бўйича касалликларнинг тобора авж олишини, асоратларнинг ривожланишини кузатиб бориш имкониятини берувчи регистрларни жорий қилиш.
5. Аҳоли орасида халқаро қабул қилинган стандарт методология (HBSC, SТEPS ва бошқалар) асосида кенг кўламли тадқиқотлар ўтказиш.
6. Соғлом атроф-муҳитни яратиш бўйича жамоатчилик мониторинги тизимини жорий қилиш.
6. Кадрларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш тизимини такомиллаштириш
1. Етакчи хорижий жамият соғлиқни сақлаш муассасалари билан ҳамкорликда олий тиббий таълим муассасалари тиббиёт-профилактика йўналишидаги кафедралари ўқитувчиларининг жамият саломатлиги ва соғлом турмуш тарзини шакллантириш, соғлом овқатланиш, диетология масалалари бўйича малакасини ошириш.
2. Олий тиббий таълим муассасаларининг тиббиёт-профилактика йўналишига ихтисослашган кафедралари, шунингдек, Тошкент тиббиёт академиясининг Жамият соғлиғини сақлаш мактаби ҳамда тиббиёт ходимлари малакасини ошириш ва қайта тайёрлаш тизимининг ўқув дастурларини қайта кўриб чиқиш ва уларни халқаро талабларга мослаштириш.
3. Тиббиёт институтларининг тиббий-профилактика йўналишидаги соҳа кафедралари ҳамда Тошкент тиббиёт академияси Жамият соғлиғини сақлаш мактабининг ўқув дастурларини Европа минтақасининг жамият соғлиғини сақлаш мактаблари ассоциацияси (ASPHER — The Association of Schools of Public Health in the European Region) томонидан аккредитация қилинишини таъминлаш.
4. Ўрта тиббий ходимларни «Диабетик оёқ юзи бўйича тиббий ҳамшира — подиатр», «Соғлом овқатланиш бўйича маслаҳатчи», «Тамакидан воз кечиш бўйича маслаҳатчи», «Бронхиал астма бўйича маслаҳатчи» ҳамда бошқа йўналишларда ихтисослаштириш ва сертификатлаш дастурларини ишлаб чиқиш.
5-боб. Концепцияни амалга оширишдан кутилаётган натижалар
Концепцияни амалга ошириш натижасида қуйидагилар:
аҳоли томонидан сабзавот ва мевалар истеъмол қилинишини 15 фоизга ошириш;
ош тузи истеъмол қилинишини 15 фоизга қисқартириш;
витаминлар ва зарур минераллар билан бойитилган маҳсулотларни ишлаб чиқариш улушини ошириш;
аҳолининг жисмоний фаоллиги даражасини 10 фоизга ошириш;
алкоголь ва тамаки маҳсулотлари истеъмолини 10 фоизга қисқартириш;
юқори артериал босимга эга беморлар сонининг ўсишини тўхтатиб туриш;
семириш ва қандли диабет касаллигига чалинган беморлар сонининг ўсишини тўхтатиб туриш;
тиббий муассасаларни юқумли бўлмаган асосий касалликларни даволаш учун зарур бўлган базавий диагностик тестлар, жиҳозлар ва асосий дори воситалари билан таъминланганлиги даражасини 50 фоизга етказиш;
инфаркт ва инсультнинг олдини олиш учун юқори хавф даражасига эга ва юқумли бўлмаган касалликларга чалинган беморларнинг камида 50 фоизини зарур дори-дармон терапияси ҳамда маслаҳатлар билан таъминлаш;
аҳоли орасида юрак қон-томир касалликлари, хавфли ўсмалар, қандли диабет ва ўпка сурункали обструктив касалликларидан барвақт ўлим ҳолатлари даражасини 10 фоизга қисқартириш кутилмоқда.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 18 декабрдаги ПҚ-4063-сон қарорига 2-ИЛОВА
2019 — 2022 йилларда юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллиги даражасини ошириш чора-тадбирлари
Т/р Чора-тадбирлар номи Амалга ошириш механизмлари Ижро муддатлари Масъул ижрочилар I. Юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллиги даражасини ошириш соҳасидаги қонунчиликни такомиллаштириш 1. Қуйидагиларни назарда тутувчи «Ўзбекистон Республикасининг «Алкоголь ва тамаки маҳсулотларининг тарқатилиши ҳамда истеъмол қилинишини чеклаш тўғрисида»ги Қонунига ўзгартишлар ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг қонуни лойиҳасини ишлаб чиқиш ва Вазирлар Маҳкамасига киритиш: тамаки маҳсулотини истеъмол қилиш учун махсус ажратилган жойлар ва хоналарга талаблар ўрнатиш; савдо объектлари ва умумий овқатланиш корхоналарида тамаки маҳсулотларини қўйиш ва намойиш қилинишига йўл қўймаслик; алкоголь маҳсулоти идишининг ёрлиғида ҳамда тамаки маҳсулотининг қутисида (қадоғида) тиббий огоҳлантиришларни жойлаштириш учун асосий майдон ўлчамини кенгайтириш; алкоголь ва тамаки маҳсулотлари савдоси қоидаларига риоя этилиши устидан назорат олиб борувчи органларни ҳамда шундай назоратни олиб боришнинг механизмларини аниқлаштириш. Ўзбекистон Республикаси Қонуни 2019 йил 1 декабрь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Давлат солиқ қўмитаси (Б. Мусаев), Монополияга қарши курашиш қўмитаси (Н. Шарипов) , Ички ишлар вазирлиги (П. Бобожонов) , «Ўзстандарт» агентлиги (Д. Саттаров), Адлия вазирлиги (Р. Давлетов), Бош прокуратура (А. Мавлонов) , манфаатдор вазирлик ва идоралар 2. Қуйидагиларни назарда тутувчи «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни лойиҳасини ишлаб чиқиш ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига киритиш: а) қуйидагилар алкоголь ва тамаки маҳсулотларини жамоат жойларида ва транспортнинг белгиланмаган жойларида истеъмол қилганлик; этил спирти, алкоголь ва тамаки маҳсулотларини қонунга хилоф равишда ишлаб чиқариш ёки муомалага киритганлик учун жавобгарликни кучайтириш; б) жамоат жойларида ва транспортнинг белгиланмаган жойларида алкоголь ва тамаки маҳсулотлари истеъмолини чеклаш бўйича ваколатли шахслар томонидан (корхона, ташкилот, муассасаларнинг маъмуриятлари, шу жумладан жамоат жойларида жойлашган иншоот, бино (иморат), бошқа объектлар ҳамда транспорт воситаларининг эгалари) чоралар кўрилмагани учун жавобгарликни белгилаш. Ўзбекистон Республикаси Қонуни 2019 йил 1 декабрь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Ички ишлар вазирлиги (П. Бобожонов) , Адлия вазирлиги (Р. Давлетов), Давлат солиқ қўмитаси (Б. Мусаев) , Бош прокуратура (А. Мавлонов) , манфаатдор вазирлик ва идоралар 3. Тамаки маҳсулоти қутисида (қадоғида) матнли ёзув ва расм тарзидаги тиббий огоҳлантиришларни жойлаштириш талабларини белгилаш. Норматив-ҳуқуқий ҳужжат 2019 йил 1 декабрь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , «Ўзстандарт» агентлиги (Д. Саттаров), манфаатдор вазирлик ва идоралар 4. Озиқ-овқат маҳсулотларини таркибида ёғлар, туз ва қанд миқдори юқори бўлган маҳсулотлар тоифасига киритиш мезонлари ва тартибини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш. Норматив-ҳуқуқий ҳужжат 2020 йил 1 июнь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , «Ўзстандарт» агентлиги (Д. Саттаров), Савдо-саноат палатаси (А. Икрамов) , «Ўзбекозиқовқатхолдинг» ХК (Т. Жалилов) , манфаатдор вазирлик ва идоралар 5. Оммавий истеъмол қилинадиган маҳсулотлардаги калория даражасини камайтириш ва улар таркибидаги ёғлар, туз ва қанд миқдорининг мақсадли даражаларини ўрнатиш, шунингдек, уларнинг стандартлари ва рецептураларини қайта кўриб чиқиш, шунингдек порцияларнинг тавсия қилинувчи миқдорларини белгилаш мақсадида уларнинг стандартлари ва рецептураларини қайта кўриб чиқиш. Ташкилий чора-тадбирлар 2019 йил 1 май Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , «Ўзстандарт» агентлиги (Д. Саттаров), Савдо-саноат палатаси (А. Икрамов) , «Ўзбекозиқовқатхолдинг» ХК (Т. Жалилов) 6. Зарарли меҳнат шароитларига эга саноат корхоналари учун профилактик овқатланиш стандартларини қайта кўриб чиқиш. Санитария қоидалари ва меъёрлари 2020 йил 1 июнь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги (Ш. Кудбиев) ,Ўзбекистон Республикаси касаба уюшмалари Федерацияси Кенгаши (К. Рафиков) 7. Тамаки маҳсулотларини ишлаб чиқаришда улар таъмининг жозибадорлигини орттирувчи ингредиентлардан (хушбўй ҳид берувчи моддалардан) фойдаланиш тартибини белгилаш. Норматив ҳужжат 2019 йил 1 апрель «Ўзстандарт» агентлиги (Д. Саттаров), Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) 8. Ўзбекистон Республикаси томонидан Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг тамакига қарши курашиш бўйича доиравий конвенциясининг Тамаки маҳсулотлари ноқонуний савдосини тугатиш тўғрисидаги протоколи ратификация қилиниши бўйича ижтимоий-молиявий ҳисоб-китобларни амалга ошириш ва унинг ижтимоий-иқтисодий оқибатларини таҳлил қилиш. Ўрганиш натижалари бўйича Протоколни ратификация қилиш зарурати бўйича таклифлар киритиш. Таҳлилий маълумотнома 2019 йил 1 сентябрь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Молия вазирлиги (А. Хайдаров) , Иқтисодиёт вазирлиги (Б. Ходжаев) , Давлат божхона қўмитаси (М. Азимов) , Давлат солиқ қўмитаси (Б. Мусаев) 9. Республикага микронутриентлар билан бойитилмаган биринчи нав буғдой унини олиб киришни (импорт қилишни) чеклаш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш. Таҳлилий маълумотнома 2019 йил 1 июнь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Давлат божхона қўмитаси (М. Азимов) , «Ўздонмаҳсулот» АЖ (Ф. Пулатов) , Савдо-саноат палатаси (А. Икрамов) , манфаатдор вазирлик ва идоралар 10. Аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллигини ошириш маркази, унинг ҳудудий бўлимлари, туман (шаҳар) бўлинмаларининг фаолиятини ташкил қилиш, шу жумладан: низомларни тасдиқлаш ҳамда уларни давлат рўйхатидан ўтказиш; уларни зарур ўқув ва лаборатория ускуналари, мебель ва компьютер техникаси билан жиҳозлаш; уларни юкланган вазифаларни лозим даражада бажара оладиган юқори малакали кадрлар билан тўлдириш; уларнинг фаолияти самарадорлигини баҳолаш мезонларини ишлаб чиқиш ва жорий қилиш. Ташкилий чора-тадбирлар 2019 йил 1 февраль Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Адлия вазирлиги (Р. Давлетов), Молия вазирлиги (А. Хайдаров) II. Аҳолининг соғлом овқатланишини таъминлаш бўйича чора-тадбирларни амалга ошириш 11. Қуйидагилар бўйича бозор механизмларини жорий қилиш: а) соғлом озиқ-овқат маҳсулотларини ишлаб чиқариш (тайёрлаш) ва сотишни рағбатлантириш; б) таркибида ёғлар, туз, қанд миқдори юқори бўлган озиқ-овқат маҳсулотларини олиб кириш, ишлаб чиқариш ва сотишни чеклаш, жумладан: ортиқча калориялар истеъмол қилинишини қисқартириш ва ортиқча вазн (семириш) хавфини камайтириш мақсадида порциялар миқдори ва ўровлар ўлчамларини чеклаш; истеъмолчиларни соғлом озиқ-овқат маҳсулотлари сотиб олишига йўналтириш стратегиясини (соғлом озиқ-овқат маҳсулотларини савдо объектида ўзига жалб қиладиган муҳитда ва пештахталарнинг) ишлаб чиқиш. Чора-тадбирлар комплекси Тасдиқлаш — 2019 йил 1 апрель Амалга ошириш — 2019 — 2021 йиллар Молия вазирлиги (А. Хайдаров) , Давлат солиқ қўмитас� (Б. Мусаев) Иқтисодиёт вазирлиги (Б. Ходжаев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Давлат божхона қўмитаси (М. Азимов) , Савдо-саноат палатаси (А. Икрамов) 12. Турли деҳқончилик шароитларида етиштирилган қишлоқ хўжалиги озиқ-овқат маҳсулотларининг таркиби ва сифатини, шунингдек, миллий таомларнинг фармакодинамик хусусиятларини ўрганиш бўйича илмий-амалий тадқиқотларни олиб бориш. Ўрганиш асосида маҳаллий озиқ-овқатларнинг таркибидаги микроэлементлар ва витаминлар бўйича электрон маълумотнома тузиш. Электрон маълумотномани Интернет тармоғига жойлаштириш. Чора-тадбирлар комплекси Тасдиқлаш — 2019 йил 1 март Амалга ошириш — 2019-2020 йиллар Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Қишлоқ хўжалиги вазирлиги (Б. Юсупов) , Инновацион ривожланиш вазирлиги, (И. Абдурахмонов) , Фанлар академияси (Б. Юлдашев) 13. Нутрициология соҳасидаги замонавий ютуқлар асосида аҳолининг ёши, жинси ва касби бўйича турли гуруҳлари учун овқатланишнинг мақбул меъёрларини қайта кўриб чиқиш. Санитария қоидалари ва меъёрларига ўзгартиришлар киритиш 2020 йил 1 ноябрь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , «Ўзбекозиқовқатхолдинг» ХК (Т. Жалилов) 14. Замонавий инновацион технологияларни қўллаган ҳолда, экспортга мўлжалланган озиқ-овқат маҳсулотларини, шу жумладан: таркибида табиий равишда талаб қилинаётган даражада функционал ингредиентлар ёки уларнинг гуруҳлари талаб даражасида мавжуд бўлган озиқ-овқат маҳсулотларини; ҳар қандай функционал ингредиент ёки уларнинг гуруҳлари билан қўшимча бойитилган табиий маҳсулотларни; таркибидан зарарли компонент олиб ташланган табиий маҳсулотлар; таркибидаги эҳтимолий функционал ингредиентлар ўз физиологик фаоллигини намоён қила бошлайдиган ёки ушбу фаоллик кучаядиган тарзда модификация қилинган табиий маҳсулотлар; у ёки бу модификациялар натижасида таркибига кирувчи функционал ингредиентларнинг биологик ўзлаштирилиши ортадиган табиий озиқ-овқат маҳсулотлари; юқорида кўрсатилган технологиялар мажмуасини қўллаш натижасида инсоннинг жисмоний ва руҳий саломатлигини сақлаш қолиш ва яхшилаш ҳамда касалликлар юзага келиши хавфини пасайтириш қобилиятига эга бўлувчи табиий озиқ-овқат маҳсулотларини; жисмоний фаолликни ва салбий омилларга турғунликни орттиришга мўлжалланган ихчам ўралган порцияли функционал овқатланиш маҳсулотларини ишлаб чиқиш ва етиштириш. Чора-тадбирлар комплекси Тасдиқлаш — 2019 йил 1 июнь Амалга ошириш — 2019-2020 йиллар Қишлоқ хўжалиги вазирлиги (Б. Юсупов) , Иқтисодиёт вазирлиги (Б. Ходжаев) , Ташқи савдо вазирлиги (Ж. Ходжаев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , «Ўзбекозиқовқатхолдинг» ХК (Т. Жалилов), манфаатдор вазирлик ва идоралар 15. Қуйидагиларни амалга ошириш орқали озиқ-овқат қўшимчаларидан (ранг берувчи, хушбўй ҳид берувчи, консервантлар ва бошқалар) фойдаланиш устидан назоратни кучайтириш: синов лабораторияларини замонавий юқори технологик асбоб-ускуналар билан жиҳозлаш; озиқ-овқат саноатида қўлланиладиган қўшимча моддаларнинг таркибини ўрганиш; озиқ-овқат қўшимчаларининг йўл қўйилган концентрацияларини аниқлаш. Чора-тадбирлар комплекси Тасдиқлаш — 2019 йил 1 март Амалга ошириш — 2020 1 январь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Молия вазирлиги (А. Хайдаров) , «Ўзстандарт» агентлиги (Д. Саттаров), «Ўзбекозиқовқатхолдинг» ХК (Т. Жалилов) , «Ўздонмаҳсулот» АЖ (Ф. Пулатов) III. Соғлом муҳитни шакллантиришда фуқаролик жамияти институтларининг иштироки 16. Таълим ва тиббиёт муассасаларида соғлом турмуш тарзини олиб бориш учун шарт-шароитлар яратиш, шу жумладан: мазкур муассасаларнинг ҳудудларида таркибида ёғлар, туз ва қанд миқдори юқори бўлган маҳсулотларни реклама қилиш, тайёрлаш ва сотишга йўл қўймаслик; таълим муассасаларининг ўқув дастурларига ўқувчиларнинг соғлом турмуш тарзини олиб бориш ва жисмоний фаоллигини таъминлаш бўйича чора-тадбирларни жорий қилиш; соғлом овқатланиш меъёрларини ишлаб чиқиш ва таълим муассасалари амалиётига жорий қилиш; шу жумладан турли ёш гуруҳлари фойдаланиши мумкин бўлган спорт секцияларининг қамровини кенгайтириш, давлат-хусусий шериклиги асосида; ўқувчиларни хавфсиз ва фаол ҳаракатланиши (пиёдалар ва велосипед ҳайдовчилари учун йўлкалар) учун шарт-шароит яратиш; ўқув машғулотлари бошлангунга қадар ва ўқув машғулотлари вақтида беш дақиқалик гимнастика машғулотларини ташкил қилиш ; ўқувчилар орасида мунтазам ўтказилувчи спорт мусобақаларини ташкил қилиш; таълим муассасаларида тамаки ва алкоголь маҳсулотларининг истеъмол қилинишига йўл қўймаслик устидан назоратни таъминлаш. Ташкилий чора-тадбирлар комплекси 2019 — 2022 йиллар Халқ таълими вазирлиги (Ш. Шерматов) , Мактабгача таълим вазирлиги (А. Шин) , Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (И. Маджидов) , Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги (Д. Набиев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Ўзбекистон касаба уюшмалари Федерацияси Кенгаши (К. Рафиков) , Ўзбекистон ёшлар иттифоқи (К. Куранбаев) , Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 17. Йўл ҳаракати хавфсизлиги ҳамда пиёдалар, велосипед ҳайдовчилари, ғилдирак ёрдамида ҳаракатланишнинг бошқа усулларидан (шу жумладан, ғилдиракли ўриндиқ, коньки, роликли коньки) фойдаланувчилар ва жамоат транспорти йўловчиларининг шахсий хавфсизлигини таъминлаш. Чора-тадбирлар комплекси Тасдиқлаш — 2019 йил 1 март Амалга ошириш — 2019 — 2022 йиллар Ички ишлар вазирлиги (П. Бобожонов) , Автомобиль транспорти агентлиги (Д. Дехканов) 18. Қишлоқлар, посёлкалар ва овуллар ҳамда шаҳарлар, посёлкалар, қишлоқлар ва овулларнинг маҳаллаларида соғлом турмуш тарзини олиб боришга кўмаклашувчи шарт-шароитларни яратиш, шу жумладан: ҳар бир маҳаллаларда аҳолини соғлом турмуш тарзи юритишига кенг тарғиб қилувчи «Саломатлик мактаби»ни ташкил қилиш, вазифаларини белгилаш ва фаолиятини таъминлаш; таркибида ёғлар, туз, қанд миқдори юқори бўлган озиқ-овқат маҳсулотларини тайёрлаш ва сотишни чеклаш; умумий овқатланиш корхоналарининг менюларига сабзавотлар, мевалар ва бошқа фойдали озиқ-овқат маҳсулотларининг киритилишини рағбатлантириш; ҳаракатланишнинг хавфсиз ва фаол усуллари учун инфраструктурани ривожлантириш, шу жумладан пиёдалар ва велосипед ҳайдовчилари учун йўлкалар қуриш ва (ёки) қайта қуриш; жисмоний тарбия ва спорт билан шуғулланиш учун ҳудудлар ва иншоотларни, шу жумладан давлат-хусусий шериклиги асосида қуриш ва реконструкция қуриш; парклар ҳудудларида бепул спорт майдончаларини қуриш ва кенгайтириш ; хавфсиз болалар майдончалари қурилишини ташкил қилиш; тегишли ҳудудларда алкоголь ва тамаки маҳсулотларини сотиш ва истеъмол қилиш қоидалари бузилишига йўл қўймаслик бўйича жамоатчилик назоратини ўрнатиш; тамаки маҳсулотларини истеъмол қилиш учун ажратилган махсус белгиланган жойлар ва (ёки) хоналардан ташқари, жамоат жойларида ҳамда жамоат транспортининг барча турларида алкоголь ва тамаки маҳсулотларини истеъмол қилишга йўл қўйилмаслиги тўғрисидаги огоҳлантирувчи белгиларни жойлаштиришни ташкил қилиш; уюшмаган аҳолининг турли ёш гуруҳлари учун «Эъзозли аёллар» ижтимоий ҳаракати негизида фаол турмуш тарзини олиб бориш бўйича клублар ташкил қилиш . Ташкилий чора-тадбирлар комплекси 2019 — 2022 йиллар «Маҳалла» жамғармаси (Ш. Жавлонов) , Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги (Д. Набиев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Давлат солиқ қўмитаси (Б. Мусаев) Ички ишлар вазирлиги (П. Бобожонов) , Қурилиш вазирлиги (А. Тўхтаев) , «Ўзбекозиқовқатхолдинг» ХК (Т. Жалилов), Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 19. Иш жойларида соғлом турмуш тарзини олиб боришга кўмаклашувчи шарт-шароитларни яратиш, шу жумладан: пиёдалар учун йўлкалар қуриш ва жисмоний фаолликни рағбатлантирувчи кўрсаткичларни ўрнатиш; иш берувчилар томонидан ходимларнинг иш вақти давомида ишчилар ишлаб чиқариш гимнастикаси комплексларини бажаришлари учун махсус танаффуслар белгиланиши; иш берувчилар томонидан ишчиларнинг ишлаб чиқариш гимнастикаси комплексларини бажаришлари учун спорт инвентарлари билан жиҳозланган хоналар ажратилиши; ходимлар бўш вақтларини ташкил қилишдаги касаба уюшмаларининг ролини ошириш орқали корпоратив спортни ривожлантиришни рағбатлантириш; иш жойларида алкоголь ва тамаки маҳсулотларини сотиш ва истеъмол қилиш қоидаларининг бузилишига йўл қўймаслик устидан самарали назоратни таъминлаш; иш жойларини аттестациядан ўтказилишини таъминлаш. Ташкилий чора-тадбирлар комплекси 2019 — 2022 йиллар Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги (Ш. Кудбиев) , Ўзбекистон касаба уюшмалари Федерацияси Кенгаши (К. Рафиков) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги (Д. Набиев) , Савдо-саноат палатаси (А. Икрамов) 20. Лойиҳа ташкилотлари жамоат объектларини (мактаб, тиббиёт, спорт ва кўнгилочар муассасалар, турар жойлар, кўп квартирали уйлар ва бошқалар) лойиҳалаштиришда ушбу объектлардан фойдаланаётган шахсларнинг жисмоний фаоллигини қўллаб-қувватлаш учун имкониятлар яратишни назарда тутишлари шарт бўлган тартибни ўрнатиш. Идоравий норматив ҳужжатлар 2019 йил 1 июнь Қурилиш вазирлиги (А. Тухтаев) , Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги (Д. Набиев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) 21. Спорт объектларининг туманлар (шаҳарлар) бўйича зоналарга бўлиб ҳамда иш фаолиятининг тавсифлари, машғулотларнинг нархи, иш вақти ва бошқа маълумотларни келтириб ўтган ҳолда ягона маълумотлар базасини яратиш ва Интернет тармоғига жойлаштириш Ташкилий чора-тадбирлар 2019 йил 1 июнь Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги (Д. Набиев) ,Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги (Ш. Садиков) , Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари IV. Соғлиқни сақлаш муассасалари томонидан юқумли бўлмаган асосий касалликлар бўйича кўрсатилаётган хизматлар сифатини яхшилаш 22. Қуйидагиларни амалга ошириш орқали республика бирламчи тиббий-санитария ёрдами муассасалари амалиётига Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг артериал гипертония, қандли диабет, бронхиал астма, ўпка сурункали обструктив касалликлари ва бошқа юқумли бўлмаган касалликлар бўйича клиник протоколлари, стандартлари ҳамда тавсияларининг талабларини жорий қилиш: соғлиқни сақлаш органларининг бош мутахассислари, умумий амалиёт врачлари ва патронаж ҳамшираларини ўқитишни ташкил қилиш; Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг тавсиялари асосида даволаш-диагностика хизматларини кўрсатиш, лабораторияларни реактивлар билан жиҳозлаш, беморларни асосий дори воситалари билан таъминлаш; Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти тавсия қилган асосий дори воситаларини давлат томонидан кафолатланган ҳажмдаги тиббий ёрдам рўйхатига киритиш; бирламчи-тиббий санитария ёрдами муассасаларининг сифат кўрсаткичлари ва муассасанинг юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси бўйича фаолияти кўрсаткичларини шакллантиришни назарда тутган ҳолда статистик ҳисоботлар юритишни қайта кўриб чиқиш ва мақбуллаштириш; тиббиёт ўрта бўғини ходимлари томонидан аҳолини врачдан олдин кўрикдан ўтказиш пунктларини ташкил қилиш; юқумли бўлмаган касалликларга чалинган беморларни ўзларини парваришлаш ва саломатлик ҳолатини назорат қилишга ўқитиш; соғлом овқатланиш ва жисмоний фаоллик, тамаки ва алкоголь маҳсулотларини истеъмол қилишдан воз кечиш бўйича, шу жумладан ишонч телефонлари ва «тезкор алоқа тармоғи» орқали қисқа маслаҳатлар бериш Ташкилий чора-тадбирлар комплекси 2019 — 2022 йиллар Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Молия вазирлиги (А. Хайдаров) , Давлат статистика қўмитаси (Б. Бегалов) , Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 23. Ҳар бир бемор учун хавфли омиллар ва юқумли бўлмаган касалликлар бўйича саломатлик профилини (овқатланиш характери, тамакига қарамликнинг мавжудлиги, тана вазни индекси, артериал босим, қондаги қанд ва холестерин даражаси ва бошқалар) яратишни назарда тутувчи дастурий таъминотни ишлаб чиқиш ва бирламчи тиббий-санитария ёрдами муассасалари амалиётига жорий қилиш. Дастурий таъминот 2022 йил 1 январь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги (Ш. Садиков) 24. Қуйидагиларни назарда тутувчи қўллаб-қувватловчи кураторлик тизими орқали бирламчи тиббий-санитария ёрдами муассасаларида узлуксиз баҳолаш ва хизматлар сифатини орттириш механизмларини жорий қилиш: тиббий ходимлар хизматларини баҳолашнинг стандарт усуллари, сифат кўрсаткичлари ва индикаторлар тўпламини ишлаб чиқиш; тиббий хизматлар сифатини оширишда ягона ёндашувни таъминлаш мақсадида мутахассис-кураторларни қўллаб- қувватловчи кураторлик тамойилларига ўргатиш; тиббий ходимлар фаолиятида тизимли ва шахсий муаммоларни, бўшлиқларни аниқлаш ҳамда иш сифатини ошириш ва ўз устида ишлаш бўйича тавсиялар бериш. Ташкилий чора-тадбирлар 2020 йил 1 январь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) 25. Қуйидагиларни амалга ошириш орқали юқумли бўлмаган касалликлар соҳасида ижтимоий хизматларни кўрсатиш тизимини такомиллаштириш: фаолият натижалари ва сифатини баҳолаш индикаторлари тўпламини ўз ичига олган ижтимоий хизматлар пакетини ишлаб чиқиш; тиббий ва ижтимоий соҳа ходимлари учун тиббий-ижтимоий ёрдамнинг янги регламентларини ишлаб чиқиш ва жорий қилиш; тиббий ва ижтимоий соҳа ходимлари ҳамкорлигининг механизмларини такомиллаштириш, шу жумладан аҳолининг юқумли бўлмаган касалликлар бўйича биргаликда ишлашни ташкил қилиш бўйича қўлланмалар ишлаб чиқиш ва жорий қилиш. Ташкилий чора-тадбирлар 2019 йил 1 декабрь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) V. Юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва жисмоний фаоллик даражасини ошириш бўйича чора-тадбирларни мониторинг қилиш ва баҳолаш тизимини такомиллаштириш 26. Аҳоли томонидан озиқ-овқат маҳсулотларини, шу жумладан, муайян номли озиқ-овқат маҳсулотларини амалда истеъмол қилинишини таҳлил қилиш ҳамда истеъмолчиларнинг ушбу озиқ-овқат маҳсулотларига муносабатларини баҳолашни ўз ичига олган кенг кўламли мониторингни амалга ошириш. Ташкилий чора-тадбирлар комплекси 2020 йил 1 январь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Иқтисодиёт вазирлиги (Б. Ходжаев) , «Ўзбекозиқовқатхолдинг» ХК (Т. Жалилов) 27. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг тавсиялари асосида қуйидагиларни ўз ичига олувчи юқумли бўлмаган касалликларни эпидемиологик мониторингини амалга ошириш протоколини ишлаб чиқиш: эпидемиологик мониторинг кўрсаткичлари рўйхати; кўрсаткичларни жамлаш ва таҳлил қилишда иштирок этувчи муассасалар рўйхати; кўрсаткичларни таҳлил қилиш методологияси; кўрсаткичларни тўплашнинг даврийлиги ва бошқалар. Соғлиқни сақлаш вазирининг буйруғи 2019 йил 1 сентябрь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) 28. Тиббиёт муассасаларининг ҳисобга олиш ва ҳисобот ҳужжатларига юқумли бўлмаган касалликларнинг хавфли омиллари бўйича кўрсаткичларни киритиш орқали ушбу касалликлар бўйича тиббий-статистика ҳисоби ва ҳисоботи тизимини такомиллаштириш. Асосий касалликлар (қандли диабет, хавфли ўсмалар, онкологик касалликлар, миокард инфаркти, инсульт ва бошқалар) бўйича касалликларнинг тобора авж олишини, улар асоратларининг ривожланишини кузатиб бориш имкониятини берувчи регистрларни ишлаб чиқиш ва жорий қилиш. Чора-тадбирлар комплекси Тасдиқлаш — 2019 йил 1 апрель Амалга ошириш — 2021 йил 1 январь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов), Давлат статистика қўмитаси (Б. Бегалов) 29. Ўзбекистон аҳолиси орасида халқаро қабул қилинган стандарт методология асосида кенг кўламли тадқиқотлар ўтказиш, шу жумладан: HBSC текшируви — мактаб ёшидаги болалар орасида саломатлик соҳасида феъл-атворни ўрганиш; GYTS текшируви — мактаб ўқувчилари орасида тамаки маҳсулотларини истеъмол қилишнинг тарқалганлигини ўрганиш; STEPS текшируви — катта ёшдаги аҳоли орасида юқумли бўлмаган касалликлар хавфли омилларининг тарқалганлигини ўрганиш; анемия (темир моддаси, В12 витамини етишмаслиги), йод етишмаслиги, фолий кислотаси ва А витамини етишмаслигининг тарқалганлиги ва сабабларини ўрганиш; аҳоли томонидан туз истеъмол қилиш даражасини ўрганиш . Чора-тадбирлар комплекси Тасдиқлаш — 2019 йил 1 июнь Амалга ошириш — 2019 — 2022 йиллар Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Инновацион соғлиқни сақлаш миллий палатаси (Р. Изамов) , Иқтисодиёт вазирлиги (Б. Ходжаев) , манфаатдор вазирлик ва идоралар 30. Қуйидагиларни амалга ошириш йўли билан соғлом муҳитни барпо қилиш бўйича жамоатчилик мониторинги тизимини жорий қилиш: жамоат жойлари ва жамоат транспортида тамаки ва алкоголдан холи бўлган муҳитни яратишга қаратилган қонунчиликка риоя қилинишининг жамоатчилик мониторингини ўтказиш методологияси ва воситаларини ишлаб чиқиш; жамоатчилик ва ваколатли органларни жамоатчилик мониторинги натижаларидан хабардор қилиш; соғлом турмуш тарзини олиб боришга кўмаклашаётган савдо объектлари, умумий овқатланиш корхоналари, парк ҳудудлари ва бошқа объектлар ҳамда алкоголь ва тамаки маҳсулотларини сотиш ва истеъмол қилинишини чеклаш тўғрисидаги қонунчиликни бузаётганлар рейтингини тузиш ва Интернет тармоғида эълон қилиш. Ташкилий чора-тадбирлар 2019 — 2022 йиллар Фуқаролик жамияти шаклланишини мониторинг қилиш мустақил институти (Р. Камилов) , Ўзбекистон хотин-қизлар қўмитаси (Т. Нарбаева) , Ўзбекистон ёшлар иттифоқи (К. Куранбаев) , «Маҳалла» жамғармаси ( Ш. Жавлонов) , Ўзбекистон касаба уюшмалари Федерацияси Кенгаши (К. Рафиков) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Миллий телерадиокомпания (А. Ходжаев) VI. Кадрларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш тизимини такомиллаштириш 31. Ўрта тиббий ходимларни тайёрлаш, ихтисослаштириш ва малакасини ошириш дастурларини такомиллаштириш, шу жумладан: ўқув дастурларининг таркибида соғлом турмуш тарзини шакллантириш, юқумли бўлмаган касалликларнинг хавфли омиллари профилактикаси, беморларни ўзларини парваришлаш ва саломатлик ҳолатини назорат қилишга ўргатиш, шунингдек, тиббий ёрдам кўрсатиш сифатини ошириш бўйича ўқув дастурларидаги фанлар улушини кўпайтириш; ўрта тиббий ходимларни «Диабетик оёқ юзи бўйича тиббий ҳамшира — подиатр», «Соғлом овқатланиш бўйича маслаҳатчи», «Тамакидан воз кечиш бўйича маслаҳатчи», «Бронхиал астма бўйича маслаҳатчи» ва бошқа йўналишларда ихтисослаштириш ва сертификатлаш дастурларини ишлаб чиқиш. Ўқув дастурларига ўзгартиришлар киритиш 2020 йил 1 июль Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Инновацион соғлиқни сақлаш миллий палатаси (Р. Изамов) , Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (И. Маджидов) 32. Етакчи хорижий соғлиқни сақлаш муассасалари (шу жумладан Қозоғистон Республикаси Жамият соғлиғини сақлаш олий мактаби) билан яқин алоқаларни ўрнатиш орқали олий тиббий таълим муассасалари тиббиёт-профилактика йўналишидаги кафедралари ўқитувчиларининг жамият саломатлиги ва соғлом турмуш тарзини шакллантириш, соғлом овқатланиш, диетология масалалари бўйича малакасини ошириш. Ташкилий чора-тадбирлар комплекси 2020 йил 1 декабрь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (И. Маджидов) , Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси (У. Ташкенбаев) , Ташқи ишлар вазирлиги (А. Камилов) 33. Олий тиббий таълим муассасалари тиббиёт-профилактика йўналишидаги соҳа кафедралари ҳамда Тошкент тиббиёт академиясининг Жамият соғлиғини сақлаш мактаби ва тиббиёт ходимлари малакасини ошириш ва қайта тайёрлаш тизимининг ўқув дастурларини қайта кўриб чиқиш ва уларни халқаро талабларга мослаштириш. Ўқув дастурларига ўзгартиришлар киритиш 2019 йил 1 июль Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (И. Маджидов), Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) 34. Тиббиёт институтларининг тиббий-профилактика йўналишидаги соҳа кафедралари ҳамда Тошкент тиббиёт академияси Жамият соғлиғини сақлаш мактабининг ўқув дастурларини Европа минтақасининг жамият соғлиғини сақлаш мактаблари ассоциацияси (ASPHER — The Association of Schools of Public Health in the European Region) томонидан аккредитация қилинишини таъминлаш. Ташкилий чора-тадбирлар комплекси 2022 йил 1 январь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (И. Маджидов) 35. Халқаро стандартларни инобатга олган ҳолда нутрициология, диетология ва жамият соғлиғини сақлаш соҳаларидаги мутахассисларни малака талабларини қайта кўриб чиқиш. Малака талаблари 2019 йил 1 июль Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (И. Маджидов) Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси (У. Ташкенбаев) VII. Юқумли бўлмаган касалликлар профилактикасини таъминлаш, аҳолининг соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш, жисмоний фаоллигини ошириш соҳасида ахборот-маърифий фаолиятни такомиллаштириш 36. Соғлом овқатланиш, жисмоний фаоллик даражасини ошириш, соғлом турмуш тарзини олиб бориш, тамаки ва алкоголь маҳсулотларини истеъмол қилинишидан воз кечиш бўйича тавсияларни ишлаб чиқиш ва оммавий ахборот воситалари, шу жумладан Интернет тармоғи ҳамда ижтимоий тармоқларда жойлаштириш. Юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш, жисмоний фаоллик даражасини ошириш бўйича баннерлар, плакатлар, буклетлар ва бошқа ахборот-маърифий материалларни тайёрлаш, шу жумладан, уларни савдо объектлари, умумий овқатланиш корхоналари, тиббий ва таълим муассасалари, шаҳар ва туманларнинг марказий кўчалари, одамлар кўп тўпланадиган жойлар, жамоат транспортида жойлаштириш йўли билан тарқатиш. Ахборот-маърифий материаллар 2019 — 2022 йиллар Миллий телерадиокомпания (А. Ходжаев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги (Д. Набиев) , Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги (Ш. Садиков) , Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 37. Юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси, соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш, жисмоний фаоллик даражасини ошириш бўйича видеороликларни тайёрлаш ва телевиденияда (кунига прайм-тайм соатларида камида 1 марта) ҳамда Интернет тармоғи орқали намойиш қилиш, уяли телефон фойдаланувчиларига ҳар куни смс-хабарларни жўнатиш. Ташкилий чора-тадбирлар 2019 — 2022 йиллар Миллий телерадиокомпания (А. Ходжаев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги (Д. Набиев) , Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги (Ш. Садиков) , Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 38. Соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаётган мутахассислар ва машҳур инсонлар иштирокида телекўрсатувлар тайёрлаш. Ташкилий чора-тадбирлар 2019 — 2022 йиллар Миллий телерадиокомпания (А. Ходжаев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги (Д. Набиев) , Ўзбекистон ёшлар иттифоқи (К. Куранбаев) , Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 39. Фуқароларнинг ўзини-ўзи бошқариш органлари, таълим муассасалари, савдо объектлари, умумий овқатланиш корхоналари ва бошқа ташкилотларда соғлом овқатланиш, жисмоний фаоллик даражасини ошириш ва соғлом турмуш тарзини олиб бориш бўйича давра суҳбатлари, семинарлар ўтказиш. Ташкилий чора-тадбирлар 2019 — 2022 йиллар Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги (Д. Набиев) , Халқ таълими вазирлиги (Ш. Шерматов) , Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (И. Маджидов) , Ўзбекистон ёшлар иттифоқи (К. Куранбаев) , «Маҳалла» жамғармаси ( Ш. Жавлонов) , Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 40. «Соғлом ҳаётга қадам ташла!», «Соғлом муҳитни (тамаки ва алкоголдан холи) танлаймиз!» шиорлари остида концертлар, театр томошалари, спорт мусобақаларини ўтказиш. Ташкилий чора-тадбирлар 2019 — 2022 йиллар Маданият вазирлиги (Б. Сайфуллаев) , Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги (Д. Набиев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Ўзбекистон ёшлар иттифоқи (К. Куранбаев) 41. Ҳар йили «Соғлом маҳалла», «Соғлом мактаб», «Соғлом корхона» ва ҳ.к. танловларини ўтказиш. Танлов ғолибларини аниқлаш мезонларини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш. Танлов натижалари асосида соғлом турмуш тарзини олиб бориш кўрсаткичи бўйича маҳалла, мактаб, ташкилотларнинг рейтингини тузиш ва Интернет тармоғида жойлаштириш. Ташкилий чора-тадбирлар комплекси 2019 — 2022 йиллар Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Шадманов) , Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги (Д. Набиев) , Халқ таълими вазирлиги (Ш. Шерматов) , Ўзбекистон ёшлар иттифоқи (К. Куранбаев) , «Маҳалла» жамғармаси ( Ш. Жавлонов) , Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2018 йил 18 декабрь,
ПҚ-4063-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining
Qarori
Konsepsiyasi
Dasturi
Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va aholining jismoniy faolligi darajasini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
Mamlakatimizda yuqumli boʻlmagan kasalliklar hamda ularning xavf omillarining oldini olish, davolash va nazorat qilish, aholining barvaqt oʻlim hamda kasallanishini kamaytirish boʻyicha izchil chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Shu bilan birga, aholi salomatligini muhofaza qilish borasida profilaktika chora-tadbirlarini samarali muvofiqlashtirish tizimi mavjud emasligi fuqarolarning jismoniy faolligi darajasini qoʻllab-quvvatlash va sogʻlom turmush tarzini yuritishda kelishilgan choralar koʻrish imkonini bermayapti.
Aholining tibbiy va sanitar-gigiyenik madaniyati darajasining pastligicha qolayotganligi natijasida asosiy eʼtibor profilaktikaga emas, kasalliklar bilan kurashishga qaratilmoqda.
Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, aholining sogʻlom turmush tarzini shakllantirish va jismoniy faolligini oshirishni tashkil qilish va boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish maqsadida hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 7-dekabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasi sogʻliqni saqlash tizimini tubdan takomillashtirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PF-5590-son Farmoniga muvofiq:
1. Quyidagilar:
2019 — 2022-yillarda yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligi darajasini oshirish Konsepsiyasi (keyingi oʻrinlarda — Konsepsiya) 1-ilovaga muvofiq;
2019 — 2022-yillarda yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligi darajasini oshirish chora-tadbirlari Dasturi (keyingi oʻrinlarda — chora-tadbirlar Dasturi) 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Quyidagilar davlat organlari va tashkilotlari rahbarlarining faoliyati samaradorligini baholashning asosiy mezonlaridan biri etib belgilansin — xodimlar jamoasining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash, ularning jismoniy faolligi darajasini oshirish maqsadida barcha zarur sharoitlarni yaratish, ushbu vazifalarga erishishga qaratilgan chora-tadbirlarni muntazam ravishda tashkil qilib borish.
3. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, Yoshlar siyosati va sport vazirligi, Innovatsion rivojlanish agentligining:
Toshkent tibbiyot akademiyasi huzuridagi Respublika diyetologiya oʻquv-ilmiy markazi negizida davlat muassasasi shaklida Aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligini oshirish markazini (keyingi oʻrinlarda — Markaz);
Qoraqalpogʻiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, viloyatlar sogʻliqni saqlash boshqarmalari va Toshkent shahar sogʻliqni saqlash bosh boshqarmasi huzurida yuridik shaxsni tashkil etmagan holda Markazning hududiy boʻlimlarini;
tuman (shahar) tibbiyot birlashmalari huzuridagi “Salomatlik” markazlari negizida yuridik shaxsni tashkil etmagan holda Markazning tuman va shahar boʻlinmalarini tashkil etish toʻgʻrisidagi taklifi qabul qilinsin.
4. Quyidagilar Markaz faoliyatining asosiy yoʻnalishlari etib belgilansin:
sogʻlom turmush tarzini shakllantirish, yuqumli boʻlmagan kasalliklar va ularning xavf omillariga qarshi kurashish hamda oldini olish boʻyicha maqsadli dasturlarni ishlab chiqish va joriy etish;
sogʻlom turmush tarzini targʻib qilish, zararli odatlarga qarshi kurashish, aholining tibbiy madaniyatini rivojlantirish, jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish va ommaviy sport harakatini tibbiyot profilaktikasi bilan integratsiyalashtirish boʻyicha ommaviy tadbirlarni oʻtkazish;
sogʻlom turmush tarzini shakllantirish, yuqumli boʻlmagan kasalliklarning oldini olish va ularga qarshi kurashish masalalari boʻyicha xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qilish;
aholi salomatligi holatini monitoring qilishning yagona tizimini yaratish, zamonaviy axborot va innovatsion texnologiyalarini joriy etish bilan birga umrni uzaytirish va salomatlikni mustahkamlashga oid aniq chora-tadbirlar ishlab chiqish va tavsiyalarni tatbiq etishda koʻmaklashish;
umumeʼtirof etilgan xalqaro uslublar asosida doimiy populyatsiya tekshiruvlari va yuqumli boʻlmagan kasalliklarning xavf omillari boʻyicha soʻrovlar oʻtkazish;
notoʻgʻri ovqatlanish bilan bogʻliq kasalliklarning oldini olish va tarqalishi darajasini kamaytirish, keng koʻlamda tushuntirish ishlarini tashkil qilish va aholining sogʻlom turmush tarzi garovi sifatida toʻgʻri ovqatlanish targʻibotini kuchaytirish;
sifatning zamonaviy xalqaro standartlariga muvofiq oziq-ovqat mahsulotlarining asosiy turlarini mamlakatimizda ishlab chiqarishni kengaytirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tadqiqotlar oʻtkazish;
taʼlim muassasalari bilan birgalikda yuqumli boʻlmagan kasalliklarning oldini olish va aholining sogʻlom turmush tarzini shakllantirish masalalari yuzasidan kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash, malakasini oshirish va uzluksiz kasbiy rivojlanishi boʻyicha tadbirlarni tashkil qilish va ularda ishtirok etish.
5. Belgilansinki:
Markaz Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining tashkiliy tuzilmasiga kiradi va unga hisobot beradi;
Markaz, uning hududiy boʻlimlari va tuman (shahar) boʻlinmalari (keyingi oʻrinlarda — hududiy boʻlinmalar) Toshkent tibbiyot akademiyasi huzuridagi Respublika diyetologiya oʻquv-ilmiy markazi va tuman (shahar) tibbiyot birlashmalari huzuridagi “Salomatlik” markazlarining umumiy shtat birliklari va ish haqi fondi doirasida tashkil etiladi;
Markaz va uning hududiy boʻlinmalari Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari, xalqaro moliya tashkilotlari va institutlarining grantlari va kreditlari, yuridik va jismoniy shaxslarning homiylik mablagʻlari, shuningdek, qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan moliyalashtiriladi;
tuman (shahar) tibbiyot birlashmalari huzuridagi “Salomatlik” markazlari shtat birliklarini maqbullashtirish hisobidan boʻshagan mablagʻlar Markaz va uning hududiy boʻlinmalarining xodimlarini moddiy ragʻbatlantirishga yoʻnaltiriladi hamda har yili Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetini shakllantirishda ushbu maqsadlar nazarda tutiladi;
Markaz aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligi darajasini oshirish sohasida Oʻzbekiston Respublikasi Yoshlar siyosati va sport vazirligi, Innovatsion rivojlanish agentligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, boshqa davlat boshqaruvi organlari, jamoat va boshqa tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi;
Markaz unga yuklatilgan vazifalar doirasida vazirliklar, idoralar va boshqa davlat tashkilotlaridan zarur statistik va tahliliy maʼlumotlarni soʻrash va bepul olish huquqiga ega;
Markazni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bilan kelishilgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vaziri tomonidan lavozimga tayinlanadigan va lavozimdan ozod etiladigan direktor boshqaradi;
Markaz direktori mehnatga haq toʻlash sharoitlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining bosh boshqarma boshligʻiga tenglashtiriladi.
6. Markaz va uning hududiy boʻlinmalari xodimlarining cheklangan umumiy soni 838 nafar etib belgilansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi bir oy muddatda Markaz va uning hududiy boʻlinmalari nizomlari va tuzilmalarini tasdiqlasin, bunda Markaz direktoriga, zarur boʻlganda, tasdiqlangan tuzilmalarga xodimlarning cheklangan umumiy soni va ish haqi fondi doirasida oʻzgartirishlar kiritish huquqi berilsin.
7. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi 2019-yilning 1-dekabriga qadar keng doirada oʻtkaziladigan jamoatchilik muhokamalari natijasida alkogol va tamaki mahsulotlar isteʼmolini cheklash boʻyicha, shuningdek, quyidagilarni oʻz ichiga oluvchi qoʻshimcha chora-tadbirlarni qabul qilsin:
Alkogol mahsuloti idishining yorligʻida hamda tamaki mahsulotining qutisida (oʻrovida) tibbiy ogohlantirishlarni joylashtirish uchun asosiy maydon oʻlchamini kengaytirish;
tamaki mahsuloti qutisida (oʻrovida) matnli yozuv va rasm tarzidagi tibbiy ogohlantirishlarni joylashtirish;
alkogol va tamaki mahsulotlari savdosi qoidalariga rioya etilishi ustidan nazorat olib boruvchi organlarni hamda shunday nazoratni olib borishning mexanizmlarini aniqlashtirish;
jamoat joylari va transportning belgilanmagan joylarida alkogol va tamaki mahsulotlar isteʼmoli uchun javobgarlikni kuchaytirish;
jamoat joylarda va transportning belgilanmagan joylarida alkogol va tamaki mahsulotlari isteʼmolini cheklash maqsadida vakolatli shaxslar tomonidan (korxona, tashkilot, muassasalarning maʼmuriyatlari, shu jumladan jamoat joylarida joylashgan inshoot, bino (imorat), boshqa obyektlar hamda transport vositalarining egalari) choralar koʻrilmagani uchun javobgarlikni belgilash.
8. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda:
a) respublikaning barcha birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasalari amaliyotiga:
Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining arterial gipertoniya, qandli diabet, bronxial astma va oʻpkaning surunkali obstruktiv kasalligi va boshqa yuqumli boʻlmagan kasalliklar boʻyicha klinik protokollar, standartlar hamda tavsiyalar talablarini;
qoʻllab-quvvatlovchi kuratorlik tizimi orqali tibbiy xizmatlarning uzluksiz baholash va sifatini oshirish mexanizmlarini;
har bir bemor uchun yuqumli boʻlmagan kasalliklar va xavf omillari boʻyicha salomatlik profillarini yaratishni nazarda tutgan dasturiy taʼminotini tatbiq etsin;
b) oziq-ovqat mahsulotlarni tarkibida yogʻlar, tuz va qand miqdori yuqori boʻlgan mahsulotlar toifasiga kiritish mezonlari va tartibini ishlab chiqsin va tasdiqlasin;
v) tarkibida yogʻlar, tuz va qand miqdori yuqori boʻlgan oziq-ovqat mahsulotlarini olib kirish, ishlab chiqarish (tayyorlash), sotish va isteʼmolini cheklash boʻyicha takliflar kiritsin.
9. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, Iqtisodiyot vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligining 2019/2020 oʻquv yilidan boshlab, Toshkent tibbiyot akademiyasi magistraturasining yangi “Nutritsiologiya” yoʻnalishini ochish toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin.
10. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq davlat organlari va tashkilotlarida:
ish kuni davomida ishlab chiqarish gimnastikasi mashqlari;
haftasiga kamida bir marotaba xodimlarning jismoniy tarbiya-ommaviy tadbirlarda (yugurish, suzish, futbol, voleybol, basketbol, tennis va boshqalarda) ishtirok etishini nazarda tutadigan “Salomatlik kuni”;
muntazam ravishda xodimlar orasida ommaviylashgan sport turlari boʻyicha sport musobaqalari va boshqa jismoniy tarbiya-ommaviy tadbirlar oʻtkazib borilishi amaliyotga joriy etilsin.
11. Davlat organlari va tashkilotlari texnologiya, ishlab chiqarish va ish sharoitlaridan kelib chiqib, xodimlariga ishlab chiqarish gimnastikasi mashqlarini bajarishi uchun ish vaqtiga kiritiladigan maxsus tanaffuslarni belgilasin.
12. Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi:
a) manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda:
ishlab chiqarish gimnastikasining namunaviy mashqlar kompleksini;
transportda qatnash jihatidan qulayligi va masofani inobatga olgan holda korxonalar, tashkilotlar va muassasalar xodimlariga shugʻullanish uchun tavsiya etiladigan sport inshootlari roʻyxatini ishlab chiqsin va tasdiqlasin;
b) Oʻzbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi bilan birgalikda 2019-yil 1-aprelga qadar tuman (shaharlar) boʻyicha zonalarga boʻlib hamda ish faoliyatining tavsiflari, mashgʻulotlarning narxi, ish vaqti va boshqa maʼlumotlarni keltirib oʻtgan holda, sport inshootlarining yagona bazasini yaratsin hamda Internet tarmogʻiga joylashtirilishini taʼminlasin.
13. Belgilansinki, davlat organlari va tashkilotlari xodimlari jamoasiga sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligi darajasini oshirish uchun barcha zarur sharoitlar yaratish, shu jumladan sport obyektlariga shugʻullanish (qurish, jihozlash) boʻyicha tadbirlarni moliyalashtirish tegishli davlat organlari va tashkilotlarning budjetdan tashqari mablagʻlari va qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.
14. Oʻzbekiston Respublikasi Yoshlar siyosati va sport vazirligi hamda Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligining aholining keng qatlamlari orasida quyidagilarni oʻz ichiga olgan “Alpomish” va “Barchinoy” maxsus testlarini oʻtkazish toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin.
aholining umumiy jismoniy tayyorgarligi darajasiga sport normativlarini va davlat talablarini belgilash;
aholining turli yoshdagi guruhlari oʻrtasida sport musobaqalarini oʻtkazish;
yuqori koʻrsatkichlarga erishgan fuqarolarni “Alpomish” va “Barchinoy” I, II va III darajali koʻkrak nishonlari bilan taqdirlashni joriy etish.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bir oy muddatda “Alpomish” va “Barchinoy” maxsus testlarni oʻtkazishni tashkil qilish toʻgʻrisida hukumat qarorini qabul qilsin.
15. Quyidagilar:
Markazning davlat organlari va tashkilotlari bilan samarali hamkorligini taʼminlash, shu jumladan yuqumli boʻlmagan kasalliklarning oldini olish, aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligi darajasini oshirish boʻyicha sifatli chora-tadbirlarni amalga oshirish yuzasidan taʼsirchan nazorat oʻrnatish — Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari A.A. Abduhakimov;
Markaz va uning hududiy boʻlinmalari faoliyatini talab darajasida tashkil etish, jamiyat sogʻligʻini saqlashni taʼminlash, aholini sogʻlom turmush tarziga daʼvat qilish boʻyicha choralar koʻrish, fuqarolarda oʻzining va atrofdagilarning salomatligi uchun masʼullik hissini shakllantirish — Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vaziri A.Sh. Inoyatov;
aholi, ayniqsa yoshlar orasida jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullanishni ommalashtirish boʻyicha tadbirlarni tashkillashtirish hamda aholining keng qatlamlari uchun sport inshootlari va inventaridan foydalanish imkoniyatini taʼminlash — Oʻzbekiston Respublikasi yoshlar siyosati va sport vaziri A.I. Ikramov;
taʼlim muassasalari oʻquv dasturlariga oʻquvchilarni sogʻlom turmush tarzini olib borish va jismoniy faolligi darajasini oshirishni taʼminlash tadbirlarini kiritish, taʼlim muassasalari hududida oʻquvchilarning salomatligiga ziyon yetkazadigan oziq-ovqat mahsulotlari sotilishiga yoʻl qoʻymaslik — Oʻzbekiston Respublikasining maktabgacha va maktab taʼlimi vaziri X.U. Umarova, oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vaziri I.Yu. Abduraxmonov;
Konsepsiya va chora-tadbirlar Dasturida belgilangan tadbirlarni sifatli, oʻz vaqtida va toʻliq bajarish boʻyicha shaxsiy javobgarlik — davlat organlari va tashkilotlarning rahbarlari zimmasiga yuklansin.
16. Markaz Toshkent shahri, Olmazor tumani, Farobiy koʻchasi, 2-uy manzili boʻyicha joylashtirilsin.
17. Sogʻliqni saqlash vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda qonun hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.
18. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi rahbari Z.Sh. Nizomiddinov, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti maslahatchisi A.A. Abduvaxitov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti maslahatchisining birinchi oʻrinbosari B.M. Mavlonov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 18-dekabrdagi PQ-4063-son qaroriga 1-ILOVA
2019 — 2022-yillarda yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligi darajasini oshirish
1-bob. Nosogʻlom turmush tarzi va yetarlicha boʻlmagan jismoniy faollik natijasida yuzaga kelgan aholi salomatligining bugungi holati
Yurak qon-tomir kasalliklari, insult, xavfli oʻsmalar, nafas olish aʼzolarining surunkali kasalliklari va qandli diabet kabi yuqumli boʻlmagan kasalliklar butun dunyoda nogironlik va oʻlimlarning asosiy sabablaridir. Ular asosan yuqori qon bosimi, tamaki va alkogol mahsulotlarini isteʼmol qilish, qondagi xolesterinning yuqori darajasi, ortiqcha tana vazni, meva va sabzavotlarni yetarlicha isteʼmol qilmaslik va sust jismoniy faollik kabi xavfli omillar tufayli yuzaga keladi.
Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining maʼlumotlariga koʻra, keyingi bir necha oʻn yil ichida ortiqcha tana vazni va semizlik muammosi butun dunyoda kuchayib bormoqda. 2015-yilning oʻzida yuqumli boʻlmagan kasalliklar 40 million odamning umriga zavol boʻldi, bu esa dunyo boʻyicha barcha oʻlim holatlarining 70 foizini tashkil qiladi.
Oʻzbekistonda har yili barcha oʻlim holatlarining 78 foizi yuqumli boʻlmagan kasalliklar tufayli yuz bermoqda. 2017-yilda jinsi va yoshi boʻyicha standartlashtirilgan oʻlim sabablari umumiy tuzilmasida birinchi oʻrinni qon aylanish tizimi kasalliklari (69 foiz), shu jumladan yurak ishemik kasalligi, arterial gipertoniya va uning asoratlari (miokard infarkti, bosh miyaga qon quyilishi) egalladi. Ulardan keyin xavfli oʻsmalar (8 foiz), qandli diabet (3 foiz) va nafas olish aʼzolarining surunkali kasalliklari (3 foiz) joy oldi.
2014-2015-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti bilan birgalikda respublikaning 18 — 64 yoshdagi aholisi orasida oʻtkazgan tadqiqot natijalari quyidagilarni koʻrsatdi:
har kuni aholining uchdan ikki qismi (67 foiz) sabzavot va mevalarni yetarli miqdorda isteʼmol qilmaydi (400 grammdan kam);
aholining yarmi ortiqcha vaznga ega (tana vazni indeksi ≥ 25 kg/m 2 );
katta yoshdagi aholining har beshinchisida semizlik aniqlangan (tana vazni indeksi ≥ 30 kg/m 2 );
aholining 46 foizida qondagi xolesterin darajasi ortganligi qayd qilingan;
erkaklarning 42 foizi va ayollarning 1,5 foizi tamaki chekadi;
aholining deyarli uchdan bir qismida yuqori arterial bosim (≥ 140/90 mm Hg) qayd qilinmoqda;
aholining 9 foizi och qoringa qondagi glukozaning ortgan darajasiga ega (≥6,1 mol/1);
40 — 64 yoshdagi aholining beshdan bir qismi oʻn yil ichida yurak qon-tomir kasalliklari rivojlanishi xavfiga ega;
aholi orasida bir kunda isteʼmol qilinayotgan tuz miqdori oʻrtacha 14,9 grammni tashkil qiladi, bu esa Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti tavsiya etgan koʻrsatkichdan (kuniga koʻpi bilan 5 gramm) 3 baravar ortiq.
Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining baholashiga koʻra, 2016-yilda yuqumli boʻlmagan kasalliklar yetkazgan iqtisodiy zarar taxminan 9,3 trillion soʻmni tashkil qildi, bu esa mamlakat yalpi ichki mahsulotining 4,7 foiziga teng.
Mutaxassislar xavfli omillar profilaktikasi va yuqumli boʻlmagan kasalliklarga chalingan bemorlarga tibbiy yordamni tashkil qilish va koʻrsatish tizimini yaxshilash orqali Oʻzbekistonda yuqumli boʻlmagan kasalliklar sababli barvaqt oʻlim topish holatlari 31 foizining oldini olish yoki kechiktirish mumkinligini taʼkidlamoqda.
2-bob. Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligi darajasini oshirish tizimini tashkil qilishdagi muammolar va kamchiliklar
Hozirgi paytda respublika aholisini sogʻlom ovqatlanish bilan taʼminlash sohasida quyidagi kamchiliklar mavjud:
qand-shakar oʻrnini bosuvchi tabiiy mahsulotlar yetarli hajmda ishlab chiqarilmasligi;
taʼlim muassasalarida isteʼmol qilinayotgan oziq-ovqat mahsulotlari tarkibidagi foydali moddalarning sifat va mutanosiblik talablariga mos kelmasligi;
oziq-ovqat mahsulotlarida zarur vitaminlar va minerallar darajasining pastligi;
ayniqsa, kechki paytlarda haddan tashqari ovqatlanishning oʻsishi.
Bugʻdoy unini mikronutriyentlar bilan boyitish darajasi ishlab chiqarilayotgan va import qilinayotgan barcha navdagi unning 30 foizini tashkil qilmoqda. Mikronutriyentlar bilan boyitilgan bugʻdoy unini aholining taxminan 56 foizi isteʼmol qiladi. Temir yetishmasligi anemiyasining profilaktikasini taʼminlash uchun aholining 90 foizini qamrab olish lozim.
Mahalliy oziq-ovqat mahsulotlarining kimyoviy tarkibi boʻyicha maʼlumotlar mavjud emas, bu esa aholi uchun sogʻlom ovqatlanish boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqishni qiyinlashtiradi. Tabiiy va iqtisodiy sharoitlar, milliy anʼanalar, demografik va boshqa xususiyatlarni hisobga olgan holda kasb va jins-yosh guruhlari boʻyicha differensiyalashtirilgan ovqatlanish meʼyorlari ishlab chiqilmagan.
Oʻzbekiston Respublikasining “Alkogol va tamaki mahsulotlarining tarqatilishi hamda isteʼmol qilinishini cheklash toʻgʻrisida”gi Qonuni va tamaki mahsulotlarining tarqatilishi va isteʼmol qilinishini cheklash boʻyicha boshqa qonun hujjatlari qoidalariga rioya qilish past darajada qolmoqda. 2017-yilda Qashqadaryo viloyatida oʻtkazilgan jamoatchilik monitoringi natijalari quyidagilarni koʻrsatdi:
74 foiz tashkilotlar, muassasalar, korxonalarning hududi va binolarida tamaki mahsulotlarini isteʼmol qilish uchun maxsus ajratilgan joylar va (yoki) xonalar tashkil qilinmagan;
tamaki mahsulotlarini sotuvchi savdo obyektlari va umumiy ovqatlanish korxonalarida qonunchilikni buzish holatlari (yigirma yoshga yetmagan shaxslarga sigareta sotish yoki sigaretalarni donalab sotish, yigirma yoshga yetmagan shaxslarga sigareta sotishga yoʻl qoʻyilmasligi hamda sigaretalarning inson salomatligiga salbiy taʼsiri haqida ogohlantiruvchi yozuvlarning yoʻqligi) aniqlangan.
Birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasalarida yuqumli boʻlmagan kasalliklarning xavfli omillariga ega bemorlarni barvaqt aniqlash tizimi yetarlicha rivojlanmagan, bemorlarga sogʻlom ovqatlanish, jismoniy faollik, tamaki va alkogol mahsulotlarini isteʼmol qilishdan voz kechish masalalari boʻyicha maslahatlar berish lozim darajada oʻtkazilmaydi.
2015 — 2017-yillarda Qashqadaryo va Fargʻona viloyatlaridagi 8 ta oilaviy poliklinika va qishloq vrachlik punktlarida Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining arterial gipertoniya va qandli diabet boʻyicha klinik protokoli sinovdan oʻtkazildi.
Buning natijasida arterial gipertoniya va qandli diabet ikkinchi turini birlamchi aniqlash deyarli ikki baravarga ortdi, yurak qon-tomir kasalliklari xavfi 30 foizdan yuqori boʻlgan bemorlar hamda yuqumli boʻlmagan kasalliklar xavfli omillariga ega sogʻlom bemorlar aniqlandi, ular uchun bemorga yordam koʻrsatish shaxsiy rejalari tuzildi.
Qoʻlga kiritilgan ijobiy natijalarni hisobga olgan holda, Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining ekspertlari tomonidan mazkur tajriba natijalarini birlamchi tibbiy-sanitariya yordamining barcha muassasalari amaliyotiga joriy qilish maqsadga muvofiqligi asoslab berildi.
Yuqumli boʻlmagan kasalliklarning mavjud monitoring tizimi ijtimoiy himoyalanmagan aholi guruhlarining ijtimoiy-iqtisodiy jihatlarini (etnik kelib chiqishi, maʼlumoti, daromadlar darajasi va boshqalarni) oʻrganish imkonini bermaydi. Yuqumli boʻlmagan kasalliklar xavfli omillarining tarqalganligini oʻrganish boʻyicha ijtimoiy tadqiqotlar oʻtkazish uchun zarur moliyaviy resurslar ajratilmayapti.
Barcha darajalarda tibbiy maʼlumotlarni yigʻish va qayd qilishning yagona elektron tizimi joriy qilinmagan, bu esa monitoringni amalga oshirish jarayonini ancha qiyinlashtiradi va uning sifatini pasaytiradi. Birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasalarida tibbiy hujjatlardagi yozuvlar unifikatsiyalashtirilmagan va ixtiyoriy shaklda yoziladi, bemorlarning salomatlik koʻrsatkichlari turli tibbiy hujjatlarda takrorlanadi, maʼlumotlarni statistik qayta ishlash va tahlil qilish qogʻozda amalga oshiriladi.
Natijada, yuqumli boʻlmagan kasalliklarning mavjud monitoring tizimi samarali boshqaruv qarorlari qabul qilinishini taʼminlamaydi.
Fuqarolarni sogʻlom turmush tarzini olib borishga jalb qilish boʻyicha targʻibot ishlari yetarli darajada amalga oshirilmayapti. Mazkur yoʻnalishda amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar faqat miqdoriy va statistik ahamiyatga ega (2017-yilda 200 mingdan ortiq tadbirlar oʻtkazildi, lekin ular samarali va taʼsirchan natijalarni bermayapti).
Axborot-maʼrifiy kampaniyalar qisqa davom etadi va muntazam ravishda oʻtkazilmaydi. Xalqaro tajriba bunday chora-tadbirlar sogʻlom muhitni barpo etish boʻyicha qonunchilik bazasini takomillashtirish, sogʻlom oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish va sotishni ragʻbatlantirish, aholini oʻz feʼl-atvorini oʻzgartirishga yoki ish beruvchilarni tashkilot xodimlari orasida sogʻlom muhitni yaratishga undovchi iqtisodiy va maʼmuriy mexanizmlarni qoʻllash kabi boshqa chora-tadbirlar bilan birgalikda amalga oshirilganida samarali boʻlishini koʻrsatadi.
Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va aholining jismoniy faolligini kuchaytirish sohasidagi mutaxassislarni tayyorlash va malakasini oshirish boʻyicha faoliyat yoʻlga qoʻyilmagan.
Toshkent tibbiyot akademiyasining Jamiyat salomatligini saqlash maktabi oʻquv dasturining mazmuni koʻp jihatdan sogʻliqni saqlash sohasini boshqarish boʻyicha mutaxassislarni tayyorlashga qaratilgan. Toshkent tibbiyot akademiyasi “Bolalar va oʻsmirlar gigiyenasi va ovqatlanish gigiyenasi” kafedrasining oʻquv dasturi sanitariya-epidemiologiya nazorati xizmatida ishlaydigan ovqatlanish gigiyenasi boʻyicha sanitar vrachlarni tayyorlashga moʻljallangan. Natijada, sogʻlom va parhez ovqatlanish hamda sogʻlom turmush tarzini shakllantirish sohasida zamonaviy bilimlar, koʻnikmalar va mahoratga ega boʻlgan mutaxassislarning jiddiy yetishmasligi kuzatilmoqda.
Tibbiy oliy taʼlim muassasalarining koʻpchilik oʻqituvchilari yetarlicha amaliy ish tajribasiga ega emas. Tahlillar shu koʻrsatadiki, ayni paytda, xorijda oʻqituvchilar oʻqitish jarayonini koʻpincha davlat va xususiy tashkilotlarda mutaxassis va ekspert sifatida ishlash bilan birgalikda olib boradilar.
Mamlakatda yuqumli boʻlmagan kasalliklarning profilaktikasi va sogʻlom turmush tarzini shakllantirish uchun respublika darajasida ham, hududiy darajada ham masʼul muassasalar mavjud emas.
3-bob. Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faollik darajasini oshirish maqsadlari, ustuvor yoʻnalishlari va vazifalari
2019 — 2022-yillarda yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faollik darajasini oshirish konsepsiyasi (keyingi oʻrinlarda — Konsepsiya) Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlari hamda Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining 2013 — 2020-yillarda yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi va ularga qarshi kurashish boʻyicha global harakatlar rejasi, 2015 — 2020-yillarda oziq-ovqat mahsulotlari va ovqatlanish sohasida harakatlar rejasi, 2016 — 2025-yillarda Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining Yevropa mintaqasi uchun jismoniy faollik sohasidagi strategiyasi, Tamakiga qarshi kurashish boʻyicha hadli konvensiya, 2012 — 2020-yillarda Yevropada alkogolni zararli isteʼmol qilishni kamaytirish boʻyicha harakatlar rejasi kabi hujjatlariga muvofiq ishlab chiqilgan.
Konsepsiya Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining tavsiyalari asosida yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligini oshirish boʻyicha zamonaviy yondashuvlarni oʻz ichiga olgan.
Konsepsiyaning maqsadi yuqumli boʻlmagan kasalliklar va ularning xavfli omillarining oldini olish, davolash hamda nazorat qilish, barvaqt oʻlim holatlari va jamiyat uchun kasalliklar yukini kamaytirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish yoʻli bilan mamlakat aholisi orasida sogʻlom turmush tarzini shakllantirishdan iborat.
Konsepsiyaning strategik ustuvor yoʻnalishlari:
a) yuqumli boʻlmagan kasalliklarning quyidagi xavfli omillariga qarshi kurashish:
nosogʻlom ovqatlanish;
yetarli boʻlmagan jismoniy faollik;
ortiqcha tana vazni;
tamaki va alkogol mahsulotlarini isteʼmol qilish, shu jumladan chilim va elektron sigaretalarni chekish;
arterial bosimning yuqoriligi, qondagi glukoza va xolesterinning yuqori darajasi;
b) kasalliklarning quyidagi guruhlariga qarshi kurashish:
yurak-tomir kasalliklari (arterial gipertoniya, miokard infarkti, insult);
qandli diabet;
nafas olish aʼzolarining surunkali kasalliklari (oʻpka surunkali obstruktiv kasalliklari, bronxial astma);
xavfli oʻsmalar (sut bezi raki, bachadon boʻyni raki, oʻpka raki).
Konsepsiyaning asosiy vazifalari:
1. Sogʻlom muhitni yaratish va sogʻlom turmush tarzi foydasiga toʻgʻri tanlov boʻyicha tashabbuslarni shakllantirish va omma orasida keng yoyish.
2. Taʼlim, tibbiyot, sport muassasalari, korxonalar, tashkilotlar va jamoat joylarida sogʻlom muhitni shakllantirish boʻyicha nodavlat sektor rolini kuchaytirish.
3. Aholi oʻrtasida yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi va sogʻlom turmush tarzini shakllantirish sohasida davlat-xususiy sherikligi mexanizmlarini joriy qilish va uning imkoniyatlarini kengaytirish.
4. Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi va ularni nazorat qilish boʻyicha chora-tadbirlarni Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti, xalqaro moliyaviy institutlar va tashkilotlar mablagʻlari, tijorat banklarining imtiyozli kreditlari, grantlar hamda qonun bilan taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan barqaror moliyalashtirish.
5. Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi va aholi orasida sogʻlom turmush tarzini shakllantirish boʻyicha axborot-maʼrifiy faoliyatni takomillashtirish;
6. Yuqumli boʻlmagan kasalliklarning milliy integratsiyalashgan epidemiologik nazorati axborot tizimini, shu jumladan xavfli omillar va asosiy yuqumli boʻlmagan kasalliklar boʻyicha maqsadli koʻrsatkichlarga erishishni baholash va monitoring qilish tizimini yaratish.
7. Xavf guruhiga kiruvchi va yuqumli boʻlmagan kasalliklarga chalingan bemorlarga xavfli omillarni barvaqt aniqlash va nazorat qilishga alohida eʼtibor qaratgan holda profilaktika, davolash va konsultativ yordam tizimini takomillashtirish.
8. Yuqumli boʻlmagan kasalliklarning profilaktikasi va aholi orasida sogʻlom turmush tarzini shakllantirish sohasiga jalb etilgan barcha sektorlarning kadrlar va ilmiy-tadqiqot salohiyatini rivojlantirish.
4-bob. 2019 — 2022-yillarda yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va aholi jismoniy faollik darajasini oshirish boʻyicha faoliyatning asosiy yoʻnalishlari
1. Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faollik darajasini oshirish sohasidagi qonunchilikni takomillashtirish
1. Tarkibida yogʻlar, tuz va qand miqdori yuqori boʻlgan oziq-ovqat mahsulotlarini isteʼmol qilish targʻiboti va reklamasini cheklash sohasidagi qonunchilikni yanada takomillashtirish.
2. Alkogol va tamaki mahsulotlarini tarqatish va isteʼmol qilishni cheklash yuzasidan qoʻshimcha chora-tadbirlarni oʻrnatishga qaratilgan huquqiy mexanizmlarni takomillashtirish.
3. Respublikaga mikronutriyentlar bilan boyitilmagan birinchi nav bugʻdoy unini olib kirishni (import qilishni) cheklash boʻyicha takliflar ishlab chiqish.
4. Ommaviy isteʼmol qilinadigan mahsulotlardagi kaloriya darajasini kamaytirish va ular tarkibidagi yogʻlar, tuz va qand miqdorining maqsadli darajalarini oʻrnatish hamda porsiyalarining tavsiya qilinuvchi miqdorlarini aniqlash maqsadida ularning standartlari va retsepturalarini qayta koʻrib chiqish.
5. Zararli mehnat sharoitlariga ega sanoat korxonalari uchun profilaktik ovqatlanish standartlarini qayta koʻrib chiqish.
6. Tamaki mahsulotlarini ishlab chiqarishda ular taʼmining jozibadorligini orttiruvchi ingrediyentlardan (xushboʻy hid beruvchi moddalar) foydalanish tartibini oʻrnatish.
2. Aholining sogʻlom ovqatlanishini taʼminlash boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirish
1. Sogʻlom oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish va sotishni ragʻbatlantirish va tarkibida yogʻlar, tuz, qand miqdori yuqori boʻlgan oziq-ovqat mahsulotlarini olib kirish, ishlab chiqarish (tayyorlash) va sotishni cheklash boʻyicha bozor mexanizmlarini joriy qilish.
2. Turli dehqonchilik sharoitlarida yetishtirilgan qishloq xoʻjaligi oziq-ovqat mahsulotlarining tarkibi va sifatini, shuningdek, milliy taomlarning farmakodinamik xususiyatlarini oʻrganish boʻyicha ilmiy-amaliy tadqiqotlarni olib borish.
3. Nutritsiologiya sohasidagi zamonaviy yutuqlar asosida aholining yoshi, jinsi va kasbi boʻyicha turli guruhlari uchun ovqatlanishning maqbul meʼyorlarini qayta koʻrib chiqish.
4. Ovqatga qoʻshiladigan qoʻshimchalarni (rang, xushboʻy hid beruvchi moddalar, konservantlar va boshqalar) qoʻllash ustidan nazoratni kuchaytirish.
5. Umumiy ovqatlanish korxonalarining taomnomalariga sabzavotlar, mevalar va boshqa foydali oziq-ovqat mahsulotlarining kiritilishini ragʻbatlantirish.
3. Aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligi darajasini oshirish boʻyicha chora-tadbirlarni qabul qilish
1. Taʼlim muassasalarining oʻquv dasturlariga sogʻlom turmush tarzini olib borish hamda oʻquvchilarning (talabalarning) sogʻlom ovqatlanishi va jismoniy faolligini taʼminlash boʻyicha chora-tadbirlarni joriy qilish.
2. Aholi xavfsiz va faol harakatlanishi uchun shart-sharoitlarni (piyodalar va velosiped haydovchilari uchun yoʻlkalar) yaratish.
3. Jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullanish uchun hududlar va sport inshootlarini, shu jumladan davlat-xususiy sherikligi asosida qurish va rekonstruksiya qilish, turli yosh guruhlari foydalanishi mumkin boʻlgan sport seksiyalarining qamrovi va turlarini kengaytirish.
4. Ish beruvchilar tomonidan xodimlarning ish vaqti davomida ishlab chiqarish gimnastikasi komplekslarini bajarishlari uchun maxsus tanaffuslar belgilash.
5. Ish beruvchilar tomonidan xodimlarning ishlab chiqarish gimnastikasi komplekslarini bajarishlari uchun tegishli sport inventarlari bilan jihozlangan xonalarni ajratish.
6. Kasaba uyushmalarining xodimlar boʻsh vaqtlarini tashkil qilishdagi rolini oshirish orqali korporativ sportni rivojlantirishni ragʻbatlantirish.
7. Jamoat obyektlaridan (maktab, tibbiyot, sport va koʻngilochar muassasalar, turar joylar va koʻp kvartirali uylar) foydalanayotgan shaxslarning jismoniy faolligini majburiy qoʻllab-quvvatlash mexanizmlarini joriy qilish.
8. Sport obyektlarining tumanlar (shaharlar) boʻyicha zonalarga boʻlib hamda ish faoliyatining tavsiflari, mashgʻulotlar narxi, ish vaqti va boshqa maʼlumotlarni keltirib oʻtgan holda yagona maʼlumotlar bazasini yaratish va Internet tarmogʻiga joylashtirish.
9. Aholining keng qatlamlari orasida “Alpomish” va “Barchinoy” maxsus testlarini oʻtkazishni tashkil qilish.
4. Sogʻliqni saqlash muassasalari tomonidan yuqumli boʻlmagan asosiy kasalliklar boʻyicha koʻrsatilayotgan xizmatlar sifatini yaxshilash
1. Respublika birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasalari amaliyotiga Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining arterial gipertoniya, qandli diabet, bronxial astma va oʻpka surunkali obstruktiv kasalliklari va boshqa yuqumli boʻlmagan kasalliklar boʻyicha klinik protokollari, standartlari va tavsiyalarini joriy qilish.
2. Tibbiyotning oʻrta boʻgʻini xodimlari tomonidan aholini vrachdan oldin koʻrikdan oʻtkazish punktlarini tashkil qilish.
3. Yuqumli boʻlmagan kasalliklarga chalingan bemorlarni oʻzlarini parvarishlash va salomatlik holatini nazorat qilishga oʻrgatish.
4. Qoʻllab-quvvatlovchi kuratorlik tizimi orqali birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasalarida uzluksiz baholash va xizmatlar sifatini oshirish mexanizmlarini joriy qilish.
5. Har bir bemor uchun xavfli omillar va yuqumli boʻlmagan kasalliklar boʻyicha salomatlik profilini (ovqatlanish xarakteri, tamakiga qaramlikning mavjudligi, tana vazni indeksi, arterial bosim, qondagi qand va xolesterin darajasi va boshqalar) yaratishni nazarda tutuvchi dasturiy taʼminotni ishlab chiqish va uni birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasalari amaliyotiga joriy qilish.
5. Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faollik darajasini oshirish boʻyicha chora-tadbirlarni monitoring qilish va baholash tizimini takomillashtirish
1. Aholi tomonidan oziq-ovqat mahsulotlarining isteʼmol qilinishi hamda isteʼmolchilarning ushbu ovqat mahsulotlarga munosabatini baholashni oʻz ichiga olgan keng koʻlamli monitoringni amalga oshirish.
2. Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining tavsiyalari asosida yuqumli boʻlmagan kasalliklarning epidemiologik monitoringini amalga oshirish protokolini ishlab chiqish va amaliyotga joriy qilish.
3. Tibbiyot muassasalarining hisobga olish va hisobot hujjatlariga yuqumli boʻlmagan kasalliklarning xavfli omillari boʻyicha koʻrsatkichlarni kiritish orqali ushbu kasalliklar boʻyicha tibbiy-statistika hisobi va hisoboti tizimini takomillashtirish.
4. Asosiy kasalliklar boʻyicha kasalliklarning tobora avj olishini, asoratlarning rivojlanishini kuzatib borish imkoniyatini beruvchi registrlarni joriy qilish.
5. Aholi orasida xalqaro qabul qilingan standart metodologiya (HBSC, STEPS va boshqalar) asosida keng koʻlamli tadqiqotlar oʻtkazish.
6. Sogʻlom atrof-muhitni yaratish boʻyicha jamoatchilik monitoringi tizimini joriy qilish.
6. Kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini takomillashtirish
1. Yetakchi xorijiy jamiyat sogʻliqni saqlash muassasalari bilan hamkorlikda oliy tibbiy taʼlim muassasalari tibbiyot-profilaktika yoʻnalishidagi kafedralari oʻqituvchilarining jamiyat salomatligi va sogʻlom turmush tarzini shakllantirish, sogʻlom ovqatlanish, diyetologiya masalalari boʻyicha malakasini oshirish.
2. Oliy tibbiy taʼlim muassasalarining tibbiyot-profilaktika yoʻnalishiga ixtisoslashgan kafedralari, shuningdek, Toshkent tibbiyot akademiyasining Jamiyat sogʻligʻini saqlash maktabi hamda tibbiyot xodimlari malakasini oshirish va qayta tayyorlash tizimining oʻquv dasturlarini qayta koʻrib chiqish va ularni xalqaro talablarga moslashtirish.
3. Tibbiyot institutlarining tibbiy-profilaktika yoʻnalishidagi soha kafedralari hamda Toshkent tibbiyot akademiyasi Jamiyat sogʻligʻini saqlash maktabining oʻquv dasturlarini Yevropa mintaqasining jamiyat sogʻligʻini saqlash maktablari assotsiatsiyasi (ASPHER — The Association of Schools of Public Health in the European Region) tomonidan akkreditatsiya qilinishini taʼminlash.
4. Oʻrta tibbiy xodimlarni “Diabetik oyoq yuzi boʻyicha tibbiy hamshira — podiatr”, “Sogʻlom ovqatlanish boʻyicha maslahatchi”, “Tamakidan voz kechish boʻyicha maslahatchi”, “Bronxial astma boʻyicha maslahatchi” hamda boshqa yoʻnalishlarda ixtisoslashtirish va sertifikatlash dasturlarini ishlab chiqish.
5-bob. Konsepsiyani amalga oshirishdan kutilayotgan natijalar
Konsepsiyani amalga oshirish natijasida quyidagilar:
aholi tomonidan sabzavot va mevalar isteʼmol qilinishini 15 foizga oshirish;
osh tuzi isteʼmol qilinishini 15 foizga qisqartirish;
vitaminlar va zarur minerallar bilan boyitilgan mahsulotlarni ishlab chiqarish ulushini oshirish;
aholining jismoniy faolligi darajasini 10 foizga oshirish;
alkogol va tamaki mahsulotlari isteʼmolini 10 foizga qisqartirish;
yuqori arterial bosimga ega bemorlar sonining oʻsishini toʻxtatib turish;
semirish va qandli diabet kasalligiga chalingan bemorlar sonining oʻsishini toʻxtatib turish;
tibbiy muassasalarni yuqumli boʻlmagan asosiy kasalliklarni davolash uchun zarur boʻlgan bazaviy diagnostik testlar, jihozlar va asosiy dori vositalari bilan taʼminlanganligi darajasini 50 foizga yetkazish;
infarkt va insultning oldini olish uchun yuqori xavf darajasiga ega va yuqumli boʻlmagan kasalliklarga chalingan bemorlarning kamida 50 foizini zarur dori-darmon terapiyasi hamda maslahatlar bilan taʼminlash;
aholi orasida yurak qon-tomir kasalliklari, xavfli oʻsmalar, qandli diabet va oʻpka surunkali obstruktiv kasalliklaridan barvaqt oʻlim holatlari darajasini 10 foizga qisqartirish kutilmoqda.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 18-dekabrdagi PQ-4063-son qaroriga 2-ILOVA
2019 — 2022-yillarda yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligi darajasini oshirish chora-tadbirlari
T/r Chora-tadbirlar nomi Amalga oshirish mexanizmlari Ijro muddatlari Masʼul ijrochilar I. Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligi darajasini oshirish sohasidagi qonunchilikni takomillashtirish 1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi “Oʻzbekiston Respublikasining “Alkogol va tamaki mahsulotlarining tarqatilishi hamda isteʼmol qilinishini cheklash toʻgʻrisida”gi Qonuniga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining qonuni loyihasini ishlab chiqish va Vazirlar Mahkamasiga kiritish: tamaki mahsulotini isteʼmol qilish uchun maxsus ajratilgan joylar va xonalarga talablar oʻrnatish; savdo obyektlari va umumiy ovqatlanish korxonalarida tamaki mahsulotlarini qoʻyish va namoyish qilinishiga yoʻl qoʻymaslik; alkogol mahsuloti idishining yorligʻida hamda tamaki mahsulotining qutisida (qadogʻida) tibbiy ogohlantirishlarni joylashtirish uchun asosiy maydon oʻlchamini kengaytirish; alkogol va tamaki mahsulotlari savdosi qoidalariga rioya etilishi ustidan nazorat olib boruvchi organlarni hamda shunday nazoratni olib borishning mexanizmlarini aniqlashtirish. Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 2019-yil 1-dekabr Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Davlat soliq qoʻmitasi (B. Musayev), Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi (N. Sharipov) , Ichki ishlar vazirligi (P. Bobojonov) , “Oʻzstandart” agentligi (D. Sattarov), Adliya vazirligi (R. Davletov), Bosh prokuratura (A. Mavlonov) , manfaatdor vazirlik va idoralar 2. Quyidagilarni nazarda tutuvchi “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni loyihasini ishlab chiqish va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritish: a) quyidagilar alkogol va tamaki mahsulotlarini jamoat joylarida va transportning belgilanmagan joylarida isteʼmol qilganlik; etil spirti, alkogol va tamaki mahsulotlarini qonunga xilof ravishda ishlab chiqarish yoki muomalaga kiritganlik uchun javobgarlikni kuchaytirish; b) jamoat joylarida va transportning belgilanmagan joylarida alkogol va tamaki mahsulotlari isteʼmolini cheklash boʻyicha vakolatli shaxslar tomonidan (korxona, tashkilot, muassasalarning maʼmuriyatlari, shu jumladan jamoat joylarida joylashgan inshoot, bino (imorat), boshqa obyektlar hamda transport vositalarining egalari) choralar koʻrilmagani uchun javobgarlikni belgilash. Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 2019-yil 1-dekabr Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Ichki ishlar vazirligi (P. Bobojonov) , Adliya vazirligi (R. Davletov), Davlat soliq qoʻmitasi (B. Musayev) , Bosh prokuratura (A. Mavlonov) , manfaatdor vazirlik va idoralar 3. Tamaki mahsuloti qutisida (qadogʻida) matnli yozuv va rasm tarzidagi tibbiy ogohlantirishlarni joylashtirish talablarini belgilash. Normativ-huquqiy hujjat 2019-yil 1-dekabr Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , “Oʻzstandart” agentligi (D. Sattarov), manfaatdor vazirlik va idoralar 4. Oziq-ovqat mahsulotlarini tarkibida yogʻlar, tuz va qand miqdori yuqori boʻlgan mahsulotlar toifasiga kiritish mezonlari va tartibini ishlab chiqish va tasdiqlash. Normativ-huquqiy hujjat 2020-yil 1-iyun Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , “Oʻzstandart” agentligi (D. Sattarov), Savdo-sanoat palatasi (A. Ikramov) , “Oʻzbekoziqovqatxolding” XK (T. Jalilov) , manfaatdor vazirlik va idoralar 5. Ommaviy isteʼmol qilinadigan mahsulotlardagi kaloriya darajasini kamaytirish va ular tarkibidagi yogʻlar, tuz va qand miqdorining maqsadli darajalarini oʻrnatish, shuningdek, ularning standartlari va retsepturalarini qayta koʻrib chiqish, shuningdek porsiyalarning tavsiya qilinuvchi miqdorlarini belgilash maqsadida ularning standartlari va retsepturalarini qayta koʻrib chiqish. Tashkiliy chora-tadbirlar 2019-yil 1-may Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , “Oʻzstandart” agentligi (D. Sattarov), Savdo-sanoat palatasi (A. Ikramov) , “Oʻzbekoziqovqatxolding” XK (T. Jalilov) 6. Zararli mehnat sharoitlariga ega sanoat korxonalari uchun profilaktik ovqatlanish standartlarini qayta koʻrib chiqish. Sanitariya qoidalari va meʼyorlari 2020-yil 1-iyun Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi (Sh. Kudbiyev) ,Oʻzbekiston Respublikasi kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi (K. Rafikov) 7. Tamaki mahsulotlarini ishlab chiqarishda ular taʼmining jozibadorligini orttiruvchi ingrediyentlardan (xushboʻy hid beruvchi moddalardan) foydalanish tartibini belgilash. Normativ hujjat 2019-yil 1-aprel “Oʻzstandart” agentligi (D. Sattarov), Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) 8. Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining tamakiga qarshi kurashish boʻyicha doiraviy konvensiyasining Tamaki mahsulotlari noqonuniy savdosini tugatish toʻgʻrisidagi protokoli ratifikatsiya qilinishi boʻyicha ijtimoiy-moliyaviy hisob-kitoblarni amalga oshirish va uning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarini tahlil qilish. Oʻrganish natijalari boʻyicha Protokolni ratifikatsiya qilish zarurati boʻyicha takliflar kiritish. Tahliliy maʼlumotnoma 2019-yil 1-sentabr Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Moliya vazirligi (A. Xaydarov) , Iqtisodiyot vazirligi (B. Xodjayev) , Davlat bojxona qoʻmitasi (M. Azimov) , Davlat soliq qoʻmitasi (B. Musayev) 9. Respublikaga mikronutriyentlar bilan boyitilmagan birinchi nav bugʻdoy unini olib kirishni (import qilishni) cheklash boʻyicha takliflar ishlab chiqish. Tahliliy maʼlumotnoma 2019-yil 1-iyun Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Davlat bojxona qoʻmitasi (M. Azimov) , “Oʻzdonmahsulot” AJ (F. Pulatov) , Savdo-sanoat palatasi (A. Ikramov) , manfaatdor vazirlik va idoralar 10. Aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligini oshirish markazi, uning hududiy boʻlimlari, tuman (shahar) boʻlinmalarining faoliyatini tashkil qilish, shu jumladan: nizomlarni tasdiqlash hamda ularni davlat roʻyxatidan oʻtkazish; ularni zarur oʻquv va laboratoriya uskunalari, mebel va kompyuter texnikasi bilan jihozlash; ularni yuklangan vazifalarni lozim darajada bajara oladigan yuqori malakali kadrlar bilan toʻldirish; ularning faoliyati samaradorligini baholash mezonlarini ishlab chiqish va joriy qilish. Tashkiliy chora-tadbirlar 2019-yil 1-fevral Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Adliya vazirligi (R. Davletov), Moliya vazirligi (A. Xaydarov) II. Aholining sogʻlom ovqatlanishini taʼminlash boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirish 11. Quyidagilar boʻyicha bozor mexanizmlarini joriy qilish: a) sogʻlom oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish (tayyorlash) va sotishni ragʻbatlantirish; b) tarkibida yogʻlar, tuz, qand miqdori yuqori boʻlgan oziq-ovqat mahsulotlarini olib kirish, ishlab chiqarish va sotishni cheklash, jumladan: ortiqcha kaloriyalar isteʼmol qilinishini qisqartirish va ortiqcha vazn (semirish) xavfini kamaytirish maqsadida porsiyalar miqdori va oʻrovlar oʻlchamlarini cheklash; isteʼmolchilarni sogʻlom oziq-ovqat mahsulotlari sotib olishiga yoʻnaltirish strategiyasini (sogʻlom oziq-ovqat mahsulotlarini savdo obyektida oʻziga jalb qiladigan muhitda va peshtaxtalarning) ishlab chiqish. Chora-tadbirlar kompleksi Tasdiqlash — 2019-yil 1-aprel Amalga oshirish — 2019 — 2021-yillar Moliya vazirligi (A. Xaydarov) , Davlat soliq qoʻmitas� (B. Musayev) Iqtisodiyot vazirligi (B. Xodjayev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Davlat bojxona qoʻmitasi (M. Azimov) , Savdo-sanoat palatasi (A. Ikramov) 12. Turli dehqonchilik sharoitlarida yetishtirilgan qishloq xoʻjaligi oziq-ovqat mahsulotlarining tarkibi va sifatini, shuningdek, milliy taomlarning farmakodinamik xususiyatlarini oʻrganish boʻyicha ilmiy-amaliy tadqiqotlarni olib borish. Oʻrganish asosida mahalliy oziq-ovqatlarning tarkibidagi mikroelementlar va vitaminlar boʻyicha elektron maʼlumotnoma tuzish. Elektron maʼlumotnomani Internet tarmogʻiga joylashtirish. Chora-tadbirlar kompleksi Tasdiqlash — 2019-yil 1-mart Amalga oshirish — 2019-2020-yillar Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Qishloq xoʻjaligi vazirligi (B. Yusupov) , Innovatsion rivojlanish vazirligi, (I. Abduraxmonov) , Fanlar akademiyasi (B. Yuldashev) 13. Nutritsiologiya sohasidagi zamonaviy yutuqlar asosida aholining yoshi, jinsi va kasbi boʻyicha turli guruhlari uchun ovqatlanishning maqbul meʼyorlarini qayta koʻrib chiqish. Sanitariya qoidalari va meʼyorlariga oʻzgartirishlar kiritish 2020-yil 1-noyabr Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , “Oʻzbekoziqovqatxolding” XK (T. Jalilov) 14. Zamonaviy innovatsion texnologiyalarni qoʻllagan holda, eksportga moʻljallangan oziq-ovqat mahsulotlarini, shu jumladan: tarkibida tabiiy ravishda talab qilinayotgan darajada funksional ingrediyentlar yoki ularning guruhlari talab darajasida mavjud boʻlgan oziq-ovqat mahsulotlarini; har qanday funksional ingrediyent yoki ularning guruhlari bilan qoʻshimcha boyitilgan tabiiy mahsulotlarni; tarkibidan zararli komponent olib tashlangan tabiiy mahsulotlar; tarkibidagi ehtimoliy funksional ingrediyentlar oʻz fiziologik faolligini namoyon qila boshlaydigan yoki ushbu faollik kuchayadigan tarzda modifikatsiya qilingan tabiiy mahsulotlar; u yoki bu modifikatsiyalar natijasida tarkibiga kiruvchi funksional ingrediyentlarning biologik oʻzlashtirilishi ortadigan tabiiy oziq-ovqat mahsulotlari; yuqorida koʻrsatilgan texnologiyalar majmuasini qoʻllash natijasida insonning jismoniy va ruhiy salomatligini saqlash qolish va yaxshilash hamda kasalliklar yuzaga kelishi xavfini pasaytirish qobiliyatiga ega boʻluvchi tabiiy oziq-ovqat mahsulotlarini; jismoniy faollikni va salbiy omillarga turgʻunlikni orttirishga moʻljallangan ixcham oʻralgan porsiyali funksional ovqatlanish mahsulotlarini ishlab chiqish va yetishtirish. Chora-tadbirlar kompleksi Tasdiqlash — 2019-yil 1-iyun Amalga oshirish — 2019-2020-yillar Qishloq xoʻjaligi vazirligi (B. Yusupov) , Iqtisodiyot vazirligi (B. Xodjayev) , Tashqi savdo vazirligi (J. Xodjayev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , “Oʻzbekoziqovqatxolding” XK (T. Jalilov), manfaatdor vazirlik va idoralar 15. Quyidagilarni amalga oshirish orqali oziq-ovqat qoʻshimchalaridan (rang beruvchi, xushboʻy hid beruvchi, konservantlar va boshqalar) foydalanish ustidan nazoratni kuchaytirish: sinov laboratoriyalarini zamonaviy yuqori texnologik asbob-uskunalar bilan jihozlash; oziq-ovqat sanoatida qoʻllaniladigan qoʻshimcha moddalarning tarkibini oʻrganish; oziq-ovqat qoʻshimchalarining yoʻl qoʻyilgan konsentratsiyalarini aniqlash. Chora-tadbirlar kompleksi Tasdiqlash — 2019-yil 1-mart Amalga oshirish — 2020 1-yanvar Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Moliya vazirligi (A. Xaydarov) , “Oʻzstandart” agentligi (D. Sattarov), “Oʻzbekoziqovqatxolding” XK (T. Jalilov) , “Oʻzdonmahsulot” AJ (F. Pulatov) III. Sogʻlom muhitni shakllantirishda fuqarolik jamiyati institutlarining ishtiroki 16. Taʼlim va tibbiyot muassasalarida sogʻlom turmush tarzini olib borish uchun shart-sharoitlar yaratish, shu jumladan: mazkur muassasalarning hududlarida tarkibida yogʻlar, tuz va qand miqdori yuqori boʻlgan mahsulotlarni reklama qilish, tayyorlash va sotishga yoʻl qoʻymaslik; taʼlim muassasalarining oʻquv dasturlariga oʻquvchilarning sogʻlom turmush tarzini olib borish va jismoniy faolligini taʼminlash boʻyicha chora-tadbirlarni joriy qilish; sogʻlom ovqatlanish meʼyorlarini ishlab chiqish va taʼlim muassasalari amaliyotiga joriy qilish; shu jumladan turli yosh guruhlari foydalanishi mumkin boʻlgan sport seksiyalarining qamrovini kengaytirish, davlat-xususiy sherikligi asosida; oʻquvchilarni xavfsiz va faol harakatlanishi (piyodalar va velosiped haydovchilari uchun yoʻlkalar) uchun shart-sharoit yaratish; oʻquv mashgʻulotlari boshlangunga qadar va oʻquv mashgʻulotlari vaqtida besh daqiqalik gimnastika mashgʻulotlarini tashkil qilish ; oʻquvchilar orasida muntazam oʻtkaziluvchi sport musobaqalarini tashkil qilish; taʼlim muassasalarida tamaki va alkogol mahsulotlarining isteʼmol qilinishiga yoʻl qoʻymaslik ustidan nazoratni taʼminlash. Tashkiliy chora-tadbirlar kompleksi 2019 — 2022-yillar Xalq taʼlimi vazirligi (Sh. Shermatov) , Maktabgacha taʼlim vazirligi (A. Shin) , Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (I. Madjidov) , Jismoniy tarbiya va sport vazirligi (D. Nabiyev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi (K. Rafikov) , Oʻzbekiston yoshlar ittifoqi (K. Kuranbayev) , Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 17. Yoʻl harakati xavfsizligi hamda piyodalar, velosiped haydovchilari, gʻildirak yordamida harakatlanishning boshqa usullaridan (shu jumladan, gʻildirakli oʻrindiq, konki, rolikli konki) foydalanuvchilar va jamoat transporti yoʻlovchilarining shaxsiy xavfsizligini taʼminlash. Chora-tadbirlar kompleksi Tasdiqlash — 2019-yil 1-mart Amalga oshirish — 2019 — 2022-yillar Ichki ishlar vazirligi (P. Bobojonov) , Avtomobil transporti agentligi (D. Dexkanov) 18. Qishloqlar, posyolkalar va ovullar hamda shaharlar, posyolkalar, qishloqlar va ovullarning mahallalarida sogʻlom turmush tarzini olib borishga koʻmaklashuvchi shart-sharoitlarni yaratish, shu jumladan: har bir mahallalarda aholini sogʻlom turmush tarzi yuritishiga keng targʻib qiluvchi “Salomatlik maktabi”ni tashkil qilish, vazifalarini belgilash va faoliyatini taʼminlash; tarkibida yogʻlar, tuz, qand miqdori yuqori boʻlgan oziq-ovqat mahsulotlarini tayyorlash va sotishni cheklash; umumiy ovqatlanish korxonalarining menyulariga sabzavotlar, mevalar va boshqa foydali oziq-ovqat mahsulotlarining kiritilishini ragʻbatlantirish; harakatlanishning xavfsiz va faol usullari uchun infrastrukturani rivojlantirish, shu jumladan piyodalar va velosiped haydovchilari uchun yoʻlkalar qurish va (yoki) qayta qurish; jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullanish uchun hududlar va inshootlarni, shu jumladan davlat-xususiy sherikligi asosida qurish va rekonstruksiya qurish; parklar hududlarida bepul sport maydonchalarini qurish va kengaytirish ; xavfsiz bolalar maydonchalari qurilishini tashkil qilish; tegishli hududlarda alkogol va tamaki mahsulotlarini sotish va isteʼmol qilish qoidalari buzilishiga yoʻl qoʻymaslik boʻyicha jamoatchilik nazoratini oʻrnatish; tamaki mahsulotlarini isteʼmol qilish uchun ajratilgan maxsus belgilangan joylar va (yoki) xonalardan tashqari, jamoat joylarida hamda jamoat transportining barcha turlarida alkogol va tamaki mahsulotlarini isteʼmol qilishga yoʻl qoʻyilmasligi toʻgʻrisidagi ogohlantiruvchi belgilarni joylashtirishni tashkil qilish; uyushmagan aholining turli yosh guruhlari uchun “Eʼzozli ayollar” ijtimoiy harakati negizida faol turmush tarzini olib borish boʻyicha klublar tashkil qilish . Tashkiliy chora-tadbirlar kompleksi 2019 — 2022-yillar “Mahalla” jamgʻarmasi (Sh. Javlonov) , Jismoniy tarbiya va sport vazirligi (D. Nabiyev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Davlat soliq qoʻmitasi (B. Musayev) Ichki ishlar vazirligi (P. Bobojonov) , Qurilish vazirligi (A. Toʻxtayev) , “Oʻzbekoziqovqatxolding” XK (T. Jalilov), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 19. Ish joylarida sogʻlom turmush tarzini olib borishga koʻmaklashuvchi shart-sharoitlarni yaratish, shu jumladan: piyodalar uchun yoʻlkalar qurish va jismoniy faollikni ragʻbatlantiruvchi koʻrsatkichlarni oʻrnatish; ish beruvchilar tomonidan xodimlarning ish vaqti davomida ishchilar ishlab chiqarish gimnastikasi komplekslarini bajarishlari uchun maxsus tanaffuslar belgilanishi; ish beruvchilar tomonidan ishchilarning ishlab chiqarish gimnastikasi komplekslarini bajarishlari uchun sport inventarlari bilan jihozlangan xonalar ajratilishi; xodimlar boʻsh vaqtlarini tashkil qilishdagi kasaba uyushmalarining rolini oshirish orqali korporativ sportni rivojlantirishni ragʻbatlantirish; ish joylarida alkogol va tamaki mahsulotlarini sotish va isteʼmol qilish qoidalarining buzilishiga yoʻl qoʻymaslik ustidan samarali nazoratni taʼminlash; ish joylarini attestatsiyadan oʻtkazilishini taʼminlash. Tashkiliy chora-tadbirlar kompleksi 2019 — 2022-yillar Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi (Sh. Kudbiyev) , Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi (K. Rafikov) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Jismoniy tarbiya va sport vazirligi (D. Nabiyev) , Savdo-sanoat palatasi (A. Ikramov) 20. Loyiha tashkilotlari jamoat obyektlarini (maktab, tibbiyot, sport va koʻngilochar muassasalar, turar joylar, koʻp kvartirali uylar va boshqalar) loyihalashtirishda ushbu obyektlardan foydalanayotgan shaxslarning jismoniy faolligini qoʻllab-quvvatlash uchun imkoniyatlar yaratishni nazarda tutishlari shart boʻlgan tartibni oʻrnatish. Idoraviy normativ hujjatlar 2019-yil 1-iyun Qurilish vazirligi (A. Tuxtayev) , Jismoniy tarbiya va sport vazirligi (D. Nabiyev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) 21. Sport obyektlarining tumanlar (shaharlar) boʻyicha zonalarga boʻlib hamda ish faoliyatining tavsiflari, mashgʻulotlarning narxi, ish vaqti va boshqa maʼlumotlarni keltirib oʻtgan holda yagona maʼlumotlar bazasini yaratish va Internet tarmogʻiga joylashtirish Tashkiliy chora-tadbirlar 2019-yil 1-iyun Jismoniy tarbiya va sport vazirligi (D. Nabiyev) ,Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi (Sh. Sadikov) , Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari IV. Sogʻliqni saqlash muassasalari tomonidan yuqumli boʻlmagan asosiy kasalliklar boʻyicha koʻrsatilayotgan xizmatlar sifatini yaxshilash 22. Quyidagilarni amalga oshirish orqali respublika birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasalari amaliyotiga Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining arterial gipertoniya, qandli diabet, bronxial astma, oʻpka surunkali obstruktiv kasalliklari va boshqa yuqumli boʻlmagan kasalliklar boʻyicha klinik protokollari, standartlari hamda tavsiyalarining talablarini joriy qilish: sogʻliqni saqlash organlarining bosh mutaxassislari, umumiy amaliyot vrachlari va patronaj hamshiralarini oʻqitishni tashkil qilish; Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining tavsiyalari asosida davolash-diagnostika xizmatlarini koʻrsatish, laboratoriyalarni reaktivlar bilan jihozlash, bemorlarni asosiy dori vositalari bilan taʼminlash; Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti tavsiya qilgan asosiy dori vositalarini davlat tomonidan kafolatlangan hajmdagi tibbiy yordam roʻyxatiga kiritish; birlamchi-tibbiy sanitariya yordami muassasalarining sifat koʻrsatkichlari va muassasaning yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi boʻyicha faoliyati koʻrsatkichlarini shakllantirishni nazarda tutgan holda statistik hisobotlar yuritishni qayta koʻrib chiqish va maqbullashtirish; tibbiyot oʻrta boʻgʻini xodimlari tomonidan aholini vrachdan oldin koʻrikdan oʻtkazish punktlarini tashkil qilish; yuqumli boʻlmagan kasalliklarga chalingan bemorlarni oʻzlarini parvarishlash va salomatlik holatini nazorat qilishga oʻqitish; sogʻlom ovqatlanish va jismoniy faollik, tamaki va alkogol mahsulotlarini isteʼmol qilishdan voz kechish boʻyicha, shu jumladan ishonch telefonlari va “tezkor aloqa tarmogʻi” orqali qisqa maslahatlar berish Tashkiliy chora-tadbirlar kompleksi 2019 — 2022-yillar Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Moliya vazirligi (A. Xaydarov) , Davlat statistika qoʻmitasi (B. Begalov) , Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 23. Har bir bemor uchun xavfli omillar va yuqumli boʻlmagan kasalliklar boʻyicha salomatlik profilini (ovqatlanish xarakteri, tamakiga qaramlikning mavjudligi, tana vazni indeksi, arterial bosim, qondagi qand va xolesterin darajasi va boshqalar) yaratishni nazarda tutuvchi dasturiy taʼminotni ishlab chiqish va birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasalari amaliyotiga joriy qilish. Dasturiy taʼminot 2022-yil 1-yanvar Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi (Sh. Sadikov) 24. Quyidagilarni nazarda tutuvchi qoʻllab-quvvatlovchi kuratorlik tizimi orqali birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasalarida uzluksiz baholash va xizmatlar sifatini orttirish mexanizmlarini joriy qilish: tibbiy xodimlar xizmatlarini baholashning standart usullari, sifat koʻrsatkichlari va indikatorlar toʻplamini ishlab chiqish; tibbiy xizmatlar sifatini oshirishda yagona yondashuvni taʼminlash maqsadida mutaxassis-kuratorlarni qoʻllab- quvvatlovchi kuratorlik tamoyillariga oʻrgatish; tibbiy xodimlar faoliyatida tizimli va shaxsiy muammolarni, boʻshliqlarni aniqlash hamda ish sifatini oshirish va oʻz ustida ishlash boʻyicha tavsiyalar berish. Tashkiliy chora-tadbirlar 2020-yil 1-yanvar Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) 25. Quyidagilarni amalga oshirish orqali yuqumli boʻlmagan kasalliklar sohasida ijtimoiy xizmatlarni koʻrsatish tizimini takomillashtirish: faoliyat natijalari va sifatini baholash indikatorlari toʻplamini oʻz ichiga olgan ijtimoiy xizmatlar paketini ishlab chiqish; tibbiy va ijtimoiy soha xodimlari uchun tibbiy-ijtimoiy yordamning yangi reglamentlarini ishlab chiqish va joriy qilish; tibbiy va ijtimoiy soha xodimlari hamkorligining mexanizmlarini takomillashtirish, shu jumladan aholining yuqumli boʻlmagan kasalliklar boʻyicha birgalikda ishlashni tashkil qilish boʻyicha qoʻllanmalar ishlab chiqish va joriy qilish. Tashkiliy chora-tadbirlar 2019-yil 1-dekabr Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) V. Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faollik darajasini oshirish boʻyicha chora-tadbirlarni monitoring qilish va baholash tizimini takomillashtirish 26. Aholi tomonidan oziq-ovqat mahsulotlarini, shu jumladan, muayyan nomli oziq-ovqat mahsulotlarini amalda isteʼmol qilinishini tahlil qilish hamda isteʼmolchilarning ushbu oziq-ovqat mahsulotlariga munosabatlarini baholashni oʻz ichiga olgan keng koʻlamli monitoringni amalga oshirish. Tashkiliy chora-tadbirlar kompleksi 2020-yil 1-yanvar Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Iqtisodiyot vazirligi (B. Xodjayev) , “Oʻzbekoziqovqatxolding” XK (T. Jalilov) 27. Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining tavsiyalari asosida quyidagilarni oʻz ichiga oluvchi yuqumli boʻlmagan kasalliklarni epidemiologik monitoringini amalga oshirish protokolini ishlab chiqish: epidemiologik monitoring koʻrsatkichlari roʻyxati; koʻrsatkichlarni jamlash va tahlil qilishda ishtirok etuvchi muassasalar roʻyxati; koʻrsatkichlarni tahlil qilish metodologiyasi; koʻrsatkichlarni toʻplashning davriyligi va boshqalar. Sogʻliqni saqlash vazirining buyrugʻi 2019-yil 1-sentabr Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) 28. Tibbiyot muassasalarining hisobga olish va hisobot hujjatlariga yuqumli boʻlmagan kasalliklarning xavfli omillari boʻyicha koʻrsatkichlarni kiritish orqali ushbu kasalliklar boʻyicha tibbiy-statistika hisobi va hisoboti tizimini takomillashtirish. Asosiy kasalliklar (qandli diabet, xavfli oʻsmalar, onkologik kasalliklar, miokard infarkti, insult va boshqalar) boʻyicha kasalliklarning tobora avj olishini, ular asoratlarining rivojlanishini kuzatib borish imkoniyatini beruvchi registrlarni ishlab chiqish va joriy qilish. Chora-tadbirlar kompleksi Tasdiqlash — 2019-yil 1-aprel Amalga oshirish — 2021-yil 1-yanvar Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov), Davlat statistika qoʻmitasi (B. Begalov) 29. Oʻzbekiston aholisi orasida xalqaro qabul qilingan standart metodologiya asosida keng koʻlamli tadqiqotlar oʻtkazish, shu jumladan: HBSC tekshiruvi — maktab yoshidagi bolalar orasida salomatlik sohasida feʼl-atvorni oʻrganish; GYTS tekshiruvi — maktab oʻquvchilari orasida tamaki mahsulotlarini isteʼmol qilishning tarqalganligini oʻrganish; STEPS tekshiruvi — katta yoshdagi aholi orasida yuqumli boʻlmagan kasalliklar xavfli omillarining tarqalganligini oʻrganish; anemiya (temir moddasi, V12 vitamini yetishmasligi), yod yetishmasligi, foliy kislotasi va A vitamini yetishmasligining tarqalganligi va sabablarini oʻrganish; aholi tomonidan tuz isteʼmol qilish darajasini oʻrganish . Chora-tadbirlar kompleksi Tasdiqlash — 2019-yil 1-iyun Amalga oshirish — 2019 — 2022-yillar Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Innovatsion sogʻliqni saqlash milliy palatasi (R. Izamov) , Iqtisodiyot vazirligi (B. Xodjayev) , manfaatdor vazirlik va idoralar 30. Quyidagilarni amalga oshirish yoʻli bilan sogʻlom muhitni barpo qilish boʻyicha jamoatchilik monitoringi tizimini joriy qilish: jamoat joylari va jamoat transportida tamaki va alkogoldan xoli boʻlgan muhitni yaratishga qaratilgan qonunchilikka rioya qilinishining jamoatchilik monitoringini oʻtkazish metodologiyasi va vositalarini ishlab chiqish; jamoatchilik va vakolatli organlarni jamoatchilik monitoringi natijalaridan xabardor qilish; sogʻlom turmush tarzini olib borishga koʻmaklashayotgan savdo obyektlari, umumiy ovqatlanish korxonalari, park hududlari va boshqa obyektlar hamda alkogol va tamaki mahsulotlarini sotish va isteʼmol qilinishini cheklash toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzayotganlar reytingini tuzish va Internet tarmogʻida eʼlon qilish. Tashkiliy chora-tadbirlar 2019 — 2022-yillar Fuqarolik jamiyati shakllanishini monitoring qilish mustaqil instituti (R. Kamilov) , Oʻzbekiston xotin-qizlar qoʻmitasi (T. Narbayeva) , Oʻzbekiston yoshlar ittifoqi (K. Kuranbayev) , “Mahalla” jamgʻarmasi ( Sh. Javlonov) , Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi (K. Rafikov) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Milliy teleradiokompaniya (A. Xodjayev) VI. Kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini takomillashtirish 31. Oʻrta tibbiy xodimlarni tayyorlash, ixtisoslashtirish va malakasini oshirish dasturlarini takomillashtirish, shu jumladan: oʻquv dasturlarining tarkibida sogʻlom turmush tarzini shakllantirish, yuqumli boʻlmagan kasalliklarning xavfli omillari profilaktikasi, bemorlarni oʻzlarini parvarishlash va salomatlik holatini nazorat qilishga oʻrgatish, shuningdek, tibbiy yordam koʻrsatish sifatini oshirish boʻyicha oʻquv dasturlaridagi fanlar ulushini koʻpaytirish; oʻrta tibbiy xodimlarni “Diabetik oyoq yuzi boʻyicha tibbiy hamshira — podiatr”, “Sogʻlom ovqatlanish boʻyicha maslahatchi”, “Tamakidan voz kechish boʻyicha maslahatchi”, “Bronxial astma boʻyicha maslahatchi” va boshqa yoʻnalishlarda ixtisoslashtirish va sertifikatlash dasturlarini ishlab chiqish. Oʻquv dasturlariga oʻzgartirishlar kiritish 2020-yil 1-iyul Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Innovatsion sogʻliqni saqlash milliy palatasi (R. Izamov) , Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (I. Madjidov) 32. Yetakchi xorijiy sogʻliqni saqlash muassasalari (shu jumladan Qozogʻiston Respublikasi Jamiyat sogʻligʻini saqlash oliy maktabi) bilan yaqin aloqalarni oʻrnatish orqali oliy tibbiy taʼlim muassasalari tibbiyot-profilaktika yoʻnalishidagi kafedralari oʻqituvchilarining jamiyat salomatligi va sogʻlom turmush tarzini shakllantirish, sogʻlom ovqatlanish, diyetologiya masalalari boʻyicha malakasini oshirish. Tashkiliy chora-tadbirlar kompleksi 2020-yil 1-dekabr Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (I. Madjidov) , Taʼlim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi (U. Tashkenbayev) , Tashqi ishlar vazirligi (A. Kamilov) 33. Oliy tibbiy taʼlim muassasalari tibbiyot-profilaktika yoʻnalishidagi soha kafedralari hamda Toshkent tibbiyot akademiyasining Jamiyat sogʻligʻini saqlash maktabi va tibbiyot xodimlari malakasini oshirish va qayta tayyorlash tizimining oʻquv dasturlarini qayta koʻrib chiqish va ularni xalqaro talablarga moslashtirish. Oʻquv dasturlariga oʻzgartirishlar kiritish 2019-yil 1-iyul Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (I. Madjidov), Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) 34. Tibbiyot institutlarining tibbiy-profilaktika yoʻnalishidagi soha kafedralari hamda Toshkent tibbiyot akademiyasi Jamiyat sogʻligʻini saqlash maktabining oʻquv dasturlarini Yevropa mintaqasining jamiyat sogʻligʻini saqlash maktablari assotsiatsiyasi (ASPHER — The Association of Schools of Public Health in the European Region) tomonidan akkreditatsiya qilinishini taʼminlash. Tashkiliy chora-tadbirlar kompleksi 2022-yil 1-yanvar Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (I. Madjidov) 35. Xalqaro standartlarni inobatga olgan holda nutritsiologiya, diyetologiya va jamiyat sogʻligʻini saqlash sohalaridagi mutaxassislarni malaka talablarini qayta koʻrib chiqish. Malaka talablari 2019-yil 1-iyul Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (I. Madjidov) Taʼlim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi (U. Tashkenbayev) VII. Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasini taʼminlash, aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash, jismoniy faolligini oshirish sohasida axborot-maʼrifiy faoliyatni takomillashtirish 36. Sogʻlom ovqatlanish, jismoniy faollik darajasini oshirish, sogʻlom turmush tarzini olib borish, tamaki va alkogol mahsulotlarini isteʼmol qilinishidan voz kechish boʻyicha tavsiyalarni ishlab chiqish va ommaviy axborot vositalari, shu jumladan Internet tarmogʻi hamda ijtimoiy tarmoqlarda joylashtirish. Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash, jismoniy faollik darajasini oshirish boʻyicha bannerlar, plakatlar, bukletlar va boshqa axborot-maʼrifiy materiallarni tayyorlash, shu jumladan, ularni savdo obyektlari, umumiy ovqatlanish korxonalari, tibbiy va taʼlim muassasalari, shahar va tumanlarning markaziy koʻchalari, odamlar koʻp toʻplanadigan joylar, jamoat transportida joylashtirish yoʻli bilan tarqatish. Axborot-maʼrifiy materiallar 2019 — 2022-yillar Milliy teleradiokompaniya (A. Xodjayev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Jismoniy tarbiya va sport vazirligi (D. Nabiyev) , Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi (Sh. Sadikov) , Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 37. Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash, jismoniy faollik darajasini oshirish boʻyicha videoroliklarni tayyorlash va televideniyada (kuniga praym-taym soatlarida kamida 1-marta) hamda Internet tarmogʻi orqali namoyish qilish, uyali telefon foydalanuvchilariga har kuni sms-xabarlarni joʻnatish. Tashkiliy chora-tadbirlar 2019 — 2022-yillar Milliy teleradiokompaniya (A. Xodjayev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Jismoniy tarbiya va sport vazirligi (D. Nabiyev) , Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi (Sh. Sadikov) , Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 38. Sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlayotgan mutaxassislar va mashhur insonlar ishtirokida telekoʻrsatuvlar tayyorlash. Tashkiliy chora-tadbirlar 2019 — 2022-yillar Milliy teleradiokompaniya (A. Xodjayev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Jismoniy tarbiya va sport vazirligi (D. Nabiyev) , Oʻzbekiston yoshlar ittifoqi (K. Kuranbayev) , Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 39. Fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organlari, taʼlim muassasalari, savdo obyektlari, umumiy ovqatlanish korxonalari va boshqa tashkilotlarda sogʻlom ovqatlanish, jismoniy faollik darajasini oshirish va sogʻlom turmush tarzini olib borish boʻyicha davra suhbatlari, seminarlar oʻtkazish. Tashkiliy chora-tadbirlar 2019 — 2022-yillar Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Jismoniy tarbiya va sport vazirligi (D. Nabiyev) , Xalq taʼlimi vazirligi (Sh. Shermatov) , Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (I. Madjidov) , Oʻzbekiston yoshlar ittifoqi (K. Kuranbayev) , “Mahalla” jamgʻarmasi ( Sh. Javlonov) , Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 40. “Sogʻlom hayotga qadam tashla!”, “Sogʻlom muhitni (tamaki va alkogoldan xoli) tanlaymiz!” shiorlari ostida konsertlar, teatr tomoshalari, sport musobaqalarini oʻtkazish. Tashkiliy chora-tadbirlar 2019 — 2022-yillar Madaniyat vazirligi (B. Sayfullayev) , Jismoniy tarbiya va sport vazirligi (D. Nabiyev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Oʻzbekiston yoshlar ittifoqi (K. Kuranbayev) 41. Har yili “Sogʻlom mahalla”, “Sogʻlom maktab”, “Sogʻlom korxona” va h.k. tanlovlarini oʻtkazish. Tanlov gʻoliblarini aniqlash mezonlarini ishlab chiqish va tasdiqlash. Tanlov natijalari asosida sogʻlom turmush tarzini olib borish koʻrsatkichi boʻyicha mahalla, maktab, tashkilotlarning reytingini tuzish va Internet tarmogʻida joylashtirish. Tashkiliy chora-tadbirlar kompleksi 2019 — 2022-yillar Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Shadmanov) , Jismoniy tarbiya va sport vazirligi (D. Nabiyev) , Xalq taʼlimi vazirligi (Sh. Shermatov) , Oʻzbekiston yoshlar ittifoqi (K. Kuranbayev) , “Mahalla” jamgʻarmasi ( Sh. Javlonov) , Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2018-yil 18-dekabr,
PQ-4063-son
Президента Республики Узбекистан
Постановление
Концепция
Программа мер
О мерах по профилактике неинфекционных заболеваний, поддержке здорового образа жизни и повышению уровня физической активности населения
В стране последовательно принимаются меры по предупреждению, лечению и контролю неинфекционных заболеваний и факторов их риска, снижению преждевременной смертности и заболеваемости населения.
Вместе с тем отсутствует эффективная система координации профилактических мероприятий по охране здоровья населения, что не позволяет применять согласованные меры по ведению здорового образа жизни, поддержанию здорового питания и физической активности граждан.
Остается низким уровень медицинской, санитарно-гигиенической культуры населения, в результате чего основное внимание уделяется лечению заболеваний, а не их профилактике.
В целях совершенствования механизмов организации и управления профилактики неинфекционных заболеваний, формирования здорового образа жизни и повышения уровня физической активности населения, а также в соответствии с Указом Президента Республики Узбекистан от 7 декабря 2018 года № УП-5590 «О комплексных мерах по коренному совершенствованию системы здравоохранения Республики Узбекистан»:
1. Утвердить:
Концепцию по профилактике неинфекционных заболеваний, поддержке здорового образа жизни и повышению уровня физической активности населения на 2019 — 2022 годы (далее — Концепция) согласно приложению № 1 ;
Программу мер по профилактике неинфекционных заболеваний, поддержке здорового образа жизни и повышению уровня физической активности населения на 2019 — 2022 годы (далее — Программа мер) согласно приложению № 2 .
2. Определить одним из основных критериев оценки эффективности деятельности руководителей государственных органов и организаций — поддержку здорового образа жизни коллектива работников, создание всех необходимых условий для повышения уровня их физической активности, организацию проведения на регулярной основе мероприятий, направленных на достижение указанных задач.
3. Принять предложение Министерства здравоохранения, Министерства молодежной политики и спорта и Агентства инновационного развития о создании:
на базе Республиканского учебно-научного центра диетологии при Ташкентской медицинской академии Центра поддержки здорового образа жизни и повышения физической активности населения (далее — Центр) в форме государственного учреждения;
территориальных отделов Центра при Министерстве здравоохранения Республики Каракалпакстан, управлениях здравоохранения областей и Главном управлении здравоохранения г. Ташкента без образования юридического лица;
районных (городских) отделений Центра на базе центров «Здоровья» при районных (городских) медицинских объединениях без образования юридического лица.
4. Определить основными направлениями деятельности Центра:
разработку и реализацию целевых программ формирования здорового образа жизни, профилактики и борьбы с неинфекционными заболеваниями и факторами их риска;
проведение массовых мероприятий по пропаганде здорового образа жизни, борьбе с вредными привычками, развитию медицинской культуры населения, интеграции физкультурно-оздоровительного и спортивного массового движения с профилактической медициной;
сотрудничество с международными организациями по вопросам формирования здорового образа жизни, профилактики и борьбы с неинфекционными заболеваниями;
создание единой системы мониторинга состояния здоровья населения, разработку конкретных мер и содействие внедрению рекомендаций по вопросам укрепления здоровья и продления жизни с использованием современных информационных и инновационных технологий;
проведение регулярных популяционных обследований и опросов по факторам риска неинфекционных заболеваний на основе международно-признанных методологий;
профилактику и снижение уровня распространенности заболеваний, связанных с неправильным питанием, организацию широкой разъяснительной работы и усиление пропаганды здорового питания как основы здорового образа жизни населения;
проведение научно-практических исследований, направленных на расширение отечественного производства основных видов продовольственных продуктов в соответствии с современными международными стандартами качества;
организацию и участие совместно с образовательными учреждениями в мероприятиях по подготовке, переподготовке, повышению квалификации и непрерывному профессиональному развитию кадров по вопросам формирования здорового образа жизни и профилактики неинфекционных заболеваний.
5. Установить, что:
Центр входит в организационную структуру Министерства здравоохранения Республики Узбекистан и является подотчетным ему;
Центр, его территориальные отделы и районные (городские) отделения (далее — территориальные подразделения) создаются в пределах общей штатной численности и фонда оплаты труда Республиканского учебно-научного центра диетологии при Ташкентской медицинской академии и центров «Здоровья» при районных (городских) медицинских объединениях;
деятельность Центра и его территориальных подразделений финансируется за счет средств Государственного бюджета Республики Узбекистан, кредитов и грантов международных финансовых институтов и организаций, благотворительных пожертвований физических и юридических лиц, а также иных источников, не запрещенных законодательством;
Центр взаимодействует с Министерством молодежной политики и спорта, Агентством инновационного развития, Министерством здравоохранения Республики Узбекистан и другими органами государственного управления, общественными и иными организациями в сфере поддержки здорового образа жизни и повышения уровня физической активности населения;
Центр взаимодействует с Министерством физической культуры и спорта, Министерством инновационного развития, Национальной палатой инновационного здравоохранения Республики Узбекистан, другими органами государственного управления, общественными и иными организациями в сфере поддержки здорового образа жизни и повышения уровня физической активности населения;
Центр вправе запрашивать и получать бесплатно необходимую статистическую и аналитическую информацию от министерств, ведомств и других государственных организаций в рамках исполнения возложенных на него задач;
Центр возглавляет директор, назначаемый на должность и освобождаемый от должности министром здравоохранения Республики Узбекистан по согласованию с Кабинетом Министров Республики Узбекистан;
директор Центра по условиям оплаты труда приравнивается к начальнику главного управления Министерства здравоохранения Республики Узбекистан.
6. Установить предельную численность персонала Центра и его территориальных подразделений в количестве 838 единиц.
Министерству здравоохранения Республики Узбекистан в месячный срок утвердить положения и структуры Центра и его территориальных подразделений с предоставлением директору Центра права вносить, при необходимости, изменения в утвержденные структуры в пределах установленной штатной численности и фонда оплаты труда.
7. Кабинету Министров Республики Узбекистан до 1 декабря 2019 года по итогам широкого общественного обсуждения принять дополнительные меры по ограничению употребления алкогольной и табачной продукции, в том числе предусматривающие:
увеличение размеров основной площади для размещения медицинских предупреждений на тару алкогольной и пачку (упаковку) табачной продукции;
размещение медицинских предупреждений на пачке табачной продукции в виде рисунка с текстовой надписью;
конкретизацию органов, осуществляющих контроль за соблюдением правил торговли алкогольной и табачной продукцией, а также механизмов осуществления такого контроля;
повышение ответственности за употребление алкогольной и табачной продукции в общественных местах и неустановленных местах на транспорте;
введение ответственности за непринятие уполномоченными лицами (администрация предприятий, учреждений, организаций, в том числе лица, в чьем ведении находятся территории, здания (помещения), сооружения и иные объекты, расположенные в общественных местах, а также транспортные средства) мер по ограничению употребления алкогольной и табачной продукции в общественных местах и неустановленных местах на транспорте.
8. Министерству здравоохранения Республики Узбекистан совместно с заинтересованными министерствами и ведомствами:
а) внедрить в практику всех учреждений первичной медико-санитарной помощи республики:
требования клинических протоколов, стандартов и рекомендаций Всемирной организации здравоохранения по артериальной гипертонии, сахарному диабету, бронхиальной астме, хронической обструктивной болезни легких и другим неинфекционным заболеваниям;
механизмы непрерывной оценки и повышения качества медицинских услуг населению через систему поддерживающего кураторства;
программное обеспечение, предусматривающее создание профилей здоровья по факторам риска и неинфекционным заболеваниям для каждого пациента;
б) разработать и утвердить порядок и критерии отнесения продуктов питания к категории с повышенным содержанием жиров, соли и сахара;
в) внести предложения по ограничению ввоза, производства (изготовления), реализации и употребления продуктов питания с повышенным содержанием жиров, соли и сахара.
9. Одобрить предложение Министерства здравоохранения, Министерства экономики и Министерства высшего и среднего специального образования Республики Узбекистан об открытии, начиная с 2019/2020 учебного года, в Ташкентской медицинской академии нового направления магистратуры «Нутрициология».
10. Ввести в практику порядок, в соответствии с которым в государственных органах и организациях проводятся:
в течение рабочего дня упражнения производственной гимнастики;
не менее одного раза в неделю «День здоровья» с участием в этот день работников в физкультурно-массовых мероприятиях (бег, плавание, футбол, волейбол, баскетбол, теннис и другие);
регулярные спортивные соревнования по популярным среди работников видам спорта и другие физкультурно-массовые мероприятия.
11. Государственным органам и организациям установить специальные перерывы, обусловленные технологией, организацией производства и условиями труда, которые включаются в рабочее время, для выполнения работниками упражнений производственной гимнастики.
12. Министерству физической культуры и спорта Республики Узбекистан:
а) совместно с заинтересованными министерствами и ведомствами в двухмесячный срок разработать и утвердить:
примерный комплекс упражнений производственной гимнастики;
перечень спортивных объектов, рекомендуемых для посещения работниками предприятий, учреждений и организаций с учетом их расстояния и транспортной доступности;
б) совместно с Министерством по развитию информационных технологий и коммуникаций Республики Узбекистан в срок до 1 апреля 2019 года обеспечить создание и размещение в сети Интернет единой информационной базы спортивных объектов с зонированием по районам (городам), а также описанием их деятельности, стоимости занятий, часов работы и других сведений.
13. Определить, что финансирование мероприятий по поддержке здорового образа жизни коллектива работников государственных органов и организаций, создание всех необходимых условий для повышения уровня их физической активности, в том числе посещение (строительство, оснащение) спортивных объектов, осуществляются за счет внебюджетных источников соответствующих государственных органов и организаций, а также иных источников, не запрещенных законодательством.
14. Согласиться с предложением Министерства молодежной политики и спорта и Министерства занятости и сокращения бедности Республики Узбекистан об организации проведения среди широких слоев населения специальных тестов «Алпомиш» и «Барчиной», включающих:
установление спортивных нормативов и государственных требований к уровню общефизической подготовленности населения;
проведение спортивных соревнований среди различных возрастных групп населения;
награждение показавших высокие результаты граждан нагрудными знаками «Алпомиш» и «Барчиной» I, II и III степеней.
Кабинету Министров Республики Узбекистан в месячный срок принять правительственное решение по организации проведения специальных тестов «Алпомиш» и «Барчиной».
15. Указать на персональную ответственность:
заместителя Премьер-министра Республики Узбекистан А.А. Абдухакимова — за обеспечение эффективного взаимодействия Центра с государственными органами и организациями, а также установление действенного контроля за качественной реализацией мер по профилактике неинфекционных заболеваний, поддержке здорового образа жизни и повышению уровня физической активности населения;
министра здравоохранения Республики Узбекистан А.Ш. Иноятова — за надлежащую организацию деятельности Центра и его территориальных подразделений, обеспечение сохранения общественного здоровья, принятие мер по мотивированию населения к ведению здорового образа жизни, воспитанию у граждан чувства ответственности за свое здоровье и здоровье окружающих;
министра молодежной политики и спорта Республики Узбекистан А.И. Икрамова — за организацию мероприятий по популяризации среди населения, особенно молодежи, занятий физической культурой и спортом, а также обеспечение доступности спортивных сооружений и инвентаря для широких слоев населения;
министров дошкольного и школьного образования Х.У. Умаровой, высшего образования, науки и инноваций Республики Узбекистан И.Ю. Абдурахмонова — за включение в учебные программы образовательных учреждений мероприятий по формированию здорового образа жизни и обеспечению физической активности учащихся, недопущение реализации на территории образовательных учреждений продуктов питания, наносящих вред их здоровью;
руководителей государственных органов и организаций — за качественную, своевременную и полномасштабную реализацию мероприятий, предусмотренных Концепцией и Программой мер.
16. Разместить Центр по адресу: г. Ташкент, Олмазорский район, улица Фаробий, дом 2.
17. Министерству здравоохранения совместно с заинтересованными министерствами и ведомствами в двухмесячный срок внести в Кабинет Министров Республики Узбекистан предложения об изменениях и дополнениях в законодательство, вытекающих из настоящего постановления.
18. Контроль за исполнением настоящего постановления возложить на Премьер-министра Республики Узбекистан А.Н. Арипова, руководителя Администрации Президента Республики Узбекистан З.Ш. Низомиддинова, советника Президента Республики Узбекистан А.А. Абдувахитова и первого заместителя советника Президента Республики Узбекистан Б.М. Мавлонова.
ПРИЛОЖЕНИЕ № 1 к постановлению Президента Республики Узбекистан от 18 декабря 2018 года № ПП-4063
по профилактике неинфекционных заболеваний, поддержке здорового образа жизни и повышению уровня физической активности населения на 2019 — 2022 годы
Глава 1. Современное состояние здоровья населения, обусловленное нездоровым образом жизни и недостаточной физической активностью
Неинфекционные заболевания, такие как сердечно-сосудистые заболевания, инсульт, злокачественные новообразования, хронические заболевания органов дыхания и сахарный диабет являются основными причинами инвалидности и смертности во всем мире. Они, в основном, обусловлены факторами риска повышенного артериального давления, употребления табака и алкоголя, повышенного содержания холестерина в крови, избыточной массы тела, недостаточного потребления фруктов и овощей, а также низкой физической активностью.
По данным Всемирной организации здравоохранения, за последние несколько десятилетий проблема избыточной массы тела и ожирения растет во всем мире. Только в 2015 году неинфекционные заболевания унесли жизни 40 миллионов человек, что составляет 70 процентов всех смертей в мире.
В Узбекистане неинфекционные заболевания ежегодно становятся причиной 78 процентов всех смертей. В 2017 году в общей структуре стандартизованных по полу и возрасту показателей причин смертности первое место занимали болезни системы кровообращения (69 процентов), в числе которых ишемическая болезнь сердца, артериальная гипертония и их осложнения (инфаркт миокарда, инсульт головного мозга). За ними следуют злокачественные новообразования (8 процентов), сахарный диабет (3 процента) и хронические заболевания органов дыхания (3 процента).
Результаты исследования, проведенного в 2014-2015 годах Министерством здравоохранения Республики Узбекистан совместно со Всемирной организацией здравоохранения среди населения республики в возрасте 18 — 64 лет, показали, что:
ежедневно две трети населения (67 процентов) потребляет недостаточное количество (менее 400 грамм) овощей и фруктов;
половина населения имеет избыточный вес (индекс масса тела ≥ 25 kg/m 2 );
ожирение (индекс масса тела ≥ 30 kg/m 2 ) выявлено у каждого пятого взрослого жителя;
у 46 процентов населения отмечается повышенный уровень холестерина в крови;
42 процента мужчин и 1,5 процента женщин потребляют табак;
почти у трети населения отмечается повышенное артериальное давление (≥ 140/90 mm Hg);
9 процентов населения имеет повышенный уровень глюкозы в крови натощак (≥ 6,1 mol/l);
пятая часть населения в возрасте 40 — 64 лет имеет десятилетний риск развития сердечно-сосудистых заболеваний;
среднее потребление соли населением составляет 14,9 грамма в день, что в 3 раза превышает рекомендуемый Всемирной организацией здравоохранения уровень (не более 5 граммов в день).
По оценкам Всемирной организации здравоохранения, в 2016 году экономический ущерб, нанесенный неинфекционными заболеваниями, составил около 9,3 триллиона сумов, что эквивалентно 4,7 процента от валового внутреннего продукта страны.
Специалисты отмечают, что 31 процент преждевременной смертности от неинфекционных заболеваний в Узбекистане можно предотвратить или отсрочить путем профилактики факторов риска и улучшения системы организации и предоставления медицинской помощи больным, страдающим неинфекционными заболеваниями.
Глава 2. Проблемы и недостатки организации системы профилактики неинфекционных заболеваний, поддержки здорового образа жизни и повышения уровня физической активности населения
В настоящее время имеются следующие недостатки в сфере обеспечения здорового питания населения республики:
недостаточный объем производства натуральных заменителей сахара;
несоответствие продуктов питания, употребляемых в образовательных учреждениях, требованиям качества и сбалансированности содержащихся в них полезных веществ;
низкий уровень необходимых витаминов и минералов в продуктах питания;
рост чрезмерного питания, особенно в вечернее время.
Уровень обогащения микронутриентами пшеничной муки составляет 30 процентов от общего объема производимой и импортируемой муки всех сортов. Обогащенную микронутриентами пшеничную муку употребляет около 56 процентов населения. Для обеспечения профилактики железодефицитной анемии необходимо охватить 90 процентов населения.
Отсутствуют справочные данные по химическому составу местных продуктов питания, что затрудняет разработку рекомендаций для населения по здоровому питанию. Не разработаны нормы питания с дифференцированием по профессиональным и половозрастным группам с учетом природных и экономических условий, национальных традиций, демографических и других особенностей.
Соблюдение положений Закона Республики Узбекистан «Об ограничении распространения и употребления алкогольной и табачной продукции» и других актов законодательства, предусматривающих ограничение распространения и употребления табачной продукции, остается на низком уровне. Результаты общественного мониторинга, проведенного в 2017 году в Кашкадарьинской области показали, что:
в зданиях и на территориях 74 процентов предприятий, учреждений и организаций не созданы специально отведенные места и (или) помещения для употребления табачной продукции;
на объектах торговли и предприятиях общественного питания, реализующих сигареты, выявлены нарушения законодательства (продажа сигарет лицам, не достигшим двадцатилетнего возраста или поштучно, отсутствие предупреждающих надписей о недопущении их реализации лицам, не достигшим двадцатилетнего возраста, а также о негативном воздействии табачной продукции на здоровье человека).
В учреждениях первичной медико-санитарной помощи недостаточна развита система раннего выявления пациентов с факторами риска неинфекционных заболеваний, не проводится надлежащим образом консультирование пациентов по здоровому питанию, физической активности, отказу от потребления табака и алкоголя.
В 2015 — 2017 годах в восьми семейных поликлиниках и сельских врачебных пунктах Кашкадарьинской и Ферганской областей был апробирован клинический протокол Всемирной организации здравоохранения по артериальной гипертонии и сахарному диабету.
В результате, почти вдвое повысилось первичное выявление артериальной гипертонии и сахарного диабета второго типа, выявлены пациенты с риском сердечно-сосудистых заболеваний более 30 процентов и здоровые пациенты с факторами риска неинфекционных заболеваний, для которых составлены планы индивидуального ведения.
Учитывая полученные положительные результаты, экспертами Всемирной организации здравоохранения обоснована целесообразность распространения данного опыта в практику всех учреждений первичной медико-санитарной помощи республики.
Существующая система мониторинга неинфекционных заболеваний не позволяет изучить социально-экономические аспекты (этническое происхождение, уровень образования, доходов и другие) для определения социально-уязвимых групп населения. Не выделяются необходимые финансовые ресурсы для проведения социологических исследований по изучению распространенности факторов риска неинфекционных заболеваний.
Не внедрена единая электронная система сбора и регистрации медицинских данных на всех уровнях, что значительно затрудняет и снижает качество мониторинга. В учреждениях первичной медико-санитарной помощи записи в медицинских документах осуществляются в произвольной и не унифицированной форме, показатели здоровья пациентов дублируются в различных медицинских документах, статистическая обработка и анализ данных осуществляются на бумажных носителях.
В результате, существующая система мониторинга неинфекционных заболеваний не обеспечивает принятие эффективных управленческих решений.
Не на должном уровне ведется пропаганда по побуждению граждан к ведению здорового образа жизни. Проводимые мероприятия в этом направлении имеют исключительно количественную и статистическую значимость (в 2017 году проведено более 200 тыс. подобных мероприятий, при этом они не дают действенных и эффективных результатов).
Продолжительность проводимых информационно-образовательных кампаний носит кратковременный и нерегулярный характер. Международный опыт показывает, что такие мероприятия являются эффективными в том случае, если они осуществляются в комплексе с другими мероприятиями, такими как совершенствование законодательной базы по созданию здоровой среды, применение механизмов стимулирования производства и продажи здоровых продуктов питания, мотивация населения для изменения поведения или работодателей для создания здоровой среды сотрудникам организаций.
Не налажена деятельность по подготовке и повышению квалификации специалистов в области профилактики неинфекционных заболеваний, поддержки здорового образа жизни и повышения уровня физической активности населения.
Содержание учебной программы Школы общественного здравоохранения Ташкентской медицинской академии сфокусировано, в большей степени, на подготовку специалистов по управлению здравоохранением. Учебная программа кафедры «Гигиена детей и подростков и гигиена питания» Ташкентской медицинской академии нацелена на подготовку санитарных врачей по гигиене питания, работающих в службе санитарно-эпидемиологического надзора. В результате, имеется острая нехватка специалистов, владеющих современными знаниями, навыками и умениями в области здорового и лечебного питания, а также формирования здорового образа жизни.
Многие преподаватели медицинских высших образовательных учреждений не имеют достаточного практического опыта работы. Между тем, анализ показывает, что за рубежом преподаватели часто совмещают процесс преподавания с работой в государственных и частных организациях в качестве специалистов и экспертов.
Отсутствуют учреждения, ответственные за профилактику неинфекционных заболеваний и формирование здорового образа жизни как на республиканском, так и на региональном уровнях.
Глава 3. Цели, приоритеты и задачи профилактики неинфекционных заболеваний, поддержки здорового образа жизни и повышения уровня физической активности населения
Концепция по профилактике неинфекционных заболеваний, поддержке здорового образа жизни и повышению уровня физической активности населения на 2019 — 2022 годы (далее — Концепция) разработана в соответствии с законодательством Республики Узбекистан, а также документами Всемирной организации здравоохранения такими, как Глобальный план действий по профилактике неинфекционных заболеваний и борьбе с ними на 2013 — 2020 годы, План действий в области пищевых продуктов и питания на 2015 — 2020 годы, Стратегия в области физической активности для Европейского региона Всемирной организации здравоохранения на 2016 — 2025 годы, Рамочная конвенция по борьбе против табака, Европейский план действий по сокращению вредного употребления алкоголя на 2012 — 2020 годы.
Концепция содержит в себе современные подходы по профилактике неинфекционных заболеваний, поддержке здорового образа жизни и повышению уровня физической активности населения с учетом рекомендаций Всемирной организации здравоохранения.
Целью Концепции является формирование здорового образа жизни у населения страны путем реализации комплексных мер по предупреждению, лечению и контролю неинфекционных заболеваний и факторов их риска, снижению преждевременной смертности и тяжести болезней для общества.
Стратегические приоритеты Концепции:
а) борьба с такими факторами риска неинфекционных заболеваний, как:
нездоровое питание;
недостаточная физическая активность;
избыточная масса тела;
потребление табачной и алкогольной продукции, включая курение кальяна и электронных сигарет;
повышенное артериальное давление, повышенный уровень глюкозы и холестерина в крови;
б) борьба со следующими группами заболеваний:
сердечно-сосудистые заболевания (артериальная гипертония, инфаркт миокарда, инсульт);
сахарный диабет;
хронические заболевания органов дыхания (хронические обструктивные заболевания легких, бронхиальная астма);
злокачественные новообразования (рак молочной железы, рак шейки матки, рак легкого).
Основные задачи Концепции:
1. Формирование и широкое распространение инициатив по созданию здоровой среды и привлекательного выбора в пользу здорового образа жизни.
2. Усиление роли негосударственного сектора в формировании здоровой среды в образовательных, медицинских, спортивных учреждениях, предприятиях, организациях и общественных местах.
3. Внедрение механизмов и расширение возможностей государственно-частного партнерства в сфере профилактики неинфекционных заболеваний и формирования здорового образа жизни среди населения.
4. Устойчивое финансирование мероприятий по профилактике и контролю неинфекционных заболеваний за счет средств Государственного бюджета Республики Узбекистан, международных финансовых институтов и организаций, льготных кредитов коммерческих банков, грантов, а также иных источников, не запрещенных законодательством.
5. Совершенствование информационно-просветительской деятельности по профилактике неинфекционных заболеваний и формированию здорового образа жизни среди населения.
6. Создание национальной интегрированной информационной системы эпидемиологического надзора неинфекционных заболеваний, включая систему мониторинга и оценки достижения целевых ориентиров по факторам риска и основных неинфекционных заболеваний.
7. Совершенствование системы профилактической, лечебной и консультативной помощи группам риска и больным неинфекционными заболеваниями с особым упором на раннее выявление и контроль факторов риска.
8. Развитие кадрового и научно-исследовательского потенциала всех вовлеченных в сферу профилактики неинфекционных заболеваний и формирования здорового образа жизни среди населения секторов.
Глава 4. Основные направления деятельности по профилактике неинфекционных заболеваний, поддержке здорового образа жизни и повышению уровня физической активности населения на 2019 — 2022 годы
1. Совершенствование законодательства в сфере профилактики неинфекционных заболеваний, поддержки здорового образа жизни и повышения уровня физической активности населения
1. Дальнейшее совершенствование законодательства в сфере ограничения пропаганды и рекламы употребления продуктов питания с повышенным содержанием жиров, соли и сахара.
2. Совершенствование правовых механизмов, направленных на установление дополнительных мер по ограничению распространения и употребления алкогольной и табачной продукции.
3. Разработка предложений по ограничению ввоза (импорта) в республику необогащенной микронутриентами пшеничной муки первого сорта.
4. Пересмотр рецептуры и стандартов продуктов питания массового потребления с целью снижения их калорийности и установления целевых уровней содержания в них жиров, соли и сахара, а также определение рекомендуемых размеров порций.
5. Пересмотр стандартов профилактического питания для промышленных предприятий с вредными условиями труда.
6. Установление порядка применения в производстве табачной продукции ингредиентов, призванных повысить их вкусовую привлекательность (ароматизирующих веществ).
2. Реализация мер по обеспечению здорового питания населения
1. Внедрение рыночных механизмов по стимулированию производства и продажи здоровых продуктов питания и ограничению ввоза, производства (изготовления) и продажи продуктов с повышенным содержанием жиров, соли и сахара.
2. Проведение научно-практических исследований по изучению состава и качества сельскохозяйственной пищевой продукции, выращиваемой в различных условиях земледелия, а также фармакодинамических свойств национальных блюд.
3. Пересмотр рациональных норм питания для различных половозрастных и профессиональных групп населения на основе современных достижений в области нутрициологии.
4. Усиление контроля применения пищевых добавок (красители, ароматизаторы, консерванты и другие).
5. Стимулирование включения в меню предприятий общественного питания овощей, фруктов и других полезных для здоровья продуктов питания.
3. Принятие мер по поддержке здорового образа жизни и повышению уровня физической активности населения
1. Внедрение в учебные программы образовательных учреждений мероприятий по ведению здорового образа жизни и обеспечению здорового питания и физической активности учащихся (студентов).
2. Создание для населения условий по безопасному и активному передвижению (пешеходные и велосипедные дорожки).
3. Строительство и реконструкция зон и спортивных сооружений, в том числе на основе государственно-частного партнерства, для занятия физической культурой и спортом, расширение спектра и разнообразия спортивных секций, доступных для различных возрастных групп.
4. Установление работодателями в течение рабочего дня специальных перерывов для выполнения работниками комплексов производственной гимнастики.
5. Выделение работодателями помещений, оснащенных соответствующим спортивным инвентарем, для выполнения работниками комплексов производственной гимнастики.
6. Стимулирование развития корпоративного спорта путем повышения роли профессиональных союзов в организации досуга работников.
7. Внедрение механизмов обязательного поддержания физической активности лиц, пользующихся объектами общественного назначения (школы, медицинские, спортивные и досуговые учреждения, жилые и многоквартирные дома).
8. Создание и размещение в сети Интернет единой информационной базы спортивных объектов с зонированием по районам (городам), а также описанием их деятельности, стоимости занятий, часов работы и других сведений.
9. Организация проведения среди широких слоев населения специальных тестов «Алпомиш» и «Барчиной».
4. Улучшение качества предоставляемых услуг учреждениями здравоохранения по основным неинфекционным заболеваниям
1. Внедрение в практику всех учреждений первичной медико-санитарной помощи республики требований клинических протоколов, стандартов и рекомендаций Всемирной организации здравоохранения по артериальной гипертонии, сахарному диабету, бронхиальной астме, хронической обструктивной болезни легких и другим неинфекционным заболеваниям.
2. Организация пунктов доврачебного осмотра населения средним медицинским персоналом.
3. Обучение пациентов с неинфекционными заболеваниями уходу за собой и самоконтролю состояния здоровья.
4. Внедрение механизмов непрерывной оценки и повышения качества услуг в учреждениях первичной медико-санитарной помощи через систему поддерживающего кураторства.
5. Разработка и внедрение в практику учреждений первичной медико-санитарной помощи программного обеспечения по неинфекционным заболеваниям, предусматривающего создание профилей здоровья по факторам риска и неинфекционным заболеваниям для каждого пациента (характер питания, наличие табачной зависимости, индекс массы тела, уровень артериального давления, сахара и холестерина в крови и другие).
5. Совершенствование системы мониторинга и оценки мер по профилактике неинфекционных заболеваний, поддержке здорового образа жизни и повышению уровня физической активности населения
1. Осуществление полномасштабного мониторинга, включающего анализ фактического потребления населением пищевой продукции, а также оценку отношения потребителей к данным продуктам.
2. Разработка и внедрение в практику протокола эпидемиологического мониторинга неинфекционных заболеваний на основе рекомендаций Всемирной организации здравоохранения.
3. Совершенствование системы медико-статистического учета и отчетности по неинфекционным заболеваниям путем включения показателей по факторам риска неинфекционных заболеваний в учетно-отчетную документацию медицинских учреждений.
4. Внедрение регистров по ключевым заболеваниям, позволяющим отслеживать прогрессирование болезней и развитие осложнений.
5. Проведение популяционных исследований на основе стандартной международно-принятой методологии (исследования HBSC, STEPS и другие).
6. Внедрение системы общественного мониторинга по созданию здоровой окружающей среды.
6. Совершенствование системы подготовки, переподготовки и повышения квалификации кадров
1. Повышение квалификации преподавателей кафедр медико-профилактического направления высших медицинских образовательных учреждений по вопросам общественного здоровья и формирования здорового образа жизни, здорового питания, диетологии совместно с ведущими зарубежными учреждениями общественного здравоохранения.
2. Пересмотр учебных программ профильных кафедр медико-профилактического направления высших медицинских образовательных учреждений, а также Школы общественного здравоохранения Ташкентской медицинской академии и системы повышения квалификации и переподготовки медицинских работников, приведение их в соответствие с международными требованиями.
3. Обеспечение проведения Ассоциацией школ общественного здравоохранения европейского региона (ASPHER — The Association of Schools of Public Health in the European Region) аккредитации образовательных программ кафедр медико-профилактического направления медицинских институтов, а также Школы общественного здравоохранения Ташкентской медицинской академии.
4. Разработка программ специализации и сертификации среднего медицинского персонала по направлениям «Медицинская сестра по диабетической стопе — подиатр», «Консультант по здоровому питанию», «Консультант по отказу от табака», «Консультант по бронхиальной астме» и другим.
Глава 5. Ожидаемые результаты от реализации Концепции
В результате реализации Концепции ожидается:
увеличение потребления населением овощей и фруктов на 15 процентов;
сокращение потребления поваренной соли на 15 процентов;
увеличение доли производства продуктов, обогащенных витаминами и необходимыми минералами;
увеличение физической активности населения на 10 процентов;
сокращение потребления алкогольной и табачной продукции на 10 процентов;
сдерживание роста числа пациентов с повышенным артериальным давлением;
сдерживание роста числа пациентов с ожирением и сахарным диабетом;
достижение 50 процентного уровня обеспечения медицинских учреждений базовыми диагностическими тестами, оборудованием и основными лекарственными средствами, необходимыми для лечения приоритетных неинфекционных заболеваний;
обеспечение не менее 50 процентов пациентов с высоким риском и больных неинфекционными заболеваниями надлежащей лекарственной терапией и консультированием для предотвращения инсультов и инфарктов;
сокращение на 10 процентов преждевременной смертности от сердечно-сосудистых заболеваний, злокачественных новообразований, сахарного диабета и хронических заболеваний органов дыхания.
ПРИЛОЖЕНИЕ № 2 к постановлению Президента Республики Узбекистан от 18 декабря 2018 года № ПП-4063
по профилактике неинфекционных заболеваний, поддержке здорового образа жизни и повышению уровня физической активности населения на 2019 — 2022 годы
№ Наименование мероприятий Механизмы реализации Сроки исполнения Ответственные исполнители I. Совершенствование законодательства в сфере профилактики неинфекционных заболеваний, поддержки здорового образа жизни и повышения уровня физической активности населения 1. Разработка и внесение в Кабинет Министров проекта Закона Республики Узбекистан « О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Узбекистан «Об ограничении распространения и употребления алкогольной и табачной продукции »» , предусматривающего: установление требований к специально отведенным местам и помещениям для употребления табачной продукции; недопущение выкладки и демонстрации табачной продукции в торговых объектах и предприятиях общественного питания; увеличение размеров основной площади для размещения медицинских предупреждений на тару алкогольной и пачку (упаковку) табачной продукции; конкретизацию уполномоченных государственных органов, осуществляющих контроль за соблюдением правил торговли алкогольной и табачной продукцией, а также механизмов осуществления такого контроля. Закон Республики Узбекистан 1 декабря 2019 года Минздрав (А. Шадманов) , ГНК (Б. Мусаев), Антимонопольный комитет (Н. Шарипов) , МВД (П. Бобожонов) , Агентство «Узстандарт» (Д. Саттаров), Минюст (Р. Давлетов), Генпрокуратура (А. Мавлонов), заинтересованные министерства и ведомства 2. Разработка и внесение в Кабинет Министров проекта Закона Республики Узбекистан « О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан » , предусматривающего: а) повышение ответственности за: употребление алкогольной и табачной продукции в общественных местах и неустановленных местах на транспорте; незаконное производство или оборот этилового спирта, алкогольной и табачной продукции; б) введение ответственности за непринятие уполномоченными лицами (администрация предприятий, учреждений, организаций, в том числе лица, в чьем ведении находятся территории, здания (помещения), сооружения и иные объекты, расположенные в общественных местах, а также транспортные средства) мер по ограничению употребления алкогольной и табачной продукции в общественных местах и неустановленных местах на транспорте. Закон Республики Узбекистан 1 декабря 2019 года Минздрав (А. Шадманов) , МВД (П. Бобожонов) , Минюст (Р. Давлетов) , ГНК (Б. Мусаев), Генпрокуратура (А. Мавлонов), заинтересованные министерства и ведомства 3. Установление требований к размещению медицинских предупреждений на пачке табачной продукции в виде рисунка, включающего текстовую надпись. Нормативно-правовой акт 1 декабря 2019 года Минздрав (А. Шадманов) , Агентство «Узстандарт» (Д. Саттаров), заинтересованные министерства и ведомства 4. Разработка и утверждение порядка и критериев отнесения продуктов питания к категории с повышенным содержанием жиров, соли и сахара. Нормативно-правовой акт 1 июня 2020 года Минздрав (А. Шадманов) , Агентство «Узстандарт» (Д. Саттаров) , ТПП (А. Икрамов) , ХК «Узбекозиковкатхолдинг» (Т. Жалилов), заинтересованные министерства и ведомства 5. Пересмотр рецептуры и стандартов продуктов питания массового потребления с целью снижения их калорийности и установления рекомендуемых уровней содержания в них жиров, соли и сахара, а также определение рекомендуемых размеров порций. Организационные мероприятия 1 мая 2019 года Минздрав (А. Шадманов) , Агентство «Узстандарт» (Д. Саттаров) , ТПП (А. Икрамов) , ХК «Узбекозиковкатхолдинг» (Т. Жалилов) 6. Пересмотр стандартов профилактического питания для работников промышленных предприятий с вредными условиями труда. Санитарные правила и нормы 1 июня 2020 года Минздрав (А. Шадманов) , Минтруд (Ш. Кудбиев) , Совет Федерации профсоюзов Узбекистана (К. Рафиков) 7. Определение порядка применения в производстве табачной продукции ингредиентов, призванных повысить их вкусовую привлекательность (ароматизирующие вещества). Нормативный документ 1 апреля 2019 года Агентство «Узстандарт» (Д. Саттаров) , Минздрав (А. Шадманов) 8. Проведение финансово-экономических расчетов и анализ социально-экономических последствий ратификации Республикой Узбекистан Протокола о ликвидации незаконной торговли табачными изделиями Рамочной конвенции Всемирной организации здравоохранения по борьбе против табака. По итогам изучения внесение предложений о необходимости ратификации данного Протокола. Аналитическая записка 1 сентября 2019 года Минздрав (А. Шадманов) , Минфин (А. Хайдаров) , Минэкономики (Б. Ходжаев) , ГТК (М. Азимов) , ГНК (Б. Мусаев) 9. Разработка предложений по ограничению ввоза (импорта) в республику необогащенной микронутриентами пшеничной муки первого сорта. Аналитическая записка 1 июня 2019 года Минздрав (А. Шадманов) , ГТК (М. Азимов) , АК «Уздонмахсулот» (Ф. Пулатов) , ТПП (А. Икрамов), заинтересованные министерства и ведомства 10. Организация деятельности Центра поддержки здорового образа жизни и повышения физической активности населения, его территориальных отделов, районных (городских) отделений, включая: утверждение положений и обеспечение их государственной регистрации; оснащение их необходимым учебным и лабораторным оборудованием, мебелью и компьютерной техникой; укомплектование их высококвалифицированными кадрами, способными на должном уровне выполнять возложенные на них задачи; разработку и внедрение критериев оценки эффективности их деятельности. Организационные мероприятия 1 февраля 2019 года Минздрав (А. Шадманов) , Минюст (Р. Давлетов) , Минфин (А. Хайдаров) II. Реализация мер по обеспечению здорового питания населения 11. Внедрение рыночных механизмов по: а) стимулированию производства (изготовления) и реализации здоровых продуктов питания; б) ограничению ввоза, производства (изготовления) и реализации продуктов питания с повышенным содержанием жиров, соли и сахара путем: ограничения размеров порций и упаковок с целью сокращения потребления лишних калорий и риска избыточного веса (ожирения); разработки стратегии ориентирования потребителей по приобретению здоровых продуктов питания (раскладка в объектах торговли здоровых продуктов питания в привлекательном окружении и в легкодоступных местах). Комплекс мер Утверждение — 1 апреля 2019 года Реализация– 2019 — 2021 годы Минфин (А. Хайдаров) , ГНК (Б. Мусаев) , Минэкономики (Б. Ходжаев) , Минздрав (А. Шадманов) , ГТК (М. Азимов) , ТПП (А. Икрамов) 12. Проведение научно-практических исследований по изучению состава и качества сельскохозяйственной пищевой продукции, выращиваемой в различных условиях земледелия, а также фармакодинамических свойств национальных блюд. Составление на основе изучения электронного справочника состава местных продуктов питания по содержанию микроэлементов и витаминов. Размещение электронного справочника в сети Интернет. Комплекс мер Утверждение — 1 марта 2019 года Реализация — 2019-2020 годы Минздрав (А. Шадманов) , Минсельхоз (Б. Юсупов) , Мининновации (И. Абдурахмонов) , Академия наук (Б. Юлдашев) 13. Пересмотр рациональных норм питания для различных половозрастных и профессиональных групп населения на основе современных достижений в области нутрициологии. Внесение изменений в санитарные правила и нормы 1 ноября 2020 года Минздрав (А. Шадманов) , ХК «Узбекозиковкатхолдинг» (Т. Жалилов) 14. Выращивание и производство экспортно-ориентированной продукции с применением современных инновационных технологий, в том числе : продуктов питания, естественно содержащих требуемые количества функциональных ингредиентов или группы их; натуральных продуктов, дополнительно обогащенных каким-либо функциональным ингредиентом или группой их; натуральных продуктов, из которых удален вредный компонент; натуральных продуктов, в которых исходные потенциальные функциональные ингредиенты модифицированы таким образом, что они начинают проявлять свою физиологическую активность или эта активность усиливается; натуральных продуктов, в которых в результате тех или иных модификаций биоусвояемость входящих в них функциональных ингредиентов увеличивается; натуральных продуктов, которые в результате применения комбинации вышеуказанных технологических приемов, приобретают способность сохранять и улучшать физическое и психическое здоровье человека и снижать риск возникновения заболеваний; компактно упакованных порционных продуктов функционального питания, предназначенных для повышения физической активности и устойчивости к неблагоприятным факторам. Комплекс мер Утверждение — 1 июня 2019 года Реализация — 2019 — 2022 годы Минсельхоз (Б. Юсупов) , Минэкономики (Б. Ходжаев) , МВТ (Ж. Ходжаев) , Минздрав (А. Шадманов) , ХК «Узбекозиковкатхолдинг» (Т. Жалилов) , заинтересованные министерства и ведомства 15. Усиление контроля применения пищевых добавок (красителей, ароматизаторов, консервантов и других) путем: модернизации и оснащения испытательных лабораторий современным высокотехнологичным оборудованием; изучения состава применяемых в промышленности пищевых добавок; определения предельно допустимых концентраций пищевых добавок. Комплекс мер Утверждение — 1 марта 2019 года Реализация — 1 января 2020 года Минздрав (А. Шадманов) , Минфин (А. Хайдаров) , Агентство «Узстандарт» (Д. Саттаров) , ХК «Узбекозиковкатхолдинг» (Т. Жалилов) , АК «Уздонмахсулот» (Ф.Пулатов) III. Участие институтов гражданского общества в формировании здоровой среды 16. Создание в образовательных и медицинских учреждениях условий, способствующих ведению здорового образа жизни, включая: недопущение рекламы потребления, приготовления и реализации на территории данных учреждений продуктов питания с повышенным содержанием жиров, соли и сахара; внедрение в учебные программы образовательных учреждений мероприятий по ведению здорового образа жизни и обеспечению физической активности учащихся; разработку нормативов здорового питания и внедрение их в практику образовательных учреждений; расширение спектра и разнообразия спортивных секций, доступных для различных возрастных групп, в том числе на основе государственно-частного партнерства; создание для учащихся условий по безопасному и активному передвижению (пешеходные и велосипедные дорожки); организацию пятиминутных гимнастик до начала и во время учебных занятий; организацию регулярных спортивных соревнований среди учащихся; обеспечение контроля за недопущением употребления алкогольной и табачной продукции в образовательных учреждениях. Комплекс организационных мероприятий 2019 — 2022 годы МНО (Ш. Шерматов) , МДО (А. Шин) , Минвуз (И. Маджидов) , Минспорт (Д. Набиев) , Минздрав (А. Шадманов) , Совет Федерации профсоюзов Узбекистана (К. Рафиков) , Союз молодежи Узбекистана (К. Куранбаев) , Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и г. Ташкента 17. Обеспечение безопасности дорожного движения и личной безопасности пешеходов, велосипедистов, лиц, практикующих другие формы передвижения с использованием колес (в том числе на креслах-каталках, самокатах и роликовых коньках), и пассажиров общественного транспорта. Комплекс мер Утверждение — 1 марта 2019 года Реализация —2019 — 2022 годы МВД (П. Бобожонов) , Агентство «Узавтотранс» (Д. Дехканов) 18. Создание в поселках, кишлаках и аулах, а также в махаллях городов, поселков, кишлаков и аулов условий, способствующих ведению здорового образа жизни, включая: ограничение изготовления и продажи продуктов питания с повышенным содержанием жиров, соли и сахара; стимулирование включения в меню предприятий общественного питания овощей, фруктов и других полезных для здоровья продуктов питания; развитие инфраструктуры для безопасных, активных способов передвижения, в том числе строительство и (или) реконструкцию пешеходных и велосипедных дорожек; строительство и (или) реконструкцию зон и спортивных сооружений для занятий физической культурой и спортом; строительство и расширение бесплатных спортивных площадок в парковых зонах; организацию строительства безопасных детских площадок; установление общественного контроля за недопущением нарушения правил торговли и употребления алкогольной и табачной продукции на соответствующей территории; организацию размещения предупредительных табличек о недопущении употребления алкогольной и табачной продукции в общественных местах, кроме специально отведенных мест и (или) помещений для употребления табачной продукции, а также во всех видах общественного транспорта; организацию для различных возрастных групп неорганизованного населения клубов по ведению активного образа жизни на базе общественного движения «Эъзозли аёллар». Комплекс организационных мероприятий 2019 — 2022 годы Фонд «махалла» ( Ш. Жавлонов) , Минспорт (Д. Набиев) , Минздрав (А. Шадманов) , ГНК (Б. Мусаев) , МВД (П. Бобожонов) , Минстрой (А. Тухтаев) , ХК «Узбекозиковкатхолдинг» (Т. Жалилов) , Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и г. Ташкента 19. Создание на рабочих местах условий, способствующих ведению здорового образа жизни, включая: устройство пешеходных дорожек и установку указателей, поощряющих физическую активность; установление работодателями в течение рабочего дня специальных перерывов для выполнения работниками комплексов производственной гимнастики; выделение работодателями помещений, оснащенных соответствующим спортивным инвентарем, для выполнения работниками комплексов производственной гимнастики; стимулирование развития корпоративного спорта путем повышения роли профессиональных союзов в организации досуга рабочих; обеспечение эффективного контроля за недопущением нарушения правил торговли и употребления алкогольной и табачной продукции на рабочих местах; проведение аттестации рабочих мест. Комплекс организационных мероприятий 2019 — 2022 годы Минтруд (Ш. Кудбиев) , Совет Федерации профсоюзов Узбекистана (К. Рафиков) , Минздрав (А. Шадманов) , Минспорт (Д. Набиев) , ТПП (А. Икрамов) 20. Установление порядка, в соответствии с которым проектные организации при проектировании объектов общественного назначения (школ, медицинских, спортивных и досуговых учреждений, жилых и многоквартирных домов и других) обязательно предусматривают в них возможность поддержания физической активности лицами, пользующимися данными объектами. Ведомственные нормативные акты 1 июня 2019 года Минстрой (А. Тухтаев) , Минспорт (Д. Набиев) , Минздрав (А. Шадманов) 21. Создание и размещение в сети Интернет единой информационной базы спортивных объектов с зонированием по районам (городам), а также описанием их деятельности, стоимости занятий, часов работы и других сведений. Организационные мероприятия 1 июня 2019 года Минспорт (Д. Набиев) , Мининфоком (Ш. Садиков) , Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и г. Ташкента I V. Улучшение качества предоставляемых услуг учреждениями здравоохранения по основным неинфекционным заболеваниям 22. Внедрение в практику всех учреждений первичной медико-санитарной помощи республики требований клинических протоколов стандартов и рекомендаций Всемирной организации здравоохранения по артериальной гипертонии, сахарному диабету, бронхиальной астме, хронической обструктивной болезни легких и другим неинфекционным заболеваниям путем: организации обучения главных специалистов органов здравоохранения, врачей обшей практики и патронажных медсестер; оказания лечебно-диагностических услуг, оснащения лабораторий реактивами, обеспечения пациентов основными лекарственными средствами в соответствии с рекомендациями Всемирной организации здравоохранения; включения основных лекарственных средств, рекомендованных Всемирной организацией здравоохранения, в список гарантированного государством объема медицинской помощи; пересмотра и оптимизации статистической отчетности учреждений первичной медико-санитарной помощи с формированием показателей качества и результатов деятельности учреждений по профилактике неинфекционных заболеваний; организации пунктов доврачебного осмотра населения средним медицинским персоналом; обучения пациентов с неинфекционными заболеваниями уходу за собой и самоконтролю состояния здоровья; предоставления коротких консультаций по здоровому питанию и физической активности, по отказу от употребления табака и алкоголя, в том числе через телефоны доверия и «горячие линии». Комплекс организационных мероприятий 2019 — 2022 годы Минздрав (А. Шадманов) , Минфин (А. Хайдаров) , Госкомстат (Б. Бегалов) , Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и г. Ташкента 23. Разработка и внедрение в практику учреждений первичной медико-санитарной помощи программного обеспечения по неинфекционным заболеваниям, предусматривающего создание профилей здоровья по факторам риска и неинфекционным заболеваниям для каждого пациента (характер питания, наличие табачной зависимости, индекс массы тела, уровень артериального давления, сахара и холестерина в крови и другие). Программное обеспечение 1 января 2022 года Минздрав (А. Шадманов) , Мининфоком (Ш. Садиков) 24. Внедрение механизмов непрерывной оценки и повышения качества услуг в учреждениях первичной медико-санитарной помощи через систему поддерживающего кураторства, предусматривающего: разработку стандартных инструментов оценки, набора индикаторов и показателей качества услуг медицинских работников; обучение специалистов-кураторов принципам поддерживающего кураторства для обеспечения единого подхода в повышении качества медицинских услуг; выявление системных и индивидуальных проблем, пробелов в деятельности медицинских работников и дачу рекомендаций по повышению качества работы и самосовершенствования. Организационные мероприятия 1 января 2020 года Минздрав (А. Шадманов) 25. Совершенствование системы предоставления социальных услуг в области неинфекционных заболеваний путем: разработки пакета социальных услуг с набором индикаторов оценки результатов деятельности и качества; разработки и внедрения новых регламентов медико-социальной помощи для медицинских и социальных работников; совершенствования механизмов взаимодействия медицинских и социальных работников, включая разработку и внедрение руководств по организации совместной деятельности в отношении неинфекционных заболеваний. Организационные мероприятия 1 декабря 2019 года Минздрав (А. Шадманов) V. Совершенствование системы мониторинга и оценки мер по профилактике неинфекционных заболеваний, поддержке здорового образа жизни и повышению уровня физической активности населения 26. Осуществление полномасштабного мониторинга, включающего анализ фактического потребления населением пищевой продукции, в том числе конкретных наименований продуктов питания, а также оценку отношения потребителей к данным продуктам. Комплекс организационных мероприятий 1 января 2020 года Минздрав (А. Шадманов) , Минэкономики (Б. Ходжаев) , ХК «Узбекозиковкатхолдинг» (Т. Жалилов) 27. Разработка протокола эпидемиологического мониторинга неинфекционных заболеваний на основе рекомендаций Всемирной организации здравоохранения, включающего в себя: перечень показателей эпидемиологического мониторинга; перечень учреждений, участвующих в сборе и анализе показателей; методологию анализа показателей; периодичность сбора показателей и другие. Приказ министра здравоохранения 1 сентября 2019 года Минздрав (А. Шадманов) 28. Совершенствование системы медико-статистического учета и отчетности по неинфекционным заболеваниям путем включения показателей по факторам риска неинфекционных заболеваний в учетно-отчетную документацию медицинских учреждений. Разработка и внедрение регистров по ключевым заболеваниям, позволяющим отслеживать прогрессирование хронических болезней и развитие их осложнений (сахарный диабет, рак, онкологические заболевания, инфаркт миокарда, инсульт и других). Комплекс мер Утверждение — 1 апреля 2019 года Реализация — 1 января 2021 года Минздрав (А. Шадманов) , Госкомстат (Б. Бегалов) 29. Проведение популяционных исследований среди населения Узбекистана на основе стандартной международно-принятой методологии, таких как: исследование HBSC — изучение поведения в области здоровья среди детей школьного возраста; исследование COSI — изучение распространенности ожирения среди детей; исследование GYTS — изучение распространенности употребления табака среди школьников; исследование STEPS — изучение распространенности факторов риска неинфекционных заболеваний среди взрослого населения; исследование по изучению распространенности и причин анемии (дефицит железа, витамина В 12 ), йододефицита, дефицита фолиевой кислоты и витамина А; исследование по изучению уровня потребления населением соли. Комплекс мер Утверждение — 1 июня 2019 года Реализация — 2019 — 2022 годы Минздрав (А. Шадманов), Национальная палата инновационного здравоохранения (Р. Изамов), Минэкономики (Б. Ходжаев) , заинтересованные министерства и ведомства 30. Внедрение системы общественного мониторинга по созданию здоровой среды путем: разработки методологии и инструментов проведения общественного мониторинга за соблюдением законодательства, направленного на создание бестабачной и безалкогольной среды в общественных местах и в общественном транспорте; информирования общественности и уполномоченных органов о результатах общественного мониторинга; составления и публикации в сети Интернет рейтинга объектов торговли, предприятий общественного питания, парковых зон и других объектов, способствующих ведению здорового образа жизни, а также списков нарушителей законодательства об ограничении распространения и употребления алкогольной и табачной продукции. Организационные мероприятия 2019 — 2022 годы НИМФОГО (Р. Камилов) , Комитет женщин Узбекистана (Т. Нарбаева) , Союз молодежи Узбекистана (К. Куранбаев) , Фонд «махалла» ( Ш. Жавлонов) , Совет федерации профсоюзов Узбекистана (К. Рафиков) , Минздрав (А. Шадманов) , НТРК (А. Хаджаев) VI. Совершенствование системы подготовки, переподготовки и повышения квалификации кадров 31. Совершенствование программ подготовки, специализации и повышения квалификации среднего медицинского персонала путем: увеличения содержания в учебных программах дисциплин по формированию здорового образа жизни, профилактике факторов риска неинфекционных заболеваний, обучению пациентов с неинфекционными заболеваниями навыкам по самоуходу и самоконтролю состояния, а также по повышению качества медицинской помощи; разработки программ специализации и сертификации среднего медицинского персонала по направлениям «Медицинская сестра по диабетической стопе — подиатр», «Консультант по здоровому питанию», «Консультант по отказу от табака», «Консультант по бронхиальной астме» и другие. Внесение изменений в учебные программы 1 июля 2020 года Минздрав (А. Шадманов), Национальная палата инновационного здравоохранения (Р. Изамов), Минвуз (И. Маджидов) 32. Повышение квалификации преподавателей кафедр медико-профилактического направления медицинских высших образовательных учреждений по вопросам общественного здоровья и формирования здорового образа жизни, здорового питания, диетологии совместно с ведущими зарубежными учреждениями (включая Высшую школу общественного здравоохранения Республики Казахстан) путем установления сотрудничества с ними. Комплекс организационных мероприятий 1 декабря 2020 года Минздрав (А. Шадманов) , Минвуз (И. Маджидов) , Госинспекция по надзору за качеством образования (У. Ташкенбаев) , МИД (А. Камилов) 33. Пересмотр учебных программ профильных кафедр медико-профилактического направления медицинских высших образовательных учреждений , а также Школы общественного здравоохранения Ташкентской медицинской академии и системы повышения квалификации и переподготовки медицинских работников , приведение их в соответствие с международными требованиями. Внесение изменений в учебные программы 1 июля 2019 года Минвуз (И. Маджидов) , Минздрав (А. Шадманов) 34. Обеспечение проведения Ассоциацией Школ общественного здравоохранения Европейского региона (ASPHER — The Association of Schools of Public Health in the European Region) аккредитации образовательных программ кафедр медико-профилактического направления медицинских высших образовательных учреждений , а также Школы общественного здравоохранения Ташкентской медицинской академии. Комплекс организационных мероприятий 1 января 2022 года Минздрав (А. Шадманов) , Минвуз (И. Маджидов) 35. Пересмотр квалификационных требований специалистов по нутрициологии, диетологии и общественному здравоохранению с учетом международных требований. Квалификационные требования 1 июля 2019 года Минздрав (А. Шадманов) Минвуз (И. Маджидов) , Госинспекция по надзору за качеством образования (У. Ташкенбаев) VII. Совершенствование информационно-просветительской деятельности в области обеспечения профилактики неинфекционных заболеваний, поддержки здорового образа жизни и повышения уровня физической активности населения 36. Разработка и распространение в средствах массовой информации, в том числе в сети Интернет и социальных сетях, рекомендаций по здоровому питанию, повышению физической активности, ведению здорового образа жизни и отказу от употребления табачной и алкогольной продукции. Разработка и распространение баннеров, плакатов, буклетов и других информационно-образовательных материалов по профилактике неинфекционных заболеваний, поддержке здорового образа жизни и повышению уровня физической активности, в том числе путем их размещения на объектах торговли, предприятиях общественного питания, в медицинских и образовательных учреждениях, на центральных улицах городов и районов, в местах массового скопления людей, общественном транспорте. Информационно-образовательные материалы 2019 — 2022 годы НТРК (А. Хаджаев) , Минздрав (А. Шадманов) , Минспорт (Д. Набиев) , Мининфоком (Ш. Садиков) , Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и г. Ташкента 37. Разработка и трансляция по телевидению (не менее 1 раза в день в часы прайм-тайм), в сети Интернет видеороликов, ежедневное направление пользователям мобильных телефонов смс-сообщений по профилактике неинфекционных заболеваний, поддержке здорового образа жизни и повышению уровня физической активности. Организационные мероприятия 2019 — 2022 годы НТРК (А. Хаджаев) , Минздрав (А. Шадманов) , Минспорт (Д. Набиев) , Мининфоком (Ш. Садиков) , Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и г. Ташкента 38. Подготовка телепередач с участием соответствующих специалистов и знаменитостей, поддерживающих здоровый образ жизни. Организационные мероприятия 2019 — 2022 годы НТРК (А. Хаджаев) , Минздрав (А. Шадманов) , Минспорт (Д. Набиев) , Союз молодежи Узбекистана (К. Куранбаев) , Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и г. Ташкента 39. Проведение в органах самоуправления граждан, образовательных учреждениях, объектах торговли, предприятиях общественного питания и других организациях «круглых столов», семинаров и иных мероприятий по вопросам обеспечения здорового питания , повышения физической активности и ведения здорового образа жизни. Организационные мероприятия 2019 — 2022 годы Минздрав (А. Шадманов) , Минспорт (Д. Набиев) , МНО (Ш. Шерматов) , Минвуз (И. Маджидов) , Союз молодежи Узбекистана (К. Куранбаев) , Фонд «махалла» ( Ш. Жавлонов) , Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и г. Ташкента 40. Проведение концертов, театров, спортивных соревнований, информационно-образовательных месячников под девизом «Сделай шаг к здоровой жизни!», «Выбираем здоровую среду (без табака и алкоголя)!» и другие. Организационные мероприятия 2019 — 2022 годы Минкультуры (Б. Сайфуллаев) , Минспорт (Д. Набиев) , Минздрав (А. Шадманов) , Союз молодежи Узбекистана (К. Куранбаев) 41. Ежегодное проведение конкурсов «Здоровая махалля», «Здоровая школа», «Здоровое предприятие» и других. Разработка и утверждение критериев определения победителей конкурсов. Составление по итогам конкурсов и публикация в сети Интернет рейтинга махаллей, школ, предприятий по показателю ведения здорового образа жизни. Комплекс организационных мероприятий 2019 — 2022 годы Минздрав (А. Шадманов) , Минспорт (Д. Набиев) , МНО (Ш. Шерматов) , Союз молодежи Узбекистана (К. Куранбаев) , Фонд «Махалла» ( Ш. Жавлонов) , Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и г. Ташкента
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
18 декабря 2018 г.,
№ ПП-4063