📅 2018-yil 30-noyabr · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2018-yil 30-noyabr · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2018 йил 30 ноябрь · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди Пленуми
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 30 ноября 2018 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 30 November 2018 · Other documents · Oliy sudi Plenumi
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг
Қарори
Судлар томонидан маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўришни тартибга солувчи қонунларни қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида
Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига киритилган ўзгартиришлар муносабати билан суд амалиётида вужудга келаётган масалалар ҳамда қонун нормаларини бир хилда ва тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида, «Судлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 17-моддасига асосланиб Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:
1. Судларнинг эътибори Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг (бундан буён матнда МЖтК деб юритилади) маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўришни тартибга солувчи нормаларига қатъий риоя этиш зарурлигига қаратилсин.
2. Жиноят ишлари бўйича судга (бундан буён матнда суд деб юритилади) тааллуқли бўлган маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишлар рўйхати МЖтК 245-моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган.
Шуни назарда тутиш лозимки, МЖтК 245-моддасининг иккинчи ва учинчи қисмларига асосан, жиноят ишлари бўйича судларга қуйидаги ишлар ҳам тааллуқли:
ҳуқуқбузар ҳуқуқбузарлик фактини инкор этганда, ҳар қандай маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги;
содир этилган маъмурий ҳуқуқбузарликнинг кам аҳамиятлилиги сабабли ҳуқуқбузарни маъмурий жавобгарликдан озод этиш тўғрисидаги;
ҳуқуқбузарга нисбатан МЖтК Махсус қисми моддасининг санкциясида назарда тутилган энг кам жазодан ҳам камроқ маъмурий жазо қўллаш тўғрисидаги;
якка тартибдаги тадбиркорлар ва (ёки) уларнинг ходимлари томонидан тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш билан боғлиқ равишда содир этилган маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги, тадбиркорлик субъектлари — юридик шахслар мансабдор шахслари ва (ёки) уларнинг ходимлари томонидан тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш билан боғлиқ равишда содир этилган маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги, бундан МЖтК 60-моддасининг иккинчи, учинчи ва тўртинчи қисмларида, 60 1 , 65, 68, 68 1 , 99 (қурилиш соҳасида назорат қилиш инспекциясига оид қисмида) ва 283-моддаларида назарда тутилган ҳоллар мустасно;
бир нечта маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги, агар улардан лоақал биттаси жиноят ишлари бўйича судга тааллуқли бўлса;
қонун моддаси санкциясида жазо сифатида махсус ҳуқуқдан маҳрум этиш, ашёларни мусодара қилиш ёки ҳақини тўлаш шарти билан олиб қўйиш жазоси назарда тутилган маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги.
3. Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни кўриб чиқишга тайёрлаш вақтида судья МЖтК 303-моддасига мувофиқ қуйидаги масалаларни ҳал этади:
1) мазкур ишни кўриб чиқиш суднинг ваколатига кириш-кирмаслиги;
2) маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги баённома ва бошқа материаллар тўғри тузилган-тузилмаганлиги;
3) ишни кўриб чиқишда иштирок этувчи шахслар уни кўриб чиқиш вақти ва жойи ҳақида хабардор қилинган-қилинмаганлиги;
4) иш бўйича қўшимча материалларни талаб қилиш зарурияти мавжудлиги;
5) маъмурий жавобгарликка тортилаётган шахс, жабрланувчи, уларнинг қонуний вакиллари ҳамда адвокатнинг иш бўйича илтимосномалари мавжудлиги.
Ишни кўриб чиқишга тайёрлаш вақтида судья ишни тўғри ҳал этилиши учун зарур бўлган бошқа масалаларни ҳам ҳал этиши мумкин.
4. Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни кўриб чиқишга тайёрлаш чоғида қуйидагилар аниқланса, судья маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида баённома тузган ёки маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида иш қўзғатиш ҳақида қарор қабул қилган орган (мансабдор шахс)га маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни қайтариш тўғрисида ажрим чиқаради, агар:
маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш судга тааллуқли бўлмаса;
маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги баённомани тузган орган (мансабдор шахс) МЖтК 281 , 282-моддаларида назарда тутилган талаблар бузилганлиги аниқланса.
Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни қайтариш ҳақидаги ажримда қонуннинг қандай талаблари бузилганлиги кўрсатилиши лозим.
Суднинг маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни қайтариш ҳақидаги ажрими устидан шикоят (протест) келтирилиши мумкин.
4 1 . Ўзбекистон Республикаси МЖтКнинг 283-моддаси (маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида баённома тузилмайдиган ҳоллар) 5 — 7-бандларида, маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида баённома тузмасдан ўз аризасида ҳуқуқбузарнинг шахси тўғрисидаги маълумотларни, маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилган жойни, вақтни ва бу ҳуқуқбузарликнинг моҳиятини, шунингдек ишни ҳал этиш учун зарур бўлган бошқа маълумотларни кўрсатган ҳолда судга мурожаат қилиш ҳуқуқи назарда тутилган.
Судларнинг эътибори, мазкур қонун талабларига кўра тақдим этилган ариза (шикоят)лар судлар томонидан маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш сифатида мазмунан кўриб тамомланиши, ушбу талабларга мувофиқ бўлмаган ариза (шикоят)лар эса мазкур Пленум қарори 4-банди талаби асосида ажрим чиқариш орқали қайтарилиши лозимлигига қаратилсин.
Судларга тушунтирилсинки, МЖтК ва бошқа меъёрий ҳужжатлар билан маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этган айрим шахсларни жавобгарликка тортишда алоҳида тартиб белгиланган.
Хусусан, ҳарбий хизматчилар ва йиғинга чақирилган ҳарбий хизматга мажбурлар, шунингдек ички ишлар органларининг ҳамда Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардиясининг оддий аскарлар ва бошлиқлар таркибига мансуб шахслар маъмурий ҳуқуқбузарлик учун интизом уставларига мувофиқ жавобгар бўладилар (МЖтК 16-моддаси 1-қисми).
Интизом уставлари ёки интизом тўғрисидаги махсус қоидалар татбиқ этиладиган бошқа шахслар, ана шу устав ёки қоидаларда тўғридан-тўғри назарда тутилган ҳолларда, маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этганликлари учун интизомий, бошқа ҳолларда эса умумий асосларда маъмурий жавобгар бўладилар (МЖтК 16-моддаси 2-қисми).
Прокуратура органлари ходимларининг маъмурий ҳуқуқбузарликлари учун жавобгарлик масаласи Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори, унинг ўринбосарлари, Қорақалпоғистон Республикаси прокурори, вилоятлар, Тошкент шаҳар прокурорлари ва уларга тенглаштирилган прокурорлар томонидан ваколатлари доирасида қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ҳал этилади (Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2013 йил 12 сентябрдаги ПҚ-2036-сонли қарори билан тасдиқланган «Ўзбекистон Республикаси Прокуратураси органлари ва муассасаларида хизматни ўташ тўғриси»да Низом 54-бандининг 2-хатбошиси).
Судья тегишли судьялар малака ҳайъатининг хулосаси олинмасдан маъмурий жавобгарликка тортилиши мумкин эмас («Судлар тўғрисида»ги Қонун 64-моддасининг, 5-банди).
Судлар юқоридаги шахсларга нисбатан, шунингдек шу каби алоҳида тартиб белгиланган бошқа шахсларга нисбатан келиб тушган ариза (шикоят)ларни ҳам мазмунан кўрмасдан ажрим чиқариш орқали қайтаришлари лозим.
5. Қонунга мувофиқ маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш ушбу ҳуқуқбузарлик содир этилган жойда кўриб чиқилади. Шуни назарда тутиш лозимки, МЖтК 304-моддасининг иккинчи қисмида кўрсатилган маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишлар транспорт воситалари рўйхатга олинган жойда, МЖтК 187-моддасида назарда тутилган маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишлар эса, шундай ҳуқуқбузарликлар содир этилган жойда ёки ҳуқуқбузарнинг истиқомат жойида кўриб чиқилади.
6. Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишлар суд томонидан маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги баённома ва ишга оид бошқа материаллар олинган кундан бошлаб ўн беш кунлик муддатда кўриб чиқилади. Бироқ алоҳида тоифадаги ишларни кўриб чиқиш учун қонунда қисқартирилган муддатлар назарда тутилган «(МЖтК 305-моддасининг иккинчи , учинчи қисмлари , 313 4 -моддасининг биринчи қисми ).
7. Судларга тушунтирилсинки, маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги баённома, маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида иш қўзғатиш ҳақидаги қарор мазмуни, шунингдек уларга илова қилинган ҳужжатлар МЖтК 281 , 282-моддалари талабларига мувофиқ бўлиши лозим.
Суд маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги баённома ёки маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида иш қўзғатиш ҳақидаги қарорни, агар баённома ёки қарор ваколати бўлмаган мансабдор шахс томонидан тузилган ёки чиқарилган, шунингдек, агар унда қуйидагилар кўрсатилмаган бўлса, уни тузган орган ёки мансабдор шахсга камчиликларни бартараф этиш учун қайтаради:
баённома тузилган вақт ва жой, уни тузган шахснинг фамилияси, исми, отасининг исми, мансаби;
маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилган вақт ва жой ҳамда унинг моҳияти;
ҳуқуқбузарнинг шахси тўғрисидаги маълумотлар, мазкур ҳуқуқбузарлик учун жавобгарликни назарда тутувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжат;
шахс илгари маъмурий ёки жиноий жавобгарликка тортилганлиги ҳақида маълумотлар;
жабрланувчилар ва гувоҳларнинг фамилияси, яшаш манзили (агарда улар бўлса), ҳуқуқбузарнинг тушунтиришлари, ишни ҳал этиш учун зарур бўлган бошқа маълумотлар.
Суд маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги баённома ёки маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида иш қўзғатиш ҳақидаги қарорни, қуйидаги ҳолларда ҳам қайтаради, агар:
жавобгарликка тортилаётган шахс иш материаллари билан таништирилмаган бўлса;
жавобгарликка тортилаётган шахсга баённома ёки қарор нусхаси топширилмаган бўлса;
жавобгарликка тортилаётган шахсга МЖтК 294-моддасида назарда тутилган ҳуқуқлар тушунтирилмаган бўлса.
Мавжуд бўлган камчиликларни бартараф этишга сарфланган муддат МЖтК 36-моддасида назарда тутилган муддатларнинг ўтишини тўхтатмайди.
8. Суд маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни кўриб чиқишда маъмурий жавобгарликка тортилаётган шахснинг МЖтК 294-моддасида назарда тутилган ҳуқуқларини таъминлаш чораларини кўриши шарт. Жумладан, маъмурий жавобгарликка тортилаётган шахс қуйидаги ҳуқуқларга эга:
иш материаллари билан танишиб чиқишга, изоҳлар беришга, далиллар келтиришга, ўз илтимосини баён этишга;
адвокатнинг юридик ёрдамидан фойдаланишга;
ишни кўриб чиқишда қатнашишга, ўз она тилида сўзлашга ёки таржимон хизматидан фойдаланишга;
қарор устидан шикоят беришга.
Маъмурий жавобгарликка тортилаётган шахс ўзининг айбсизлигини исботлашга мажбур эмас.
Маъмурий жавобгарликка тортилаётган шахс ҳуқуқларининг бузилиши маъмурий жавобгарликка тортиш тўғрисидаги қарорни бекор қилиш учун асос бўлади.
9. Тушунтирилсинки, қонунга кўра (МЖтК 13-моддаси ) маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилган пайтда ўн олти ёшга тўлган шахслар маъмурий жавобгарликка тортиладилар.
Маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этган ўн олти ёшдан ўн саккиз ёшгача бўлган шахсларга нисбатан «Болалар масалалари бўйича комиссиялар тўғрисидаги» низомда кўрсатилган чоралар қўлланилади.
Вояга етмаган маъмурий ҳуқуқбузарга нисбатан материалларни болалар масалалари бўйича комиссияга юбориш масаласини ҳал этишда шуни назарда тутиш лозимки, ички ишлар органи ходимининг ёки Миллий гвардия ҳарбий хизматчисининг (ходимининг) қонуний талабларини бажармаслик ҳуқуқбузарлиги ҳақидаги ишлар ушбу комиссияга берилиши мумкин эмас (МЖтК 14-моддасининг иккинчи қисми ).
10. Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ҳар бир ишни кўриб чиқишда суд қуйидагиларни аниқлаши шарт:
маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилган-этилмаганлигини;
ҳуқуқбузарлик содир этилган вақт ва жойни;
ҳуқуқбузарлик содир этишда ушбу шахснинг айбдор-айбдор эмаслигини;
қонунга кўра шахс мазкур ҳуқуқбузарлик учун маъмурий жавобгарликка тортилиш-тортилмаслигини;
жавобгарликни енгиллаштирувчи ёки оғирлаштирувчи ҳолатлар бор-йўқлигини;
ҳуқуқбузарлик оқибатида мулкий зарар етказилган-етказилмаганлиги;
ишни тўғри ҳал этишда аҳамиятга молик бошқа ҳолатларни.
Судларга тушунтирилсинки, далилларга, шу жумладан, ишда қатнашувчи шахслар томонидан тақдим этилган фото, аудио ва видео ёзувларга, шунингдек, интернет тармоғидан олинган маълумотларга баҳо бериш учун тегишли мутахассис жалб қилиниши мумкин.
Судлар далилларга баҳо беришда МЖтК 276 , 277-моддалари талабларига риоя этишлари лозим.
11. Суд маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўришда ишни тўғри ҳал этишда аҳамиятга молик бўлган, МЖтК 307-моддасида назарда тутилган барча ҳолатларни аниқлаши зарур.
Ҳуқуқбузарлик факти ҳақидаги ва уни содир этишда шахснинг айбдорлиги масаласини аниқлашда, суд нафақат тақдим этилган материалларни текшириши, балки, зарурат бўлганда, қўшимча далилларни талаб қилиши, хусусан, ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги баённомани тузган мансабдор шахсни, жабрланувчи ва гувоҳларни сўроқ қилиши, экспертиза тайинлаши ва бошқа ҳаракатларни амалга ошириши шарт.
11 1 . Судлар томонидан МЖтКнинг 41 1 -моддаси ва 183-моддасида назарда тутилган маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўришда, қуйидаги ҳолатларга эътиборларини қаратишлари лозим.
Шахснинг ҳаракатларини МЖтКнинг 41 1 -моддаси (шаҳвоний шилқимлик) ёки 183-моддасида (майда безорилик) назарда тутилган ҳақоратомуз шилқимлик белгиси билан квалификация қилишда шахснинг ушбу ҳаракатни содир қилишдан кўзлаган мақсадини аниқлаш лозим.
Хусусан шахснинг ҳаракати шаҳвоний шилқимлик қилишдан иборат бўлиб, шахснинг хоҳишига қарши равишда унга нисбатан шаҳвоний тусдаги ҳар қандай мурожаат (масалан оғзаки ёки ёзма мурожаат, интернет орқали электрон хат-хабарлар, ижтимоий тармоқларда шахсга қаратилган шаҳвоний тусдаги хабарлар юбориш ва ҳ.к.) ва (ёки) жисмоний ҳаракат қилиш. Бунга мисол сифатида шаҳвоний имо-ишоралар, яъни жинсий алоқага ишора қилиб чақириш, қадди-қоматни шаҳвоний тусда тавсифлаш, хоҳишига зид равишда уни қучоқлаш, ўпиш, тегиниш, силаш, бошқа жисмоний контакт турлари ва ҳоказо ҳаракатлар тушунилади.
Шаҳвоний шилқимлик нотаниш инсонга қаратилиши билан бир қаторда таниш бўлган, одатда эса бир иш жойида ишлайдиган ҳамкасбга ёки раҳбар томонидан бевосита унинг функционал тобелигида бўлган ходимга нисбатан содир этилиши мумкин.
Ҳақоратомуз шилқимлик деганда шахснинг мақсади фуқароларга ҳақоратомуз тегажоғлик қилишдан иборат бўлиб, бошқа шахснинг обрў-эътибори, иззат-шаънини ҳақоратлаш, камситиш ҳамда уларнинг тинчлигини бузишга қаратилиб, бунга, фуқарони инсон қадр-қимматини ҳақоратловчи суҳбатга зўрлаб тортиш, шилқимлик билан унинг қўлини силташ ёки куч билан қўлидан ушлаш, бош кийимини юлқиб олиш, сигарет тутунини унинг юзига пуфлаш ва ҳоказо ҳаракатлар тушунилади.
Ўн олти ёшга тўлмаган шахсга нисбатан содир этилган шаҳвоний шилқимлик кўринишидаги уятсиз-бузуқ ҳаракатлар ЖК 129-моддаси билан квалификация қилиниши лозим.
12. Ишни объектив ва холисона ҳал этиш мақсадида у маъмурий ҳуқуқбузарликка тортилаётган шахснинг иштирокида кўриб чиқилиши лозим. Иш мазкур шахснинг иштирокисиз фақат у суд мажлиси жойи ва вақти ҳақида ўз вақтида хабар қилинганлиги тўғрисида маълумотлар бўлган, ва ундан ишни кўриб чиқишни кечиктириш тўғрисида илтимос тушмаган ёки у томонидан ишни унинг иштирокисиз кўришга розилик берилган ҳолларда кўриб чиқилиши мумкин.
Агар содир этилган ҳуқуқбузарлик учун МЖтК муайян моддаси санкциясида маъмурий қамоққа олиш, ашёларни мусодара қилиш ёки ҳақини тўлаш шарти билан олиб қўйиш чораларини қўллаш назарда тутилган бўлса, маъмурий жавобгарликка тортилаётган шахснинг иштироки мажбурийдир (МЖтК 294-моддасининг учинчи қисми ).
13. Иш бўйича ҳақиқатни аниқлаш учун махсус билимларга зарурат туғилган ҳолларда суд маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича тегишли экспертиза тайинлаш ёки ишда иштирок этиш учун мутахассисни жалб қилиш ҳақида ажрим чиқаради.
Экспертиза тайинлаш ёки ишда иштирок этиш учун мутахассисни жалб қилиш ҳақидаги ажримда экспертиза тайинлаш ёки мутахассисни жалб этиш асослари, экспертиза ўтказиладиган ёки мутахассис таклиф қилинаётган муассасанинг номи, эксперт ёки мутахассис олдига қўйилган саволлар ҳамда унинг ихтиёрига тақдим этилаётган материаллар кўрсатилади.
Зарур ҳолларда экспертиза ва тадқиқот эксперт ва мутахассис томонидан бевосита маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича суд мажлисида ўтказилиши мумкин.
14. Судларга тушунтирилсинки, МЖтК 17-1-моддасига асосан махсус автоматлаштирилган фото ва видео қайд этиш техника воситалари орқали қайд этилган йўл ҳаракати қоидаларини бузганлик учун транспорт воситаси эгаси (мулкдори), башарти у юридик шахсга тегишли бўлса — ушбу транспорт воситасини фойдаланишига масъул шахс маъмурий жавобгарликка тортилиши лозим.
Махсус автоматлаштирилган фото ва видео қайд этиш техника воситалари орқали қайд этилган йўл ҳаракати қоидалари бузилганлиги учун маъмурий жавобгарликка тортиш ҳақидаги қарор устидан келтирилган шикоятни кўриб чиқишда қоидабузарлик қайд этилган пайтда транспорт воситасини унинг эгаси (мулкдори) эмас, балки бошқа шахс бошқарганлиги ёки мазкур транспорт воситаси унинг эгалигидан чиқиб кетганлиги аниқланса, бундай ҳолларда транспорт воситаси эгаси (мулкдори) МЖтК 271-моддасининг 1-бандига асосан маъмурий жавобгарликдан озод қилинади. Бундай ҳолларда, зарур ҳужжатлар тегишли шахсни маъмурий жавобгарликка тортиш масаласини ҳал этиш учун йўл ҳаракати хавфсизлиги органларига юборилиши шарт.
Автоматлаштирилган фото ва видео қайд этиш техника воситалари деганда, махсус техника воситалар, шу жумладан фото ва видео ёзув функциясига эга, автоматик режимда ишлайдиган ва йўл ҳаракати хавфсизлиги бошқаруви компьютерлаштирилган тизимининг таркибий қисми ҳисобланадиган фото радарлар тушунилади.
Тезкор ва махсус хизматларнинг транспорт воситалари, шунингдек улар кузатиб кетаётган транспорт воситалари томонидан йўл ҳаракати қоидаларига мувофиқ имтиёздан фойдаланган ҳолда содир этилган маъмурий ҳуқуқбузарликлар махсус автоматлаштирилган фото ва видео қайд этиш техника воситалари орқали қайд этилган тақдирда ҳамда улар кечиктириб бўлмайдиган хизмат вазифаларини бажарганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар тақдим этилганда ҳайдовчиларнинг маъмурий қоидабузарлиги охирги зарурат ҳолатида содир этилган деб топилади ва маъмурий иш ушбу кодекснинг 271-моддасига мувофиқ тугатилади. Бунда тез тиббий ёрдам ва ёнғин-қутқарув бўлинмаларининг транспорт воситалари томонидан кечиктириб бўлмайдиган хизмат вазифаларини бажарганликни тасдиқловчи ҳужжатлар тақдим этилиши талаб қилинмайди.
Йўл ҳаракати қоидалари бузилганлиги тўғрисидаги маълумот жарима солиш ҳақидаги қарор чиқаришга ваколатли бўлган шахсга йўл қоидалари бузилганлиги махсус автоматлаштирилган фото ва видео қайд этиш техника воситалари орқали қайд этилган пайтдан эътиборан қирқ саккиз соат ичида юборилмаган тақдирда, маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш ушбу Кодекснинг 271-моддасига мувофиқ тугатилиши лозим.
15. Иш бўйича МЖтК 271-моддасида назарда тутилган ҳолатлар аниқланган тақдирда, суд маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида иш юритишни тугатиш тўғрисида қарор чиқариши лозим.
Бунда шуни назарда тутиш лозимки, МЖтК 271-моддасининг 11-бандига асосан ҳуқуқбузарликни биринчи марта содир этган тадбиркорлик субъектининг мансабдор шахслари ёки ходимлари ёхуд тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланувчи фуқаролар ҳуқуқбузарлик аниқланган пайтдан эътиборан ўттиз кунлик муддатда йўл қўйилган ҳуқуқбузарлик оқибатларини ихтиёрий равишда бартараф этган ёки етказилган моддий зарар ўрнини қоплаган ҳолларда, иш юритиш тугатилиши лозим, фуқаролар ҳаёти ва (ёки) соғлиғига зарар етказилган ҳоллар бундан мустасно.
16. Судларга тушунтирилсинки, ҳуқуқбузарлик кам аҳамиятлилиги сабабли шахснинг маъмурий жавобгарликдан озод қилиниши (МЖтК 21-моддаси ) маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида иш юритишни истисно этувчи ҳолат ҳисобланмайди. Суд бундай қарорга фақат иш мазмунан кўриб чиқилгандан ва шахс ҳуқуқбузарликни содир этишда айбдор деб топилгандан сўнг келиши мумкин.
МЖтКда кам аҳамиятли ҳуқуқбузарлик тушунчаси очиб берилмаганлиги туфайли, содир этилган ҳуқуқбузарликни бундай деб топиш масаласи суд томонидан ишнинг муайян ҳолатлари, ҳуқуқбузарликнинг хусусияти, шу жумладан, МЖтК билан қўриқланадиган ижтимоий муносабатлар жиддий тарзда бузилган-бузилмаганлигидан, айбдорнинг шахси, ҳуқуқбузарлик оқибатида етказилган моддий ёки қопланган маънавий зарар миқдоридан келиб чиққан ҳолда ҳал этилиши лозим;
Айрим маъмурий ҳуқуқбузарликларнинг объектив томонини ташкил этувчи ҳаракатлар МЖтК билан қўриқланадиган жамоат муносабатларини жиддий бузишини инобатга олиб, бундай ҳуқуқбузарликлар ҳеч бир ҳолда ҳам кам аҳамиятли деб топилиши мумкин эмас. Бундай ҳуқуқбузарликларга, жумладан, МЖтК 54-моддаси иккинчи қисми , 99 , 131-моддалари , 135-моддаси иккинчи ва учинчи қисмлари , 136-моддасида назарда тутилган ҳуқуқбузарликлар киради;
Маъмурий ҳуқуқбузарлик оқибатида етказилган зарарни ундириш (маънавий зарарни қоплаш) масаласи фуқаролик суд ишини юритиш тартибида ҳал этилади.
17. Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни кўришда шахснинг ҳаракатлари нотўғри квалификация қилинганлигини аниқланса, суд ушбу ҳаракатларни МЖтК тегишли, шу жумладан, оғирроқ жавобгарликни назарда тутувчи моддасига қайта квалификация қилишга ҳақли.
Суд ҳуқуқбузарлик ҳолатида шахснинг ҳаракатларида жиноят аломатлари бор деган хулосага келса, суд МЖтК 278-моддасига мувофиқ материалларни прокурорга юбориш тўғрисида қарор қабул қилади.
18. МЖтК 36-моддасига асосан маъмурий жазо ҳуқуқбузарлик содир этилган кундан, давом этаётган ҳуқуқбузарликлар учун эса, у аниқланган кундан бошлаб бир йилдан кечиктирилмасдан қўлланилиши мумкин. Жиноят иши қўзғатиш рад этилган ёки жиноят иши тугатилган бўлиб, аммо ҳуқуқбузарнинг ҳаракатларида маъмурий ҳуқуқбузарлик аломатлари мавжуд бўлса, ҳуқуқбузарлик содир этилган ёки аниқланганидан бир йил ўтмаган ҳолда маъмурий жазо чораси жиноят иши қўзғатишни рад этиш ёки жиноят ишини тугатиш тўғрисидаги қарор қабул қилинган кундан эътиборан бир ойдан кечиктирмасдан қўлланилиши мумкин.
МЖтК 36-моддасининг учинчи қисмига мувофиқ мазкур муддатлар ашёларни божхонага доир қонун ҳужжатлари асосида мусодара қилиш ҳолларига нисбатан татбиқ этилмайди.
19. Шуни назарда тутиш лозимки, суд МЖтК 31-моддасида назарда тутилмаган ҳолатларни ҳам енгиллаштирувчи ҳолатлар деб топишга ҳақли.
МЖтК 32-моддасида назарда тутилган маъмурий жавобгарликни оғирлаштирувчи ҳолатларнинг рўйхати қатъий белгиланган бўлса-да, бироқ суд маъмурий ҳуқуқбузарликнинг хусусиятига қараб мазкур ҳолатлардан ҳар қайсисини, қарорда буни асослантирган ҳолда, оғирлаштирувчи ҳолат деб топмаслиги мумкин.
20. Судларга тушунтирилсинки:
қонун санкциясида назарда тутилганидан енгилроқ маъмурий жазо чораси қўлланилганда қарорнинг хулоса қисмида фақат МЖтКнинг 33-моддасини қўллаган ҳолда тайинланган жазо тури ва миқдори кўрсатилиши лозим. Енгилроқ жазо тайинлаш сабаблари, масалан, ҳуқуқбузарнинг моддий аҳволи, оилавий шароити, шахси, ногиронлиги, унинг ҳуқуқбузарлик содир этилган пайтдаги ёки содир этилганидан кейинги хулқ-атвори, ҳуқуқбузарликнинг оқибатлари бартараф этилганлиги ҳамда жазо тайинлаш учун аҳамиятли бўлган бошқа ҳолатлар суд қарорининг тавсиф-асослаш қисмида кўрсатилади. Судлар жазони енгиллаштириш учун асос бўлувчи маълумотларни олишда Олий суднинг ахборот тизимидан кенгроқ фойдаланишга эътибор қаратишлари, шу билан боғлиқ асослантирувчи ҳужжатларни иш материалларига қўшиш чораларини кўришлари лозим;
бир неча ҳуқуқбузарлик содир этилганлиги учун маъмурий жазо қўлланилганда МЖтК 33-моддаси ҳуқуқбузарликлар мажмуи учун эмас, балки алоҳида ҳуқуқбузарлик учун қўлланилади.
МЖтК 33-моддасини қўллашда, суд қонун санкциясида назарда тутилган қўшимча жазони қўлламасликка ҳақли бўлиб, бу қарорининг баён қисмида асослантирилиши лозим.
21. Судларга тушунтирилсинки, содир этилган маъмурий ҳуқуқбузарлик учун маъмурий жазо тизими МЖтК 23-модасида белгиланган.
Шуни назарда тутиш лозимки, маъмурий жазоларнинг бир-бирига нисбатан оғирлиги даражаси МЖтК 23-моддасининг биринчи қисмида белгиланган кетма-кетлик асосида белгиланади.
22. Суд муайян маъмурий ҳуқуқбузарлик учун маъмурий жазо чораси ва турини белгилашда маъмурий жазо қўлланилишининг умумий қоидаларига амал қилиши лозим, унга биноан жазони қўллаш чоғида содир этилган ҳуқуқбузарлик хусусияти, ҳуқуқбузарнинг шахси, унинг айбдорлик даражаси, мулкий аҳволи, жавобгарликни енгиллаштирувчи ва оғирлаштирувчи ҳолатлар ҳисобга олинади (МЖтК 30-моддаси ).
23. МЖтК 24-моддасига мувофиқ ашёларни ҳақини тўлаш шарти билан олиб қўйиш, мусодара қилиш ва махсус ҳуқуқдан (транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқидан) маҳрум этиш ҳам асосий, ҳам қўшимча маъмурий жазо тариқасида қўлланилиши мумкин.
23 1 . Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, ҳақ тўланадиган жамоат ишларига мажбурий равишда жалб этиш тариқасидаги маъмурий жазо вояга етмаган ёки меҳнатга лаёқатсиз шахсларни ёхуд ота-онани моддий таъминлашдан бўйин товлаш учун қўлланилади.
Бунда, ҳақ тўланадиган жамоат ишларига жалб этиладиган шахслар иш ҳақининг эллик фоизи алимент мажбуриятлари бўйича қарзни тўлашга йўналтирилиши тушунтирилсин.
Ҳақ тўланадиган жамоат ишлари пенсия ёшига етган шахсларга (аёллар 55 ёшдан, эркаклар 60 ёшдан), ўн саккиз ёшга тўлмаган шахсларга, ҳомиладор аёлларга, уч ёшга тўлмаган болалари бор аёлларга, биринчи ва иккинчи гуруҳ ногиронлиги бўлган шахсларга, доимий ишга эга шахсларга, ҳарбий хизматчиларга нисбатан қўлланилмайди.
24. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, қамоққа олиш тариқасидаги маъмурий жазо қўлланилишига алоҳида ҳолларда йўл қўйилади.
Маъмурий қамоққа олиш муддати ҳуқуқбузар баённомани тузиш учун олиб келинган ёки у маъмурий ушлаб турилган вақтдан бошлаб ҳисобланади.
МЖтК 29-моддасининг иккинчи қисмига асосан маъмурий қамоққа олиш чораси ҳомиладор аёлларга, уч ёшгача боласи бўлган аёлларга, ўн тўрт ёшгача бўлган боласини якка ўзи тарбиялаётган шахсларга, ўн саккиз ёшга тўлмаган шахсларга, шунингдек биринчи ва иккинчи гуруҳ ногиронларига нисбатан қўлланилиши мумкин эмас.
25. Тушунтирилсинки, маъмурий тарзда чиқариб юбориш туридаги маъмурий жазо чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахсларга нисбатан фақат МЖтК 29-1-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган ҳуқуқбузарликларни содир этганлик учун қўлланилади.
Бунда, МЖтК 29 1 -моддасининг учинчи қисмига асосан Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан маъмурий тартибда чиқариб юбориш Ўзбекистон Республикаси фуқаросига алимент тўлаш бўйича мажбуриятларга эга бўлган чет эл фуқароларига ва фуқаролиги бўлмаган шахсларга нисбатан қўлланилмайди.
26. Судлар иммунитетга эга бўлган шахсларни жавобгарлик масаласини ҳал этишда чет давлатларнинг дипломатик ваколатхоналари ва консуллик ташкилотларининг ходимларига, шунингдек уларга тенглаштирилган, Ўзбекистон Республикасида аккредитация қилинган хорижий давлатлар дипломатик ваколатхоналари ва консуллик муассасалари, шунингдек уларга тенглаштирилган ташкилотлар ходимларига нисбатан йўл ҳаракати қоидаларини бузганлик учун маъмурий жавобгарлик чораларини қўллаш ҳақидаги йўриқномага амал қилиши зарур (Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги, Ички ишлар вазирлиги ва Олий судининг 2012 йил 13 февралдаги 7, 5, 22-сонли қарори билан тасдиқланган, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2012 йил 13 мартда 2338-сон билан рўйхатга олинган).
27. Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича чиқарилган қарор МЖтК 309-моддасида белгиланган талабларга жавоб бериши ва ишни кўриб чиқиш якунланганидан сўнг зудлик билан эълон қилиниши лозим.
Суд маъмурий жазони қўллаш билан бир вақтда айбдор шахс томонидан моддий зарарни ундириш масаласини ҳал этиши лозим.
Агар суд маъмурий ҳуқуқбузарлик оқибатида етказилган зарар миқдори тўғрисидаги масалани тўғри ҳал этиш учун асослар етарли эмаслиги ҳақида хулосага келса, манфаатдор шахсларга ушбу масалаларни фуқаролик суд ишларини юритиш тартибида ҳал этиш тушунтирилади.
28. Судларга фуқароларнинг ҳуқуқий онгини ошириш мақсадида суд ҳужжатини эълон қилгандан сўнг суд ҳужжатининг мазмунини ва уни қабул қилишга асосларини тушунтириш тавсия этилсин.
29. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, МЖтК 313-моддасига мувофиқ маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилишига олиб келган сабаб ва шарт-шароитлар аниқланганда суд уларни бартараф қилиш юзасидан ҳуқуқбузарнинг ўқув, иш ёки яшаш жойига тақдимнома киритиши лозим.
30. Ўзбекистон Республикаси Олий судининг жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати, вилоятлар ва уларга тенглаштирилган судлар:
маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни тўғри ва муддатида кўриб чиқилиши устидан назоратни кучайтирсин;
маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўришда судлар томонидан маъмурий жазо чораларини тайинлашга доир қонун нормаларининг тўғри қўлланилишини таъминласин;
қуйи судларга амалий ёрдам кўрсатиб, мазкур тоифага оид ишлар, шу жумладан, маъмурий жазо чораларини тайинлаш бўйича суд амалиётини мунтазам умумлаштириб борсин ва йўл қўйилган хатоларни бартараф этиш юзасидан чоралар кўрсин.
31. Мазкур қарорнинг қабул қилиниши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 2000 йил 15 сентябрдаги «Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўриш бўйича суд амалиёти тўғрисида»ги 22-сонли қарори ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Раиси К. КАМИЛОВ
Пленум котиби, Олий суд судьяси И. АЛИМОВ
Тошкент ш.,
2018 йил 30 ноябрь,
35-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining
Qarori
Sudlar tomonidan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishni tartibga soluvchi qonunlarni qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida
Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksiga kiritilgan oʻzgartirishlar munosabati bilan sud amaliyotida vujudga kelayotgan masalalar hamda qonun normalarini bir xilda va toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 17-moddasiga asoslanib Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:
1. Sudlarning eʼtibori Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining (bundan buyon matnda MJtK deb yuritiladi) maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishni tartibga soluvchi normalariga qatʼiy rioya etish zarurligiga qaratilsin.
2. Jinoyat ishlari boʻyicha sudga (bundan buyon matnda sud deb yuritiladi) taalluqli boʻlgan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlar roʻyxati MJtK 245-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan.
Shuni nazarda tutish lozimki, MJtK 245-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlariga asosan, jinoyat ishlari boʻyicha sudlarga quyidagi ishlar ham taalluqli:
huquqbuzar huquqbuzarlik faktini inkor etganda, har qanday maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi;
sodir etilgan maʼmuriy huquqbuzarlikning kam ahamiyatliligi sababli huquqbuzarni maʼmuriy javobgarlikdan ozod etish toʻgʻrisidagi;
huquqbuzarga nisbatan MJtK Maxsus qismi moddasining sanksiyasida nazarda tutilgan eng kam jazodan ham kamroq maʼmuriy jazo qoʻllash toʻgʻrisidagi;
yakka tartibdagi tadbirkorlar va (yoki) ularning xodimlari tomonidan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish bilan bogʻliq ravishda sodir etilgan maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi, tadbirkorlik subyektlari — yuridik shaxslar mansabdor shaxslari va (yoki) ularning xodimlari tomonidan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish bilan bogʻliq ravishda sodir etilgan maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi, bundan MJtK 60-moddasining ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi qismlarida, 60 1 , 65, 68, 68 1 , 99 (qurilish sohasida nazorat qilish inspeksiyasiga oid qismida) va 283-moddalarida nazarda tutilgan hollar mustasno;
bir nechta maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi, agar ulardan loaqal bittasi jinoyat ishlari boʻyicha sudga taalluqli boʻlsa;
qonun moddasi sanksiyasida jazo sifatida maxsus huquqdan mahrum etish, ashyolarni musodara qilish yoki haqini toʻlash sharti bilan olib qoʻyish jazosi nazarda tutilgan maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi.
3. Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqishga tayyorlash vaqtida sudya MJtK 303-moddasiga muvofiq quyidagi masalalarni hal etadi:
1) mazkur ishni koʻrib chiqish sudning vakolatiga kirish-kirmasligi;
2) maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi bayonnoma va boshqa materiallar toʻgʻri tuzilgan-tuzilmaganligi;
3) ishni koʻrib chiqishda ishtirok etuvchi shaxslar uni koʻrib chiqish vaqti va joyi haqida xabardor qilingan-qilinmaganligi;
4) ish boʻyicha qoʻshimcha materiallarni talab qilish zaruriyati mavjudligi;
5) maʼmuriy javobgarlikka tortilayotgan shaxs, jabrlanuvchi, ularning qonuniy vakillari hamda advokatning ish boʻyicha iltimosnomalari mavjudligi.
Ishni koʻrib chiqishga tayyorlash vaqtida sudya ishni toʻgʻri hal etilishi uchun zarur boʻlgan boshqa masalalarni ham hal etishi mumkin.
4. Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqishga tayyorlash chogʻida quyidagilar aniqlansa, sudya maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuzgan yoki maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatish haqida qaror qabul qilgan organ (mansabdor shaxs)ga maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni qaytarish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi, agar:
maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish sudga taalluqli boʻlmasa;
maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi bayonnomani tuzgan organ (mansabdor shaxs) MJtK 281 , 282-moddalarida nazarda tutilgan talablar buzilganligi aniqlansa.
Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni qaytarish haqidagi ajrimda qonunning qanday talablari buzilganligi koʻrsatilishi lozim.
Sudning maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni qaytarish haqidagi ajrimi ustidan shikoyat (protest) keltirilishi mumkin.
4 1 . Oʻzbekiston Respublikasi MJtKning 283-moddasi (maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuzilmaydigan hollar) 5 — 7-bandlarida, maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuzmasdan oʻz arizasida huquqbuzarning shaxsi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni, maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etilgan joyni, vaqtni va bu huquqbuzarlikning mohiyatini, shuningdek ishni hal etish uchun zarur boʻlgan boshqa maʼlumotlarni koʻrsatgan holda sudga murojaat qilish huquqi nazarda tutilgan.
Sudlarning eʼtibori, mazkur qonun talablariga koʻra taqdim etilgan ariza (shikoyat)lar sudlar tomonidan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish sifatida mazmunan koʻrib tamomlanishi, ushbu talablarga muvofiq boʻlmagan ariza (shikoyat)lar esa mazkur Plenum qarori 4-bandi talabi asosida ajrim chiqarish orqali qaytarilishi lozimligiga qaratilsin.
Sudlarga tushuntirilsinki, MJtK va boshqa meʼyoriy hujjatlar bilan maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etgan ayrim shaxslarni javobgarlikka tortishda alohida tartib belgilangan.
Xususan, harbiy xizmatchilar va yigʻinga chaqirilgan harbiy xizmatga majburlar, shuningdek ichki ishlar organlarining hamda Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasining oddiy askarlar va boshliqlar tarkibiga mansub shaxslar maʼmuriy huquqbuzarlik uchun intizom ustavlariga muvofiq javobgar boʻladilar (MJtK 16-moddasi 1-qismi).
Intizom ustavlari yoki intizom toʻgʻrisidagi maxsus qoidalar tatbiq etiladigan boshqa shaxslar, ana shu ustav yoki qoidalarda toʻgʻridan-toʻgʻri nazarda tutilgan hollarda, maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etganliklari uchun intizomiy, boshqa hollarda esa umumiy asoslarda maʼmuriy javobgar boʻladilar (MJtK 16-moddasi 2-qismi).
Prokuratura organlari xodimlarining maʼmuriy huquqbuzarliklari uchun javobgarlik masalasi Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori, uning oʻrinbosarlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi prokurori, viloyatlar, Toshkent shahar prokurorlari va ularga tenglashtirilgan prokurorlar tomonidan vakolatlari doirasida qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 12-sentabrdagi PQ-2036-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasi Prokuraturasi organlari va muassasalarida xizmatni oʻtash toʻgʻrisi”da Nizom 54-bandining 2-xatboshisi).
Sudya tegishli sudyalar malaka hayʼatining xulosasi olinmasdan maʼmuriy javobgarlikka tortilishi mumkin emas (“Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonun 64-moddasining, 5-bandi).
Sudlar yuqoridagi shaxslarga nisbatan, shuningdek shu kabi alohida tartib belgilangan boshqa shaxslarga nisbatan kelib tushgan ariza (shikoyat)larni ham mazmunan koʻrmasdan ajrim chiqarish orqali qaytarishlari lozim.
5. Qonunga muvofiq maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish ushbu huquqbuzarlik sodir etilgan joyda koʻrib chiqiladi. Shuni nazarda tutish lozimki, MJtK 304-moddasining ikkinchi qismida koʻrsatilgan maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlar transport vositalari roʻyxatga olingan joyda, MJtK 187-moddasida nazarda tutilgan maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlar esa, shunday huquqbuzarliklar sodir etilgan joyda yoki huquqbuzarning istiqomat joyida koʻrib chiqiladi.
6. Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlar sud tomonidan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi bayonnoma va ishga oid boshqa materiallar olingan kundan boshlab oʻn besh kunlik muddatda koʻrib chiqiladi. Biroq alohida toifadagi ishlarni koʻrib chiqish uchun qonunda qisqartirilgan muddatlar nazarda tutilgan “(MJtK 305-moddasining ikkinchi , uchinchi qismlari , 313 4 -moddasining birinchi qismi ).
7. Sudlarga tushuntirilsinki, maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi bayonnoma, maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatish haqidagi qaror mazmuni, shuningdek ularga ilova qilingan hujjatlar MJtK 281 , 282-moddalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim.
Sud maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi bayonnoma yoki maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatish haqidagi qarorni, agar bayonnoma yoki qaror vakolati boʻlmagan mansabdor shaxs tomonidan tuzilgan yoki chiqarilgan, shuningdek, agar unda quyidagilar koʻrsatilmagan boʻlsa, uni tuzgan organ yoki mansabdor shaxsga kamchiliklarni bartaraf etish uchun qaytaradi:
bayonnoma tuzilgan vaqt va joy, uni tuzgan shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi, mansabi;
maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etilgan vaqt va joy hamda uning mohiyati;
huquqbuzarning shaxsi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, mazkur huquqbuzarlik uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi normativ-huquqiy hujjat;
shaxs ilgari maʼmuriy yoki jinoiy javobgarlikka tortilganligi haqida maʼlumotlar;
jabrlanuvchilar va guvohlarning familiyasi, yashash manzili (agarda ular boʻlsa), huquqbuzarning tushuntirishlari, ishni hal etish uchun zarur boʻlgan boshqa maʼlumotlar.
Sud maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi bayonnoma yoki maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatish haqidagi qarorni, quyidagi hollarda ham qaytaradi, agar:
javobgarlikka tortilayotgan shaxs ish materiallari bilan tanishtirilmagan boʻlsa;
javobgarlikka tortilayotgan shaxsga bayonnoma yoki qaror nusxasi topshirilmagan boʻlsa;
javobgarlikka tortilayotgan shaxsga MJtK 294-moddasida nazarda tutilgan huquqlar tushuntirilmagan boʻlsa.
Mavjud boʻlgan kamchiliklarni bartaraf etishga sarflangan muddat MJtK 36-moddasida nazarda tutilgan muddatlarning oʻtishini toʻxtatmaydi.
8. Sud maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqishda maʼmuriy javobgarlikka tortilayotgan shaxsning MJtK 294-moddasida nazarda tutilgan huquqlarini taʼminlash choralarini koʻrishi shart. Jumladan, maʼmuriy javobgarlikka tortilayotgan shaxs quyidagi huquqlarga ega:
ish materiallari bilan tanishib chiqishga, izohlar berishga, dalillar keltirishga, oʻz iltimosini bayon etishga;
advokatning yuridik yordamidan foydalanishga;
ishni koʻrib chiqishda qatnashishga, oʻz ona tilida soʻzlashga yoki tarjimon xizmatidan foydalanishga;
qaror ustidan shikoyat berishga.
Maʼmuriy javobgarlikka tortilayotgan shaxs oʻzining aybsizligini isbotlashga majbur emas.
Maʼmuriy javobgarlikka tortilayotgan shaxs huquqlarining buzilishi maʼmuriy javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qarorni bekor qilish uchun asos boʻladi.
9. Tushuntirilsinki, qonunga koʻra (MJtK 13-moddasi ) maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etilgan paytda oʻn olti yoshga toʻlgan shaxslar maʼmuriy javobgarlikka tortiladilar.
Maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etgan oʻn olti yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan shaxslarga nisbatan “Bolalar masalalari boʻyicha komissiyalar toʻgʻrisidagi” nizomda koʻrsatilgan choralar qoʻllaniladi.
Voyaga yetmagan maʼmuriy huquqbuzarga nisbatan materiallarni bolalar masalalari boʻyicha komissiyaga yuborish masalasini hal etishda shuni nazarda tutish lozimki, ichki ishlar organi xodimining yoki Milliy gvardiya harbiy xizmatchisining (xodimining) qonuniy talablarini bajarmaslik huquqbuzarligi haqidagi ishlar ushbu komissiyaga berilishi mumkin emas (MJtK 14-moddasining ikkinchi qismi ).
10. Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi har bir ishni koʻrib chiqishda sud quyidagilarni aniqlashi shart:
maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etilgan-etilmaganligini;
huquqbuzarlik sodir etilgan vaqt va joyni;
huquqbuzarlik sodir etishda ushbu shaxsning aybdor-aybdor emasligini;
qonunga koʻra shaxs mazkur huquqbuzarlik uchun maʼmuriy javobgarlikka tortilish-tortilmasligini;
javobgarlikni yengillashtiruvchi yoki ogʻirlashtiruvchi holatlar bor-yoʻqligini;
huquqbuzarlik oqibatida mulkiy zarar yetkazilgan-yetkazilmaganligi;
ishni toʻgʻri hal etishda ahamiyatga molik boshqa holatlarni.
Sudlarga tushuntirilsinki, dalillarga, shu jumladan, ishda qatnashuvchi shaxslar tomonidan taqdim etilgan foto, audio va video yozuvlarga, shuningdek, internet tarmogʻidan olingan maʼlumotlarga baho berish uchun tegishli mutaxassis jalb qilinishi mumkin.
Sudlar dalillarga baho berishda MJtK 276 , 277-moddalari talablariga rioya etishlari lozim.
11. Sud maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda ishni toʻgʻri hal etishda ahamiyatga molik boʻlgan, MJtK 307-moddasida nazarda tutilgan barcha holatlarni aniqlashi zarur.
Huquqbuzarlik fakti haqidagi va uni sodir etishda shaxsning aybdorligi masalasini aniqlashda, sud nafaqat taqdim etilgan materiallarni tekshirishi, balki, zarurat boʻlganda, qoʻshimcha dalillarni talab qilishi, xususan, huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi bayonnomani tuzgan mansabdor shaxsni, jabrlanuvchi va guvohlarni soʻroq qilishi, ekspertiza tayinlashi va boshqa harakatlarni amalga oshirishi shart.
11 1 . Sudlar tomonidan MJtKning 41 1 -moddasi va 183-moddasida nazarda tutilgan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda, quyidagi holatlarga eʼtiborlarini qaratishlari lozim.
Shaxsning harakatlarini MJtKning 41 1 -moddasi (shahvoniy shilqimlik) yoki 183-moddasida (mayda bezorilik) nazarda tutilgan haqoratomuz shilqimlik belgisi bilan kvalifikatsiya qilishda shaxsning ushbu harakatni sodir qilishdan koʻzlagan maqsadini aniqlash lozim.
Xususan shaxsning harakati shahvoniy shilqimlik qilishdan iborat boʻlib, shaxsning xohishiga qarshi ravishda unga nisbatan shahvoniy tusdagi har qanday murojaat (masalan ogʻzaki yoki yozma murojaat, internet orqali elektron xat-xabarlar, ijtimoiy tarmoqlarda shaxsga qaratilgan shahvoniy tusdagi xabarlar yuborish va h.k.) va (yoki) jismoniy harakat qilish. Bunga misol sifatida shahvoniy imo-ishoralar, yaʼni jinsiy aloqaga ishora qilib chaqirish, qaddi-qomatni shahvoniy tusda tavsiflash, xohishiga zid ravishda uni quchoqlash, oʻpish, teginish, silash, boshqa jismoniy kontakt turlari va hokazo harakatlar tushuniladi.
Shahvoniy shilqimlik notanish insonga qaratilishi bilan bir qatorda tanish boʻlgan, odatda esa bir ish joyida ishlaydigan hamkasbga yoki rahbar tomonidan bevosita uning funksional tobeligida boʻlgan xodimga nisbatan sodir etilishi mumkin.
Haqoratomuz shilqimlik deganda shaxsning maqsadi fuqarolarga haqoratomuz tegajogʻlik qilishdan iborat boʻlib, boshqa shaxsning obroʻ-eʼtibori, izzat-shaʼnini haqoratlash, kamsitish hamda ularning tinchligini buzishga qaratilib, bunga, fuqaroni inson qadr-qimmatini haqoratlovchi suhbatga zoʻrlab tortish, shilqimlik bilan uning qoʻlini siltash yoki kuch bilan qoʻlidan ushlash, bosh kiyimini yulqib olish, sigaret tutunini uning yuziga puflash va hokazo harakatlar tushuniladi.
Oʻn olti yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan sodir etilgan shahvoniy shilqimlik koʻrinishidagi uyatsiz-buzuq harakatlar JK 129-moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim.
12. Ishni obyektiv va xolisona hal etish maqsadida u maʼmuriy huquqbuzarlikka tortilayotgan shaxsning ishtirokida koʻrib chiqilishi lozim. Ish mazkur shaxsning ishtirokisiz faqat u sud majlisi joyi va vaqti haqida oʻz vaqtida xabar qilinganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlgan, va undan ishni koʻrib chiqishni kechiktirish toʻgʻrisida iltimos tushmagan yoki u tomonidan ishni uning ishtirokisiz koʻrishga rozilik berilgan hollarda koʻrib chiqilishi mumkin.
Agar sodir etilgan huquqbuzarlik uchun MJtK muayyan moddasi sanksiyasida maʼmuriy qamoqqa olish, ashyolarni musodara qilish yoki haqini toʻlash sharti bilan olib qoʻyish choralarini qoʻllash nazarda tutilgan boʻlsa, maʼmuriy javobgarlikka tortilayotgan shaxsning ishtiroki majburiydir (MJtK 294-moddasining uchinchi qismi ).
13. Ish boʻyicha haqiqatni aniqlash uchun maxsus bilimlarga zarurat tugʻilgan hollarda sud maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha tegishli ekspertiza tayinlash yoki ishda ishtirok etish uchun mutaxassisni jalb qilish haqida ajrim chiqaradi.
Ekspertiza tayinlash yoki ishda ishtirok etish uchun mutaxassisni jalb qilish haqidagi ajrimda ekspertiza tayinlash yoki mutaxassisni jalb etish asoslari, ekspertiza oʻtkaziladigan yoki mutaxassis taklif qilinayotgan muassasaning nomi, ekspert yoki mutaxassis oldiga qoʻyilgan savollar hamda uning ixtiyoriga taqdim etilayotgan materiallar koʻrsatiladi.
Zarur hollarda ekspertiza va tadqiqot ekspert va mutaxassis tomonidan bevosita maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha sud majlisida oʻtkazilishi mumkin.
14. Sudlarga tushuntirilsinki, MJtK 17-1-moddasiga asosan maxsus avtomatlashtirilgan foto va video qayd etish texnika vositalari orqali qayd etilgan yoʻl harakati qoidalarini buzganlik uchun transport vositasi egasi (mulkdori), basharti u yuridik shaxsga tegishli boʻlsa — ushbu transport vositasini foydalanishiga masʼul shaxs maʼmuriy javobgarlikka tortilishi lozim.
Maxsus avtomatlashtirilgan foto va video qayd etish texnika vositalari orqali qayd etilgan yoʻl harakati qoidalari buzilganligi uchun maʼmuriy javobgarlikka tortish haqidagi qaror ustidan keltirilgan shikoyatni koʻrib chiqishda qoidabuzarlik qayd etilgan paytda transport vositasini uning egasi (mulkdori) emas, balki boshqa shaxs boshqarganligi yoki mazkur transport vositasi uning egaligidan chiqib ketganligi aniqlansa, bunday hollarda transport vositasi egasi (mulkdori) MJtK 271-moddasining 1-bandiga asosan maʼmuriy javobgarlikdan ozod qilinadi. Bunday hollarda, zarur hujjatlar tegishli shaxsni maʼmuriy javobgarlikka tortish masalasini hal etish uchun yoʻl harakati xavfsizligi organlariga yuborilishi shart.
Avtomatlashtirilgan foto va video qayd etish texnika vositalari deganda, maxsus texnika vositalar, shu jumladan foto va video yozuv funksiyasiga ega, avtomatik rejimda ishlaydigan va yoʻl harakati xavfsizligi boshqaruvi kompyuterlashtirilgan tizimining tarkibiy qismi hisoblanadigan foto radarlar tushuniladi.
Tezkor va maxsus xizmatlarning transport vositalari, shuningdek ular kuzatib ketayotgan transport vositalari tomonidan yoʻl harakati qoidalariga muvofiq imtiyozdan foydalangan holda sodir etilgan maʼmuriy huquqbuzarliklar maxsus avtomatlashtirilgan foto va video qayd etish texnika vositalari orqali qayd etilgan taqdirda hamda ular kechiktirib boʻlmaydigan xizmat vazifalarini bajarganligini tasdiqlovchi hujjatlar taqdim etilganda haydovchilarning maʼmuriy qoidabuzarligi oxirgi zarurat holatida sodir etilgan deb topiladi va maʼmuriy ish ushbu kodeksning 271-moddasiga muvofiq tugatiladi. Bunda tez tibbiy yordam va yongʻin-qutqaruv boʻlinmalarining transport vositalari tomonidan kechiktirib boʻlmaydigan xizmat vazifalarini bajarganlikni tasdiqlovchi hujjatlar taqdim etilishi talab qilinmaydi.
Yoʻl harakati qoidalari buzilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumot jarima solish haqidagi qaror chiqarishga vakolatli boʻlgan shaxsga yoʻl qoidalari buzilganligi maxsus avtomatlashtirilgan foto va video qayd etish texnika vositalari orqali qayd etilgan paytdan eʼtiboran qirq sakkiz soat ichida yuborilmagan taqdirda, maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish ushbu Kodeksning 271-moddasiga muvofiq tugatilishi lozim.
15. Ish boʻyicha MJtK 271-moddasida nazarda tutilgan holatlar aniqlangan taqdirda, sud maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida qaror chiqarishi lozim.
Bunda shuni nazarda tutish lozimki, MJtK 271-moddasining 11-bandiga asosan huquqbuzarlikni birinchi marta sodir etgan tadbirkorlik subyektining mansabdor shaxslari yoki xodimlari yoxud tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi fuqarolar huquqbuzarlik aniqlangan paytdan eʼtiboran oʻttiz kunlik muddatda yoʻl qoʻyilgan huquqbuzarlik oqibatlarini ixtiyoriy ravishda bartaraf etgan yoki yetkazilgan moddiy zarar oʻrnini qoplagan hollarda, ish yuritish tugatilishi lozim, fuqarolar hayoti va (yoki) sogʻligʻiga zarar yetkazilgan hollar bundan mustasno.
16. Sudlarga tushuntirilsinki, huquqbuzarlik kam ahamiyatliligi sababli shaxsning maʼmuriy javobgarlikdan ozod qilinishi (MJtK 21-moddasi ) maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida ish yuritishni istisno etuvchi holat hisoblanmaydi. Sud bunday qarorga faqat ish mazmunan koʻrib chiqilgandan va shaxs huquqbuzarlikni sodir etishda aybdor deb topilgandan soʻng kelishi mumkin.
MJtKda kam ahamiyatli huquqbuzarlik tushunchasi ochib berilmaganligi tufayli, sodir etilgan huquqbuzarlikni bunday deb topish masalasi sud tomonidan ishning muayyan holatlari, huquqbuzarlikning xususiyati, shu jumladan, MJtK bilan qoʻriqlanadigan ijtimoiy munosabatlar jiddiy tarzda buzilgan-buzilmaganligidan, aybdorning shaxsi, huquqbuzarlik oqibatida yetkazilgan moddiy yoki qoplangan maʼnaviy zarar miqdoridan kelib chiqqan holda hal etilishi lozim;
Ayrim maʼmuriy huquqbuzarliklarning obyektiv tomonini tashkil etuvchi harakatlar MJtK bilan qoʻriqlanadigan jamoat munosabatlarini jiddiy buzishini inobatga olib, bunday huquqbuzarliklar hech bir holda ham kam ahamiyatli deb topilishi mumkin emas. Bunday huquqbuzarliklarga, jumladan, MJtK 54-moddasi ikkinchi qismi , 99 , 131-moddalari , 135-moddasi ikkinchi va uchinchi qismlari , 136-moddasida nazarda tutilgan huquqbuzarliklar kiradi;
Maʼmuriy huquqbuzarlik oqibatida yetkazilgan zararni undirish (maʼnaviy zararni qoplash) masalasi fuqarolik sud ishini yuritish tartibida hal etiladi.
17. Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni koʻrishda shaxsning harakatlari notoʻgʻri kvalifikatsiya qilinganligini aniqlansa, sud ushbu harakatlarni MJtK tegishli, shu jumladan, ogʻirroq javobgarlikni nazarda tutuvchi moddasiga qayta kvalifikatsiya qilishga haqli.
Sud huquqbuzarlik holatida shaxsning harakatlarida jinoyat alomatlari bor degan xulosaga kelsa, sud MJtK 278-moddasiga muvofiq materiallarni prokurorga yuborish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi.
18. MJtK 36-moddasiga asosan maʼmuriy jazo huquqbuzarlik sodir etilgan kundan, davom etayotgan huquqbuzarliklar uchun esa, u aniqlangan kundan boshlab bir yildan kechiktirilmasdan qoʻllanilishi mumkin. Jinoyat ishi qoʻzgʻatish rad etilgan yoki jinoyat ishi tugatilgan boʻlib, ammo huquqbuzarning harakatlarida maʼmuriy huquqbuzarlik alomatlari mavjud boʻlsa, huquqbuzarlik sodir etilgan yoki aniqlanganidan bir yil oʻtmagan holda maʼmuriy jazo chorasi jinoyat ishi qoʻzgʻatishni rad etish yoki jinoyat ishini tugatish toʻgʻrisidagi qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran bir oydan kechiktirmasdan qoʻllanilishi mumkin.
MJtK 36-moddasining uchinchi qismiga muvofiq mazkur muddatlar ashyolarni bojxonaga doir qonun hujjatlari asosida musodara qilish hollariga nisbatan tatbiq etilmaydi.
19. Shuni nazarda tutish lozimki, sud MJtK 31-moddasida nazarda tutilmagan holatlarni ham yengillashtiruvchi holatlar deb topishga haqli.
MJtK 32-moddasida nazarda tutilgan maʼmuriy javobgarlikni ogʻirlashtiruvchi holatlarning roʻyxati qatʼiy belgilangan boʻlsa-da, biroq sud maʼmuriy huquqbuzarlikning xususiyatiga qarab mazkur holatlardan har qaysisini, qarorda buni asoslantirgan holda, ogʻirlashtiruvchi holat deb topmasligi mumkin.
20. Sudlarga tushuntirilsinki:
qonun sanksiyasida nazarda tutilganidan yengilroq maʼmuriy jazo chorasi qoʻllanilganda qarorning xulosa qismida faqat MJtKning 33-moddasini qoʻllagan holda tayinlangan jazo turi va miqdori koʻrsatilishi lozim. Yengilroq jazo tayinlash sabablari, masalan, huquqbuzarning moddiy ahvoli, oilaviy sharoiti, shaxsi, nogironligi, uning huquqbuzarlik sodir etilgan paytdagi yoki sodir etilganidan keyingi xulq-atvori, huquqbuzarlikning oqibatlari bartaraf etilganligi hamda jazo tayinlash uchun ahamiyatli boʻlgan boshqa holatlar sud qarorining tavsif-asoslash qismida koʻrsatiladi. Sudlar jazoni yengillashtirish uchun asos boʻluvchi maʼlumotlarni olishda Oliy sudning axborot tizimidan kengroq foydalanishga eʼtibor qaratishlari, shu bilan bogʻliq asoslantiruvchi hujjatlarni ish materiallariga qoʻshish choralarini koʻrishlari lozim;
bir necha huquqbuzarlik sodir etilganligi uchun maʼmuriy jazo qoʻllanilganda MJtK 33-moddasi huquqbuzarliklar majmui uchun emas, balki alohida huquqbuzarlik uchun qoʻllaniladi.
MJtK 33-moddasini qoʻllashda, sud qonun sanksiyasida nazarda tutilgan qoʻshimcha jazoni qoʻllamaslikka haqli boʻlib, bu qarorining bayon qismida asoslantirilishi lozim.
21. Sudlarga tushuntirilsinki, sodir etilgan maʼmuriy huquqbuzarlik uchun maʼmuriy jazo tizimi MJtK 23-modasida belgilangan.
Shuni nazarda tutish lozimki, maʼmuriy jazolarning bir-biriga nisbatan ogʻirligi darajasi MJtK 23-moddasining birinchi qismida belgilangan ketma-ketlik asosida belgilanadi.
22. Sud muayyan maʼmuriy huquqbuzarlik uchun maʼmuriy jazo chorasi va turini belgilashda maʼmuriy jazo qoʻllanilishining umumiy qoidalariga amal qilishi lozim, unga binoan jazoni qoʻllash chogʻida sodir etilgan huquqbuzarlik xususiyati, huquqbuzarning shaxsi, uning aybdorlik darajasi, mulkiy ahvoli, javobgarlikni yengillashtiruvchi va ogʻirlashtiruvchi holatlar hisobga olinadi (MJtK 30-moddasi ).
23. MJtK 24-moddasiga muvofiq ashyolarni haqini toʻlash sharti bilan olib qoʻyish, musodara qilish va maxsus huquqdan (transport vositasini boshqarish huquqidan) mahrum etish ham asosiy, ham qoʻshimcha maʼmuriy jazo tariqasida qoʻllanilishi mumkin.
23 1 . Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, haq toʻlanadigan jamoat ishlariga majburiy ravishda jalb etish tariqasidagi maʼmuriy jazo voyaga yetmagan yoki mehnatga layoqatsiz shaxslarni yoxud ota-onani moddiy taʼminlashdan boʻyin tovlash uchun qoʻllaniladi.
Bunda, haq toʻlanadigan jamoat ishlariga jalb etiladigan shaxslar ish haqining ellik foizi aliment majburiyatlari boʻyicha qarzni toʻlashga yoʻnaltirilishi tushuntirilsin.
Haq toʻlanadigan jamoat ishlari pensiya yoshiga yetgan shaxslarga (ayollar 55 yoshdan, erkaklar 60 yoshdan), oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarga, homilador ayollarga, uch yoshga toʻlmagan bolalari bor ayollarga, birinchi va ikkinchi guruh nogironligi boʻlgan shaxslarga, doimiy ishga ega shaxslarga, harbiy xizmatchilarga nisbatan qoʻllanilmaydi.
24. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, qamoqqa olish tariqasidagi maʼmuriy jazo qoʻllanilishiga alohida hollarda yoʻl qoʻyiladi.
Maʼmuriy qamoqqa olish muddati huquqbuzar bayonnomani tuzish uchun olib kelingan yoki u maʼmuriy ushlab turilgan vaqtdan boshlab hisoblanadi.
MJtK 29-moddasining ikkinchi qismiga asosan maʼmuriy qamoqqa olish chorasi homilador ayollarga, uch yoshgacha bolasi boʻlgan ayollarga, oʻn toʻrt yoshgacha boʻlgan bolasini yakka oʻzi tarbiyalayotgan shaxslarga, oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarga, shuningdek birinchi va ikkinchi guruh nogironlariga nisbatan qoʻllanilishi mumkin emas.
25. Tushuntirilsinki, maʼmuriy tarzda chiqarib yuborish turidagi maʼmuriy jazo chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga nisbatan faqat MJtK 29-1-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan huquqbuzarliklarni sodir etganlik uchun qoʻllaniladi.
Bunda, MJtK 29 1 -moddasining uchinchi qismiga asosan Oʻzbekiston Respublikasi hududidan maʼmuriy tartibda chiqarib yuborish Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosiga aliment toʻlash boʻyicha majburiyatlarga ega boʻlgan chet el fuqarolariga va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga nisbatan qoʻllanilmaydi.
26. Sudlar immunitetga ega boʻlgan shaxslarni javobgarlik masalasini hal etishda chet davlatlarning diplomatik vakolatxonalari va konsullik tashkilotlarining xodimlariga, shuningdek ularga tenglashtirilgan, Oʻzbekiston Respublikasida akkreditatsiya qilingan xorijiy davlatlar diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari, shuningdek ularga tenglashtirilgan tashkilotlar xodimlariga nisbatan yoʻl harakati qoidalarini buzganlik uchun maʼmuriy javobgarlik choralarini qoʻllash haqidagi yoʻriqnomaga amal qilishi zarur (Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, Ichki ishlar vazirligi va Oliy sudining 2012-yil 13-fevraldagi 7, 5, 22-sonli qarori bilan tasdiqlangan, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2012-yil 13-martda 2338-son bilan roʻyxatga olingan).
27. Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha chiqarilgan qaror MJtK 309-moddasida belgilangan talablarga javob berishi va ishni koʻrib chiqish yakunlanganidan soʻng zudlik bilan eʼlon qilinishi lozim.
Sud maʼmuriy jazoni qoʻllash bilan bir vaqtda aybdor shaxs tomonidan moddiy zararni undirish masalasini hal etishi lozim.
Agar sud maʼmuriy huquqbuzarlik oqibatida yetkazilgan zarar miqdori toʻgʻrisidagi masalani toʻgʻri hal etish uchun asoslar yetarli emasligi haqida xulosaga kelsa, manfaatdor shaxslarga ushbu masalalarni fuqarolik sud ishlarini yuritish tartibida hal etish tushuntiriladi.
28. Sudlarga fuqarolarning huquqiy ongini oshirish maqsadida sud hujjatini eʼlon qilgandan soʻng sud hujjatining mazmunini va uni qabul qilishga asoslarini tushuntirish tavsiya etilsin.
29. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, MJtK 313-moddasiga muvofiq maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etilishiga olib kelgan sabab va shart-sharoitlar aniqlanganda sud ularni bartaraf qilish yuzasidan huquqbuzarning oʻquv, ish yoki yashash joyiga taqdimnoma kiritishi lozim.
30. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining jinoyat ishlari boʻyicha sudlov hayʼati, viloyatlar va ularga tenglashtirilgan sudlar:
maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni toʻgʻri va muddatida koʻrib chiqilishi ustidan nazoratni kuchaytirsin;
maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda sudlar tomonidan maʼmuriy jazo choralarini tayinlashga doir qonun normalarining toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlasin;
quyi sudlarga amaliy yordam koʻrsatib, mazkur toifaga oid ishlar, shu jumladan, maʼmuriy jazo choralarini tayinlash boʻyicha sud amaliyotini muntazam umumlashtirib borsin va yoʻl qoʻyilgan xatolarni bartaraf etish yuzasidan choralar koʻrsin.
31. Mazkur qarorning qabul qilinishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2000-yil 15-sentabrdagi “Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrish boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida”gi 22-sonli qarori oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Raisi K. KAMILOV
Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi I. ALIMOV
Toshkent sh.,
2018-yil 30-noyabr,
35-son
пленума Верховного суда Республики Узбекистан
Постановление
О некоторых вопросах применения судами законодательства, регулирующего рассмотрение дел об административных правонарушениях
В связи с изменениями, внесенными в Кодекс Республики Узбекистан об административной ответственности, вопросами, возникающими в судебной практике, и в целях обеспечения единообразного и правильного применения норм закона, руководствуясь статьей 17 Закона Республики Узбекистан «О судах» Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:
1. Обратить внимание судов на необходимость строгого соблюдения норм Кодекса Республики Узбекистан об административной ответственности (далее — КоАО), регулирующих рассмотрение дел об административных правонарушениях.
2. Перечень дел об административных правонарушениях, подведомственных суду по уголовным делам (далее — суд) предусмотрен в части первой статьи 245 КоАО.
Следует иметь в виду, что согласно частям второй и третьей статьи 245 КоАО судам по уголовным делам подведомственны также дела:
о любом административном правонарушении, если правонарушитель оспаривает факт правонарушения;
об освобождении правонарушителя от административной ответственности ввиду малозначительности совершенного административного правонарушения;
о применении к правонарушителю более мягкого административного взыскания, чем предусмотрено санкцией статьи Особенной части КоАО;
об административных правонарушениях, совершенных индивидуальными предпринимателями и (или) их работниками, связанных с осуществлением предпринимательской деятельности, об административных правонарушениях, совершенных должностными лицами и (или) работниками, субъектов предпринимательства — юридических лиц, связанных с осуществлением предпринимательской деятельности, за исключением случаев, предусмотренных частями второй, третьей и четвертой статьи 60, статьями 60 1 , 65, 68, 68 1 , 99 (в части инспекции по контролю в сфере строительства) и 283 КоАО;
о нескольких административных правонарушениях, хотя бы одно из которых подведомственно суду по уголовным делам;
об административных правонарушениях, если в санкции статьи закона предусмотрено взыскание в виде лишения специального права, конфискации или возмездного изъятия предметов.
3. При подготовке к рассмотрению дела об административном правонарушении судья в соответствии со статьей 303 КоАО разрешает вопросы:
1) относится ли рассмотрение дела к компетенции суда;
2) правильно ли составлены протокол и другие материалы дела об административном правонарушении;
3) извещены ли лица, участвующие в рассмотрении дела, о времени и месте его рассмотрения;
4) имеется ли необходимость истребования по делу дополнительных материалов;
5) имеются ли по делу ходатайства лица, привлекаемого к административной ответственности, потерпевшего, их законных представителей, а также адвоката.
При подготовке к рассмотрению дела судья может разрешить и иные вопросы, необходимые для его правильного рассмотрения.
4. Судья выносит определение о возвращении дела об административном правонарушении органу (должностному лицу), составившему протокол об административном правонарушении или вынесшему постановление о возбуждении дела об административном правонарушении, если при подготовке к рассмотрению дела будет установлена:
неподведомственность дела об административном правонарушении суду;
нарушение со стороны органа (должностного лица), составившего протокол об административном правонарушении требований, предусмотренных статьями 281 , 282 КоАО.
В определении о возвращении дела об административном правонарушении должны быть указаны, какие требования закона нарушены.
Определение суда о возвращении дела об административном правонарушении может быть обжаловано (опротестовано).
4 1 . В пунктах 5 — 7 статьи 283 КоАО Республики Узбекистан (случаи, когда протокол об административном правонарушении не составляется), предусмотрено право на обращение в суд без составления протокола об административном правонарушении с указанием в своем заявлении сведений о личности правонарушителя, месте совершения административного правонарушения, времени и характера данного нарушения, а также иных сведений, необходимых для разрешения дела.
Следует обратить внимание судов на то, что заявления (жалобы), поданные в соответствии с требованиями Закона, должны рассматриваться судами как дела об административном правонарушении, а заявления (жалобы), не соответствующие указанным требованиям, подлежат возвращению, путем вынесения определения на основании требований пункта 4 настоящего Пленума.
Судам следует разъяснить, что КоАО и другими нормативными документами, установлен особый порядок привлечения к ответственности отдельных лиц, совершивших административное правонарушение.
В частности, военнослужащие и призванные на сборы военнообязанные, а также лица рядового и начальствующего состава органов внутренних дел и Национальной гвардии Республики Узбекистан несут ответственность за административные правонарушения по дисциплинарным уставам (КоАО часть 1 статья 16).
Лица, на которых распространяется действие дисциплинарных уставов или специальных положений о дисциплине, в случаях, прямо предусмотренных ими, несут за совершение административных правонарушений дисциплинарную ответственность, а в остальных случаях — административную ответственность на общих основаниях (КоАО часть 2 статья 16).
Вопрос ответственности сотрудников органов прокуратуры за административные правонарушения, решается Генеральным прокурором Республики Узбекистан, его заместителями, прокурором Республики Каракалпакстан, прокурорами областей, города Ташкента и приравненными к ним прокурорами в пределах их компетенции в порядке, предусмотренном законодательством ( второй абзац пункта 54 Положения о прохождении службы в органах и учреждениях прокуратуры Республики Узбекистан, утвержденный Постановлением Президента Республики Узбекистан от 12 сентября 2013 года № ПП-2036)
Судья не может быть привлечен к административной ответственности без получения заключения соответствующей квалификационной коллегии судей (Закон «О судах» статья 64, пункт 5).
Суды должны возвращать заявления (жалобы), поступившие в отношении указанных лиц, а также иных лиц, в отношении которых установлен такой особый порядок, путем вынесения определения не рассматривая их по существу.
5. По закону дело об административном правонарушении рассматривается судом по месту его совершения. Вместе с тем, следует иметь в виду, что часть вторая статьи 304 КоАО предусматривает также случаи, когда эти дела могут рассматриваться по месту учета транспортных средств, а дела об административных правонарушениях, предусмотренных статьей 187 КоАО, рассматриваются по месту их совершения или по месту жительства правонарушителя.
6. Дела об административных правонарушениях рассматриваются судом в пятнадцатидневный срок со дня получения протокола об административном правонарушении и других материалов дела. Однако для рассмотрения отдельных категорий дел законом предусмотрены более короткие сроки ( части вторая , третья статьи 305, часть первая статьи 313 4 КоАО).
7. Разъяснить судам, что содержание протокола об административном правонарушении, постановления о возбуждении дела об административном правонарушении, а также приложенные к ним документы должны соответствовать требованиям статей 281 и 282 КоАО.
Суд возвращает протокол или постановление о возбуждении дела об административном правонарушении соответствующему органу или должностному лицу, его составившему, для устранения недостатков, если протокол составлен либо постановление о возбуждении административного дела вынесено неуполномоченным на то должностным лицом, а также в случаях, если в нем не указаны:
дата и место его составления, должность, фамилия, имя, отчество лица, составившего протокол;
время и место совершения административного правонарушения и его сущность;
сведения о личности правонарушителя, нормативно-правовой акт, предусматривающий ответственность за данное правонарушение;
сведения о привлечении лица ранее к административной или уголовной ответственности;
фамилии, адреса свидетелей и потерпевших (если они имеются), объяснения правонарушителя, а также иные сведения, необходимые для разрешения дела.
Суд возвращает протокол или постановление о возбуждении дела об административном правонарушении и в случаях, если:
лицо, привлекаемое к ответственности, не ознакомлено с материалами дела;
лицу, привлекаемому к ответственности, не вручена копия протокола или постановления;
лицу, привлекаемому к ответственности, не разъяснены права, предусмотренные статьей 294 КоАО.
Время, затраченное для устранения имеющихся недостатков, не приостанавливает течение сроков, предусмотренных статьей 36 КоАО.
8. При рассмотрении дела об административном правонарушении суд обязан принимать меры к обеспечению прав лица, привлекаемого к административной ответственности, предусмотренные статьей 294 КоАО. В частности, лицо, привлекаемое к административной ответственности, вправе:
знакомиться с материалами дела, давать объяснения, представлять доказательства, заявлять ходатайства;
пользоваться юридической помощью адвоката;
присутствовать при рассмотрении дела, выступать на родном языке или пользоваться услугами переводчика;
обжаловать постановление по делу.
Лицо, привлекаемое к административной ответственности, не обязано доказывать свою невиновность.
Нарушение прав лица, привлекаемого к административной ответственности, является основанием для отмены постановления о привлечении к административной ответственности.
9. Разъяснить, что по закону ( статья 13 КоАО) административной ответственности подлежат лица, достигшие к моменту совершения административного правонарушения шестнадцатилетнего возраста.
К лицам, совершившим административное правонарушение в возрасте от шестнадцати до восемнадцати лет, применяются меры, предусмотренные «Положением о комиссиях по вопросам детей»;
При решении вопроса о направлении материалов в отношении несовершеннолетнего правонарушителя в комиссию по вопросам детей, следует иметь в виду, что в эту комиссию не могут быть переданы дела по правонарушениям о невыполнении законных требований работника органа внутренних дел или военнослужащего (сотрудника) Национальной гвардии ( часть вторая статьи 14 КоАО).
10. При рассмотрении каждого дела об административном правонарушении суд обязан выяснить:
было ли совершено административное правонарушение;
время и место совершения правонарушения;
виновно ли данное лицо в совершении правонарушения;
подлежит ли лицо по закону административной ответственности за данное правонарушение;
имеются ли обстоятельства, смягчающие или отягчающие ответственность;
причинен ли в результате правонарушения имущественный ущерб;
иные обстоятельства, имеющие значение для правильного рассмотрения дела.
Разъяснить судам, что для оценки доказательств, в том числе фото, аудио, видео записей, представленных лицами участвующими в деле, а также информации, взятой с сети интернет, может быть привлечен соответствующий специалист.
При оценке доказательств судам необходимо соблюдать требования статей 276 , 277 КоАО.
11. При рассмотрении дел об административных правонарушениях суду необходимо выяснить все обстоятельства, имеющие значение для правильного рассмотрения дела, предусмотренные статьей 307 КоАО.
Исследуя вопрос о факте правонарушения, виновности лица в его совершении, суд обязан проверить не только представленные материалы, но, при необходимости, истребовать дополнительные доказательства, в частности, допросить должностное лицо, составившее протокол о правонарушении, потерпевших и свидетелей, назначить экспертизу, произвести другие действия.
11 1 . При рассмотрении судами дел об административных правонарушениях, предусмотренных статьей 41 1 и статьей 183 КоАО, следует обратить внимание на следующие обстоятельства.
При квалификации действий лица с признаками оскорбительных приставаний, предусмотренных статьей 41 1 (сексуальное домогательство) или статьей 183 (мелкое хулиганство) КоАО, необходимо определить цель лица по совершению этого действия.
В частности, действие лица заключаются в сексуальном домогательстве против воли человека с любым обращением к нему сексуального характера (например, устное или письменное обращение, электронная почта через интернет, сообщения сексуального характера, адресованные лицу в социальных сетях и т. д.) и (или) физическим движением. Примерами этого являются сексуальные жесты, то есть призывы к половому сношению, описание фигуры в сексуальной форме, объятия, поцелуи, прикосновения, поглаживания, другие виды физического контакта и т. д.
Сексуальное домогательство может быть совершено не только в отношении незнакомого человека, но и в отношении знакомого, обычно коллеги, работающего по тому же месту работы, или сотрудника, находящегося непосредственно в функциональном подчинении руководителя.
Под оскорбительным приставанием понимается цель лица совершить оскорбительное прикосновение к гражданам, направленное на оскорбление достоинства, чести, унижение и нарушение их покоя, включая насильственное вовлечение гражданина в разговор, оскорбляющий человеческое достоинство, насильственное размахивание его рукой или насильственное удержание за руку, срывание головного убора, пускание дыма от сигарет в лицо и т.д.
Развратные действия в виде сексуального домогательства в отношении лица, не достигшего шестнадцати лет должны квалифицироваться статьей 129 УК.
12. В целях объективного и беспристрастного рассмотрения дела оно должно рассматриваться в присутствии лица, привлекаемого к административной ответственности. В отсутствии этого лица дело может быть рассмотрено лишь в случаях, когда имеются данные о своевременном его извещении о месте и времени судебного заседания и от него не поступало ходатайства об отложении дела, либо им дано согласие на рассмотрение дела в его отсутствии.
Присутствие лица, привлекаемого к административной ответственности, является обязательным, если в санкции конкретной статьи КоАО за совершенное правонарушение предусмотрено применение административного ареста, конфискации или возмездного изъятия предметов ( часть третья статьи 294 КоАО).
13. В случаях, когда для установления истины по делу возникает необходимость в специальных познаниях, суд выносит определение о назначении по делу об административном правонарушении соответствующей экспертизы или привлечении к участию в деле специалиста.
В определении о назначении экспертизы или привлечении к участию в деле специалиста указываются основания для назначения экспертизы или привлечения специалиста, наименование учреждения, в котором должна быть проведена экспертиза или откуда приглашается специалист, вопросы, поставленные перед экспертом или специалистом, а также материалы, предоставляемые в его распоряжение.
В необходимых случаях экспертиза и исследование могут быть проведены экспертом и специалистом непосредственно в судебном заседании по делу об административном правонарушении.
14. Разъяснить, судам, что согласно статьи 17-1 КоАО в случае фиксации специальными автоматизированными техническими средствами фото и видеофиксации нарушения правил дорожного движения, владельцем (собственником) транспортного средства, если транспортное средство, принадлежит юридическому лицу, к административной ответственности подлежит лицо, ответственное за эксплуатацию настоящего транспортного средства.
При рассмотрении жалобы поданной на постановление о привлечении к административной ответственности за нарушение правил дорожного движения, зафиксированное специальными автоматизированными техническими средствами фото и видеофиксации, если будет установлено, что в момент фиксации правонарушения находился не владелец (собственник), а транспортное средство управлялось другим лицом, либо данное транспортное средство выбыло из его владения, в таких случаях владелец (собственник) транспортного средства согласно пункту 1 статьи 271 КоАО освобождается от административной ответственности. В таких случаях, необходимые документы должны отправляться в органы безопасности дорожного движения для разрешения вопроса привлечения соответствуещего лица к административной ответственности.
Специальными автоматизированными техническими средствами фото и видеофиксации являются специальные технические средства, а также имеющие функции фото и видео записи, работающие в автоматическом режиме и считающие частью компьютерной системы управления безопасности дорожного движения.
В случае фиксации специальными автоматизированными техническими средствами фото- и видеофиксации административных правонарушений, совершенных транспортными средствами оперативных и специальных служб, а также сопровождаемыми ими транспортными средствами с использованием приоритета в соответствии с правилами дорожного движения, и при предъявлении документов, удостоверяющих выполнение неотложных служебных заданий, административное правонарушение водителей признается совершенным в состоянии крайней необходимости, и административное дело прекращается в соответствии со статьей 271 настоящего Кодекса. При этом не требуется предъявление документов, подтверждающих выполнение неотложных служебных заданий с использованием транспортных средств скорой медицинской помощи и пожарно-спасательных подразделений.
Дело об административном правонарушении подлежит прекращению в соответствии со статьей 271 настоящего Кодекса в случае, если сведение о нарушении правил дорожного движения не направлено лицу, уполномоченному выносить постановления о наложении штрафа, в течение сорока восьми часов с момента фиксации нарушения правил дорожного движения специальными автоматизированными техническими средствами фото- и видеофиксации.
15. При установлении обстоятельств, предусмотренных статьей 271 КоАО, суд должен вынести постановление о прекращении производства по делу об административном правонарушении.
При этом необходимо иметь в виду, что согласно пункту 11 статьи 271 КоАО дело подлежит прекращению и в случае добровольного устранения последствий допущенного правонарушения или возмещения причиненного материального ущерба в тридцатидневный срок с момента обнаружения правонарушения, совершенного впервые должностными лицами или работниками субъекта предпринимательства — юридического лица либо гражданами, занимающимися предпринимательской деятельностью, за исключением случаев причинения вреда жизни и (или) здоровью граждан.
16. Разъяснить, судам, что освобождение лица от административной ответственности ввиду малозначительности правонарушения не является обстоятельством, исключающим производство по делу об административном правонарушении. К такому решению суд может прийти лишь после рассмотрения дела по существу и признания лица виновным в совершении правонарушения ( статья 21 КоАО).
Поскольку в КоАО не раскрыто понятие малозначительности правонарушения, вопрос о признании таковым совершенного правонарушения должен быть разрешен судом в зависимости от обстоятельств конкретного дела, характера правонарушения, в том числе наличия существенного нарушения общественных отношений, охраняемых КоАО , личности виновного, размера материального ущерба или компенсации морального вреда, причиненного в результате правонарушения.
Учитывая, что действия, составляющие объективную сторону некоторых административных правонарушений, существенно нарушают охраняемые КоАО общественные отношения, такие правонарушения ни при каких обстоятельствах не могут быть признаны малозначительными. К таким правонарушениям, в частности, относятся административные правонарушения, предусмотренные частью второй статьи 54, статьями 99 , 131 , частями второй и третьей статьи 135, статьей 136 КоАО.
Вопрос о возмещении материального ущерба (компенсации морального вреда), причиненного административным правонарушением, решается в порядке гражданского судопроизводства.
17. Если при рассмотрении дела об административном правонарушении будет установлено что действия лица квалифицированы неправильно, суд вправе переквалифицировать эти действия на соответствующую статью КоАО , в том числе предусматривающую более строгую ответственность.
При наличии в действиях правонарушителя признаков состава уголовного преступления, суд в соответствии со статьей 278 КоАО выносит постановление о направлении материалов прокурору.
18. В соответствии со статьей 36 КоАО административное взыскание может быть применено не позднее одного года со дня совершения правонарушения, а при длящемся правонарушении — одного года со дня его обнаружения. В случае отказа в возбуждении уголовного дела либо прекращении его производством, но при наличии в действиях правонарушителя признаков административного правонарушения, административное взыскание может быть применено не позднее месяца со дня принятия решения об отказе в возбуждении уголовного дела либо о его прекращении, если не истек один год со дня его совершения или обнаружения.
В соответствии с частью третьей статьи 36 КоАО указанные сроки не распространяются на случаи применения конфискации предметов, производимой на основе таможенного законодательства.
19. Следует иметь в виду, что суд вправе признать смягчающими также обстоятельства, не предусмотренные статьей 31 КоАО.
Хотя перечень отягчающих ответственность обстоятельств, установленных статьей 32 КоАО, является исчерпывающим, однако суд в зависимости от характера административного правонарушения, может не признать любое из них отягчающим обстоятельством, обосновывая это в постановлении.
20. Разъяснить, судам, что:
при применении более мягкого административного взыскания, чем предусмотрено санкцией закона, в резолютивной части постановления следует указывать лишь вид и размер взыскания, назначенного с применением статьи 33 КоАО. Мотивы назначения более мягкого взыскания, например, материальное положение, семейные обстоятельства, личность, инвалидность правонарушителя, его поведение во время или после совершения правонарушения, устранение последствий правонарушения, а также иные обстоятельства, имеющие значение для назначения взыскания, излагаются в описательно-мотивировочной части постановления. Судам следует обращать внимание на более широкое использование информационной системы Верховного суда при получении сведений, служащих основанием для смягчения взыскания, принимать меры к приобщению связанных с этим обосновывающих документов к материалам дела;
при применении административного взыскания за совершение нескольких правонарушений статья 33 КоАО применяется за отдельное правонарушение, а не по совокупности правонарушений.
Применяя статью 33 КоАО суд вправе не применять дополнительное административное взыскание, предусмотренное в санкции закона, обосновывая это в описательной части постановления.
21. Разъяснить, судам, что система административных взысканий за совершении административных правонарушений, установлена в статье 23 КоАО.
Следует иметь в виду, что степень строгости административных взысканий относительно друг-друга, определяется той последовательностью, которая указана в части первой статьи 23 КоАО.
22. При определении вида и меры административного взыскания за конкретное правонарушение суд должен руководствоваться общими правилами применения административного взыскания, согласно которым при применении взыскания учитываются характер совершенного правонарушения, личность правонарушителя, степень его вины, имущественное положение, обстоятельства, смягчающие и отягчающие ответственность ( статья 30 КоАО).
23. В соответствии со статьей 24 КоАО возмездное изъятие, конфискация предметов и лишение специального права (лишение права управления транспортным средством) могут применяться как в качестве основных, так и дополнительных административных взысканий.
23 1 . Обратить внимание судов на то, что административное взыскание в виде обязательного привлечения к оплачиваемым общественным работам применяется за уклонение от содержания несовершеннолетних или нетрудоспособных лиц либо родителей.
Разъяснить, что при этом пятьдесят процентов заработной платы лиц, привлекаемых к оплачиваемым общественным работам, направляется на погашение задолженности по алиментным обязательствам.
Оплачиваемые общественные работы не применяются к лицам, достигшим пенсионного возраста (женщины от 55 лет, мужчины от 60 лет), не достигшим восемнадцати лет, беременным женщинам, женщинам, имеющим детей в возрасте до трех лет, лицам с инвалидностью первой и второй групп, лицам, имеющим постоянную работу, военнослужащим.
24. Обратить внимание судов на то, что применение административного взыскания в виде ареста допускается в исключительных случаях.
Срок административного ареста исчисляется с момента доставления правонарушителя для составления протокола или его административного задержания.
В соответствии с частью второй статьи 29 КоАО административный арест не может применяться к беременным женщинам, женщинам, имеющим детей в возрасте до трех лет, лицам, воспитывающим в одиночку ребенка в возрасте до четырнадцати лет, к лицам, не достигшим восемнадцати лет, а также к инвалидам первой и второй групп.
25. Разъяснить, что административное взыскание в виде административного выдворения применяется в отношении иностранных граждан и лиц без гражданства лишь за совершение правонарушений, предусмотренных в части второй статьи 29-1 КоАО.
При этом административное выдворение за пределы Республики Узбекистан не применяется в отношении иностранных граждан и лиц без гражданства, имеющих обязанности по уплате алиментов гражданину Республики Узбекистан, на основании части третьей статьи 29 1 КоАО.
26. Судам при решении вопроса об ответственности лиц, обладающим иммунитетом необходимо руководствоваться Инструкцией о применении мер административной ответственности к сотрудникам дипломатических представительств и консульских учреждений иностранных государств, а также приравненных к ним организаций, аккредитованных в Республике Узбекистан, за нарушение правил дорожного движения (утверждена постановлением Министерства иностранных дел, Министерства внутренних дел и Верховного суда Республики Узбекистан от 13 февраля 2012 года № 7, 5, 22 зарегистрирована Министерством юстиции Республики Узбекистан 13 марта 2012 года № 2338).
27. Постановление по делу об административном правонарушении должно отвечать требованиям, установленным статьей 309 КоАО и объявляется немедленно по окончании рассмотрения дела.
Суд, применяя административное взыскание, должен одновременно решить вопрос о возмещении виновным материального ущерба.
Если суд придет к выводу о недостаточности оснований для правильного решения вопроса о размере ущерба, причиненного административным правонарушением, заинтересованным лицам разъясняется порядок разрешения этих вопросов в порядке гражданского судопроизводства.
28. В целях повышения правосознания и правовой грамотности граждан рекомендовать судам после объявления судебного акта разъяснять суть судебного акта и основания, послужившие его вынесению.
29. Обратить внимание судов, что в соответствии со статьей 313 КоАО при выявлении причин и условий, способствующих совершению административного правонарушения, суду необходимо вносить представление по месту учебы, работы или жительства правонарушителя, направленное на их устранение.
30. Судебной коллегии по уголовным делам Верховного суда Республики Узбекистан, областным и приравненным к ним судам:
усилить надзор за правильным и своевременным рассмотрением судами дел об административных правонарушениях;
при рассмотрении дел об административных правонарушениях обеспечить правильное применение судами норм закона о назначении административных взысканий;
оказывая практическое содействие нижестоящим судам, систематически обобщать судебную практику по делам этой категории, в том числе по применению административных взысканий, и принимать меры к устранению допущенных ошибок.
31. В связи с принятием настоящего постановления признать утратившим силу постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 15 сентября 2000 года № 22 «О судебной практике по рассмотрению дел об административных правонарушениях».
Председатель Верховного суда Республики Узбекистан К. КАМИЛОВ
Секретарь Пленума, судья верховного суда И. АЛИМОВ
г. Ташкент,
30 ноября 2018 г.,
№ 35