UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг

Қарори

НИЗОМ

РЎЙХАТИ

РЎЙХАТИ

КЎРСАТМАЛАР

РЎЙХАТИ

РЎЙХАТИ

КИТОБИ

ХИСОБОТИ

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 25 декабрдаги ПҚ-4076-сон «Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардияси, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Давлат хавфсизлик хизмати, Ички ишлар вазирлиги ва Соғлиқни сақлаш вазирлиги қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардияси, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Давлат хавфсизлик хизмати, Ички ишлар вазирлиги ва Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2019 йил 14 мартдаги 11, 8, 5, 6, 23 ққ, 37-сон қарорига ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги

Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 25 декабрдаги ПҚ-4076-сон «Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни (кейинги ўринларда тиббий кўрикдан ўтказиш деб юритилади) ташкил этиш ва амалга ошириш тартибини белгилайди .

1-боб. Умумий қоидалар

1. Тиббий кўрикдан ўтказиш Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги (кейинги ўринларда Мудофаа вазирлиги деб юритилади), Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси (кейинги ўринларда Миллий гвардия деб юритилади), Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлигида (кейинги ўринларда ФВВ деб юритилади), Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизматида (кейинги ўринларда ДХХ деб юритилади), Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги (кейинги ўринларда ИИВ деб юритилади) ҳарбий тузилмаларида ташкил этилади ва амалга оширилади.

2. Тиббий кўрикдан ўтказиш учун мудофаа ишлари бошқармалари (кейинги ўринларда МИБ деб юритилади) ва мудофаа ишлари бўлимларида (кейинги ўринларда МИББ деб юритилади) — тиббий комиссиялар , Мудофаа вазирлиги, ДХХ, ИИВда ҳарбий-тиббий комиссиялар (кейинги ўринларда ҲТК деб юритилади) ташкил этилади.

3. ДХХда ҳарбий хизматни ўтаётган муддатли ҳарбий хизматчиларини тиббий кўрикдан ўтказишда ҲТК мазкур Низомга амал қиладилар.

4. ИИВ ҳарбий тузилмалардаги ҳарбий хизматчиларини тиббий кўрикдан ўтказишда ҲТК мазкур Низомга амал қиладилар.

2-боб. ҲТК ва тиббий комиссияларнинг тузилиш тартиби, уларнинг ҳуқуқлари ва мажбуриятлари

5. Тиббий комиссиялар ва ҲТК ўз фаолиятини ташкил этишда Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунлари, Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарорлари ва фармонлари, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари ва фармойишлари, Ўзбекистон Республикаси мудофаа вазирининг буйруқлари, директивалари ва мазкур Низом қўлланилади.

6. Тиббий комиссиялар ва ҲТК қуйидагича бўлинади:

ташкилий тузилиши бўйича — штатли ва штатдан ташқари;

ҳуқуқларининг давомийлиги бўйича — доимий ва вақтинча фаолият юритувчи;

ташкил топган жойи бўйича — гарнизон, госпиталь, ҳарбий бошқарув тизимининг маҳаллий органлари;

мақсадига кўра — тиббий-учувчилик, санаторий-саралаш ва муқобил.

7. Мудофаа вазирлигида штатли ҲТК — Марказий ҳарбий тиббий комиссия (кейинги ўринларда МҲТК деб юритилади), Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигида (кейинги ўринларда Соғлиқни сақлаш вазирлиги деб юритилади) штатли тиббий комиссия — Республика муқобил тиббий комиссияси (кейинги ўринларда РМТК деб юритилади) ҳисобланади.

8. РМТК, Қорақалпоғистон Республикаси (вилоят) муқобил тиббий комиссиясининг тузилиш тартиби, комиссия аъзолари таркиби Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан шакллантирилади.

9. МҲТК махсус вазифаларни бажарувчи ҳарбий-тиббий муассаса ҳисобланади ҳамда бевосита Мудофаа вазирлиги Тиббий таъминот бошқармасига бўйсунади. МҲТКга ҳарбий-тиббий экспертиза масалалари бўйича Мудофаа вазирлигининг барча тиббий комиссиялари ва ҲТК бўйсунади.

МҲТК ўз фаолиятини ташкил этишда ҳарбий-тиббий экспертизанинг бошқарув ҳужжатларидан ташқари, Мудофаа вазирлиги тасарруфидаги ҳарбий қисм, муассаса, ташкилот ва корхоналарнинг фаолиятини ташкил этиш бўйича бошқарув ҳужжат талабларини қўллайди.

МҲТК юклатилган вазифаларни бажариш вақтида ҳарбий-тиббий экспертиза манфаатлари мақсадида ўтказиладиган чораларни ташкил этиш ва амалга ошириш учун Соғлиқни сақлаш вазирлиги Ўсмир ва чақирилувчи ёшларга тиббий ёрдамни ташкил этиш маркази, ДХХ, ИИВ марказий ҳарбий-тиббий комиссиялари, РМТК, шунингдек бошқа ташкилотлар билан биргаликда тадбирларни ўтказади.

10. МҲТК ташкилий тузилиши Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазири томонидан тасдиқланадиган штатга мувофиқ белгиланади.

МҲТКда ўзининг номланишига эга бўлган муҳрлар, штамплар ва бланклар, шунингдек ўзининг фаолиятини олиб бориши учун бошқа реквизитлар мавжуд.

11. МҲТК бошлиғи бевосита Мудофаа вазирлиги Тиббий таъминот бошқармаси бошлиғига бўйсунади. МҲТК бошлиғи МҲТК раиси лавозимига юклатилган мажбуриятларини бажаришда, ҳарбий-тиббий экспертизани ташкил этиш ва ўтказиш бўйича бошқарув ҳужжатларидан фойдаланади.

12. МҲТК алоҳида бир мутахассислик (терапия, жарроҳлик, неврология, психиатрия, отоларингология, офтальмология, дерматовенерология ва бошқалар) бўйича клиник тайёргарликни ўтаган, ҳарбий қисм ва ҳарбий-тиббий муассасалар бўйича иш тажрибасига эга бўлган малакали шифокорлар билан бутланади.

МҲТК бошлиғи (раиси) эксперт ҳужжатларни кўриб чиқиш ва комиссия йиғилишида қатнашиш учун штатдаги комиссия аъзоларидан ташқари комиссиянинг бошқа шифокор-мутахассисларини комиссия аъзоси сифатида жалб қилиш ҳуқуқига эга. Зарурат туғилганда, Мудофаа вазирлиги Тиббий таъминот бошқармаси бошлиғининг рухсати билан комиссия йиғилишида комиссия аъзоси сифатида Мудофаа вазирлигининг бош тиббий мутахассислари иштирок этиши мумкин.

13. МҲТК қуйидаги ҳуқуқларга эга:

Ўзбекистон Республикасида ҳарбий-тиббий экспертиза ўтказиш регламентини белгилайдиган қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ Мудофаа вазирлиги тиббий комиссиялари ва ҲТКнинг хулосаларининг асосли эканлигини кўриб чиқиш, тасдиқлаш ва тасдиқламаслик, асослаш, бекор қилиш ёки хулосани ўзгартириш, хулоса қабул қилиш;

фуқароларни ҳарбий хизматга, ҳарбий-ҳисоб мутахассислик бўйича хизматга (ўқишга) яроқлилиги тўғрисидаги ўзининг ҳамда Мудофаа вазирлиги ҲТК ва тиббий комиссияларининг хулосаларини кўриб чиқишга;

ҳарбий хизматни (ҳарбий йиғинни) ўтаган ва ўтаётган фуқароларнинг касаллик, шикастланиш, ярадорлик, жароҳатларини, шу жумладан ўлимга олиб келган касаллик, шикастланиш, ярадорлик, жароҳатларни ҳарбий хизмат (ҳарбий йиғин) ўташ билан сабабий боғлиқлиги бўйича хулоса қабул қилишга , ҲТК ва тиббий комиссиялар хулосаларини, зарурат туғилганда ўзининг хулосасини қайта кўриб чиқишга;

Мудофаа вазирлигининг барча тиббий комиссиялари ва ҲТК фаолиятини назорат қилишга ;

ҳарбий-тиббий муассасалар, ҳарбий қисм ва ҳарбий-таълим муассасаларда (кейинги ўринларда ҲТМ деб юритилади) профилактика, даволаш-диагностика ишлари ва ҳарбий-тиббий экспертиза ҳолатини, шу жумладан Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия, ФВВ ҳарбий қисм ҳарбий хизматчилари тиббий текширув ва даволанишдан ўтаётган давлат соғлиқни сақлаш тизими даволаш-профилактика муассасаларини текшириш;

давлат соғлиқни сақлаш тизими даволаш-профилактика муассасаларида ўсмир ва чақирилувчи ёшлар орасида даволаш-соғломлаштириш ишларини ташкил этилишини назорат қилиш ҳамда унинг натижаларини мониторинг қилиш;

Мудофаа вазирлигининг барча тиббий комиссиялари ва ҲТКга ҳарбий-тиббий экспертиза масалалари бўйича кўрсатма ҳамда тушунчалар бериш;

ҳарбий қисм командирлари (муассаса бошлиқлари) ёки РМТК томонидан йўлланган фуқароларни тиббий кўрикдан ўтказиш, зарурат бўлганда уларни Мудофаа вазирлиги ҳарбий-тиббий муассасалари ёки ҲТКга тиббий текширувларни ўтказиш учун (шу жумладан стационар равишда) йўллаш;

эксперт хулоса қабул қилиш учун зарурат бўлганда шахсий ва нафақа жилдни, тиббий ҳужжатларни , хизмат текшируви, терговгача бўлган текширув, жиноий иш материалларини (бир ойдан ошмаган муддатда қайтариш шарти билан), шу жумладан тавсифномалар, архив маълумотлар, буйруқдан кўчирмалар, далолатномалар, баённомалар ва бошқа ҳужжатларни талаб қилиб олишга;

зарурат бўлганда, фуқаролар тиббий текширувларининг натижаларини баҳолаш, таҳлил қилиш, жамлаш учун тиббий комиссиялар ва ҲТКдан, ҳарбий-тиббий, даволаш-профилактика муассасаларидан (уларни шакл ва хусусийлигидан қатъий назар), ҳарбий қисм, ҲТМдан қўшимча маълумотларни, аниқлик киритувчи ва тўлдирувчи ҳисоботларни талаб қилишга;

ҳарбий-тиббий муассасалар ва ҲТМда ташкил қилинган ҲТКда ҳарбий-тиббий экспертиза ўтказиш учун комиссия аъзоси сифатида рухсат берилган Мудофаа вазирлиги ҳарбий-тиббий муассасалари врач-мутахассислар таркибини аниқлаш, зарурат бўлганда уларни ўзгартиришга;

ҳарбий-тиббий экспертиза масалаларини ҳал қилиш учун Мудофаа вазирлиги тиббиёт бош мутахассислари ва ҳарбий-тиббий муассасаларнинг шифокор-мутахассисларини жалб қилишга;

Мудофаа вазирлиги Тиббий таъминот бошқармаси бошлиғига ҳарбий-тиббий экспертиза масалалари бўйича маъруза қилишга.

14. МҲТК зиммасига қуйидаги мажбуриятлар юкланади:

Мудофаа вазирлигида ҳарбий-тиббий экспертизани ташкил этиш, Мудофаа вазирлиги ҲТК ҳамда тиббий комиссияларга раҳбарлик қилиш;

Мудофаа вазирлиги тиббий комиссиялари ва ҲТК фаолиятини назорат қилиш, ҳамда уларга услубий ва амалий ёрдам кўрсатиш;

ҳарбий-тиббий экспертиза масалалари бўйича Мудофаа вазирлиги тиббий комиссиялари ва ҲТКга тушунтириш ишларини олиб бориш;

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларини (кейинги ўринларда Қуролли Кучлар деб юритилади) бутлаш учун келган янги чақирилган муддатли ҳарбий хизматчиларнинг саломатлиги ва жисмоний ривожланиш ҳолатини инобатга олган ҳолда, Қуролли Кучлар турлари, қўшин шакллари ва ҳарбий-ҳисоб мутахассислиги бўйича тўғри тақсимлаш, алоҳида ҳарбий-ҳисоб мутахассислиги бўйича тиббий танлов номзодларни ўқитиш мақсадида ўрганиш, тиббий текширув ва тиббий кўриклардан ўтказиш тадбирларини назорат қилиш ушбу ишларда услубий ҳамда амалий ёрдам кўрсатиш;

ҳарбий-тиббий муассасалар, ҳарбий қисм, ҲТМда профилактик, даволаш-диагностика ишларини, тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва ҳолатини назорат қилиш;

чақирилувчилар, ҳарбий хизматчиларга даволаш-профилактика муассасаларида ўтказилган тиббий текширув ва даволанишларининг тўлақонлиги ва сифатини, шунингдек чақирилувчилар орасида ўтказилган даволаш-соғломлаштириш тадбирларининг сифатини назорат қилиш;

ҳарбий-тиббий экспертиза масалалари бўйича ҳарбий-тиббий муассасалар, ҳарбий қисм ва ҲТМ шифокорлари таркибининг таҳсил олишида услубий ҳамда амалий ёрдам кўрсатиш;

ўқув, махсус ёки назорат йиғинларига чақирилган, шунингдек соғлиги учун хавфли ва ўта оғир шароит билан боғлиқ бўлган мутахассислиги бўйича ишлаётган, тайинланаётган (кираётган) фуқароларни тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этишни назорат қилиш, бу ишда уларга услубий ҳамда амалий ёрдам кўрсатиш;

Ўзбекистон Республикасида ҳарбий-тиббий экспертиза ўтказиш регламентини белгилайдиган қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ, Мудофаа вазирлиги тиббий комиссиялари ва ҲТК хулосаларининг асослилигини кўриб чиқиш;

ўзининг хулосасини, Мудофаа вазирлиги тиббий комиссиялари ва ҲТКнинг хулосаларини назорат тартибида мурожаат бўлганда ҳамда бошқа зарурий ҳолатларда қайта кўриб чиқиш;

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари сафидан саломатлигига кўра муқаддам бўшатилган фуқаролар, давлат соғлиқни сақлаш тизими даволаш-профилактика муассасаларида тиббий текширувлардан ўтказиш натижасида муқаддам чиқарилган хулосалар қайта кўриб чиқилганда ёки соғлом деб топилганда уларни тиббий кўрикдан ўтказиш;

Ўзбекистон Республикасидан ташқарига чиқаётган фуқароларни назорат тариқасида ва бошқа асос бўлган ҳолларда тиббий кўрикдан ўтказиш;

Мудофаа вазирлиги тиббиёт бош мутахассислари ва ҳарбий-тиббий муассасаларининг бошқа шифокор-мутахассислари билан биргаликда ҳарбий меҳнатнинг зарарли ва ноқулай омилларини ҳарбий хизматчиларнинг соғлиги ҳолатига таъсирини таҳлил қилиш, уларни даволаниш ва тиббий кўрикдан ўтказиш натижаларини баҳолаш;

ҳарбий хизматчиларнинг Қуролли Кучлар сафидан саломатлигига кўра, ҳарбий хизматда бўлиши чегара ёшига етмасдан бўшатилишининг олдини олиш ва уларни ҳарбий мутахассислик бўйича нолойиқ деб топилишига йўл қўймаслик мақсадида профилактика, даволаш-диагностика ишларини ва ҳарбий-тиббий экспертизани яхшилаш бўйича биргаликда таклифлар ишлаб чиқиш;

ҳарбий-тиббий экспертизанинг ижобий тажрибаларини ўрганиб чиқиш ва умумлаштириш, унинг илғор бўлган шакл ҳамда услубларини Мудофаа вазирлиги тиббий комиссиялари ва ҲТКнинг амалиётига татбиқ қилиш;

Мудофаа вазирлиги тиббий комиссиялари ва ҲТКда ҳарбий-тиббий экспертиза масалалари бўйича илмий тадқиқотни ташкил этиш ҳамда мазкур ишлар бўйича раҳбарлик қилиш;

ҳарбий-тиббий экспертизага жалб қилинаётган шифокор-мутахассислар, ўрта бўғим тиббий ходимларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини оширишни ташкил этиш;

ҳарбий-тиббий экспертиза бўйича қонунчилик ҳужжатларига, ўқув ва услубий қўлланмаларига аниқлик, қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш бўйича таклифлар ишлаб чиқиб, Мудофаа вазирлиги Тиббий таъминот бошқармаси бошлиғига тақдим этиш;

Мудофаа вазирлиги қўшинларида ҳарбий-тиббий экспертизанинг ҳолати ва натижалари бўйича белгиланган шаклда Мудофаа вазирлиги Тиббий таъминот бошқармаси бошлиғига, зарурат бўлганда юқори қўмондонликка, маълумотнома тақдим этиш.

15. МҲТК Мудофаа вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги тиббиёт бош мутахассислари, Мудофаа вазирлиги ҳарбий-тиббий муассасалари ва Соғлиқни сақлаш вазирлиги даволаш-профилактика муассасаларининг шифокор-мутахассислари билан бирга қуйидаги йўналишлар бўйича стандартларни ишлаб чиқишда иштирок этади:

чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, сафарбарлик чақирув резервига хизматга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизматга, ҲТМга кираётган фуқароларни, шунингдек ҳарбий хизматчилар ва ҳарбий хизматга мажбурларнинг соғлигига нисбатан қўйиладиган талабларни;

чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, сафарбарлик чақирув резервига хизматга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизматга, ҲТМга кираётган фуқароларни, шунингдек ҳарбий хизматчилар ва ҳарбий хизматга мажбурларнинг тиббий текширув ва тиббий кўрикдан ўтказиш услубларини;

муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизматга, ҲТМга кираётган фуқароларни, ҳарбий хизматчилар ва ҳарбий хизматга мажбурларнинг соғлиги ҳамда жисмоний ривожланиш ҳолатига мувофиқ, Қуролли Кучлар турларига, қўшин шаклларига ва ҳарбий-ҳисоб мутахассислиги бўйича хизматга белгилаш ва тақсимлаш мақсадга мувофиқлигига кўрсатмаларни;

Ўзбекистон Республикасидан ташқарида ва шароити оғир иқлимли ҳудудларда ҳарбий хизматчиларнинг ҳарбий хизматни ўташига, уларнинг оила аъзоларини яшашига қарши тиббий кўрсатмаларни;

ҳарбий меҳнатнинг соғлик учун хавфли ва ўта оғир шароит билан боғлиқ мутахассислиги бўйича ишга тайинланаётган (кираётган) ёки ишлаётган фуқаролар учун қарши тиббий кўрсатмаларни.

16. МҲТК Соғлиқни сақлаш вазирлиги Ўсмир ва чақирилувчи ёшларга тиббий ёрдамни ташкил маркази билан биргаликда қуйидагиларни амалга оширади:

ўсмир ва чақирилувчи ёшларни Қуролли Кучлар сафида ҳарбий хизматга тайёрлашнинг тиббий таъминоти устидан назорат, фуқароларни чақирув участкаларида қайд этишда, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақириш, сафарбарлик чақирув резервига хизматга қабул қилишда, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришда тиббий кўрикдан ўтказилишни назорат қилишни;

МИБ, МИББ ва Соғлиқни сақлаш вазирлигининг ҳудудий органларига ҳарбий-тиббий экспертизани ташкил этишда амалий ҳамда услубий ёрдам кўрсатишни;

мунозарали ҳолатлар ёки чақирув комиссияларининг хулосасидан норози бўлган фуқаролар мурожаат қилганда, Мудофаа вазирлиги тиббий комиссиялари ва ҲТКнинг хулосаларини қайта кўриб чиқишни;

фуқароларни чақирув участкаларида қайд этиш, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақириш, сафарбарлик чақирув резервига хизматга қабул қилишда, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришда тиббий кўрикдан ўтказиш натижаларини умумлаштириш ва таҳлил қилиш, таҳлил натижалари бўйича юқорида кўрсатиб ўтилган ҳарбий-тиббий экспертиза ўтказиш сифатини яхшилаш учун амалий чораларни ишлаб чиқишни;

Мудофаа вазирлиги тиббий комиссиялари ва ҲТКда ҳарбий-тиббий экспертиза самарадорлигини ошириш мақсадида, фуқароларни чақирув участкаларида қайд этиш, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақириш, сафарбарлик чақирув резервига хизматга қабул қилиш, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришда тиббий кўрикдан ўтказишга жалб қилинган шифокор-мутахассислар билан биргаликда илмий-амалий, йўл-йўриқ берувчи услубий машғулотларни ва бошқа тадбирларни ўтказади.

17. Штатдан ташқари тиббий комиссиялар ва ҲТК ташкил этилган муассаса таркибида ўз фаолиятини юритади. Штатдан ташқари доимий фаолият юритувчи тиббий комиссиялар ва ҲТКга қуйидагилар киради:

госпиталь ҲТК;

гарнизон ҲТК;

Мудофаа вазирлиги Марказий ҳарбий клиник госпитали (кейинги ўринларда МҲКГ деб юритилади) ҳузуридаги госпиталь тиббий-учувчилик комиссияси (кейинги ўринларда ТУК деб юритилади);

Ҳаво ҳужумидан мудофаа қўшинлари ва ҳарбий ҳаво кучларининг (кейинги ўринларда ҲҲМҚ ва ҲҲК) авиация тиббиёт маркази ҳузуридаги ТУК;

МИБ ҳузуридаги тиббий комиссия;

санаторий-саралаш комиссияси.

Штатдан ташқари вақтинча фаолият юритувчи тиббий комиссиялар ва ҲТКга қуйидагилар киради:

Мудофаа вазирлиги ва Миллий гвардия ҲТМ ҳузуридаги ҲТК;

учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҲТМ ҳузуридаги ТУК;

МИББ ҳузуридаги тиббий комиссия;

Қорақалпоғистон Республикаси (вилоят) муқобил тиббий комиссияси.

18. Штатдан ташқари ташкил этилаётган ҳарбий-тиббий комиссиялар Мудофаа вазирлиги тасарруфидаги бирлашма, гарнизон ва ҳарбий тиббий муассасалар рўйхати Мудофаа вазирлиги Тиббий таъминот бошқармаси томонидан бир йилга белгиланади.

Мудофаа вазирлиги бирлашмалари, гарнизонлари ва ҳарбий-тиббий муассасаларининг ташкилий-штат тузилмасига ўзгартиришлар киритилса, юқорида баён этилган рўйхатга тегишли ўзгартиришлар киритилади.

19. МҲТК бошлиғининг тақдимномасига мувофиқ, Мудофаа вазирлиги Тиббий таъминот бошқармаси томонидан гарнизонлар ва ҳарбий-тиббий муассасалар ҳузуридаги штатдан ташқари гарнизон, госпиталь ҲТК, ТУК, санаторий-саралаш комиссияларининг раислари ва уларнинг ўринбосарлари шахсий таркиби бир йилга белгиланади.

Штатдан ташқари ҲТК аъзолари ва котибаларининг шахсий таркибини МҲТК томонидан бир йилга белгиланади. Тиббий комиссия ва ҲТК таркибида комиссия раиси билан шифокор-мутахассисларнинг сони тоқ бўлиши лозим.

ҲҲМҚ ва ҲҲК тиббий таъминот хизмати бошлиғининг тақдимномасига мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси мудофаа вазирининг ўринбосари ҲҲМҚ ва ҲҲК қўмондони томонидан ҲҲМҚ ва ҲҲК авиация тиббиёт маркази ҳузуридаги ТУКнинг шахсий таркиби бир йилга тасдиқланади.

Комиссиялар таркибига кирган ҳарбий хизматчилар ва Қуролли Кучлар хизматчиларининг хизмат жойи ўзгарганда ёки Қуролли Кучлар сафидан бўшатилган ҳолларда, тегишли мутасадди шахслар томонидан ушбу комиссия таркибига ўзгартиришлар киритилади.

20. Госпиталь ҲТК ҳарбий госпиталда (ҳарбий лазаретда) ташкил этилади. Ҳарбий госпиталь (ҳарбий лазарет) бошлиғининг буйруғи билан комиссия раиси, комиссия аъзолари ва котибадан иборат бўлган ҲТКнинг шахсий таркиби тасдиқланади.

МҲКГ ҳузурида клиник ихтисослигига кўра бир неча ҲТК ташкил этилади: жарроҳлик, терапия, руҳий ва асаб касалликлар, юқумли касалликлар бўйича, шунингдек госпиталь ТУК ташкил этилади.

21. Гарнизон ҲТК, мазкур гарнизон ҳудудида жойлашган ҳарбий-тиббий муассаса ҳузурида гарнизон бошлиғининг буйруғи билан ташкил этилади. Гарнизон бошлиғининг мазкур буйруғи билан комиссия раиси, комиссия аъзолари ва котибадан иборат бўлган ҲТКнинг шахсий таркиби тасдиқланади (Мудофаа вазирлиги Марказий поликлиникаси ҳузуридаги ҲТК бундан мустасно).

Поликлиника бошлиғининг буйруғи билан Мудофаа вазирлиги Марказий поликлиникаси ҳузуридаги ҲТК шахсий таркиби тасдиқланади.

22. Гарнизон (ҳарбий-тиббий муассаса ҳузурида) санаторий-саралаш комиссияси календарь йили муддатига, гарнизон тиббий таъминот хизмати тақдимномасига мувофиқ ҳамда Мудофаа вазирлиги Тиббий таъминот бошқармаси ва МҲТК билан келишилган ҳолда гарнизон (ҳарбий-тиббий муассаса) бошлиғининг буйруғи билан ташкил этилади.

МҲКГ ва Марказий поликлиника ҳузуридаги санаторий-саралаш комиссияларининг шахсий таркиби юқори матндаги ҳарбий-тиббий муассасалар бошлиқлари томонидан тасдиқланади.

23. Мудофаа вазирлиги Тиббий таъминот бошқармасининг тақдимномасига мувофиқ ҲТМ ҳузуридаги ҲТК (ТУК) раислари ва уларнинг ўринбосарлари Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирининг буйруғи билан тасдиқланади. ҲТМ ҳузуридаги ҲТК (ТУК) раислари этиб одатда, МҲТК штатли аъзолари, уларнинг ўринбосарлари сифатида эса тегишли ҲТМ тиббий таъминот бошлиқлари тайинланади.

Қолган комиссия аъзолари Мудофаа вазирлиги Тиббий таъминот бошқармаси бошлиғининг буйруғи билан тасдиқланади. Комиссия аъзолари сифатида Мудофаа вазирлиги ҳарбий-тиббий муассасаларининг шифокор мутахассислари жалб этилади.

Миллий гвардия ҲТМ ҳузуридаги ҲТК таркиби Миллий гвардия қўмондони томонидан тасдиқланади.

24. ҲТК қуйидаги ҳуқуқларга эга:

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 25 декабрдаги ПҚ-4076-сонли қарори билан тасдиқланган «Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисида»ги низом ва Ўзбекистон Республикасида ҳарбий-тиббий экспертиза ўтказиш регламентини белгилайдиган бошқа қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ хулосаларни қабул қилиш;

ҳарбий-тиббий экспертиза манфаатлари мақсадида мазкур ҳарбий-тиббий муассасага бириктирилган ҳарбий қисмларда (муассасаларда) профилактика ва даволаш-диагностика ишларини, шунингдек давлат соғлиқни сақлаш тизими тасарруфидаги даволаш-профилактика муассасаларида Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия, ФВВ ҳарбий хизматчиларининг диагностика ва даволаш-соғломлаштириш ишларини ташкил этишни назорат қилиш.

25. ҲТК зиммасига қуйидаги мажбуриятлар юклатилади:

Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия, ФВВ ҳарбий хизматчиларини, шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг оила аъзолари, чақирилувчилар, ҲТМга кираётган номзодлар, ҳарбий хизматга мажбурлар, Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия, ФВВ ишчи ва хизматчиларини тиббий кўрикдан ўтказиш;

ҳарбий-тиббий муассасага ётқизиш ўз вақтида ва асослилигини, тиббий текширув ва даволашнинг тўлақонлигини ҳамда сифатини, юқорида кўрсатиб ўтилган шахсларни ўз вақтида тиббий кўрикдан ўтказишга юборилиши, даволанишга (текширувга) муҳтожларни муддатидан олдин асоссиз чиқарилишини огоҳлантириш ёки уларни даволаш (текширув) кунидан кўп муддат давомида асоссиз ушлаб турилишини назорат қилиш;

ҳарбий-тиббий экспертиза манфаатлари мақсадида, гарнизон (ҳарбий-тиббий муассасанинг жавобгарлик) ҳудудида жойлашган ҳарбий қисмлар (муассасалар) шахсий таркибининг тиббий таъминотини ташкил этиш ва унинг ҳолатини назорат қилиш, шунингдек уларнинг соғлиги ва жисмоний ривожланиш ҳолатига кўра қўшин шакллари ва ҳарбий-ҳисоб мутахассислиги бўйича тақсимланишини назорат қилиш;

ҳарбий-тиббий экспертиза манфаатлари мақсадида, гарнизон (ҳарбий-тиббий муассасанинг жавобгарлик) ҳудудида жойлашган ҳарбий қисмларда (муассасаларда) профилактика ва даволаш-диагностика ишларини ташкил этиш, шунингдек ҲТКнинг муқаддам чиқарган хулосаларининг ижро этилишини назорат қилиш;

тиббий ва эксперт ҳужжатларни сифатли расмийлаштиришни назорат қилиш;

ҳарбий хизматчиларнинг даволаш якунларини ўрганиб чиқиш, бириктирилган ҳарбий қисмлар (муассасалар) ҳарбий хизматчиларнинг умумий касалланиш сони, ётқизилиши, ҳарбий хизматдан бўшатилиши бўйича таклифлар ишлаб чиқиш ва гарнизон (ҳарбий-тиббий муассаса) бошлиғига тақдим қилиш;

комиссия иши натижаларини умумлаштириш, таҳлил қилиш, МҲТКга ўз вақтида ҲТКнинг фаолияти натижаларининг ҳисобот даври ва йил якуни бўйича хабарнома бериш;

гарнизон (ҳарбий-тиббий муассаса) шифокор-мутахассислари, ўрта бўғин тиббиёт ходимларини ҳарбий-тиббий экспертиза масалалари бўйича гарнизоннинг (ҳарбий-тиббий муассасанинг) қўмондонлик ва махсус тайёргарлик машғулотлари тизимида тайёрлаш.

26. МИБ ва МИББ ҳузуридаги тиббий комиссияларнинг тузилиш тартиби, комиссия аъзолари таркиби Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 6 мартдаги ПҚ-4630-сон қарори билан тасдиқланган Фуқароларни муддатли ҳарбий ва муқобил хизматларга чақириш, сафарбарлик чақируви резервидаги хизматга олиш бўйича комиссиялар фаолиятини ташкил этиш тартиби тўғрисида низом асосида белгиланади.

27. Тиббий комиссия қуйидаги ҳуқуқларга эга:

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 25 декабрдаги ПҚ-4076-сон қарори билан тасдиқланган «Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисида»ги низомига мувофиқ хулосаларни қабул қилиш;

қуйи турган тиббий комиссияларнинг фаолиятини текшириш ва уларнинг хулосаларини қайта кўриб чиқиш, МҲТКда кўриб чиқиладиган ва тасдиқланадиган хулосалар бундан мустасно;

ҳарбий-тиббий экспертиза манфаатлари мақсадида ўсмир ва чақирилувчилар даволанадиган давлат соғлиқни сақлаш тизими даволаш-профилактика муассасаларида профилактик ва даволаш-диагностика ишларини ташкил этилиши ва ҳолати, шунингдек ҳудудий кўп тармоқли болалар тиббий марказлари ва туман (шаҳар) тиббиёт бирлашмаларидаги Ўсмир ва чақирилувчи ёшларга тиббий ёрдамни ташкил бўлинмаларининг (кейинги ўринларда ўсмирлар бўлинмалари деб юритилади) фаолиятини текшириш.

28. Тиббий комиссия зиммасига қуйидаги мажбуриятлар юклатилади:

фуқароларни чақирув участкаларида қайд этиш вақтида чақирилувчиларни ҳарбий хизматга мажбурлар, МИБ ҳузуридаги чақирилувчиларни ҳарбий-техник мутахассислик бўйича тайёрлаш марказлари, ҲТМ, «Темурбеклар мактаблари»га кираётган номзодлар, лозим бўлганда бошқа тоифадаги фуқароларни тиббий кўрикдан ўтказиш;

қуйи турган тиббий комиссиялар фаолиятининг ташкил этилиши ва аҳволини назорат қилиш;

ҳарбий-тиббий экспертиза манфаатлари мақсадида, ўсмир ва чақирилувчилар даволанадиган давлат соғлиқни сақлаш тизимининг даволаш-профилактика муассасаларида профилактика ва даволаш-диагностика ишларини ташкил этиш ва ҳолатини, шунингдек ҳудудий кўп тармоқли болалар тиббий марказлари ва туман (шаҳар) тиббиёт бирлашмаларидаги ўсмирлар бўлинмаларининг фаолиятини текшириш;

тиббий комиссия фаолиятининг натижаларини умумлаштириш ва таҳлил қилиш;

Соғлиқни сақлаш вазирлиги Ўсмир ва чақирилувчи ёшларга тиббий ёрдамни ташкил марказига ва МҲТКга бажарилган ишлар натижаси бўйича, шунингдек ўсмир ва чақирилувчилар даволанадиган давлат соғлиқни сақлаш тизимининг даволаш-профилактика муассасаларида профилактика ва даволаш-диагностика ишларини ташкил этишда аниқланган камчиликлар ва ушбу камчиликларни бартараф қилиш режаси, шу жумладан ҳудудий кўп тармоқли болалар тиббий марказлари ва туман (шаҳар) тиббиёт бирлашмаларидаги ўсмирлар бўлинмаларининг фаолияти натижалари тўғрисида маълумотлар тақдим қилиш.

29. Иш юритиш, ёзма мулоқот, моддий-техник таъминотни амалга ошириш ҳузурида штатдан ташқари тиббий комиссия ёки ҲТК ташкил этилган муассаса зиммасига юклатилади.

3-боб. Тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби

30. Фуқароларга тиббий кўрикдан ўтказишдан аввал, мазкур Низомнинг 1-иловасида келтирилган мажбурий таҳлилий ва тиббий ускуналар ёрдамида ўтказиладиган текширувлар рўйхатига мувофиқ мажбурий диагностик тадқиқотлар, зарурият туғилганда тиббий кўрсатмаларга кўра бошқа текширувлар ўтказилади.

31. Тиббий кўрикдан ўтказиш кундузги ёруғликда махсус ажратилган ёруғ, иссиқ ва кенг хоналарда ўтказилади. Кундузги ёруғлик етарли бўлмаган шароитларда сунъий ёруғлик шифокорларнинг ишлаши учун етарли бўлиши лозим. Ҳар бир шифокорга алоҳида хона ажратилади.

Шифокор-мутахассисларнинг хоналари тиббий кўрикдан ўтказиш учун мазкур Низомнинг 2-иловасида келтирилган тиббий комиссиялар ва ҲТК шифокор-мутахассисларнинг хоналарини жиҳозлаш учун бўлган дори воситалари ва тиббий ускуналар рўйхатига мувофиқ лозим бўлган дори воситалари ҳамда тиббий ускуналар билан таъминланган бўлиши лозим .

32. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларнинг соғлиги, саломатлигига оид шикояти бор ёки йўқлигидан қатъий назар, сўров асосида ҳар томонлама объектив текширувлар ёрдамида аниқланади.

Тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар томонидан уларнинг саломатлиги тўғрисидаги маълумотлар акс эттирилган, шунингдек диспансер кузатувига оид турли тиббий ҳужжатларнинг тақдим этилиши, уларни тиббий кўрикдан ўтказилишидан озод қилинмайди.

Тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг тиббий ҳужжатлари, тавсифномалари ўрганилиб, шахсий йиғма жилди ва бошқа ҳужжатлари билан танишиб чиққач, қандай шикоятлари борлигини сўраб билиб, анамнези йиғилгандан кейин, шифокор-мутахассислар томонидан тиббий текширув ўтказилади.

33. Тиббий комиссия ёки ҲТК тиббий кўрикдан ўтказиш жараёнида мазкур Низомнинг 3-иловасида келтирилган тиббий кўрикдан ўтказиш бўйича кўрсатмалар асосида фуқарони кўрикдан ўтаётган даврдаги соғлиги ва жисмоний ривожланиш ҳолатини ўрганиб, унга баҳо беради. Аёллар шифокор-гинеколог томонидан тиббий кўрикдан ўтказилиши шарт.

Ҳарбий тиббий экспертизанинг шифокор-мутахассислари оммавий тиббий кўрикдан ўтказиш вақтида қисқа вақт сарфлаган ҳолда тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг соғлиги тўғрисида тўлиқ тасаввур ҳосил қилиш имконини берувчи махсус (ҳарбий) текширув усулидан фойдаланилади. Шу мақсадда, аъзо ва тизимларнинг текшируви аниқ белгиланган тартиб ҳамда шундай кетма-кетликда ўтказилади-ки, бунда уни ўтказишга кам вақт сарф қилинади ва текширувларнинг бирор-бир усули бошқаларининг ўтказилишини қийинлаштирмайди.

34. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларни текширув жараёнида муҳими, фақатгина жисмоний жиҳатдан нуқсон топиш ёки касаллик, шикастланиш (ярадорлик, жароҳат) асорати хусусиятларини аниқлаш эмас, балки касалланган аъзо фаолиятига оид бузилиш ҳамда компенсация даражаси ва умуман организмнинг фаолиятга оид мослашувчанлигини аниқлаш лозим, чунки ушбу омил тегишли эксперт хулосасини чиқаришга асос бўлади.

35. Меъёрдан фарқ қилувчи кўрсаткичлар мавжуд бўлган барча ҳолатларда, тиббий кўрикдан ўтаётган шахс аниқланган ўзгаришлардан келиб чиққан ҳолда, мукаммал текширувдан ўтказилиши ва тегишли шифокор — мутахассислар томонидан тиббий кўрикдан ўтказилиши лозим. Агар амбулатория шароитдаги текширувлардан сўнг ҳам ташхис ноаниқлигича қолса ёки шубҳа туғдираётган бўлса, тиббий кўрикдан ўтаётган шахс стационар шароитдаги текширувларга юборилади.

36. Аввал тиббий комиссиялар ёки ҲТК томонидан мазкур Низомнинг 4-иловасида келтирилган касалликлар, жисмоний нуқсонлар жадвали ва айрим моддаларга бериладиган шарҳлар (кейинги ўринларда касалликлар жадвали деб юритилади) 8-, 9-, 14-, 15-, 16-, 17-, 18-, 20-, 21-, 68-, 69-, 82-моддалари (моддаларнинг бандлари) бўйича F ёки E яроқлилик тоифалари тайинланган шахслар такрорий тиббий кўрикдан ўтказилмайди.

37. Резерв ёки захирада турган офицерларни резерв тоифаси, ҳарбий — ҳисоб мутахассислиги ва режалаштирилган лавозимга кўра тиббий кўрикдан ўтказишнинг даврийлиги Мудофаа вазирлиги томонидан белгиланади.

Қуролли Кучлар сафининг биринчи тоифа резерви ҳисобида турган, жанговар бўлинмалар ва жанговар таъминот ҳарбий бўлинмаларига режалаштирилган резервдаги ёки захирадаги офицерларни навбатдаги тиббий кўрикдан ўтказиш оралиғи 5 йилдан ошмаслиги лозим.

Қуролли Кучлар сафининг иккинчи тоифа резерви ҳисобида турган, техник ва фронт орти таъминоти ҳарбий бўлинмаларга режалаштирилган резервдаги ёки захирадаги офицерларни навбатдаги тиббий кўрикдан ўтказиш оралиғи 7 йилдан ошмаслиги лозим.

4-боб. Фуқароларнинг соғлиги ҳолатига нисбатан қўйиладиган талаблар

38. Фуқарони ҳарбий хизматга, ҳарбий — ҳисоб мутахассислик бўйича хизматга (таҳсил олишга) яроқлилиги тиббий комиссия ва ҲТК томонидан фуқароларнинг соғлиги ҳолатига нисбатан қўйиладиган талабларга мувофиқ аниқланади.

Фуқароларнинг соғлиги ҳолатига нисбатан қўйиладиган талаблар — фуқаролар соғлиги ва жисмоний ривожланишини тавсифловчи тиббий кўрсаткичлар бўлиб, уларга мувофиқ фуқароларни ҳарбий хизматга, ҳарбий мутахассислик бўйича хизматга (таҳсил олишга) яроқлилик тоифалари аниқланади.

39. Касалликлар жадвали билан фуқаролар соғлигининг ҳолатига нисбатан қўйиладиган асосий талаблар белгиланади. Мазкур Низомнинг 5-иловасида келтирилган фуқаролар соғлиги ва жисмоний ривожланишининг ҳолатига нисбатан қўйиладиган қўшимча талаблар рўйхати (кейинги ўринларда қўшимча талаблар рўйхати деб юритилади) ҳамда мазкур Низомнинг 6-иловасида келтирилган меъёрда ва озиқланиш бузилишларидаги фуқароларнинг бўйи ва тана вазни нисбатининг жадвалига (кейинги ўринларда бўй ва тана вазни нисбатининг жадвали деб юритилади) мувофиқ, касалликлар жадвалида қайд этилмаган фуқаролар соғлигининг ҳолатига нисбатан қўйиладиган қўшимча талаблар белгиланади.

40. Тиббий кўрикдан ўтаётган фуқаролар касалликлар жадвалининг қуйидаги устунлари бўйича тақсимланади:

I-устун — чақирув участкаларида қайд этилаётган, муқобил хизматга чақирилаётган, МИБ ҳузуридаги чақирилувчиларни ҳарбий-техник мутахассисликлар бўйича тайёрлаш марказларига танлаб олинаётган (таҳсил олаётган), ҳарбий таълим муассасалари ҳузуридаги ҳарбий тайёргарлик бўйича ўқув бўлинмаларига (ҳарбий таълим факультетлари, ҳарбий кафедралар, цикллар ва курслар) танлаб олинаётган (таҳсил олаётган) фуқаролар; оддий аскар ва сержант ҳарбий унвонлари мавжуд бўлган Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия, ФВВ, ДХХ, ИИВ ҳарбий тузилмаларига муддатли ҳарбий хизматга чақирилаётган, Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия, ФВВга шартнома бўйича ҳарбий хизматга кираётган, ҳарбий йиғинларга чақирилаётган (ўтаётган) фуқаролар, ҳарбий хизматга мажбурлар; оддий аскарлар таркибидаги Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия, ФВВ, ДХХ, ИИВ ҳарбий тузилмаларининг муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчилари; ҲТМнинг 1-босқич курсантлари;

II-устун — Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия ҲТМга кираётган фуқаролар; ҲТМнинг курсантлари; Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига, хорижий давлатлар ҲТМнинг биринчи босқичидан таҳсил олиш учун юборилаётган ҲТМнинг биринчи босқич курсантлари;

III-устун — офицерлар ва генераллар таркибидаги ҳарбий унвони бўлган муддатли ҳарбий хизматга чақирилаётган, Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия, ФВВга шартнома бўйича ҳарбий хизматга кираётган, ҳарбий йиғинларга чақирилаётган (ўтаётган) фуқаролар, ҳарбий хизматга мажбурлар, шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар; Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига ўқишга (малака оширишга) юборилаётган офицерлар ва генераллар таркибидаги ҳарбий унвони бўлган шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар; ҲТМнинг битирувчи босқич курсантлари.

IV-устун — оддий аскар ва сержантлар таркибидаги лавозимларда шартнома бўйича ҳарбий хизматни ўтаётган ҳарбий хизматчилар; Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига таҳсил олишга (малака оширишга) юборилаётган юқори матндаги фуқаролар; ҲТМнинг иккинчи ва юқори босқич (битирувчи босқич бундан мустасно) курсантлари;

V-устун — ҳарбий меҳнатнинг соғлик учун хавфли ва ўта оғир шароит билан боғлиқ мутахассислиги бўйича ишга тайинланаётган (кираётган) ёки ишлаётган Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия, ФВВнинг ҳарбий хизматчилари, ҳарбий хизматга мажбурлар, ишчи ва хизматчилар;

41. Организмга салбий таъсир кўрсатадиган, касбий касалликлар пайдо бўлишининг юқори даражали хавфи мавжуд бўлган лавозимлар, мутахассисликлар ва ишларга жалб этиладиган ҳамда мазкур Низомнинг 7-иловасида келтирилган ҳарбий меҳнатнинг соғлик учун хавфли ва ўта оғир шароит билан боғлиқ бўлган лавозимлар ҳамда ҳарбий — ҳисоб мутахассисликлар рўйхатига кирган фуқаролар касалликлар жадвалининг V-устуни бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

42. Ҳарбий меҳнатнинг соғлик учун хавфли ва ўта оғир шароит билан боғлиқ мутахассислиги бўйича ишга тайинланаётган (кираётган) ёки ишлаётган фуқароларнинг тиббий текширув миқдори, шунингдек юқори матндаги ҳарбий меҳнатнинг соғлик учун хавфли ва ўта оғир шароит билан ишлаётган шахслар орасида даволаш-профилактика чора-тадбирлари Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан тасдиқланган «Ходимларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисида»ги низомга мувофиқ белгиланади.

5-боб. Ҳарбий хизматчилар ва уларнинг оила аъзоларининг соғлиги туфайли оғир иқлим шароитли ҳудудларда хизматни ўташ (яшаш) имкониятини аниқлаш учун тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби

43. Ҳарбий хизматчилар ва уларнинг оила аъзолари саломатлигига кўра қуйидаги оғир иқлим шароитли ҳудудларда хизматни ўташ (яшаш) имконияти бўлмаганда тиббий кўрикдан ўтказилади:

Қорақалпоғистон Республикаси, Навоий, Сурхондарё вилоятлари, Бухоро вилояти Қоровулбозор тумани, Қашқадарё вилояти Муборак тумани, Қамчиқ довони (Тошкент ва Наманган вилоятлари ҳудудида);

баланд тоғли ҳудудлари (денгиз сатҳидан 2500 м ва ундан баланд);

Ўзбекистон Республикасидан ташқарига оғир иқлимли давлатларга.

44. Юқорида кўрсатиб ўтилган ҳудудларда хизмат қилишга ўтказилаётган ёки хизматни ўтаётган ҳарбий хизматчилар ёки уларнинг оила аъзоларида ушбу ҳудудларда хизматни ўташга (яшашга) тўсқинлик қиладиган касалликлар, шикастланиш (ярадорлик, жароҳат) оқибатлари мавжудлиги тўғрисида ўрнатилган тартибда мурожаат қилганларида, мазкур Низомнинг 46-бандига мувофиқ, ҳарбий-тиббий комиссиясига саломатлигига кўра ҳарбий хизматга яроқлилик даражасини аниқлаш учун тиббий кўрикдан ўтказишга, улар айрим чекланишлар билан ҳарбий хизматга яроқли ёки чекланган равишда яроқли деб топилган ҳолатларда эса, уларни мазкур ҳудудларда хизматни ўташ имкониятларини аниқлаш учун юборилишлари мумкин. Уларнинг оила аъзолари ҳам мазкур ҳудудда яшаш имкониятини аниқлаш учун худди шундай тартибда юборилишлари мумкин.

Ҳарбий хизматчининг оила аъзоларини тиббий кўрикдан ўтказишга юборилиш тартиби Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг ҳарбий хизматни ўташ тартиби тўғрисидаги Низомга мувофиқ белгиланади.

45. Ўзбекистон Республикаси фуқароларини ҳарбий хизматни ўташ тартиби тўғрисидаги Низомга мувофиқ, ҳарбий хизматда бўлишнинг белгиланган ёш чегарасига етган ҳарбий хизматчилар ўзи ёки оила аъзоларининг саломатлигига кўра, ушбу ҳудудларда хизматни ўташга (яшашга) имконияти йўқлиги тўғрисидаги масалани кўтарган тақдирда, ҳарбий хизматдан резервга (истеъфога) бўшатилиши олдидан, ўрнатилган тартибда ҳарбий хизматга яроқлилик тоифасини аниқлаш учун тиббий кўрикдан ўтказишга юборилади. Уларнинг оила аъзолари тиббий кўрикдан ўтказишга юборилмайди.

46. ҲТКга тиббий кўрикдан ўтказиш учун йўллаш қуйидагича амалга оширилади:

мазкур Низомнинг 43-бандида қайд этилган ҳудудларга хизматни ўташ учун юборилаётган офицерлар таркибидаги шахслар ва уларнинг оила аъзоларини ҳарбий округлар қўшинларнинг қўмондонлари, уларга тенг ва юқори қўмондонлик қарори билан;

мазкур Низомнинг 43-бандида қайд этилган ҳудудларда хизматни ўтаётган офицерлар таркибидаги шахслар ҳамда Ўзбекистон Республикасидан ташқарига оғир иқлимли давлатларга хизмат сафарига юборилаётганлар ва уларнинг оила аъзоларини Мудофаа вазирлиги бош бошқармаларининг бошлиқлари, уларга тенг ва юқори қўмондонлик қарори билан;

оддий аскар ва сержантлар таркибидаги шартнома бўйича ҳарбий хизматчи ва уларнинг оила аъзоларини қўшилма командирларининг (муассаса бошлиқларининг) қарори билан.

47. Ҳарбий қисм командири ёки кадрлар бўлинмалари бошлиғи томонидан ҳарбий хизматчи ёки унинг оила аъзоларига берилган ҲТКга мазкур Низомнинг 8-иловасида келтирилган тиббий кўрикдан ўтказиш учун йўлланмада қуйидагилар кўрсатилади:

ҳарбий хизматчига — унинг саломатлигига кўра ҳарбий хизматга яроқлилик тоифасини аниқлаш, айрим чекланишлар билан ҳарбий хизматга яроқли ёки чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топилган ҳолатларда хизматни аниқ бир ҳудудда ёки аҳоли пунктида ўташ имкониятини аниқлаш учун юборилаётганлигини;

ҳарбий хизматчининг оила аъзоларига — ҲТК томонидан муайян ҳудуд ёки аҳоли пунктида яшаш имкониятини аниқлаш кераклигини;

Ўзбекистон Республикасидан ташқарига оғир иқлимли давлатларга хизмат сафарига юборилаётган ҳарбий хизматчилар ва уларнинг оила аъзоларига — уларнинг саломатлигига кўра Ўзбекистон Республикасидан ташқарига оғир иқлимли давлатларга хизмат сафарига бориш имкониятини (оила аъзолари учун — бориш ва яшаш имкониятини) аниқлаш учун юборилаётганлигини.

Йўлланмага қуйидагилар илова қилинади:

ҳарбий хизматчига — касаллик кечишининг ўзига хос хусусиятлари, ўтказилган муолажалар самараси ва хизматни ўташ жойи иқлим шароитининг соғлиғига таъсири ҳақидаги қисм шифокори (шифокор-мутахассисларнинг) хулосаси кўрсатилган тиббий тавсифномаси, тиббий китобчаси;

ҳарбий хизматчининг оила аъзосига — маҳаллий иқлим шароитларининг соғлигига таъсири тўғрисидаги Мудофаа вазирлиги ҳарбий-тиббий муассасалари ёки давлат соғлиқни сақлаш тизими даволаш-профилактика муассасаларидаги текширув, даволаш ва узоқ муддатли кузатув натижалари киритилган тиббий ҳужжатлар.

48. Ҳарбий хизматчилар ва уларнинг оила аъзоларини тиббий кўрикдан ўтказиш ҲТК томонидан батафсил объектив текширувлардан сўнг, тиббий кузатувлар ва даволаниш маълумотларини инобатга олган ҳолда ўтказилади.

Тиббий кўрикдан ўтказишда ҲТК қуйидагиларни инобатга олиши лозим:

ихтисослаштирилган тиббий ёрдам мавжуд бўлган, ободонлаштирилган ҳамда қулайлик яратилган ҳудуд ва гарнизонларда хизматни ўташ (яшаш) иқлимнинг салбий таъсирини сезиларли даражада камайтириши ва даволашни самарали олиб боришга имкон беришини назарда тутиб, зарурий тиббий ёрдамни олиш бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган шахсни юборилаётган ёки хизматни ўтаётган (яшаётган) ҳудуднинг ҳақиқий шароити ва имкониятини;

ҳарбий хизматчиларнинг оила аъзолари оғир иқлим шароитли ҳудудларда хизмат мажбуриятларини бажариш билан боғлиқ қийинчиликларни бошдан кечирмаётганлигини;

ҳарбий хизматчи ёки уларнинг оила аъзоларининг соғлигига кўра, Ўзбекистон Республикасининг марказий ҳудудлари ёки мўътадил иқлими бўлган бошқа ҳудудларга ўтказиш имкониятларининг чегараланганлигини.

Шунинг учун ҲТК мазкур Низомнинг 43-бандида кўрсатилган ҳудудларда хизматни ўташга (яшашга) қарши кўрсатмалар бор деган хулосасини фақатгина ҳарбий округ миқёсида керакли тиббий ёрдам кўрсатишнинг имконияти умуман йўқ бўлганда ва ҳарбий хизматчини ушбу ҳудудларга ёки ушбу ҳудудлардан бошқа жойга ўтказиш унинг соғлигини сақлаб қолишнинг бирдан-бир чораси бўлган ҳолларда чиқариш лозим.

49. ҲТК тиббий кўрикдан ўтказиш натижасида қуйидагиларни аниқлаши шарт:

ҳарбий хизматчининг Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 25 декабрдаги ПҚ-4076-сонли қарори билан тасдиқланган «Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисида»ги низомга мувофиқ ҳарбий хизматга яроқлилик тоифасини;

саломатлигига кўра имкониятларини: айрим чекланишлар билан ҳарбий хизматга яроқли ёки чекланган равишда яроқли деб топилган ҳарбий хизматчида хизматни ўташга, ҳарбий хизматчининг оила аъзоларида эса тиббий кўрикдан ўтаётган шахсни ҲТКга юборган қўмондонлик, бошлиқ томонидан берилган йўлланмада (ҳужжатда) кўрсатилган ҳудудда яшашга, бунда ҲТК мазкур Низомнинг 9-иловасида келтирилган ҳарбий хизматчи ва уларнинг оила аъзоларини оғир иқлим шароитида хизматни ўташига (яшашига) қарши тиббий кўрсатмалар рўйхати амал қилади;

агар мазкур ҳудудда хизматни ўташга (яшашга) қарши кўрсатмалар мавжуд деб топилса, ҳарбий хизматчи ёки унинг оила аъзосининг касаллигини кечишини ҳисобга олган ҳолда, аввало ҳарбий округ миқёсида бошқа жойга ўтказиш имконияти ва ўтказиш муддатини.

50. ҲТК хулосаси мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобига киритилади.

Ўзбекистон Республикасининг мазкур ҳудудида хизматни ўташга (яшашга) қарши кўрсатмалар бўлмаган ҳолларда ҲТК қуйидагича хулоса чиқаради: «______________ ҳудудида хизматни ўташга (яшашга) қарши кўрсатмалар йўқ». Ушбу хулоса тиббий кўрикдан ўтказишнинг санаси ва ташхис кўрсатилган ҳолда ҲТК раисининг имзоси билан ҳарбий хизматчининг тиббий китобчасига, оила аъзосига эса унинг тиббий ҳужжатига ёзилади. Ҳарбий хизматчи ёки унинг оила аъзосини тиббий кўрикдан ўтишга юборган ҳарбий қисм командири ёки кадрлар бўлинмасига мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган шаклдаги маълумотнома юборилади.

Саломатлигига кўра ҳарбий қисм командири ёки кадрлар бўлинмаси томонидан берилган йўлланмада кўрсатилган ҳудудда хизматни ўташга (яшашга) қарши тиббий кўрсатмалар топилганда ҲТК мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳнома уч нусхада 93-бандда белгиланган тартибда тузилади. Ҳарбий хизматчига чиқарилган хулосада аввал ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси касалликлар жадвалининг моддаси ва устунига мувофиқ кўрсатилади, кейин эса мазкур ҳудудда хизматга қарши тиббий кўрсатмаларнинг борлиги, хизмат жойини ўзгартиришга муҳтожлиги ҳамда ҳарбий хизматчини қайси яқинроқ ҳудудга (иқлим ҳудудига) ўтказишнинг мақсадга мувофиқлиги ва шошилинчлиги қайд этилади.

Ҳарбий хизматчининг оила аъзоларига мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳноманинг ҳарбий хизмат ва касалликнинг сабабий боғлиқлигига оид бандлари тўлдирилмайди. «Ҳарбий унвони» бандида тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг оила бошлиғига ким бўлиши (эри, хотини, ўғли, қизи ва ҳ.к.) ва ҳарбий хизматчининг ҳарбий унвони, фамилияси, исми ва шарифи кўрсатилади.

Хизматга (яшашга) қарши тиббий кўрсатмалар борлиги ҳақидаги хулоса қуйидаги таҳрирда чиқарилади: «Мазкур Низомнинг 9-иловасида келтирилган «Ҳарбий хизматчилар ва уларнинг оила аъзоларини оғир иқлим шароитли ҳудудларда ҳарбий хизматни ўташига (яшашига) қарши тиббий кўрсатмалар рўйхатининг ____-моддаси ___-бандига асосан кўрсатилган ҳудудда (қайси ҳудудлиги кўрсатилсин) ҳарбий хизматни ўташга (оила аъзоларига — яшашга) қарши тиббий кўрсатмалар мавжуд».

Агар тиббий кўрикдан ўтаётган шахсда унга нисбатан қарши тиббий кўрсатмалар мавжудлиги тўғрисида хулоса чиқарилаётган ҳудудда хизматни ўтаётган (яшаётган) бўлса, қарорда унинг қайси яқин ҳудудларга ўтказилишга (кўчирилишга) муҳтожлиги ва шошилинчлиги қайд этилади.

51. Ўзбекистон Республикасининг у ёки бошқа ҳудудда ҳарбий хизматга (яшашга) қарши тиббий кўрсатмалар қайд этилган ҲТКнинг хулосаси мавжуд бўлган мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳнома мазкур Низомнинг 92-бандига мувофиқ МҲТКда тасдиқланади.

МҲТК тасдиқлаган мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳноманинг биринчи нусхасини тақдим қилган ҲТКга қайтаради, иккинчи нусхаси тиббий кўрикдан ўтказишни таклиф қилган ҳарбий қисм командири ёки кадрлар бўлинмасига юборилади, учинчи нусхаси МҲТКда қолдирилади.

Мазкур Низомнинг 94-бандида назарда тутилган ҳолатларда, тасдиқланмаган касаллик тўғрисидаги гувоҳноманинг биринчи ва иккинчи нусхалари уни расмийлаштирган ҲТКга тасдиқланмаслик сабабларини кўрсатган ҳолда қайтарилади, учинчи нусхаси эса МҲТК йиғма жилдларига тикиб қўйилади.

Мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотнома тарзида расмийлаштирилган ҲТК хулосалари МҲТКда тасдиқланмайди.

52. Ҳарбий-тиббий муассасаларида бепул даволанишга имтиёзи бўлмаган шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг оила аъзоларини тиббий кўрикдан ўтказиш зарурияти туғилганда ёки тиббий текширув ўтказиш учун керакли шифокор-мутахассислар ёки диагностика воситалари мавжуд бўлмаганда, уларнинг тиббий ва бошқа ҳужжатлари МҲТКга юборилади. МҲТК тиббий ҳужжатлар ўрганиб чиқганидан сўнг, шартнома бўйича ҳарбий хизматчининг оила аъзосига оғир иқлим шароитли ҳудудларида яшай олиш имконияти тўғрисидаги маслаҳат хулосаси тақдим этилади.

53. МҲТК, шунингдек тиббий хизмат ва ҳарбий-даволаш муассасаларининг бошлиқлари ҳарбий хизматчи ва унинг оила аъзоларининг тиббий кўрикдан ўтказиш сифатини қатъий назорат қилишга мажбурлар.

54. Ҳарбий хизматчи ёки унинг оила аъзоларини саломатлигига кўра бошқа ҳудудга ўтказилишга муҳтожлиги ёхуд унинг у ёки бу ҳудудга юборилмаслиги ҳақидаги МҲТК томонидан тасдиқлаган ҲТКнинг хулосалари «Ўзбекистон Республикаси фуқароларни ҳарбий хизматни ўташ тартиби тўғрисидаги Низом»га мувофиқ амалга оширилади.

6-боб. Ўзбекистон Республикасидан ташқарига чиқаётган фуқароларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби

55. Ўзбекистон Республикасидан ташқарига таҳсил олишга (малака оширишга) танланаётган шахсларга тиббий кўрикдан ўтказиш учун йўлланма Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия, ФВВ ҳарбий қисм командири (муассаса бошлиқлари) ёки кадрлар бўлинмалари томонидан берилади.

56. Тиббий кўрикдан ўтказиш учун юбориладиган шахслар ҲТКга қуйидагиларни тақдим этади:

юборилаётган шахснинг ҳарбий унвони, фамилияси исми, шарифи, туғилган йили, лавозими, қачон ва қайси МИББ томонидан чақирилганлиги, тиббий кўрикдан ўтказиш мақсади ва дастлабки ташхис кўрсатилган мазкур Низомнинг 8-иловасида келтирилган тиббий кўрикдан ўтказиш учун йўлланма;

шахсни тасдиқловчи ҳужжатнинг нусхаси ёки унинг Ўзбекистон Республикаси Ягона интерактив давлат хизматлари портали ва (ёки) «Ижтимоий карта» мобил иловаси орқали бериладиган электрон шакли;

хизмат ва тиббий тавсифномалар;

охирги уч йил давомида чуқурлаштирилган тиббий кўрик (диспансеризация) маълумотлари кўрсатилган тиббий китобча (ҳарбий хизматчилар учун) ёки амбулатор беморнинг тиббий варақаси (ишчи ва хизматчилари).

57. Ўзбекистон Республикасидан ташқарига таҳсил олишга (малака оширишга) 6 ойгача бўлган муддатга юборилаётган шахслар хизмат жойларидаги ҲТКда тиббий кўрикдан ўтадилар, уларга мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотнома тақдим этилади. Экспертиза ҳужжатлари МҲТК томонидан кўриб чиқилмайди ва асосланмайди.

Ўзбекистон Республикасидан ташқарига таҳсил олишга (малака оширишга) 6 ойдан ортиқ бўлган муддатга юборилаётган шахслар тиббий кўрикдан икки босқичда ўтказилади (учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҲТМ курсантлари бундан мустасно):

бирламчи — гарнизон (госпиталь) ҲТК томонидан;

назорат тартибда — Мудофаа вазирлиги Марказий поликлиникаси ҳузуридаги ҲТК томонидан.

Эксперт ҳужжатлари МҲТК томонидан кўриб чиқилади, ҲТК хулосаси эса асосланади.

58. Ўзбекистон Республикасидан ташқарига таҳсил олишга (малака оширишга) юборилаётган Қуролли Кучлар авиациясининг учувчилар таркиби ва учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҲТМ курсантлари қуйидаги тартибда тиббий кўрикдан ўтказилади:

бирламчи — ҲҲМҚ ва ҲҲК авиация тиббиёт маркази ҳузуридаги ТУК;

назорат тартибида — МҲКГ ҳузуридаги ТУК.

59. Тиббий китобчасида охирги уч йил давомидаги диспансеризация натижалари бўлмаган шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш гарнизон госпиталларида дастлабки тиббий текширувдан сўнг, фақат стационар шароитда Мудофаа вазирлиги МҲКГда амалга оширилиши лозим.

60. Ўзбекистон Республикасидан ташқарига таҳсил олишга (малака оширишга) танлаб олинган шахсларга тиббий кўрикдан ўтишидан олдин оғиз бўшлиғи санацияси ва мазкур Низомнинг 1-иловасида келтирилган мажбурий таҳлилий ҳамда тиббий ускуналар ёрдамида ўтказиладиган текширувларнинг рўйхатида назарда тутилган диагностик текширувлар ўтказилади.

Таҳлилий, рентгенологик, тиббий ускуналар ёрдамида ўтказиладиган ва бошқа текширувларнинг натижалари мазкур Низомнинг 13-иловасида келтирилган Ўзбекистон Республикасидан ташқарига чиқаётган шахснинг соғлиги ҳолати тўғрисида маълумотномага ёки мазкур Низомнинг 14-иловасида келтирилган ҳарбий таълим муассасасига кираётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига киритилади.

61. Офицерлар таркибидаги шахслар касалликлар жадвалининг III-устуни бўйича, оддий аскар ва сержантлар таркибидаги шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар IV-устун бўйича, ҲТМ курсантлари II-устун бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

Қуролли Кучлар авиациясининг учувчилар таркибидаги шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар ва учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҲТМ курсантлари Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлар авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисидаги Низом бўйича касалликлар жадвалининг тегишли устунлари бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

62. Шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар, ҲТМ курсантларининг (биринчи-босқич курсантлари бундан мустасно) тиббий кўрикдан ўтиш натижалари ва ҲТК хулосаси тиббий китобчаларига ва уч нусхада расмийлаштирилган мазкур Низомнинг 13-иловасида келтирилган Ўзбекистон Республикасидан ташқарига чиқаётган шахснинг соғлиги ҳолати тўғрисида маълумотномага киритилади, улар МҲТКга кўриб чиқиш ва асослаш учун юборилади. Кўриб чиқилган маълумотноманинг биринчи ва иккинчи нусхалари бирламчи тиббий кўрикдан ўтказган ҲТКга юборилади, учинчи нусхаси МҲТК йиғма жилдига тикилади.

63. ҲТМнинг биринчи босқич курсантларини тиббий кўрикдан ўтказиш натижалари ва ҲТК хулосаси тиббий китобчага, мазкур Низомнинг 14-иловасида келтирилган ҳарбий таълим муассасасига кираётган шахснинг тиббий варақасига киритилади, улар икки нусхада расмийлаштирилади ҳамда кўриб чиқиш ва асослаш учун МҲТКга юборилади. Кўриб чиқилган варақанинг биринчи нусхаси бирламчи тиббий кўрикдан ўтказган ҲТКга юборилади, иккинчи нусхаси МҲТК йиғма жилдига тикилади.

64. Шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларни касалликлар жадвалининг III-, IV-устунлари бўйича А ёки В яроқлилик тоифасига мансуб деб хулоса чиқарилса, ҲТК қуйидаги матндаги хулосани қабул қилади: «(юборилаётган ҲТМ ва давлат номланиши кўрсатилади) ҲТМда таҳсил олишга (малака оширишга) юборилишга яроқли».

Агар касалликлар, шикастланиш (ярадорлик, жароҳат) оқибатлари аниқланса, касалликлар жадвалининг моддалари (модданинг бандлари) мувофиқ: «В ёки С тоифалари, якка тартибда аниқланади», «С тоифаси» ёхуд «С ёки Е тоифалари, якка тартибда аниқланади» деб хулосалар қабул қилиш назарда тутилганда, ҲТК қуйидаги хулосани қабул қилади: «Ўзбекистон Республикасидан ташқарига таҳсил олишга (малака оширишга) юборилишга яроқсиз».

65. ҲТМ курсантлари касалликлар жадвалининг II-устунига мувофиқ, «ҲТМда ўқишга киришга яроқли» деб топилса, ҲТК қуйидаги хулосани қабул қилади: «(юборилаётган ҲТМ ва давлат номланиши кўрсатилади) ҲТМда таҳсил олишга яроқли».

ҲТМ курсантлари касалликлар жадвалининг II-устунига мувофиқ, «ҲТМга ўқишга киришга чекланган равишда яроқли» ёки «ҲТМга ўқишга киришга яроқсиз» деб хулоса чиқарилса, ҲТК қуйидаги хулосани қабул қилади: «Ўзбекистон Республикасидан ташқарида таҳсил олишга яроқсиз».

7-боб. Қутқарувчилик ишига қабул қилинаётган (ишлаётган) фуқароларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби

66. Қутқарувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш — бу фуқароларнинг тиббий кўрсатмалари асосида қутқарувчилик ишига яроқлилигини аниқлаш, уларнинг соғлигини сақлаш ва мустаҳкамлашга йўналтирилган чора тадбирлар комплекси бўлиб, қуйидагиларни қамраб олади:

тиббий кўрик ўтказиш вақтида қутқарувчилик ишига қабул қилинаётган (ишлаётган) фуқароларни соғлиги ва жисмоний ривожланишини ўрганиш ва баҳолаш;

қутқарувчилик ишига қабул қилинаётган фуқароларни яроқлилик ва қутқарувчилик ишига яроқлилик тоифасини аниқлаш;

фуқароларни қутқарувчилик ишидан бўшатиш даврида саломатлик ҳолатини ўрганиш;

қутқарувчилик иши даврида саломатлигига кўра қутқарувчилик ишига яроқсиз, вақтинча яроқсиз деб топилаётган (топилган), шунингдек қутқарувчилик ишига яроқлилик тоифаси ўзгарганда, қутқарувчиларда касаллик, шикастланиш (ярадорлик, жароҳат)нинг сабабий боғлиқлигини аниқлаш;

қутқарув хизматларидаги профилактика ишларини ва қутқарувчиларнинг тиббий реабилитацияси самарадорлигини баҳолаш.

67. Қутқарув хизмати ва профессионал қутқарув тузилмаларига қутқарувчи лавозимига, шунингдек қутқарувчиларни тайёрлаш таълим муассасаларида ўқишга тиббий кўрикдан ўтказиш натижасида қутқарувчилик ишига яроқли деб топилган фуқаролар қабул қилинади.

Қутқарув хизмати ва қутқарув тузилмаларини саломатлигига кўра қутқарувчилик ишига яроқли бўлган мутахассислар билан бутлаш, қутқарувчиларни соғлигини сақлаш доирасида уларнинг ҳуқуқларини муҳофаза қилиш, қутқарувчиларнинг касбий фаолият муддатини узайтириш, шунингдек қутқарув хизмат тиббий таъминоти сарф харажатларини камайтириш мақсадида қутқарувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш ташкил этилади ва амалга оширилади.

68. Қутқарувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш ФВВ ҳарбий хизматчи ва уларнинг оила аъзоларини қутқарув хизматларида ёки қутқарув тузилмаларида ишлаётган ФВВ ишчи ва хизматчиларининг тиббий таъминоти юклатилган ҳарбий-тиббий муассасаларда ташкил этилган Мудофаа вазирлиги ҲТК томонидан амалга оширилади.

69. Қутқарувчилик ишига қабул қилишга ва қутқарувчилик ишига яроқлилиги касалликлар жадвалининг V-устуни ва қўшимча талаблар рўйхатига мувофиқ аниқланади.

70. Қутқарувчилик ишига қабул қилинаётган фуқароларни тиббий кўрикдан ўтказиш меҳнат шартномаси (контракт) тузишдан олдин, қутқарувчи бўлиб ишлаётган шахсларни эса, тиббий кўриклар натижаларига кўра қутқарувчилик ишига яроқлилик тоифасининг ўзгаришига олиб келадиган касалликлар, шикастланиш (ярадорлик, жароҳат) асоратлари мавжуд бўлганда амалга оширилади.

71. Тиббий кўрикдан ўтиш мақсадида мазкур Низомнинг 8-иловасида кўрсатилган тиббий кўрикдан ўтказиш учун йўлланма фуқаро қутқарувчилик ишига қабул қилинаётган (қутқарувчи бўлиб ишлаётган) муассаса (ташкилот) томонидан берилади.

Йўлланмадан ташқари, қутқарув хизматлари ёки профессионал қутқарув тузилмаларининг қутқарувчилари тиббий китобчасини ва қутқарув хизмати ёки қутқарув тузилма шифокори томонидан қутқарувчининг саломатлик ҳолатидаги ўзгаришлар динамикасини, унинг якка тартибдаги психологик хусусиятларини ифодалайдиган, у ўтказган касалликлари ва уларнинг кечиш хусусиятини ёритиб ўтадиган тиббий тавсифнома тақдим қилинади.

72. Қутқарувчиларни ўз вақтида навбатдаги ҳамда навбатдан ташқари тиббий текширув ва тиббий кўриклардан ўтказиш учун юбориш, улар ишлаётган муассаса (ташкилот) раҳбарлари жавобгардир.

73. Ҳар йили режали тиббий кўрикдан ўтказиш лозим бўлган қутқарув хизматлари ёки профессионал қутқарув тузилмаларининг қутқарувчилар таркибини МҲТК билан келишган ҳолда қутқарув хизматлари ёки профессионал қутқарув тузилмаларининг бошлиқлари белгилайди.

74. Амбулатор равишда тиббий кўрикдан ўтказиш натижасида стационар равишда тиббий текширув ўтказиш лозимлиги тўғрисида хулоса чиқарилганда ҳамда қутқарувчиларга ҲТК томонидан аввал қўйилган ташхисга ёки эксперт хулосасига аниқлик киритиш талаб қилинадиган соғлиги ҳолатида ўзгаришлар келиб чиққанда, қутқарув хизматлари ёки профессионал қутқарув тузилмаларининг қутқарувчилари стационар равишда тиббий текширувларга юборилади.

75. Штатдан ташқари қутқарув тузилмаларининг қутқарувчилари фавқулодда вазиятларни бартараф қилиш вақтида орттирган касаллик ёки олинган шикастланиш, (ярадорлик, жароҳат) уларни асосий мутахассислик бўйича тўлиқ ёки қисман меҳнат қобилиятини йўқотишга олиб келган ҳолатларда стационар равишда тиббий текширувлар ўтказилади.

76. Тиббий кўрикдан ўтказишдан аввал қутқарувчиларга, қутқарувчилик ишига кираётган фуқароларга оғиз бўшлиғи санацияси, шунингдек мазкур Низомнинг 1-иловасига келтирилган мажбурий диагностик текширувлар ўтказилади. Таҳлилий ва тиббий ускуналар ёрдамида ўтказиладиган текширувлар тиббий кўрикдан ўтказиш санасидан бир ойдан кўп бўлмаган муддатда ўтказилиши лозим. Тиббий кўрсатмаларга мувофиқ, ҲТК раиси билан келишилган ҳолда зарурият туғилганда, қўшимча тиббий текширувлар ўтказилади.

77. Танлов пайтида парашют билан сакрашга жалб қилинадиган қутқарувчилар, қутқарувчи-альпинистлар, мўътадил даражали гипоксияга чидамлилик бўйича қўшимча текширувлардан ўтказилади, кейинчалик ҳар беш йилда бир маротаба ёки кўрсатмалар мавжуд бўлганда ўтадилар.

Сув ости ишларига жалб қилинадиган қутқарувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш, Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан тасдиқланган «Ходимларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисида»ги Низомга мувофиқ ўтказилади.

78. Шифокор-мутахассислар томонидан тиббий текширув ва тиббий кўрикдан ўтказишлар давридаги тиббий кузатув натижаларига мувофиқ эксперт хулосаси қабул қилинади. Қутқарувчилик ишига яроқлилик тоифасини аниқлаш масаласи билан бирга ҲТК тиббий реабилитация ўтказиш лозимлиги тўғрисида хулосани қабул қилади. Ташхис қўйиш учун мураккаб бўлган соғлик ҳолатида ўзгаришлар аниқланиб, мавжуд бўлган касалликлар ривожланиши кузатилганда ҲТК стационар равишда тиббий текширувлардан ўтказилиш лозимлиги тўғрисида хулоса чиқаради.

79. Қутқарувчини стационар текширув ва даволаш якунига етганда, шунингдек тиббий текширувлар натижасида аниқланган соғлиги ҳолатидаги ўзгаришлар қуйидаги ҳолларда тиббий кўрикдан ўтказиш мажбурий ҳисобланади:

эксперт хулосаси ўзгартирилса;

қутқарувчига қўшимча ёки такрорий тиббий реабилитация ўтказиш лозимлиги аниқласа.

80. Агар ўтказилган касаллик ёки олинган шикастланиш (ярадорлик, жароҳат) аввал қабул қилинган эксперт хулосасининг ўзгаришини талаб қилмаса, қутқарувчилар тиббий кўрикдан ўтказилмайди улар стационардан чиқарилади ва аввал қабул қилинган ҲТКнинг хулосасига мувофиқ ишни давом этадилар.

81. Стационар равишда тиббий текширув ва даволанишдан сўнг мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисида гувоҳнома расмийлаштирилиши билан қуйидаги ҳолларда тиббий кўрикдан ўтказиш амалга оширилади:

келгусида қутқарувчи сифатида ишлаш имконини бермайдиган касаллик ва жароҳатларни (ярадорлик, жароҳат) олган қутқарувчиларда;

қутқарув хизматлари ёки профессионал қутқарув тузилмаларининг қутқарувчилари қутқарувчилик ишига яроқсиз деб топилганда;

штатдан ташқари қутқарув тузилмаларининг қутқарувчилари, фавқулодда ҳолатларни бартараф этишда орттирилган касаллик ёки олинган шикастланиш (ярадорлик, жароҳат) асосий мутахассислиги бўйича тўлиқ ёки қисман касбий меҳнат қобилиятини йўқотишга олиб келганда;

қутқарувчи лавозимида ишлаган ва қутқарувчилик ишидан бўшатилиши вақтида қутқарувчилик ишига яроқлилик тоифасини аниқлаш мақсадида тиббий кўрикдан ўтказилган фуқароларни;

қутқарув хизматлари ёки профессионал қутқарув тузилмаларининг қутқарувчиси сифатида ишлаган ва қутқарувчилик ишига яроқсиз деб топилган ҳамда қутқарувчилик ишига тикланаётган фуқароларни.

Қолган барча ҳолатларда, шунингдек стационарга ётишдан бош тортган, қутқарувчилар (фуқаролар) амбулатор равишда тиббий текширув ва даволанишдан сўнг тиббий кўрикдан ўтказилади.

82. Тиббий текширув натижалари ва хулосалари қутқарувчининг тиббий китобчаси (амбулатор беморнинг тиббий варақаси), касаллик тарихи, мазкур Низомнинг 19-иловасида келтирилган ҳарбий хизматчининг (ҳарбий хизматга мажбурнинг) тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига киритилади. Тиббий кўрикдан ўтказишда қатнашадиган ҳар бир шифокор-мутахассис фуқаронинг соғлик ҳолати бўйича, шунингдек тиббий кўрсатмалар мавжудлигида, даволаш-соғломлаштириш чора-тадбирлар таснифи тўғрисида ўзининг хулосасини беради. Зарурият туғилганда, ҲТК хулосасида қутқарувчини тиббий реабилитациядан ўтказишга муҳтожлиги ва унинг шакли тўғрисида қайднома киритилади.

83. Қутқарув хизматлари ёки профессионал қутқарув тузилмаларининг қутқарувчилари қутқарувчилик ишига яроқсиз деб топилган, ишга қайта тикланиш имкониятини аниқлаш учун қайта тиббий кўрикдан ўтказилиши учун қутқарувчилик ишига яроқсиз деб топилганларнинг эксперт хулосаси санасидан бир йил муддатидан сўнг юборилиши мумкин.

Юқори матндаги муддат ичида қайта тиббий кўрикдан ўтказиш, МҲТК раисининг рухсати билан амалга оширилади.

84. Тиббий кўрикдан ўтказиш натижасига кўра қутқарувчилар ишга яроқли деб топилган ҳолатларда, ҲТК хулосаси қутқарувчининг тиббий китобчасига қайд этилиб, ҲТК раиси томонидан имзоланади ва ҳузурида ҲТК ташкил этилган ҳарбий-тиббий муассасанинг муҳри қўйилади. Зарурият туғилганда, хулосада қутқарувчи тиббий реабилитация ўтказишга муҳтожлиги тўғрисида қайднома киритилади.

8-боб. Тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссияларининг хулосаларини расмийлаштириш, кўриб чиқиш ва тасдиқлаш

85. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар тўғрисидаги маълумотлар, уларнинг саломатлик ҳолати ҳамда ҲТК ва тиббий комиссияларнинг хулосалари қуйидаги шаклдаги эксперт ҳужжатларга қайд этилади :

а) чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, МИБ ҳузуридаги чақирилувчиларни ҳарбий-техник мутахассислик бўйича тайёрлаш марказларига юборилаётган, олий таълим муассасалари ҳузуридаги ҳарбий тайёргарлик бўйича ўқув бўлинмаларига (ҳарбий таълим факультетлари, ҳарбий кафедралар, цикллар ва курслар) танлаб олинаётган (таҳсил олаётган) фуқароларга мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобига, мазкур Низомнинг 15-иловасида келтирилган шифокор хулосасига, мазкур Низомнинг 16-иловасида келтирилган тиббий варақага, мазкур Низомнинг 17-иловасида келтирилган саломатлик ҳолатини текшириш далолатномасига, беморнинг амбулатор тиббий варақасига тиркаладиган варақага;

б) сафарбарлик чақирув резервига хизматга қабул қилинаётган, сафарбарлик чақирув резервига хизматга қабул қилинган, аммо ҳарбий йиғинларни ўтамаган фуқароларга мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобига, мазкур Низомнинг 15-иловасида келтирилган шифокор хулосасига, мазкур Низомнинг 16-иловасида келтирилган тиббий варақага, мазкур Низомнинг 17-иловасида келтирилган саломатлик ҳолатини текшириш далолатномасига, беморнинг амбулатор тиббий варақасига тиркаладиган варақага, мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳномага;

в) ҳарбий хизматчилар, ҳарбий йиғин ўтаётган фуқаролар, ҳарбий меҳнатнинг соғлик учун хавфли ва ўта оғир шароит билан боғлиқ мутахассислиги бўйича ишга тайинланаётган (кираётган) ёки ишлаётган Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия, ФВВ ҳарбий хизматчилари, ҳарбий хизматга мажбурлар, ишчи ва хизматчилар, Ўзбекистон Республикасидан ташқарига ўқишга (малака оширишга) юборилаётган (кираётган) фуқаролар, мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобига, стационар шароитида тиббий кўрикдан ўтказишда касаллик тарихига, амбулатор шароитда тиббий кўрикдан ўтказишда мазкур Низомнинг 18-иловасида келтирилган ҳарбий хизматчининг (ҳарбий хизматга мажбурнинг) тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига, тиббий китобчага, лозим бўлганда мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотномага ёки мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳномага, мазкур Низомнинг 13-иловасида келтирилган Ўзбекистон Республикасидан ташқарига чиқаётган шахснинг соғлиги тўғрисидаги маълумотномага; ҳарбий хизматчи аёлларга мазкур Низомнинг 18-иловасида келтирилган ҳомиладорлик тўғрисида маълумотномага;

г) Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия ҲТМга кираётган фуқароларга, жумладан:

чақирув ёшдаги фуқароларга — мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобига, мазкур Низомнинг 14-иловасида келтирилган ҳарбий-таълим муассасасига кираётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига, мазкур Низомнинг 17-иловасида келтирилган соғлик ҳолатини текшириш далолатномасига;

ҳарбий хизматчиларга мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобига, мазкур Низомнинг 14-иловасида келтирилган ҳарбий-таълим муассасасига кираётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақаси ва ҳарбий хизматчининг тиббий китобчасига;

д) шартнома бўйича ҳарбий хизматга чақирилаётган, ҳарбий йиғинларга чақирилаётган фуқароларга, ҳарбий хизматга мажбурларга мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобига, мазкур Низомнинг 19-иловасида келтирилган ҳарбий хизматчининг (ҳарбий хизматга мажбурнинг) тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига; лозим бўлганда мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотномага ёки мазкур Низомнинг 17-иловасида келтирилган саломатлик ҳолатини текшириш далолатномасига, захирадаги (резервдаги) офицерларга мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳномага;

е) Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия, ФВВ шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг оила аъзоларига мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобига, лозим бўлганда мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳномага, мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотномага, мазкур Низомнинг 13-иловасида келтирилган Ўзбекистон Республикасидан ташқарига чиқаётган шахснинг соғлиги тўғрисидаги маълумотномага, амбулатор беморнинг тиббий варақасига ёки тиббий китобчага.

86. Тиббий комиссияларнинг шифокор-мутахассислари тиббий кўрикдан ўтказиш натижаларини мазкур Низомнинг 16-иловасида келтирилган тиббий варақага киритади, ҳарбий хизматга яроқлилигини чеклайдиган (шу жумладан, вақтинча чеклайдиган) ташхис қўйилса, шифокор-мутахассис томонидан мазкур Низомнинг 15-иловасида келтирилган шифокор хулосаси ҳам расмийлаштирилади.

Давлат соғлиқни сақлаш тизими даволаш-профилактика муассасаси (ҳарбий-тиббий муассаса) шифокор-мутахассислари томонидан чақирилувчини тиббий текширувдан ўтказгандан сўнг, мазкур Низомнинг 17-иловасида келтирилган саломатлик ҳолатини текшириш далолатномаси расмийлаштирилади, ушбу далолатнома мазкур муассаса бош шифокори (бошлиғи) ва тиббий текширувларни ўтказган шифокор-мутахассислар томонидан имзоланади, ҳамда даволаш-профилактика (ҳарбий-тиббий) муассасасининг гербли муҳри билан тасдиқланади.

87. Стационар шароитда даволанаётган шахсларни тиббий кўрикдан ўтказишда, мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тарихида касаллик тўғрисидаги гувоҳномада мавжуд бўлган бандлари киритилган ҲТКга тақдимнома расмийлаштирилади.

Амбулатор равишда тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларда касалликлар жадвалига мувофиқ, ҳарбий хизматга чекланган равишда яроқлилик ёки мутахассисликка яроқлиликка чекланишлар (E ва F тоифалари бундан мустасно) назарда тутилган касалликлар, шикастланиш (ярадорлик, жароҳат) оқибатлари аниқланганда, МҲТК раисининг рухсати билан мазкур Низомнинг 19-иловасида келтирилган ҳарбий хизматчининг (ҳарбий хизматга мажбурнинг) тиббий кўрикдан ўтказиш варақасида мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳномада мавжуд бўлган бандлари киритилган ҲТКга тақдимномаси расмийлаштирилади.

88. Мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китоби барча тиббий комиссиялар ва ҲТКда ушбу комиссияларнинг котиблари томонидан юритилади.

Мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобида, йиғилиш ўтказилган санада комиссия йиғилишининг баённомаси комиссия раиси, йиғилишда қатнашган комиссия аъзолари (камида икки нафар) ва комиссия котиби томонидан имзоланади. ҲТК хулосаси билан таништирганлиги тўғрисида тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг имзоси касаллик тарихида ва тиббий кўрикдан ўтказиш варақасида қайд этилади. ҲТК хулосаси МҲТК томонидан кўриб чиқиш жараёнида бекор қилинган ёки ўзгартирилган ҳолатда, МҲТК хулосаси тиббий кўрикдан ўтказилган шахсга ҳарбий қисм (муассаса) тиббий таъминот хизмати (кадрлар бўлинмаси) томонидан етказилади.

Мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобида тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг паспорт маълумотлари, шикоятлари, касалликнинг анамнези, объектив текширув натижалари, тўлиқ ҳолда ташхиси ва ҲТК хулосаси, ҳарбий хизматчиларга нисбатан эса, шу жумладан, Ўзбекистон Республикасини ҳимоя қилишда, фронтда бўлганида, ҳарбий хизмат мажбуриятларини бажарганда орттирилган касалликнинг ёки олинган шикастланишнинг (ярадорлик, жароҳатнинг) сабабий боғлиқлиги тўғрисидаги хулосаси ҳам қайд этилади. Кўрсатилган китобда шикастланиш (ярадорлик, жароҳат) олиниши ҳолати тўғрисидаги маълумотлар, алоҳида эътибор билан ушбу ҳолатларни тасдиқловчи мазкур Низомнинг 20-иловасида келтирилган шикаст (ярадорлик, жароҳат) олиш ҳолати тўғрисида маълумотномага (унинг чиқиш рақами, қачон ва ким томонидан берилганлиги) таянган ҳолда қайд этилади. Ушбу китобда стационар равишда тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларда, ҲТК «Шикоятлар ва касаллик анамнези» устунида, шу жумладан тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг касаллик тарихининг тартиб рақамини, бемор даволанаётган бўлинманинг рақамини ёки ихтисослигини ва стационар шароитда даволанишда бўлган даври кўрсатилади.

89. Вақтинча фаолият юритувчи тиббий комиссия ва ҲТК мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалар китоби фақат ҲТМга киришга, ҳарбий мутахассислиги бўйича хизматга, қўшин шаклларидаги ҳарбий хизматга ва ҳ.к. яроқсиз деб топилган шахслар учун юритилади. Қолган ҳолатларда, вақтинча фаолият юритувчи тиббий комиссия ёки ҲТК хулосаси тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг тиббий китобчасига, ҲТМга кираётган шахсларга мазкур Низомнинг 14-иловасида келтирилган ҳарбий таълим муассасасига кираётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига ёзиб қўйилади, комиссиянинг раиси ва котиби томонидан имзоланиб, ҳузурида ҲТК ташкил этилган ҳарбий қисмнинг (муассасанинг) гербли муҳри билан тасдиқланади. Зарурият туғилганда мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотнома расмийлаштирилади.

Вақтинча фаолият кўрсатувчи тиббий комиссиялар ва ҲТК юритадиган мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китоби, шунингдек тиббий кўрикдан ўтказилган шахсларнинг рўйхати уч йил, доимий фаолият юритувчи комиссияларнинг рўйхати эса, эллик йил давомида сақланиб, ушбу муддат ўтганидан сўнг, белгиланган тартибда йўқ қилинади.

90. Тиббий комиссиялар ва ҲТК томонидан ҳарбий хизматга, мутахассислиги бўйича хизматга, ҲТМга киришга яроқли деб топилган ва ҳ.к., тиббий кўрикдан ўтаётган касалликлари мавжуд бўлмаган шахслар учун мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобига объектив маълумотларни қайд этилмаган ҳолда «соғлом» деб топилганда, ҳарбий хизматни ўташга яроқлилигини чекламайдиган баъзи касалликлар ёки жисмоний нуқсонлар аниқланса, уларга қисқача таъриф бериш ва ташхисни кўрсатишга рухсат этилади.

Тиббий комиссия ёки ҲТК томонидан хулоса қабул қилишда, агар мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳнома расмийлаштириладиган бўлса, мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобида қисқа ёзувларни (тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг паспорт маълумотлари, тўлиқ ташхиси, тиббий комиссия ёки ҲТК хулосасининг матни, шу жумладан Ўзбекистон Республикасини ҳимоя қилишда, фронтда бўлганида, ҳарбий хизматни ўташ даврида, ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этишда орттирилган касаллик ёки олинган шикастланишнинг (ярадорлик, жароҳатнинг) сабабий боғлиқлигини) киритишга рухсат этилади, бироқ бунда мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳноманинг яна бир нусхасини қолдириш ва уни мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобига илова сифатида сақланиши лозим. Кўрсатилган китобда, мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳноманинг қўшимча нусхаси ҳамда касаллик тарихида МҲТК хулосаси чиқарилган сана ва унинг матни ёзиб қўйилади.

91. МҲТК мазкур Низомнинг 10-иловасида тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китоби бевосита ушбу комиссияда фақат тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар учун юритилади. Назорат равишда тасдиқлаш ёки хулосани қайта кўриб чиқиш учун МҲТКга тақдим этилган мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳномалар, мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотномалар, мазкур Низомнинг 13-иловасида келтирилган Ўзбекистон Республикасидан ташқарига чиқаётган шахснинг соғлиги тўғрисидаги маълумотномалар кўриб чиқишда баённомалар ўрнига касаллик тўғрисидаги гувоҳнома ва маълумотномаларнинг нусхалари қолдирилиб, улардаги якуний хулоса матни комиссия раиси, йиғилишда қатнашган комиссия аъзолари (камида икки нафар) ҳамда комиссия котиби томонидан имзоланади. Кўрсатилган касаллик тўғрисидаги гувоҳнома ва маълумотномаларнинг нусхалари МҲТКда 5 йил сақланиб, сўнгра ўрнатилган тартибда архивга топширилади ёки йўқ қилинади.

МҲТК, шунингдек, йил мобайнида кўриб чиқилган мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳномалар, мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотномалар ва мазкур Низомнинг 13-иловасида келтирилган Ўзбекистон Республикасидан ташқарига чиқаётган шахснинг соғлиги тўғрисидаги маълумотномаларнинг ҳисоби алфавит тартибида юритилади.

Бир ойлик ҳарбий йиғинни ўтамаган, тиббий комиссиялар ёки ҲТК томонидан E ёки F яроқлилик тоифалари тайинланган сафарбарлик чақируви резерви хизматчиларининг ҳисобини МҲТК олиб боради.

Руҳий ва хулқ-атвор бузилишлари, хавфли ўсмалар, одам иммунитети танқислиги вирусини чақирган касалликлар ва ҳ.к. туфайли тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларга расмийлаштирилган мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳномаларни, мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотномаларни барча нусхалари олд тарафининг юқори қисмига МҲТК томонидан қуйидаги мазмундаги муҳр қўйилади: «нусха олиш, қўлга бериш, маълумотни ошкор этиш тақиқланади». Кўрсатилган эксперт ҳужжатларидан фақатгина ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар, ихтисослаштирилган даволаш-профилактика муассасалари, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасининг ҳудудий бўлинмалари сўровномасига биноан нусхалар олиниши мумкин.

Юқорида кўрсатиб ўтилган шахсларга ташхисни расмийлаштиришда Халқаро касалликлар таснифидаги касаллик рақамини (шифрини) қўллашга рухсат этилади.

92. Мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳнома қуйидаги ҳолатларда тузилади:

сафарбарлик чақирув резерви хизматига қабул қилинган, бироқ ойлик ҳарбий йиғинларни ўтамаган ҳамда E ёки F яроқлилик тоифалари тайинланган фуқароларга;

E ёки F яроқлилик тоифалари тайинланган ҳарбий хизматчиларга, мазкур шахсларга ҲДҚ ва уларга тенглаштирилган ҳарбий қисмлардаги хизматга яроқсиз деб топилган, ҲТМда таҳсил олишга яроқсиз деб топилган ҳолатларда;

ҳарбий хизматчиларга, Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия, ФВВ ишчи ва хизматчиларга, улар ҳарбий меҳнатнинг соғлиқ учун хавфли ва ўта оғир шароит билан боғлиқ мутахассислиги бўйича ишга яроқсиз деб топилган ҳолатларда;

E ёки F яроқлилик тоифалари тайинланган офицерлар таркибидаги ҳарбий унвони бўлган ҳарбий хизматга мажбурларга (Ўзбекистон Республикаси мудофаа вазирининг ҳарбий хизматга чақириш тўғрисидаги буйруғи мавжуд бўлиб, лекин улар ҳозирча ҳарбий қисмларга жўнатилмаган бўлсалар);

E ёки F яроқлилик тоифалари тайинланган, ўқув ёки текширув йиғинларига чақирилган ҳарбий хизматга мажбурларга;

E яроқлилик тоифалари тайинланган резервдаги ҳарбий хизматга мажбурларга, тиббий кўрикдан ўтказилиши уларнинг мурожаатига мувофиқ амалга оширилган ҳолатларда;

шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга, уларнинг саломатлигига кўра оғир иқлим шароитли ҳудудларда ҳарбий хизматни ўташга тиббий қарши кўрсатмалар мавжуд бўлган ҳолатларда;

шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар ва уларнинг оила аъзоларига тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда;

аввал саломатлигига кўра ҳарбий хизматдан бўшатилган ва қайта ҳарбий хизматга кираётган офицер ва генераллар таркибидаги ҳарбий унвонлари бўлган ҳарбий хизматга мажбурларга, уларга нисбатдан тиббий ёки ҲТК томонидан А, В, С яроқлилик тоифалари билан хулосалар қабул қилинган ҳолатларда.

Мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳнома МҲТК томонидан кўриб чиқилиши, ҲТК хулосаси эса тасдиқланиши лозим.

93. Мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳнома қуйидаги тартибда тузилади:

а) беш нусхада:

оддий аскар таркибидаги ҳарбий унвони бўлган ҳамда саломатлигига кўра ҳарбий хизматга нотўғри чақирилган муддатли ҳарбий хизматчиларга хулоса тасдиқлангандан сўнг, МҲТК биринчи ва иккинчи нусхаларини муддатли ҳарбий хизматчини тиббий кўрикдан ўтказишга йўллаган ҳарбий қисм командирига (муассаса бошлиғига) юборади ёки ҳужжатни тузган ҲТКга қайтаради. Учинчи ва тўртинчи нусхалари тасдиқлангандан сўнг 5 кундан кечиктирмаган ҳолда Соғлиқни сақлаш вазирлиги ва ҳарбий хизматчи чақирилган жойдаги Соғлиқни сақлаш вазирлиги маҳаллий органига юборилади. Бешинчи нусхаси МҲТКда қолади;

б) уч нусхада:

оддий аскар таркибидаги ҳарбий унвони бўлган муддатли ҳарбий хизматчиларга (мазкур банднинг «а» кичик бандида назарда тутилганлар бундан мустасно) хулоса тасдиқлангандан сўнг, биринчи ва иккинчи нусхалари ҳужжатни тузган ҲТКга қайтарилади. Учинчи нусхаси МҲТКда қолади;

сафарбарлик чақирув резервига хизматга қабул қилинган, аммо ойлик ҳарбий йиғинни ўтамаган фуқароларга. Тиббий комиссия ёки ҲТКнинг хулосаси МҲТКда тасдиқлангандан сўнг, ҳужжатнинг биринчи нусхаси уни тузган тиббий комиссия ёки ҲТКга юборилади. Иккинчи нусха фуқарони сафарбарлик чақирув резервидаги хизматга қабул қилган МИББга юборилади. Учинчи нусхаси МҲТКда қолади;

офицерлар таркибидаги ҳарбий унвони бўлган муддатли ҳарбий хизматчиларга, шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар ва ҲТМда таҳсил олаётган курсантларга (тингловчиларга) хулоса тасдиқлангандан сўнг, МҲТК ҳужжатнинг биринчи нусхасини ҳарбий хизматчини тиббий кўрикдан ўтказишга йўллаган ҳарбий қисм командирига (муассаса бошлиғига) юборади ёки ҳужжатни тузган ҲТКга қайтаради. Иккинчи нусха кадрлар бўлинмасига юборилади. Учинчи нусха МҲТКда қолади;

офицерлар таркибидаги ҳарбий унвони бўлган ҳарбий хизматга мажбурларга, шартнома бўйича ҳарбий хизматчининг оила аъзоларига, Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия, ФВВ ишчи ва хизматчиларига хулоса тасдиқлангандан сўнг, ҳужжатнинг биринчи нусхаси МИББ бошлиғига ёки фуқарони тиббий кўрикдан ўтишга юборган мансабдор шахсга, иккинчи нусхаси ҳарбий хизматчини тиббий кўрикдан ўтказишга йўллаган кадрлар бўлинмасига юборилади ёки уни тузган ҲТКга қайтарилади. Учинчи нусхаси МҲТКда қолади.

94. ҲТКнинг хулосаси МҲТКда кўриб чиқишда тасдиқланмаган ҳолатларда, МҲТК томонидан тасдиқланмаган тиббий комиссия ёки ҲТК хулосаси бўлган мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳноманинг биринчи ва иккинчи нусхалари тасдиқланмаганлигининг сабаблар баёни ва тегишли кўрсатмалар билан уни тузган комиссиясига қайтарилади.

Тасдиқланмаган мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳноманинг учинчи нусхаси алоҳида йиғма жилдга тикилади ва МҲТКда беш йил сақланади.

Қайта тузилган мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳнома мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобига бошқа рақам билан қайд қилинади.

95. Оддий аскар таркибидаги ҳарбий унвони бўлган ҳамда саломатлигига кўра ҳарбий хизматдан бўшатилаётган муддатли ҳарбий хизматчиларга тузилган мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган ва МҲТК тасдиқланган касаллик тўғрисидаги гувоҳноманинг биринчи нусхаси ҳарбий қисм (муассаса) томонидан уларни чақирган МИБга юборилади. Ҳарбий қисм командири (муассаса бошлиғи) ҳарбий хизматчининг бўшатилишини асослаш учун касаллик тўғрисидаги гувоҳноманинг иккинчи нусхасини ўзида қолдиради.

Руҳий ва хулқ-атвор бузилишлар, хавфли ўсмалар ва одам иммунитети танқислиги вирусини чақирган касалликлар билан хасталанган юқорида кўрсатиб ўтилган шахсларга МҲТК томонидан тасдиқланган, мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳнома ҳарбий қисм (муассаса) томонидан олиб борувчининг қўлига муҳрланган ҳолда берилади ёки ўрнатилган тартибда бевосита юқоридаги матндаги шахсларнинг яшаш жойидаги МИББга юборилади.

96. Мазкур Низомнинг 92-бандида қайд этилмаган ҳолатларда, ҲТК хулосаси мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотнома шаклида расмийлаштирилади. Ҳарбий хизматга чақирилаётган (кираётган) ҳарбий хизматга мажбурларга, касаллик туфайли таътил берилган ҳарбий хизматчиларга, Ўзбекистон Республикасидан ташқарига таҳсил олишга (малака оширишга) юборилаётган (кираётган) шахсларга нисбатан мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотнома ва мазкур Низомнинг 13-иловасида келтирилган Ўзбекистон Республикасидан ташқарига чиқаётган шахснинг саломатлик ҳолати тўғрисидаги маълумотнома шаклларда расмийлаштирилган, ҲТК хулосалари асосланиши, С яроқлилик тоифаси тайинланган ҳарбий хизматчиларга чиқарилган хулосалар эса, МҲТК томонидан тасдиқланиши лозим.

ҲТКда сақланаётган, ҳарбий хизмат ёки ҲТМга кираётган фуқароларга, ҳарбий хизматга мажбурларга, шартнома бўйича ҳарбий хизматчининг оила аъзоларига, ҳарбий меҳнатнинг соғлик учун хавфли ва ўта оғир шароит билан боғлиқ мутахассислиги бўйича ишга тайинланаётган (кираётган) фуқароларга, Ўзбекистон Республикасидан ташқарига ўқишга (малака оширишга) юборилаётган шахсларга расмийлаштирилган тиббий кўрикдан ўтказиш варақалари, шунингдек МҲТКда сақланаётган маълумотномалар, беш йилдан сўнг белгиланган тартибда йўқ қилинади.

97. Мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳномалар, мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотномалар, мазкур Низомнинг 13-иловасида келтирилган Ўзбекистон Республикасидан ташқарига чиқаётган шахснинг соғлиги тўғрисидаги маълумотномалар, ҳамда МҲТК томонидан тасдиқланиши (кўриб чиқилиши, назорат қилиниши) лозим бўлган тиббий комиссия ва ҲТКнинг хулосалари бўлган бошқа эксперт ҳужжатлари тиббий кўрикдан ўтказилгандан кейин 5 кундан кечиктирмай касаллик тарихи, тиббий китобча ва бошқа тиббий ҳужжатлар билан бирга МҲТКга юборилади.

Юқорида кўрсатиб ўтилган эксперт ҳужжатлари МҲТК томонидан тасдиқлангандан (асослангандан) сўнг юридик кучга эга бўлади.

Ҳарбий тиббий муассаса бошлиғи (ҲТК раиси, тиббий комиссия катта шифокори) тасдиқланган (асосланган) хулоса билан келган мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳномаларни, мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотномаларни, мазкур Низомнинг 13-иловасида келтирилган Ўзбекистон Республикасидан ташқарига чиқаётган шахснинг соғлиги тўғрисидаги маълумотномаларни қабул қилгандан кейин, 3 кундан кечиктирмай тиббий кўрикдан ўтказилаётган шахс хизмат қилаётган ҳарбий қисм командирига (муассаса бошлиғига) ёки уни тиббий кўрикдан ўтказиш учун йўллаган мансабдор шахсга юборади.

Мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳномалар, мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотномалар тиббий кўрикдан ўтказилаётган шахснинг қўлига берилмайди.

98. МҲТК томонидан тасдиқланиши (кўриб чиқилиши, назорат қилиниши) лозим бўлмаган ҲТКнинг хулосалари мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалар китобига, тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг тиббий китобчасига қайд этилади, лозим бўлса тиббий кўрикдан ўтказиш кунида мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотнома расмийлаштирилади ва ўрнатилган тартибда ҳарбий қисмга (муассасага) юборилади.

99. МИБ ҳузуридаги тиббий комиссиялар йил мобайнидаги фаолиятлари тўғрисидаги ҳисоботларни белгиланган муддатларда мазкур Низомнинг 21-иловасига мувофиқ Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Ўсмир ва чақирилувчи ёшларга тиббий ёрдамни ташкил этиш марказига ва МҲТКга тақдим қилади.

9-боб. Якуний қоида

100. Ушбу Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавоб берадилар.

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 1-ИЛОВА

Мажбурий таҳлилий ва тиббий ускуналар ёрдамида ўтказиладиган текширувлар

1-боб. Чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматларга чақирилаётган, сафарбарлик чақируви резервидаги хизматга қабул қилинаётган, ҳарбий кафедраларга кираётган, МИБ ҳузуридаги чақирилувчиларни ҳарбий-техник мутахассислик бўйича тайёрлаш марказларига юборилаётган фуқаролар учун

1. Умумий қон таҳлили (гемоглобин, лейкоцитлар, эритроцитлар, эритроцитлар чўкиш тезлиги).

2. Умумий пешоб таҳлили.

3. Гижжа тухумлари ва содда организмларни аниқловчи нажас таҳлили.

4. Электрокардиография (кардиолог ёки шифокор-функционал текширувлар ўтказадиган мутахассиснинг ёзув хулосаси билан).

5. Жисмоний зўриқиш билан ўтказиладиган электрокардиография (кардиолог ёки шифокор-функционал текширувлар ўтказадиган мутахассиснинг ёзув хулосаси билан) (ҳарбий-тиббий комиссияларга муддатли ҳарбий хизмат учун чақирилаётган фуқароларга).

6. Фиброгастродуоденоскопия (кейинги ўринларда ФГДС деб юритилади).

7. Ички аъзоларнинг ультратовуш текшируви (кейинги ўринларда УТТ деб юритилади).

8. Кўкрак қафаси аъзоларининг флюорографияси (текширилувчининг фамилияси, исми шарифи ҳамда текширувнинг тартиб рақами ва ўтказилган сана кўрсатилади).

9. Қон гуруҳи ва резус мансублиги (фактори) (ҳарбий гувоҳномага қайд этилиши лозим).

10. Қоннинг ОИВ билан зарарланиши тўғрисида таҳлили (ОИТС билан қарши кураш марказларидан) ҳамда «В» ва «С» гепатитларнинг (НВsAg, НCV) маркерларини аниқловчи қон таҳлили (муддатли ҳарбий хизматга чақирилаётган фуқароларга).

Чақирув участкаларида қайд этилаётган фуқароларга тиббий кўрсатмалар мавжудлигида ички аъзоларнинг УТТ ва ФГДС ўтказилади.

2-боб. Ҳарбий хизматчилар, ҲТМга кираётган, сафарбарлик чақирув резервида хизмат қилаётган фуқаролар учун

1. Умумий қон таҳлили — кенгайтирилган.

2. Умумий пешоб таҳлили.

3. Гижжа тухумлари ва содда организмларни аниқловчи нажас таҳлили

4. «В» ва «С» гепатитларнинг (НВsAg, НCV) маркерларини аниқловчи қон таҳлили

5. Қоннинг RW (Вассерман реакцияси) таҳлили.

6. Қоннинг ОИВ билан зарарланиши тўғрисида таҳлили (ОИТС билан қарши кураш марказларидан).

7. Қоннинг АЛТ, АСТ, умумий оқсил ва билирубин (фракциялари билан) таҳлили.

8. Электрокардиография (учувчилар таркибига, ҲДҚ ҲТМга, Миллий гвардия ҲТМга кираётганлар учун шу жумладан жисмоний зўриқиш билан).

9. ФГДС.

10. Ички аъзолар УТТ.

11. Кўкрак қафаси аъзоларининг флюорографияси (текширилувчининг фамилияси, исми шарифи ҳамда текширувнинг тартиб рақами ва ўтказилган сана кўрсатилади).

12. Бурун атрофи бўшлиқлари ренгенографияси (учувчилар таркиби, ҲДК ҲТМга, Миллий гвардия ҲТМга кираётганлар учун).

13. Кориолис синамаси ёки отолит реакцияси (учувчилар таркиби учун).

3-боб. Шартнома бўйича ҳарбий хизматга кираётган, кутқарувчилик ишига қабул қилинаётган (ишлаётган) фуқароларга

14. Умумий қон таҳлили — кенгайтирилган

15. Умумий пешоб таҳлили.

16. Гижжа тухумлари ва содда организмларни аниқловчи нажас таҳлили

17. «В» ва «С» гепатитларнинг (НВsAg, НCV) маркерларини аниқловчи қон таҳлили

18. Қоннинг RW (Вассерман реакцияси) таҳлили.

19. Қоннинг ОИВ билан зарарланиши тўғрисида таҳлили (ОИТС билан қарши кураш марказларидан).

20. Қоннинг АЛТ, АСТ, умумий оқсил ва билирубин (фракциялари билан) таҳлили.

21. Электрокардиография (ҲДК ва улар билан тенглаштирилган қисмлардаги хизматга кираётганлар учун, шу жумладан жисмоний зўриқиш билан).

22. ФГДС.

23. Ички аъзолар УТТ.

24. Кўкрак қафаси аъзоларининг флюорографияси (текширилувчининг фамилияси, исми шарифи ҳамда текширувнинг тартиб рақами ва ўтказилган сана кўрсатилади).

25. Бурун атрофи бўшлиқлари ренгенографияси (ҲДКга ва махсус вазифа бажарувчи бўлинмалардаги хизматга кираётганлар учун).

4-боб. Ўзбекистон Республикасидан ташқарига чиқаётган фуқаролар учун

26. Умумий қон таҳлили, лейкоцитлар тенгламаси билан, умумий пешоб таҳлили.

27. Қон гуруҳи, резус мансублиги (фактори) (шахснинг гувоҳномаси ва тиббий китобчада қайд этилмаган ҳолларда)

28. Қоннинг RW ва ОИВ билан зарарланиши тўғрисида таҳлиллари (ўрнатилган шаклдаги сертификатни тўлдирилиши лозим, Ўзбекистон Республикасидан ташқарига чиқишдан 1 ойдан кўп бўлмаган муддатда).

29. Қоннинг АЛТ, АСТ, умумий оқсил ва билирубин (фракциялари билан), «В» ва «С» гепатитларнинг (НВsAg, НCV) маркерларини аниқловчи таҳлиллар.

30. Кўкрак қафаси аъзоларининг флюорографияси.

31. Бурун атрофи бўшлиқлари рентгенографияси (ҲДҚ ҲТМга, Миллий гвардия ҲТМга ва учувчилар таркиби тайёрлаш бўйича ҲТМга кираётганлар учун).

32. Тинч ҳолатда ва жисмоний зўриқиш билан ўтказиладиган электрокардиография.

33. Ички аъзолар УТТ

34. ФГДС.

5-боб. Ҳарбий йиғинларга чақирилаётган (ўтаётган) фуқаролар, ҳарбий хизматга мажбурлар учун

1. Кўкрак қафаси аъзоларининг флюорографияси.

2. Қон ва пешоб умумий таҳлиллари.

3. Тинч ҳолатда ўтказиладиган электрокардиография.

4. Зарур бўлганда, ташхисга аниқлик киритиш учун тиббий кўрсатмалар асосида бошқа таҳлилий ва тиббий ускуналар ёрдамида ўтказиладиган текширувлар амалга оширилади.

5. Таҳлилий текширувлар, кўкрак қафаси аъзоларининг флюорографияси, ФГДС ва УТТ муддати уч ойдан ошмаслиги лозим (қутқарувчилар бундан мустасно).

6. 35 ёшдан ўтган барча фуқароларга қуйидаги текширувлар ўтказилади: жисмоний зўриқиш билан ўтказиладиган электрокардиография, қоннинг глюкоза миқдори, кўз ичи босими.

7. Фуқароларга оғир иқлим ҳудудларда яшашга тиббий қарши кўрсатмаларни аниқлашда Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан тасдиқланган диагностик стандартлари билан белгиланган тиббий текширувлар ҳажми тайинланади.

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш давурида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 2-ИЛОВА

Тиббий комиссиялар ва ҲТК шифокор-мутахассисларнинг хоналари жиҳозланиши лозим бўлган дори воситалари ва тиббиёт буюмларининг

1-боб. Шифокорларнинг тиббий буюмлари, аппаратлари ва анжомлари.

Антропометрия хонаси. Тиббий тарози — 1 дона, қўл динамометри (ясси пружинали) — 2 дона, тикка туриш ўлчовчининг динамометри — 1 дона, ўлчамлари сантиметрда кўрсатилган ўлчов тасмаси — 1 дона, 15 см узунликдаги анатомик пинцет — 1 дона, бўй ўлчагич — 1 дона, спирометр — 1 дона, сфигмоманометр — 1 дона.

Терапевт хонаси: стетофонодоскоп — 1 дона, сфигмоманометр — 1 дона, тиббий термометр — 1 дона, икки томонлама тўғри тил шпатели — 50 дона, сфигмоманометр манжети (захирада) — 2 дона, буйраксимон сирланган тоғорача — 1 дона.

Жарроҳ хонаси: стетофонодоскоп — 1 дона, бурчак ўлчагичи — 1 дона, ўлчамлари сантиметрда кўрсатилган ўлчов тасмаси — 1 дона, негатоскоп — 1 дона.

Невропатолог хонаси: невропатолог болғачаси — 1 дона, икки томонлама тўғри тил шпатели — 50 дона, ўлчамлари сантиметрда кўрсатилган ўлчов тасмаси — 1 дона, буйраксимон сирланган тоғорача — 1 дона,

Психиатр хонаси: хонанинг номланиши кўрсатилмайди,

Оториноларинголог хонаси: 180 мл ҳажмли қулоқни тозалаш учун резинали баллон — 1 дона, Барани креслоси — 1 дона (доимий фаолият кўрсатувчи тиббий комиссия учун), 21 мм ли қулоқ воронкалари № 1, 2, 3 — 1 тўплам, пневматик қулоқ воронкаси — 1 дона, 21 мм диаметрли томоқ ойнаси — 1 дона, 25 мм диаметрли томоқ ойнаси — 1 дона, 8 мм диаметрли бурун-томоқ ойнаси — 1 дона, лаблари 40 мм узунликдаги бурун ойнаси — 10 дона, лаблари 60 мм узунликдаги бурун ойнаси — 3 дона, Воячек ўткир учли қулоқ зонди — 1 дона, пахта ўрашга мосланган қулоқ зонди — 1 дона, 128 марта тебраниш камертони — 1 дона, 1024 марта тебраниш камертони — 1 дона, қовурға тарафи қайрилган қулоқ пинцети — 1 дона, пешона рефлектори — 1 дона, пахта тутувчи ойнали даста — 2 дона, буйраксимон сирланган тоғорача — 2 дона, тиббий термометр — 1 дона, икки томонлама тўғри тил шпатели — 35 дона, 150 мм ҳажмли бўшлиқ ювувчи шприц — 1 дона, спиртовка — 1 дона, отоманометр (доимий фаолият кўрсатувчи тиббий комиссия учун).

Офтальмолог хонаси: катта қовоқ кўтаргич — 2 дона, кўз ёши йўли учун 1, 2, 3 ўлчамли тўмтоқ учли зондлар — 1 донадан, скиаскопик чизғич — 1 тўплам, кўзойнак танлаш учун чизғич — 1 дона, кўзга тақиладиган бинокуляр лупа — 1 дона, Поляк оптотурлари — 1 тўплам, ОФ-3 турли офтальмоскоп — 1 дона, кўзойнак шишалари — 1 тўплам, Головин-Сивцев жадвали учун 40 Ваттли электрочироқ ёруғлик аппарати — 1 дона, офтальмологнинг чироғи — 1 дона, қўриш ўткирлигини аниқлаш Головин-Сивцевнинг жадвали — 1 тўплам, ранг ажратишни текшириш учун Рабкин жадвали — 1 тўплам, кўришнинг пасайишини симуляциясини текшириш учун Поляк назорат жадваллари ва белгилари — 1 тўплам. Буйраксимон сирланган тоғорача — 2 дона, кўз эластонометри — 1 дона, кўз йўлларини ювиш учун тўмтоқ учли 2 дона канюля билан 10 мл ҳажмдаги шприц — 1 дона.

Стоматолог хонаси. (оғиз бўшлиғини текшириш учун). Тиш ойнаси — 25 дона, ҳанжарсимон тўғри тиш зонди — 3 дона, бурчак остида эгилган тиш зонди — 2 дона, умумий фойдаланиш анатомик пинцет — 2 дона, ностандарт эгилган тиш пинцет — 10 дона.

Дерматолог хонаси. Ёғоч шпателлар — 100 дона, ойнали таёқча ёки таҳлил учун ойна — 50 дона, 2 маротаба кўпайтирув лупаси — 1 дона, йоднинг 5 % спиртли эритмаси — 100,0, вазелин ёғи — 100,0, жарроҳлик қўлқоплари — 5 жуфт.

2-боб. Ишлатиладиган тиббий анжомлар.

Дори воситалари (бир кунлик тиббий кўрикдан ўтказилаётган 50 нафар шахслар учун) — эритмалар: дикаиннинг 0,25 фоизли — 2,0, фурацилиннинг бирга минг нисбатли — 100,0, атропиннинг 1 фоизли — 10,0 (атропиннинг бирга беш минг нисбатли — 5,0), пилокарпиннинг 1 фоизли — 2,0, аммиакнинг 10 фоизли — 5,0, йоднинг 5 фоизли (гидролизли) техник этил спиртли — 5,0, бриллиант яшилнинг 1 фоизли сув эритмаси — 10,0.

Текширувлар учун стандарт эритмалар:

а) ҳидни текшириш — сирка кислотанинг 0,5 фоизли эритмаси — 5,0, тоза этил спирти — 5,0, валериананинг спиртли эритмаси, аммиакнинг 10 фоизли эритмаси — 10,0;

б) таъмни текшириш — 5, 10 ва 40 фоизли шакар эритмалари — 5,0 дан, 2-, 5-, 4- и 10 фоизли ош тузининг эритмалари — 5,0 дан, 0,01- 0,02 и 0,03 фоизли лимон кислота эритмалари — 5,0 дан.

Гигроскопик пахта, қопланган кичик стерилланган салфеткалар — 4 дона, резинали қўлқоплар — 20 дона, тиббий вазелин — 100 гр, лейкопластырь — 2 шт, бир маротаба ишлатиладиган шприцлар 5,0 — 10 дона, бир маротаба ишлатиладиган шприцлар 10,0 — 5 дона, стерилланган пахта — 500 гр, стерилланган боғламлар — 4 дона, 70 фоизли спирт — 500 мл, ҳар хил бикслар — 4 дона ва зарарлантириш моддалари.

3-боб. Шошилинч ёрдам учун дори воситалари

Стерилланган эритмалар:

1. Адреналиннинг 0,1 фоизли — 1,0 — 3 амп.;

2. Димедролнинг 1 фоизли — 1,0 — 10 амп.;

3. Преднизолоннинг 30 мг — 2 амп.

4. Папаверин гидрохлоридининг 2 фоизли — 2,0 — 10 амп.;

5. Дибазолнинг 1 фоизли — 1,0 — 10 амп.;

6. Магнезия сульфатининг 25 фоизли — 5,0 — 3 амп.;

7. Анальгиннинг 50 фоизли — 2,0 — 10 амп.;

8. Новокаиннинг 0,5 фоизли — 5,0 — 10 амп.;

9. Эуфиллиннинг 2,4 фоизли — 10,0 — 3 амп.;

10. Кальций хлоридининг 10 фоизли — 10,0 — 3 амп.

11. Йоднинг 5 фоизли спиртли эритмаси — 100,0.

12. Бриллиант яшилнинг 1 фоизли спиртли эритмаси — 100,0.

13. Валидол табл. 20 дона.

14. Фурациллин табл. 20 дона.

15. Аммиакнинг 10 фоизли эритмаси — 20,0.

16. Арслон қуйруқнинг дамламаси — 2 фл.

4-боб. Хўжалик мулклари

Шифокор ва ўрта бўғин тиббиёт ходимлари сонига кўра — тиббий халатлар; шифокорлар хоналари сонига кўра — сочиқ, қўл ювгич, қўл ювиш щеткаси, совунлар, сирланган тоғора, спиртовка, тиббий парда, тиббий кушетка — 6 донадан., столлар, стуллар, кийим ва халатлар учун илгичлар, анжомлар ва дори воситаларини сақлаш учун жавонлар, кўрсатгич, хона термометрлари.

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 3-ИЛОВА

Тиббий кўрикдан ўтказиш бўйича

1-боб. Антропометрия текширувлари

1. Ҳарбий-тиббий экспертиза мақсадида баҳоланаётган асосий антропометрия кўрсаткичлари бўлиб тананинг бўйи ва вазни, кўкрак қафасининг айланаси, ўпкаларнинг хаётий сиғими, қўл панжасининг кучи ва тананинг кўтариш кучлари ҳисобланади.

Антропометрия текширувлари шифокорнинг назорати остида ўрта тиббиёт ходимлари томонидан, иш бошлашдан олдин тўғри ишлаши текширилган ўлчов воситалари ёрдамида ўтказилади. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар пастки ички кийимгача ечинган бўлишлари шарт.

2. Бўй ўлчови тик турган, зарурат туғилганда эса ўтирган ҳолда аниқланади. Тик турган ҳолда бўй ўлчаш учун тиббий кўрикдан ўтаётган шахс, кураклар оралиқ соҳаси, думба ва товонлар билан вертикал устунга тегиб турган ҳолда, ўлчов воситасининг таглигига туради. Бош тўғри тутиб турилади, бунда қулоқ супраси четки қийиғининг устки ва кўзнинг ташқи бурчаги бир горизонтал чизиқда жойланиши лозим. Бўй ўлчови воситасининг ҳаракатчан ўлчагичи бошнинг тепа қисмига зич тегиб туриши лозим. Бўйни ўтирган ҳолда ўлчаш учун, тиббий кўрикдан ўтаётган шахс бўй ўлчовчи воситанинг очиладиган ўтирғичига тўғриланган ҳолда, унинг вертикал устунига кураклар оралиғи соҳаси ва думбаси тегиб ўтиради. Бош тик турган ҳолда бўй ўлчаш каби ҳолатда тутилади. Тиззалари тўғри бурчак остида букилган бўлади. Ҳисоб ўтирғич сатҳидан бошлаб 0,5 см гача аниқликда амалга оширилади.

Учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҲТМга кираётган номзодларнинг оёқ ва қўллар узунлиги қуйидагича ўлчанади:

қўл узунлиги куракнинг акромиал ўсимтасидан кафтнинг III бармоқ учигача бўлган оралиқда аниқланади. Елка узунлиги куракнинг акромиал ўсимтасидан елка суягининг ташқи бўртиғигача бўлган оралиқда аниқланади. Тирсак узунлиги елка суягининг ташқи бўртиғидан билак суягининг бигизсимон ўсимтасигача бўлган оралиқда аниқланади;

оёқнинг узунлиги қуйидагича аниқланади. Текширилувчи қаттиқ кушеткага юқорига қаратиб, оёқлари тўғри узатилган ва товонлари жуфтлаштирилган ҳолатда ётқизилади. Тананинг ўрта чизиғи товонлар бирлашган нуқтага тўғри келишига эътибор қаратилади. Оёқнинг тўлиқ узунлиги ёнбош суягининг олдинги-юқори қиррасидан ички тўпиқнинг пастки қиррасигача бўлган оралиқда аниқланади. Соннинг узунлиги катта кўст устидан тиззанинг бўғим оралиғигача, болдирнинг узунлиги тиззанинг бўғим оралиғидан ташқи тўпиқнинг пастки четигача бўлган оралиқда аниқланади. Ушбу ўлчамларнинг йиғиндиси –оёқнинг умумий анатомик узунлигини ташкил қилади.

3. Тана вазни тиббий тарозида ўлчанади. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахс тарози ўлчов саҳнининг марказида тик туради. Ўлчов кўрсаткичлари 0,1 кг гача аниқликда ёзилади.

4. Кўкрак қафаснинг айланаси резиналанган ўлчов тасмаси ёрдамида, босмасдан орқа томондан куракларнинг пастки бурчаклари тагидан, олд тарафдан эса, сўрғичлар айланасининг пастки четидан ўтказилган ҳолда ўлчанади. Бу пайтда тиббий кўрикдан ўтаётган шахс қўлларини ёнига туширган ҳолда, гавдасини тик тутиб туради. Уч кўрсаткич қайд этилади, нафас олинмаётган танаффус пайтида, максимал нафас олинган ва минимал нафас чиқарилган пайтда.

5. Ўпкаларнинг хаётий сиғими спирометр ёрдамида аниқланади. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахс максимал нафас олиб, нафасни тўлиқ спирометр найчасига чиқаради.

6. Панжаларнинг кучи қўл динамометри ёрдамида аниқланади, тиббий кўрикдан ўтаётган шахс олдин ўнг, кейин чап қўлини горизонтал узатган ҳолда, бор кучи билан сиқади.

Тананинг кўтариш кучи кўтариш динамометри ёрдамида аниқланади. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахс тизза бўғимлари сатҳида турган тутқичларини икки қўли билан ушлаб, оёқларини букмаган ҳолда бор кучи билан динамометрни чўзади.

2-боб. Руҳий ҳолатнинг текшируви

7. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахс руҳий ҳолатининг текшируви уни тавсифловчи ҳужжатларини (мактаб ва бошқа таълим муассасаларидан, иш жойидан, ҳарбий қисмдан (муассасадан) ва бошқалардан олинган тавсифномалар), ота-онасидан, даволаш-профилактика ва ҳарбий-тиббий муассасаларидан олинган маълумотларни ўрганиш асосида, ҳамда текширилувчи билан шифокорнинг шахсий мулоқоти орқали аниқланади.

Тиббий кўрикдан ўтаётган шахс билан мулоқот ва кўрикда унинг юз ифодасига, мимикасига, юриш хусусиятларига, ҳаракатларига, таъсирларга жавобнинг адекватлиги ва шифокор билан суҳбатга бўлган муносабатига эътибор қаратилади.

8. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг руҳий ҳолатини баҳолашда асосий ўринни клиник текширув услуби эгаллайди, уни умумий қабул қилинган параклиник услублар (экспериментал-психологик тестлари, электроэнцефалография, реоэнцефалография, бош мия томографияси, пневмоэнцефалография ва бошқалар) билан биргаликда қўллаш лозим. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг руҳий ҳолати текшируви қуйидаги кетма-кетликда ўтказилади: онг, диққат, хотира, фикрлаш, интеллект, ҳиссий-иродавий фаолият ҳолатлари баҳоланади; руҳий бузилиш аломатлари йўқлиги ёки мавжудлиги аниқланади.

Диққатни текширишда унинг барқарорлигига (толиқиши, чалғиши, «қадалиб» қолиши), диққат-эътиборини жамлаш хусусиятига аҳамият берилади.

Хотирани текширишда тез ва аниқ эслаб қолиш, ўтган ва ҳозирги воқеаларни айтиб бера олиш, хотира алданишининг мавжудлиги, амнезиянинг тури (ретроградли, антеретроградли) ва ҳ.к. аниқланади.

Фикрлаш қобилиятини баҳолашда фикрнинг мантиқлилигига, ўй-фикр ва хулосаларнинг кетма-кетлигига, моҳиятига, «қадалиб» қолишига, маъносиз гапларнинг кўплигига, «баландпарвозлик»ка, эзмаланишига, мавҳум фикрлашнинг аниқ фикрлашдан устунлиги ёки аксинчалигига эътибор қаратилади. Фикрлашнинг тезлиги (тез, оддий, секин), унинг йўналтирилганлиги (муаммолар, қизиқишлар) аниқланади.

Ҳис-туйғулар доирасини аниқлашда кайфият (баланд, турғун, тушкун, ўзгарувчан), кайфиятининг патологик ўзгарувчанлиги, унинг муддати ва кўриниши баҳоланади. Ҳиссиётнинг ташқи аломатларига кўра унинг мутаносиб ёки номутаносиблигига, туйғуларини жиловлай олиш ёки боса олиш қобилиятига баҳо берилади. Гувоҳлантирувчининг ирода доираси унинг қизиқишлари хусусиятларига ва хулқига кўра баҳоланади.

Атроф-муҳитни тўғри идрок этиш қобилиятининг бузилишлари йўқлиги ёки мавжудлиги: иллюзиялар, галлюцинациялар, уларнинг мазмуни, уларга бўлган муносабат (танқидий, аффектив, бефарқ), атроф-муҳитни, вақтни, ўз шахсини ва ҳ.к.ларни идрок этиш сифатининг ўзгариши аниқланади. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахсда ушбу бузилишларни, ҳамда хаёлдан кетмайдиган фикрларни ва васваса ғояларини аниқлаш учун мақсадли сўров ўтказиш талаб қилинади.

3-боб. Асаб тизимини текшируви

9. Асаб тизимини текшириш тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг тиббий ҳужжатларини ўрганиб чиқиш, унинг сўрови ва тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг объектив клиник-неврологик текширувидан иборат. Сўров пайтида шикоятлар, ҳаёт анамнези аниқланади, анамнезида хушдан кетиш хуружлари, талвасалар, нутқ, эшитиш, кўриш, марказий ва периферия асаб тизими жароҳатлари бўлганлиги, руҳий ва асаб касалликлар муассасаларида даволанганлигига эътибор берилади, тунги сийдик тута олмаслиги тугаган вақти аниқланади. Ирсиятига аниқлик киритилади: қариндошларида талвасали тутқаноқлар, хушдан кетишлар, мушаклар заифлик ҳолатлари, руҳий ҳолатининг бузилганлиги, спиртли ичимликларни суиистеъмол қилиш ва гиёҳванд воситаларини истеъмол қилиш ҳолатлари бўлмаганлиги ҳақида маълумотлар олинади.

Ташқи кўрикда тана тузилиши, тери, шиллиқ қаватларининг ҳолати, мушак тизими ва юриши баҳоланади. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахс илгари бош-мия жароҳати олганлигини инкор қилишига қарамай, бош суяк — бош мия жароҳатларининг йўқлигига ишонч ҳосил қилиш керак.

10. Асаб тизимини текшириш бош-мия нервлари фаолиятини аниқлашдан бошланади. Кўзни ҳаракатлантирувчи нерв ва кўз симпатик иннервация фаолияти текширилади. Кўз олмасининг жойлашуви, юқорига, пастга, ичкарига ва ташқарига ҳаракатлари текширилади. Қорачиқларнинг шакли ва ўлчамлари, уларнинг тенглиги ҳамда, ёруғлик таъсирига жавоби (тўғри ва биргаликда), конвергенция ва аккомодацияда аниқланади.

Уч шохли нерв фаолияти ўрганилаётганда юздаги сезувчанлик, чайнаш мушакларининг ҳолати, пастки жағнинг ҳаракат ҳажми, корнеал ва конъюнктивал рефлекслар текширилади.

Шундан сўнг, бошқа бош-мия нервлар фаолиятлари текширилади. Иккала томонда пешонадаги тери бурмалари, кўз косаларининг кенглиги, кўзни қисиш ва қовоқни сола олиш қобилиятлари, тишлар намойиш қилинганда лаб-бурун бурчагининг бир хиллиги текширилади.

Вестибуляр аппаратнинг ҳаракат фаолияти (нистагм, мувозанат, мўлжалдан адашиш) аниқланади.

Асосий таъмларни, ширин, нордон, аччиқни тўғри сезиши аниқланади, шу мақсадда шакар, ош тузи, лимон кислотасининг стандарт эритмалари қўлланади, товуш чиқаришда юмшоқ танглайнинг ҳаракатчанлиги, товушнинг жарангдорлиги, ютиш қобилияти, бошни буриш ва елкани кўтариш имконияти, тил оғиздан чиқарилганда ҳаракат ҳажми, унинг мушакларида фибриляр титрашлар ва атрофиянинг мавжудлиги текширилади.

11. Ҳаракат доираси текширилаётганда қўл ва оёқларнинг фаол ва пассив ҳаракатлар ҳажми, ҳаракатларнинг ўзаро мувофиқлиги (статик ва динамик атаксия), мушакларнинг кучи, таранглиги, таъминланиши текширилади. Зўраки ҳаракатлар (гиперкинезлар), ҳаракат чекланиши (контрактуралар) ва атрофиялар мавжудлигига эътибор қаратилади.

Сўнгра пай, периостал, тери ва шиллиқ қаватларнинг рефлекслари текширилади. Ҳар бир рефлекс ўнг ва чап томонда алоҳида текширилади, уларнинг кучи ва бир ҳиллиги солиштириб кўрилади. Патологик рефлекслар (Бабинский, Россолимо, Жуковский, Бехтерев, Оппенгейм, Гордон ва бошқалар)нинг йўқлиги ёки мавжудлиги аниқланади, юзаки ва чуқур (оғриқ, ҳарорат, тактил ва мушак-бўғим) сезувчанлиги аҳволи аниқланади.

Вегетатив асаб тизимини текширишда эътибор тери қопламлари рангига (юз, тана, қўл ва оёқлар), таъминот (трофик) бузилишлар мавжудлиги, тери пайпаслаб кўрилганда унинг намлиги ва хароратига қаратилади. Терининг вегетатив рефлекслари (маҳаллий ва рефлектор дерматографизм, пиломотор рефлекс), Даньин-Ашнернинг кўз-юрак рефлекси, бўйиннинг вегетатив, клиностатик ва ортостатик рефлекслари текшириб кўрилади.

Юқорида қайд этилган асаб тизими объектив текширувларининг минимал ҳажми амбулатория шароитларда ҳамма учун мажбурийдир.

4-боб. Ички аъзоларни текшириш

12. Ички аъзоларни текшириш, шикоят ва анамнезни ўрганиш, ҳамда умумий кўрикдан бошланадиган текширувдан иборат. Ташқи кўринишига, тананинг тузилиши, терининг ранги, унинг чўзилувчанлиги ва намлигига, шундан сўнг, пайпаслаш усули билан тери ости ёғ қатлами, лимфа тугунлари ва мушакларнинг ҳолатига эътибор қаратилади.

13. Нафас олиш аъзолари. Шикоятларни баҳолашда ҳансирашнинг тавсифига (физиологик ёки патологик, экспираторли, инспираторли ёки аралаш), йўталнинг хусусиятлари, оғриқ мавжуд бўлганда, унинг жойлашуви, кучи, давомийлиги, кўкрак қафасида иррадиацияси ва нафас олиш, йўтал билан боғлиқлигига эътибор қаратилади.

Кўрикда тери ва кўриниб турган шиллиқ қаватлар ранги, кўкрак қафасининг шакли, ўмровлар, ва уларнинг устки ва остки чуқурчалари, куракларнинг жойлашиши, кўкрак қафаси иккала томоннинг симметрияси, нафаснинг тури, тезлиги, нафас ҳаракатларининг мароми ва чуқурлиги, нафас олишда ёрдамчи мушакларнинг иштироки баҳоланади.

Қиёсий перкуссияда ўпканинг чегаралари, ўпка қуйи чеккаларининг ҳаракатчанлиги, ўпкалар юқори учларининг туриш баландлиги, уларнинг кенглиги, ҳамда патологик ҳолатларда ўпка перкутор товушининг ўзгарганлиги (плевра бўшлиғида суюқлик ва ўпкада яллиғланиш ёки ўсма касалликлар мавжуд бўлганда товушнинг қисқариши, унинг тўмтоқлашган ёки тўмтоқлиги; ўпкада бўшлиқлар мавжудлигида — абцесс, каверна, ўпка тўқимасида ҳаволаниш ҳажми ошганда — эмфиземада, плевра бўшлиғида ҳаво тўпланганда тимпаник, қутисимон товушлар) аниқланади.

Аускультацияда нафас олиш турли босқичларида нафас шовқинларининг тавсифи, уларнинг кучи ва давомийлиги аниқланади. Асосий (везикуляр, бронхиал ва улардаги ўзгаришлар) ва ёндош нафас шовқинлари (хириллаш, крепитация ва плевранинг ишқаланиш товуши) аниқланади.

Агар ўпка касалликлари мавжудлигига гумон қилинадиган аломатлар топилса, рентген, тиббий анжомлар ёрдамида ва лаборатория таҳлил усуллари қўлланади.

14. Қон айланиш аъзолари тизими. Қон томирларни текшириш кўрик ва артерия ва веналарни пайпаслаш, йирик томирларни аускультация қилиш ва қон-томир тизимини тиббий анжомлар ёрдамида ўтказилади. Юрак ёки йирик томирлар касалликларини ифода қилувчи пульснинг мароми, тезлиги, кучи ва тўлақонлиги ҳамда тананинг айрим соҳаларидаги артерия ва веналарнинг пульсацияси аниқланади. Артериал қон босими тинч (ўтирган) ҳолатда иккала қўлда ўлчанади. Артериал қон босими симоб устунининг 140/90 ммдан юқорилиги бир-неча маротаба аниқланиши, артериал гипертензиянинг ишончли белгиси деб ҳисобланади. Артериал қон босимини бир маротаба ўлчаш пайтида, унинг тасодифан кўтарилганлигини қайд этмаслик мақсадида, артериал қон босимини бир неча марта ўлчаш ва энг паст кўрсаткични инобатга олиш мақсадга мувофиқ.

Пайпаслаш ва перкуссия орқали юракнинг чегаралари, юрак учидаги турткининг мавжудлиги, унинг кенглиги, кучи, эгилувчанлиги, кўкрак қафасидаги титроқ, юрак соҳаси ва унинг атрофидаги бошқа пульсациялар аниқланади. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахсни хар хил ҳолатларда (ётган, ўтирган ва ҳ.к.) ва жисмоний зўриқишдан сўнг, юрагини эшитганда, тонлар жарангдорлиги (кучайиши, пасайиши, акценти) ва уларнинг тавсифи (парчаланиши, иккига бўлиниши, қўшимча тонлар пайдо бўлиши) баҳоланади, ҳамда юрак шовқинлари мавжудлиги қайд этилади. Шовқинни эшитишда унинг юрак фаолияти босқичига муносабати, тавсифи, кучи, давомийлиги, жойлашуви ва асосий иррадиация йўналишларини аниқлаш лозим.

15. Қорин бўшлиғи аъзолари. Шикоятлар ва анамнезга алоҳида эътибор қаратилади. Кўрикда оғиз бўшлиғи ҳолати (тишлар, милклар, тил, шиллиқ қаватлар) баҳоланади. Қорин бўшлиғи аъзоларининг кўриги ва пайпаслаш ётган ва тик турган ҳолатларда ўтказилади. Аввал юзаки, кейин эса, чуқур сирпанувчи пайпаслаш усуллари билан оғриқ, қорин пардасининг таъсирланиши, қорин оқ чизиғида чурра мавжудлиги, қорин деворининг таранглиги, ҳамда айрим қорин бўшлиғи аъзолари ва улардаги ўсмасимон тузилмаларининг чегаралари, зичлиги, жойлашиши аниқланади. Қорин бўшлиғи аъзоларида касаллик мавжудлигини кўрсатувчи белгилар топилганда, қўшимча (тахлилий, рентгенологик, тиббий ускуналар ёрдамида ташхислаш) тиббий текширувлар ўтказилади.

16. Сийдик ажратиш аъзолари. Кўп ҳолатларда буйрак касалликлари мавжуд бўлган беморлар ўзларини узоқ вақт қониқарли ҳис қиладилар. Шикоятлар асосан умумий тавсифга (ҳолсизлик, меҳнат қобилиятининг пасайиши, озиб кетиш, жиззакилик ва ҳ.к.) эга бўлади. Тавсифловчи шикоятлар бу, шишлар пайдо бўлиши ва сийдик чиқаришнинг бузилишларидир. Буйрак касалликларида шишларнинг ифодаланганлик даражаси, жойлашуви ва турғунлигига кўра турлича бўлади. Кўпинча улар юз соҳасида аниқланади. Оғриқли ва тез-тез сийдик чиқариш кузатилади. Сийдик рангининг ўзгариши ҳам кўпинча сийдик ажратиш тизими касаллигининг белгиси ҳисобланади. Оғриқсиз, тўсатдан ривожланаётган кўп миқдордаги (баъзан қон лаҳталари билан) макрогематурия буйракнинг ўсма касаллигини истисно қилишни талаб қилади. Макрогематурия шунингдек гломерулонефрит, нефролитиаз ва кам ҳолларда амилоидозда ҳам кузатилиши мумкин. Бел соҳасидаги оғриқ хос бўлган шикоятлар деб ҳисобланади. Кўрикда асосий диққатни ирсий нефропатияларга хос бўлган эмбриогенез бузилиш аломатларига: танглайнинг баландлиги, суяк тизими аномалияси, қуён лаби ва ҳ.к.ларга қаратиш лозим.

Қорин соҳаси кўриги ва пайпаслаш турли (тик турганда, юқорига қараб ётганида, ёнбошига ётқизиб) ҳолатларда ўтказилади. Буйрак касалликларининг кўп учрайдиган белгиси артериал қон босимининг ошиши ҳисобланади. Юқори артериал қон босими мавжуд бўлган шахсларда қорин соҳасини аускультация қилиш лозим. Эпигастрал, киндик соҳаларидаги систолик шовқиннинг оёқ ва қўллардаги АҚБ асимметрияси билан бирга кузатилиши, бу буйрак артерияси стенозининг муҳим белгисидир.

Сийдик ажратиш тизими касалликларини истисно қилиш учун тахлилий ва тиббий анжомлар ёрдамида қўшимча текширувлар ўтказилади.

5-боб. Жарроҳлик текширувлари

17. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахс яланғоч ҳолда кўрикдан ўтказилади. Гавдасини тутиши олд ва ён тарафлардан ўрганилади. Гавданинг тўғрилиги бошни тўғри тутиш, елка-бўйин чизиқларининг симметрик туриши, қиррали ўсимталар чизиғининг ўртада жойлашганлиги, куракларнинг бурчаклари симметрик ва бир сатҳда жойлашганлиги, бел соҳаси учбурчакларининг бир хиллиги, кўкрак қафасининг бир оз олдинга туртиб чиққанлиги, оёқларнинг тўғри шаклдалиги билан ифодаланади.

Тери қопламларининг ҳолати ўрганилади. Агар чандиқлар мавжуд бўлса, уларнинг тавсифи ва келиб чиқиши баҳоланади.

Кўкрак қафаси кўздан кечирилаётганда умуртқа поғонаси қийшайиши туфайли ёки мустақил равишда ривожланган патологик шакл ўзгаришлари назарга олинади. Ўмров суяклари жойлашуви аниқланади.

Қорин соҳаси кўздан кечирилади. Жинсий аъзолар кўздан кечирилаётганда, олат, сийдик найи ва моякларнинг ривожланиш нуқсонларга алоҳида эътибор қаратилади.

Куракларнинг асимметрияси аниқланганда, ушбу ҳолатнинг умуртқа поғонаси шаклининг бузилиши ёки Шпренгель касаллиги-куракнинг туғма юқорида туриши билан боғлиқ бўлиши мумкинлигини ёддан чиқармаслик керак. Умуртқа поғонаси шаклининг бузилишида кўпинча, умуртқанинг кўкрак бўлимида кифоз, кам ҳолларда-лордоз аниқланади, бел соҳасида лордознинг кучайиши, кам ҳолларда — кифоз. Сколиознинг мавжудлиги ва ифодаланганлик даражасига эътибор қаратилади.

18. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг қаддини тутиши баҳоланади. Қаддини мажбурий ҳолатда тутиш оғриқ ҳисси, анатомик ўзгаришлар ёки компенсация туфайли патологик ўрганиб қолиш натижасида бўлиши мумкин.

Оёқ, қўллар ички ёки ташқи ротация, танага яқинлаштирилган ёки узоқлаштирилган ва букилган ёки узатилган ҳолатларда туриши мумкин.

Суякларда эски синиқлар, бўғим чиқиши ва бошқа жароҳатлар борлигини аниқлаш учун, билдирув нуқталарининг, суяк бўртмалари ҳамда ўсимталарининг жойлашувига эътибор қаратилади. Меъёрда тирсак бўғимида билаклар тўғрига узатилган ҳолатда елка суяги ўсимталари ва тирсак ўсимтасининг устки нуқтаси бир чизиқда ётади. Тирсак букилганда, бу билдирув нуқталари учи тирсак ўсимтасида бўлган, тенг томонли учбурчакни ташкил этади

19. Чаноқ суягининг шакли ва ҳолати ўрганилади. Кўпчиликда меъёрда, бир оёқ иккинчисидан калта бўлишини унутмаслик керак. Бир оёқ иккинчисидан 2 см ва ундан кўпроқ калта бўлса, тоснинг қийшайиши кузатилади. Бундай ҳолларда умуртқа поғонасининг компенсатор қийшайишини шакл бузилиши деб қабул қилинмайди. Оёқлар узунлиги бир хил ва тосда шакл бузилиши бўлган ҳолларда умуртқа поғонаси шакл бузилишини истисно қилиш лозим бўлади.

Думба бурмалари ва сон суяк катта кўст бўртмаларининг симметрияси қайд этилади.

Думғаза-дум ва анал тешиги соҳалари эпителиал дум йўлаклари ва уларнинг асоратлари, сурункали парапроктит, орқа тешикнинг тўлиқ ёпилмаслиги аломатларини кўриш учун кўздан кечирилади.

Чақирилувчиларнинг тўғри ичак ва простата безининг бармоқ орқали текшируви кўрсатмалар бўлган ҳолларда ўтказилади.

20. Оёқлар кўригида ўқининг жойлашиши аниқланади. Тўғри оёқлар, О-симон оёқлар, тиззалар ташқарига қийшайган ҳолат, Х-симон, тиззалар бирлашиб, сон ва тиззалар ўқлари ташқарига очиқ бурчакни ҳосил қилади. Оёқ териси рангига, шиш, трофик ўзгаришлар, тери ости веналарининг варикоз кенгайиши мавжудлигига эътибор қаратилади. Оёқ панжаси ва остки кафти кўздан кечирилади.

21. Бош суягини пайпаслаб, қопқоқ суякларида жароҳат ёки жарроҳлик амалиётларидан кейинги нуқсонлар, юмшоқ тўқималар ва суякларда ўсмасимон тузилмалар борлигини аниқлаш мумкин.

22. Периферик лимфа тугунлари, қалқонсимон без, терининг таранглиги ва ҳарорати, мушакларнинг ривожланиш ҳолати аниқланади.

23. Қоринни пайпаслаш орқали унинг олд деворининг тинч ёки кучанишдаги, ички аъзолар, чов ташқи ҳалқасининг аҳволи аниқланади. Ташқарига чиқиб турган чурра мавжуд бўлса, унинг ўлчамлари, таркиби ва тўғриланишга мойиллиги баҳоланади.

24. Таянч-ҳаракат тизими ва умуртқа поғонасини баҳолашда нафақат анатомик ўзгаришларни, балки унинг фаолият имкониятларини ўрганиш ҳам лозим. Шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларни ҳарбий хизматга яроқлилигини аниқлашда ёдда тутиш керакки, қўл-оёқ йирик бўғимининг фаолияти қулай ҳолатдаги анкилози қатор ҳолларда улар бажаришга одатланган ишлар ҳажмини чекламайди.

Ҳаракати чегараланган бўғимларнинг фаолияти қулай ҳолати қуйидагилар ҳисобланади:

елка бўғими — елкани танадан 80 — 90 градусга узоқлаштириб, 30 градусли бурчак остида олдинга ҳаракатлантириб, тирсак бўғимини буккан ҳолда, панжани оғизга тегиза олиш;

тирсак бўғими — 90 градусга букилиш;

билак бўғими — орқа тарафга 165 градусга, II — V бармоқлар бўғими 145 градусга, фалангалараро бўғимлар 120 градусдаги бурчак остида букилган;

чаноқ-сон бўғими — букилиш бурчаги 145 — 155 градусгача, узоқлаштириш 8 — 10 градус;

тизза бўғими — букилиш 170 — 175 градус;

болдир-оёқ панжаси бўғими — оёқ кафт томонига букилиш бурчаги 95 градус.

25. Оёқ-қўллар бўғимларида ҳаракат ҳажмини ўрганиш барча юзаларда фаол ва пассив, шунингдек, супинация ва пронация ҳаракатларини бажариш билан бошланади Қўл панжасининг ва тананинг кўтариш динамометрияси орқали мушаклар кучи аниқланади.

26. Оёқ — қўллар айланасини ўлчаш сантиметрли ўлчов тасмаси билан симметрик соҳаларда ўтказилади. Соннинг — юқори, ўрта ва пастки учдан бирида, елка ва болдирда эса, уларнинг энг йўғон бўлган қисмида.

27. Бўғимлар ҳаракати ҳажмини ўлчашда хатоларга йўл қўймаслик учун қуйидаги усуллар қўлланилади.

Елка бўғими — букилиш: тиббий кўрикдан ўтаётган шахс шифокорга ёни билан туради. Бурчак ўлчагичининг ҳаракатсиз браншаси елка суягининг катта дўнглиги ва унинг ташқи бўртмаси билан бирлаштирувчи чизиқ марказига параллел ҳолда жойлаштирилади. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахс елка камари иштироксиз, гавдасини эгмасдан қўлларини олдинга максимал даражада кўтаради. Бўғимни ёзиш — худди шу шартлар билан, қўл орқа-ён тарафга максимал қайирилади. Узоқлаштириш -шифокорга орқаси билан туради. Курак бурчаклари сатҳи бир хил. Бурчак ўлчагичининг ҳаракатсиз браншаси тананинг вертикал ўқига, ҳаракатчани эса — курак суягининг елка ўсиғини, тирсак суягининг тирсак ўсимтаси билан боғловчи чизиққа параллел равишда ўрнатилади. Қўлларини максимал равишда ён тарафларга узоқлаштирилади.

Тирсак бўғими — букиш ва ёзиш: шифокорга ён томони билан туради, кафтларини олдинга қаратиб қўлларини пастга туширади. Бурчак ўлчагичининг ҳаракатсиз браншаси елка суягини ташқи дўнглигини, билак суягининг бигизсимон ўсимтаси билан бирлаштирадиган чизиққа параллел ҳолда жойлаштирилади. Билак оҳиста охиригача букилади. Бурчак ўлчагичнинг ўқи тирсак бўғимининг кўндаланг ўқига мос тушиши керак.

Билак бўғими — ортга ёзиш ва кафт букилиши: билак горизонтал текисликда, панжа унинг давомида туради, бош бармоқ қисилган. Бурчак ўлчагичининг ҳаракатсиз браншаси билак суягининг бигизсимон ўсимтаси билан икки бошли мушак пайларининг ташқи томонини бирлаштирувчи чизиққа параллел равишда, ҳаракатчан браншаси эса иккинчи кафт суягининг узунлиги бўйлаб ўрнатилади.

Чаноқ-сон бўғими — букиш ва ёзиш. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахс юқорига қараб ётади, текширилаётган оёқ узатилган, иккинчи оёқ тиззасида букилган ва шу томондаги қўл билан ушлаб турилади. Бурчак ўлчагичининг ҳаракатсиз браншаси қанот остки чуқурчаси билан катта кўстни, ҳаракатчан браншаси эса — катта кўстни ва соннинг ташқи бўртмасини бирлаштирадиган чизиққа параллел ўрнатилади. Ўлчовда текширилаётган оёқ чаноқ-сон бўғимида букилган бўлади. Узоқлаштириш: тиббий кўрикдан ўтаётган шахс юқорига қараб ётади, оёқлар узатилган, товонлар жуфтланган, қўллар тана бўйлаб чўзилган. Бурчак ўлчагичининг ҳаракатсиз браншаси ҳанжарсимон ўсиқ — қов бирлашмаси — соннинг ички бўртмаси бўйлаб ўтадиган чизиққа ўрнатилади. Текширилаётган оёқ максимал узоқлаштирилади.

Тизза бўғими — букиш ва ёзиш: тиббий кўрикдан ўтаётган шахс юқорига қараб ётади. Бурчак ўлчагичининг ҳаракатсиз браншаси катта кўстни сон суягининг ташқи ўсиғи билан бирлаштирадиган чизиққа параллел равишда ўрнатилади. Ҳаракатчан браншаси эса — кичик болдир суягининг бошчасини ташқи тўпиқ билан бирлаштирадиган чизиққа параллел ҳолда ўрнатилади. Олдин болдир букилади, кейин тўлиқ ёзилади.

Болдир-товон бўғими кафтга ва ортга букилиши: юқорига қараб ётган ҳолда ўтказилади, оёқ панжаси бурчаги 90 даража остида. Бурчак ўлчагичининг ҳаракатсиз браншаси кичик болдир суяги бошчасини ташқи тўпиқ билан бирлаштирадиган чизиққа параллел ҳолда, ҳаракатчан браншаси эса — оёқ панжасини ташқи томони бўйлаб ўрнатилади. Аввал ортга, кейин оёқ панжаси пастки кафт томонга букилади.

28. Оёқ-қўлларнинг узунлиги сантиметрли тасма ёрдамида ўлчанади. Қўллар учун ўлчов ўқи елка суяги бошининг маркази ва елканинг бошсимон бўртиғи, билак ва тирсак суякларининг бошчалари орқали ўтади. Оёқ учун эса — ёнбош суягининг олдинги юқори ўқи орқали, тизза қопқоқ суягининг ички томони ва биринчи бармоқ нуқталарини бирлаштирувчи тўғри чизиқ бўйлаб ўтказилади. Бўғимларнинг анкилозлари, контрактуралари, сон-чаноқ бўғими патологияларида соғ ва касалланган оёқларнинг анатомик узунлиги бир хил, касалланган оёқнинг нисбий узунлиги эса — кам бўлиши мумкин. Анатомик узунлик сегмент бўйича, нисбий узунлик эса, оёқ ёки қўлнинг бошидан охиригача бўлган чизиқ бўйича ўлчанади.

Елканинг анатомик узунлигини елка суягининг катта дўмбоғидан тирсак ўсиғигача ўлчанади, билакнинг узунлиги эса — тирсак ўсиғидан тирсак суягининг бигизсимон ўсимтасигача ўлчанади. Соннинг анатомик узунлиги катта кўстдан тизза бўғими оралиғигача, болдирнинг узунлиги — тизза бўғими оралиғидан ташқи тўпиқнинг қуйи нуқтасигача ўлчанади. Қўл ёки оёқнинг барча сегментлари узунлигининг йиғиндиси унинг анатомик узунлигини ташкил қилади.

Қўлнинг нисбий узунлиги куракнинг акромиал ўсимтасидан қўлнинг учинчи бармоғи учигача, оёқнинг нисбий узунлиги — ёнбош суягининг олдинги юқори ўқидан пастки кафт қуйи қиррасигача ўтказилган тўғри чизиқни ўлчаш йўли билан аниқланади.

29. Умуртқа поғонасининг текшируви тананинг ўқига юклама бериш ва оғриқли нуқталарни аниқлашдан бошланади, қўшимча аниқлик киритиш мақсадида умуртқа поғонасининг қиррали ўсиқлари учларини перкуссия қилиш ва паравертебрал нуқталарни пайпаслаш ўтказилади.

Меъёрда бошни олдинга 40 даражага эгиш имкони бор, ияк тўшга тегишигача амалга оширилади; орқага — энса горизонтал ҳолатни эгаллайди; ёнбошга — елка устига теккунга қадар. Бошни ҳар иккала томонга буриш имконияти 85 даражагача. Умуртқа поғонасининг кўкрак ва бел бўлимларининг ёнбошга 25 — 30 даражалар чегарасида ҳаракат имконияти мавжуд.

Меъёрда VII бўйин поғонасининг ўткир ўсиғи ва энса суягининг бўртиғи орасидаги масофа бош эгилганда 3 см га ва ундан кўпга узаяди, бошни орқага ташлаганда эса, 8 см га ва ундан кўпга камаяди. VII бўйин ва I думғаза поғоналарнинг ўткир ўсиғлараро масофа эгилганда гавдани одатда тутганга нисбатан 5 см ва ундан кўпга кўпаяди, орқага эгилганда эса, 5 см ва ундан кўпга камаяди. Кўкрак ва бел соҳасидаги ёнбошга эгилишлар тик чизиқдан 25 градусдан кам бўлмайди. Умуртқанинг ҳаракат кенглиги чегараланганлигини баҳолашда текширилаётган поғонанинг олдинга ва орқага эгилишларининг йиғиндисини меъёрдаги кўрасаткичлар билан солиштириш лозим.

Умуртқа поғонасида шакл бузилиши мавжудлигига шубҳа қилинганда, қиррали ўсиқлар учлари проекциясида тери маркер билан белгилаб чиқилади. Умуртқа поғонаси шакл бузилишини ўлчаш мумкин. Бунинг учун шовун (отвес) қўлланилади, у еттинчи бўйин умуртқасининг қиррали ўсиғига тиббий боғлам билан ёпиштириб қўйилади. Агар шовун аниқ думбалар оралиғидан ўтса, унда сколиоз меъёр даражада деб ҳисобланади. Агар шовун ўрта чизиқдан силжиса, унинг кўрсаткичи умуртқа поғонаси шакл бузилишининг барча узунлигида кейин рентген маълумотлари билан солиштириш учун ўлчаш лозим. Симметрик нуқталарда курак чети ва умуртқа поғонаси орасидаги масофа қиёслаб кўрилади, тананинг кўтариш динамометрияси кўрсаткичлари баҳоланади. Умуртқа поғонасининг ифодаланган шакл бузилишилари ташқи нафас олиш фаолиятининг бузилиши билан биргаликда кечиши сабабли, ўпкларнинг ҳаётий сиғими, бир дақиқадаги нафас ҳажми ва ўпкларнинг максимал сиғими ҳам аниқланиши лозим.

Умуртқанинг шакл бузилишини тўла тасдиқлаш учун текширувларни тананинг горизонтал ва вертикал ҳолатларидаги умуртқа поғонаси рентгенографияси билан тўлдириш лозим.

Сколиоз даражаси рентгенграммалардаги сколиоз бурчакларини ўлчаш асосида аниқланади: биринчи даража — 1 — 10 градус, иккинчи даража — 11 — 25 градус, учинчи даража — 26 — 50 градус, тўртинчи даража — 50 градусдан ортиқ.

30. Ясси оёқлик даражаси рентген ёрдамида аниқланади. Оёқ панжасини суратга олиш тик турган ҳолда, юклама билан (ялангоёқ) ўтказилади.

Ясси оёқликни босқичлари бўйича юзага келадиган органик ўзгаришларини клиник ва рентген тасвирларига кўра баҳолаш

Артрознинг босқичи Бўғим ёриғининг ҳолати ва ўлчамлари Бўғим оралиғи четларидаги суякли ўсиқлар мавжудлиги ва уларни бўғим четларидан чиқиб турадиган ўлчамлари Бўғим ва туташувчи суякларнинг бўғим охирлари юзаларининг ҳолати Биринчи 50% ортиқ бўлмаган торайиш Мавжуд, ўлчамлари 1 мм дан ортиқ эмас Ўзгаришлар йўқ Иккинчи 50% ёки ундан ортиқ бўлган торайиш Мавжуд, ўлчамлари 1 мм дан ортиқ Бўғим оралиқларининг шакл ўзгаришлари ва тоғай ости остеосклерози билан Учинчи Деярли тўлиқ облитерация Ифодаланган суяк четлари ўсиқлари Қўпол шакл ўзгариши ва тоғай ости остеосклерози билан

Оёқ панжаси гумбазининг баландлиги аниқланади, гумбаз энг баланд нуқтасидан пастки учбурчак — товон суягининг нотекис юзасини биринчи оёқ кафти суяги бошчасининг пастки кафт томони билан бирлаштирадиган чизиқ асосига туширилган перпендикулярнинг узунлиги аниқланади. Меъёрда бу бурчак 125 — 130 градусга тенг, оёқ панжаси гумбазининг баландлиги 39 — 36 мм.

Ясси оёқликнинг биринчи даражаси: ички кафт гумбазининг кўндаланг кесмаси бурчаги 131 — 140 градус, гумбазнинг баландлиги — 35 — 25 мм. Ясси оёқликнинг иккинчи даражаси: ички кафт гумбазининг кўндаланг кесмаси бурчаги 141 — 155 градус, гумбазнинг баландлиги — 24 — 17 мм. Понасимон суяк калталашган, бўйинчаси аниқ ифодаланмаган. Ясси оёқликнинг учинчи даражаси: ички кафт гумбазининг кўндаланг кесмаси бурчаги 155 градусдан ортиқ, гумбазнинг баландлиги — 17 мм дан кам. Шунингдек, оёқ панжаси кўндаланг гумбази яссилиги, бош бармоқнинг узоқлаштирувчи контрактураси кўзга ташланади. Оёқ панжаси буралган ва ташқарига қайрилган. Ясси оёқликнинг даражасини аниқлашда асосий мезон бўлиб оёқ панжаси гумбазининг баландлиги ҳисобланади.

Оёқ панжалари шаклни ўзгартирувчи артрознинг I босқичи рентген тасвирлари бўғим четларидан 1 мм дан кўп чиқмайдиган суякли ўсиқлар ва бўғим ёриғини 50 фоизгача торайиши билан тавсифланади.

Артрознинг II босқичида бўғим ёриғи кенглиги — 50% ва ундан кўп торайган, бўғим четларидан 1 мм дан кўп чиқадиган суякли ўсиқлар шакл ўзгаришлари ва туташ суяклар бўғим охирларининг субхондрал остеосклерози билан.

Оёқ панжалар артрози III босқичида бўғим ораси кенглиги деярли облитерацияланган, бўғим четларида оғир ифодаланган суякли ўсиқлар чуқур шакл ўзгаришлари ва туташ суяклар бўғим охирларининг субхондрал остеосклерози билан.

31. Ётган ҳолда пайпаслаш ва перкуссия қилиш орқали йирик томирларнинг пульсацияси текширилади. Зарурат туғилганда осциллография ва нитроглицерин синамаси, ангиография, флебография, реовазография, допплерография ва қон айланишнинг ҳолатини объектив кўрсата оладиган бошқа текширувлар ўтказилади.

6-боб. ЛОР аъзоларининг текширувлари

32. Қулоқ, бурун, томоқ текширувлари узунлиги 6 метрдан кам бўлмаган, шовқинлардан ҳоли бўлган хонада ўтказилади. Анамнез йиғишда олдин ўтказилган қулоқ, бурун, томоқ касалликлари суриштирилади. Шу билан бир вақтда нутқдаги нуқсонлар аниқланади.

Объектив текширув қороғилаштирилган, ён томондан тушиб турадиган сунъий ёруғлик манбаи бор хонада ўтказилади. Бир вақтда ушбу хонада тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларнинг сони иккитадан ошмаслиги керак. Текширув ташқи кўрикдан бошланади, кейин эса ҳид сезиш, бурундан нафас олиш ва эшитиш текширилади.

33. Қулоқни текширишда қулоқ супраси, сўрғичсимон ўсиқлар кўрикдан ўтказилади, бир вақтнинг ўзида уларнинг сезувчанлиги ҳам аниқланади. Ноғора пардада ўзгаришлар мавжуд бўлса текшириш пневматик воронка ёрдамида ўтказилади.

34. Юқори нафас йўлларининг нафас олиш ва товуш ҳосил қилиш фаолияти текширилади. Буруннинг ташқи қисмлари ва бурун бўшлиғи, ҳалқум, ҳалқумнинг бурун қисми, хиқилдоқ кўрикдан ўтказилади. Бир вақтнинг ўзида тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг оғзидан чиқаётган ҳавонинг ҳидига ҳам эътибор қилинади.

35. Бурун бўшлиғи текширилаётганда бурун ойнасидан фойдаланилади. Шиллиқ қаватларнинг ҳолати текширилади, йиринг, полиплар бор-йўқлигига ишонч ҳосил қилинади, буруннинг ўрта тоғай девори ҳолати баҳоланади, шиллиқ қаватда бурун бўшлиғини торайтирадиган бурмалар, ўсимталар борлиги аниқланади. Бурундан нафас олиш кучли бузилганда, бурундан сассиқ ҳид келаётганда, товуш дағал бўлиб қолганда, манқаланганда, бодом безларида ўзгаришлар бўлганда, ҳалқум яралари ва ўсмалари аниқланганда чуқурроқ текширув ўтказилади.

Дудуқланиш мавжудлигида невропатолог, зарурат туғилганда, психиатр ва логопеддан маслаҳат олинади.

36. Ҳид сезиш тўртта стандарт ҳид синамалари ёрдамида ўтказилади:

0,5% сирка кислотанинг эритмаси (кучсиз ҳид), тоза этил спирти (ўртача ҳид), оддий валериана дамламаси (кучли ҳид), нашатир спирти (ўта кучли ҳид).

Бу эритмалар шакли ва ранги бир хил бўлган рақамланган шиша идишларда сақланади. Хид сезиши ўта паст даражага пасайганда тиббий кўрикдан ўтаётган шахс чуқур неврологик текширувдан ўтиши лозим.

37. ЛОР — аъзолар кўригидан сўнг, шивирлаб гапирилган нутққа нисбатан эшитиш қобилияти ўткирлиги белгиланади. Текширувни ўтказиш учун 21 дан 99 гача бўлган рақамлардан фойдаланиш мумкин, бунда тиббий кўрикдан ўтаётган шахс шифокор лабларининг ҳаракатини кўрмаслиги лозим.

Шивирлашни мумкин қадар бир хил жадалликда бўлишини таъминлаш мақсадида, шифокор сўзларни нафас чиқаришдан сўнгги қолдиқ ҳаво ёрдамида айтади. Текшириш 6 метр масофадан бошланади. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг шифокор томонидан шивирлаб айтилган барча сўзларни ёки мутлақ кўпчилигини такрорлай олган масофа эшитиш қобилиятининг ўткирлиги масофаси бўлиб ҳисобланади.

38. Зарурият туғилганда аудиометрия, қулоқ манометри ёрдамида ёки барокамерада қулоқнинг барометрия фаолияти ва Барани ўриндиғи ёки Хилов арғимчоғида қулоқнинг вестибуляр фаолияти текшируви ўтказилади.

7-боб. Оғиз бўшлиғи ва жағларнинг текшируви

39. Оғиз бўшлиғи ва жағларни текшируви шикоятларни аниқлаш, уларнинг тавсифини баҳолаш, анамнез йиғиш, клиник ва фаолиятга оид текширувлар ўтказишдан иборатдир. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг ўтказган касалликлари суриштирилади.

40. Объектив текширувлар гавдани тўғри тутиш, тик юзага нисбатан бошнинг туриш ҳолатини баҳолашдан бошланади. Кейин юздаги нуқсон, шакл бузилиши, чандиқ ёки ассиметрияларни аниқлаш мақсадида ташқи кўрик ўтказишга киришилади.

Бўйиннинг лимфа тугунлари бошни бир оз пастга эгилган ҳолатида пайпаслаб кўриш орқали ўрганилади, ҳамда шифокор текширилувчининг ортида туриб ҳам уларни пайпаслаб кўради. Чакка-пастки жағ бўғимининг аҳволи ва фаолияти ҳам пайпаслаб кўриш орқали, зарурат туғилганда эса, рентген ва бошқа тиббий текширув усуллари ёрдамида ўрганилади.

41. Тиббий кўрикдан ўтказишда шунингдек тиш-жағ тизими аъзоларининг асосий фаолиятлари: нафас олиш, нутқ, ютиниш, чайнаш текширилади. Чайнаш фаолиятининг бузилиши, чайнаш фазаларини ўзгариши, чайнов босимини нотекис тақсимланиши, чайнашлар сонининг кўпайиши ва овқатни чайнашга кўп вақт сарфлаш билан ифодаланади. Лозим бўлган ҳолларда Н.И. Агаповнинг шартли коэффициенти ёрдамида чайнаш самарадорлигини йўқотиш даражаси белгиланади. Бунда барча тишларнинг чайнаш қуввати 100% деб қабул қилинади, шунингдек ҳар бир тишнинг чайнаш қуввати қуйидаги рақамлар билан белгиланади: ёнбош кесувчи тишлар (12, 22, 32, 42) — 1 %дан, марказий кесувчи тишлар (11, 21, 31, 41) — 2 %дан, қозиқ тишлар (13, 23, 33, 43) — 3 %дан, кичик озиқ тишлар (14, 15, 24, 25, 34, 35, 44, 45) — 4 %дан, биринчи озиқ тишлар (16, 26, 36, 46) — 6 %дан, иккинчи озиқ тишлар (17, 27, 37, 47) — 5 %дан.

Тишлар қисман йўқотилганда сақланган чайнаш самарадорлиги, йўқ тишлар ва қарама-қарши тишлар коэффициентлари йиғиндисини 100 фоизлик кўрсаткичдан айириш йўли билан аниқланади. Ақл тишлари ҳисобга олинмайди. БССТ (ҲКТ-10) талабларига мувофиқ тишлар формуласи қуйидагича кўрсатилади:

18 17 16 15 14 13 12 11 21 22 23 24 25 26 27 28 48 47 46 45 44 43 42 41 31 32 33 34 35 36 37 38

Тиш формуласининг шартли белгилари: соғлом тиш — С, йўқотилган тиш — Й, чиқмаган тиш — Ч, илдиз — И, кариес — К, пульпит — П, гангрена — Г, гранулема — ГР, олиб ташлаш керак бўлган тиш — ОТ, темир қопламали тиш — ТҚ, кўприксимон протез — КП, ечиладиган протез — ЕП, пломбаланган тиш — ПЛ.

42. Оғиз бўшлиғи ва тишларнинг объектив текшируви кўрик, пайпаслаш ва перкуссия қилишдан иборат. Лозим бўлганда электроодонтодиагностика, тишлар ва пародонт ўтаётган ёруғлик ёрдамида, Писарев-Шиллер аппликация синамаси ва бошқа усуллар ёрдамида текширилади.

Тиш қаторларининг марказий жипсланиши ўзаро перпендикуляр уч текисликда (сагиттал, вертикал, горизонтал) аниқланади.

Тишларнинг тўғри тушмаслик нуқсонлари мавжуд бўлса, уларнинг тури, ҳамда аномалиянинг ифодаланганлик даражаси тиш қаторларининг силжиганлиги бир чизиқли ўлчовлар ёрдамида, тегмаётган тишларнинг сони кўрсатилади. Тишларнинг тўғри тушмаслик аномалиясида уч даража фарқланади: биринчи даража тиш қаторларининг — 5 ммгача, иккинчи даража — 5 — 10 ммгача, учинчи даража — 10 ммдан ортиқ силжиган ҳолларда. Бу кўрсаткич аномалия даражасидан кейин қавс ичида миллиметрларда кўрсатилади.

8-боб. Кўриш аъзосининг текшируви

43. Кўриш аъзоларининг текшируви яхши ёритилган, кўз ўткирлигини 5 метр масофадан аниқлаш имкониятини берадиган хоналарда ўтказилади. Офтальмоскопия, скиаскопия ва бошқа текширув усулларини ўтказиш учун қоронғилаштирилган ёндош хона бўлиши лозим.

44. Анамнезни йиғишда кўришнинг ўзига хос хусусиятларига: ўтказилган касалликлар ва олинган жароҳатларга, оилада кўриш аъзоларининг ирсий касалликлари борлигига эътибор қаратилади. Суҳбат мобайнида кўз олмаларининг ҳаракатчанлиги ва нигоҳининг йўналишига эътибор қаратилади.

45. Ранг ажрата олишни текшириш яхши кундузги ёки сунъий люминесцент ёруғликда ўтказилади. Ёруғлик манбаи тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг кўриш майдонидан ташқарида бўлиши ва жадвалларни яхши ёритиши керак. Ранг ажратишни текшириш учун Рабкиннинг тўққизинчи ва ундан кечроқ нашр этилган полихроматик жадваллари қўлланилади. Ранг ажратиш меъёрда бўлса, тиббий кўрикдан ўтаётган шахс ҳамма жадваллар ва яширин белгиларни тўғри ўқийди. Ранг ажратиш меъёрдан паст бўлган ҳолларда, унинг даражаси (хили, шакли, тури)ни Крис-Нигел-Рабкин таснифи бўйича, Рабкин полихроматик жадвалларига берилган тушунтириш матнидаги услубий кўрсатмалардан фойдаланган ҳолда белгилаш лозим бўлади. Энг муҳими, бу ҳолларда «С» турдаги трихромазия нуқсонини аниқ ажрата билиш лозим, чунки бу турда амалий фаолиятда ранглар тўғри ажратилади.

46. Кўриш ўткирлиги Головин-Сивцев жадвали ёки замонавий белгилар проекторлари ёрдамида аниқланади. Тўлиқ кўриш ўткирлиги жадвалнинг тиббий кўрикдан ўтаётган шахс ҳали тўғри ўқий олаётган энг кичик белгилари бор қатори бўйича ҳисобланади. Кўриш ўткирлигининг 0,7 дан 1,0 кўрсаткичига тўғри келадиган қаторидаги белгиларни ўқишда биттадан кўп хатога йўл қўймаса, кўриш ўткирлиги тўлиқ ҳисобланади. Коррекциясиз кўриш ўткирлиги тўғрисидаги маълумотлар ўнг ва чап кўзлар учун алоҳида ёзилади. Яхши ва ёмон кўрадиган кўзлар учун фойдаланилган қавариқ шишалар кучи ўртасидаги фарқ 2 диоптрийдан ошмаса, бу қоидага кўра, мумкин бўлган бинокуяр коррекция ҳисобланади. Тўлиқ ва амалда мумкин бўлган коррекциядан кейинги кўриш ўткирлиги тўғрисидаги маълумотлар ўнг ва чап кўзлар учун алоҳида ёзилади. Кўриш ўткирлиги 0,09 дан 0,01 чегарасида бўлганда, кўриш ўткирлиги 0,1 кам бўлган ҳолларда махсус текширув учун қўлланиладиган Полякнинг махсус оптотиплари тўплами, зарурат туғилганда бошқа усуллар билан текширилади.

Яқиндан кўриш ўткирлиги ҳар бир кўз учун алоҳида яқин учун мўлжалланган 30 — 40 см узоқликдан кўрсатиладиган ва тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг орқа томонидан ёритиладиган Головин-Сивцев жадвали ёрдамида текширилади. Кўз орбитасининг ташқи четидан матнгача бўлган масофа ўлчанади.

47. Рефракция аномалиясининг даражаси ва тавсифи скиаскопия ёрдамида аниқланади, рефракциянинг чегарадаги ва баҳсталаб ҳолатларда авторефрактометрия ўтказиш лозим. Скиаскопиядан олинган маълумотлар субъектив усулда текширилади. Скиаскопия ва субъектив текширувдан олинган маълумотлар ўртасида фарқ 1,0 диоптрийдан кўп фарқ қилса, энг яқин турган равшан кўриш нуқтасининг жойи аниқланади.

Шундан сўнг кўз косалари, кўз ёриғи, қовоқлар, кўз ёши нуқталарининг жойлашуви кўздан кечирилади; кўз ёши халтачаси соҳаси босилиб, унинг ҳолати текширилади; кўз олмалари катталигига, уларнинг кўз косасида жойлашувига, қовоқларнинг конъюнктивасига эътибор қаратилади. Ёнбошдан ёритилган ҳолда, лупа ёрдамида склера, шоҳ парда, олдинги камера, рангдор парда, қорачиқ ва кўз гавҳари кўздан кечирилади. Кўз гавҳари ва шишасимон тана ён тарафдан тушиб турувчи ёруғликда текширилади.

Шундан сўнг офтальмоскопия ўтказилади, бунда кўрув нерви диски, сариқ доғ соҳаси, кўз туби атрофи ва тўр парда томирлари ҳолати баҳоланади.

48. Агар рефракцияни аниқлаш рефрактометрия усули билан амалга оширилса ёки кўз қорачиғининг торлиги туфайли скиаскопия ўтказиш қийинчилик туғдираётган бўлса, текшириш ўтказиш тартибини ўзгартириш лозим. Олдин шишалар ёрдамида рефракцияни субъектив ўлчови ўтказилади ва энг яқин равшан кўриш нуқтасининг жойи аниқланади, шундан сўнг конъюнктива бўшлиғига 3 маротаба оралиғи 5 дақиқадан иборат 0,5 — 1 % мидриацил ёки мидакс эритмаси киритилади.

49. Баҳс талаб ҳолатларда скиаскопия циклоплегия шароитида, яъни аккомодацияни кўпроқ бўшаштирилган ҳолатда ўтказилади, кўзнинг конъюнктива бўшлиғига 3 маротаба оралиғи 5 дақиқадан иборат 0,5 — 1 % мидриацил ёки мидакс эритмасини томизилади. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг субъектив кўрсатмалари шубҳа туғдирса ёки аккомодациянинг спазмига гумон бўлса, рефракцияни ва кўриш ўткирлигини аниқлаш мақсадида, аметропияни коррекция қилиш имкони бўлмаганда, 1 % атропин эритмасини қўллаш зарур бўлади.

50. Қоидага кўра, мидриатиклар билан кенгайтирилган қорачиқда кўриш ўткирлигини текшириш, диафрагмани кўлламасдан ўтказилади. Назарда тутиш керакки, диафрагма ўрнатилган ҳолда кўриш ўткирлигининг ошиши, коррекция қилинмаган аметропиянинг мавжудлиги тўғрисида гувоҳлик беради. Бундай ҳолларда коррекцияловчи шишаларни танлаш йўли билан кўриш ўткирлигини диафрагма билан олинган натижадан кам бўлмаган даражада яхшилаш мумкин.

51. Ёш оқишига шикоят мавжуд бўлса, ёш кетказиш фаолияти рангли кўз ёши-бурун синамаси ёрдамида текширилади.

Гемералопияга шикоятлар мавжуд бўлса ва тўр парда, кўриш нервида ўзгаришлар топилса, биомикроскопия, адаптометрия, периметрия ёки оптик-когерент томография ўтказиш ёки стационар текширувига юбориш лозим бўлади.

9-боб. Тери-таносил аъзоларининг текширувлари

52. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг кўригини кундузги ёруғликда ўтказиш лозим, оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватини текшириш учун ёрқин йўналтирилган электр ёруғлиги ва шиллиқ қаватнинг кўрилаётган соҳаларидаги сўлакни қуритиш учун осон бўлганлиги сабабли, ёғоч шпатель қўллаш лозим.

Тиббий кўрикдан ўтаётган шахсни кўригида тошманинг хусусиятига, шаклига, таркибий элементларига, уларнинг рангига, жойлашувига, тери ортиқлари ҳолатига ва ҳ.к.ларга эътибор қаратиш лозим.

53. Тошманинг морфологик элементларини аниқроқ баҳолаш учун махсус текшириш усуллари қўлланилади:

гиперемия билан ниқобланган тошма морфологик элементларининг ҳақиқий рангини аниқлаш мақсадида диаскопия ёки витропрессия қўлланади. Бу мақсадда шиша таёқча ёки таҳлил шиша текширилаётган тошманинг юзасига босилади ва унинг ҳақиқий ранги аниқланади. Бу усул томир элементларини пигмент ва геморрагик элементлардан фарқлаш, ҳамда қизил бўрича бўртмаси ташхисида алоҳида аҳамиятга эга, диаскопияда у қўнғир-сариқ (олма қуйқаси феномени) рангига киради.

Қирма олиш усули тери тўкилишини тавсифлаш учун қўлланилади: псориаз, парапсориаз, қизил бўрича ва бошқалар.

Ёритиш усули — тошма таркибий элементларининг тўлиқ намоён бўлмаган хусусиятларини юзага чиқариш мақсадида қўлланилади. Элемент юзасига вазелин ёки сув суртиш мумкин. Масалан, бу усул қўлланганда — қизил ясси лишай папулаларига ҳос белги бўлган Уикхем тўри намоён бўлади;

Никольский феномени — чин пуфакча ва пуфак пайдо бўлиши акантолиз билан кечадиган бошқа дерматозларга ташхис қўйишда қўлланади

Кебнер феномени — таъсирлантирилган (тирналган, ультрабинафша нурлари билан нурлантирилган) тери соҳасининг ўзгариш бўлмаган қисмларида 7 — 14 кундан кейин псориазга хос тошмалар пайдо бўлади.

Ташҳис учун қўшимча маълумотларни дерматографизм ва мушак-соч рефлекси хоссаларини ўрганишда олиш мумкин.

Касалланган ўчоқлардан олинган патологик материаллар (тери қирмалари, соч бўлаклари, пуфак ва пуфакчаларнинг ичидаги суюқликлар ва бошқалар) бактериоскопик ташҳис қўйишда аҳамиятга эга. Бундай тиббий текширувлар натижалари захм, юмшоқ шанкр, замбуруғли касалликлар, пиодермия ташҳиси учун кўпинча ҳал қилувчи аҳамиятга эга.

10-боб. Гинекологик текширувлар

54. Текширувнинг муҳим тури бўлиб бимануал текширув хисобланади, бунда бачадон (жойлашуви, ўлчамлари, шакли, консистенцияси, ҳаракатчанлик даражаси ва бошқалар) бачадон ортиқлари ва думғаза-бачадон боғламларининг аҳволи тўғрисида объектив маълумотлар олиш мумкин бўлади.

55. Гинекологик текширувларда қуйидаги тиббий анжомлар билан текшириш усуллари қўлланади: қин кўриги, бачадонни зонд орқали текшириш, бачадон орқа гумбази пункцияси, бачадон бўйнидан биопсия олиш, аспират олиш, кольпоскопия, чаноқ аъзоларини ультратовуш текшируви; бошқа текширувлар тиббий кўрсатмаларга кўра ўтказилади.

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 4-ИЛОВА

Касалликлар ва жисмоний нуқсонлар жадвали, ҳамда алоҳида моддаларга бериладиган шарҳлар

Касалликлар жадвалининг бир йўллантирувчи чизма эканлиги, унинг касаллик ҳолатларининг барча шакл ва турларини назарда тута олмаслиги ҳамда уларнинг кечиш жараёнини ҳисобга ола олмаслигини эътиборга олиш керак. Касалликларни барча эҳтимолий шаклларининг тўлиқ рўйхатини тузиш нафақат имконсиз, балки мақсадга ҳам мувофиқ эмас. Узун рўйхат тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг ҳарбий хизматга яроқлилик тоифасини баҳолашдаги юзаки ёндашувга шароит яратиши ва нотўғри эксперт хулосасининг чиқарилишига олиб келиши мумкин. Шунинг учун касалликлар жадвалида патологик ўзгаришларнинг ифодаланганлик даражаси, фаолиятини бузилиши, қайталанишлар сони ва даволашнинг самарадорлигига эътибор қаратилган ҳолда умумлаштирилган кўринишда касалликларни асосий шакллари санаб ўтилган. Бундай тизим шифокорни ўтказилган тиббий текширувлар натижаларига жиддий ёндашиш, барча ҳолатларни ҳисобга олган ҳолда уларни чуқур таҳлил қилиш, ҳар бир ҳолатда тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг ҳарбий хизматга яроқлилик тоифасини якка тартибда, ҳолисона баҳолашга мажбур қилади.

Касалликлар жадвалига ҳарбий хизмат ёки турли ҳарбий мутахассисликлар бўйича ишга яроқлилик даражасини аниқлашда бошланғич кўрсатмалар берувчи, шунингдек, комиссия ва шифокор хулосаларини тўғри расмийлаштириш учун имконият яратадиган бир ҳужжат сифатида қараш лозим.

Касалликлар жадвалида қайд этилган ҳарбий хизматга яроқлилик тоифалари:

А — ҳарбий хизматга яроқли .

В — айрим чекланишлар билан ҳарбий хизматга яроқли.

С — чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли.

D — вақтича ҳарбий хизматга яроқсиз.

E — тинчлик даврида ҳарбий хизматга яроқсиз, уруш даврида чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли.

F — ҳарбий ҳисобдан чиқарилган ҳолда ҳарбий хизматга яроқсиз.

Касаллик жадвалида ва унинг шарҳларида қўлланиладиган шартли қисқартмалар:

NYHA — Нью-Йорк юрак ассоциацияси;

WPW — Вольф-Паркинсон-Уайт;

АҚБ — артериал қон босими;

ЖССТ — Жахон соғлиқни сақлаш ташкилоти;

ИГКС — ингаляцион глюкокортикостероидлар;

ИНМ — ионловчи нурланиш манбалари;

КТ — компьютер томографияси;

МГ — Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси;

МИББ — мудофаа ишлари бўйича бўлим;

МРТ — магнит-резонансли томография;

НЧЧТ — нафас чиқаришнинг чўққилик тезлиги;

ОИВ — одам иммунитет танқислиги вируси;

ОКГ — оптик квантли генераторлар;

ОПЎБ — оёқ панжасининг ўрта бўлими;

РМ — радиоактив моддалар;

СБЕ — сурункали буйрак етишмовчилиги;

СВЕ — сурункали веналар етишмовчилиги;

СЧР — сафарбарлик чақирув резерви;

СЮЕ — сурункали юрак етишмовчилиги

ТВИ — тана вазни индекси;

ЖНЧҲ-1 — бир сонияда жадаллаштирилган нафас чиқариш ҳажми;

УТТ — ультратовуш текшируви;

ЎЗМ — кимёвий қуролга оид тегишли заҳарли моддалар, ракета ёнилғиси таркибидаги қисмлар ва бошқа ўта заҳарли моддалар;

ҲДҚ — ҳаво-десант қўшинлари;

ҲТК — ҳарбий тиббий комиссия;

ҲТМ — ҳарбий таълим муассасаси;

ҲХБ, АЙП — ҳаво ҳаракатининг бошқаруви ва авиацияни йўналтириш пунктларининг жанговар бошқарувининг тизимлари;

ФС — фаолиятга оид синф;

ЭММ — 30 кГцдан 300ГГцгача частота диапазонидаги электр-магнит майдонларни ҳосил қилувчи манбалар;

ЭхоКГ — эхокардиография;

ЭЭГ — электроэнцефалография;

ЯТА — якка тартибда аниқланиши кўзда тутган ҳолларада фуқароларни ҳарбий хизматга, Қуролли Кучлар (қўшинлар) туридаги хизматга; ҳарбий мутахассислик бўйича хизматга (таҳсил олишга) яроқлилик тоифасини аниқлаш назарда тутилади.

1-боб. Юқумли ва паразитар касалликлар

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 1 Ичакнинг юқумли касалликлари , бактерияли зооноз лар , бошқа бактериал касалликлар , тери тошмалар билан кечадиган вирус ли касалликлар , бўғимоёқлилар орқали юқадиган вирус ли ва бошқа касалликлар ( марказий асаб тизимининг юқумли касалликлари бундан мустасно ), вирус ва хламидия лар чақирадиган бошқа касалликлар , риккетсиоз лар, бошқа юқумли ва паразитар касалликлар : а) даволаб бўлмайдиган ёки даволаниши мураккаб бўлган Е Яроқсиз С ёки Е (ЯТА) С ёки Е (ЯТА) Яроқсиз Е б) ўткир ёки сурункали касалликлар ҳуружидан кейинги фаолиятнинг вақтинча бузилишлари D Яроқсиз D D Таътил D

Мазкур модданинг «а» бандига тааллуқли:

бруцеллёзнинг сурункали, қайталанувчи шакллари;

трихоцефалёз, амебиаз ва безгакнинг яққол клиник аломатлар билан кечаётган сурункали шакллари;

қорин тифи, паратиф ва салмонеллёзларнинг қайталанувчи, асоратли шакллари;

сурункали дизентерия;

ички аъзоларнинг зарарланиши ҳамда марказий асаб тизимидаги ўчоқли ўзгаришлар билан кечаётган цитомегаловирус, оддий герпес вируси ва токсоплазмоз касалликлари;

эхинококкоз (жарроҳлик усули билан даволанишдан бош тортганда ёки даволаш ижобий натижа бермаганда).

Қорин тифи ёки паратифларнинг оғир шаклини (инфекцион-токсик энцефалопатиянинг яққол белгилари мавжуд бўлганда) ўтказган, шунингдек, касалликни кечиш даврининг ўткирлик даражасидан қатъий назар оғир асоратларнинг ривожланиши (ичак деворининг тешилиши, ичакдан қон кетиши, миокардит, плеврит билан кечаётган зотилжам, менингит ва менингоэнцефалит) ҳамда касалликнинг оғирлик даражасидан қатъий назар, унинг қайталаши билан кечиши аниқланганда ҳарбий хизматчи ва СЧР хизматчилари «а» бандига асосан ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар.

Бруцеллёзнинг ўткир септик шакли, амёбиазнинг оғир ва сурункали қайталовчи шакли, вирусли гепатитнинг оғир шакли ҳамда асоратларидан қатъий назар, қайталаган ҳолда узоқ кечадиган ўртача оғирликдаги гепатитнинг «B», «С», «D», «F», «G» турларини, гепатитнинг «А» ва «Е» турларини асоратлар билан ўтказган муддатли ҳарбий хизматчи ва СЧР хизматчилари ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар. Ушбу бандга асосан касалликнинг кечиш даражасидан қатъий назар икки ва ундан ортиқ ижобий маркерлари мавжуд бўлган микст гепатит ёки гепатитнинг дельта тури билан касалланганлар ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар.

Ушбу бандга даволаб бўлмайдиган, бир неча маротаба таҳлилхона шароитидаги текширув усулларида тасдиқланган юқумли касаллик қўзғатувчиларининг турғун ташувчилари ҳам киради. Дизентерия ва қорин тифи (паратифлар) билан касалланган муддатли ҳарбий хизматчилар стационар шароитида даволаниши лозим. Даволанишдан сўнг, уч ойдан ортиқ муддат давомида юқумли касаллик қўзғатувчиларининг турғун ташувчанлиги сақланиб қоладиган бўлса, улар ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар.

Шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар, ҲТМнинг иккинчи ва ундан юқори босқичдаги курсантларини қорин тифи (паратиф) касалликнинг қўзғатувчиларини сурункали ташувчилари бўлган ҳолатда, В ёки С яроқлилик тоифаларга якка тартибда аниқланади, ҲДҚ ва уларга тенглаштирилган қисмларда, махсус иншоотлардаги хизматга яроқсиз деб топиладилар.

Олти ойдан ортиқ муддат давомида қорин тифи ва паратифлар, дизентерия, салмонеллёзлар ва бошқа юқумли касалликлар қўзғатувчиларининг турғун ташувчиси бўлган, даволаш чоралари самара бермаган фуқароларни чақирув участкаларида қайд этиш, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақириш, СЧРга қабул қилиш, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришда ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар.

Вирусли гепатитнинг «В» турини юзаки антигени ёки «С» гепатитнинг вирусига қарши антитаначалари аниқланганида, яширин ҳолда кечаётган сурункали гепатитни истисно қилиш мақсадида, текширув ўтказиш учун асос бўла олади. Жигар фаолиятидаги ва клиник бузилишлар мавжуд бўлмаган сурункали вирусли гепатит билан хасталланган ҳарбий хизматчилар айрим чекланишлар билан ҳарбий хизматга яроқли деб топилади, клиник аломатлар ёки таҳлилий текширувларида ўзгаришлар (жигар ферментлари ва бошқа биокимёвий кўрсаткичларининг меъёридан ошиши) пайдо бўлганда эса бу тоифадаги беморлар касалликлар жадвалининг 60-моддаси бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Мазкур модданинг «б» банди стационарда даволангандан сўнг, беморда умумий астенизация, ҳолсизлик ва озиқланишдаги бузилишлар сақланган, аъзолар фаолиятига оид бузилишлар мавжуд бўлган ўткир юқумли, паразитар касаллик ва интоксикациялардан кейинги ҳолатларни назарда тутади.

Қорин тифи, паратиф ва вирусли гепатитларнинг «А» ва «Е» турларини бошидан ўтказган фуқароларни чақирув участкаларида қайд этиш, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақириш, СЧРга қабул қилиш, шартнома бўйича ҳарбий хизматга ва ҲТМга киришда 18 ой муддатга, амёбиаз ва бруцеллёзнинг ўткир шаклини бошидан ўтказганлар — 12 ой муддатга соғлиги туфайли вақтинча ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар. Юқумли касалликлар қўзғатувчиларининг ташувчиси бўлмаган ҳамда ички аъзоларидаги зарарланиш белгилари йўқолган тақдирда мазкур шахслар кўрсатилган муддат ўтгандан сўнг чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар. Вирусли гепатитнинг «В» , «С», «D» турларининг ўткир шаклини ўтказганлар ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар.

Бруцеллёзнинг клиник аломатларисиз серологик ёки аллергик реакцияларнинг (Райт-Хеддельсон, Бюрне) мавжуд бўлиши, ҳарбий хизматга чақирувнинг кечиктирилиши ёки ҳарбий хизматга яроқсизлик тўғрисида ҳулоса қабул килишга асос бўла олмайди. Бруцеллёзнинг резидуал шаклини (Райт реакцияси 1:50 ва ундан кам, Хедельсон реакцияси (+)) ҳеч қандай асоратларсиз ўтказган чақирилувчилар, СЧР хизматчилари ва муддатли ҳарбий хизматчилар чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар.

Юқумли касалликларнинг (вирусли гепатит, қорин тифи ва паратифлар, геморрагик иситмалар, иерсиниозлар ва бошқалар) енгил ва ўртача шаклини асоратсиз бошдан ўтказган муддатли ҳарбий хизматчиларга 30 кунлик муддатга касаллик туфайли таътил берилади.

Юқумли касалликларни (вирусли гепатитнинг барча шакллари, қорин тифи ва паратиф, геморрагик иситмалар, бруцеллёзнинг ўткир шакли ва бошқалар) ўртача, оғир ва асоратли шаклларини бошдан ўтказган шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга «б» бандига биноан, 30 кунлик муддатга касаллик туфайли таътил берилади, касалликнинг енгил шаклини (шу жумладан вирусли гепатитнинг сариқсиз шаклини) ўтказганлар эса, хизмат вазифаларини бажаришдан озод қилинади.

Таътил тугагандан сўнг, ҲДҚ ва уларга тенглаштирилган қисмларда, махсус иншоотларда хизмат қилаётган шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар ҳарбий хизматга ҳамда ҳарбий мутахассислиги бўйича хизматга яроқлилик даражасини аниқлаш мақсадида, мажбурий тартибда тиббий кўрикдан ўтказишга юбориладилар. Қолган ҳарбий хизматчилар эса, тиббий кўрикдан ўтказишга тиббий кўрсатмалар асосида юборилади. Вирусли гепатит, қорин тифи, паратифларни асоратсиз енгил ва ўртача оғирликдаги шаклини бошдан ўтказган ҲДҚ ва уларга тенглаштирилган қисмларнинг ҳарбий хизматчилари 12 ойдан сўнг, такрорий тиббий кўрикдан ўтказиш шарти билан парашют билан сакрашга вақтинча яроқсиз деб топиладилар. Муддат тугагандан сўнг, парашют билан сакрашга рухсат бериш ва ҲДҚ ва уларга тенглаштирилган қисмлардаги хизматга яроқлилик масаласи якка тартибда ҳал қилинади.

Шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг РМ, ИНМ, ЎЗМ, ЭММ, ОКГ ва I, II патоген гуруҳга оид микроорганизмлар билан ишлашга ҳамда махсус иншоотлардаги хизматга яроқлилиги жигар ва меъда-ичак йўлларининг фаолиятига кўра якка тартибда аниқланади. РМ, ИНМ, ЎЗМ, ЭММ, ОКГ ва I, II патоген гуруҳга оид микроорганизмлар билан ишлашга тайинланадиган ҳарбий хизматчилар, ишчи ва хизматчилар вирусли гепатит, қорин тифи ва паратифларни бошдан ўтказгандан сўнг, бир йил давомида ушбу ишга яроқсиз деб топиладилар.

Қорин тифи ва паратифлар билан аввал касалланган ҲТМга кираётган номзодлар, уларда меъда-ичак йўлларининг фаолияти бузилмаган бўлса, стационар шароитдаги даволаниш тугагандан сўнг, камида 12 ой ўтгач ҲТМга киришга яроқли деб топиладилар. «В» ва «С» турдаги вирусли гепатитнинг оғир даражали ва узоқ давом этадиган, қайталовчи шакли («А» ва «Е» турдаги гепатитдан ташқари) билан аввал касалланган, шунингдек, вирусли гепатитнинг икки ва ундан ортиқ маркерлари, дельта-инфекция аниқланганда ҲТМга киришга яроқсиз деб топиладилар.

Алоҳида ҳолатларда оғир даражали ва ўртача оғирликдаги қорин тифи, паратиф ва вирусли гепатитларни бошдан ўтказган шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар қайта тикланиш учун 12 — 24 кунга ҳарбий дам олиш уйларига (санаторияларга) ўтказилишлари мумкин.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 2 Нафас аъзоларининг сил касаллиги : а) фаол, микобактерияларнинг ажралиши ва ( ёки ) ўпка тўқимасидаги емирилишлар билан кечадиган F F F F F F б) фаол, микобактерияларнинг ажралиши ва ўпка тўқимасидаги емирилишларсиз кечадиган E Яроқсиз E E Яроқсиз E в) фаол, фаоллиги пасаяётган E Яроқсиз С ёки Е ( ЯТА ) Е Яроқсиз E г) клиник даволанган E Яроқсиз В ёки С ( ЯТА ) С ёки Е ( ЯТА ) Яроқсиз E д) сил этиологияли серозитлардан кейинги фаолиятга оид вақтинчалик бузилишлар E Яроқсиз А ёки В ( ЯТА ) А ёки В ( ЯТА ) Яроқсиз E е) фаоллиги йўқ, уч йилдан ортиқ фаоллик белгилари бўлмаган E Яроқсиз А ёки В ( ЯТА ) А ёки В ( ЯТА ) Яроқсиз С

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

микобактерияларнинг ажралиши ва (ёки) ўпка тўқимасидаги емирилишлар билан кечадиган ўпка силининг барча фаол шакллари;

яққол ифодаланган интоксикация (заҳарланиш) аломатлари билан кечадиган нафас аъзолари силининг фаол шакллари;

нафас аъзолари силининг фаол, ривожланиб борувчи шакллари;

III-даражали нафас (ўпка) етишмовчилиги ҳамда кўкс оралиғи аъзоларини силжиши билан кечаётган ўпка ва плеврадаги катта колдиқли ўзгаришлар;

III-даражали нафас (ўпка) етишмовчилиги ёки бронхоплеврал оқмалар ҳосил бўлиши билан кечаётган жарроҳлик амалиётидан кейинги асоратлар;

бронхлар, шу жумладан сил бронхоаденитининг ҳам фистулали (оқмали) зарарланиши.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

сил микобактерияларни ажратиб чиқариш ва ўпка тўқимасидаги емирилишларсиз кечадиган нафас аъзолари силининг барча фаол шакллари;

даволаш жараёнида трансформацияга учраган юпқа деворли кистасимон бўшлиқлар (кавернанинг очиқ турда битиши);

II-даражали нафас (ўпка) етишмовчилиги билан кечадиган ўпка ва плевранинг катта колдиқ асоратлари;

II-даражали нафас (ўпка) етишмовчилиги билан кечадиган жарроҳлик амалиётидан кейинги асоратлар.

Даволаш самара бермаган ва ундан бош тортган ҳарбий хизматчилар мазкур модданинг «а» ёки «б» бандлари билан тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

стационар босқичда муваффақиятли даволанган, клиник-рентгенологик самарага эришилган нафас аъзоларининг сили: бактерия ажралиши тўхтаган, емирилиш бўшлиқлари ёпилган, интоксикация аломатлари йўқолган, ўпкадаги инфильтрациялар ва бўшлиқлардаги суюқликлар сўрилган;

I-даражали нафас (ўпка) етишмовчилиги билан кечадиган ўпка ва плевранинг катта қолдиқ асоратлари;

нафас (ўпка) етишмовчилиги бўлмаган ёки I-даражали етишмовчилик билан кечадиган жарроҳлик амалиётидан кейинги асоратлар.

Катта қолдиқ асоратларга қуйидагилар киради: бирламчи мажмуанинг кўп (5 дан ортиқ) ўлчами 1 смдан кичик таркибий қисмлари (Гон ўчоғи, кальцийлашган лимфа тугунлари); якка ёки кўп ўлчами 1 см ва ундан катта бўлган бирламчи мажмуанинг таркибий қисмлари; кўп (5 дан ортиқ) ўлчами 1 смдан кичик жадал аниқ чегараланган ўчоқлар; якка ёки кўп ўлчами 1 см ва ундан катта бўлган интенсив аниқ чегараланган ўчоқлар ва фокуслар; тарқалган фиброз (бир сегментдан ортиқ); ўлчамларидан қатъий назар, ўпка циррозига хос ўзгаришлар; санация бўлган бўшлиқлар; фиброторакс; бронхоэктазли плевропневмосклерозлар; кенглиги 1 см катта бўлган плевранинг кўплаб қатламланиши (плевранинг кальцинацияси билан ёки у сиз); жарроҳлик амалиётидан кейинги ўпка тўқимасидаги катта ўзгаришлар бўлган ўпка сегменти ёки бўлагининг резекциясидан кейинги ўзгаришлар; пульмонэктомия, торакопластика, плевроэктомия, кавернотомия, экстраплеврал пневмолизлардан кейинги ўзгаришлар; умумий рентгенограмма ва (ёки) рентгентомография орқали аниқлаштирилган кичик қолдиқ асоратларга хос бўлган икки ёки ундан кўп белгиларининг мажмуаси;

Чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган фуқароларда, ўпканинг фаол сили мавжуд бўлганида, улар 3 йилдан кам бўлмаган муддатга ҳарбий хизматга чақирилиш муддатини кечиктириш билан вақтинча ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар, улар даволанишлари ва тиббий кузатувда бўлишлари лозим. Қайд этилган шахсларнинг яроқлилик масаласи даволаниб, диспансер ҳисобидан чиқарилганларидан кейин ҳал қилинади.

Даволаш натижалари ижобий бўлганда, ҲТК қайта тиббий кўрикдан ўтказиш шарти билан, касаллик туфайли таътилга муҳтожлик тўғрисида хулоса қабул қилади. Шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг ҳарбий хизматга яроқлилиги, даволаш натижасига кўра аниқланади, ушбу муддат касаллик туфайли таътил билан бирга ўн икки ойдан ошмаслиги лозим. Қайд этилган муддатдан кейин, ҳарбий хизматга яроқлилик тўғрисида хулоса қабул қилинади.

Фаоллиги пасаяётган ўпка сили туфайли Қуролли Кучлардан бўшатилган офицерлар таркибидаги шахсларнинг касбий реабилитацияси асосий даволаш босқичи якунланган ва ҳарбий хизматдан бўшатилгандан уч йилдан кейин, Мудофаа вазирлиги МҲКГнинг сил касалликлари бўлимида текширув ва тиббий кўрикдан ўтказишдан сўнг, кўриб чиқилиши мумкин.

Мазкур модданинг «г» бандига клиник даволаган асосий даволаниш босқичини ўтган, ўпка ва плеврада қолдиқ ўзгаришларсиз ёки кичик қолдиқ асоратлари мавжуд бўлган нафас аъзоларининг сили (шу жумладан ўз-ўзидан соғайиб кетиш) киради.

Кичик қолдиқ асоратларига қуйидагилар киради:

кам сонли (5 та ва ундан кам), ўлчами 1 смдан кичик бирламчи сил мажмуа таркибий қисмлари (Гон ўчоғи, кальцийлашган лимфа тугунлари); кам сонли (5 тадан кам) кичик (1 см гача) нафас бузилишисиз, чегаралари аниқ ва қаттиқ кальцийлашган бирламчи сил мажмуасининг таркибий қисмлари. Шу бандга, нафас етишмовчилиги аломатлари бўлмаган, якка кичик (2 см гача) бархулосалик босқичдаги туберкулома, умумий рентгенограмма ва (ёки) рентгентомограмммалар билан тасдиқланган қалинлашган (қалинлиги 1 смдан ортиқ) плевра қатламланишлари киради.

Мазкур модданинг «д» бандига стационар даволанишдан кейин вақтинча фаолиятга оид бузилишлари билан ёки уларсиз кечадиган сил этиологияли экссудатив плеврит ва бошқа серозитларнинг (перикардит, полисерозит ва бошқалар) қолдиқ ўзгаришлари киради.

Экссудатив плеврит ва бошқа серозитлар мавжудлиги — цитология, иммунология, микробиология текширув усуллари, тиббий кўрсатмалар мавжуд бўлганда эса, пункция орқали биопсия билан ҳам тасдиқланган бўлиши лозим. Қуруқ плевритнинг сил этиологияси туберкулин ва иммуноген усуллар билан даволаб кўриш ва таҳлил текширувлари динамикаси орқали тасдиқланиши лозим.

Муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчилар стационарда асосий даволаш босқичидан сўнг, силга қарши даволаш бошланганидан 2 ойдан кам бўлмаган муддатдан кейин тиббий кўрикдан ўтказиладилар ва қолдиқ асоратларининг даражасидан қатъий назар, ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар.

Мазкур модданинг «е» бандига фаоллиги йўқ, ўпкада кальцинатлар, бўлаклараро шварталар, плевра қалинлашуви, тортилишлар тарзидаги рентгенологик ўзгаришлар, ҳамда муваффақиятли ўтказилган антибактериал даволашдан кейинги ўзгаришлар (шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларда — сегментлар резекцияси, коваклар диатермокоагуляциясидан сўнг) мавжуд бўлган, охирги уч йил давомида касалликнинг клиник аломатларисиз кечаётган сил киради.

Чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақиралаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган фуқаролар сўнгги уч йил мобайнида фаол бўлмаган сил мавжудлигида ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришга яроқсиз деб топиладилар, СЧРга қабул қилинаётган фуқаролар эса чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар.

Ўпка ёки кўкрак ички лимфа тугунларидаги кичик ўлчамли петрификатлар мавжудлиги, ушбу моддани қўллаш учун асос бўлмайди, ҳарбий хизматни ўташ ва ҲТМга киришга тўсқинлик қилмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 3 Бошқа аъзо лар ва тизимларнинг сил касаллиги: а) фаол, ривожланиб борувчи шакли F F F F F F б) фаол, асосий даволаш курси даврида E Яроқсиз E E Яроқсиз E в) клиник даволанган E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E г) қолдиқ ўзгаришлар E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E д) даволашдан кейин фаолиятнинг вақтинча бузилишлари E Яроқсиз B B ёки C (ЯТА) Яроқсиз E

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

кечиши, касаллик давомийлиги ва оқибатларидан қатъий назар, турли аъзо ва тизимларнинг зарарланиши билан кечадиган, умумлашган сил шакли;

абсцесс ёки оқмалар мавжуд бўлган умуртқа поғоналари, найсимон суяклар ва бўғимларнинг ривожланиб борувчи сили;

кўриш фаолиятининг ривожланиб борувчи ва пасайиши билан кечадиган кўз сили;

тарқалган ва бадбурушликка олиб келадиган тери силининг шакллари;

сийдик ажратиш чиқариш ва жинсий аъзоларнинг емирилиши ва бактерия ажралиши билан кечадиган сили;

перикард, қулоқ-томоқ-бурун аъзолар ёки тана бошқа аъзоларининг ривожланиб борувчи сили;

сурункали буйрак етишмовчилиги ёки сийдик ажратиш фаолиятининг яққол ифодаланган бузилиши билан кечадиган силдан кейинги нефросклероз, сийдик ажратувчи тизими аъзоларининг силдан кейинги қолдиқ асоратлари ва оқибатлари, жарроҳлик амалиётида буйракнинг олиб ташланиши оқибатида битта буйракнинг бўлмаслиги, қолган буйракнинг фаолиятини бузилиши билан, буйрак ва сийдик чиқариш йўлларининг бошқа жарроҳлик йўли билан даволашдаги оқибатлари;

сийдик чиқариш фаолиятининг яққол ифодаланган бузилиши билан кечадиган сийдик қопининг чандиқли ўзгаришлари;

сил туфайли олиб ташланган иккала моякларнинг йўқлиги;

емирилиш, оқмалар мавжудлиги, оқмаларнинг қорин бўшлиғига қуйилиши ва сил перитонити асоратлари билан кечадиган лимфа тугунларининг ривожланиб борувчи сили; меъда, ичак, жигар, талоқ сили.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

умуртқа поғонаси, суяк ва бўғим, жинсий, сийдик чиқариш аъзолари ва кўкрак қафасидан бошқа ерда жойлашган фаол, чегараланган сил, касаллик жараёни тугашигача;

сийдик чиқариш фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилиши билан кечадиган сийдик чиқариш тизими аъзоларининг силидан кейинги қолдиқ асоратлари ёки оқибатлари, буйрак ва сийдик чиқариш йўллари силининг жарроҳлик йўли билан даволашдаги оқибатлари;

бошқа аъзолар силининг жарроҳлик йўли билан даволаш оқибатидаги фаолиятга оид мўътадил ифодаланган бузилишлари;

емирилишсиз кечадиган лимфа тугунлар сили, фаолиятининг мўътадил ифодаланган бузилиши мавжуд бўлган ичак, жигар, талоқнинг лимфа тугунларидаги радикал жарроҳлик амалиётидан кейинги ҳолат;

висцерал бузилишларсиз, тери зарарланишининг чегараланган шакллари.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

ўпкадан ташқарида жойлашган силнинг самарали ўтказилган стационар даволаш босқичидан кейин клиник-рентгенологик бархулосаликка эришилган ҳолатлар;

мўътадил ифодаланган клиник аломатлар билан кечаётган лимфа тугунлари силининг фаол, пасаяётган шакли, ҳамда зарарланган аъзоларда чекланган радикал жарроҳлик амалиётдан кейинги кам ифодаланган бузилишлар билан кечаётган ҳолатлар.

Алоҳида ҳолатларда, ҳарбий хизматда бўлишнинг белгиланган ёш чегарасига етмаган шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар, ўпкадан ташқарида жойлашган тана аъзо ва тизимларининг бирга кечаётган силини даволаш чора-тадбирлари самара берганда ва уларнинг фаолияти бузилмаганда, ушбу модданинг «в» банди бўйича, чекланган равишда ҳарбий хизмат яроқли деб топилишлари мумкин.

Мазкур модданинг «г» бандига қуйидагилар киради:

тиббий қўрикдан ўтаётган шахснинг даволангандан ва диспансер рўйхатидан ечилгандан сўнг, уч йил мобайнида фаоллиги бўлмаган, ўпкадан ташқари жойлашган аъзолар силининг қолдиқ ўзгаришлари;

уч йилдан кўп муддат давомида фаоллик белгилари кузатилмаган лимфа тугунларининг фаол бўлмаган сили, периферия лимфа тугунлари силининг ўз-ўзидан тузалишидан кейинги чандиқлар.

Мазкур модданинг «д» бандига шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг стационарда даволаниши тугатгандан сўнг, аъзо ва тизимлар фаолиятини тиклаш учун 1-2 ойдан кам бўлмаган муддат лозим бўлган ҳолатлар киради. Бунда қайта тиббий кўрикдан ўтказиш шарти билан касаллик туфайли таътилга муҳтожлик тўғрисида хулоса чиқарилади.

Силдан даволанган шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг тиббий ва касбий реабилитацияси мақсадида, қайта тиббий кўрикдан ўтказиш Мудофаа вазирлиги Марказий ҳарбий клиник госпиталининг сил касалликлар бўлими шароитида батафсил тиббий текширувлар орқали амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 4 Мохов F F F F F F

Мохов ташҳиси қўйилганда, ҳарбий хизматчи ҳарбий рўйхатдан чиқарилган ҳолда ҳарбий хизматга яроқсиз деб топилади ва давлат соғлиқни сақлаш тизими тасарруфидаги маҳсус даволаш-профилактика муассасасига ўтказилади. Тегишли махсус даволаш-профилактика муассасаси томонидан ҳисобга олинган мохов беморнинг оила аъзолари бўлган чақирилувчи ва ҳарбий ҳизматчилар учун шу модда қўлланилиб, ҳарбий рўйхатдан чиқарилган ҳолда ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар. Оиладан ташқари алоқада бўлганлар, стационар текширувга юборилади, касаллик юқмаган бўлса, ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 5 ОИВ чақирадиган касаллик : а) ОИВ нинг иккиламчи касалликлар босқичида F F F F F F б) ОИВ нинг бирламчи касалликлар босқичида Е Яроқсиз С ёки Е (ЯТА) С ёки Е (ЯТА) Яроқсиз Е

Ҳарбий-тиббий экспертиза мақсадида ОИВ чақирадиган касалликларининг 1990 йилда БССТ томонидан таклиф қилинган, 2006 йилда киритилган қўшимчалар билан, клиник тасниф (катталар ва 15 ёшдан катта бўлган ўсмирлар учун) қўлланилади.

Мазкур модданинг «а» бандига ОИВ чақирган, учинчи ва тўртинчи клиник босқичларда бўлган касалликлар киради.

Мазкур модданинг «б» бандига ОИВ чақирган ўткир босқичдаги касалликлар, ҳамда биринчи ва иккинчи клиник босқичларда бўлган касалликлар киради.

Касалликлар клиник аломатларининг тарқалишга кўра, даволанишнинг муваффақиятлилигини инобатга олган ҳолда, шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқлилиги тўғрисида хулоса қабул қилинади.

Ҳарбий хизматда бўлишининг белгиланган ёш чегарасига етганлиги ёки ташкилий-штат тадбирлари туфайли ҳарбий хизматдан бўшатилиш олдидан ўтказиладиган тиббий кўрикдан ўтказишда шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга клиник даражасидан қатъий назар «а» банди бўйича хулоса чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 6 Захм ва асосан жинсий йўл билан юқувчи бошқа касалликлар : а) кечки, туғма захм F F F F F F б) преципитация микрореакциясининг секинлик билан манфийликка ўтаётган бирламчи , иккиламчи ва яширин захм E Яроқсиз C ёки E ( ЯТА ) E Яроқсиз E в) бирламчи, иккиламчи ва яширин захм, асосан жинсий йўл билан юқувчи касалликлар Чақирилувчилар — D . Ҳарбий хизматчилар даволаниши лозим Яроқсиз А А Яроқли D

Ҳарбий хизматчиларда жинсий йўл билан юқадиган касалликлар аниқланганда (сўзак, юмшоқ шанкр, чов лимфагранулёмаси, чов гранулемаси ва бошқа гонококксиз уретритлар), улар даволанишлари лозим. Муваффақиятли даволанишдан сўнг, улар ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар.

Чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган фуқароларда таносил уретритларининг сурункали ва асоратланган шакллари, ҳамда бирламчи, иккиламчи ва яширин захм аниқланганда, 12 ойга ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар ва мажбурий равишда Соғлиқни сақлаш вазирлиги маҳаллий органларига хабар берилади.

Чақирув участкаларида қайд этилаётган фуқароларга қоннинг серология таҳлиллари манфий бўлгунча даволаниш тайинланади. Захмнинг бошланғич шаклларини даволаш муваффақиятсиз бўлганда, чақирилувчилар мажбурий равишда даволанганликлари тўғрисидаги ҳужжатларни (бош шифокор муҳри билан тасдиқланган касаллик тарихидан кўчирма) тақдим этган ҳолда тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Таносил касалликнинг клиник аломатларининг йўқолиши ва назорат таҳлилида уч маротаба манфий натижалар мавжудлиги, сўзакдан даволанганлик белгиси бўлиб ҳисобланади. Агар захм даволангандан сўнг, 12 ойдан кейин преципитация микрореакцияси манфийга ўтмаган бўлса, тиббий кўрикдан ўтказиш «б» банди асосида амалга оширилади.

Ички аъзо, суяк ва асаб тизимлари заҳм билан зарарланган бўлса, тиббий кўрикдан ўтказиш улар фаолиятига оид бузилиш даражасига кўра, касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 7 Микоз лар : а) актиномикоз, ички аъзолар кандидоз и, кокцидоидоз, гистоплазмоз, бластомикоз, споротрихоз, хромомикоз, феомикотик абсцесс, мицетома Чақирувчилар — D . Ҳарбий хизматчилар даволаниши лозим Яроқсиз В В Яроқсиз D б) дерматофития Чақирувчилар — D . Ҳарбий хизматчилар даволаниши лозим Яроқсиз А А Яроқсиз D

Замбуруғ касалликларига чалинган фуқаролар чақирув участкаларида қайд этиш, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақириш, СЧРга қабул қилиш, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришда 12 ой мудатгача ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар. Кўрсатилган муддатдан сўнг, зарарланган аъзо ва тизимларда ўзгаришлар топилмаса, улар ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришга яроқли деб топиладилар.

Ушбу моддада кўрсатилган терининг замбуруғли касалликлари билан такроран стационарда даволаниш самара бермаган чақирилувчи ва ҳарбий хизматчилар касалликлар жадвали 63-моддасининг «в» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказилидилар.

Дерматофитияга чалинган ҳарбий хизматчилар даволанишлари лозим. Даволангандан сўнг, улар ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар.

Микоз ташҳиси таҳлилий текширувлар билан тасдиқланиши лозим.

2-боб. Ўсмалар

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 8 Хавфли ўсмалар ( лимфа, қон яратувчи ва уларга турдош тўқималарнинг ўсмалари бундан истисно ): а) радикал олиб ташлаш имконияти йўқлигида ва узоқдаги метастазлар мавжудлигида F F F F F F б) бирламчи ўсмани регионал метастазлари билан радикал олиб ташлагандан кейинги ҳолатлар E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз Е в) жарроҳлик йўли, цитостатик ва нур билан даволашдан кейинги фаолиятга оид вақтинча бузилишлар E Яроқсиз C E Яроқсиз Е

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

касалликнинг тарқалганлиги ва босқичидан қатъий назар, асаб тизими ва бош мия пардалари, суяк ва тоғай тўқималарининг хавфли ўсмалари;

радикал равишда бўлмаган жарроҳлик йўли билан даволанган, узоқдаги метастазлар мавжуд бўлган бошқа аъзо ва юмшоқ тўқималарнинг хавфли ўсмалари ёки аввал даволангандан сўнг касалликни ривожланиб бориши;

ўсманинг босқичи ва тарқалишидан қатъий назар беморни хавфли ўсмаларни даволашдан бош тортган ҳолатлари.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

пастки лаб ва терининг хавфли ўсмаларини радикал даволангандан кейинги қолган чандиқлар;

ички аъзолар ва юмшоқ тўқималарнинг хавфли ўсмаларини (суяк ва бўғим тоғайлари бундан мустасно) радикал даволангандан кейинги бошқа ҳолатлар, шу жумладан регионар метастазлар билан кечиши.

Ҳарбий хизматда бўлишининг белгиланган ёш чегарасига етганлиги ёки ташкилий-штат тадбирлари туфайли ҳарбий хизматдан бўшатилиш олдидан ўтказиладиган тиббий кўрикдан ўтказишда, шартнома бўйича ҳарбий хизматчига хавфли ўсма касаллигининг жойлашиши, тарқалиши ва босқичидан, ҳамда касалликнинг бошланиш вақтидан, қатъий назар, «а» банди бўйича хулоса чиқарилади, метастазлари бўлмаган пастки лаб ва тери хавфли ўсмаларини радикал даволашдан кейинги ҳолатлар бундан мустасно, тиббий кўрикдан ўтаётган ушбу шахслар учун «б» банди қўлланилади.

Муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчилар жарроҳлик амалиёти, цитостатик ёки нур билан даволанишдан сўнг, даволаниш натижалари ва хавфли ўсманинг тарқалишига кўра, «а» ёки «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 9 Лимфа, қон яратувчи ва уларга турдош тўқималарнинг хавфли ўсмалари : а) тез ривожланиб борувчи, ҳамда фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилиши билан с е кин ривожланиб борувчи F F F F F F б) с е кин ривожланиб борувчи, фаолиятининг мўътадил ифодаланган бузилиши ва (ёки) кам ҳуружлар кузатилганда F Яроқсиз C E Яроқсиз F в) дастурий даволаш тўлиқ якунлангандан кейинги ҳолат F Яроқсиз C C ёки E ( ЯТА ) Яроқсиз F

Ушбу модда Ходжкин лимфомаси (лимфагранулёматоз), Ходжкин бўлмаган лимфома, тугунлардан ташқари (экстранодал) лимфомалар, ўткир ва сурункали лейкозлар, миелодиспластик синдромлар, кўп тарқалган миеломани, плазматик хужайра ўсмалари ва бошқа парапротеинемия гемобластозлар, лимфопролифератив ва миелопролифератив касалликларни назарда тутади.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

ўтказилган даволаш чоралари самарасиз бўлган ёки касалликнинг аломатларининг пасайишига олиб келмайдиган ёки даволаш чораларининг иккинчи-учинчи босқичлари самарасиз бўлган, эрта (бир йилдан кам муддатда) рецидив берадиган ёки фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари сақланиб қолган касаллик ҳолатлари;

тегишли тиббий кўрсатмалар мавжудлигида беморнинг даволанишдан бош тортган ҳолатлари.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

секин ривожланиб борувчи шаклда кечаётган, даволаш чоралари самарали бўлган, ҳуруж ёки рецидивлар сони бир йилда бир мартадан кўп бўлмаган, фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан кечаётган касалликлар;

ҳарбий хизмат мажбуриятларни ижро этиш қобилияти сақланиб қолган, даволашсиз узоқ муддат назоратга муҳтож бўлган ёки даволаш муассасасида бўлмасдан туриб, узоқ муддат даволанишга (шу жумладан сақлаб турилувчи даволаш) муҳтож бўлган касалликлар.

Мазкур «в» бандига қуйдагилар киради: дастурий (цитостатик, биологик, иммунли, нур билан ёки бошқалар) даволаниш тўлиқ якунлангандан кейинги ҳолатлар. Фаолиятга оид вақтинча бузилишлари сақланиб қолган ҳолатларда шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга касаллик туфайли таътил тақдим этилади.

Ҳарбий хизматда бўлишнинг белгиланган ёш чегарасига етганлиги ёки ташкилий-штат тадбирлари туфайли ҳарбий хизматдан бўшатилиш олдидан ўтказиладиган тиббий кўрикдан ўтказишда, шартнома бўйича ҳарбий хизматчига хавфли ўсма касаллигининг жойлашиши, тарқалиши ва босқичидан, ҳамда касалликнинг бошланиш вақтидан қатъий назар, «а» банди бўйича хулоса чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 10 Хавфсиз ўсмалар ( бош ва орқа мия ўсмалари бундан истисно) , in situ ўсмалар : а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилиши билан F Яроқсиз E E Яроқсиз F б) фаолиятининг мўътадил ифодаланган бузилиши билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилиши билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) фаолиятнинг бузилишсиз, объектив аломатлар мавжудлигида C Чекланган равишда яроқли B B ёки C (ЯТА) Яроқсиз C д) жарроҳлик амалиётидан кейинги фаолиятнинг вақтинча бузилиши D Яроқсиз D D Яроқли. ҲҲБ, АЙП операторлик, қутқарувчиликка яроқсиз D

Ушбу модда даволаш натижалари қониқарсиз бўлган ёки даволанишдан бош тортилган ҳолатларда қўлланилади.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

нафас олиш ва (ёки) овоз чиқариш фаолиятларининг яққол ифодаланган бузилишлари билан кечадиган юқори нафас йўлларининг хавфсиз ўсмалари;

яқин атрофида жойлашган анатомик бирликлар фаолиятнинг бузилишига олиб келадиган ёки патологик синиш хавфи бўлган суяк ва тоғай тўқималарининг хавфсиз ўсмалари;

кўкс оралиғининг яққол ифодаланган клиник аломатлар (кўкрак қафаси аъзоларининг сурилиши, сиқилиши) билан кечадиган хавфсиз ўсмалари;

нафас аъзоларининг яққол ифодаланган клиник аломатлар (қон туфлаш, бронхларнинг стенози ёки ателектази) билан кечадиган хавфсиз ўсмалари;

овқат ҳазм қилиш аъзоларининг вазн камайиши ёки ютиш ва овқат ўтишининг қийинлашиши яққол ифодаланган аломатлари билан кечадиган хавфсиз ўсмалари;

ҳарбий либос, пойафзал ёки бошқа ҳарбий анжомларни кийишга тўсқинлик қиладиган тери, тери ости тўқималари, қон ёки лимфа томирларининг хавфсиз ўсмалари;

сийдик аъзоларининг яққол ифодаланган дизурия бузилишлари ёки қон кетиши билан кечадиган хавфсиз ўсмалари;

жарроҳлик амалиёти ўтказилиши лозим бўлган кўкрак бези, бачадон, бачадон бўйинчаси (консерватив даволаш натижалари қониқарсиз бўлган бачадон бўйинчаси асоратли эктопияси, бачадон бўйинчаси эктропиони, бачадон бўйинчаси лейкоплакияси, бачадон бўйинчасининг оғир дисплазияси, бачадон бўйинчасининг кам ифодаланган дисплазиялари) тухумдонлар ва аёллар жинсий аъзоларининг бошқа хавфсиз ўсмалари;

Мазкур модданиг «б» бандига қуйидагилар киради:

нафас олиш ва (ёки) овоз чиқариш фаолиятларининг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан кечаётган хавфсиз ўсмалари;

ҳарбий либос, пойафзал ва бошқа ҳарбий анжомларни кийишни қийинлаштирадиган суяк ва тоғай тўқималарининг хавфсиз ўсмалари;

кўкс оралиғининг мўътадил ифодаланган клиник аломатлар билан кечадиган хавфсиз ўсмалари;

нафас аъзоларининг мўътадил ифодаланган клиник аломатлар билан кечадиган хавфсиз ўсмалари;

овқат ҳазм қилиш аъзоларининг вазн ўзгаришисиз кечадиган хавфсиз ўсмалари;

ҳарбий либос, пойафзал ёки бошқа ҳарбий анжомларни кийишни қийинлаштирадиган тери, тери ости тўқималари, қон ёки лимфа томирларининг хавфсиз ўсмалари;

сийдик аъзоларининг мўътадил ифодаланган дизурия билан кечадиган хавфсиз ўсмалари;

жарроҳлик амалиёти ўтказилиши лозим бўлмаган кўкрак бези, бачадон, бачадон бўйинчаси, тухумдонлар ва бошқа аёлллар жинсий аъзоларининг хавфсиз ўсмалари.

Мазкур модданинг «в» бандига ҳарбий либос, пойафзал ёки бошқа ҳарбий анжомларни кийиш имконияти бўлган, кам ифодаланган клиник аломатлар билан кечадиган хавфсиз ўсмалар, ёки бемор жарроҳлик амалиётидан бош тортган ҳолатлар киради.

Шу бандга липоматоз, тери ҳосилаларининг кисталари (эпителиал дум йўлаклари) ва овқат ҳазм қилиш йўлларида кўп сонли полиплар бўлган чақирилувчи ва муддатли ҳарбий хизматчилар киради.

Мазкур модданинг «г» бандига аъзолар ва тизимлар фаолиятининг бузилишисиз кечадиган, ҳарбий либос, пойафзал ёки бошқа ҳарбий анжомларни кийишни қийинлаштирмайдиган хавфсиз ўсмалар ёки уларнинг радикал даволанишдан кейинги ҳолатлари киради.

Ҳарбий либос, пойафзал ва ҳарбий анжомларни кийишга монелик қилмайдиган гемангиома, невус, остеома, хондромалар, ички аъзолар фаолиятнинг бузилишисиз кечадиган овқат ҳазм қилиш йўлларининг якка полиплари, сийдик қопининг хавфсиз папилломалари ва бошқа хавфсиз ўсмалар чақирилувчилар ва ҳарбий хизматчиларнинг ҳарбий хизматга яроқлилик даражасини чекламайди.

Мазкур модданинг «г» бандида қайд этилган хавфсиз ўсмалар ҲТМга киришга монелик қилмайди, ҲДҚ ҲТМ, МГ ҲТМ ва учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҲТМ бундан мустасно.

Касаллик туфайли таътил бериш учун хулоса, модданинг «д» банди асосида стационарда хавфсиз ўсмаларни жарроҳлик йўли билан даволашдан кейин фаолиятнинг тўлиқ тикланиши учун 30 кундан кам бўлмаган муддат лозим бўлганда чиқарилади.

Периферик асаб тизимида хавфсиз ўсмалар мавжуд бўлган шахслар фаолиятнинг бузилиш даражаларига кўра, касалликлар жадвалининг тегишли моддаларининг талаблари асосида тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Таянч-ҳаракат тизими ва бошқа тизимларнинг фаолият бузилишлари билан кечадиган суякларнинг хавфсиз ўсмалари мавжудлигида, ҳамда жарроҳлик йўли билан даволаш натижалари қониқарсиз бўлган ёки ундан бош тортган шахслар, касалликлар жадвалининг тегишли моддалари асосида тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

3-боб. Қон, қон яратувчи аъзоларнинг касалликлари ва иммунитет механизмини жалб қилувчи алоҳида бузилишлар

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 11 Қон, қон яратувчи аъзоларнинг касалликлари ва иммунитет механизмини жалб қилувчи алоҳида бузилишлар: а) тез ривожланиб борувчи, ҳамда фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан кечадиган с е кин ривожланиб борувчи F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан кечадиган с е кин ривожланиб борувчи ёки ҳуружлари кам бўлган Е Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки Е (ЯТА) Яроқсиз Е в) қон яратувчи ва иммунитет тизимларида кам ифодаланган ўзгаришлар Е Яроқсиз B C Яроқсиз Е г) тизимли бўлмаган қон касалликларидан кейинги фаолиятнинг вақтинча бузилишлари ёки даволаш якунлангандан кейинги ҳолатлар D Яроқсиз D D Яроқли. ҲҲБ, АЙП операторликка, қутқарувчиликка яроқсиз D

Мазкур модда қуйидагиларни кўзда тутади:

орттирилган ва ирсий камқонликнинг барча турлари;

эритроцитлар ёки гемоглобин тузилишининг компенсацияланган орттирилган ва ирсий бузилишлари;

тромбоцит, лейкоцитлар фаолиятининг орттирилган ва ирсий бузилишлари; цитопеник синдромлар (шу жумладан лейкопения, идиопатик тромбоцитопеник қирмизи ва бошқа тромбоцитопениялар, трансфузиядан кейинги аутоиммунли асоратлар);

кўп қон кетиши билан кечадиган, гемостаз тизимининг бузилишлари (шу жумладан гемофилия, бошқа коагулопатия ва тромбоцитопатиялар);

тромб пайдо бўлиш хавфининг кучайиши билан кечадиган тромбофилиялар ва бошқа гемостаз тизимидаги бузилишлар;

капиллярларнинг ирсий мўртлиги, томир псевдогемофилияси;

туғма ва орттирилган турғун иммунитет танқислиги ҳолатлари (ОИВ қўзғатган касалликлар бундан мустасно).

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

даволаш самараси ва фаолиятнинг бузилиш даражасидан қатъий назар, қон ҳосил қилишнинг бузилиши билан боғлиқ бўлган апластик анемия ва бошқа цитопеник синдромлар;

сурункали тез ривожланиб борувчи касалликлар ёки даволаниш жараёнида қон таркибининг турғун ўзгаришлари сақланган ва фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан кечадиган секин ривожланиб борувчи касалликлар;

иммунсупрессив даволашда орттирилган иммунитет танқислик ҳолати;

қон кетиш, қон қуйилиш ёки аъзоларнинг зарарланиши билан кечадиган қон кетиши кучайган гемостаз бузилишлари;

қон томирларнинг кўп ёки рецидивли тромбозлари, тромбоэмболия асоратлари, ҳомилани сақламаслик, тромботик тромбоцитопеник қирмизи ёки аъзоларнинг зарарланиши билан кечадиган тиқинлар пайдо бўлиш хавфи кучайган гемостаз бузилишлари.

Бу бандга инфекцияли асоратларнинг тез-тез рецидивлар билан кечадиган туғма ва орттирилган турғун иммунитет танқислик ҳолатлари киради.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

компенсация босқичидаги гемолитик қамқонлик, эритроцит ва гемоглобинлар тузилишининг туғма бузилишлари билан кечадиган камқонликлар;

даволаш қисқа муддат самара берадиган фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан кечувчи гемолитик камқонлик, аутоиммун цитопеник синдром ва бошқа секин ривожланиб борувчи касалликлар;

даволаш қисқа муддат самара берадиган фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан кечадиган гемостаз бузилишлар.

Даволаш узоқ муддат ижобий самара берадиган, ҳуружлар сони йилда бир мартадан ошмайдиган, секин ривожланиб борувчи шаклдаги касалликларда, меҳнат қобилияти сақланган шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар алоҳида холатларда мазкур модданинг «б» банди бўйича ҳарбий хизматга чекланган равишда яроқли деб топилишлари мумкин.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

даволаш узоқ муддат ижобий самара берадиган, фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан кечадиган гемолитик камқонлик ва бошқа цитопеник синдромлар;

даволаш узоқ муддат ижобий самара берадиган, фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан кечадиган гемостаз бузилишлар.

Мазкур модданинг «г» бандига тизимли бўлмаган қон касалликларидан кейинги фаолиятнинг вақтинча бузилишлари, ҳамда тўлиқ даволаш якунлангандан кейин фаолиятнинг кам ифодаланган вақтинча бузилишлари сақланган ҳолатлар киради.

Тизимли бўлмаган қон касалликларидан келиб чиққан мўътадил ифодаланган камқонлик, лейкопения, турли этиологияли тромбоцитопения ҳамда хужайра ва гуморал иммунитетнинг кам ифодаланган бузилишлари билан кечадиган иммунитет танқислигига чалинган, вазн камайиши кузатилмаган, меҳнат қобилияти сақланган фуқароларга чақирув участкаларида қайд этиш, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақириш, СЧРга қабул қилиш, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришда 12 ой муддатга ҳарбий хизматга вақтинча яроқсизлик тўғрисида хулоса чиқарилади.

Ҳарбий хизматчиларга меҳнат қобилиятининг тўлиқ тикланиши, гематологик ва иммунологик кўрсаткичларнинг меъёрлашуви учун бир ойдан кам бўлмаган муддат лозим бўлган ҳолатларда касаллик туфайли таътилга муҳтожлик тўғрисида хулоса қабул қилинади.

Худди шу бандга, тизимли қон касалликнинг бошланғич босқичида цитостатик ва нур билан даволаш оқибатида соғлик ҳолатининг вақтинча умумий бузилишлари мавжуд бўлган шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар киради.

Вақтинча яроқсизлик муддати тугаган чақирилувчи ва муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчилари касаллик туфайли таътилларидан сўнг, қон яратувчи тизимда кам ифодаланган бузилишлар сақланиб қолган ҳолатларда, мазкур модданинг «в» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Вақтинча яроқсизлик муддати тугаган чақирилувчи ва муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчилари қоннинг таҳлилий кўрсаткичларида кам ифодаланган ўзгаришлар (гемоглобиннинг 110 г/лдан кам, эритроцитлар 3,5х10 12 /л дан кам, ранг кўрсаткичининг 0,8 ва ундан кам) бўлса, мазкур модданинг «в» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Бошқа аъзо ва тизимларнинг касалликларида (бошқа сурункали, аутоиммун, ўсма, юқумли касалликлар, саркоидоз ва бошқа гранулематоз, гистиоцитоз, ҳомиладорлик ва туғиш патологиялари, жароҳат ёки уларнинг даволашдаги асоратлари), талоқ олиб ташлангандан кейин ва бошқа ташҳис ёки даволаш учун ўтказилган жарроҳлик амалиётларидан кейин кузатилган иккиламчи иммунитет танқислиги, қон таркиби, унинг ивишида ўзгаришлар бўлганда, ҳарбий хизматга яроқлилик даражаси зарарланган аъзо, ёки аъзолар тизими фаолиятининг бузилиш даражасига кўра касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича аниқланади.

4-боб. Эндокрин тизимининг касалликлари, озиқланиш ва моддалар алмашинувининг бузилишлари.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 12 Эутиреоид бўқоқ : а) яқин атрофда жойлашган аъзолар фаолиятининг бузилишига олиб келувчи Е Яроқсиз С ёки Е (ЯТА) Е Яроқсиз Е б) ҳарбий либос кийишни қийинлаштирувчи Е Яроқсиз В ёки С (ЯТА) С ёки Е (ЯТА) Яроқсиз Е в) ҳарбий либос кийишни кийинлаштирмайдиган С Яроқсиз В В Яроқсиз С

Ҳарбий тиббий экспертиза мақсадида қалқонсимон безнинг катталишиш даражасини пайпаслаш йўли билан аниқлаш учун 2001 йилда БССТ томонидан қабул қилинган, бўқоқнинг уч даражасини кўзда тутадиган тасниф қўлланилади.

0-даражали — бўқоқ йўқ. Пайпаслашда қалқонсимон безнинг ҳар бир бўлагини ҳажми текширилувчи бош бармоқининг охирги фалангасидан катта эмас;

I-даражали — бўйиннинг оддий ҳолатида бўқоқ кўзга кўринмайди, лёки н пайпаслашда аниқланади. Қалқонсимон безнинг катталашишига олиб келадиган тугунли ҳосилалар ҳам шунга киради.

II-даражали — бўйиннинг оддий ҳолатида бўқоқ аниқ кўринади.

Бўқоқ даражасини баҳолаш учун пайпаслаш усулининг сезувчанлиги ва аниқлик даражаси анча паст. Шунинг учун қалқонсимон безнинг ўлчам ва ҳажмини аниқлаш учун УТТ ўтказиш тавсия қилинади (меъёрдаги ҳажм эркакларда — 9 — 25 см 3 , аёлларда — 9 — 18 см 3 ).

Яқин атрофда жойлашган аъзолар фаолиятининг бузилишига олиб келувчи ва ҳарбий либосни кийишга қаршилик қиладиган диффуз бўқоқнинг II даражаси мавжудлигида шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга жарроҳлик йўли билан даволаниш тавсия этилади. Жарроҳлик йўли билан даволаш натижалари қониқарсиз бўлганда ёки бемор ундан бош тортса, тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «а» банди бўйича амалга оширилади.

Ҳарбий либосни кийишга қаршилик қиладиган тугунли ёки кистали бўқоқ мавжудлигида шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга жарроҳлик йўли билан даволаниш тавсия этилади. Жарроҳлик йўли билан даволаш натижалари қониқарсиз бўлганда ёки бемор ундан бош тортса, тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «а» ёки «б» бандлари бўйича амалга оширилади. Эндокрин бузилишлар бўлмаган тугунли ёки кистали бўқоқ мавжудлигида, ушбу шахслар айрим чекланишлар билан ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар. Эндокрин бузилишларда касалликлар жадвалининг 13-моддаси қўлланилади.

Ҳарбий либосни кийишга ҳалақит бермайдиган ва эндокрин бузилишлар бўлмаган диффуз бўқоқнинг II даражаси мавжудлигида, касалликлар жадвалининг I, II устунларида назарда тутилган шахслар учун «в» банди қўлланилади. Эндокрин бузилишларда касалликлар жадвалининг 13-моддаси қўлланилади.

Қалқонсимон безнинг катталашганлик даражасидан қатъий назар, бўқоқнинг тугунсимон ёки кистали шакллари мавжудлигида, чақирув участкаларига қайд этилиш, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилиш, СЧРга қабул қилиш, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришда фуқаролар мазкур модданинг «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Қалқонсимон без каталашмаган ҳолда ягона тугунли, ҳамда эндокрин бузилишлар мавжуд бўлмаганда, СЧРга қабул қилинаётган фуқаролар чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар.

Эндокрин бузилишлар бўлмаган қалқонсимон безнинг 0 ва I-даражали диффуз катталашиши, моддани қўллаш учун асос бўлмайди, ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришга монелик қилмайди.

Ҳарбий хизматчилар жарроҳлик йўли билан даволанишдан сўнг унинг натижалари ва жарроҳлик амалиётининг ҳажмига кўра, касалликлар жадвали 13-моддасининг «г» банди бўйича хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод этишга муҳтож, чақирилувчилар эса, чақирилишни 12 ойга кечиктириш билан ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 13 Эндокрин тизимининг бошқа касалликлари, озиқланиш ва моддалар алмашинувининг бузилишлари: а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилиши билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан, озиқланишнинг етишмовчилиги Е Яроқсиз C ёки E (ЯТА) C ёки E (ЯТА Яроқсиз Е в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлар билан, семизликнинг иккинчи даражаси Е Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C Яроқсиз Е г) жарроҳлик амалиёти, сурункали касалликнинг хуружидан ва ўткир касалликдан кейинги фаолиятнинг вақтинча бузилишлари, озиқланишнинг пасайиши D Яроқсиз D D D D д) алиментар семизликнинг биринчи даражаси B Айрим чекланишлар билан яроқли В В Яроқли B

Ҳарбий хизматчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш фақат стационар текширув ва даволанишдан сўнг амалга оширилади.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

гипофиз, буйрак усти, қалқонсимон орқа ва жинсий безлар касалликлари туфайли фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари ҳамда даволаш натижалари қониқарсиз бўлган ҳолатлар;

касаллик туфайли ўтказилган жарроҳлик амалиётидан кейин қалқонсимон безнинг (бошқа эндокрин аъзонинг) йўқлиги ҳамда фаолияти ўрин босувчи даволаш билан турғунликка эришилмаганлиги;

даволаш натижалари қониқарсиз бўлган климакс синдромининг оғир шаклларидан келиб чиққан турғун ва яққол ифодаланган бузилишлар: ифодаланган нейровегетатив ўзгаришлар — «қизиб кетиш» ҳолатлари сони суткасига 20 тадан ортиқ бўлган, терлашлар, юрак уриш хуружлари, қон босимининг ўзгарувчанлиги, бошқа касалликлар туфайли бўлмаган экстрасистолиялар. Жинсий аъзо ва сийдик чиқариш йўлларининг шиллиқ қаватларида ривожланиб борувчи атрофик ўзгаришлар;

тугунсимон ёки диффуз заҳарловчи бўқоқнинг оғир шаклидан (касаллик бошланган даврдан бошлаб вазннинг 25 дан 50 фоизгача камайиши, ҳаракатсизлик, ифодаланган экзофтальм, тинч ҳолатда ҳансираш, пульснинг тезлиги бир дақиқада 120 та ва ундан ортиқ, турли висцерал асоратлар, СЮЕнинг NYНA бўйича II — IV ФС аломатлари билан кечадиган тиреотоксик кардиомиопатиянинг ривожланиши), ҳамда қандли диабетнинг оғир шаклидан келиб чиққан турғун ва яққол ифодаланган бузилишлар.

қандли диабетнинг оғир шаклига (гипергликемия даражаси ва даволаш усулидан қатъий назар) қуйидаги асоратлардан бири билан кузатилса: пролифератив ретинопатиялар; трофик тери яралари, оёқ панжаларининг гангренаси, невропатик шишлар, остеоартропатиялар билан кечадиган яққол ифодаланган ангиопатия ва оёқларнинг невропатияси; макропротеинурия ва буйраклар азот ажратиб чиқариш фаолиятининг бузилиш билан кечадиган диабетик нефропатия, шунингдек рецидивли кетоацидозли кома олди ва кома ҳолатлари киради.

Касаллик туфайли жарроҳлик амалиётидан кейинги қалқонсимон безининг (бошқа эндокрин аъзонинг) йўқлиги, аммо аъзонинг фаолияти ўрин босувчи даволаш билан компенсация бўлган ва ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилияти сақланганда, ҳарбий хизматда бўлишнинг белгиланган ёш чегарасига етмаган контракт бўйича ҳарбий хизматчилар 13-модданинг «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

аъзонинг фаолият ўринини босувчи даволаниш билан компенсация бўлган гипофиз, буйрак усти, қалқонсимон олди ва жинсий безларнинг касалликлари;

ўрта даражадаги оғирликда кечаётган эндокрин безларининг касалликлар туфайли мўътадил ифодаланган турғун бузилишлари (қандли диабетнинг ўрта оғирлик даражасида углевод алмашинуви компенсациясига доимий парҳез, қонда глюкоза миқдорини камайтирувчи дори воситаларни перорал истеъмол қилиш ёки инсулин билан даволаш ёрдамида эришилган ҳолатлар);

микроальбуминурия босқичидаги нефропатия, мўътадил ифодаланган пролифератив бўлмаган ретинопатия, периферик ангиопатия ва невропатия билан кечадиган қандли диабет;

ўрта даража оғирликдаги тиреотоксикоз (касаллик бошланган даврдан бошлаб вазннинг 25 фоизгача камайиши, ифодаланган вегетатив бузилишлар, пульснинг тезлиги бир дақиқада 110 — 120 марта, мўътадил ифодаланган вегетатив-томир ва ҳиссий бузилишлар, СЮЕ NYНA бўйича I-II ФС аломатлари билан кечадиган тиреотоксик кардиомиопатиянинг ривожланиши);

климакс синдромининг ўртача оғирлик даражасидан келиб чиққан турғун мўътадил ифодаланган бузилишлар (мўътадил ифодаланган нейровегетатив ўзгаришлар — «қизиб кетиш» ҳолатлари суткасига 20 тагача, терлашлар, юрак уриш хуружлари, қон босимининг ўзгарувчанлиги, бошқа касалликлар туфайли бўлмаган экстрасистолиялар).

Семизликнинг III даражаси мавжуд бўлган, касалликлар жадвалининг I — VI устунларида назарда тутилган фуқаролар 13-модданинг «б» банди бўйича ҳарбий хизматга яроқсиз деб топилади.

Семизликнинг II даражаси мавжуд бўлган, касалликлар жадвалининг III, IV устунларида назарда тутилган фуқароларга 13-модданинг «в» банди билан олти ой муддатдан сўнг қайта тиббий кўрикдан ўтиш шарти билан «С» яроқлилик тоифаси берилади. Агар мазкур фуқаролар томонидан ушбу муддат давомида тана вазнининг 15 фоиз камайишига эришилмаса, ушбу фуқаролар мазкур модданинг «б» банди бўйича ҳарбий хизматга яроқсиз деб топилади.

Қандли диабетни инсулин билан даволаш ёрдамида турғунликка эришган ва касалликлар жадвалининг IV устунида назарда тутилган фуқаролар 13-модданинг «б» бандига асосан ҳарбий хизматга яроқсиз деб топилади.

Касаллик туфайли жарроҳлик амалиётидан кейинги қалқонсимон без бўлагининг (бошқа эндокрин аъзо қисмининг) йўқлигида эндокрин аъзо фаолиятининг бузилиш даражасига кўра, тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «б» ёки «в» банди бўйича амалга оширилади.

Ушбу бандга касалликлар жадвалининг I-, VI-устунларида назарда тутилган шахсларнинг эндокрин аъзосини жарроҳлик йўли билан олиб ташлаш, шу жумладан қисман, асоратлари киради.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

диффуз заҳарловчи бўқоқнинг енгил қайта тиклана оладиган шакллари (қалқонсимон безнинг I-II даражада катталашиши билан кечадиган енгил невроз шаклдаги аломатлар, жисмоний зўриқишларга чидамлиликнинг пасайиши, пульснинг тезлиги бир дақиқада 100 тагача) климаксда жинсий безлар фаолиятининг кам ифодаланган ўзгаришлари;

рецидив шаклдаги ўткир ости тиреоидит;

гликемия сутка давомида 8,9 ммоль/лдан ошмайдиган, унинг миқдори парҳез ва бигуанидлар истеъмоли билан меъёрга келадиган қандли диабет;

клиник аломатлари мавжуд бўлган микропролактинома.

Касалликлар жадвалининг I, II ва VI устунларида назарда тутилган фуқароларда семизликнинг II даражаси мавжуд бўлганда улар 13-модданинг «г» банди билан ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топилади. Бунда, семизликни даволаш самара бермаганда ушбу фуқаролар 13-модданинг «в» бандига асосан ҳарбий хизматга яроқсиз деб топилади.

Касалликлар жадвалининг I, II ва VI устунларида назарда тутилган фуқароларда семизликнинг I даражаси мавжудлигида 13-модданинг «д» банди билан айрим чекланишлар билан ҳарбий хизматга яроқли деб топилади, бундан ҲДҚ ҲТМ, МГ ҲТМ ва учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҲТМ мустасно.

Сурункали фиброзли ва аутоиммунли тиреоидитида қалқонсимон без фаолиятга оид бузилиш даражасига кўра, тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «а», «б» ёки «в» бандлари бўйича амалга оширилади (фаолият бузилишсиз бўлганда, касалликлар жадвали 12-моддасининг «в» банди бўйича ўтказилади).

Касаллик туфайли ўтказилган икки томонлама овариоэктомиядан сўнг яроқлилик тўғрисидаги хулоса климакс синдромининг ифодаланганлиги ва даволаш натижаларига кўра, мазкур модданинг «а», «б» ёки «в» бандлари бўйича чиқарилади.

Чақирув участкаларида қайд этиш, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақириш, СЧРга қабул қилиш, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришда ўткир ва ўткир ости тиреоидит туфайли даволанган фуқаролар 12 ой муддатга ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар.

Озиқланиш етишмовчилиги мавжудлигида фуқаролар стационарда текширилиши ва (ёки) даволанишлари лозим. Бундай ҳолатларда чақирув участкаларида қайд этиш, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақириш, СЧРга қабул қилишда, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришда фуқаролар 12 ой муддатга ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар.

Агар тиббий текширув натижасида озиқланишнинг пасайишига сабаб бўладиган касалликлар аниқланмаса, улар 13-модданинг «д» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади ва айрим чекланишлар билан ҳарбий хизматга яроқли (В тоифа), номзодлар ҲТМга киришга яроқли деб топилади (бундан ҲДҚ ҲТМ, МГ ҲТМ ва учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҲТМ мустасно). Бўйи 160 см дан 164,9 см гача, вазни 50 кг дан 54,9 кг гача бўлган чақирилувчилар чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топилиб, СЧРдаги хизматга олинади, ҲТМга кираётган номзодлар эса яроқсиз деб топилади.

13-модданинг «д» бандига эндокрин бузилишсиз бўлган биринчи даражадаги алиментар семизлик киради, касалликлар жадвалининг II устунида назарда тутилган шахслар ҲТМга киришга яроқли (бундан ҲДҚ ҲТМ, МГ ҲТМ ва учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҲТМ, хорижий давлатларнинг ҲТМ мустасно).

Келиб чиқиш сабаби бошқа бўлган семизликда ҳарбий хизмат ва ҳарбий мутахассислик бўйича хизматга яроқлилик асосий касалликнинг оғирлиги ва кечиши бўйича касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича аниқланади.

Озиқланиш ҳолатини баҳолаш учун ТВИдан фойдаланилади, у қуйидаги ифода ёрдамида аниқланади:

ТВИ = тана вазни (кг) бўй ўлчамининг квадрати (м)

Бўй ва тана вазнининг меъёрдаги, ҳамда озиқланиш бузилишларидаги нисбати Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги Низомнинг 6-иловасида келтирилган.

5-боб. Руҳий ва хулқ-атворнинг бузилишлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 14 Органик руҳий бузилишлар : а) яққол ифодаланган турғун руҳий бузилишларда F F F F F F б) мўътадил ифодаланган руҳий бузилишларда E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) кам ифодаланган , қисқа муддатли касаллик кўринишларида E Яроқсиз C E Яроқсиз E г) бош миянинг ўткир касалликлар ва бош мия жароҳатидан кейинги турғун компенсация бўлган бузилишларда E Яроқсиз C C ёки E ( ЯТА ) Яроқсиз E

Мазкур модда бош миянинг шикастланиши ва фаолиятининг бузилишидан (жароҳат, бош мия ўсмалари, энцефалит, менингит, асаб тизимнинг заҳми, ҳамда сенил ва пресенил психозлар, қон томир, дегенератив ва бош миянинг бошқа органик касаллик ва жароҳатлари) келиб чиққан психозлар, бошқа руҳий бузилишлар, шахс ва хулқ-атвор ўзгаришларини назарда тутади.

Бош миянинг органик касалликлари, жароҳатланиши, асаб тизимининг яллиғланиши ва зарарланиши туфайли даволанишлар (мурожаатлар) тиббий ҳужжатлар билан тасдиқланади.

Мазкур модданинг «а» бандига яққол ифодаланган турғун, узоқ муддат кечадиган психотик ҳолатлар, ҳамда турғун, ифодаланган ақлий-тафаккур бузилишлар ёки психоорганик кўринишдаги яққол ифодаланган шахс ўзгаришлари киради.

Мазкур модданинг «б» бандига мўътадил ифодаланган астеник, аффектив, диссоциатив, когнитив, шахс ва бошқа бузилишлар, ҳамда ижобий кечадиган психотик ҳолатлар киради.

Шунингдек, бу бандга талвасали тутқаноқларнинг руҳий эквивалентлари, ҳамда ривожланиб борувчи руҳий бузилишлар киради.

Мазкур модданинг «в» бандига бош миянинг ўткир органик касаллик ёки бош мия жароҳатлари туфайли келиб чиққан ўткинчи, қисқа муддатли психотик ва психотик бўлмаган бузилишлар соғайиши билан ёки марказий асаб тизимининг органик бузилишлари бўлмаган, кам ифодаланган астения ҳолатлари киради.

Мазкур модданинг «г» бандига бош миянинг ўткир касаллик ёки бош мия жароҳатларидан сўнг, марказий асаб тизимининг органик зарарланиш аломатлари ва руҳий бузилишлар мавжуд бўлмаган, фақат айрим тарқалган органик белгилари билан, фаолият бузилишисиз кечадиган турғун компенсация (бир йилдан кам бўлмаган) бўлган касаллик кўринишлари киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 15 Эндоген психозлар: шизофрения, шизотипик бузилишлар, шизоаффектив, васвасали, ўткир ва ўткинчи психотик бузилишлар ва аффектив бузилишлар (кайфият бузилишлари): F F F F F F

Шизофрения ташҳисини қўйишга эҳтиёткорлик билан ёндошиш лозим. Шизофрения касаллигига гумон бўлган ҳар бир ҳолатда, юқори малакали мутахассисларни жалб қилиб, албатта, стационарда текшириш лозим, чунки тажрибадан маълумки, кўпинча шахснинг якка тартибдаги хусусиятларга хос бўлган феъл ва хулқ-атворнинг бирон-бир касаллик жараёнига алоқаси бўлмаган баъзи белгилари шизофрения белгилари деб қайд қилинади.

Шизофрения аломатларига, баъзан юқумли касаллик ва интоксикациялар туфайли келиб чиқадиган руҳий фаолиятнинг ўткинчи бузилишлари нотўғри киритилади, аслида, бу ҳолатлар юқумли касаллик ва интоксикация генезли психозларга тааллуқли ва касалликлар жадвалининг 16-моддаси бўйича кўрилади. Шунинг учун, ташҳис қўйишда хатоликларга йўл қўймаслик мақсадида, беморларнинг соматик ҳолати ва таҳлил текширувлар хулосасига катта эътибор бериш лозим. Агар шизофрения билан бошқа кўринишдаги руҳий бузилишларни (параноид ҳолатлар, шахснинг паранойял ривожланиши ва бошқалар) дифференциал ташҳислаш қийин бўлса, тиббий кўрикдан ўтказишда касалликлар жадвалининг тегишли моддаларини қўллаш лозим.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 1 6 Симптоматик ва бошқа экзоген этиологияли руҳий бузилишлар: а) яққол ифодаланган турғун руҳий бузилишларда F F F F F F б) мўътадил ифодаланган узоқ давом этувчи ёки қайталанувчи касаллик кўринишларида E Яроқсиз C ёки E ( ЯТА ) Е Яроқсиз E в) кам ифодаланган узоқ муддатли астеник ҳолатда E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) соғайиш билан якунланган енгил, қисқа муддатли астеник ҳолатда C Яроқсиз B C Яроқсиз C

Мазкур модда интоксикацион (руҳиятга фаол таъсир этувчи моддаларни истеъмол қилишдан кейинги ҳолатлар бундан мустасно) ва юқумли касалликлар, ҳамда соматоген психозларни назарда тутади. Ушбу моддага РМ, ИНМ, ЎЗМ ва бошқалар таъсиридан келиб чиққан руҳий бузилишлар ҳам киради.

Текширув ва тиббий кўрикдан ўтказиш натижалари тўғрисидаги ҳужжатларда, руҳий бузилишнинг ривожланишига олиб келган касаллик кўрсатилади.

Мазкур модданинг «а» бандига яққол ифодаланган клиник аломатлар билан ёки узоқ муддат кечувчи психотик ҳолатлар киради.

Мазкур модданинг «б» бандига мўътадил ифодаланган клиник аломатлар билан кечувчи психотик ҳолатлар ёки патологик шахс ўзгаришларига олиб келувчи қайта ўтказилган психозлар киради.

Мазкур модданинг «в» бандига марказий асаб тизимининг органик зарарланиш аломатлари бўлмаган юқумли касалликдан кейинги кам ифодаланган астеник ҳолатлар киради.

Руҳий фаолияти меъёр даражасида бутунлай тикланган ва марказий асаб тизимининг органик зарарланиш аломатлари бўлмаган шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг ҳарбий хизматга яроқлилик даражаси якка тартибда аниқланади, касалликлар жадвалининг V-устунида назарда тутилган шахслар ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар. Кам ифодаланган астеник ҳолатларда (токсикомания генезидан бўлмаган) шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга «в» банди бўйича касаллик туфайли таътилга муҳтожлик тўғрисида хулоса қабул қилиниши мумкин.

Мазкур модданинг «г» бандига ўткир касаллик туфайли келиб чиққан, соғайиш билан тугалланган енгил ва қисқа муддатли (2-3 ҳафтагача) астения билан кечадиган руҳий бузилишлар киради.

Бу бандга руҳий-асаб тизими ва ички аъзолар томонидан патологик ўзгаришлар бўлмаган, анамнезида моддада қайд этилган руҳий бузилишлар мавжуд бўлганлар киради. Бу руҳий бузилишларнинг асоратсиз якуни тиббий муассасада текширилиш билан тасдиқланиши лозим.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 17 Стресс билан боғлиқ невротик ва соматик шаклдаги бузилишлар : а) яққол ифодаланган касаллик кўринишларида F F F F F F б) мўътадил ифодаланган, узоқ давом этувчи ёки қайталанувчи касаллик кўринишларида E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) мўътадил ифодаланган, қисқа муддат кечувчи касаллик кўринишларида E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) соғайиш билан якунланган енгил, қисқа муддат кечувчи касаллик кўринишларида C Яроқсиз B C Яроқсиз C

Мазкур модда, реактив психозларни, невротик, диссоциатив ва соматик шаклдаги бузилишларни, психоген депрессив ҳолатлар ва реакцияларни, шахснинг невротик ривожланишини, сурункали реакциядан кейинги шахс ўзгаришларини, ҳамда жароҳатдан кейинги стресс бузилишларини назарда тутади.

Мазкур модданинг «а» бандига узоқ муддат давом этувчи ва оғир оқибатларга олиб келувчи реактив психозлар (реактив депрессия, реактив параноид, истерик кўринишдаги онг бузилиши ва бошқалар) киради.

Мазкур модданинг «б» бандига даволаш ўтказилишига қарамасдан касаллик белгилари турғун ва узоқ муддат сақланиб, тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг хизмат мажбуриятларини бажаришга ҳалақит берадиган даражада ифодаланган қисқа муддатли ва ижобий кечувчи реактив психозлар, ҳамда юқори даражада қўзғалувчанлик ёки руҳий фаолликнинг пасайиши билан кечувчи неврозлар (тез-тез қайталанувчи истерик тутқаноқлар, астазия-абазия, фалажликлар, соқовлик, кўрлик ва бошқалар) киради. Эксперт хулосаси беморнинг бир ойдан кам бўлмаган муддатда стационарда даволаш самара бермаганда қабул қилинади.

Мазкур модданинг «в» бандига асосан ҳиссий-вегетатив бузилишлар билан кечадиган кам ифодаланган невротик ҳолатлар киради.

Мазкур модданинг «г» бандига бирламчи пайдо бўлган, яхши даволанадиган ва соғайиш билан якунланган мослашувнинг кам ифодаланган қисқа муддатли бузилишлари киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 1 8 Шахс бузилишлари : а) яққол ифодаланган, қайталанувчи ва узоқ давом этадиган декомпенсация ёки патологик реакцияларга мойил бўлган бузилишлар F F F F F F б) мўътадил ифодаланган, турғун бўлмаган компенсация билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) турғун компенсация билан E Яроқсиз B C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E

Мазкур модда шахс бузилишлари, психопатиялар, шахснинг патологик ривожланиши, руҳий инфантилизмни (ҳамма шаклларини, касалликлар жадвалининг 88-моддада қайд этилган бундан мустасно) назарда тутади.

Шахс ўзгаришларини ташҳислаш учун, синчковлик билан ва объектив йиғилган анамнез зарур, ҳамда руҳий касалликлар стационарида ўтказиладиган ҳар томонлама текширув лозим. Шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар, ҲТМнинг курсантларини мазкур модда бўйича тиббий кўрикдан ўтказиш шахсий йиғма жилди, хизмат ва тиббий тавсифномалар ўрганилганидан сўнг амалга оширилади.

Мазкур модданинг «а» бандига энг чуқур ва турғун касаллик кўринишларига эга бўлган узоқ муддатга меҳнат қобилияти йўқотадиган ва хизмат мажбуриятларини бажаришга ҳалақит берадиган, яққол ифодаланган, компенсация қилиб бўлмайдиган, ядро шаклидаги психопатиялар деб аталадиган шакллар ва шахснинг патологик ривожланишлари (паранойял, обсессив-фобик ва бошқалар) киради.

Мазкур модданинг «б» бандига турғун, тўсатдан пайдо бўладиган ҳиссий-иродавий аффектив бузилишлар, реактив ҳолатларнинг осонлик билан ривожланиши, вегетатив асаб тизимининг турғунсизлиги аниқ намоён бўладиган мўътадил ифодаланган шахс бузилишларнинг шакллари, нотурғун компенсацияли психопатиялар ва шахснинг патологик ривожланиши, ҳамда турғун ва ифодаланган патологик реакцияларга мойил бўлган руҳий инфатилизм киради.

Мазкур модданинг «в» бандига ҳиссий-иродавий ва бошқа кўринишлари турғун компенсацияланган шахс бузилишлари, шу жумладан шахснинг акцентуациялашган, транзитор шаклидаги ва руҳий инфантилизм киради.

Муайян бўлган ташқи зарарлар (инфекция, интоксикация, жароҳат ва бошқалар) билан сабабий боғлиқ бўлган психопатияга ўхшаш ҳолатлар, ҳамда майлнинг бузилишлари бўлган шахслар касалликлар жадвалида кўзда тутилган асаб-руҳий патологиясига тегишли нозологик шаклларга биноан тиббий кўрикдан ўтказилади.

Шахснинг бутун патологик тузилишидан келиб чиқмаган, мақсад қўйилган ҳулқ-атвор ҳатти-ҳаракатлари, интизомсизлик кўринишларини касалликнинг бузилиш аломатлари деб баҳолаб бўлмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 1 9 Руҳиятга фаол таъсир этувчи воситаларни истеъмол қилиш натижасида келиб чиққан руҳий ва хулқ-атворнинг бузилишлари: а) яққол ва мўътадил ифодаланган турғун руҳий бузилишлар билан F F F F F F б) кам ифодаланган руҳий бузилишлар билан ва (ёки) руҳий ва жисмоний соғлиққа аниқ зарар қиладиган асоратлар билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) руҳий ва жисмоний саломатлигига таъсирот оқибатлари бўлмаган бир ёки кам маротабали руҳиятга фаол таъсир этувчи моддаларни истеъмол қилингандан сўнгги ҳолат E Яроқсиз C ёки E ( ЯТА ) E Яроқсиз E

Мазкур модда бир ёки бир нечта руҳиятга фаол таъсир этувчи моддаларни истеъмол қилиш натижасида келиб чиққан руҳий бузилишларни назарда тутади.

Мазкур модданинг «а» бандига яққол ва мўътадил ифодаланган шахс ўзгаришлари ва интеллект-хотира бузилишлари билан кечадиган сурункали алкогол психозлари, сурункали алкоголизм, гиёҳвандлик ва токсикомания киради.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

кам ифодаланган шахс ўзгаришлари билан кечадиган ўткир алкогол психозлари, сурункали алкоголизм, гиёҳвандлик ва токсикомания;

гиёҳванд ва заҳарли моддаларни ҳаддан ташқари истеъмол қилиш (қарамлик синдроми мавжуд бўлмаган, аниқ зарар қиладиган асоратлар билан кечадиган, руҳиятга фаол таъсир этуввчи моддаларни такрорий истеъмол қилиш ҳолатлари).

Сурункали алкоголизм (гиёҳвандлик) билан хасталанган шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларда патологик шахс ўзгаришлари мавжудлигида ёки турғун соматик бузилишлар (жигар, меъда-ичак йўллари, юрак-қон томир тизими фаолиятининг бузилиши) аниқланганда, ҳамда стационарда такрорий махсус даволаш самарасиз ёки даволанишга нисбатан беморнинг муносабати салбий бўлганда, мазкур модданинг «б» банди бўйича ҳарбий хизматга яроқсизлик тўғрисида хулоса қабул қилинади. Бу ҳолда, хулоса мазкур модданинг «б» банди, ҳамда соматик бузилишларни назарда тутган касалликлар жадвалининг тегишли моддалари асосида қабул қилинади.

Муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчиларига ва СЧР хизматчиларига стационарда сурункали алкоголизм (босқичидан қатъий назар) ёки гиёҳвандлик ташҳиси қўйилганда, модданинг «б» банди билан тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Гиёҳванд (захарловчи) моддаларни истеъмоли туфайли руҳий ва жисмоний соғлиги томонидан асоратлар бўлмаган ўткир заҳарланишни ўтказган шарнома бўйича ҳарбий хизматчиларга нисбатдан чиқариладиган хулоса мазкур модданинг «в» банди асосида хизмат ва тиббий тавсифномаларни инобатга олган ҳолда чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 20 Ақлий қолоқлик (заифлик): а) чуқур, оғир ва мўътадил даражада ифодаланган F Яроқсиз — — Яроқсиз F б) енгил даражада ифодаланган E Яроқсиз — — Яроқсиз E

Мазкур модданинг «а» бандига чуқур, оғир ва мўътадил даражадаги ақлий қолоқликнинг ҳамма шакллари киради. Интеллектнинг яққол ва аниқ нуқсонлари мавжудлигида, касалликлар жадвалининг I-устунида назарда тутилган шахсларнинг ҳарбий хизматга яроқсизлик масаласи стационарда текширувларсиз ҳал қилиниши мумкин.

Мазкур модданинг «б» бандига ақлий қолоқликнинг енгил даражаси киради. Ташҳис қўйишда, тафаккур ва интеллектнинг клиник ташҳис мезонлари экспериментал-психологик тадқиқот натижалари биргаликда етакчи аҳамиятга эга. Агар, ташҳис қўйишда шифокор текширувининг натижалари тавсифловчи маълумотларга мос келмаса, стационарда текширувдан ўтиш мажбурийдир. Ақлий ривожланишнинг психометрик коэффициент текшируви Д. Векслер усули ва Равен жадвали бўйича ўтказилади.

6-боб. Асаб тизимининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 21 Эпилепсия ва эпилептик тутқаноқлар: а) бир йилда уч марта ва ундан кўп эпилептик тутқаноқлар бўлганда F F F F F F б) анамнезда охирги 5 йил давомида бир марта, ёки бир йилда уч мартадан кам баъзида юз берадиган тутқаноқлар бўлганда E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) анамнезда (5 йилдан кўп) муддат давомида бир марта, ёки клиник аломатларсиз кечадиган ЭЭГ натижалари бўйича аниқланган эпилептик шаклидаги фаоллик бўлганда E Яроқсиз C C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E

Эпилепсия — ўша заҳоти аниқланадиган қайсидир сабабларга кўра чақирилмайдиган, қайталанувчи (2 ва ундан кўп) эпилептик тутқаноқларни тавсифловчи ҳолат. Эпилептик тутқаноқ — бош мия нейронларидан аномал ёки ортиқча чақнаш туфайли пайдо бўлган клиник кўринишни ифодалайди. Клиник манзара тўсатдан пайдо бўладиган ва транзитор патологик феноменлар (бемор ёки уни кузатувчиси томонидан қайд этилган онг, ҳаракат, сезувчанлик, вегетатив ўзгаришлар, руҳий аломатлар) билан намоён бўлади.

Бу моддага спиртли ичимликлар истеъмолини тўхтатиш, бош мия жароҳатидан кейин шу заҳоти, ёки унинг эрта даврида (10 ҳафтагача) ривожланган, бош мия ўсмаларидан келиб чиқадиган, дори воситалари ёки бошқа кимёвий моддалар таъсирида, соматоген бўлган метаболик энцефалопатиялар, номувофиқ физик омиллар таъсирида келиб чиққан энцефалопатиялар, фебрил талвасалар билан боғлиқ тутқаноқлар кирмайди.

Эпилепсиянинг клиник манзарасини таҳлил қилишда эпилептик тутқаноқларнинг дифференциал ташҳислаш лозим бўлади. Тутқаноқ мавжудлиги шифокор кузатуви орқали тасдиқланиши лозим, ҳамда эпилептик тутқаноқни тасдиқловчи бошқа тиббий ҳужжатлар ҳам эътиборга олиниши керак. Агар тутқаноқнинг ифодаланиши уни эпилепсия деб ҳисоблаш учун асос бўлса, эпилепсия тутқаноғи мавжудлигини тасдиқлаш учун гувоҳларнинг ёзма маълумотлари ҳам эътиборга олиниши мумкин. Бундай ҳолларда эпилептик тутқаноқ гувоҳларининг имзосини ҳақиқийлиги ҳарбий қисм командири томонидан ёзма равишда тасдиқланиши лозим.

Эпилептик ҳолатни (статусни) ўтказган шахслар стационарда тасдиқланган эпилепсия ташҳиси билан, эпилептик тутқаноқларнинг сонидан қатъий назар, мазкур модданинг «а» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Тиббиёт муассасасининг ҳужжатлари билан олдин қўйилган эпилепсия ташҳиси тасдиқланган, аммо охирги беш йил давомида эпилептик тутқаноқ кузатилмаган бўлса, текширувдаги ЭЭГ натижаларидан қатъий назар, тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «в» банди бўйича амалга оширилади.

Талвасали тутқаноқларнинг руҳий эквивалентлари, ҳамда руҳиятнинг ривожланиб борувчи бузилишлари мавжудлигида, тиббий кўрикдан ўтказиш касалликлар жадвалининг 14-моддасининг «б» банди бўйича амалга оширилади.

Фақат оддий парциал эпилептик тутқаноқлар ёки уйқу вақтида ривожланадиган эпилептик тутқаноқлар билан намоён бўлган эпилепсияда тутқаноқларнинг сонидан қатъий назар, мазкур модданинг «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

ЭЭГ натижалари (чўққилар, ўткир тўлқинлар, чўққи-тўлқин мажмуасининг ҳамма турлари, кўплаб бирикишлар, фотопароксизимал реакция) асосида аниқланган, клиник аломатларсиз кечадиган эпилептик шаклдаги фаоллик мавжудлигида, мазкур модданинг «в» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

Эпилептик тутқаноқ мавжуд шахслар транспорт воситаларини бошқаришга, баландлик ва ҳаракатдаги механизмларда, сув ҳамда олов олдида ишлашга яроқсиз.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 22 Марказий асаб тизимининг яллиғланишлари, миелинсизланувчи касалликлари ва уларнинг оқибатлари: а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлар мавжудлигида C Яроқсиз B B Яроқли C

Мазкур модда марказий асаб тизимининг юқумли ва паразитар касалликларини, бош ва орқа миянинг умумий юқумли касалликларда, ўткир хамда сурункали интоксикацияларда зарарланишини, марказий асаб тизимининг миелинсизланувчи касалликларини назарда тутади.

Мазкур модданинг «а» бандига ифодаланган клиник кўринишлар билан кечадиган марказий асаб тизимининг чуқур фалаж ёки парезлари, ифодаланган иккиламчи паркинсонизм, ифодаланган кенг тарқалган гиперкинезлар, тез-тез содир бўладиган (йил давомида 3 ва ундан кўп) эпилептик тутқаноқлар, атаксия тарзидаги бузилишлар, гидроцефалия, бош суяк ички босимининг ошиши билан кечадиган асаб тизимининг касалликлари киради.

Тарқалган склероз билан ҳасталанган шахслар, фаолиятнинг бузилиш даражасидан қатъий назар, мазкур модданинг «а» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Мазкур модданинг «б» бандига марказий асаб тизими фаолиятининг бузилиш даражаси бўйича ҳарбий хизматни ўташ имкониятини чеклайдиган, аммо уни батамом йўқотмайдиган касалликларнинг қолдиқ аломатлари ва асоратлари (мушаклар кучини камайиши шаклидаги мўътадил ифодаланган гемипарез билан кечадиган энцефалитнинг қолдиқ аломатлари, клиник манзараси мўътадил ифодаланган мушак тонусининг кучайиши, бош суяги ичи босимининг ошиши билан кечадиган гидроцефалия) киради, ҳамда тез-тез (йилда 2 ва ундан кўп) ва узоқ муддатли (4 ойдан кам бўлмаган) декомпенсация даврлари билан кечадиган касаллик бузилишлари (ҳарбий хизматчиларда — стационарда даволанганларида, касаллик туфайли таътилда бўлганларида ёки хизмат мажбуриятларини бажаришидан тўлиқ озод қилинганларида) киради.

Мазкур модданинг «в» бандига фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари, алоҳида органик белгилар билан ўзаро уйғунликда бўлган даволаш самара бермаган вегетатив-томир бархулоса бўлмаганлиги ва астеноневротик кўринишлар билан кечадиган марказий асаб тизими зарарланишининг асоратлари ва қолдиқ аломатлари киради. Аҳвол яхшиланганда ва ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилияти тикланганда, тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «г» банди бўйича амалга оширилади.

Мазкур модданинг «г» бандига кам ифодаланган астеник синдром, вегетатив-томир бархулоса бўлмаганлиги ва ҳаракат, сезувчанлик, мувофиқлаштириш ва асаб тизимининг бошқа фаолиятларини бузилишисиз кечадиган алоҳида тарқалган органик белгилар мавжуд бўлган марказий асаб тизими зарарланишининг асоратлари ва қолдиқ аломатлари киради.

Мазкур моддада кўрсатилган бузилишлар мавжудлиги тиббий ҳужжатлар, иш жойи, ўқиш ёки хизмат жойидан ушбу бузилишларнинг меҳнат қобилиятига ёки ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этишга таъсири тўғрисидаги тавсифномалардан олинган маълумотлар билан тасдиқланиши лозим, ташҳис эса клиник ва махсус текширувларнинг натижалари асосида тасдиқланиши лозим. Бу ҳолда чақирилувчиларнинг ҳарбий хизматга яроқлилик тўғрисидаги хулоса стационар шароитида текширувдан сўнг чиқарилади.

Бош суяги ички босимининг ифодаланганлигини баҳолашда касалликнинг клиник кўринишлари (бош оғриши, қусиш, кўз ҳаракатларидаги бузилишлар, когнитив бузилишлар, одимлашни бузилиши, чаноқ аъзолари фаолиятининг бузилиши), люмбал пункция орқали аниқланган орқа мия ликворининг босими, кўз тубида димланиш аломатлари, кўрув нерви дискининг иккиламчи атрофияси, КТ (МРТ) маълумотлари асосида гидроцефалия мавжудлиги ҳисобга олинади.

Бош миянинг органик зарарланиши, юқумли касаллик ёки интоксикациядан сўнг юзага келган ҳиссий-иродавий ёки интеллект-ҳотира бузилишлари мавжудлигида тиббий кўрикдан ўтказиш касалликлар жадвалининг 14-моддаси бўйича амалга оширилади.

Бош мия қоринчалари тизимининг кенгайиши КТ (МРТ) маълумотларига кўра баҳоланади. Олдинги шохлар максимал кенглигининг, пешона суяклари ички пластинкалараро масофасига нисбати шу сатҳда 0,5 см дан ортиқ бўлганда (0,4 дан кам — меъёрда, 0,4-0,5 — чегара кўрсаткичи, 0,5 дан ортиқ бўлса — гидроцефалия), Эванс индекси (олдинги шохлар кенглигининг, чакка суяклар ички деворлараро максимал масофасига нисбати) 26 дан ортиқ, III-қоринча индекси (20 ёшгача — 3,0 дан юқори, 50 ёшгача — 3,9 дан юқори, 50 ёш ва ундан катталарда — 4,5 дан ортиқ) гидроцефалия аломатлари деб ҳисобланади. Перивентрикуляр шишнинг мавжудлиги КТ (перивентрикуляр оқ модда зичлигининг камайиши), МРТ (Т 2 — тасвирда юқори интенсивдаги сигнал) маълумотларига кўра баҳоланади.

Бош суяги ички босимини ошиш синдромининг яққол ифодаланган клиник кўриниш мезонлари деб қуйидагилар ҳисобланади:

бошдаги оғриқ, қусиш, кўз ҳаракатларидаги бузилишлари, когнитив бузилишлар, юришнинг бузилишлари, чаноқ аъзолари фаолиятининг бузилишлари, кўз нерви дискларнинг димланиши ёки кўрув нервлари дискларининг иккиламчи атрофияси мавжудлиги, люмбал пункцияда ликворнинг босими сув устунининг 300 ммдан юқорлиги; паравентрикуляр шиш.

Бош суяги ички босимини ошиш синдромининг мўътадил ифодаланган клиник кўриниш мезонлари деб қуйидалар ҳисобланади:

бошдаги оғриқ, кўз тубида димланишнинг бошланғич аломатлари мавжудлиги; люмбал пункцияда ликворнинг босими сув устунининг 200 ммдан юқорилиги.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 23 Кўпроқ марказий асаб тизимини зарарловчи т изимли а трофиялар, экстрапирамидал , асаб тизимининг бошқа дегенератив касалликлари, асаб-мушак синапси ва мушак касалликлари, болаларнинг церебрал фалажи, асаб тизимининг туғма аномалиялари (ривожланиш нуқсонлари), бош ва орқа миянинг ўсмалари: а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан ёки кечишининг тез ривожланиб борувчи F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан ёки кечишининг секин ривожланиши E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлар мавжудлигида Чақирилувчилар — E. Ҳарбий хизматчилар — C Яроқсиз B B ёки C (ЯТА) Яроқли. ҲҲБ, АЙП операторликка, қутқарувчиликка яроқсиз C

Мазкур модда бош мия церебрал дегенерациялари, Паркинсон касаллиги, экстрапирамидал тизимнинг (эссенциал титраш ҳам киради) бошқа касалликлари, пир-пир учиши (де ла Туретта синдроми — тиббий кўрикдан ўтказиш шифокор-психиатрлар ҳамкорлигида амалга оширилади) билан кечадиган касалликлар, орқа мия дегенерациялари, бош ва орқа мия ўсмалари, болалар церебрал фалажи, туғма аномалиялар (ривожланиш нуқсонлари), асаб-мушак бирикмалари ва мушак касалликлари, ҳамда марказий асаб тизимининг бошқа касалликларини (гидроцефалия, бош мия кисталари ва бошқалар) кўзда тутади.

Мазкур модданинг «а» бандига оғир туғма аномалиялар (ривожланиш нуқсонлари) ва асаб тизимининг касалликлари, тез ривожланиб борувчи ёки фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари (спрингомиелия, енбош амиотрофик склероз, миастения, амиотрофиялар (асаб, орқа мия), атаксиянинг ирсий шакллари, флюктация ва дискенизия мажуд бўлган Паркинсон касаллиги, паркинсонизмнинг бошқа шакллари (кўп тизимли атрофия, ривожланиб борувчи ядро усти фалажи, кортико-базал дегенерациялар), де ла Туретта синдроми, болалар церебрал фалажи, миотониялар, миопатиялар, миодистрофиялар ва бошқалар) билан кечадиган касалликлар, бош ва орқа мияларнинг хавфсиз ўсмалари киради.

Бу бандга езишнинг қўпол бузилишлари билан кечадиган эссенциал титрашлар (тиббий кўрикдан ўтаётган шахс езувини ўқиб бўлмайди, имзони қўя олмайди), ўзига–ўзи хизмат қила олмайди (тугмаларини қадай олмайди, пойафзал ипларини боғлай олмайди, овқатлана олмайди ва бошқалар) ҳамда чизма тестлар бажаришда (спиралограммалар, параллел чизиқлар чизишда ва бошқалар) ифодаланган ўзгаришлар билан кечадиган ҳолатлар киради.

Мазкур модданинг «б» бандига секин кечадиган (узоқ вақт мобайнида) аломатларни (мушакларни енгил атрофияси ва сезувчанликни кам ифодаланган бузилиши билан кечадиган спрингомиелия) кўпайиб бориши билан тавсифланадиган касалликлар ҳамда даволаш самара бўлган Паркинсон касаллигининг бошланғич босқичлари киради.

Мазкур модданинг «в» бандига объектив аломатлари кам даражада ифодаланганлиги ёки касаллик аломатлари узоқ муддатда бир ҳолатда сақланганлиги билан кечадиган, секин ривожланиб борувчи асаб тизимининг касалликлари киради.

Мазкур модданинг «г» бандига хизмат мажбуриятларини ижро этишга монелик қилмайдиган эссенциал титраш ҳамда фаолият бузилишисиз кечадиган гидроцефалия, туғма бош ва орқа мия кисталари киради.

Марказий асаб тизими фаолиятининг бузилишисиз бўлган туғма ягона бош ва орқа мия кисталари мавжудлигида СЧРга қабул қилинаётган фуқаро ва муддатли ҳарбий хизматчилар чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топилади.

Бош ва орқа мия хавфсиз ўсмаларини тўлиқ олиб ташланган ва радиожарроҳлик даволашдан кейинги ҳолатларда касалликлар жадвалининг I-, II-, VI-устунларида назарда тутилган шахсларга нисбатан хулоса мазкур модданинг «а» банди, шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга нисбатан эса, фаолиятнинг бузилиш даражасига кўра, мазкур модданинг «а», «б» ёки «в» бандлари бўйича чиқарилади.

Клиник аломатлари билан кечадиган гипофизнинг кичик аденомаси мавжуд бўлганда тиббий кўрикдан ўтказиш касалликлар жадвали 13-моддасининг «а», «б» ёки «в» бандлари бўйича амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 24 Бош ва орқа миялар томирларининг касалликлари а) фаолиятининг яққол ифодаланган бузилиши билан кечадиган инсультнинг асоратлари, дисциркулятор энцефалопатиясининг III -босқичи F F F F F F б) инсультнинг тиклана оладиган неврологик дефицити, бош миянинг транзитор ишемиялари, дисциркулятор энцефалопатиянинг II -босқичи E Яроқсиз В ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) тез-тез хушидан кетишлар, мигреннинг узоқ муддатли ва кўп марталик ҳуружлари, дисцирулятор энцефалопатиянинг I -босқичи E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) миянинг қон айланиши етишмовчилиги бошланғич аломатлари E Яроқсиз B C Яроқли. ҲҲБ, АЙП операторликка, қутқарувчиликка яроқсиз E

Мазкур модда бош мия тўр пардаси ости, мия ичи ва бош суяги ичи қон қуйилишлари, миянинг инфаркти, мия қон айланишининг ўтиб кетувчи бузилишлари, дисциркулятор энцефалопатиялар (бош мия сурункали ишемияси), шунингдек бош ва орқа мия томир зарарланишларини ҳам кўзда тутади.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

фаолиятининг бузилиш даражасидан қатъий назар, такрорланган инсультлар;

бош мия ва (ёки) орқа мия қон айланишининг ўткир бузилиши оқибатида келиб чиққан асаб тизими фаолиятининг яққол ифодаланган турғун йўқотилишлари;

дисциркулятор энцефалопатиянинг III-босқичи (3 та ва ундан ортиқ синдромларнинг мавжудлиги — псевдобульбар, пирамидли, мияча, сезувчанликнинг бузилиши, экстрапирамидал, ўзлигини англаш қобилиятини бузилиши, овознинг йўқолиши, эпилепсия, чаноқ аъзолари фаолиятининг бузилиши ва бошқалар).

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

тикланадиган неврологик танқислиги билан кечадиган инсульт;

дисциркулятор энцефалопатиянинг II-босқичи (асаб аломатларининг мажмуаси турғун, тавсифи мўътадил ифодаланган иккитадан кам бўлмаган неврологик синдромларни шаклланиши билан — псевдобульбар, пирамидли, мияча, сезувчанликнинг бузилиши, экстрапирамидал, мўътадил ифодаланган когнитив бузилишлар, астеноневротик ва бошқалар). Кўрсатилган аломатларнинг мавжудлиги, ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилиятини пасайишига олиб келиши лозим;

стационарда текшириш ва даволашни талаб этадиган бош мия қон айланишининг ўтиб кетувчи бузилишлари (миянинг транзитор ишемиялари, бош миянинг гипертоник кризлари);

ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилиятини пасайишига олиб келадиган сезувчанликнинг турғун бузилишлари ёки оёқ-қўлларнинг енгил парезлари кўринишидаги орқа мия қон айланиши бузилишининг асоратлари.

Ўтказилаетган даволаниш самара берган ва ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилияти мавжуд бўлган офицерлар таркибидаги шахслар чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

тарқоқ органик аломатлар кўринишидаги дисциркулятор энцефалопатиянинг I-босқичи, енгил ёки мўътадил ифодаланган когнитив бузилишлар, астеноневроз синдроми (ҳиссиетнинг турғунсизлиги, тез жаҳл чиқиши, хотиранинг сусайиши, бош оғриши, бош айланиши, уйқунинг бузилиши, қулоқда шовқиннинг мавжудлиги ва бошқалар);

клиник кўринишларисиз кечадиган умумий ва (ёки) ички уйқу артерияларининг 70 фоиз ва ундан ортиқ стенозланиши ёки уларнинг окклюзияси;

стационарда даволанишни талаб этадиган тез-тез (ойига 1 марта ва ундан ортиқ) ва узоқ муддат (сутка давомида ва ундан ортиқ) ҳуружлар билан кечадиган мигреннинг турли шакллари;

тиббий ҳужжатлар билан тасдиқланган оддий ва талвасали ҳушидан кетишлар билан кечадиган тез-тез қайталанадиган (ойига 1 марта ва ундан ортиқ) кризлари мавжуд бўлган вегетатив-томир дистония.

Мазкур модданинг «г» бандига қуйидагилар киради:

вегетатив-томир ўзгарувчанлик аломатлари, астеноневротик кўринишлар билан кечадиган алоҳида когнитив фаолиятларнинг (диққат, бошқарув қобилияти) енгил пасайиши кўринишда кечадиган бош мия қон айланиши етишмовчилигининг бошланғич кўринишлари;

клиник кўринишларисиз кечадиган умумий ва (ёки) ички уйқу артериялари 30 дан 69 фоизгача стенозланиши;

кам ҳуружлар билан бўлган мигреннинг турли шакллари;

кам сонли кризлар билан кечадиган вегетатив-томир дистониялари.

Ҳушидан кетишга мойил бўлган шахслар чуқурлаштирилган текширувлардан ўтиши ва даволаниши лозим. Вегетатив асаб тизимининг бузилишлари билан кечадиган бошқа касалликлар аниқланмаганда, фақат шу ҳолатларда вегетатив-томир дистония мавжудлиги тасдиқланади. Бошқа касаллик ёки бузилишлар (юқумли касаллик, жароҳат, интоксикация ва бошқалар) туфайли ҳушидан кетишлар мавжудлигида, тиббий кўрикдан ўтказиш касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича амалга оширилади.

Ҳушидан кетишга мойил бўлган шахслар автоулов воситаларини бошқариш, баландликларда ишлаш, ҳаракатдаги механизмлар, сув ва олов енида ишлашга яроқсиз ҳисобланадилар.

Ўтиб кетадиган бош мия қон айланишининг бузилишини ўтказган офицерлар таркибидаги шахсларга нисбатан касалликлар жадвалининг 28-моддаси бўйича хизмат мажбуриятларини бажаришидан озод қилиш ёки касаллик туфайли таътил бериш тўғрисидаги хулоса чиқарилиши мумкин, оддий аскарлар ва сержантлар таркибидаги шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар эса, мазкур модданинг «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Тўсатдан (жароҳат туфайли бўлмаган) бўлган бош суякнинг ички қон қуйилишидан кейин, касалликлар жадвалининг I-, II-, VI-устунларида назарда тутилган шахсларга нисбатан «а» банд, шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга эса, фаолиятнинг бузилиши даражасига кўра «а», «б» ёки «в» бандлари асосида хулоса чиқарилади.

Бош мия (орқа мия) қон айланишнинг ўткир бузилишлари ва (ёки) эпилептик синдромига сабаб бўлган бош ва орқа мия аневризмалари ва томир малформацияларида (шу жумладан резидуал), агар жарроҳлик (шу жумладан радиожарроҳлик) йўли билан даволаш имконияти бўлмаган ёки улардан бош тортилган ҳолатларда эса, бош мия қон айланиш ва фаолият бузилишининг қолдиқ аломатлари ифодаланганлик даражасидан қатъий назар, тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «а» банди бўйича амалга оширилади.

Бош ва орқа мия аневризмалари, томир малформациялари ва бошқа бош ва орқа мия томирларнинг зарарланиши ёки бош ва орқа мия томир зарарланишлари бўйича жароҳлик, томир ичи ва радиожарроҳлик йўли билан даволанишдан кейин, касалликлар жадвалининг I-, II-, VI-устунларида назарда тутилган шахсларга нисбатан «а» банди, касалликлар жадвалининг III-, IV-устунларида назарда шахсларга нисбатан эса, даволаш ҳажми, амалиётдан кейинги бош суякнинг нуқсон майдони ва фаолият бузилишларининг тикланиш жадаллигига бўйича «а», «б» ёки «в» бандлари асосида хулоса чиқарилади. Бош суякнинг нуқсонлари мавжудлигида, касалликлар жадвали 82-моддасининг тегишли бандлари қўланилади.

Аломатларсиз бўлган артериал аневризмалар ва артеровеноз мальформацияларда тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «в» банди бўйича амалга оширилади.

Бош мия қон томир етишмовчилиги ва дисциркулятор энцефалопатияларнинг бошланғич кўринишлари ташҳисини қўйишда қуйидаги мезонларини қўллаш лозим:

этиологик омиллардан бирини мавжудлигида (бош мия томирлар атеросклерози, артериал гипертензия, қандли диабет, гиперхолестеринемия, гипергомоцистеинемия, юрак касалликлари (юрак ишемик касаллиги, ревматик зарарланишлар, юрак ритмларининг бузилиши ва бошқалар), қон касалликлари, жароҳат, юқумли ва тизимли касалликлардан келиб чиққан бош мия томирларининг зарарланиши, қон томир ривожланишининг аномалиялари, умуртқа поғонаси бўйин бўлимининг патологияси, бош мия жароҳатлари ва бошқалар).

бош мия фаолиятининг бузилишини акс этувчи шикоятларнинг мавжудлиги;

бош миянинг органик зарарланишини клиник аломатлар мавжудлиги;

цереброваскуляр ўзаннинг зарарланишини аломатлар мавжудлиги;

МРТ ёки КТ маълумотларига кўра, бош мия моддаси тузилишидаги ўзгариш аломатлар мавжудлиги.

Учтадан кам бўлмаган мезонлар ҳамда қўшимча текширувда аниқланган хавф омиллари ва ўзгаришлар билан кечадиган клиник аломатларининг шаклланиши, сабабий-оқибат боғлиқлиги мавжуд бўлганда ташҳис қўйилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 25 Бош ва орқа мия жароҳатланишлари ва уларнинг оқибатлари. Ташқи таъсир омилларидан бўлган марказий асаб тизимининг зарарланиш оқибатлари: а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилиши билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилиши билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилиши билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) фаолияти бузилишисиз, объектив аломатлар мавжудлигида C Яроқсиз B C Яроқсиз C

Мазкур модда бош ёки орқа мияларда жароҳат туфайли келиб чиққан марказий асаб тизимининг ўзгаришлари ва унинг фаолиятида бузилишлар мавжудлиги, марказий асаб тизимининг жароҳат, шунингдек портлашнинг ҳаво тўлқини ва бошқа ташқи омилларнинг таъсири туфайли зарарланишнинг асоратларини назарда тутади.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

бош ва орқа мияларнинг фаолиятларидаги оғир бузилишлар билан кечадиган жароҳат оқибатлари (чаноқ аъзоларининг фаолиятларини бузилиши, турғун фалаж ёки чуқур парез ва бошқаларга олиб келадиган миянинг лат ейиши ва қисилиши);

пўстлоқ қатламининг фаолиятидаги бузилишлар билан кечадиган мия моддасининг жароҳат оқибатлари (афазия, агнозия, апраксия ва бошқалар);

жароҳатдан кейинги гидроцефалия, ифодаланган клиник аломатлар билан кечадиган бош суяк ички босимининг ошиш синдроми билан кечадиган арахноидал ва порэнцефалик кисталари;

тез-тез (йилига 3 ва ундан кўп) эпилептик шаклдаги тутқаноқлар билан кечадиган жароҳат оқибатлари.

Мазкур модданинг «б» бандига бош ва орқа мия жароҳатларининг оқибатлари киради (агар улардан келиб чиққан ўчоқли аломатлар ва фаолиятнинг бузилишлари «а» бандида назарда тутилган ифодаланганлик даражасига етмаган ҳолатлар бўлганда):

қўл ёки оёқ фаолиятининг мўътадил даражада чекловчи парезлари;

юришда мувозанат сақлашнинг бузилиши, нистагм, сезувчанлик бузилишлари шаклида бўлган мўътадил ифодаланган мияча бузилишлари;

бош ички босимининг ошиш синдроми, мўътадил ифодаланган клиник аломатлари билан кечадиган жароҳатдан кейинги гидроцефалия, арахноидал ва проэнцефалик кисталари;

камдан-кам (йилига 3 тадан кам) бўладиган эпилептик шаклдаги тутқаноқлар билан кечадиган жароҳат оқибатлари.

Мазкур модданинг «в» бандига бош ички босимининг ошиш синдромисиз кечаётган бош ва орқа мияларнинг жароҳатдан кейинги оқибатлари, жароҳатдан кейинги гидроцефалия, арахноидал ва порэнцефалик кисталари киради, уларга неврологик статусда турғун астеник кўринишлар ва вегетатив-томир ўзгарувчанлик билан бирга қўшилиб кечадиган тарқоқ органик белгилар (бош мия нервлари фаолиятининг асимметрияси, анизорефлексия, сезувчанликнинг енгил бузилишлари ва бошқалар), шунингдек органик зарарланиш аломатларисиз ва фаолияти бузилишсиз бўлган бош суягининг аввалги ботган синиқлари ҳам киради.

Даволаш натижасида касаллик кўринишларида ижобий ўзгаришлар кузатилмаса, шунингдек узоқ муддатли ва такрорланган декомпенсацияларда касалликлар жадвалининг I-, VI-устунларида назарда тутилган шахсларга нисбатан мазкур модданинг «б» банди қўлланилади.

Аҳволи яхшиланганда, касаллик кўринишлари компенсация бўлганда ва ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилияти тикланганида, тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «г» банди бўйича амалга оширилади.

Мазкур модданинг «г» бандига бош ёки орқа мияларнинг жароҳатларидан кейинги оқибатлари киради, уларда асаб тизимининг ҳаракат, сезувчанлик ва мувофиқлаштириш фаолиятларининг бузилишисиз кечадиган алоҳида тарқоқ органик белгилари, вегетатив-томир ўзгарувчанлик ва астенизациянинг кам ифодаланган аломатлари мавжуд бўлиши лозим.

Анамнезда охирги 3 йил мобайнида (тиббий ҳужжатлар билан тасдиқланган) бош суяк-мия жароҳатлари қайд этилган бўлса, касалликлар жадвалининг I-, VI-устунларида назарда тутилган шахсларга нисбатан, хулоса мазкур модданинг «г» банди бўйича чиқарилади.

Бош миянинг жароҳатидан келиб чиққан ҳиссий-иродавий ёки интеллект-хотира бузилишлари мавжудлигида касалликлар жадвалининг 14-моддаси бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

Марказий асаб тизимини ташқи муҳит омилларидан (радиация, паст ва юқори ҳарорат, еруғлик, ҳаво ёки сувнинг юқори ва паст босими, бошқа ташқи сабабларга кўра) зарарланиш оқибатлари мавжудлигида, тиббий кўрикдан ўтказиш фаолиятнинг бузилиш даражасига кўра мазкур модданинг «а», «б», «в» ёки «г» бандлари бўйича амалга оширилади.

Бош суягининг шикастланиши ва нуқсонлари мавжудлигида, ушбу моддадан ташқари касалликлар жадвали 82-моддасининг тегишли бандлари қўлланилади.

Бош ёки орқа мияларнинг ўткир жароҳатини ўтказган шахсларни тиббий кўрикдан ўтказилиши, касалликлар жадвалининг 28-моддаси бўйича амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 26 Периферик асаб тизимининг касалликлари : а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилиши билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилиши билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилиши билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C Яроқсиз E г) фаолияти бузилишсиз, объектив аломатлари мавжудлигида C Яроқсиз А B Яроқли. ҲҲБ, АЙП операторликка, қутқарувчиликка яроқсиз C

Мазкур модда бош мия нервлари (II ва VIII-жуфтлик нервлари бундан мустасно), орқа мия нервлари, боғлам ва тутамларининг касалликлари, бирламчи ва иккиламчи зарарланишларини кўзда тутади.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

ҳаракат, сезувчанлик ва трофик ифодаланган бузилишлар (касалликлар жадвалининг 27-моддаси «а» банди изоҳларида келтирилган) билан биргаликда кечадиган яллиғланиш ва интоксикациядан келиб чиққан полиневропатия, плексопатия, периферик нервлардаги ўсмаларнинг оқибатлари (асаб тизимида касаллик бошланишидан 6 ой ва ундан ортиқ сақланиб қолган асаб касаллигининг аломатлари);

турғун оғриқ синдроми, ҳаракат ва вегетатив-трофик бузилишлар билан биргаликда кечадиган ҳамда узлуксиз узоқ муддат (4 ой ва ундан кўп) стационар ва амбулатор шароитларда даволанишни талаб этадиган, тез-тез (йилда 2 ва ундан ортиқ) рецидив бўладиган ва узоқ муддат давом этувчи радикулопатиялар;

даволаш самарасиз бўлган уч шохли нервнинг оғир шаклдаги невральгиялар.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

мўътадил ифодаланган асосий фаолиятнинг бузилиши билан кечадиган периферик нерв ва тугунларнинг касалликлари;

стационар ва амбулатор шароитларда 2-3 ой давомида узлуксиз даволашни талаб қиладиган сурункали рецидивли радикулопатия, плексопатия ва невропатиялар.

Ўтказилган даволаш натижасида касаллик кўринишларида ижобий ўзгаришлар бўлмаганида, сурункали, тез-тез рецидивли (йилда 3 ва ундан ортиқ) касаллик шакллари билан хасталанган офицерлар таркибидаги шахслар ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

ҳаракат, сезувчанлик ва трофик бузилишларининг кучайиши майлсиз кечадиган кам ҳуружли периферик нерв ва тугунларнинг рецидивли касалликлари;

фаолиятнинг кам ифодаланган бузилиш билан кечадиган, аввал ўтказилган ҳуруждан келиб чиққан кам ифодаланган қолдиқ аломатлари.

Мазкур модданинг «г» бандига кам ифодаланган рефлектор ва (ёки) сезувчанлик бузилишлари, оёқ-қўллар фаолиятини бузмайдиган ва тикланишга майл бўладиган катта бўлмаган атрофиялар ёки мушаклар кучининг зафлашиши кўринишидаги периферик нерв касалликларининг қолдиқ аломатлари киради.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 27 Периферик нервлар жароҳатлари ва уларнинг оқибатлари а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилиши билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилиши билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) Е Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилиши билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) фаолияти бузилишсиз, объектив аломатлари мавжудлигида C Яроқсиз А В Яроқли C

Мазкур модданинг «а» бандига ифодаланган ва турғун ҳаракат, сезувчанлик, трофик бузилишлари (яққол ифодаланган бир томонлама кечадиган мушаклар атрофияси — елкада 4 смдан ортиқ, билакда — 3 смдан ортиқ, сонда — 8 смдан ортиқ, болдирда — 6 смдан ортиқ; сурункали трофик, етоқ яралар ва бошқалар) мавжуд бўлган нерв тола ва тугунлардаги жароҳат ёки ярадорликнинг оқибатлари, шунингдек ифодаланган оғриқ синдроми билан кечадиган шикастланишнинг оқибатлари киради.

Мазкур модданинг «б» бандига нерв ва тугунларнинг шикастланишдан кейинги оқибатлари киради, уларда мушакларнинг гуруҳи ёки алоҳида мушакнинг парезидан келиб чиқадиган қўл-оёқнинг асосий фаолиятини мўътадил ифодаланган бузилиши, юз нервининг асосий дастаси ёки унинг йирик шохларини шикастланганидан келиб чиққан мимик мушакларининг фалажи киради.

Мазкур модданинг «в» бандига нерв ёки тугунларнинг шикастлангандан кейинги оқибатлари киради, уларда қўл ёки оёқ фаолиятининг кам ифодаланган (битта тирсак ёки билак нерви шикастланиши, унда панжанинг ейилиш кучининг заифлашиши ва унинг ортга флексиясининг чекланиши ва бошқалар) бузилиши киради.

Мазкур модданинг «г» бандига фаолияти тўлиқ тикланган нервларнинг шикастланишдан кейинги оқибатлари киради, шунингдек амалда қўл ёки оёқнинг фаолиятини чекламайдиган шикастланган нерв таъмиланишида бўлган мушаклардаги кучнинг кам даражада заифлашиши ёки кам ифодаланган рефлектор ва (ёки) сезувчанлик бузилишлари шаклидаги енгил қолдиқ аломатлари киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 28 Ўткир касаллик, сурункали касалликнинг ҳуружидан, жароҳат ва жарроҳлик йўли билан даволанишдан кейинги марказий ва периферик асаб тизимлари фаолиятининг вақтинча бузилишлари D Яроқсиз D D D D

Мазкур моддада асаб тизимининг ўткир юқумли, паразитар ва бошқа касалликлар, интоксикацияли зарарланиш ва жароҳатланиш, шунингдек бош ёки орқа мияларнинг ўткир томир касалликлардан кейинги ҳолатлар кўзда тутилади.

Даволаш тугаган, астеник ҳолатга ўтиш билан якунланган ва орқа мия суюқлиги меъёрлашганидан сўнг, ўткир сероз менингит, кана энцефалитининг менингиал шакли, менингококк касаллигининг умумий зарарланган шакллари (менингит, менингоэнцефалит, менингококкцемия), полирадикулоневропатияларнинг аралаш шакллари ва бошқаларни ўтказгандан кейин, ҳарбий хизматчига ҲТК касаллик туфайли таътил бериш ёки хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш лозимлиги тўғрисида хулоса чиқаради. Менингококкли менингитда орқа мия суюқлиги меъёрлашганлик мезони бўлиб, цитознинг 50 ҳужайрадан кам, шу жумладан лимфоцитларнинг 75 ва ундан кўпроқ фоизгача камайиши ҳисобланади.

Бош суяк-мия ёки умуртқа-орқа мия жароҳатларини ўтказган ҳарбий хизматчиларни тиббий кўрикдан ўтказишда, касаллик туфайли таътил бериш ёки хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш лозимлиги тўғрисида хулоса чиқарилади.

Чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шарнома бўйича ҳарбий хизмат, ҲТМга ўқишга кираётган фуқаролар менингит еҳуд менингоэнцефалит ўтказган, даволанишни тамомлаганига 12 ойдан кам муддат бўлганда, ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар. Ушбу шахсларда резидуал аломатлар мавжуд бўлмаганда, касалликлар жадвали 22-моддасининг «г» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шарнома бўйича ҳарбий хизмат, ҲТМга ўқишга кираётган фуқаролар ўткир бош суяк-мия ёки умуртқа-орқа мия жароҳатдан кейинги ҳолатда, жароҳатнинг оғирлик даражаси ва фаолиятининг бузилиши ифодаланганлигидан қатъий назар, 12 ойдан кам бўлмаган муддатда ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар.

Чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шарнома бўйича ҳарбий хизмат, ҲТМга ўқишга кираётган фуқаролар, периферик нерв касалликлари ёки жароҳатларидан кейин, касаллик ёки жароҳатнинг оғирлик даражаси, жароҳатланган нерв таъминланадиган қўл-оёқ (аъзолар) фаолиятининг бузилиши ифодаланганлигидан қатъий назар, 12 ойдан кам бўлмаган муддатда ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар. Рефлектор ва (ёки) сезувчанлик бузилишлар ёки жароҳатланган нерв билан таъминланадиган мушакларнинг заифлиги кузатилмаса, ушбу шахслар касалликлар жадвали 26-, 27-моддаларининг «г» банди асосида тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Асаб тизими фаолиятининг тикланиши ёки астения ҳолати билан якунланган биринчи марта бош мия қон айланишининг ўткир бузилишини ўтказган офицерлар таркибидаги шахсларга касаллик туфайли таътил бериш лозимлиги тўғрисида хулоса чиқарилади.

7-боб. Кўриш аъзоси ва ёрдамчи аъзоларининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 29 Қовоқларнинг касалликлари ва шикастланишларининг оқибатлари а) иккала кўз қовоқлари жойлашувининг яққол ифодаланган етишмовчиликлари (птоздан ташқари) F F F F F F б) иккала кўз юқори қовоқларининг турғун яққол ифодаланган тушиши ёки битта кўз қовоғи жойлашувининг бошқа яққол ифодаланган етишмовчиликлари ёки иккала кўзда мўътадил ифодаланган, даволаниши қийин бўл ган сурункали ярали блефаритлар E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) битта кўз юқори қовоғининг яққол ифодаланган турғун тушиши ёки жарроҳлик йўли билан даволашга кўрсатма бўлмаган б итта кўз қовоғи жойлашувининг бошқа мўътадил ифодаланган етишмовчиликлари E Яроқсиз B C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) самарали даволанадиган кам ҳуружли сурункали ўртача ёки кам ифодаланган блефаритлар C Яроқсиз B B ёки C (ЯТА) Яроқсиз C

Қовоқлар жойлашувининг турли етишмовчиликларида (битиши, ичкарига, ташқарига қайрилиши, ҳақиқий птоз, лагофтальм) кўзнинг кўриш ва ҳаракат фаолиятининг бузилиш даражаси ҳам ҳисобга олинади. Жарроҳлик йўли билан даволашдан ижобий натижа кутилган ҳолатларда, эксперт хулосаcи қабул қилинишига қадар жарроҳлик амалиёти ўтказилиши лозим.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

кўз ҳаракатининг яққол ифодаланган чегараланиши ёки кўришга ҳалақит берадиган қовоқларнинг ўзаро ёки кўз олмаси билан битишиб қолиши;

кўзнинг таъсирланишига сабаб бўлган қовоқларни ичкарига қайрилиши ёки киприкларни кўз олмасига қараб ўсиши;

шох пардани ёпилишига тўсқинлик қиладиган қовоқларни ташқарига қайрилиши, чандиқ туфайли уларнинг шаклини бузилиши ёки қовоқлар туришининг етишмовчилиги (птоздан ташқари);

турғун лагофтальм.

Мазкур моданинг «б» ва «в» бандларига туғма ёки орттирилган тавсифдаги ҳақиқий птоз киради, унда юқори қовоқ билан қорачиқнинг ярмидан кўп қисми беркилган бўлади (пешона мушаклари зўриқтирилмаганда). Чақирув участкаларида қайд этишда фақароларда бундай птоз бўлганида жарроҳлик йўли билан даволаниш тавсия этилади. Агар жарроҳлик йўли билан даволанишдан бош тортсалар, мазкур модданинг «б» ва «в» бандлари бўйича хулоса чиқарилади.

Чандиқли ўзгаришлар бўлган ва қовоқ четлари яққол ифодаланган киприк тўкилиши билан кечадиган яққол ифодаланган ярали блефаритлар мавжудлигида тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «в» банди асосида амалга оширилади.

Мазкур модданинг «г» бандига даволаш самара берадиган кам ҳуружлар билан кечадиган ўртача ёки кам ифодаланган сурункали блефаритлар киради.

Алоҳида тангачалар ва қовоқ четларини кам ифодаланган қизариши билан кечадиган оддий блефарит ҲТМга киришга қарши кўрсатма бўла олмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 30 Конъюнктива, кўз ёши йўллари, кўз коса сининг касалликлари, жароҳатлар ва куйишларининг оқибатлари: а) стационарда муваффақиятсиз даволанишдан кейин ёки даволаб бўлмайдиган E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E б) даволаб бўладиган C Яроқсиз B B ёки C (ЯТА) Яроқли. ҲҲБ, АЙП операторликка, қутқарувчиликка яроқсиз C

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

тез-тез қайталанувчи, йилда икки мартадан ортиқ ҳуружлар бўладиган, стационарда даволаниш самара бермаган шиллиқ қавати ости тўқималарининг гипертрофияси ва яққол ифодаланган инфильтрация билан кечадиган сурункали конъюктивитлар;

бир неча маротаба стационарда жарроҳлик йўли билан даволаниш самара бермаган кўз ёши йўлларининг касалликлари;

конъюнктиванинг трахоматоз зарарланиши.

Кўз фаолиятининг турғун бузилишлари бўлган трахоманинг турли асоратларида, ушбу бузилишларни кўзда тутувчи моддаларга асосан (касалликлар жадвалининг 29-моддаси бўйича — қовоқлар фаолиятининг бузилишларида; мазкур модда бўйича — кўз ёш йўллари, 31-моддаси бўйича — мугуз парда фаолиятларнинг бузилишлари, 36-моддаси бўйича — кўриш ўткирлигини пасайиши) хулоса қабул қилинади.

Мазкур модданинг «б» бандига даволаш самара берадиган кам ҳуружлар билан кечадиган мўътадил ёки кам ифодаланган сурункали конъюнктивитлар киради.

Чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шарнома бўйича ҳарбий хизмат кираётган фуқароларга даволаниш тайинланади, ҳарбий хизматга вақтинча яроқсизлик тўғрисида хулоса касалликлар жадвалининг 37-моддасига кўра фақат касалликни стационарда даволаниш учун бир ойдан кам бўлмаган муддат талаб қилинган ҳолатларда қабул қилинади. Даволаш самара берганда ва ҳуруж давридан ташқари бўлган сурункали шаклларидаги конъюнктива касалликлари мавжудлигида, ушбу шахслар чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар.

Ягона фолликулалар мавжуд бўлган фолликуляр конъюнктивит, қовоқларнинг бурчак ва юқори қисмлари конъюнктивасининг бахмалга ўхшаш майинлиги, трахомадан келиб чиқмаган конъюнктиванинг алоҳида майда юзаки чандиқлари ҳамда трахомадан келиб чиққан конъюнктива ва шох пардадаги бошқа ўзгаришлар бўлмаган силлиқ чандиқлар, йил давомида трахоматоз жараёнининг рецидивсиз кечиши ҲТМга кириш учун қарши кўрсатма бўла олмайди.

Баҳорги катар билан ҳасталанган жадвалининг II-устунида назарда тутилган шахслар яроқсиз, касалликлар жадвалининг бошқа устунларида назарда тутилган шахсларни яроқлилиги эса, касалликнинг ифодаланганлик даражаси, касаллик кечишининг оғирлиги ва даволашни самарадорлигига кўра якка тартибда аниқланади.

II-III-даражали ҳақиқий қанотсимон парда (птеригиум) ҲТМга кириш, ҲДҚ ва уларга тенглаштирилган қисмларда хизмат қилиш, махсус иншоотларда хизмат қилиш, РМ, ИНМ, ЎЗМлар билан ишлашга қарши кўрсатма бўлади. Чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шарнома бўйича ҳарбий хизматга кираётган фуқаролар ривожланиб борувчи ҳақиқий қанотсимон парда билан чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар. Самарали бўлмаган жарроҳлик амалиётидан сўнг, қанотсимон парданинг ўсиш рецидивларида, хулоса мазкур модданинг «а» банди асосида қабул қилинади.

Касалликлар жадвалининг III-, IV-устунларида назарда тутилган шахслар жарроҳлик йўли билан даволанишдан бош тортсалар, айрим чекланишлар билан ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар. Чақирилувчи ва муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчиларда кўз еш-бурун найининг стриктураси ёки кўз еши қопчасининг атрезияси мавжудлигида мазкур модданинг «а» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар, кўз еши йўлларининг даволашга мансуб бўлган бошқа касалликлари мавжудлигида эса, улар даволанишлари лозим. Дакриоцистит мавжудлигида дакриоцисториностомия ўтказилади, кўз еши қопчасининг экстирпацияси қилинмайди.

ҲТМга кираётган шахсларнинг кўз еш аппарати ўзгаришсиз бўлиши лозим.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 31 Кўзнинг шиллиқ пардаси, шох пардаси, томирли пардаси, гавҳари, шишасимон танаси, тўр пардаси, кўрув нервининг касалликлари, жароҳатлар ва куйишларининг якунлари: а) яққол ифодаланган, ривожланиб борувчи кўриш фаолияти пасайиши билан ёки икала кўзда тез - тез такрорланадиган ҳуружлар билан F F F F F F б) худди шу ҳолат битта кўзда ёки иккала кўзда мўътадил ифодаланган E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) битта кўзда, ривожланмаётган, мўътадил ифодаланган, кам такрорланадиган ҳуружлар билан C Яроқсиз B ёки C (ЯТА) B ёки C (ЯТА) Яроқсиз C

Мазкур модда сурункали, даволаниши мураккаб бўлган ёки даволанмайдиган касалликлар, жароҳат ва куйишларнинг оқибатларини назарда тутади.

Касаллик жараёни тугалланган ёки кам ҳуружли (йилда 2 мартадан кам бўлган) жараёни ривожланишисиз бўлган ҳолларда, шунингдек тўқималар кўчириб ўтқазилганда, ҳарбий хизматчиларнинг ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси кўзлар фаолиятининг бузилишларига кўра, касалликлар жадвалининг тегишли моддалари асосида аниқланади.

Кўз ва унинг қўшимча аппаратининг ўсмалари мавжудлигида, уларнинг тавсифи бўйича тиббий кўрикдан ўтказиш касалликлар жадвалининг 8-ёки 10-моддалари бўйича амалга оширилади. Кўз фаолиятининг бузилишга олиб келмайдиган хавфсиз ўсмалар ҳарбий хизмат ёки ҲТМга киришларига монелик қилмайди.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

консерватив ёки жарроҳлик йўли билан даволаш самарасиз бўлган ва кўриш фаолиятининг ривожланиб борадиган пасайиши билан кечадиган касалликлар;

бир ёки иккала кўзда кератопротезлашдан сўнгги ҳолатлар;

кўз фаолиятидан қатъий назар тапеторетинал абиотрофиялар.

Қоронғуга адаптация (гемерлопия) бузилиши ҳамкорликда кечадиган пигмент билан ёки усиз тўр парданинг пигментли дегенерацияси икки марталик соатлик адаптометрия ўтказиши билан тасдиқланиши керак.

Касалликлар жадвалининг III — V-устунлари асосида хулоса, шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга кўриш майдонининг турғун торайиши пастдан ва ташқи (вертикал ва горизонтал меридианлар) тарафидан ўрнатилган нуқтадан белгиланган сатҳгача чиқарилади:

иккала кўзда 30 градусдан кам бўлса — «а» банди, бир кўзда эса «б» банди бўйича;

иккала кўзда 30 градусдан 45 градусгача бўлса — «б», бир кўзда эса — «в» банди бўйича.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

стационарда ташҳис қўйилган ва кўз ичи босимини ошиши билан кечадиган сурункали увеит ва увеопатиялар, кератоглобус ва кератоконус;

иккала кўздаги афакия ва артиафакия;

кўз фаолиятининг ривожланиб борадиган пасайиши билан кечадиган дегенератив-дистрофик ўзгаришлар (тўр парда четларининг дегенерацияси, кўп сонли хориоретинал ўчоқлар, ортқи стафилома ва бошқалар) мавжудлиги;

яллиғланиш ёки дистрофик ўзгаришлар чақирмайдиган кўз ичидаги ет жисм.

Бир кўзнинг афакиясида шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш, мазкур модданинг «в» банди бўйича амалга оширилади, касалликлар жадвалининг I-, II-, VI-устунларида назарда тутиладиган шахслар эса, мазкур модданинг «б» банди асосида тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Кўз ичида ет жисмлар мавжуд бўлган барча ҳолатларда, шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси тўғрисидаги масала, яраланганидан сўнг 3 ойдан эрта бўлмаган муддатда ҳал қилинади. Кўз фаолияти яхши сақлаб қолинган, яллиғланиш аломатлар ва металлозга хос белгилар мавжуд бўлмаганда, юқори матндаги шахслар айрим чекланишлар билан ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар.

Кўрув нервининг атрофиясида ҳарбий хизматга яроқлилик тоифасини аниқланиши кўз фаолиятидан келиб чиқади.

Периферик хориоретинал дистрофиялар ва тўр парданинг тўсиқ лазерли коагуляция ўтказган парда кўчмасдан йиртилиши мавжуд бўлган шахсларни тиббий кўрикдан ўтказиш, жарроҳлик амалиёти ўтказилганидан 6 ойдан эрта бўлмаган муддатда амалга оширилади. Ҳарбий хизматга яроқлилик тўғрисидаги хулоса, тиббий кўрикдан ўтказиш вақтидаги кўриш фаолиятининг даражасига кўра, касалликлар жадвалидаги 36-модда бўйича чиқарилади.

Бир ёки иккала кўздаги афакия ва артиафакиялари мавжудлигида, шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларни ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси, кўзнинг амалда кўтара оладиган коррекцияси билан кўриш ўткирлигига кўра, касалликлар жадвалининг 36-моддаси бўйича аниқланади. Интраокуляр коррекцияси билан ҲТМга кираётган номзодлар, ҲТМга киришга яроқсиз деб топиладилар.

Гавҳарнинг жойдан чиқиши ва қисман чиқиши афакия деб баҳоланади. Бир кўздаги афакия, икки томонлама деб баҳоланади, агар иккинчи кўздаги кўриш ўткирлигининг пасайиши 0,4 ва ундан паст бўлиб кечадиган гавҳарнинг хиралашиши мавжудлигида (жумла тугамаган).

Фақат зич еруғлик берадиган чироқ ёрдамида ўтказилган текширувда гавҳарда аниқланадиган, кўриш ўткирлигини пасайтирмайдиган ранглар жилоси, камалак товланиши, тошчалар, доначалар ва пуфакчалар, шунингдек гавҳарнинг олдинги пардасида туғма пигмент йиғилганлиги, мазкур моддани қўллашга асос бўла олмайди ҳамда ҳарбий хизматни ўташ ва ҲТМга киришга монелик қила олмайди.

Бир ёки икки кўздаги мутлоқ марказий ва атрофдаги турғун скотомалар мавжудлигида, тиббий кўрикдан ўтказилаетган шахсларнинг ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси, кўз фаолиятининг ҳолатига кўра, касалликлар жадвалининг тегишли моддалари асосида аниқланади.

Захм туфайли келиб чиққан паренхиматозли кератит билан хасталанган шахсларни тиббий кўрикдан ўтказиш, касалликлар жадвали 6-моддасининг «б» банди бўйича амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 32 Тўр парданинг кўчиши: а) иккала кўзда жароҳат туфайли олинмаган F F F F F F б) иккала кўзда жароҳат туфайли олинган E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) келиб чиқиш сабабидан қатъий назар битта кўзда E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E

Мазкур модданинг «а» бандига иккала кўзида кўриш ўткирлигидан қатъий назар жароҳатдан келиб чиқмаган тўр парданинг кўчиш оқибатлари киради.

Мазкур модданинг «а» бандига шунингдек, иккала кўзда кўз фаолиятининг тобора кескин пасайиши билан кечадиган жароҳатдан кейинги тўр пардани кўчишини такрорий жарроҳлик йўли билан даволаш муваффақиятсиз бўлган ҳолатлари киради.

Мазкур модданинг «б» бандига яхши фаолиятга оид натижа билан якунланган жароҳатдан келиб чиққан иккала кўздаги тўр парда кўчишидаги жарроҳлик амалиётининг оқибатлари киради.

Иккала кўзда кўриш фаолиятини яхши сақланганлик шарти билан жароҳатдан келиб чиққан тўр парданинг кўчишини ўтказган офицерлар таркибидаги шахслар якка тартибда баҳолашда чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топилишлари мумкин.

Мазкур модданинг «в» бандига бир кўзда, турли этиологиядан келиб чиққан тўр парданинг кўчишидан кейинги оқибатлари киради.

Бир кўзда кўриш фаолиятлари яхши сақланиб қолган жароҳатдан келиб чиқмаган тўр парданининг кўчиши рецидиви юзасидан жарроҳлик амалиётини ўтказган, касалликлар жадвалининг III-устунида назарда тутилган шахслар яроқлилик В тоифасига, IV-устунида назарда тутилган шахслар — С тоифасига тайинланади, ҲТМга кираётганлар — яроқсиз деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 33 Глаукома: а) иккала кўзда узоқ ўтиб кетган ва терминал босқичларида F F F F F F б) бир кўзда узоқ ўтиб кетган ва иккала кўзда ривожланган босқичида E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) бир кўзда ривожланган босқичида E Яроқсиз C C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) бошланғич босқичида, бир ёки иккала кўзда глаукома олди босқичида E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) С Яроқсиз E

Глаукоманинг мавжудлиги стационарда зўриқтирувчи синамалар ва компьютер периметриясини қўллаган ҳолатда, тасдиқланиши лозим. Ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси даволанишдан (дори воситалари ва жарроҳлик йўли билан) сўнг, жараённинг бархулосалашиш даражаси ва кўз фаолиятини (кўриш ўткирлиги, кўриш майдони, марказ атрофдаги скотомаларни мавжудлиги, жумладан зўриқтирувчи синамалар ёрдамида), шунингдек кўрув нерви диски экскавациясининг ифодаланганлигини ва бошқаларни) ҳисобга олган ҳолда аниқланади.

Ушбу модда бўйича иккиламчи глаукомаси мавжуд шахслар ҳам тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 34 Кўз мушаклари касалликлари, кўзларнинг ҳамкор ҳаракатларининг бузилиши: а) диплопия мавжудлигида, бинокуляр кўриш бўлмаганида, ғилайлик 15 градус ва ундан ортиқ E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E б) диплопия мавжудлигида, бинокуляр кўриш бўлмаганида, ғилайлик 10 градусдан 15 градусгача E Яроқсиз C C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E в) диплопия бўлмаганида, ғилайлик 10 градусдан кам, бинокуляр кўриш бўлмаганда, нистагм ва кўзнинг бошқа ғайриихтиёрий ҳаракатлари сиз В Яроқсиз B В Яроқли. ҲҲБ, АЙП операторликка, қутқарувчиликка яроқсиз В

Мазкур модданинг «а» бандига кўзнинг мушаклари шикастланиши билан кўз косасининг жароҳатидан сўнгги турғун диплопия ҳамда 15 градус ва ундан ортиқ бўлган ғилайликнинг барча турлари киради.

Агар нистагм асаб тизим ёки вестибуляр аппаратни зарарлаш белгиларидан бири бўлганида, хулоса асосий касаллик бўйича қабул қилинади. Кўришнинг яққол пасайишида, хулоса касалликлар жадвалининг 36-моддаси ёки мазкур модданинг «в» банди бўйича қабул қилинади. Кўз олмаларининг четга буришдаги кўзни нистагмсимон титраши ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришга тўсиқ бўла олмайди.

Мазкур модданинг «б» бандига диплопия билан кечаётган 10 градусдан 15 градусгача бўлган ғилайлик; бинокуляр кўриш бўлмаган 15 градусгача бўлган ҳамкор ғилайлик киради.

15 градусгача бўлган ҳамкор ғилайликда ташхис бинокуляр кўриш текшируви (Фридманнинг рангли мосламаси ёки Кальф усулида зўраки ҳаракатни аниқлаш билан) билан тасдиқланиши лозим. Бинокуляр кўришнинг мавжудлиги, ҳамкор ғилайлик йўқлигини кўрсатади. Ғилайлик мавжуд бўлган ҳарбий хизматчилар бинокуляр кўришни талаб қиладиган лавозимларга тайинланмайдилар.

Иккала кўзда кўриш яхши бўлган альтернирловчи ғилайликда диплопия пайдо бўлиш эҳтимоли бўлганлиги сабабли, жарроҳлик амалиёти ўтказишидан сақланиш мақсадга мувофиқ бўлади.

Чақирув участкаларида қайд этишда ҳамкор ғилайлик аниқланганда жарроҳлик амалиёти ўтказиш тавсия этилади. Муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирув вақти ва СЧРга қабул қилишда якуний хулоса қабул қилинади.

Диплопиясиз бўлган ҳамкор, паралитик ғилайликлар ва бинокуляр кўришнинг бошқа бузилишларида, ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси кўз фаолиятига кўра, касалликлар жадвалининг тегишли моддалари асосида аниқланади.

Чақирув участкаларида қайд этишда ҳамкорли ғилайлик аниқланганда жарроҳлик амалиёти ўтказиш тавсия этилади. Муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирув вақтида, СЧРга қабул қилишда якуний хулоса қабул қилинади.

Диплопиясиз бўлган ҳамкорли ғилайлик, паралитик ғилайлигида ва бинокуляр кўришнинг бошқа бузилишларида ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси кўзнинг фаолиятига кўра касалликлар жадвалининг тегишли моддалари асосида аниқланади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 35 Рефракция ва аккомодациянинг бузилишлари : а) қайси кўзлигидан қатъий назар меридианлардан бирида 12,0 Д дан ортиқ бўлган миопия ёки гиперметропия ёхуд қайси кўзлигидан қатъий назар икки бош меридианлардаги рефракциянинг фарқи 5,0 Д дан ортиқ бўлган астигматизмнинг ҳар қандай тури F F F F F F б) қайси кўзлигидан қатъий назар меридианлардан бирида 8,0 Д дан 12,0 Д (кирган ҳолда) гача бўлган миопия ёки гиперметропия E Яроқсиз C E Яроқсиз E в) қайси кўзлигидан қатъий назар меридианлардан бирида 5 ,0 Д дан 8,0 Д (кирган ҳолда) гача бўлган миопия ёки гиперметропия ёхуд қайси кўзлигидан қатъий назар икки бош меридианлардаги рефракция фарқи 3,0 Д дан 5,0 Д ( кирган ҳолда) гача бўлган астигматизмнинг ҳар қандай тури E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C Яроқсиз E г) кайси кўзлигидан қатъий назар меридианлардан бирида 3,0 Д дан 5,0 Д (кирган ҳолда) гача бўлган миопия ёки гиперметропия ёхуд кайси кўзлигидан қатъий назар икки бош меридианлардаги рефракция фарқи 2,0 Д дан 3,0 Д (кирган ҳолда) гача бўлган астигматизмнинг ҳар қандай тури C Яроқсиз B B Яроқли. ҲҲБ, АЙП операторликка, қутқарувчиликка яроқсиз C

Рефракция аномалияларининг тури ва даражаси циклоплегия ҳолатида скиаскопия ёки рефрактометрия ёрдамида аниқланади.

Мазкур моддада кўрсатилган рефракция аномалияларида, касалликлар жадвалининг III-устунида назарда тутилган шахсларга нисбатдан ҳарбий хизматга яроқлилик, якка тартибда баҳолаш кўзда тутилган ҳолда, ҳал қилувчи аҳамият бўлиб, кўриш ўткирлиги ҳисобланади.

Аккомодациянинг турғун спазмида, парез ёки фалажда, тиббий текширув шифокор-терапевт, шифокор-невролог ва зарурат бўлганда бошқа шифокор-мутахассислар иштирокида амалга оширилади. Агар аккомодациянинг турғун спазми, парез ёки фалаж асаб тизими, ички аъзолар касалликлари туфайли бўлса, тиббий кўрикдан ўтказиш асосий касаллик бўйича амалга оширилади.

Аккомодациянинг спазми — фаолиятга оид касаллик бўлиб ҳисобланади, бунда циклоплегияда аниқланган рефракция, циклоплегиягача бўлган маъқул салбий коррекцияловчи линзани кучидан заифроқдир.

Стационар шароитда даволаниш самарасиз бўлган бир ёки иккала кўзнинг аккомодация спазми ёки фалажида ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси, касалликлар жадвалининг 35- ёки 36-моддалари бўйича аниқланади, бунда бир неча маротаба ўтказилган циклоплегиялардан кейин, аввалги сатҳига қайтган, коррекция қилинган кўриш ўткирлиги ва аметропия даражасига кўра аниқланади.

Бир кўзда аккомодациянинг турғун фалажида ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси, кўзнинг фаолиятига кўра аниқланади. Аккомодациянинг спазм ёки фалажи ифодаланганлик даражасидан қатъий назар, ҲТМга киришга қарши кўрсатма бўлади.

Мазкур моддада кўрсатилган рефракция аномалиялари мавжуд ҳолатларда офицерлар таркибидаги шахсларнинг яроқлилик тоифаси якка тартибда баҳоланиши кўзда тутилганда, коррекция қилинган кўриш ўткирлиги ҳарбий хизматга яроқлиликка тўсқинлик қилмаса, ҳал қилувчи аҳамият бўлиб, кўриш ўткирлиги ҳисобланади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 36 Кўрлик, кўришнинг пасатлиги, ранг ажратиш аномалиялари: а) кўз олмасининг йўқлиги ёки бир кўз кўрлиги ёки бир кўзда кўриш ўткирлиги 0,03 дан кам бошқа кўзда кўриш ўткирлиги 0,4 дан кам бўлганида ёки иккала кўз кўриш ўткирлигининг 0,3 дан камлиги F F F F F F б) худди «а» банддаги каби, бошқа кўзда 0,4 ва ундан юқори, ёки бир кўзда кўриш ўткирлиги 0,3 бошқа кўзда кўриш 0 ,3 дан 0 ,0 3 гача бўлган E Яроқсиз E E Яроқсиз E в) бир кўзда кўриш ўткирлиги 0,4 бошқа кўзда 0,03 дан 0,4 гача, ёки бир кўзда кўриш ўткирлиги 0,5 ва ундан юқори бошқа кўзда 0,04 — 0,1 бўлганда E Яроқсиз C C Яроқсиз E г) ранг ажратиш аномалиялари, дихромазия, А ёки Б турдаги аномал трихромазия C Яроқсиз B B Яроқли C

Ҳарбий хизматга яроқлилик учун коррекция билан кўриш ўткирлиги бир кўзда 0,5 ва иккинчисида 0,1 дан кўп бўлиши лозим. Бахсли ҳолатларда кўриш ўткирлиги назорат текширувлар ёрдамида аниқланади.

Ҳарбий хизматчиларнинг ҳарбий хизматга яроқлилигини аниқлашда ҳар бир кўз учун ҳар қандай линзалар билан коррекция қилинган кўриш ўткирлиги ҳисобга олинади, шу жумладан комбинацияланган, ҳамда интраокуляр ёки контакт линзалар билан (линза таъсирини яхши ўтказган ҳолатда — суткада 20 соатдан кам бўлмаган, диплопия ва кўзнинг таъсирланиши йўқ, бинокуляр кўриш мавжудлигида).

Кўришни оддий сферик шишалар билан коррекция қилишда касалликлар жадвалининг барча устунларида назарда тутилган шахслар учун амалда чидамли бинокуляр коррекция билан кўриш ўткирлиги ҳисобга олинади, яъни яхши ва емон кўрадиган кўзлар учун шишалар кучининг фарқи, цилиндрли ёки комбинацияланган шишалар билан емон кўрадиган кўзда асосий икки меридианларда линза нур синдириш кучининг фарқи 2,0Д дан ортиқ бўлмаслиги лозим.

Контакт линзалардан фойдаланадиган шахсларда кўриш ўткирлиги хизмат мажбуриятларини бажара олишларини таъминлайдиган оддий кўзойнаклар бўлиши лозим.

ҲТМга кираётган шахсларда коррекцияланган кўриш ўткирлиги фақат миопия ёки миопиялик астигматизм (оддий ёки мураккаб) мавжуд бўлганда, шу жумладан қайд этилган рефракция чегарасининг сатҳдан ошмаган контактли линзалар бўлганда, кўриш ўткирлиги пасайишининг бошқа сабабларида эса (жумладан, гиперметропия, гиперметропик ва аралаш астигматизмда) — узоқни кўриш учун коррекция қилинмасдан аниқланади.

МГ ҲТМга кираётган шахсларда ҳар бир кўзда коррекциясиз кўриш ўткирлиги - узоқни кўриш учун 0,8 дан кам бўлмаслиги, яқин кўриш учун 1,0 бўлиши лозим, емон кўрадиган кўздаги миопия ёки энг кўп аметропия бўлган меридианда гиперметропия 1,0 Д дан кўп бўлмаслиги, ҳар қандай турдаги астигматизмда икки асосий меридианларда рефракциянинг фарқи 0,5 Д дан ошмаслиги лозим.

ҲТМнинг танк қўмондонлик факультетларига (бўлимларига) кираётганларнинг ҳар бир кўзида коррекциясиз кўриш ўткирлиги — узоқни кўриш учун 0,6 дан, яқинни кўриш учун 0,8 дан кам бўлмаслиги лозим. Улар учун емон кўрадиган кўздаги миопия ёки энг кўп аметропия бўлган меридианда гиперметропия 2,0 Д дан кўп бўлмаслиги, ҳар қандай турдаги астигматизмда икки асосий меридианларда рефракциянинг фарқи 1,0 Д дан ошмаслиги лозим.

ҲТМнинг муҳандис-қўмондонлик ва муҳандис, жумладан автоуловчилар, зенитчи — ракетачилар, кимё қуролидан муҳофаза факультетларига (бўлимларига) кираётганларнинг ҳар бир кўзда коррекциясиз кўриш ўткирлиги — узоқни кўриш учун 0,5 дан, яқинни кўриш учун 0,8 дан кам бўлмаслиги лозим. Улар учун емон кўрадиган кўзда миопия ёки энг кўп аметропия бўлган меридианда гиперметропия 2,0Д дан кўп бўлмаслиги, ҳар қандай турдаги астигматизмда икки асосий меридианларда рефракциянинг фарқи 1,0Д ошмаслиги лозим.

Юқорида қайд этилмаган бошқа барча ҲТМнинг факультетларига (бўлимларига) кираётганларнинг ҳар бир кўзда коррекциясиз кўриш ўткирлиги — узоқни кўриш учун 0,4 дан, яқин учун 0,8 дан кам бўлмаслиги лозим. Бу ҲТМга кираётган номзодлар емон кўрадиган кўзида миопия ёки энг кўп аметропия бўлган меридианда гиперметропия 2,5 Д дан кўп бўлмаслиги, ҳар қандай турдаги астигматизмда икки асосий меридианларда рефракциянинг фарқи 1,0 Д ошмаслиги лозим.

МГ ҳарбий хизматчиларида ҳар иккала кўзида коррекциясиз кўриш ўткирлиги 0,7дан (65921-ҳарбий қисм учун — 0,8) кам бўлган, ҲДҚ ҳарбий хизматчиларда 0,6 кам бўлган ҳолатларда, касалликлар жадвалининг I-устуни бўйича тиббий кўрикдан ўтказилаетганлар айрим чекланишлар билан ҳарбий хизматга яроқли деб топилади, касалликлар жадвалининг III-, IV-устунлари бўйича эса — ҲДҚ ва уларга тенглаштирилган қисмларда хизматга яроқлилик якка тартибда аниқланади.

Ҳар қандай этиологиядан келиб чиққан кўз гавҳари хиралашганда, улар нафақат тирқишли лампа ёрдамида, балки кенгайтирилган қорачиқдан ўтаётган нур ёрдамида ва ен томондан еритиш билан ҳам аниқланган, кўриш ўткирлиги пасайиши билан кечаётган, фақатгина ривожланувчи кўз гавҳарнинг хиралашиши мавжуд бўлганда, касалликлар жадвалининг V-устунида назарда тутилган шахслар РМ ва ИНМлар билан ишлашга яроқсиз деб топиладилар ҳамда гавҳарнинг хиралашиши ўтиб кирувчи радиация таъсиридан келиб чиққан шаксиз асослари мавжуд ҳолатларда («нур катарактаси»нинг оддий манзарасида гавҳарнинг орқа қутби атрофида хиралашишлар жойлашади). Текширув вақтида фақат тирқишли лампа ёрдамида аниқланадиган, гавҳардаги рангли товланиш, камалак жилоси, тошчалар, доначалар ва вакуоллар деб аталмиш ўзгаришлар мавжудлигида, касалликлар жадвалининг V-устунида назарда тутилган шахсларни РМ ва ИНМ билан ишлашга яроқсиз деб топилишга асос бўлмайди.

Биомикроскопия ёрдамида гавҳарнинг орқа қобиғи остида хиралашишлари аниқланган РМ ва ИНМ билан ишлаетган шахслар ҳисобга олиниши лозим. Гавҳар хиралашишининг ривожланишини ишончли аломатлари (уларнинг сони ва ўлчамларини ифодаланган кўпайиши) мавжудлигида, РМ ва ИНМ билан ишлашга яроқсиз деб хулоса чиқарилади.

РМ ва ИНМ билан боғлиқ бўлган ишга қабул қилинаётган (тайинланаетган) шахсларнинг гавҳарида хиралашиш мавжуд бўлганда, улар яроқсиз деб топиладилар.

Кўриш ўткирлигини пасайишига олиб келмайдиган гавҳарнинг олдинги қобиғида туғма пигмент мавжудлиги, РМ ва ИНМ билан ишлаш ва ҲТМга киришга қарши кўрсатма бўлмайди.

Ранг ажрата олишнинг пасайиш даражалари ва турларини ташҳислашда, 9-чи ва ундан кейинги нашрлардаги Рабкиннинг полихроматик жадвалларига илова қилинган услубий кўрсатмаларини қўллаш лозим.

Дихромазия, «А» ва «В» турдаги аномал трихромазия мавжудлигида, барча турдаги автоуловлар, танклар ва бошқа жанговар машиналарнинг ҳайдовчилари, сигналчи-кузатувчилар, масофани ўлчовчи мутахассислар ҳарбий мутахассислиги бўйича хизматга яроқсиз деб топиладилар.

Дихромазия, «А» ва «В» турдаги аномал трихромазия билан хасталанган ҳарбий хизматчиларни тиббий кўрикдан ўтказилиш пайтида ранг ажратиш билан боғлиқ бўлмаган лавозимларга тайинлаш имконияти ҳисобга олинади. Дихромазия, «А» ва «В» турдаги аномал трихромазия мавжуд бўлган фуқаролар чақирув участкаларида қайд этиш, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақириш, СЧРга қабул қилиш, шартнома бўйича ҳарбий хизматга киришида чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар.

«С» турдаги аномал трихромазия ҳолатлар — бу тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар 9-чи ва ундан кейинги нашрдаги Рабкин жадвалларида XVIII-сонли жадвални аниқлаши муқаррар бўлган ҳолда, 12 дан ортиқ жадвалларни тўғри аниқлашлари лозим.

«С» турдаги аномал трихромазия Қуролли Кучлар ва қўшинларнинг барча турларида (кимё қўшинлари бундан мустасно) ҳарбий хизматга ва барча турдаги автоулов воситаларининг (темир йўллар бундан мустасно) ҳайдовчиларини қўшилган ҳолда барча ҳарбий мутахассисликлар бўйича хизмат ҳамда барча ҲТМга (кимё қўшинлари, ҲДҚ ҲТМ, МГ ҲТМ, учувчилар таркибини тайерлаш бўйича ҲТМнинг учувчилар, штурманлар тайерлаш факультетлари бундан мустасно) киришларига қарши кўрсатма бўлмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 37 Ўткир касаллик, сурункали касалликнинг ҳуружлари, жароҳат ёки жарроҳлик йўли билан даволангандан кейинги кўриш аъзо фаолиятининг вақтинча бузилишлари D Яроқсиз D D D D

Мазкур модда, шох ва рангдор пардаларни ҳамда кўзнинг бошқа қаватларининг ўтказган ўткир касалликлари, жароҳат ва жарроҳлик амалиётидан кейинги кўришнинг вақтинча бузилишини назарда тутади.

Фуқаролар чақирув участкаларида қайд этиш, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақириш, СЧРга қабул қилиш, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга (ҲДҚ ҲТМ, МГ ҲТМ, учувчилар таркибини тайерлаш бўйича ҲТМнинг учувчилар, штурманлар тайерлаш факультетлари бундан мустасно) киришда шох, оқсил пардаларда оптик қайта тиклаш жарроҳлик амалиётидан ўтган бўлиб, агар жарроҳлик йўли билан даволашдан кейин 12 ой муддат ўтмаган бўлса, ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар.

Ўтказилган жарроҳлик амалиётидан кейин уларнинг ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси, касалликлар жадвалининг тегишли моддалари, кўз олмаларининг ультратовуш биометрияси натижаларини ҳисобга олинган ҳолда кўз фаолиятларининг ҳолати ва жарроҳлик амалиётигача бўлган ҳужжатлар билан расман тасдиқланган аметропия даражаси бўйича аниқланади.

Шох пардада оптик қайта тиклаш жарроҳлик амалиётидан ўтган шахслар, ҲТМга (ҲДҚ ҲТМ, МГ ҲТМ, учувчилар таркибини тайерлаш бўйича ҲТМнинг учувчилар, штурманлар тайерлаш факультети бундан мустасно) киришга яроқли, агар жарроҳлик амалиётидан кейин 1 йилдан кам бўлмаган муддат ўтган бўлиб, шох парда ва кўз тубида жарроҳлик амалиётидан кейинги асорат ва дегенератив — дистрофияли ўзгаришлар кузатилмаса, ҲДҚ ҲТМ, МГ ҲТМ, учувчилар таркибини тайерлаш бўйича ҲТМнинг учувчилар, штурманлар тайерлаш факультетига киришга яроқсиз ҳисобланади. Бир йил давомида яроқлилик тоифаси жарроҳлик амалиётигача қандай бўлса, шундай сақланади.

Шунингдек, мазкур моддага бир ёки иккала кўзлардаги кўз еши йўлларининг даволанадиган касалликлари киради. Фуқароларга чақирув участкаларида қайд этишда даволаниш тайинланади, мазкур модда бўйича ҳарбий хизматга вақтинча яроқсизлик тўғрисида хулоса, тикланувчи даволанишга бир ойдан кам бўлмаган муддат зарур бўлганда чиқарилади. Ҳарбий хизматчилар даволанишдан сўнг, хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиниши тавсия этилади.

Чақирилувчилар, стационарда узоқ муддат даволаниши лозим бўлмаган ва кўз фаолиятларини бузилишига олиб келмайдиган касалликлар мавжудлигида, ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар.

8-боб. Қулоқ ва сўрғичсимон ўсиқнинг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 38 Ташқи қулоқнинг (шу жумладан туғма) касалликлари: а) қулоқ супрасининг туғма йўқлиги F F F F F F б) икки томонлама микротия E Яроқсиз C E Яроқсиз E в) бир томонлама микротия , ташқи қулоқ эшитув йўли ва қулоқ супраси экземаси, сурункали диффуз ташқи отит, ташқи эшитув йўлининг туғма ва орттирилган торайишлари E Яроқсиз B C Яроқли. ҲҲБ, АЙП операторлик, қутқарувчиликка яроқсиз E

Биринчи ва ундан юқори тоифали чақирилувчи — спортчилар (ҳужжат билан тасдиқланган) эшитиш фаолияти бузилмаган ҳолатда, қулоқ супрасининг кам ифодаланган шакл бузилиши мавжудлигида, яъни соғлом томондаги қулоқ супралари нисбатдан ўлчамлари тенг, тоғай рельефи бузилмаган, терида қўпол чандиқли тортилишлари мавжуд бўлмаганда, ҳарбий хизматга чекланган равишда яроқли деб топиладилар.

Мазкур модданинг «в» бандига эшитиш фаолиятининг бузилиши ва (ёки) у сиз туғма ёки орттирилган қулоқ супрасининг шакл бузилишлари киради.

Ташқи эшитув йўли, қулоқ супраси, қулоқ атрофи соҳасида сурункали қайталанувчи экзема мавжуд бўлган чақирилувчи ва муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчилари стационар даволаниш самара бермаганда, ташқи эшитув каналининг орттирилган торайишида, ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар.

Ташқи эшитув йўлининг замбуруғли зарарланиши мавжуд бўлган чақирилувчи ва ҳарбий хизматчилар даволаниши ёки чақирувдан кечиктирилиши лозим.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 39 Ўрта қулоқ ва сўрғичсимон ўсиқнинг касалликлари: а) полиплар, ноғора бўшлиғи грануляциялари, суяк кариеси билан ва (ёки) бурун атрофи бўшлиқларининг сурункали касалликлари билан қўшилиб кечувчи икки ёки бир томонлама сурункали ўрта қулоқ отити E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) Е Яроқсиз E б) полиплар, ноғора бўшлиғи грануляциялари, суяк кариеси билан ва (ёки) бурун атрофи бўшлиқларининг сурункали касалликлари билан қўшилиб кечмайдиган икки ёки бир томонлама сурункали ўрта қулоқ отити E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E в) ўтказилган ўрта қулоқ отитидан кейинги фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари, қулоқ барофаолиятининг турғун бузилиши билан кечадиган касалликлар E Яроқсиз B B ёки C (ЯТА) Яроқсиз С

Мазкур модданинг «а» бандига бурундан нафас олишнинг турғун қийинлашиши билан бирга кечадиган икки ва бир томонлама ўрта қулоқнинг йирингли сурункали яллиғланиши, жарроҳлик амалиётидан кейинги ҳосил бўлган бўшлиқнинг шиллиқ қаватлари тўлиқ тикланмаганлиги, улар ичида йиринг, грануляциялар, холестеоатома йиғиндилари борлиги, иккала қулоқда радикал жарроҳлик амалиётидан кейинги ҳолат ёки очиқ усулдаги тимпанопластикадан кейин жарроҳлик бўшлиғининг тўлиқ эпидермизацияси кузатилганда, касалликлар жадвалининг I-, II-, VI-устунларида назарда тутилган шахсларга нисбатан ҳам қўлланилади.

Ўрта қулоқнинг сурункали йирингли яллиғланишлари отоскопия маълумотлари (ноғора пардасини тешилиши, ноғора бўшлиғидан чиқадиган ажралмалар), ноғора бўшлиғи ажралмаларини микрофлорасини аниқлаш учун экиш, чакка суягини Шюллер ва Майер усуллари билан рентгенография қилиш ёки шу суякларни КТ ўтказилиши йўли билан тасдиқланиши лозим.

Мазкур модданинг «б» бандига эшитиш фаолиятини пасайиши билан ёки у сиз икки томонлама ноғора парданинг турғун қуруқ тешилиши киради. Ноғора парданинг турғун қуруқ тешилиши деганда, ўрта қулоқда 12 ойдан кўп муддат давомида яллиғланиш бўлмаган ҳолатдаги тешилиш мавжудлигини тушуниш керак.

Мазкур модданинг «в» бандига ноғора парданинг бир томонлама турғун қуруқ тешилиши, адгезив ўрта отит, тимпаносклероз, шунингдек 12 ой ва ундан ортиқ муддат олдин ўтказилган радикал жарроҳлик амалиётидан ёки битта қулоқда очиқ усул билан ўтказилган тимпанопластикадан кейинги даврда жарроҳлик амалиётидан қолган бўшлиқнинг тўлиқ эпидермизацияси кузатиладиган ҳолатлар киради.

Адгезив жараёнда ноғора бўшлиғида ёки ўрта қулоқнинг сурункали катарида отоскопияда бир қулоқнинг ноғора пардасида тешик ёки чандиқлар эшитиш ва барофаолиятнинг бузилиши билан бирга аниқланади. Қулоқ барофаолиятнинг бузилиши тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг шикоятлари, ЛОР — аъзоларининг кўриги, қулоқ манометрияси асосида аниқланади.

СЧРга қабул қилинаётган фуқароларда адгезив ўрта отит, темпаносклероз, шунингдек 12 ой ва ундан ортиқ муддат олдин радикал жарроҳлик амалиётидан ёки очиқ усул билан ўтказилган тимпанопластикадан кейинги даврда эшитиш фаолияти бузилишсиз кечадиган жарроҳлик амалиётидан қолган бўшлиқнинг тўлиқ эпидермизацияси кузатилган ҳолатларда, улар чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар.

Ўтказилган перфорациядан кейин ҳосил бўлган ноғора пардадаги кичик чандиқ ва оҳакланиш (ягона петрификатлар), парданинг ҳаракатчанлиги, эшитиш ва қулоқ барофаолиятининг бузилмаган ҳолатларда ушбу моддани қўллашга асос бўлмайди.

Қулоқ барофаолиятнинг турғун бузилиши қайта ўтказиладиган тадқиқотларнинг маълумотларига кўра аниқланади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 40 Вестибуляр қобилиятининг бузилиши : а) яққол ифодаланган ва турғун вестибуляр бузилишлар F F F F F F б) мўътадил ифодаланган турғун бўлмаган вестибуляр бузилишлар E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) вестибуляр таъсирларга турғун ва яққол ифодаланган сезувчанлик E Яроқсиз B B ёки C (ЯТА) Яроқли E

Вестибуляр бузилишларда текширув маълумотлари шифокор-невропатолог билан ҳамкорликда баҳоланади.

Мазкур мдданинг «а» бандига ҳуружлари стационар текширувида кузатилган ва тиббий ҳужжатлар билан тасдиқланган, яққол ифодаланган вестибуляр бузилишлар киради.

Мазкур модданинг «б» бандига қисқа муддатли вестибуляр-вегетатив ҳуружлар билан кечадиган вестибуляр бузилишлар киради.

Мазкур модданинг «в» бандига чайқалишга мойил бўлган юқори даражадаги яққол сезувчанлик ҳолатлари киради, бунда бошқа аъзо касалликлари ва вестибуляр бузилишлар бўлмайди. Чайқалишга мойил бўлган юқори даражадаги сезувчанликда вестибуляр фаолиятининг тадқиқоти билан чекланиш керак эмас, бутун организмни ҳар томонлама ва чуқур текшириш зарур, чунки вегетатив рефлекслар фақат қулоқ лабиринтидан эмас, балки бошқа аъзолардан ҳам чиқиши мумкин.

Вестибулометрия натижалари шифокор-невролог билан бирга баҳоланади. Вестибуляр бузилишларни вақтинча хусусиятга эгалиги кўрсатилганда, стационар шароитида ҳар томонлама текшириш ва даволаш лозим.

Барча ҲТМга кираётган номзодларни тиббий кўрикдан ўтказишда вестибуляр аппаратни уч карралик отолит реакциясининг текшируви ёки Кориолис тезланишларини узлуксиз кумуляцияли синама билан текшириб кўриш шарт.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 41 Карлик, карсоқовлик, эшитиш қобилиятининг пасайиши : а) икки қулоқдаги карлик ёки карсоқовлик F F F F F F б) эшитишнинг турғун пасайиши бир қулоқда шивирлаб гапиришни эшитиш қобилияти йўқлиги ва бошқа қулоқда шивирлаб гапиришни эшитиш қобилиятининг 3 м гача масофадалиги ёки бир қулоқда эшитишнинг турғун пасайиши билан шивирлаб гапиришни эшитиш қобилияти бир қулоқда 1 м гача ва бошқа қулоқда 2 м гача. E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) эшитишнинг турғун пасайиши бир қулоқда шивирлаб гапиришни эшитиш қобилиятининг йўқлиги ва бошқа қулоқда шивирлаб гапиришни эшитиш 3 м дан ортиқ масофадалиги ёки эшитишнинг турғун пасайиши бир қулоқда шивирлаб гапиришни эшитиш 2 м гача ва бошқа қулоқда 3 м гача E Яроқсиз C C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) иккала қулоқда эшитишнинг турғун пасайиши шивирлаб гапиришни эшитиш ҳар бир қулоқда 2 дан 4 м гача E Яроқсиз B B Яроқли. ҲҲБ, АЙП операторлик, қутқарувчиликка яроқсиз E

Икки қулоқдаги карлик ёки карсоқовлик даволаш-профилактика, илмий-тадқиқот ёки карсоқовлар учун мўлжалланган таълим муассасалари томондан тасдиқланиши лозим. Карлик деб, қулоқ супраси олдидаги бақиришни эшитмаслик ҳисобланади.

Эшитишнинг пастлиги даражасини аниқлашда тадқиқотнинг махсус усулларини, шивирлаш ва суҳбатлашиш нутқи, камертон, бўсаға аудиометрияси, қулоқлар барофаолиятини мажбурий равишда аниқлаш билан бирга қўллаш лозим бўлади.

Ҳарбий хизматга яроқлилик тоифасини ўзгаришига олиб келувчи эшитишнинг пасайишларда, юқорида матндаги тадқиқотларни бир неча маротаба (текширув даврида йилда камида 3 марта) ўтказилиши лозим.

Бир ёки иккала қулоқдаги карликка гумон бўлганда Говсеев, Ломбар, Штенгер, Хилов ва бошқа текширув ёки объектив аудиометрия усуллари (чақирилган эшитиш потенциалларини рўйхатга олиш, отоакустик эмиссия ва бошқалар) қўлланилади. Шивирлаб гапиришни эшитишда қулоқлардаги фарқ 3 метрдан кўп бўлганда, Стенверс усули бўйича чакка суякларининг рентгенографияси ёки КТ ўтказилади.

Шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг ҳарбий хизматга яроқлилигини якка тартибда баҳолашда, уларнинг муайян хизмат шароитлари, қўмондонликнинг тавсифномаси ва фаолиятга оид текширувларда электроакустик алоқа воситаларни (телефон, радиоалоқа) қўллаб, қулоққа тақиб, эшита олишларини текшириш йўли билан олинган натижалар ҳам ҳисобга олинади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 42 Ўткир касаллик, сурункали касаллик ҳуружлари, жароҳат ёки жарроҳлик амалиётидан кейинги қулоқ ва сўрғичсимон ўсиқ фаолиятининг вақтинча бузилишлари D Яроқсиз D D D D

Ҳарбий хизматчиларнинг ўтказилган касаллик ва жароҳатлар, жарроҳлик амалиётларидан кейин таътилга муҳтожликлари тўғрисидаги хулоса стационар даволаниш тугаганидан кейин, уларнинг умумий аҳволи ва махсус даво тадбирлари тугаган, аммо эшитиш, вестибуляр аппарат фаолиятининг тўлиқ тикланиши учун керак бўладиган муддат 1 ойдан кам бўлмаслиги шарти билан қабул қилинади.

Тимпанопластикадан кейин чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган фуқаролар ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар. СЧРга қабул қилинаётган фуқаролар жарроҳлик амалиётидан 12 ой ва ундан ортиқ муддат ўтгач, улар ноғора пардаси бутунлигининг тикланиши мақсадида ўтказилган жарроҳлик амалиётидан сўнг, эшитиш қобилияти сақланган ва асоратлари бўлмаган ҳолатларда қайта тиббий кўрикдан ўтишлари мумкин.

Ноғора пардаси бутунлигининг тикланиши, эшитишнинг яхшиланиши, тимпанопластиканинг яхши натижаси деб ҳисобланади. Эшитишни яхшилаш бўйича ўтказилган жарроҳлик амалиётларидан кейин шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар баъзи ҳолатларда касаллик туфайли таътилга муҳтож бўладилар.

Касаллик туфайли берилган таътил тугаганидан сўнг, уларнинг ҳарбий хизматга яроқлилиги даволаш натижаларига кўра касалликлар жадвали 40-моддасининг «б» ва «в» бандлари бўйича аниқланади. ҲДҚ ва уларга тенглаштирилган қисмларда, махсус иншоотлардаги хизматга яроқсиз.

9-боб. Қон айланиш тизимининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 43 Ревматизм, юракнинг бош қа ревматик ва ревматик бўлмаган (шу жумладан туғма) касалликлари: а) оғир даражадаги юрак етишмовчилиги билан F F F F F F б) ўрта даражадаги юрак етишмовчилиги билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) енгил даражадаги юрак етишмовчилиги билан E Яроқсиз C C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) чап қоринча фаолиятининг аломатсиз бузилиши билан E Яроқсиз B C Яроқли. ҲҲБ, АЙП операторлик, қутқарувчиликка яроқсиз E

Ҳарбий-тиббий экспертиза ўтказиш мақсадида юрак етишмовчилиги даражасини аниқлашда NYHA таснифи қўлланади.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

IV ФС юрак етишмовчилиги билан кечадиган юрак касалликлари;

юрак етишмовчилиги мавжудлиги ёки уни бўлмаганлиги билан кечадиган комбинацияланган ёки қўшма шаклдаги юракнинг туғма ва орттирилган нуқсонлари;

юрак етишмовчилигининг II — IV ФС мавжудлиги билан кечадиган якка бўлган аортал туғма ва орттирилган нуқсонлари;

якка бўлган чап атриовентрикуляр тешикнинг торайиши;

дилатацион, рестриктив ва гипертрофияли кардиомиопатиялар, ўнг қоринчанинг аритмоген дисплазияси, Бругада синдроми;

юрак етишмовчилиги мавжудлиги ёки уни бўлмаганлиги билан кечадиган юракнинг туғма ёки орттирилган нуқсонларида клапан аппаратида ўтказилган жарроҳлик амалиёти, электрокардиостимулятор ёки аритмияга қарши воситани имплантация қилиш оқибатлари;

турғун, даволаб бўлмайдиган юрак ритми ва ўтказувчанлигининг бузилишлари (тўлиқ атриовентрикуляр қамали, Морганьи-Адамс-Стокс синдроми ёки II — IV ФС юрак етишмовчилиги билан кечадиган II-даражали атриовентикуляр қамали, B.Lown бўйича III — V-даражадаги қоринча экстрасистолияси, пароксизмал қоринча тахиаритмиялари, синус тугунининг заифлик синдроми).

Офицерлар таркибидаги шахслар атривентрикуляр тугун реципрок тахикардияси юзасидан қўшимча ўтказувчи йўллар ва WPW синдроми муваффақиятли радиотўлқин абляция ўтказилганидан кейин, агар ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилиятлари сақланган ҳолда мазкур модданинг «в» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказишлари мумкин.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

III-ФС юрак етишмовчилиги билан кечадиган юрак касалликлари;

I-ФС юрак етишмовчилиги мавжудлигида ва (ёки) аорта, икки-уч тавақали клапанларнинг етишмовчилигидаги регургитациянинг иккинчи ва юқори даражаси билан кечадиган юракнинг туғма ва орттирилган нуқсонлари;

Баталов томирининг епилмаганлиги, юрак етишмовчилигисиз кечадиган қоринчалараро тўсиқнинг нуқсони.

Аритмияга қарши даво чораларини ёки катетерли абляцияни талаб қиладиган даволаш тўхтатилганидан сўнг, қайталанадиган пароксизмал қоринчалардан юқори бўлган тахиаритмиялар, WPW синдроми, Морганьи-Адамс-Стокс синдромисиз кечадиган II-даражали синовентрикуляр турғун қамали, II-даражали синоатриал (синоаурикуляр) қамали, Гис боғлами оёқчаларининг ривожланган тўлиқ қамаллари билан кечадиган, 7 кундан ортиқ давом этадиган юрак ритми ва ўтказувчанлигининг турғун бузилишлари мавжуд бўлган шахслар, юрак етишмовчилигининг ФСга кўра, мазкур модданинг «а» ёки «б» бандлари бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар. Юрак етишмовчилиги бўлмаганида ёки унинг I,-II-ФС юрак етишмовчилиги бўлганида, тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур мазкур модданинг «в» банди бўйича амалга оширилади.

Чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган фуқаролар, муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчилари WPW синдроми, шунингдек Гис боғламининг оёқчаларидан бирида тўлиқ қамали мавжуд бўлганида, улар ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар. Гис боғламининг ўнг ёки чап оёқчасининг шохчаларидан бирида нотўлиқ қамал, P-Q оралиқнинг кисқаришида мазкур моддани қўллаш учун асос бўла олмайди ва муддатли ҳарбий хизмат ёки ҲТМга киришга тўсқинлик бўлмайди.

Юракнинг якка бўлган туғма ва орттирилган нуқсонлари билан хасталанган муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчиларга («а» бандида кўрсатилганлар бундан мустасно) хулоса, юрак етишмовчилиги мавжудлигидан қатъий назар, мазкур модданинг «б» банди бўйича чиқарилади.

Якка бўлган аортал нуқсонлар билан хасталанган шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга («а» бандида кўрсатилганлар бундан мустасно) хулоса, мазкур модданинг «в» банди бўйича чиқарилади.

Мазкур модданинг «в» бандига I,-II-ФС юрак етишмовчилиги билан юрак касалликлари; юрак етишмовчилиги бўлмаган юрак клапанларининг туғма нуқсонлари; юрак етишмовчилиги бўлмаган бўлмачалараро тўсиқнинг нуқсони; ревматизмнинг такрорий ҳуружлари; юрак ритми, ўтказувчанлигининг турғун бузилишлари ва (ёки) I-II-ФС юрак етишмовчилиги билан бирга кечадиган регургитация мавжуд бўлган икки тавақали ёки бошқа клапанларнинг бирламчи пролапси, миокардитли кардиосклероз, сурункали миокардит; декстракардия, ички аъзоларнинг тўлиқ тескари жойлашуви киради.

Касаллик аломатларининг таҳлили билан қўшилган ҳолда ЭхоКГ текширувини ўтказишда аниқланган кардиогемодинамик кўрсаткичлар (чиқарув фракциясининг пасайиши, чап қоринча ва бўлмачанинг систолик- диастолик ўлчамларининг катталашиши, регургитация оқимларини икки тавақали ва аортал клапанлар устида пайдо бўлиши, чап қоринчанинг диастолик фаолиятининг бузилиши), велоэргометрия ёки тредмил-тест, шунингдек ўтказилган ва 6 дақиқалик юриш тести билан I,-II-ФС юрак етишмовчилиги тасдиқланиши лозим.

Ўткир ревматик иситмани бошидан кечирган муддатли ҳарбий хизматчилар, СЧР хизматчилари ва ҲТМнинг биринчи босқич курсантлари мазкур модданинг «в» банди бўйича ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар.

Мазкур модданинг «г» бандига юрак етишмовчилигисиз кечадиган юрак мушаги касалликларининг оқибатлари, икки тавақали ва юракнинг бошқа клапанларини бирламчи пролапси (5 ммдан кўп); I-даражали атриовентрикуляр қамал; аортал регургитация аломатларисиз кечадиган икки тавақали аортал клапан киради.

I-даражали фаолиятга оид (вагусли) атриовентрикуляр қамал (жисмоний зўриқишида (юракнинг қисқаришлар сони ҳисобидан) ёки тананинг 1 кг оғирлигига нисбатидан атропин сульфатни 0,020 — 0,025 мг қон томирига юборилганидан сўнг, атривентрикуляр ўтказувчанликнинг меъёрлашиши), ушбу моддани қўлланилиши учун асос бўлмайди, муддатли ҳарбий хизматни ўташ ёки ҲТМга киришига монелик қилмайди.

Муддатли ҳарбий ва муқобил ҳизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизматга кираётган фуқароларда гемодинамика бузилишисиз кечадиган юракнинг икки тавақали ва бошқа клапанларининг 5 ммгача бўлган бирламчи пролапси аниқланганида, уларни чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқлилиги тўғрисида хулоса чиқарилади, ҲТМга кирувчиларга эса, ҲТМга киришга яроқсиз деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 44 Гипертония (ҳафақонлик) касаллиги : а) «нишон » аъзолар фаолиятининг яққол ифодаланган бузилиши билан F F F F F F б) «нишон » аъзолар фаолиятининг мўътадил ифодаланган бузилиши билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) «нишон » аъзолар фаолиятининг кам ифодаланган бузилиши билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) «нишон » аъзолар фаолияти бузилишисиз E Яроқсиз B B ёки C (ЯТА) Яроқли E

Ҳарбий-тиббий экспертиза мақсадида артериал гипертензиянинг даражалари таснифи (БТТҚ, 2010 йил) ва артериал гипертониянинг уч босқичли таснифи (БССТ, 1996 йил) «нишон» аъзолар фаолиятининг бузилишларига кўра қўлланилади.

Мазкур модданинг «а» бандига АҚБнинг юқори кўрсаткичлари (тинч ҳолатда-систолик босим симоб устунининг 180 ммга тенг ва бундан кўпроқ, диастолик босим эса — симоб устунининг 110 ммга тенг ва бундан кўпроқ) билан тавсифланувчи, шу жумладан АҚБнинг суткали мониторингининг натижалари билан ҳам тасдиқланадиган III-босқичдаги гипертония касаллиги киради. Миокард инфаркти ва инсультни ўтказган шахсларда артериал босим кўрсаткичлари пастроқ бўлиши мумкин. Касалликнинг клиник манзарасида артериал гипертензия синдроми билан чамбарчас ва бевосита боғлиқ бўлган оғир даражали қон томир бузилишлари (миокард инфаркти, аортанинг қатламланувчи аневризмаси, геморрагик, ишемик инсульт, қон қуйилиш ёки экссудатлар ва кўрув нерви ғуддачасининг димланиши билан кечадиган тўр парда артерияларини генераллашган торайиши, қон зардобидаги креатинин миқдори 133 мкмоль/лдан кўп ва (ёки) креатинин клиренси дақиқада 60 млдан кам (Кокрофт-Гаулт тенгламаси) билан кечадиган буйрак фаолиятнинг бузилиши), протеинурия суткада 300 мгдан кўп бўлиши билан устунлик қилади.

Мазкур модданинг «б» бандига дори воситалари орқали доимий даволаш ўтказилмасдан меъёрий кўрсаткичларга етмайдиган, тасдиқланган «нишон» аъзолар фаолиятининг мўътадил ифодаланган бузилиши билан кечадиган II-даражали артериал гипертензия (тинч ҳолатда — систолик босими симоб устунининг 160 мм ва бундан ортиқ, диастолик босими эса — симоб устунининг 100 мм ва бундан ортиқ) билан кечувчи II-даражали гипертония касаллиги киради.

«Нишон» аъзолар фаолиятининг мўътадил ифодаланган бузилиши билан кечаётган гипертония касаллигининг II-босқичидаги клиник манзарасида, артериал гипертензия синдроми билан чамбарчас ва бевосита ҳардам боғлиқ бўлмаган қон томир бузилишлари (юрак ритми ва (ёки) ўтказувчанлигининг турғун бузилишлари, йирик артериялар фаолиятининг мўътадил ифодаланган бузилиши билан кечувчи атеросклеротик ўзгаришлар мавжудлиги ва бошқалар) бўлиши билан устунлик қилади. Бундан ташқари, бош мия бузилишлари — гипертоник церебрал криз, транзитор ишемик ҳуружлар ёки ҳаракат, сезувчанлик, нутқ, мияча, вестибуляр ва бошқа бузилишлар билан кечувчи II-босқичдаги дисциркулятор энцефалопатия, ҳамда II-ФС зўриқиш стенокардияси ва (ёки) II-ФС сурункали юрак етишмовчилигининг эҳтимоли бор.

Мазкур модданинг «в» бандига “нишон” аъзоларнинг фаолиятини кам ифодаланган бузилиши (I-ФС сурункали юрак етишмовчилиги, ўтиб кетувчи юрак ритми ва (ёки) ўтказувчанлигини бузилиши, дисциркулятор энцефалопатиянинг I-босқичи) билан кечаётган артериал гипертензиянинг I-II даражаси (тинч ҳолатда — систолик босим симоб устунининг 140 дан 179 ммгача, диастолик босим эса — симоб устунининг 90 ммдан 109 ммгача) билан кечаётган гипертония касаллигининг II-босқичи киради.

II-босқичдаги гипертония касаллигига чап қоринчанинг гипертрофияси (қуйидаги текширувларда аниқланадиган: рентгенографияда — кардиоторакал индекси > 50 фоиз, электрокардиографияда — Соколов-Лайон белгиси > 35 мм, Корнел ҳосиласи > 2440 мм x мс), ЭхоКГда — чап қоринча миокардининг вазн индекси > 115 г/м 2 эркаклар учун ва > 95 г/м 2 аёллар учун) ҳам хос бўлган ва бошқа «нишон» аъзолардаги 1-2 та қўшимча ўзгаришлар — кўз туби томирларида (тўр парда томирларидаги генераллашган ёки ўчоқли торайишлар), буйракларда — микроальбуминурия суткада 30 — 300 мг, протеинурия ва (ёки) креатинин сатҳи 115 — 133 мкмоль/л эркаклар учун ва 107 — 124 мкмоль/л аёллар учун; креатинин клиренси дақиқада 60 — 89 мл (Кокрофта-Гаулта тенгламаси) ва йирик артерияларда — артерия деворини қалинлашиш белгилари (ультратовуш тўлқинлари билан текширилганда «интима-медиа» тармоғининг қалинлиги 0,9 ммдан кўп ва (ёки) уларда атеросклерозли қатламлар) текширув натижаларига кўра аниқланади.

Мазкур модданинг «г» бандига АҚБнинг кўтарилган кўрсаткичлари (тинч ҳолатдаги систолик босими симоб устинининг 140 ммдан 159 ммгача, диастолик босими — симоб устунининг 90 ммдан 99 ммгача) билан кечаётган I-босқичдаги гипертония касаллиги киради.

Гипертония касаллигининг I-босқичда АҚБ қисқа муддатда баландроқ кўрсатгичларгача кўтарилиш эҳтимоли бор. «Нишон» аъзоларда зарарланиш аломатлари бўлмайди.

Вегетатив бузилишлар (қўл панжаларининг гипергидрози, «қизил» турғун дермографизм, тана туриш ҳолати ўзгаришида пульс ва артериал босим бехулосалиги ва бошқалар) билан чамбарчас боғлиқ бўлган юқори артериал босим аломатлари мавжуд бўлганда, тиббий кўрикдан ўтказиш касалликлар жадвалининг 48-моддаси бўйича амалга оширилади.

Стационар шароитдаги текширув ва олти ойдан кам бўлмаган муддатда ҳужжатлар билан тасдиқланган аввалги диспансер кузатувининг натижалари асосида гипертония касаллигининг мавжудлиги тасдиқланиши лозим.

Гипертония касаллигининг ҳар бир ҳолатида бошқа тизим ва аъзолардаги ўзгаришлар сабабли бўлган гипертензиялар билан табақалаштирув-ташҳислашни ўтказилиши лозим. Бошқа тизим ва аъзолардаги ўзгаришлар сабабли бўлган гипертензияси бўлган шахслар, асосий касаллиги бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Гипертония касаллиги билан бирга кечадиган касалликлар аниқланганида, тиббий кўрикдан ўтказиш касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 45 Юракнинг ишемик касаллиги : а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E

Юрак ишемик касаллигининг мавжудлиги тиббий ускуналар ёрдамидаги текширув усуллари (ўтказилиши мажбурий бўлган — тинч ҳолатида ва зўриқтирувчи синамалар билан ўтказиладиган электрокардиография, электрокардиограмманинг суткалик мониторинги ва ЭхоКГ, ҳамда қўшимча ўтказиладиган — стресс-ЭхоКГ, коронарография ва бошқалар) билан тасдиқланиши лозим.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

зўриқиш стенокардиясининг IV- ва III-ФС;

IV- ва III-ФС СЮЕ.

Шу бандга яна (стенокардия ва юрак етишмовчилигининг ифодаланганлигидан қатъий назар) қуйидагилар киради:

юрак аневризмаси ҳамда трансмурал ёки такрорий миокард инфарктлар натижасида юзага келган йирик ўчоқли кардиосклероз;

юракнинг ишемик касаллик туфайли келиб чиққан юрак ритми ва ўтказувчанлигини бузилишининг (Морганьи-Адамс-Стокс синдроми билан кечаётган II-даражали тўлиқ атриовентрикуляр қамал, пароксизмал тахиаритмия, B. Lown бўйича III — V даражадаги қоринча экстрасистолияси, синус тугунининг заифлик синдроми) турғун ва даволаб бўлмайдиган шакллари;

кенг тарқалган стенозловчи жараён (2 ва ундан кўп тож артерияларида 75 фоиздан кўп), чап тож артерияси поясининг стенози (50 фоиздан кўпроқ), ва (ёки) чап тож артерияси олдинги қоринчалараро поясининг баланд якка бўлган (50 фоиздан кўпроқ) стенози ҳамда миокард қон айланишининг ўнг томон турида ўнг тож артериясининг стенози (75 фоиздан кўп).

Тож артериясига шунт қўйиш, тож артериаларнинг жарроҳлик амалиёти билан тикланишини ўтказган оддий аскар ва сержантлар таркибидаги шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга хулоса модданинг «а» банди бўйича чиқарилади, ҳарбий хизматдан чегара ешига етганлиги муносабати билан бўшатилишдан олдин тиббий кўрикдан ўтказишга юборилган офицерлар таркибидаги шахсларга эса, хулоса ушбу модданинг «а» банди, ҳарбий хизматни ўташнинг чегара ешига етмаган ва ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этиш сақланиб қолганда эса, тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «б» банди бўйича амалга оширилади.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

зўриқиш стенокардиясининг II-ФС;

II-ФС СЮЕ;

битта йирик тож артериясининг («а» бандида кўрсатилганлар бундан мустасно) окклюзияси ёки стенози (75 фоиздан кўпроқ).

Юракнинг ишемик касаллиги туфайли келиб чиққан аритмияга қарши даво чораларини ёки катетерли абляцияни талаб қиладиган даволаш тўхтатилганидан сўнг, қайталанадиган пароксизимал қоринчалардан юқори бўлган тахиаритмиялар, WPW синдроми, Морганьи-Адамс-Стокс синдромисиз кечадиган II-даражали синовентрикуляр турғун қамали, II-даражали синоатриал (синоаурикуляр) қамали, Гис боғлами оёқчаларининг ривожланган тўлиқ қамаллари билан кечадиган, 7 кундан ортиқ давом этадиган юрак ритми ва ўтказувчанлигининг турғун бузилишлари мавжуд бўлган фуқаролар, юрак етишмовчилигининг ФС ва (ёки) стенокардиянинг ФСга кўра мазкур модданинг «а» ёки «б» бандлари бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар. Юрак етишмовчилиги ёки стенокардия бўлмаганида тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «в» банди бўйича амалга оширилади.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

зўриқиш стенокардиясининг I-ФС;

I-ФС CЮE.

Оғриқсиз («гўнг») шаклидаги миокард ишемияси, юракнинг Х-синдроми (миокарднинг микроваскуляр бузилиши) мавжудлигида хулоса, жисмоний зўриқиш билан ўтказилган электрокардиография ва (ёки) коронарография натижаларига кўра, тож артериялари атеросклерозининг ифодаланганлик даражасига кўра, мазкур модданинг «а», «б» ёки «в» бандлари бўйича чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 46 Аорта, периферик йирик артерия, вена ва лимфа томирлари касалликлари, ривожланишнинг туғма аномалиялари ва шикастланишлар оқибатлари: а) қон айланиши ва фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари F F F F F F б) қон айланиши ва фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари E Яроқсиз E E Яроқсиз E в) қон айланиши ва фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) B ёки C (ЯТА) Яроқсиз E г) қон айланиши ва фаолиятнинг бузилишисиз, объектив аломатлар мавжудлигида C Яроқсиз А B Яроқли C

Тиббий кўрсатмалар мавжудлигида тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларга жарроҳлик йўли билан даволаниш тавсия қилинади. Жарроҳлик амалиёти натижалари қониқарсиз бўлганда ва ундан бош тортилганда, яроқлилик тоифаси патологик жараённи ифодаланганлигига кўра аниқланади.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

йирик томирларнинг артериал ва артериовеноз аневрезмалари жарроҳлик амалиёти муваффақиятсиз бўлган ва ундан бош тортилганда;

оёқ-қўл томирларининг IV-босқичдаги облитерацияловчи атеросклерози, тромбангиити, аортоартериити;

аъзолар ва дистал қон айланиш фаолиятининг яққол ифодаланган бузилиши билан кечадиган висцерал шохлари, енбош артерияларининг қисман ёки тўлиқ облитерация билан кечаётган аортанинг қорин бўлими атеросклерози;

ковак ёки кириш венасининг тромбози, IV-даражали СВЕ (доимий шиш, тери пигментациясининг ошиши ва юпқариши, индурация, яллиғланиш, яралар ва ярадан сўнг бўлган чандиқлар мавжуд бўлган чуқур, тери ости ва боғловчи веналарнинг клапан етишмовчилиги) билан кечадиган оёқ томирларининг тез-тез ҳуружли тромбофлебит, флеботромбоз, тромбоздан кейинги ва варикоз касаллиги;

жарроҳлик йўли билан ўрнатилган кава-фильтрнинг мавжудлиги;

IV-даражали «фил оёғи»;

III-даражали (гангренали-некротик) ангиотрофоневрозлар;

қон айланишининг яққол ифодаланган бузилишлари сақланган ва касаллик ривожланиб бориш жараёни билан кечаётган йирик магистрал (аорта, ен бош, сон, брахиоцефал артериялари, кирувчи ва ковак вена) ва периферик томирларидаги тикловчи жарроҳлик амалиётларининг оқибатлари.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

Оёқ-қўл томирларининг II-ва III-босқичлардаги облитерацияловчи атеросклерози, тромбангиити, аортоартериити;

III-даражали СВЕ (тунги дам олиш даврида тўлиқ йўқолмайдиган оёқ панжа ва болдирнинг шишлари, терининг қичиши, пигментациянинг ошиши ва юпқариши) билан кечадиган тромбоздан кейинги ёки шиш-индуратив шаклидаги варикоз касаллиги;

III-даражали «фил оеғи»;

бармоқларни кўкариши билан кузатиладиган ва узоқ муддатли оғриқ синдроми билан кечадиган II-даражали ангиотрофоневрозлар;

ерғоқ веналарининг III-даражали варикоз кенгайиши (уруғ тизимчаси атрофияга учраган моякнинг пастки қутбидан пастга тушади, доимий оғриқ синдроми кузатилади). Уруғ тизимчаси веналарининг III-даражали варикоз кенгайиши мавжуд бўлган шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар, ушбу модданинг «в» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Мазкур банд бўйича I-даражали облитерацияловчи эндоартериити мавжуд бўлган чақирилувчи, СЧР хизматчилари ва муддатли ҳарбий хизматчилари ҳам тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

Қўл-оёқ томирларининг I-босқичдаги облитерацияловчи атеросклерози ва тромбангиити (касалликлар жадвалининг III-, IV-устунлари назарда тутилган шахслар учун);

I-II-даражали СВЕ белгилари (тунги ёки кундузги дам олиш даврида йўқоладиган, узоқ юриш ёки бир жойда туришдан кейинги оёқ панжа ва болдирнинг вақтинчалик шишлари) билан кечадиган тромбоздан кейинги ёки варикоз касаллиги;

II-даражали «фил оеғи»;

I-даражали (ачишиш, совуқ қотиши туфайли юзага келадиган, бир неча соат давомида бармоқларнинг оғриши ва оқариши) ангиотрофоневрозлар;

II-даражали уруғ тизимчаси веналарининг варикоз кенгайишида уруғ тизимчаси моякнинг юқори қутбидан пастга тушади, мояк атрофияси йўқ.

Мазкур модданинг «г» бандига қуйидагилар киради:

вена етишмовчилигининг белгилари бўлмаган қўл ва оёқ тери ости веналарининг варикоз кенгайиши;

I-даражали (тунги ёки кундузги дам олиш даврида камаядиган ёки йўқоладиган оёқ панжасининг устки юзасидаги шиш) «фил оеғи»;

II-даражали уруғ тизимчаси веналарининг варикоз кенгайиши (хорижий давлатларнинг ҲТМ бундан мустасно);

трофик бузилишларсиз кечадиган ангиотрофоневрозлар.

Вена етишмовчилигининг белгиларисиз кечадиган алоҳида қисмлардаги цилиндр ёки эластик бўртма кўринишида оёқ веналарининг кенгайиши, I-даражали варикоцеле мазкур моддани қўллашга асос бўлмайди ва ҳарбий хизматни ўташ ёки ҲТМга киришга (хорижий давлатларнинг ҲТМ бундан мустасно) тўсиқинлик қилмайди.

Қон айланиши ва фаолияти тўлиқ тикланадиган, йирик қон томирларининг яраланишлари ва бошқа шикастланишларидан кейин, касалликлар жадвалининг I-устуни бўйича тиббий кўрикдан ўтказилганда, мазкур модданинг «в» банди, касалликлар жадвалининг III-, IV-устуни бўйича эса — «г» банди қўлланилади.

Касалликнинг ташҳиси ва томирлар шикастланишининг оқибатлари жараёнининг босқичлари ва фаолият бузилиш даражасини тўлиқ акс эттириши лозим. Хулоса, объектив натижа берадиган текширув услуллари (нитроглицерин синамаси билан ўтказилган реовазография, ангио-, флебо-, лимфография ва бошқа усуллар) қўлланилиб, текшириш ўтказилганидан кейин чиқарилади.

Гемодинамик бузилишларсиз кечаётган йирик артерияларнинг атеросклерози ҳарбий хизматга яроқлиликни чекламайди.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 47 Геморрой (бавосил) : а) тез-тез юз берадиган асоратлар ва иккиламчи камқонлик билан кечадиган E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E б) тугунларнинг II — IV босқичда тушиши билан кечадиган E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) B ёки C (ЯТА) Яроқсиз E в) самарали даволанганда, кам асоратлар билан кечадиган B Чекланган равишда яроқли А А Яроқсиз B

Кўрсатмалар мавжуд бўлганда чақирилувчи ва ҳарбий хизматчиларга жарроҳлик йўли билан ёки консерватив даволаниш тавсия қилинади. Даволаниш қониқарсиз бўлганда ёки ундан бош тортилган ҳолатда, тиббий кўрикдан ўтказиш асоратларнинг намоён бўлиш сони ва иккиламчи камқонликнинг ифодаланганлигига кўра, мазкур модданинг «а» ва «б» ёки «в» бандлари бўйича амалга оширилади.

Геморрой касаллигининг тез-тез юз берувчи асоратларига тиббий кўрикдан ўтаётган шахс бир йилда уч ва ундан кўп марта стационар шароитда геморроидал тугунлардан қон кетиши, уларнинг тромбози ёки II — IV-босқичда ташқарига чиқиши туфайли даволанганлиги, ҳамда касалликни стационар шароитда даволашни талаб қиладиган такрорий қон кетиш асоратлари киради.

Мазкур модданинг «б» бандига консерватив ва жарроҳлик йўли билан даволаниш ижобий самара бермаган геморроидал тугунларини II — IV босқичдаги ташқарига тушиш ҳолатлари киради;

Мазкур модданинг «в» бандига самарали даволанган кам ҳуружли ташқи геморрой киради.

Ягона, яллиғланиш белгилари бўлмаган, озгина катталашган геморрой тугунларининг мавжудлигида, шикоятлар бўлмаганда, анамнезда охирги уч йил давомида касалликнинг ҳуружлари тўғрисида маълумотлар қайд этилмаган ҳолатлар мазкур моддани қўллашга учун асос бўлмади, ҳарбий хизматни ўташга тўсиқ йўқ, ҲДҚ ва уларга тенглаштирилган қисмлардаги хизматга яроқсиз.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 48 Нейроциркулятор а ст е ния: а) турғун яққол ифодаланган бузилишлар билан Е Яроқсиз В ёки С (ЯТА) С ёки Е (ЯТА) Яроқсиз Е б) турғун ў ртача ифодаланган бузилишлар билан Е Яроқсиз В В Яроқсиз Е

Нейроциркулятор астенияга субъектив ва объектив-фаолият ўзгаришисиз хилма-хил клиник кўриниши билан кечадиган юрак томирлар тизими фаолиятининг бизилишлари хос бўлиб, юрак-қон томир тизимида органик ўзгаришларсиз, кўпроқ томирлар тонуси ва қон-томир тизими бошқарувининг бузилиши билан кечадиган умумий невроздир.

Нейроциркулятор астениянинг гипотензив турини соғлом одамлардаги физиологик гипотониядан фарқ қилиш лозим, улар соғлик ҳолатига ҳеч қандай шикоят қилмайдилар, артериал босим кўрсаткичи симоб устунининг 90/50 — 100/60 ммда иш қобилиятини сақлаб қоладилар. Бундай шахслар ҳарбий хизматга чекланишсиз яроқли деб топиладилар. Барча ҳолатларда бошқа аъзо ва тизимларнинг касалликлари туфайли келиб чиққан, симптоматик гипотонияни истисно қилиш лозим.

Чақирилувчи, СЧР хизматчилари ва муддатли ҳарбий хизматчиларида нейроциркулятор астения ташҳиси стационар шароитда, невропатолог, окулист иштирокида, зарурат туғилганда, бошқа мутахассисларни ҳам жалб этиб, мажбурий равишда фаолиятга оид (жисмоний зўриқиш, гипервентиляция, ортостатик ва бошқалар) ва медикаментоз воситалар билан синамалар ўтказилгандан кейин қўйилиши лозим.

Чақирув участкаларида қайд этиш пайтида нейроциркулятор астениянинг ҳар қандай тури мавжуд бўлган фуқароларга даволаш тайинланади.

Нейроциркулятор астениянинг гипертензив тури ташхисини қўйишда қалқонсимон без ва буйрак фаолиятларини текшириш лозим.

Мазкур модданинг «а» бандига нейроциркулятор астения:

гипотензив турига доимий шикоятлари мавжуд бўлган ва турғун, яққол ифодаланган вегетатив-томир бузилишлар билан кечаётган, даволаб бўлмайдиган ва меҳнат қобилиятини яққол пасайтирувчи, тез-тез ҳушдан кетиш ҳолатлари ва юрак ритмини бузилишлари билан кечадиган, артериал босими симоб устунининг 100/60 ммдан паст сатҳида турғун ўрнашганлиги киради;

гипертензив турига доимий шикоятлари мавжуд бўлган ва турғун, яққол ифодаланган вегетатив-томир бузилишлари билан кечаётган, даволаб бўлмайдиган ва меҳнат қобилиятини яққол пасайтирувчи, артериал босим бархулоса бўлмаган, артериал босими симоб устунининг 140/90 ммдан 150/80 — 160/90 ммгача турғун ўрнашганлиги киради;

юрак турига — турғун кардиалгиялар мавжуд бўлган, турғун юрак ритмининг бузилишлари (синусли тахикардия, пароксизмал тахикардиянинг тез-тез юз берадиган ҳуружлари, экстрасистолия) билан кечадиган яққол ифодаланган вегетатив-томир ўзгаришлари киради.

Стационарда такрорий даволанишлар самара бермаган чақирилувчилар мазкур модданинг «а» банди бўйича ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар.

Мазкур модданинг «б» бандига мўътадил ифодаланган аломатлари билан кечаётган нейроциркулятор астениянинг ҳар қандай тури — (нейроциркулятор астениянинг гипотензив турида — артериал босим турғун ҳолатда симоб устунининг 105 — 100/60 — 55 ммгача; гипертензив турида — артериал босим турғун ҳолатда симоб устунининг 140 — 150/90 ммгача), шу жумладан, ўтиб кетувчи юрак ритми бузилишлари билан кечаётган ва меҳнат қобилиятини пасайтирмайдиган ҳолатлар киради.

Чақирилувчи, СЧР хизматчилари ва муддатли ҳарбий хизматчилар — биринчи ва юқори разрядли спортчиларда (ҳужжатлар билан тасдиқланган), артериал босим ошгани ва юрак бўшлиқларининг ўлчамлари озгина катталашганлиги аниқланганда, тиббий ускуналар ёрдамида ҳар томонлама текширилганларидан сўнг, ҳарбий хизматга яроқлилик якка тартибда аниқланади.

«Нейроциркулятор астения» ташҳиси қўйилган фуқаролар, чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва мукобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётганда текширув ва даволаниш (динамик кузатув) тугаганидан олти ой ўтганидан сўнг, такрорий тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Миокарднинг органик ўзгаришлари туфайли юрак ритмини бузилишларида (яллиғланиш, дистрофик ва бошқа) тиббий кўрикдан ўтказиш касалликлар жадвалининг 43-моддаси бўйича амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 49 Ўткир касаллик, сурункали касаллик ҳуружи, жароҳат ёки жарроҳлик амалиётидан кейинги қон айланиш тизими фаолиятининг вақтинча бузилишлари D Яроқсиз D D D D

Муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчиларига нисбатан, 45 суткадан кам бўлмаган муддатда стационарда даволанишдан сўнг, турғун ва юракнинг зарарланишини объектив аломатлари (ўчоқли миокардиосклероз, юрак ритми ва ўтказувчанлигининг бузилишларини турли шакллари, юрак нуқсонига айланиш якуни билан тугаган клапан аппаратнининг зарарланишлари) йўқлигида, касалликнинг оғирлик даражасига кўра ва норевматик бўлган миокардитларни ўтказганларга 30 суткалик касаллик туфайли таътилга ёки хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилинишга мухтожлиги тўғрисида хулоса чиқарилади. Касаллик туфайли таътил тугаганидан сўнг, уларнинг ҲДҚ ва уларга тенглаштирилган қисмларда хизматга яроқлилиги касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича якка тартибда аниқланади.

Чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат, ҲТМга кираётган фуқаролар стационарда даволанишдан сўнг, норевматик бўлган миокардитларни ўтказганларида 12 ойга ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар. Ушбу муддат тугаганидан сўнг, юқорида кўрсатилган шахсларда юракнинг зарарланиш аломатлари (ўчоқли миокардиосклероз, юрак ритми ва ўтказувчанлигининг бузилишларини турли шакллари, клапан аппаратнинг зарарланишлари ва бошқалар) йўқлигида, улар чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар.

Шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар нисбатан, фаол ревматизм, норевматик бўлган миокардитлар, миокард инфаркти ҳамда юракда, тож, йирик ва периферик томирларда жарроҳлик амалиётидан ўтган, атриовентикуляр тугун реципрок тахикардияси, қўшимча ўтказув йўллари ва вақтинча фаолиятни бузилиши билан кечадиган WPW синдроми туфайли ўтказилган радиотўлқинли абляция ўтказилгандан сўнг, агар реаблитация ва ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилиятини тиклаш учун 30 суткадан кам бўлмаган муддат талаб қилинса, касаллик туфайли таътил тақдим қилиш тўғрисида хулоса қабул қилинади, сурункали ишемия касаллиги ҳуружлари (стенокардиянинг узоқ давом этадиган ҳуружлари, юрак ритми ва ўтказувчанлигини ўтиб кетувчи бузилишлари, юрак етишмовчилигининг ўтиб кетувчи шакллари), гипертония касаллиги (гипертоник криздан кейинги ҳолат), юрак аритмияларини бартараф қиладиган электроимпульс даволанишларидан сўнг, хизмат мажбуриятларини бажаришидан озод қилиш тўғрисида хулоса чиқарилади.

10-боб. Нафас аъзоларининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 50 Бурун бўшлиғи, бурунниинг ёндош бўшлиқлари ва ҳалқумнинг касалликлари : а) шиллиқ қават атрофияси билан кечадиган сассиқ тумов (озена) ва ҳид сезиш йўқлигининг III даражаси Е Яроқсиз Е Е Яроқсиз Е б) полипоз синусит лар, тез-тез ҳуруж қилувчи йирингли синуситлар, бурун бўшлиқларининг ифодаланган анатомик ва косметик нуқсонлар билан кечувчи жарроҳлик амалиётидан кейинги оқибатлар Е Яроқсиз В ёки С ( ЯТА ) С ёки Е (ЯТА) Яроқли. ҲҲБ ва АЙП операторлик, қутқарувчиликка яроқсиз E в) кам ҳуруж қилувчи йирингли синуситлар, йирингсиз синуситлар, бурун орқали нафас олишни кийинлаштирувчи ва буруннинг ёндош бўшлиқлари барофаолиятининг турғун бузилишлари билан кечадиган бурун бўшлиғи ва бурун-ҳалқум касалликлари Е Яроқсиз В В ёки С (ЯТА) Яроқли E г) сурункали тонзиллитнинг II даражали токсик-аллергик шакли, сурункали атрофик, гипертрофик, гранулезли фарингит (назофарингит) Е Яроқсиз В В Яроқли Е

Касалликнинг тез-тез ҳуружи деб, унинг йил давомида икки ва ундан ортиқ такрорланиши тушунилади.

Сурункали полипли гайморит мавжудлиги рентген текшируви ёрдамида тасдиқланиши лозим, алоҳида ҳолатларда эса, бурун ендош бўшлиқлари КТ, сурункали йирингли (йирингсиз) синусит-риноскопик маълумотлар ёрдамида, буруннинг ендош бўшлиқларини икки кўринишда рентгенография, имкон даражасида бурун ендош бўшлиғи КТ, юқори жағ синуситида — ташҳис қўйиш мақсадида пункция қилинади. Бундан ташқари, сурункали жараённинг мавжудлиги стационар шароитда ва олдинги 6 ойдан кам бўлмаган ўтказилган диспансер кузатув натижалари билан тасдиқланади.

Бурун тўсиғининг қийшайиши, нафас олиш эркин бўлган ҳолда юқори нафас йўллари шиллиқ қаватининг нотурғун субатрофик аломатлари, ташҳис қўйиш мақсадида ўтказиладиган пункцияда йиринг ёки транссудат олинмаган ва юқори жағ бўшлиғи чиқиш йўлининг ўтказувчанлиги сақланган ҳолда юқори чағ бўшлиғи деворининг шиллиқ қаватини қалинлашуви ҳамда юқори жағ бўшлиқларидаги ўтказилган жарроҳлик амалиётидан кейин қолган аломатлар (оғиз даҳлизига ўтувчи бурманинг чизиқли чандиғи, жарроҳлик амалиёти қилинган бўшлиқнинг бурун бўшлиғи билан туташуви ёки рентгенограммадаги «парда») мавжудлиги ҳарбий хизматни ўташ ва ҲТМга киришга монелик қилмайди.

Юқори жағ бўшлиғида кисталарнинг мавжудлиги, шу жумладан уларнинг барофаолияти бузилмаган бўлганда, фуқароларни чақирув участкаларида қайд этиш, мудатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақириш, СЧРга қабул қилиниш ва шартнома бўйича ҳарбий хизматга киришда ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар. Кисталарни муваффақиятли жарроҳлик йўли билан даволангандан сўнг, ушбу шахслар чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топилади, жарроҳлик амалиётидан бош тортган ҳолатларда эса, модданинг «б» банди билан тиббий кўрикдан ўтказилади.

Тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг шикоятлари, бурун бўшлиғи аҳволи, бурун ендош бўшлиқларини синашгача ва синашдан кейинги рентген текширувларининг натижалари билан биргаликда барокамерада босим тушиб-чиқишини кўтара олиши, тиббий ва хизмат тавсифномасига асосланиб бурун ендош бўшлиқлари барофаолиятининг турғун бузилиши аниқланади.

Икки томонлама бурун билан нафас олишнинг қийинлашуви билан кечадиган бурун тўсиғининг қийшайиши, икки тамонлама юқори нафас йўлларининг дистрофик жараёнининг мавжудлиги ҲТМга киришга қарши кўрсатма бўлади.

Бир томонлама бурун билан нафас олишнинг қийинлашуви билан кечадиган бурун тўсиғининг қийшайиши, бурундан эркин нафас олиш билан кечадиган юқори нафас йўлларининг шиллиқ қаватида субатрофик аломатлар мавжудлиги, мазкур моддани қўллашга асос бўлмайди, ҳарбий хизматни ўташ ва ҲТМга киришга монелик қилмайди.

Буруннинг нафас олиш фаолиятининг бузилишисиз ҳамда кам ифодаланган бузилиш билан кечадиган поллинозлар ва аллергик ринитлар мавжудлиги мазкур моддани қўллашга асос бўлмайди.

Поллинозлар ва аллергик ринитлар билан хасталанган чақирилувчиларни текширувига шифокор-аллерголог мажбурий ҳолда жалб этилиши лозим.

II-даражали токсик-аллергик шаклдаги сурункали тонзилитнинг тез-тез ҳуружлари, тонзиллоген интоксикациянинг (субфебрилитет, тез чарчаш, сўлғинлик, ҳолсизлик) мавжудлиги, бодомсимон безлар атрофдаги тўқималар, регионар лимфа тугунларининг (паратонзилляр абсцесс, регионар лимфаденит) яллиғланиш жараёнига қўшилиши ва метатонзилляр асоратлар билан тавсифланади. Сурункали тонзиллитнинг фақат шу шакли ҳарбий хизматни ўташ ва ҲТМга киришга монелик қилади. Сурункали тонзилитнинг бошқа шакллари бўлган чақирилувчи, муддатли ҳарбий хизматчилар ҳарбий хизматга яроқли, ҲТМга кираётган номзодлар ҲТМга киришга яроқли деб топиладилар.

Чақирув участкаларида қайд этишда сурункали тонзилитнинг барча шакли билан хасталанган фуқароларга даволаниш тавсия қилинади (консерватив, керак бўлса, жарроҳлик йўли билан).

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V IV 51 Ҳ иқилдоқ ва трахея нинг бўйин қисми касалликлари ва шикаст ланиш лари а) нафас олиш ва (ёки) товуш фаолиятларининг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) нафас олиш ва (ёки) товуш фаолиятларининг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) Е Яроқсиз E в) нафас олиш фаолиятининг кам ифодаланган бузилиши билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқли . ҲҲБ ва АЙП операторлик, қутқарувчиликка яроқсиз E

Мазкур модда ҳиқилдоқ ёки трахеянинг бўйин қисмидаги туғма ва орттирилган касалликлар ва уларнинг шикастланиш оқибатларини даволаш натижалари қониқарсиз ёки даволанишдан бош тортилган ҳолатларни назарда тутади.

Мазкур модднинг «а» бандига товуш ҳосил бўлиши, табиий йўллар орқали нафас, ҳиқилдоқнинг ажратиш фаолиятининг турғун йўқлиги киради.

Мазкур модданинг «б» бандига II-даражали нафас етишмовчилиги билан кечадиган нафас олишнинг турғун қийинлашуви ва (ёки) даволанишдан сўнг 3 ой ва ундан ортиқ сақланаетган товуш ҳосил бўлишининг турғун қийинлашуви (фаолиятга оид афония, овознинг хириллаши, товушнинг жарангдорлиги пасайиши) киради.

Товуш ҳосил бўлишнинг турғун қийинлашувини тасдиқлаш учун кўп маротаба (текширув мобайнида 3 мартадан кам бўлмаган) товушнинг жарангдорлигини текшириш лозим.

Мазкур модданинг «в» бандига I-даражали нафас етишмовчилиги билан кечадиган нафас олишнинг турғун бузилиши киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 52 Нафас олиш аъзоларининг бошқа касалликлари (шу жумдан туғма): а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилиши билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилиши билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) Е Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилиши билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқли . ҲҲБ ва АЙП операторлик, қутқарувчиликка яроқсиз E

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

III-даражали нафас (ўпка) етишмовчилиги билан кечадиган бронх-ўпка аппарати ва плевранинг сурункали касалликлари (шу жумладан, сурункали бронхит, ўпкаларнинг сурункали обструктив касаллиги, бронхоэктатик касаллик), ўпкаларнинг йирингли касалликлари;

III-даражали нафас (ўпка) етишмовчилиги билан кечадиган ўпка аъзоларининг туғма аномалиялари;

ўпканинг микозлари;

III-IV-даражали саркоидоз ҳамда саркоидознинг генерализациялашган шакли;

нафас етишмовчилигининг даражасидан қатъий назар ва гистологик текширув натижалари билан тасдиқланган альвеоляр протеиноз, муковисцидоз, ўпканинг Лангерганс ҳужайрали гистиоцитози, ўпканинг лимфангиолейомиоматози, Гудпасчер синдроми, ўпканинг альвеолярли микролитиази, идиопатик фиброзловчи альвеолит ва бошқа идиопатик интерстициал зотилжамлар;

ўпканинг панацинарли (буллезли) эмфиземаси;

касаллик туфайли жарроҳлик йўли билан олиб ташланган ўпканинг йўқлиги.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

II-даражали нафас (ўпка) етишмовчилиги билан кечадиган бронх-ўпка аппарати ва плевранинг сурункали касалликлари (шу жумладан, сурункали бронхит, ўпканинг сурункали обструктив касаллиги), ўпканинг йирингли касалликлари;

II-даражали нафас (ўпка) етишмовчилиги билан кечадиган ўпка аъзоларининг туғма аномалиялари;

касаллик туфайли жарроҳлик йўли билан олиб ташланган ўпка бўлагининг йўқлиги.

нафас (ўпка) етишмовчилигининг даражасидан қатъий назар, ацинар ва марказий ацинарли ўпка эмфиземаси;

нафас (ўпка) етишмовчилигининг даражасидан қатъий назар, ўпканинг поликистози;

гистологик текширув натижалари билан тасдиқланган бронхоэктазлар, I- ва II-даражадаги саркоидоз.

Беморга ташҳис қўйиш мақсадида ўтказиладиган пункциядан бош тортган ҳолатларда, ташҳис клиник ва таҳлилий маълумотларни жамлаш йўли билан қўйилади, ташҳис қўйиш мақсадида ўтказиладиган пункцияни амалга ошириш қўрсатмалари патологиянинг нозологик шаклига кўра аниқланади.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

I-даражали нафас (ўпка) етишмовчилиги билан кечадиган бронх-ўпка аппарати ва плевранинг сурункали касалликлари (шу жумладан, сурункали бронхит, ўпканинг сурункали обструктив касаллиги), ўпканинг йирингли касалликлари;

I-даражали нафас (ўпка) етишмовчилиги билан кечадиган ўпка аъзоларининг туғма аномалиялари.

Шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси нафас (ўпка) етишмовчилигининг даражасига кўра аниқланади.

Нафас (ўпка) етишмовчилигининг даражаси мазкур Касалликлар ва жисмоний нуқсонлар жадвали ҳамда алоҳида моддаларга бериладиган шарҳларнинг 2-иловасига мувофиқ аниқланади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 53 Бронхиал астма: а) IV поғонаси F F F F F F б) III поғонаси E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) II поғонаси, персистирловчи E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) I поғонаси, интермиттирловчи E Яроқсиз B B Яроқсиз E

Бронхиал астма ташҳиси мажмуавий стационар текширувдан кейин қўйилиши лозим.

Мазкур модданинг «а» бандига, беморни қайта стационарда даволанишини талаб қиладиган оғир ва тез-тез бўғилиш ҳуружлари (жисмоний фаолликни чеклайдиган, ҳар куни ҳамда тунда тез-тез кузатиладиган аломатлари, ЖНЧҲ-1 ёки НЧЧТ меъёрнинг 60 фоиздан кам бўлган пасайиши билан кечувчи ва 30 фоиздан ортиқ ўзгарувчанлиги бўлган), оғир персистирловчи кечиши билан II-III-даражали ўпка етишмовчилиги билан кечадиган бронхиал астманинг IV-поғонаси киради.

Мазкур модданинг «б» бандига, бронхларни кенгайтирувчи воситалари ва ИГКС ўрта ва юқори миқдорида дозалар билан ҳуружни бостириладиган ўрта оғирликда кечиши (ҳар куни ҳамда тунлари ҳафтасига 1 мартадан кўп бўлган ҳуруж аломатлари, касалликнинг ҳуруж даврида фаолликни бузилишига олиб келадиган, ЖНЧҲ-1 ёки НЧЧТни меъёрнинг 60 дан 80 фоизгача пасайиши билан кечувчи ва 30 фоиздан ортиқ ўзгарувчанлиги бўлган) билан ифодаланган бронхиал астманинг III-поғонаси киради; ҳуружлар оралиғидаги даврда I-II-даражали ташқи нафас фаолиятининг бузилиши сақланади. Бундан ташқари, аллергик трахеит, бронхит (маиший, гул чанги, эпидермал ва озиқ-овқатга бўлган поливалентли сенсибилизация), қон зардоби касаллиги, Квинке шиши мавжуд бўлган чақирилувчи, СЧР хизматчилари ва ҳарбий хизматчилар ҳам мазкур модданинг тегишли банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Мазкур модданинг «в» бандига, бронхларни кенгайтирувчи воситалари ва ИГКСларнинг кам миқдорида дозалар билан ҳуруж бостириладиган енгил персистловчи кечиши (кўп давом этмайдиган ҳафтада 1 мартадан кўпроқ, аммо кун давомида 1 мартадан кам бўлмаган, тунги аломатлари ойда 2 мартадан кўп бўлмаган бўғилиш ҳуружлари, касалликнинг ҳуруж даврида фаолликни бузилишига олиб келадиган, ЖНЧҲ-1 ёки НЧЧТни меъёрининг 80 фоизидан камроқ пасайиши билан кечувчи ва 20 дан 30 фоизгача ўзгарувчанлиги бўлган) билан бронхиал астманинг II-поғонаси киради; ҳуружлар оралиғидаги даврда ташқи нафас фаолиятининг кам ифодаланган бузилиши ёки бузилишисиз кечади.

Мазкур модданинг «г» бандига клиник манзарасида такрорий намоён бўладиган ҳуштаксимон хириллашлар, ҳансираш, йўталнинг кўкракда «тиқилиш» ҳисси, айниқса тунда ёки эрталаб бўладиган, қўзғатувчи синамалар ижобий натижа берувчи, қисқа муддат таъсир қиладиган бета-адреномиметиклар ҳуруж бостириладиган енгил интермиттирловчи кечадиган (кўп давом этмайдиган ҳафтада 1 мартадан кам бўладиган, тунги аломатлари ойда 2 мартадан кўп бўлмаган бўғилиш ҳуружлари, касалликнинг ҳуруж даврида фаолликни бузилишига олиб келадиган, ЖНЧҲ-1 ёки НЧЧТни меъёрининг 80 фоизидан камроқ пасайиши билан кечувчи ва 20 фоиздан ортиқ ўзгарувчанлиги бўлган) бронхиал астманинг I-поғонаси киради; ҳуружлар оралиғидаги даврда ташқи нафас фаолияти бузилишсиз кечади.

Касаллик анамнезини тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлмаган турғун ремиссиясидаги бронхиал астма ташҳисини аниқловчи тестлар сифатида фармакологик ва (ёки) жисмоний бронх кўзғатувчи тестлар ҳисобланади. Қўшимча мезон сифатида қонда умумий ва (ёки) специфик «Е» иммуноглобулинни аниқловчи текширув бўлиши мумкин.

Бронхоспастик синдромлар (обтурацион, эндокрин-гуморал, асаб тизимининг бузилишлари, заҳарланишлар ва бошқалардан келиб чиққан) бошқа касалликлар асорати бўлганда, асосий касалликнинг кечишига кўра касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича ҳарбий хизматга яроқлилик аниқланади.

Бошқа аллергик касалликларда зарарланган аъзо ёки тизим фаолиятининг ҳолатига кўра, касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 54 Ўткир касаллик, сурункали касаллик ҳуружи, жароҳат, жарроҳлик амалиётидан кейинги нафас аъзолари фаолиятининг вақтинча бузилишлари D Яроқсиз D D D D

Зотилжамларнинг асоратли кечишида (инфекцион-токсик шок, йиринглаш, плеврит, ателектаз, кенг тарқалган плевра қатламланиши ва бошқалар) ҳарбий хизматчиларга нисбатан касаллик туфайли таътил бериш лозимлиги тўғрисида хулоса, чақирув участкаларида қайд этилаётган фуқаролар, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган фуқароларга нисбатан эса, даволаниш якунидан сўнг 6 ойдан кам муддат ўтган бўлса, ҳарбий хизматга вақтинча яроқсизлик тўғрисида хулоса чиқарилади.

11-боб. Овқат ҳазм қилиш аъзоларининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 55 Тишларнинг ривожланиши ва чиқишидаги бузилишлар, тишнинг қаттиқ тўқималари ва пульпанинг касалликлари: а) битта жағда 10 та ва ундан ортиқ тишнинг йўқлиги ёки уларни ечиладиган протезлар билан алмаштирилганлиги, битта жағда 8 та қозиқ тишларнинг йўқлиги, юқори жағнинг бир томонида 4 та қозиқ тишларнинг йўқлиги ва пастки жағни бошқа томонида 4 та қ озиқ тишларнинг йўқлиги ёки уларни ечиладиган протезлар билан алмаштирилганлиги Е Яроқсиз В В Яроқли. Ғоввослар яроқсиз Е б) битта жағда 4 та ва ундан олдидаги тишларнинг йўқлиги ёки бир қаторда иккинчи кесувчи, курак ва биринчи кичик қозиқ тишнинг кетма-кет йўқлиги Е Яроқсиз В В Яроқли Е в) кўп сонли асоратланган кариес С Яроқсиз А А Яроқли С

Жағларида периодонт яллиғланишининг (перимплантит) клиник ва рентгенологик белгилари бўлмаган жағларнинг имплантати бор бўлган ва протезлаш имконияти мавжуд бўлган фуқароларда тишларнинг умумий сони саналганда улар қўшиб ҳисобланади.

Тишларнинг умумий саноғида 18-, 28-, 38-, 48-чи тишлар ҳисобланмайди. Тиш илдизларини протезлаш имкони бўлмаса, улар йўқ тишлар деб ҳисобланади.

Мазкур модданинг «в» бандига кариесли, олиб ташланган ва пломба қўйилган тишларнинг умумий сони 9 тадан кўп ва бунда 4 тадан кам бўлмаган тишлар — пульпа ва периодонтнинг зарарланиши билан кечадиган сурункали яллиғланган, илдиз каналларига пломба қўйилган тишлар ҳам қўшиб ҳисобланишлари киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 56 Периапикал тўқималар, милклар ва парадонт, сўлак безлари, оғиз бўшлиғи юмшоқ тўқималари, тилнинг (шу жумладан туғма) касалликлари: а) кенг тарқалган оғир даражали пародонтит, пародонтоз Е Яроқсиз В С ёки Е (ЯТА) Яроқсиз Е б) кенг тарқалган ўрта даражали пародонтит, пародонтоз, стоматитлар, гингивитлар, хейлитлар, ҳамда оғиз бўшлиғининг шиллиқ қавати, сўлак безлари ва тилнинг бошқа касалликлари Е Яроқсиз В В Яроқсиз Е в) пародонтит, пародонтоз енгил даражасининг кенг тарқалган шакли С Яроқсиз А В Яроқли С

Мазкур модда тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларда пародонтит ёки парадонтознинг кенг тарқалган шакли мавжудлигида қўлланилади. Пародонтит ёки парадонтознинг мавжудлиги, тиш-жағ тизимининг рентгенографияси билан биргаликда тўлиқ текширувлар ҳамроҳ касалликларни аниқлаш билан қайд этилади.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

тиш милк чўнтагининг чуқурлиги 5 мм ва ундан кўп, тиш каваги суяк тўқимаси илдиз узунлигининг 2/3 қисмигача резорбцияси, тиш қимирлашининг II-III-даражада бўлган пародонтит;

лаб ва танглайнинг туғма ёриқлари.

Мазкур модданинг «б» бандига даволаб бўлмайдиган оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватларининг касалликлари киради. Стоматит, хейлит, гингвит, лейкоплакия ва преканцерозлар билан бирга бошқа касалликлар мавжудлигида, фуқаролар чақирув участкаларида қайд этилишда даволанишга жўнатиладилар.

Мазкур одданинг «в» бандига кўпинча тишлар орасидаги соҳада тиш милк чўнтакчасини чуқурлиги 3 ммгача бўлган, тишлар орасидаги тўсиқлардаги суяк тўқимасининг бошланғич даражадаги деструкцияси, тишлар орасидаги тўсиқлар баландлиги 1/3 қисмгача пасайган, аммо тишлар қимирлаши бўлмаган енгил даражадаги пародонтит киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 57 Жағ-юз аномалиялари, дефектлари, деформациялари, жароҳат асоратлари, бошқа касалликлар, тишлар ва уларнинг таянч аппаратидаги ўзгаришлар, жағларнинг касалликлари: а) нафас олиш, ҳид сезиш, чайнаш, ютиш ва нутқ фаолиятларининг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) нафас олиш, ҳид сезиш, чайнаш, ютиш ва нутқ фаолиятларининг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B B Яроқсиз E в) нафас олиш, чайнаш, ҳид билиш, ютиш ва нутқ фаолиятлари бузилишисиз ёки кам ифодаланган бузилишлари билан C Яроқсиз А B Яроқли C

Мазкур модднинг «а» бандига юз-жағ соҳасининг туғма ва орттирилган нуқсонлари ва шакл бузилишлари ҳамда беморни даволаш, шу жумладан жарроҳлик йўли билан самара бермаган жағ, сўлак без, чакка-пастки жағ бўғимларининг сурункали, тез-тез қайталанувчи касалликлари киради.

Мазкур модданинг «б» бандига пастки жағнинг хавфсиз ўсмалари туфайли 4 смдан кўп тўлиқ ва (ёки) қисман резекция қилиниб, трансплантат билан алмаштирилган нуқсонлар киради.

Худди шу бандга, учинчи даражали тишлаш аномалиялари (тиш қаторларининг силжиши 10 ммдан кўп) ёки Н.И. Агапов бўйича чайнаш самарадорлигининг 60 фоиздан камлиги; чакка-пастки жағ бўғимларининг анкилози, пастки жағнинг контрактура ва сохта бўғимлари, юз нервининг асосий ёки йирик шохларидан бирининг шикастланиши оқибатида юзага келган мимик мушакларининг фалажлари, сурункали, тез-тез қайталанувчи сиалоаденитлар, жағ-юз соҳасининг актиномикози, секвестр бўшлиқлари ва секвестерлар мавжуд бўлган жағларнинг сурункали остеомиелити.

Юқори матндаги касалликлар мавжуд бўлган фуқароларга чақирув участкаларида қайд этилишда даволаниш тавсия этилади, муддатли ҳарбий хизматга чақирилишда эса, якуний хулоса қабул қилинади. Ҳарбий хизматчиларга нисбатан даволанишдан кейин, касалликлар жадвалининг 82-моддаси бўйича хулоса қабул қилинади. Агар даволанишда жарроҳлик амалиёти қўлланилмаган бўлса, тиббий кўрикдан ўтказиш, ушбу модданинг тегишли бандлари бўйича амалга оширилади.

Сўлак-тош касаллиги бўлган, чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизматга кираётган фуқаролар, сўлак ажратишининг бузилганлик даражаси ва тошнинг жойлашган жойига кўра, мазкур модданинг тегишли бандлари бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Мазкур модданинг «в» бандига чайнаш фаолиятининг кам ифодаланган бузилиши ёки чайнаш самарадорлиги 60 фоиздан кам бўлмаганлиги билан бирга кечадиган тиш қаторларининг 5 дан 10 ммгача (иккинчи даража) силжиган тишлаш аномалиялари киради.

Жағ-юз соҳаларида туғма оқма ва кисталари бўлган фуқароларга чақирув участкаларида қайд этишда даволаниш тайинланади, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақириш, СЧРга қабул қилишда жарроҳлик йўли билан даволанишдан бош тортсалар, уларга нисбатан якуний хулоса қабул қилинади. Тишлаш аномалиялари туфайли жарроҳлик йўли билан даволанган шахслар, даволанишдан кейин 6 ой ўтмаган бўлса, ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар.

Шу бандга даволаш самара берган, чайнаш фаолияти бузилишисиз кечадиган чакка-пастки жағ бўғимларининг артроз-артритлари ҳам киради.

Чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизматга кираётган фуқароларда тиш қаторларининг 5 ммгача (биринчи даража) силжиши, чайнаш самарадорлиги Н.И. Агапов бўйича 60 фоиздан кўп бўлиши билан кечадиган тишлаш нуқсонлари, юқори лабнинг алоҳида, тўлиқ бўлмаган ёриқлари туфайли мажмуавий даволашдан кейин фаолият бузилиши кузатилмаса, комиссия хулосасига кўра, яроқлиликнинг В тоифасига киритиладилар, улар барча ҲТМга киришга яроқли (учувчилар таркибини тайерлаш бўйича ҲТМнинг учувчилар ва штурманлар тайерлаш факультетлари бундан мустасно).

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 58 Қизилўнгач, ичаклар (ўн икки бармоқли ичакдан ташқари) ва қорин парданинг ( шу жумладан туғма ) касалликлари: а) фаолиятининг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятининг мўътадил ифодаланган бузилишлари ва тез-тез қайталанишлар билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятининг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) B ёки C (ЯТА) Яроқсиз E г) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлар мавжудлигида Чақирилувчилар — E . Ҳарбий хизматчилар — C Яроқсиз А B Яроқли C

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

орттирилган қизилўнгач-трахея ёки қизилўнгач-бронхиал оқмалари;

стриктуралар ёки чандиқли торайишларнинг шаклланиши каби асоратлар билан кечадиган, тизимли равишда буж ёрдамида кенгайтиришни, баллонли дилятация ва жарроҳлик йўли билан даволашни талаб қиладиган рефлюкс-эзофагит;

қизилўнгачнинг оғир клиник кўринишда кечадиган, тизимли равишда буж ёрдамида кенгайтириш, баллонли дилятация ёки жарроҳлик йўли билан даволашни талаб қиладиган чандиқли ёки асаб-мушак касалликлари;

сурункали носпецифик ярали колитлар ва энтеритларнинг оғир шакллари;

овқат ҳазм қилиш ва озиқланишнинг бузилиши (озиқланишнинг пасайиши) билан кечадиган резекциядан кейинги ингичка (1,5 метрдан кам бўлмаган) ёки йўғон ичак (30 смдан кам бўлмаган) қисмининг йўқлиги;

юрганда ёки тана ҳолатини вертикал ҳолатга ўзгартирилганда, тўғри ичакнинг барча қатламларини тушиши (III-даражали);

жарроҳлик йўли билан даволашнинг якунловчи босқич сифатидаги табиий бўлмаган орқа чиқарув тешиги, ичак ёки нажас оқмалари;

орқа чиқарув тешиги сфинктерининг III-даражали етишмовчилиги;

турғун ва тез-тез очилувчи (йилда 2 мартадан кам бўлмаган) оқмалар мавжуд бўлган сурункали парапроктит (офицерлар таркибидаги шахслар «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар);

яққол ифодаланган клиник аломатлар ва фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан кечадиган овқат ҳазм қилиш аъзоларининг бошқа туғма аномалиялари.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

жарроҳлик амалиёти билан даволашни талаб қилмайдиган клиник аломатлари билан кечадиган қизилўнгач дивертикуллари;

тез-тез ҳуруж қилиб турадиган (йилда 2 ва ундан кўп) қизилўнгач яралари;

қон кетиши, постгеморрагик анемиянинг ривожланиши ва перфорация билан асоратланган қизилўнгач яраси;

рефлюкс-эзофагитнинг узоқ вақт битмайдиган (2 ойдан кўп) ярали шакли;

рефлюкс-эзофагит туфайли ўтказилган жарроҳлик амалиётидан кейин юзага келган қизилўнгач ярасининг рецидиви, рефлюкс-эзофагитнинг II-III-оғирлик даражаси;

«Барретт қизилўнгачи»;

консерватив даволашда қониқарли натижаларга эришилган қизилўнгач стриктуралари;

консерватив даволашда қониқарли натижаларга эришилган қизилўнгачнинг чандиқли торайиши ва асаб-мушак касалликлари;

стационар шароитида даволаниш муваффақиятсиз кечганда, такроран ва узоқ муддат (2 ойдан кўп) даволанишни талаб қиладиган секрецияга оид, кислота ҳосил қилиш фаолиятларини бузилиши билан, тез-тез қайталанадиган ва озиқланишни бузилиши (озиқланишнинг пасайиши) билан кечадиган энтеритлар;

сурункали рецидивланувчи носпецифик ярали колитлар, Крон касаллигининг ўрта ва енгил оғирликдаги шакллари;

резекциядан кейинги ингичка ичак (1 метрдан кам бўлмаган) ёки йўғон ичак (20 смдан кам бўлмаган) қисмининг йўқлиги, кам ҳуружли демпинг-синдром аломатлари билан кечадиган, фаолияти сақланган меъда-ичак бириктирмаси;

стационар шароитда қайта даволанишни талаб қиладиган, эвакуатор фаолиятининг бузилиши билан кечадиган қорин пардасининг епишиб қолиши (ёпишиш жараёни лапаратомия ёки рентгенологик ёки эндоскопик текширувлар натижалари билан тасдиқланган бўлиши лозим).

тўғри ичакнинг жисмоний зўриқиш вақтида тушиши (II-даражаси);

орқа чиқариш тешик сфинктерининг I-II-даражали етишмовчилиги;

тез-тез қайталанадиган (йилда 2-3 маротаба ва ундан кўп бўлмаган) сурункали парапроктит.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

қизилўнгач, ичак касалликлари, қорин парда ёпишишлари кам ифодаланган фаолият бузилиши билан кечиши; қизилўнгачнинг асоратсиз кечадиган яралари;

тез-тез рецидивланувчи (йилда 2 марта ва ундан кўп бўлган) II-III-оғирлик даражали рефлюкс-эзофагит;

нажас чиқишида тўғри ичакнинг тушиб қолиши (I-босқич), кам қайталаниш билан кечадиган сурункали парапроктит;

Тўғри ичакнинг тушишида, ичак ёки нажас чиқувчи оқмаларда, орқа чиқарув тешигининг торайиб қолиши ёки етишмовчилигида тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларга жарроҳлик амалиётини ўтказиш тавсия этилади. Жарроҳлик амалиётидан сўнг, ҳарбий хизматчиларга нисбатан касалликлар жадвалининг 62-моддаси бўйича касаллик туфайли таътил бериш зарурлиги тўғрисида хулоса чиқарилади, чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган фуқаролар эса, жарроҳлик амалиётидан сўнг 12 ойдан кам муддат ўтган бўлса, 12 ой муддатга ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар. Ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси даволаниш натижаларига асосан аниқланади. Касаллик рецидив берган ёки даволанишдан бош тортган ҳолатларда, хулоса фаолиятнинг бузилишига боғлиқ ҳолда, мазкур модданинг «а», «б» ёки «в» бандлари бўйича чиқарилади.

Мазкур модданинг «г» бандига қуйидагилар киради:

II-III-даражали оғирликдаги кам рецидивли рефлюкс-эзофагит;

кам ифодаланган клиник аломатлари мавжуд бўлган, фаолияти бузилишсиз кечадиган ичак касалликлари (шу жумладан «қўзғалган» ичакнинг синдроми).

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 59 Меъда ва ўн икки бармоқли ичакнинг яра касаллиги: а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилиши билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилиши ва тез-тез хуружлар билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) C ёки E (ЯТА Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилиши ва кам хуружлар билан E Яроқсиз C C Яроқсиз E г) фаолияти бузилишисиз, объектив маълумотлар мавжудлигида Е Яроқсиз В В Яроқли Е

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

жарроҳлик йўли билан даволанишга қарши тиббий кўрсатмалар ёки ундан бош тортилган ҳолатлар мавжуд бўлган, пенетрация, пилоробульбар соҳа стенози (контраст модданинг меъдада 24 соатдан кўп ушланиб қолиши) билан асоратланган, озиқланишнинг бузилиши (озиқланишнинг пасайиши) билан кечадиган меъда ва ўн икки бармоқли ичакнинг яра касаллиги;

меъда-ўн икки бармоқли ичакдан кўп миқдорда қон кетиш (айланувчи қон ҳажмининг 30 фоиз ва ундан кўпга пасайиши) асорати билан кечадиган яра касаллиги, матндаги асоратдан кейин бир йил давомида;

экстирпация ёки субтотал резекциядан кейинги меъданинг йўқлиги;

озиқланишнинг бузилиши (озиқланишнинг пасайиши) билан кечадиган меъда резекцияси, меъда-ичак бириктирмасини ҳосил қилувчи амалиётдан кейинги оқибатлар;

овқат ҳазм қилиш фаолиятининг яққол ифодаланган бузилишлари (даволаб бўлмайдиган демпинг-синдром, тўхтовсиз ич кетиши, озиқланишнинг бузилиши (озиқланишнинг пасайиши), турғун анастомозит ва анастомоз яралар) билан кечадиган меъда-ичак бириктирмасини ҳосил қилиш билан ўтказилган поя ёки селектив ваготомиянинг оқибатлари.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

охирги 2 йил давомида яра рецидивларининг тез-тез (йилда 2 марта ва ундан кўп) содир бўлиши билан кечаётган яра касаллиги;

яра касаллиги ташҳиси қўйилгандан кейинги 5 йил давомида юзага келган ўлкан (3 см ва ундан кўпроқ меъдада, 2 см ва ундан кўпроқ ўн икки бармоқ ичакда) яра касаллиги;

меъда-яра касаллиги (шу жумладан, илк бор аниқланган);

жарроҳлик йўли билан даволанишдан кейинги 5 йил давомида юзага келган каллёзли яралар билан кечаётган меъданинг яра касаллиги;

яра касаллиги ташҳиси қўйилгандан кейинги 5 йил давомида юзага келган ўн икки бармоқли ичак пиёзчасидан ташқарида жойлашган яра билан кечаётган яра касаллиги;

яра касаллиги ташҳиси қўйилгандан кейинги 5 йил давомида юзага келган, ўн икки бармоқли ичак пиёзчадаги кўп миқдорда яралар билан кечаётган яра касаллиги;

яра касаллиги ташҳиси қўйилгандан кейинги 5 йил давомида юзага келган, узоқ муддат битмайдиган яралар (меъдада жойлашган — уч ой ва ундан кўп, ўн икки бармоқли ичакда жойлашган — 2 ой ва ундан кўп) билан кечаётган яра касаллиги;

перфорация ёки қон кетиши туфайли постгеморрагик анемия ривожланиши ва у сиз, ёки ўн икки бармоқли ичак пиёзчасининг қўпол чандиқли шакл бузилиши билан асоратланган яра касаллиги;

узлуксиз рецидивланувчи ўн икки бармоқли ичакнинг яра касаллиги (яра битгандан кейин 2 ойгача бўлган муддат ичидаги яра рецидивлари);

поя ёки селектив ваготомия, меъда резекцияси ва меъда-ичак бириктирмасини ҳосил қилувчи амалиётдан кейинги оқибатлари;

Ўн икки бармоқли ичак пиёзчасининг қўпол чандиқли шакл бузилиши деб — сунъий гипотония шароитида тўлақонли ўтказилган дуоденографияда аниқланадиган контраст эвакуациясининг секинлашганлиги (контраст модданинг меъдада 2 соатдан кўп ушланиб қолиши) билан кечаётган шакл бузилиши тушунилади.

Овқат ҳазм қилиш фаолияти бузилмаган, кам ҳуружли (2 йилда бир марта ва ундан кам) ўн икки бармоқли ичак пиёзчасида кам ифодаланган шакл бузилиши мавжудлигида ўн икки бармоқли ичакнинг яра касаллиги бўлган шартнома асосидаги ҳарбий хизматчилар мазкур модданинг «в» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Овқат ҳазм қилиш фаолияти бузилмаган, охирги 3 йил давомида ҳуружлар қайд этилмаган, ўн икки бармоқли ичак пиёзчасининг шакл бузилиши бўлмаган яра касаллиги бўлган офицерлар таркибидаги шахслар Қуролли Кучлари Академиясига киришга яроқли деб топиладилар.

Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига ўқишга (малака оширишга) юборилаетган ўн икки бармоқли ичакнинг яра касаллиги мавжуд бўлган шартнома асосидаги ҳарбий хизматчилар Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига ўқиш (малака ошириш) учун юборишга яроқсиз деб топиладилар.

Касалликлар жадвалининг I-, II-, VI-устунлари бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларга нисбатан, меъда ёки ўн икки бармоқли ичакнинг яра касаллиги ремиссиянинг давом этиш муддатидан (турғунлиги) қатъий назар, яроқлилик тоифаси тўғрисидаги хулоса мазкур модданинг «б» банди бўйича чиқарилади.

Касалликнинг ремиссия даври учун ишончли белги бўлиб, фиброгастроскопияда аниқланган ярадан кейинги чандиқ ва (ёки) сунъий гипотония шароитида ўтказилган дуоденографияда аниқланган қўпол чандиқли шакл бузилишининг мавжудлиги, меъда ярасида эса — фиброскопияда аниқланган ярадан кейинги чандиқнинг мавжудлиги ҳисобланади.

Ўткир (асоратсиз) меъда ва ўн икки бармоқли ичакнинг яра касаллигини ўтказган муддатли ҳарбий хизматчилар касалликлар жадвалининг 62-моддаси билан тиббий кўрикдан ўтказилади, чандиқсиз битган ярадан сўнг ҳарбий хизматга яроқли деб топилади.

Чандиқсиз битган ўткир (асоратсиз) меъда ва ўн икки бармоқли ичакнинг яра касаллигини ўтказган курсант (тингловчи)ларга ҲТМда (бундан ҲТМнинг жанговар ва ҳаво-десант қўшинлари тайёрловчи бўлинмалари мустасно) таҳсил олиш учун монелик қилмайди.

Меъда ва ўн икки бармоқли ичакнинг яра касаллиги асоратларида контракт бўйича ҳарбий хизматчилар касалликлар жадвалининг 62-моддаси билан тиббий кўрикдан ўтказилади ва ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси тўғрисидаги хулоса овқат ҳазм қилиш фаолиятининг бузилишига боғлиқ ҳолда 59-модданинг «а», «б», «в» ва «г» бандлари бўйича чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 60 Меъда ва ўн икки бармоқли ичакнинг бошқа касалликлари, жигар, ўт қопи, ўт чиқариш йўллари ва меъда ости безининг касалликлари: а) фаолиятининг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятининг мўътадил ифодаланган бузилишлари ва тез-тез хуружлар билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E в) фаолиятининг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) B ёки C (ЯТА) Яроқсиз E г) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлар мавжудлигида В Чекланган равишда яроқли А B Яроқли В

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

жигар циррози;

сурункали фаол, ривожланувчи гепатитлар;

сурункали рецидивли оғир кечувчи панкреатитлар (тўхтовсиз панкреатик ёки панкреатоген ич кетишлар, ривожланувчи ориқлаш, полигиповитаминозлар);

меъда ости бези ва ўт чиқариш йўллари касалликлари бўйича реконструкция мақсадида ўтказилган жарроҳлик амалиётларининг оқибатлари;

жарроҳлик амалиётларидан кейинги асоратлар (ўт ва меъда ости бези оқмалари ва бошқалар).

Касаллик туфайли жигар бўлаги ёки меъда ости бези қисмининг резекциясидан кейин, чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома асосида ҳарбий хизмат, ҲТМга кираётган фуқаролар, муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчилар мазкур модданинг «а» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар, шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар эса — жигар ёки меъда ости бези фаолиятининг бузилиши мавжудлиги ёки йўқлигига мувофиқ, «а» ёки «б» бандлари бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

секрецияга оид, кислота ҳосил қилиш фаолиятлари, озиқланишнинг пасайиши билан кечаётган, тез-тез ҳуружланувчи, қайта-қайта ва узоқ (2 ойдан кўп) муддат даволанишни талаб қилувчи, стационар даволаш самара бермайдиган гастрит ва гастродуоденитлар;

мўътадил даражада фаол ва (ёки) жигар фаолиятининг бузилиши билан кечаётган сурункали гепатитлар;

стационар равишда даволанишни талаб қилувчи, тез-тез (йилда 2 марта ва ундан кўп) ҳуружланувчи сурункали холециститлар;

тез-тез (йилда 2 марта ва ундан кўп) ҳуружланувчи ва секреция ёки инкрецияга оид фаолиятларнинг бузилиши билан кечаётган сурункали панкреатитлар;

сохта киста ҳосил бўлиши (марсупилизация ва бошқалар) билан якунланган панкреатитларнинг жарроҳлик йўли билан даволаш оқибатлари;

Ижобий оқибати бўлган ўт пуфагини олиб ташлаш ёки ўт йўллари, меъда ости бези касалликлари туфайли жарроҳлик йўли билан даволанган, чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган фуқаролар ҳамда муддатли ҳарбий хизматчилар ушбу модданинг «б» банди бўйича, шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар эса — «в» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

фаоллиги йўқ, жигарнинг фаолияти кам ифодаланган бузилиши билан кечаётган сурункали гепатитлар.

даволаниш ижобий натижа берган кам ҳуружли сурункали холецистлар, ўт пуфагининг холестерози, панкретатитлар.

Фаоллиги йўқ, жигар фаолиятининг бузилишсиз кечаётган сурункали гепатитлар мавжуд бўлганда, тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «г» банди бўйича амалга оширилади.

Сурункали гепатит мавжудлиги стационар шароитда 6 ой ва ундан кўп бўлган муддатда жигарнинг турғун зарарланишини исботловчи таҳлилий ва тиббий усканалар ёрдамида ўтказиладиган текширувлар комплекси асосида тасдиқланиши лозим. Сурункали гепатитнинг оғирлик даражасини аниқлашда таҳлиллар, фаолиятга оид кўрсаткичлар, радиоизотоп текширув натижаларидан ташқари, тиббий ускуналар ёрдамида ўтказиладиган текширув натижасида олинган фибрознинг даражаси тўғрисидаги маълумотлардан ҳам фойдаланиш мумкин. Сурункали гепатитда фибрознинг ривожланиш даражасига кўра, тиббий кўрикдан ўтказиш «а», «б» ёки «в» бандлар бўйича амалга оширилади.

Мазкур модданинг «г» бандига қуйидагилар киради:

кам хуружли, секрецияга оид фаолият ва озиқланиш бузилишисиз ёки озиқланишнинг пасайиши билан кечаётган гастродуоденитлар;

ўт чиқариш йўлларининг дискинезияси.

Кам ҳуружли, секреция оид фаолият бузилишисиз бўлган сурункали гастрит мавжудлигида ҳарбий хизматни ўташ ҳамда ҲТМга киришга тўсиқ бўла олмайди.

Чақирилувчи, СЧР хизматчилари ва муддатли ҳарбий хизматчиларда ферментопатияли (ҳавфсиз) гипербилирубинемия аниқланса, улар мазкур модданинг «г» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар, агар қонда билирубин сатҳини кўпайиши туфайли такроран стационарда даволанган бўлса, уларни тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «в» банди бўйича амалга оширилади. Офицерлар таркибидаги шахсларга ҲТМга киришга яроқлилик якка тартибда аниқланади. ҲТМга кираётган номзодлар яроқсиз деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 61 Чурралар : а) фаолиятининг яққол ифодаланган бузилишлари билан F Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз F б) фаолиятининг мўътадил ифодаланганбузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз Е в) фаолиятининг кам ифодаланган бузилишлари билан Чақирилувчилар — E . Ҳарбий хизматчилар — C Яроқсиз B B Яроқли C г) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлар маждудлигида Чақирилувчилар — D Яроқсиз А А Яроқли D

Муваффақиятсиз даволаниш натижалари (касалликни рецидиви) ёки даволанишдан бош тортган ҳамда уни ўтказиш учун қарши кўрсатмалар мавжудлиги модданинг қўлланилишига асос бўлади.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

қайта рецидивланадиган, ўрнига тушуриш учун қўл усули билан кўмаклашиш ёки танани горизонтал ҳолатини талаб қиладиган, еҳуд ички аъзолар фаолиятини бузилишига олиб келадиган катта ўлчамли ташқи чурралар;

ички аъзолар фаолиятини яққол ифодаланган бузилиши билан кечадиган диафрагма чурралари (шу жумладан, орттирилган диафрагманинг релаксацияси);

ўрнига тушириб бўлмайдиган вентрал чурралар.

Жарроҳлик амалиётидан кейинги чурранинг бир маротаба рецидиви мазкур модданинг «а» бандини қўллаш учун асос бўла олмайди.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

III-даражали диафрагманинг қизилўнгач тешиги чурралари (қизилўнгачнинг қорин қисми ва кардия билан биргаликда меъда танаси бир қисмининг кўкрак қафасига кириб кетиши);

тананинг вертикал ҳолатда жисмоний зўриқланиш ёки йўтал туфайли пайдо бўладиган рецидивли, ўрта ўлчамдаги ташқи чурралар;

бандаж тақишни талаб қиладиган вентрал чурралари.

Мазкур модданинг «в» бандига II-даражали диафрагманинг қизилўнгач тешиги чурралари (кардия билан меъда олди қисми кўкрак қафасида жойлашган) киради.

Мазкур модданинг «г» бандига I-даражали диафрагманинг қизилўнгач тешиги чурралари (қизилўнгачнинг қорин қисми диафрагмадан юқори, кардия эса диафрагма сатҳида жойлашади) киради.

Катта бўлмаган (физиологик ҳалқа чегарасида) киндик чурраси, қорин парда олди липомаси ҳамда жисмоний зўриқиш ва кучаниш вақтида чурра чиқиши кузатилмайдиган чов ҳалқасининг кенгайиши, мазкур моддани қўллаш учун асос бўлмайди ва ҳарбий хизматни ўташ ва ҲТМга киришга тўсиқ бўла олмайди.

Тиббий кўрсатмалар мавжуд бўлганида, тиббий кўрикдан ўтаётган касалликлар жадвалининг III-, IV-устунларида назарда тутилган шахсларга жарроҳлик йўли билан даволаниш тавсия этилади. Самарали даволанишдан сўнг, улар ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 62 Ўткир касаллик, сурункали касалликларининг ҳуружлари ёки жарроҳлик амалиётидан кейинги овқат ҳазм қилиш аъзолари фаолиятининг вақтинча бузилишлари D Яроқсиз D D D D

Ташқи чурралари мавжуд бўлган, чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат, ҲТМга кираётган фуқаролар 12 ойдан кам бўлмаган муддатга ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар. Чақирилувчилар асоратсиз ўтказилган жарроҳлик амалиётидан кейин (аппендектомия, чурранинг пластикаси, моякни пастга тушириш ва бошқалар) даволаш муассасидан чиққанларидан кейин, ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришга вақтинча икки ой муддатга яроқсиздирлар, ҳарбий хизматчиларга нисбатан, агар меҳнат қобилиятларини тиклашлари учун 1 ойдан кам бўлмаган муддат талаб қилинса, уларга касаллик туфайли таътил бериш тўғрисида хулоса чиқарилади, қолган ҳолатларда улар хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилинадилар.

Телелапароскоспия усули билан ўтказилган жарроҳлик амалиётидан сўнг, шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга фаолиятнинг бузилиш даражасига кўра, таътил ёки хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод этиш тақдим этилади.

Қон кетиш асорати ва қон кетишдан кейинги камқонликнинг ривожланиши билан ва у сиз стационарда даволанишдан сўнг яра касаллиги мавжуд контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга касаллик туфайли таътилга чиқишга муҳтожлик тўғрисида хулоса қабул қилинади.

12-боб. Тери ва тери ости қаватининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 63 Тери ва тери ости қаватининг касалликлари : а) даволаниши мураккаб бўлган сурункали кенг тарқалган шаклдаги экзема, псориаз, тери қаватларининг кенг тарқалган лихнефикация билан кечадиган атопик дерматит, буллали дерматитлар (пўрсилдоқ яранинг барча турлари, буллали пемфингод, герпес шаклли Дюринг дерматити) F F F F F F б) сурункали эшак еми, рецидивли Квинке шишлари, кенг тарқалган псориаз, абсцессланган ва сурункали ярали пиодермия, кўп миқдордаги конглабатли ҳусунбузар, тери копламининг ўчоқли лихнефикация билан кечадиган атопик дерматит, қизил бўричанинг тери шакли, кўп шаклли фотодерматоз, тарқалган ва тез-тез қайталанувчи қизил ясси темиратки, кенг тарқалган экзема, тез-тез қайталанувчи чегараланган экзема, тез-тез қайталанувчи кўп шаклли экссудатив эритема, сурункали кечадиган геморрагик васкулитнинг тери шакли, гангренозли пиодермия, абсцессланган ва хандакланган бошнинг фолликулити ва перифолликулити E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E в) экзема, эшак емининг кам қайталанувчи ва чегараланган шакллари, псориаз, склеродермиянинг чегараланган шакллари, ихтиоз, чегараланган ва (ёки) кам қайталанувчи қизил ясси темиратки, туғма кератодермия E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) B ёки C (ЯТА) Яроқсиз E г) уяли алопеция ва пес касаллигининг кенг таркалган ва оммавий шакллари E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) B ёки C (ЯТА) Яроқсиз E д) ксеродермия, фолликул али кератоз, чегараланган шаклларидаги турғун ремиссиядаги экзема, уяли алопеци я , пес касаллиги E Яроқсиз B B Яроқсиз E

Уяли алопециянинг кенг тарқалган шакли деб, кўп миқдордаги (3 ва ундан кўп) диаметри 10 смдан кам бўлмаган сочи тўкилган (сийқабош) ўчоқлар мавжудлиги тушунилади, сийқабош ўчоқлари қўшилганида эса, уларнинг умумий майдони бошни сочли қисмининг 50 фоиздан кўпини ташкил қилиши лозим.

Песнинг кенг тарқалган шакли деб, тананинг турли соҳаларидаги терида ҳар бирининг кўндаланг ўлчами 10 смдан кам бўлмаган депигментациялашган кўп миқдордаги доғлар (3 ва ундан кўп) мавжудлиги тушунилади.

Қизил ясси темиратки ва псориазнинг кенг тарқалган шакли деб, турли анатомик соҳаларнинг терисидаги кўп миқдордаги тошмалар (3 ва ундан кўп) мавжудлиги тушунилади.

«Мураккаб даволанадиган псориаз»нинг клиник мезонлари бўлиб ҳисобланади:

ихтисослаштирилган даволаш муассасаларининг стационар шароитида, кетма-кет 3 йилдан кам бўлмаган муддатда, ҳар 6 ойда 1 мартадан кам бўлмаган бир неча маротаба даволаниш;

умумий иммуносупрессив даволанишнинг самарасизлиги.

Атопик дерматитнинг кенг тарқалган лихенификацияси деб, юз, тирсак ва тизза ости чуқурчалардаги терининг, шунингдек оммавий зарарланиш тушунилади.

Мазкур модданинг «б» бандига шунингдек, ягона, аммо йирик (беморнинг кафти ўлчами билан тенг ёки ундан кўп) бўлган псориаз тошмалари киради. Рецидивли Квинке шиши ва (ёки) сурункали эшак еми билан хасталанган касалликлар жадвалининг I-, II-устунларида назарда тутилган шахсларга нисбатан, стационар шароитда даволаниш самара бермаган ва пуфакларни (уртикариялар) 2 ойдан кам бўлмаган муддат мобайнида узлуксиз рецидивланган ҳолатларда мазкур модданинг «б» банди бўйича хулоса чиқарилади.

Экзема, қизил ясси темираткининг ёки бошқа сурункали дерматозларнинг рецидивли шаклларига, охирги уч йил мобайнида уларнинг 2 мартадан кам бўлмаган ҳуружланиш ҳолатлари киради.

Мазкур модданинг «в» бандига зарарланиш ўчоқларининг жойлашуви, сони ва ўлчамидан қатъий назар, склеродермиянинг тошмали шакли киради.

Тери касалликларининг кам рецидивли шаклларига охирги 3 йил мобайнида 1 мартадан кам бўлмаган ҳуружланиш ҳолатлари киради.

Мазкур модданинг «г» бандига, шунингдек ҳар бирининг диаметри 3 смдан кам бўлмаган юздаги пес ўчоқлари (2 ва ундан кўп) киради.

Тананинг юз ва кафт соҳасидан ташқари жойлашган диаметри 3 см дан кам ягона бўлган витилиго касаллиги мавжуд бўлган фуқаро айрим чекланишлар билан ҳарбий хизматга яроқли деб ҳисобланади, бундан ХТМга кираётган фуқаролар мустасно.

Атопик дерматитнинг мавжудлигида охирги 5 йил мобайнида анемнезда рецидивнинг йўқлиги тери-таносил диспансерлари томонидан тасдиқланган бўлиши лозим. «Чегараланган склеродермия» сурункали ва тизимли касаллик бўлганлигини инобатга олган ҳолда, касалликлар жадвалининг I-, II-, VI-устунларида назарда тутилган шахслар ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришига яроқсиз деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 64 Терининг ва тери ости қаватининг ўткир касалликлари ва сурункали касалликларининг қайталанишидан кейин фаолиятнинг бузилиши D Яроқсиз D D D D

13-боб. Суяк-мушак тизими ва бириктирувчи тўқималарнинг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 65 Юқумли, яллиғланиш, аутоиммун ва бошқа сабаблардан келиб чиққан артритлар ва артропатиялар, бириктирувчи тўқиманинг тизимли касалликлари: а) фаолиятининг яққол ифодаланган бузилишлари, турғун ва ифодаланган ўзгаришлари билан F F F F F F б) фаолиятининг мўътадил ифодаланган бузилишлари ва тез-тез ҳуружлари билан E Яроқсиз C ёки E ( ЯТА ) E Яроқсиз E в) фаолиятининг кам ифодаланган бузилишлари ва кам ҳуружлари билан E Яроқсиз B B ёки C (ЯТА) Яроқсиз E г) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлар маждудлигида D Яроқсиз D D Яроқли D

Мазкур модда ревматоид артрит, серологик манфий бўлган спондилоартритлар (аниқилозловчи спондилоартрит — Бехтерев касаллиги, реактив артритнинг сурункали кечиши, псориатик артропатия) бириктирувчи тўқиманинг диффуз касалликлари, тизимли васкулитлар (улкан ҳужайрали артериит, тугунли полиартериит, Кавасаки касаллиги, Вегенер гранулематози, микроскопик полиангиит, эозинофилли ангиит, криоглобулинли васкулит, геморрагик васкулитни висцерал шакли), сурункали подагрик артрит, пирофосфатли артропатия ва бошқаларни назарда тутади.

Аллергия, аутоиммун, модда алмашув бузилишлари ва бошқа сабаблардан келиб чиққан бўғимлар зарарланишини, бемор даволагандан кейин уларнинг фаолиятини бузилиш даражасига кўра баҳоланади, бошқа аъзо ва тизимларнинг қўшма зарарланишида асосий касалликка тегишли касалликлар жадвалининг моддаси бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

аъзо ва тизимлар томонидан ўзгаришларнинг ифодаланганлиги, ҳуружларнинг сони, фаолиятларни бузилиш даражасидан қатъий назар, бириктирувчи тўқиманинг диффуз касалликлари, тизимли васкулитлар (геморрагик васкулитнинг тери ва тери-бўғим шакллари бундан мустасно);

ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилиятини турғун йўқотганлиги ёки асосий антиревматик даволаниш даврида касалликнинг фаол аломатларини сақланилиши билан кечадиган фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан ёки тизимли шакллари бўлган ревматоид артрит, серологик манфий бўлган спондилоартритлар.

«б» бандига қуйидагилар киради:

тизимли аломатлар ва асосий антиревматик даволаниш даврида касалликнинг фаол аломатлари бўлмаган ревматоид артрит, серологик манфий бўлган спондилоартритлар.

Мазкур модданинг «в» банди бўйича бўғимлардаги экссудатив-пролифератив ўзгаришлар, жараён фаоллигининг таҳлилий аломатлари сақланган ва даволаниш самарасиз бўлган узоқ муддат (2 ой ва ундан ортиқ) билан кечадиган яллиғланган артропатиялар билан хасталанган ҳарбий хизматчилар тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Сурункали инфекцион ва яллиғланган артрит, сурункали подагрик артрит, тери-бўғим шаклидаги геморрагик васкулит бўлганида бўғимлар фаолиятининг сақланганлик ҳолатига кўра, мазкур модданинг «а», «б» ёки «в» бандлари ҳамда бошқа аъзо ва тизимлар зарарланганда, касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси аниқланади. Асосий антиревматик ва яллиғланишга қарши даволаниш кам самарали бўлган, даволаниш муддати 4 ой ва ундан ортиқ давом этиши билан кечадиган бўғимлар фаолиятининг II-III-даражали бузилиши мавжуд бўлган ҳарбий хизматчилар мазкур модданинг «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Мазкур модданинг «г» бандига стационарда даволаниш якунланган, бўғимлар фаолиятнинг бузилишлари мавжуд бўлмаган, кам ифодаланган клиник аломатлари сақланган артрит ва артропатиялар киради.

Ички аъзолар зарарланиши бўлмаган бириктирувчи тўқиманинг тизимли касалликларидаги бўғимлар зарарланишининг ўткир шаклидан сўнг, чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга ўқишга кираётган фуқароларга нисбатан 12 ой муддатга ҳарбий хизматга вақтинча яроқсизлик тўғрисида хулоса чиқарилади. Ўткир шаклидан сўнг, 12 ой мобайнида касалликнинг аломатлари йўқлигида тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришга яроқли деб топиладилар. Сурункали рецидивли шакллари бўлган бўғимларнинг фаолияти, зарарланган аъзо ва тизимларнинг ҳолатига кўра, касалликлар жадвалининг I-, II-, VI-устунларида назарда тутилган шахсларнинг ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси мазкур модданинг «а», «б» бандлари, касалликлар жадвалининг III-, IV-устунларида назарда тутилган шахслар эса — «а», «б» ва «в» бандлари бўйича аниқланади.

Стационарда даволанишдан сўнг зарарланган бўғимларнинг фаолият етишмовчилиги сақланганда ва фаолиятни тўлиқ тикланиши учун 1 ойдан кам бўлмаган муддат талаб қилинган ҳолатларда, ҳарбий хизматчиларнинг касаллик туфайли таътилга муҳтожлик тўғрисида хулоса қабул қилинади.

Бўғимларнинг ўткир яллиғланиш касалликлари ёки геморрагик васкулитнинг тери ва тери-бўғим шаклидан кейин тиббий кўрикдан ўтказиш касалликлар жадвалининг 87-моддаси бўйича амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 66 Суяклар, йирик бўғимлар, тоғайларнинг жарроҳлик касалликлари ва зарарланишлари: а) фаолиятининг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятининг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E в) фаолиятининг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B В ёки С (ЯТА) Яроқли E г) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлар мавжудлигида В Яроқсиз B B Яроқли В

Суяк ва бўғимларнинг касалликларидан кейин ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси тўғрисида хулоса тиббий текширувлар, зарурат бўлганида эса, даволанганидан кейин чиқарилади. Бунда касалликнинг ҳуружларга, ривожланишга мойиллигини, даволанишнинг турғунлиги ва ҳарбий хизматнинг хусусиятларини ҳисобга олиш керак бўлади. Даволашда қониқарсиз натижалар бўлса ёки ундан бош тортилганда, қўл-оёқ ёки бўғимнинг фаолиятига кўра, хулоса мазкур модданинг «а», «б» ёки «в» бандлари бўйича чиқарилади.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

носоғлом ҳолатда турган йирик бўғимнинг анкилози, фиброзли анкилоз;

йирик бўғимнинг умумий барқарорсизлиги (таянмайдиган бўғим);

ҳаракатларнинг яққол ифодаланган чекланиши билан, фаолиятга оид қулай бўлмаган ҳолатдаги бўғимнинг турғун контрактураси;

бўғим тоғайининг емирилиши (фаолиятга оид рентгенограммада турган ҳолда таянч юки билан бўғим оралиғининг кенглиги 2 ммдан кам бўлмаган) ва қўл-оёқ ўқининг шакл бузилиши 5 градусдан кўп бўлган ифодаланган шакл бузилиши билан кечадиган артроз (бўғим учлари 2 ммдан кам бўлмаган четларидаги суяк ўсиқларнинг мавжудлиги),

сон суяги бошчаси, сон ёки катта болдир суяклари учлари, товон ва қайиқсимон суякларнинг III-IV даражали асептик некрози, III-IV босқич коксартрози ёки гонартрози (беморнинг эндопротезлаш жарроҳлик амалиётидан бош тортган ҳолларда);

секвестрли бўшлиқлар, секвестрлар, узоқ муддат битмайдиган ёки тез-тез (йилига 2 ва ундан кўп) очилиб турадиган оқмалари мавжуд бўлган остеомиелит;

остеосклероз (остеопетроз, «мармар» касаллиги).

Анкилозлар, фаолиятга оид қулай бўлган ҳолатдаги турғун контрактуралар, сунъий бўғим мавжудлигида қониқарли фаолиятга оид компенсация билан ва ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилияти сақланган ҳолатларда ҳарбий хизматда бўлишнинг чегара ешига етмаган офицерлар мазкур модданинг «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказишлари мумкин.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

сунъий бўғим, йирик бўғимларга бир томонлама тотал эндопротезлаш амалиётидан сўнг, III ва IV устун билан тиббий кўрикдан ўтаётган ҳарбий хизматчиларга 66-модданинг «б» банди қўлланилади.

тез-тез (йилига 3 марта ва ундан кўп) чиқишлар билан кечадиган елка бўғими ва тизза қопқоғининг барқарорсизлиги, II-III-даражали тизза бўғимининг барқарорсизлиги;

йирик бўғимлардан бирида шакли бузилувчи артроз (бўғим оралиғининг кенглиги 2 — 4 мм);

ҳар йили ҳуружи такрорланадиган остеомиелит (шу жумладан, бирламчи, сурункали);

йирик бўғимлардан бирининг ҳаракат амплитудаси мўътадил чекланиши билан кечадиган турғун контрактура.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

сон суяги бошчаси, сон ёки катта болдир суяклари учларининг, коксартроз ёки гонартроз I-II босқичи, асептик некрози I-II даражаси;

клиник текширув ва нур ёрдамида ташҳисланиш билан аниқланадиган камдан-кам чиқиши (йилда 3 мартадан кам) ёки мустаҳкам бўлмаган йирик бўғим, ўмров ёки тизза қопқоғининг барқарорсизлиги;

секвестр бўшлиқлари ва секвестрлар мавжуд бўлмаган камдан-кам (2-3 йилда бир марта) ҳуружи бўлган остеомиелит;

йирик бўғимлардан бирининг ҳаракат амплитудаси кам ифодаланган чекланиши билан кечадиган турғун контрактура;

бўғимдаги фаол ҳаракатларини пасайиши билан кечадиган Ахилл пайи, тизза қопқоғининг бойлами ва елка икки бошли мушак пайининг шикастланиш оқибатлари (орттирилган узунланиш).

Уч йил ва ундан кўп муддат мобайнида ҳуруж, секвестр бўшлиқ ва секвестрлар мавжуд бўлмаганда, остеомиелит жараёни якунланган деб ҳисобланади.

Йирик бўғим, ўмров ёки тизза қопқоғининг барқарорсизлиги, уларни чиққан ҳолда ва жойига тушгандан сўнг қилинадиган рентгенограммалар ва бошқа тиббий ҳужжатлар билан қайд этилган тез-тез (йилда уч марта ва ундан кўп) чиқиши, ёки нур ёрдамида ташҳисланиш усули билан аниқланадиган унга хос белгилардан бирининг мавжудлиги (курак ёки елка суяги бошчаси бўғим юзаси нуқсони, бўғим четининг узилиши, суякларни бўғим учларининг дисплазияси ва бўғим юзаларини патологик силжувчанлиги) билан тасдиқланиши лозим.

II-III-даражали тизза бўғимининг барқарорсизлиги ён бош проекцияда қайд этилган фаолиятга оид бўлган рентгенограммалар билан тасдиқланади, уларда шикастланган томонда бўғим оралиғининг очилиши ёки катта болдир суяк олд-орқага силжиши шикастланмаган бўғимга нисбатдан 5 ммдан кўп бўлиши лозим.

Йирик бўғим ёки тизза қопқоғининг барқарорсизлигини жарроҳлик амалиётидан кейин тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «а», «б» ёки «в» бандлари бўйича амалга оширилади.

Муваффақиятли ўтказилган жарроҳлик амалиётидан кейин шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга нисбатан, касаллик туфайли 60 суткагача таътил тақдим этилиши, таътилдан сўнг саф, жисмоний тайергарлик ва барча турдаги транспорт воситаларини бошқаришдан 6 ойга, хочсимон боғламлардан бири, коллатерал боғламлар ёки тизза қопқоғи боғламининг тўлиқ яроқсизлигидан келиб чиққан II-III-даражали тизза бўғими барқарорсизлигини даволашдан кейин эса, 12 ой муддатга озод қилинишга муҳтожлиги тўғрисида хулоса чиқарилади.

Суякларнинг асептик некрози, кистасимон қайта шаклланишида ва ажралувчи остеохондрозда ҳарбий хизматчиларга жарроҳлик йўли билан даволаниш тавсия этилади. Жарроҳлик амалиётидан бош тортилганда ёки унинг қониқарсиз натижаларида, қўл-оёқ ёки бўғим фаолиятининг бузилиши даражасига кўра, ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси тўғрисида хулоса чиқарилади.

Якунланмаган касаллик жараёни мавжуд бўлган остеохондропатияларда чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган фуқаролар, касалликлар жадвалининг 87-моддаси бўйича ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар, келгусида якунланмаган касаллик жараёни мавжудлигида, ҳарбий хизматга яроқлилик тўғрисида хулоса мазкур модданинг «в» бандига бўйича чиқарилади, бўғимлар фаолиятларида бузилишларнинг йўқлиги ва бўғимлар фаолияти бузилишсиз кечадиган Осгуд-Шлаттер касаллигида эса, тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «г» банди бўйича амалга оширилади.

Бўғимлардаги ҳаракатнинг кенглигини баҳолашда, мазкур Касалликлар ва жисмоний нуқсонлар жадвали ҳамда алоҳида моддаларга бериладиган шарҳларнинг 1-иловасини қўллаш мақсадга мувофиқдир.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 67 Умуртқанинг касалликлари ва уларнинг оқибатлари: а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) B ёки C (ЯТА) Яроқсиз E г) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлар мавжудлигида В Яроқсиз А B Яроқли В

Мазкур моддага дегенератив-дистрофик ва яллиғланиш касалликлари, умуртқа поғонаси чурраси, туғма ва орттирилган шакл бузилишлар, умуртқанинг ривожланиш нуқсонлари киради, улар мавжудлигида ҳимоя, статик ва ҳаракат фаолиятларининг бузилишлари бўлиши мумкин.

Касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича умуртқанинг ҳимоя фаолиятининг бузилишини баҳолаш вертеброген неврологик бузилишларининг ифодаланганлигига кўра ўтказилади.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

ташқи нафас олиш фаолиятининг яққол ифодаланган бузилиши билан кечадиган кўкрак қафасининг деформацияси, туғма нуқсонлари;

тез-тез ҳуружли (йилда 3 марта ва ундан кўп) инфекцияли спондилит;

доимий ифодаланган оғриқлар ва умуртқанинг барқарорсизлиги билан кечадиган III-IV-даражали спондилолистез (умуртқа танасининг кўндаланг ўлчамининг ярмидан кўпроқ бўлган силжиш);

барқарорсизлик мавжуд бўлган умуртқа бўйин соҳасининг шакли бузилувчи спондилези, остеохондрози, турғун клиник самараси бўлмаган, узоқ муддатда (йилда 3 ойдан кам бўлмаган) стационар шароитида даволанишидан сўнгги сфинктерларининг фаолияти бузилиши билан кечадиган чуқур пара-, тетрапарезлар, ен бош амиотрофик склерози, ҳамда полиомиелитик, каудал, қон томир, компрессион, ифодаланган оғриқ синдроми ва статодинамик бузилишлар билан кечадиган умуртқа кўкрак ва бел соҳаларининг шакли бузилувчи спондилези, остеохондрози;

рентгенологик тасдиқланган умуртқа таналарининг понасимон шакл бузилишлари ва уларни умуртқанинг энг кўп эгилиш жойларидаги ротацияси (IV-даражали сколиоз, 70 градусдан кўп бўлган бурчаги бўлган шакл бузилиши билан кечадиган остеохондропатик кифоз), умуртқанинг бир ҳолатда қотган, тузилишига оид қийшайишлари.

Умуртқанинг статик ва (ёки) ҳаракат фаолиятининг яққол ифодаланган бузилишларига қуйидагилар ҳос:

ҳатто қисқа муддатга ҳам гавдани тик ҳолатини ушлаб тура олмаслик, умуртқа поғонаси бўйлаб орқанинг узун мушакларида яққол ифодаланган таранглик ва оғриқнинг мавжудлиги, бўйин ва бел лордозларининг кескин текисланиши, II-даражали ва ундан ортиқ бўлган дегенеративли сколиознинг мавжудлиги ва умуртқа поғонасининг соҳалик барқарорсизлиги;

умуртқа поғонасининг бўйин ва (ёки) кўкрак ҳамда бел соҳаларидаги ҳаракат амплитудасининг 50 фоиздан ортиқ чегараланганлиги.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

ташқи нафас олиш фаолиятининг мўътадил ифодаланган бузилиши билан кечадиган кўкрак қафасининг деформацияси, туғма нуқсонлари;

кўкрак қафасининг ўртача шакл бузилиши ва II-даражали рестриктив турдаги нафас етишмовчилиги билан кечадиган умуртқанинг остеохондропатиялари (кифозлар, III-даражали тузилишга оид ва тузилишга оид бўлмаган сколиозлар);

кам сонли (йилда 1-2 марта) ҳуруж билан кечадиган инфекцияли спондилит;

турғун оғриқ синдроми билан кечадиган, умуртқалараро бирикмалар соҳасидаги кўп сонли йирик тумшуқсимон ўсиқлар мавжуд бўлган тарқалган шакли бузилувчи спондилез ва умуртқалараро остеохондроз;

оғриқ синдроми билан кечадиган II-даражали спондилолистез (умуртқалар танасининг кўндаланг ўлчамини 1/4 дан 1/2 қисмига силжиши);

касалликлар жадвалининг I-, II-, VI-устунларида назарда тутилган шахсларда умуртқалараро дискларини олиб ташлангандан кейинги ҳолат.

Фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишларига қуйидагилар хос:

гавдани тик ҳолатда 1-2 соатдан кўп муддатга тутиб тура олмаслик, орқанинг узун мушакларида мўътадил ифодаланган маҳаллий таранглик ва оғриқнинг мавжудлиги, бўйин ва бел соҳалари лордозининг текисланиши, I-II-даражали дегенератив сколиознинг мавжудлиги, умуртқа соҳалигининг ўта юқори ҳаракатчанлиги;

умуртқанинг бўйин ва (ёки) кўкрак ва бел соҳаларида ҳаракат амплитудасининг 20 дан 50 фоизгача чегараланганлиги.

қўл-оёқ мушакларининг кучсизлиги, уларнинг тез чарчаб қолиши, фаолият компенсацияси бўлмаган алоҳида мушак гуруҳларининг парезлари.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

умуртқаларнинг ротацияси билан кечадиган умуртқа поғонасида орттирилган бир ҳолатда қотган қийшайишлар (II-даражали сколиоз, умуртқалар олд юзасининг баландлигини 2 маротаба ва ундан кўп пасайиши билан 3 ва ундан кўп умуртқаларининг понасимон шакли бузилишлари билан кечадиган остеохондропатик кифоз ва бошқалар);

яққол ифодаланган жисмоний зўриқишлардаги оғриқ синдроми ва анатомик шакл бузилишларининг аниқ аломатлари билан кечадиган чегараланган шакл бузилувчи спондилез (3 тагача умуртқаларнинг зарарланиши) ва умуртқалараро остеохондроз (3 тагача умуртқалараро дискларнинг зарарланиши);

умуртқа касалликлари туфайли жарроҳлик амалиётидан сўнг олиб ташланмаган металл мосламаларнинг мавжудлиги, уларни олиб ташлашдан бош тортилган ёки олиб ташлаш имконияти бўлмаган ҳолатлар;

оғриқ синдроми билан кечадиган икки томонлама бархулоса бўлмаган спондилолиз, I-даражали спондилолистез (умуртқа танасининг кўндаланг диаметрини 1/4 қисмигача силжиши).

Фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишларига қуйидагилар хос:

тик турган ҳолатда 5-6 соатдан кейин статик бузилишларнинг клиник аломатларини пайдо бўлиши;

умуртқа поғонасининг бўйин ва (ёки) кўкрак ва бел соҳаларида ҳаракат амплитудасининг 20 фоизгача чегараланганлиги;

битта нервнинг таъминлаш соҳасидаги сезувчанликни тўлиқ бўлмаган йўқолиши, пай рефлексини йўқолиши ёки пасайиши билан кечадиган ҳаракатчанлик ва сезувчанликнинг бузилишлари, фаолиятининг умумий компенсацияси билан кечадиган қўл-оёқнинг алоҳида мушакларда мушак кучининг пасайиши.

Умуртқалараро тоғай пластинкаларининг айланасини қамраб олган тумшуқсимон ўсиқлар ва умуртқа танасининг шаклини бузилувчи спондилез анатомик намоён бўлади. Зарарланган умуртқа поғонасининг соҳаси статик фаолиятини бузилиши — бўйин (бел) бўлими лордозини тёки сланиши ёки кифозни ҳосил бўлиши, бир текис бўлган лордоз ўрнига соҳавий бирга қўшилган лордоз ва кифозларни мавжудлиги — хондрознинг клиник аломатлари деб ҳисобланади.

Умуртқалараро хондрознинг рентгенлогик аломатлари қуйидагилар киради:

умуртқа поғонанинг шакл бузилиши (статик фаолиятга оид бузилиш), умуртқалараро дискнинг баландлигини пасайиши;

фиброзли ҳалқанинг олдинги қисмида ёки пульпалик ядрода оҳақ тузларини тўпланиши;

стандартли рентгенографияда аниқланадиган умуртқа таналарини олдинга, ортга, ёнга силжиши (спондилолистезлар);

умуртқа соҳасидаги ҳаракатчанликнинг патологияси (динамик фаолиятга оид бузилиши);

умуртқа таналарининг барча юзаларининг шаклларини аниқ сақланганлиги, уларда тузилишнинг бузилишига оид ўзгаришлар йўқлиги.

Умуртқалараро остехондрозда юқорида қайд этилган аломатларга умуртқалараро дисклар юзасида ҳосил бўладиган четларнинг суякли ўсиқлари ва умуртқа поғонаси таналарининг майдончаларини кенгайиши, шунингдек рентгенограммаларда тузилиши аниқ кўринган субхондрал остесклероз қўшилади.

Жисмоний зўриқишларда оғриқ синдромининг мавжудлиги тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг тиббий ҳужжатларда қайд этилган тиббий ердамга бир неча мурожаатлар билан тасдиқланиши лозим.

Юқори матнлардаги шакл бузилувчи спондилез ва умуртқалараро остехондрознинг клиник ҳамда рентгенологик аломатларининг мавжудлиги, шу жумладан ташқи нафас олиш фаолиятининг кам ифодаланган бузилиши билан кечадиган кўкрак қафасининг деформацияси 67-модданинг «в» бандини қўллаш учун асос бўлади.

Умуртқа поғонаси барқарорсизлигининг турли шаклларини фаолиятга оид (олдинга ёки ортга эгилишлар) рентгенография ўтказилганда аниқлаш мумкин. Фаолиятга оид рентгенограммаларда ўта юқори ҳаракатчанлик белгиси бўлиб, текширув ўтказилаётган соҳада устма-уст бўлган тоғай пластинкалараро бурчагининг кўпайиши (ёзилганида) ёки камайиши (букилганда) ҳисобланади. Ўта юқори ҳаракатчанлик нейтрал ҳолати билан қиёсланганда, букилган ва ёзилган ҳолатдаги бурчаклар ўлчамлари қўшилган фарқи, 10 градусдан ошади. Текширув ўтказилаётган умуртқа соҳасида барқарорсизлик мавжудлигини таъкидлаш учун, умуртқаларнинг таналари устма-уст бир-бирига нисбатан бир йўналишда, нейтрал ҳолатидан 3 мм силжишини қайд этиш лозим.

Сколиоз даражаси рентгенолог томонидан рентгенограммаларда сколиоз бурчакларини ўлчаш орқали аниқланади: I-даражаси — 1 — 10 градус, II-даражаси — 11 — 25 градус, III-даражаси — 26 — 50 градус, IV-даражаси — 50 градусдан ортиқ (В.Д. Чаклин бўйича). S-симон сколиозда қийшайиш максимал ёй бўйича аниқланади. Сколиоз бурчакларининг ўлчови Фергюссон ёки Кобб усулида аниқланади.

Ён бош проекцияли рентгенограммаларда бешинчи кўкрак умуртқа поғонасининг юқори чеккаси ва ўн иккинчи поғонанинг пастки чеккасидан ўтказилган чизиқлараро кўкрак соҳасидаги кифозли шакл бузилишининг бурчаги ўлчанади. Меъёрда у 20 — 40 градусни ташкил қилади.

Мазкур модданинг «г» бандига қуйидагилар киради:

фаолияти бузилишсиз кечаётган умуртқанинг қийшайиши, шу жумладан, остеохондропатик кифоз (касалликнинг сўнги босқичи);

фаолияти бузилишсиз кечаётган шакли бузилувчи спондилез ва умуртқалараро остеохондрознинг якка бўлган аломатлари.

Кенг тарқалган спондилез ва остехондрозга умуртқанинг 2 ва ундан кўп соҳалари, чегараланганга — умуртқанинг битта соҳасида 2-3 умуртқалар сегменти, якка бўлганга эса — битта умуртқанинг зарарланиши киради.

I даражали сколиоз ДХХ ҲТМга киришга монелик қилмайди. 5 градусгача (қўшилган ҳолда) бўлган I даражали сколиоз ҲТМга киришга монелик қилмайди, бундан ҲДҚ ҲТМ, МГ ҲТМ ва учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҲТМ мустасно.

Чақирув участкаларда қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга кираётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган фуқаролар, якка бўлган шаклдаги умуртқалараро остехондроз билан мазкур модданинг «г» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Умуртқанинг патологик ўзгаришлари хусусияти кўп ўқли, зўриқишли, ва ҳаракатдаги фаолиятга оид рентгенологик, тиббий кўрсатмалар бўлганда эса, бошқа текширувлар билан (КТ, МРТ, радиоизотоп текшируви, денситометрия ва бошқалар) билан тасдиқланиши лозим.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 68 Кафтнинг, бармоқларнинг нуқсонлари, шакли бузилишлари ва йўқлиги: а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлар мавжудлигида C Яроқсиз B C Яроқли C

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

қўл панжаси ёки кафт бўғимлари сатҳида (қўл панжа бўғимлари қўл панжа ва билакни бирлаштирувчи бўғимлар мажмуасидир, уларга: билак-қўл панжа, қўл панжа, қўл панжа оралиғи, кафт-кафт устки, кафт устки суяклараро ҳамда дистал билак-тирсак бўғими киради) иккала қўл панжасини йўқлиги;

ҳар бир қўл панжасида кафт-фаланга бўғимлари сатҳида учтадан бармоқнинг йўқлиги;

ҳар бир қўл панжасида асосий фаланганинг бўғимлари дистал чеккалари сатҳида тўрттадан бармоқнинг йўқлиги;

иккала қўл панжасида кафт-фаланга бўғимлари сатҳида биринчи ва иккинчи бармоқларнинг йўқлиги.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

билак суяклари ёки қўл панжа бўғими сатҳида бир қўл панжасининг йўқлиги;

битта қўл панжасида панжа-фаланга бўғимлари сатҳида учта бармоқ ёки асосий фаланганинг дистал учидаги сатҳида тўртта бармоқнинг йўқлиги;

битта қўл панжасида кафт-фаланга бўғимлари сатҳида биринчи ва иккинчи бармоқларнинг йўқлиги;

битта қўл панжасида фалангалараро бўғим сатҳида биринчи бармоқ ва ўрта фалангаларнинг дистал учидаги сатҳида иккинчи-бешинчи бармоқларнинг йўқлиги;

иккала қўл панжасида кафт-фаланга бўғимлари сатҳида биринчи бармоқларнинг йўқлиги;

қон айланишининг яққол бузилиши билан кечадиган тирсак ва билак артериялари ёҳуд улардан ҳар бирининг алоҳида, қўл панжа, бармоқлар ва қўл панжа майда мушакларида ишемик контрактуранинг ривожланиши билан шикастланишлар;

уч ва ундан кўп кафт суякларининг эскирган чиқиқ ва нуқсонлари;

уч ва ундан кўп кафт-фаланга бўғимларининг емирилиши, нуқсон ва артропластикадан кейинги ҳолатлари;

кафт суяклари сатҳидан пастроқ уч ва ундан кўп бармоқларни букувчи пайларнинг эски шикастланиш ёки нуқсонлари;

турғун контрактурага ёки яққол ифодаланган трофик бузилишига (анестезия, гипестезия ва бошқалар) олиб келадиган уч ва ундан кўп бармоқларнинг эски шикастланганлик мажмуаси;

уч ва ундан кўп кафт суякларининг сохта бўғим ҳамда сурункали остеомиелитлари;

уч ва ундан кўп бармоқларнинг узилиб кетганлиги ва муваффақиятли реплантация ёки реваскуляризациядан кейин тикланишлар.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

бир қўл панжасида биринчи бармоқнинг фалангалараро бўғим сатҳида ва иккинчи бармоқнинг асосий фаланга сатҳида ёки учинчи–бешинчи бармоқларнинг ўрта фалангани дистал учидаги сатҳда йўқлиги;

бир қўл панжасида иккинчи — тўртинчи бармоқларнинг ўрта фалангани дистал учларидаги сатҳда йўқлиги;

ҳар бир қўл панжасида учтадан бармоқларнинг ўрта фаланганинг проксимал учидаги сатҳда йўқлиги;

бир қўл панжасида биринчи ёки иккинчи бармоқларнинг кафт-фаланга бўғими сатҳида йўқлиги;

ўнг қўл (чапақайлар учун — чап қўл) панжасида ёки ҳар икки қўл панжасида биринчи бармоқнинг фалангалараро бўғим сатҳида йўқлиги;

бир қўл панжасида иккита бармоқнинг асосий фалангани проксимал учидаги сатҳда йўқлиги;

иккала қўл панжасида иккинчи-тўртинчи бармоқлардаги дистал фалангаларнинг йўқлиги;

панжа бўғимининг эски чиқиш ва остеохондропатиялари;

иккита кафт суякларининг нуқсон ва чиқишлари;

иккита кафт-фаланга бўғимларининг емирилиши, нуқсонлари ва артропластикадан кейинги ҳолати;

иккита бармоқ букувчи пайларининг панжа суяклари сатҳида ва биринчи бармоқ узун букувчи пайининг барча сатҳдаги эски шикастланишлари;

қайиқсимон суякнинг сохта бўғими;

мўътадил ифодаланган фаолиятнинг бузилиши ва трофик бузилишлари (анестезия, гипестезия ва бошқалар), иккитадан кам бўлмаган бармоқларнинг мўътадил ифодаланган қон айланиш бузилишлари билан кечадиган қўл панжаси, қўл панжасининг бўғими ва бармоқларнинг тузилишга оид шикастланишлар мажмуаси;

иккита бармоқларни узилиб кетганлиги ва мувофақиятли реплантация ёки реваскуляризациядан кейин тикланиши.

Мазкур модданинг «г» бандига қўл панжа ва бармоқларнинг тузилишига оид «а», «б» ёки «в» бандларида кўрсатилмаган шикастланишлар, касалликлар жадвалининг I — VI-устунларида (II-устун бундан мустасно) назарда тутилган шахслар киритилади. Касалликлар жадвалининг II-устунида назарда тутилган шахслар яроқсиз.

Қулай бўлмаган ҳолатдаги турғун контрактуралар ривожланишига олиб келган бармоқларнинг суяги, пайи, томири ва нервларнинг шикастланганлиги ёки касаллиги мавжудлигида бармоқ йўқ деб ҳисобланади. Биринчи бармоқ учун — тирноқ фалангасининг йўқлиги, бошқа бармоқлар учун эса — икки фалангани йўқлиги — қўл панжасида бармоқнинг йўқлиги деб ҳисобланади. Фаланганинг проксимал бошчаси сатҳидан йўқлиги — унинг умуман йўқлиги деб ҳисобланади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V 69 Ясси оёқлилик, оёқ панжасининг бошқа шакл ўзгаришлари ва бармоқларининг нуқсонлари: а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) B ёки C (ЯТА) Яроқсиз E г) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлар мавжудлигида C Чекланган равишда яроқли А А Яроқли C

Мазкур модда оёқ панжасининг туғма ва орттирилган шакл ўзгаришларини кўзда тутади. Чақирилувчи ва ҳарбий хизматчиларнинг ҳарбий хизматга яроқлилигини баҳолашда, оёқ панжаси гумбазининг баландроқлиги, кўпинча меъёр даражаси деб ҳисобланишини назарда тутиш лозим. Баланд гумбазли («ҳавол») оёқ панжаси деб, шундай шакл ўзгаришига айтиладики, бунда орқа бўлим супинация, олдинги бўлим пронация ва юқорига тортилган ҳолатда, шу билан бирга ички ва ташқи гумбаз баландлиги юқори даражада (яққол буралган оёқ панжаси деб аталувчи); оёқ панжасининг олдинги бўлими тўлиқ езилган, кенг ва бир оз тортилган, оёқ панжасининг ўрта суякларни бошчалари остида қадоқлар мавжуд.

Ясси оёқлик даражаси Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисдаги Низомнинг 3-иловасининг 30-бандига мувофиқ аниқланади.

Мазкур модданинг «а» банди бўйича «от», товон, варусли, вальгусли маймоқлик ва бошқа яққол ифодаланган фаолиятни бузувчи ёки стандарт пойафзалдан фойдаланиш имкониятини йўқотадиган туғма ёки орттирилган оёқ панжасининг қийшайишлари мавжуд бўлган шахслар тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Ушбу бандга шунингдек, оёқ панжа қисмининг қайси сатҳидан қатъий назар, ярадорлик, жароҳатлар, суяк-пластик амалиётларидан кейин бўлмаслиги; ҳар иккала оёқ панжаларида бармоқларнинг йўқлиги, проксимал фаланга сатҳида қотиб қолиши ёки ҳаракатсизлиги ҳам киради. Касалликлар жадвалининг III-, IV-устунларида назарда тутилган шахслар учун бундай ҳолатларда мазкур модданинг «б» банди қўлланилади.

Мазкур модданинг «б» бандига биринчи бармоқни узоқлаштирувчи контрактураси, панжа суякларининг экзоостозлари ва уларнинг ташқарига қайрилиши билан бирга кечадиган (касалликлар жадвалининг III-устунида назарда тутилган шахслар учун модданинг «в» банди қўлланилади) ёки понасимон-қайиқсимон боғламда шакл ўзгартирувчи артроз мавжуд бўлган, яққол ифодаланган ясси оёқликнинг III-даражаси киради.

Ушбу бандга шунингдек, юриш ёки стандарт пойафзал кийишни мўътадил даражада қийинлаштирувчи, бир оёқда бармоқларнинг йўқлиги, қотиб қолиши ёки ҳаракатсизлиги; бир оёқда ҳамма бармоқларнинг асосий фалангалар сатҳида, иккала оёқда ҳамма бармоқларнинг дистал фалангалар сатҳида йўқлиги ҳам киради.

Бармоқни йўқлиги — бу унинг оёқ панжа кафт суяклари билан бармоқ суяклари ўртасидаги бўғим сатҳидан йўқлиги ҳисобланади. Бармоқнинг тўлиқ қотиб қолиши ёки унинг ҳаракатсизлиги — бармоқнинг йўқлиги деб ҳисобланади.

Оёқда бир бармоқнинг йўқлигида (I-, II-бармоқлардан ташқари) ҳарбий хизматни ўташ ва ҲТМга киришга яроқлилик чекланмайди. Оёқда I- ёки II-бармоқларнинг йўқлигида, касалликлар жадвалининг I-, II-устунларида назарда тутилган шахслар ҳарбий хизматга яроқсиз ҳисобланадилар.

Мазкур модданинг «в» бандига стандарт пойафзални кийишга мослаш мумкин бўлган кам ифодаланган оғриқ ва статика бузилиши билан кечадиган, мўътадил ифодаланган туғма ва орттирилган шакл ўзгаришлари; оёқ панжасининг қийшайиши ва экзостозлари бўлмаган III-даражали ясси оёқлик киради. ОПЎБ бўғимларида II-даражали шакл ўзгартирувчи артрозлар билан кечаётган II-даражали ясси оёқлик аниқланган фуқаролар муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақириш, СЧРга қабул қилиш, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга киришда ушбу модданинг “в” банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Ушбу бандга «б» бандда кўрсатилган, юриш ва пойафзал кийишни кам ифодаланган даражада қийинлаштирадиган оёқ панжа бармоқларининг нуқсонлари киради.

Мазкур модданинг «г» бандига «а», «б» ва «в» бандларига кирмаган оёқ бармоқларининг нуқсонлари киради.

Тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг бир оёғида II-даражали ясси оёқлик ва иккинчи оёғида эса I-даражали ясси оёқлик мавжудлигида, эксперт хулосаси II-даражали ясси оёқлик бўйича қабул қилинади.

ОПЎБ бўғимларида II-даражали шакл бузувчи остеоартрозлар билан кечадиган II-даражали ясси оёқлик мавжуд бўлган СЧРга қабул қилинаётган фуқаро ва муддатли ҳарбий хизматчилар ҳам мазкур модданинг «г» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

I-даражали ОПЎБ бўғимларида шакл бузувчи остеоартрозлар билан кечадиган II-даражали ясси оёқлик мувжуд бўлган касалликлар жадвалининг I-, II-, VI-устунларида назарда тутилган шахслар, яроқлилик В тоифасига (чекланиш даражаси — 3) киритиладилар.

ОПЎБ бўғимларида остеоартроз мавжуд бўлмаган I-, шунингдек II-даражали ясси оёқлик, ушбу моддани қўллаш учун асос бўлмайди, ҳарбий хизматни ўташ ва ҲТМга (ҲДҚ ҲТМ ва МГ ҲТМ бундан мустасно) киришга тўсқинлик қилмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 70 Қўл-оёқ фаолиятининг бузилиши билан кечадиган ва (ёки) ҳарбий либос, пойафзал ва ҳарбий анжомлар кийишини қийинлаштирувчи туғма ва орттирилган шакл бузилишлари: а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F Яроқсиз E E Яроқсиз F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B B Яроқли E г) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлар мавжудлигида C Яроқсиз Яроқли Яроқли Яроқли C

Мазкур модда туғма ва орттирилган қўл-оёқ калталиги ва шакл бузилишларини, шу жумладан суяклар сингандан кейинги бурчакли шакл бузилишларидан келиб чиққан ҳолатларни назарда тутади.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

сон ички ўсиқларининг оралиғидаги масофа 20 смдан кўп бўлган оёқларнинг О-симон қийшайиши ёки болдир ички тўпиқлараро масофа 15 смдан кўп бўлган Х-симон қийшайиши (касалиликлар жадвалининг III-устунида назарда тутилган шахсларга нисбатан модданинг «б» банди бўйича хулоса чиқарилади);

фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан кечадиган суяк, бўғим, пай ва мушакларнинг бошқа ривожланиш нуқсон, касаллик ва шакл бузилишлари;

қўл ёки оёқнинг 8 смдан кўпроқ калталиги ҳамда унинг 30 градусдан кўп бўлган ротацияли шакл бузилиши.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

қўл ёки оёқнинг 5 смдан 8 смгача (қўшган ҳолда) калталиги ҳамда унинг 15 дан 30 градусгача бўлган ротацияли шакл бузилиши;

сон суяги ички ўсиқларининг оралиғидаги масофа 12 смдан 20 смгача оёқларнинг О-симон қийшайиши ёки болдирнинг ички тўпиқлараро масофаси 12 смдан 15 смгача бўлган Х-симон қийшайиши;

фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан кечадиган суяк, бўғим, пай ва мушакларнинг бошқа ривожланиш нуқсонлари ҳамда касалликлари ва суякларнинг шакл бузилишлари.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

қўлнинг 2 смдан 5 смгача ёки оёқнинг 1 смдан 5 смгача (қўшган ҳолда) калталиги, пастки поғонанинг (болдир, оёқ панжаси) 5 дан 15 градусгача ротацияли шакл бузилиши;

фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан кечадиган суяк, бўғим, пай ва мушакларнинг бошқа ривожланиш нуқсонлари ҳамда касалликлари ва суякларнинг шакл бузилишлари.

Болдирнинг ички тўпиқлараро масофаси ва сон суяги ички ўсиқларининг оралиғидаги масофа 9 смдан 12 смгача бўлганда касалликлар жадвалининг I-устуни бўйича тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «в» банди бўйича амалга оширилади, масофа 9 смгача бўлганда эса, тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар. Масофа 5 смдан кўп бўлганида касалликлар жадвалининг II-устуни бўйича назарда тутилган шахслар яроқсиз деб топиладилар.

Мазкур модданинг «г» бандига қўлнинг 2 смгача ёки оёқнинг 1 смгача калталиги, пастки поғонанинг (болдир, оёқ панжаси) 5 градусдан кам ротацияли шакл бузилишиши киради.

Фаолиятининг сақланганлиги билан кечадиган қўлнинг кам бўлган бурчакли шакл бузилиши чақирилувчи ва ҳарбий хизматчиларнинг ҳарбий хизматга яроқлилигини чекламайди.

Оёқ калталигида, бурчакли ва ротацияли шакл бузилишларини бартараф қилиш учун ҳарбий хизматчиларга тиббий кўрсатмалар мавжудлигида, жарроҳлик йўли билан даволаниш тавсия этилади. Даволанишдан бош тортганда ёки унинг натижалари қониқарсиз бўлганида ҳарбий хизматга яроқлилик тўғрисида хулоса мазкур модданинг тегишли бандлари бўйича чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 71 Қўл ёки оёқнинг йўқлиги : а) қўл ва оёқнинг икки томонлама барча сатҳдаги ампутациядан кейинги чўлтоқлари, экзартикуляциядан кейинги қўл ёки оёқнинг бутунлай йўқлиги, ҳамда юқори учлиги сатҳда қўлнинг елка, оёқнинг сон қисмидан йўқлиги F F F F F F б) юқори учлиги сатҳигача қўлнинг елка ёки оёқнинг сон қисмидан йўқлиги F Яроқсиз B ёки C (ЯТА) E Яроқсиз F

Қўл ёки оёқнинг сатҳидан қатъий назар йўқлигида касалликлар жадвалининг I-, VI-устунларида назарда тутилган шахслар ҳарбий ҳисобдан чиқарилган ҳолда ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар.

Касалликлар жадвалининг III-устунида назарда тутилган шахсларнинг яроқлилиги, соғлом қўл ёки оёқнинг фаолияти сақланганлиги шарти билан якка тартибда аниқланади.

Оёқ ёки қўлнинг хавфли ўсмалари ёки томирлар касалликлари (эндартериит, атеросклероз ва бошқалар) туфайли ҳар қандай сатҳдаги ампутация чўлтоқлари мавжудлигида хулоса шунингдек, касалликлар жадвалининг асосий касалликни кўзда тутувчи моддалари бўйича ҳам қабул қилинади.

Ампутация, реампутациядан кейинги, протезлашга қаршилик қиладиган, фантомли оғриқлар мавжуд, даволаш натижалари қониқарсиз бўлган қўл ва оёқнинг ноқулай чўлтоқларида, мазкур модданинг «а» банди қўлланилади.

Елка ёки соннинг юқори учлиги сатҳигача қўл ёки оёқнинг йўқлигида, шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар ҳарбий хизматда бўлиш ёш чегарасига етганларида ёки ташкилий-штат тадбирлари бўйича хизматдан бўшатилишларидан олдин тиббий кўрикдан ўтказишда мазкур модданинг «а» банди бўйича хулоса чиқарилади.

14-боб. Сийдик чиқариш ва жинсий аъзоларининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 72 Буйракларнинг сурункали касалликлари : а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E

Буйрак касалликлари билан ҳасталанганлар касалликлар жадвалининг I-, II-устунларда назарда тутилган шахсларни стационар шароитида тиббий текширув ва даволанишдан сўнг тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

«Сурункали пиелонефрит» ташҳиси лейкоцитурия ва бактерияуриянинг мавжудлиги, миқдорли усуллар билан аниқланадиган, уролог ва тери-таносил касалликлари шифокори (аёллар учун, бундан ташқари акушер-гинеколог) иштирокида ҳамда мажбурий рентгенурологик текширув асосида, сийдик чиқариш ва жинсий аъзоларининг яллиғланиш касалликларини истисно қилиш шарти билан қўйилади. Зарурат туғилган ҳолатларда буйракнинг УТТ ва радиоизотоп текширувлари ўтказилиши лозим.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

СБЮ билан кечадиган буйракнинг сурункали касалликлари (қондаги креатинин сатҳи 176 мкмоль/лдан кўп ва креатинин клиренси 60 мл/дақ.дан кам (Кокрофт-Гаулт тенгламаси бўйича);

буйракнинг ажратиш фаолияти ва концентрациялаш имкониятида бузилишлар мавжудлигидан қатъий назар, 3 ой ва ундан кўп муддат сақланиб турган узлуксиз-ҳуружли ёки нефротик синдром билан кечувчи сурункали буйрак касалликлари;

буйрак фаолиятининг бузилиши билан ифодаланган клиник кўринишдаги гистологик текширувлар натижасида тасдиқланган буйрак амилоидози.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киритилади:

буйракнинг сийдик ажратиш фаолиятини бузилиши билан кечадиган буйракларнинг сурункали касалликлари (қондаги креатинин сатҳи меъёрий кўрсаткичлардан баланд, аммо, 176 мкмоль/лдан кўп эмас ва креатинин клиренси 89 — 59 мл/дақ. (Кокрофт-Гаулт тенгламаси бўйича);

дори-дармонлар билан коррекция қилишни талаб қиладиган, буйракларнинг сурункали касаллиги билан боғлиқ бўлган турғун артериал гипертензиянинг мавжудлиги.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

буйракларнинг сийдик ажратиш фаолияти сақланган ва концентрациялаш имконияти чекланмаган (қондаги креатинин сатҳи меъёр даражасида, креатинин клиренси 90 мл/дақ. ва кўпроқ (Кокрофт-Гаулт тенгламаси бўйича), буйракларда ўткир яллиғланиш касалликларини ўтказган, сийдигида патологик ўзгаришлар 6 ой ва ундан кўп бўлган муддат (оқсил, қоннинг шаклли элементлари) давомида аниқланган ҳарбий хизматчилар;

буйракларнинг сийдик ажратиш фаолияти сақланган ва концентрация имконияти чекланмаган (қондаги креатинин сатҳи меъёр даражасида, креатинин клиренси 90 мл/дақ. ва ундан кўп (Кокрофт-Гаулт тенгламаси бўйича) буйракларнинг бошқа сурункали нообстуктив касалликлари.

Худди шу банд бўйича чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган фуқаролар ҳам тиббий кўрикдан ўтказиладилар, агар уларда буйракларнинг ўткир яллиғланишидан кейин 12 ой давомида турғун патологик сийдик синдроми сақланган бўлса, шунингдек буйраклар фаолиятининг бузилиш даражаси, ҳусусияти, давомийлиги ва кечишдан қатъий назар, буйракнинг сурункали яллиғланиш касаллиги мавжуд бўлса.

Ўткир гломерулонефритни ўтказган муддатли ҳарбий хизматчилар, СЧР хизматчилари ва ҲТМнинг биринчи босқич курсантлари ушбу модданинг «в» банди бўйича ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар.

Буйракнинг ўткир яллиғланиш касалликларини ўтказган ҳарбий хизматчиларга касаллик туфайли таътилга муҳтожлиги тўғрисидаги хулоса касалликлар жадвалининг 80-моддаси бўйича чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 73 Буйрак ва сийдик тоши касаллиги : а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлар мавжудлигида E Яроқсиз B B Яроқли С

Мазкур модданинг «а» бандига СБЕ II-III-босқичи ёки буйраклар сийдик ажратиш фаолиятининг яққол ифодаланган бузилиши билан кечаётган, даволаниш натижалари қониқарсиз бўлган иккала буйракнинг зарарланиши (тошлар, гидронефроз, пионефроз, даволаб бўлмайдиган иккиламчи сурункали пиелонефрит ва бошқалар) билан кечаётган сийдик тош касаллиги; сийдик тош касаллигининг рецидивлари киради.

Мазкур модданинг «б» бандига СБЕ I-босқичи ёки буйраклар сийдик ажратиш фаолиятининг ўрта ифодаланган бузилиши билан кечаётган, тош қўзғалиши билан кечишида тез-тез рўй бериб турадиган буйрак санчиғининг (йилда 3 ва ундан кўп марта) ҳуружлари киради.

Худди шу бандга буйраклар сийдик ажратиш фаолиятининг кам ифодаланган бузилиши билан кечадиган, сийдик чиқариш йўлларининг (жомча, сийдик йўли, сийдик қопи) бир ёки кўплаб тошларни жарроҳлик йўли билан олиб ташлангандан кейинги (анъанавий ёки эндоурология усули билан) ҳолатлар ҳам киради.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

УТТ билан тасдиқланган сийдикда патологик ўзгаришлар мавжуд бўлган буйрак ва сийдик чиқариш йўллари санчиғининг кам (йилда 3 мартадан кам) ҳуружлари билан кечаётган ягона тошлари (0,5 смгача);

сийдикда патологик ўзгаришлар бўлмаган буйрак ва сийдик чиқариш йўлларининг ягона (0,5 см ва ундан катта) тошлари;

такрорий экстракорпорал зарба-тўлқин литотрипсиядан кейинги ҳолат.

Мазкур модданинг «г» бандига биринчи марта аниқланган, анамнезида буйрак санчиқларисиз кечадиган, сийдикда патологик ўзгаришлар бўлмаган, УТТ (акустик соя мавжудлигида) ва (ёки) рентген текширувлари билан тасдиқланган майда (0,5 смгача) якка тошлар киради.

Шу бандга фаолият бузилишисиз якка тошларни тиббий ускуна ёрдамида сийдик йўлларидан (жомча, сийдик чиқариш йўли, сийдик қопидан) олиб ташлашдан кейинги ҳолатлар; қайта тош ҳосил бўлмаган якка тошнинг чиқиши ҳам киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 74 Юқори сийдик йўллари уродинамикасининг бузилиши (гидронефроз), пиелонефрит (иккиламчи), буйрак ва сийдик йўлларининг бошқа касалликлари, цистит, сийдик қопининг касалликлари, венерик бўлмаган уретрит, уретранинг стриктураси, уретранинг бошқа касалликлари: а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E г) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлари мавжудлигида C Яроқсиз B B Яроқли C

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

буйраклар сийдик ажратиш фаолиятининг яққол ифодаланган бузилишлари ёки қондаги креатинин сатҳи 176 мкмоль/лдан кўп ва креатинин клиренси 60 мл/дақ. дан кам (Кокрофт-Гаулт тенгламаси бўйича) СБЕ билан кечадиган касалликлар;

қорин бўшлиғи аъзолари ва қиндаги сийдик оқмалари;

фаолият кўрсатадиган нефростома, эпицистостома, уретеростома;

III-босқичдаги икки томонлама нефроптоз;

буйракларнинг чаноқ дистопияси;

касаллик туфайли олиб ташланган бир буйракнинг йўқлиги, қолган буйрак фаолиятининг ҳар қандай даражадаги бузилиши;

бир буйракнинг ёки унда фаолиятнинг туғма йўқлиги, қолган буйрак фаолиятининг ҳар қандай даражадаги бузилиши;

сийдик ажратиш фаолиятининг яққол ифодаланган бузилиши ёки СБЕ билан кечадиган буйракларнинг поликистози;

вазоренал артериал гипертензиялар ва (ёки) буйракдан қон кетиши билан кечадиган буйрак томирларининг аномалиялари (ангиография маълумотлари билан тасдиқланган);

иккиламчи икки томонлама сурункали пиелонефрит ёки гидронефроз ва пуфак-юқори сийдик йўли рефлюкси билан кечадиган сийдик қопи бўйнининг склерози;

тизимли кенгайтиришни талаб қиладиган уретранинг стриктураси.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киритилади:

буйраклар сийдик ажратиш фаолияти ва концентрациялаш қобилиятининг мўътадил ифодаланган бузилишлари ҳамда қондаги креатинин сатҳи меъёрдаги кўрсаткичлардан ошган, аммо 176 мкмоль/лдан кўп эмас ва креатинин клиренси 89 — 59 мл/дақ. кам (Кокрофт-Гаулт тенгламасига бўйича) билан кечадиган касалликлар;

фаолиятсиз буйрак ёки касаллик туфайли олиб ташланган бир буйракнинг йўқлиги, қолган буйрак фаолиятининг бузилишисиз;

доимий оғриқ синдроми, иккиламчи пиелонефрит ёки вазоренал гипертензия билан кечадиган II-босқичдаги икки томонлама нефроптоз;

III-босқичдаги бир томонлама нефроптоз;

буйракнинг бир томонлама чаноқ дистопияси;

бир буйракнинг ёки унда фаолиятни туғма йўқлиги, қолган буйракнинг фаолияти меъёрда;

буйракларнинг поликистози;

сийдик ажратиш фаолиятини мўътадил ифодаланган бузилиши билан кечадиган буйракларнинг дисплазияси, буйрак ва элементларнинг иккиталиги, тақасимон буйрак, юқори сийдик йўллари ёки сийдик қопининг аномалиялари;

сийдик ажратиш тизимининг иккиламчи бир томонлама ўзгаришлардаги (бир томонлама гидроуретер, гидронефроз, иккиламчи пиелонефрит ва бошқалар) сийдик қопи бўйининг склерози;

даволаш қониқарли натижалар берадиган, йилда 2 мартадан кўп бўлмаган кенгайтиришни талаб қиладиган уретранинг стриктураси;

Дори воситалари билан коррекция қилишни талаб қиладиган турғун симптоматик (ренал) артериал гипертензия мавжудлигида, буйраклар фаолиятининг бузилиши даражасидан қатъий назар, хулоса мазкур модданинг «б» банди бўйича чиқарилади.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

кам ифодаланган клиник аломатлар ва сийдик ажратиш фаолиятининг кам ифодаланган бузилиши билан кечадиган II-босқичдаги икки томонлама нефроптоз;

иккиламчи пиелонефрит билан кечадиган II-босқичдаги бир томонлама нефроптоз;

тез-тез ҳуружли (йилда 3 ва ундан кўп) стационар шароитда даволашни талаб қиладиган сийдик ажратиш тизимининг сурункали касалликлари (цистит, уретрит);

сийдик ажратиш фаолиятининг кам ифодаланган бузилиши билан кечадиган буйракларнинг бел дистопияси;

фаолиятнинг кам ифодаланган бузилиши билан кечадиган буйракларнинг ягона солитар кисталари.

Мазкур бандга шунингдек, фаолиятлари бузилишсиз кечадиган буйракларнинг туғма аномалиялари ҳам киради.

Мазкур модданинг «г» бандига қуйидагилар киритилади:

бир ёки икки томонлама I-даражали нефроптоз;

сийдикда патологик ўзгариш ва рентгенологик бузилишлар бўлмаган, буйракнинг сийдик ажратиш фаолиятини бузилишсиз кечадиган сурункали пиелонефрит;

фаолияти бузилишсиз кечадиган буйракларнинг ягона солитар кисталари (2 смгача);

Мазкур бандга шартнома бўйича ҳарбий хизматчилардаги сийдикда патологик ўзгаришларсиз ва буйраклар сийдик ажратиш фаолиятининг бузилишисиз кечадиган бир томонлама II-даражали нефроптоз ҳам киради.

Буйраклар сийдик ажратиш фаолиятининг жамланган бузилиши сийдик ва қоннинг таҳлилий текширувлари, рентгенологик (экскретор урографияси, КТ, ангиография), УТТ ёки радиоизотоп усуллар (ренография, динамик нефросцинтиграфия, воситали ангиография) билан тасдиқланиши лозим.

Нефроптознинг босқичи рентгенолог томонидан текширилувчини вертикал ҳолатда бажарилган рентгенограммалар орқали аниқланади: I-босқич — буйрак пастки қутбининг меъёрдан икки умуртқа пасайиши; II-босқич — уч умуртқа пасайиши; III-босқич — уч умуртқадан ортиқ пасайиши.

Юқори сийдик йўлларининг нотўлиқ бўлиниши мавжудлигида буйракларнинг фаолиятга оид, шунингдек, пешобда патологик ўзгаришлар қайд этилмаган ҳолатларда ҳарбий хизматни ўташ ва ҲТМга ўқишга киришга монелик қилмайди.

Ҳарбий хизматчиларнинг ўткир ва сурункали пиелонефритлар ҳуружидан кейин касаллик туфайли таътилга муҳтожлиги тўғрисидаги хулоса касалликлар жадвалининг 80-моддаси бўйича чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 7 5 Эркаклар жинсий аъзоларининг касалликлари (шу жумладан туғма): а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E

Мазкур модда простата безининг хавфсиз гиперплазияси, яллиғланиш ва бошқа касалликлари, моякнинг сувли шиши, орхит, эпидедимит, олат четки танасининг ортиқлиги, фимоз, парафимоз ва эркак жинсий аъзоларининг бошқа касалликларини назарда тутади.

Тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларга эркаклар жинсий аъзоларининг касалликлари туфайли тиббий кўрсатмаларга биноан жарроҳлик йўли билан даволаш тавсия этилади. Даволаш натижалари қониқарсиз бўлганда ёки ундан бош тортилса, тиббий кўрикдан ўтказиш фаолиятга оид бузилишлар даражасига кўра амалга оширилади.

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

сийдик чиқаришнинг яққол ифодаланган бузилиши билан кечадиган ва даволаш натижалари қониқарсиз бўлган ёки даволанишдан бош тортилган ҳолатлардаги простата безининг III-даражали хавфсиз гиперплазияси;

тож эгатидан проксимал бўлган сатҳда олатнинг йўқлиги.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

сийдик ажратиш фаолиятининг мўътадил ифодаланган бузилиши (қолдиқ сийдик ҳажми 50 млдан кўп) ва касаллик асоратлари (сийдикни ўткир тутилиши, сийдик қопи тошлари, юқори ва пастки сийдик йўлларининг яллиғланиши) билан кечадиган простата безининг II-даражали хавфсиз гиперплазияси;

рецидивли (такрорий жарроҳлик йўли билан даволашдан кейин) бир ва икки томонлама мояк пардалари ёки уруғ тизимчасида 100 млдан кўп бўлган суюқлиқ ҳажмдаги сувли шиш;

ерғоқ ёки оралиқ сатҳидаги гипоспадия;

тож эгати сатҳигача бўлган олатнинг йўқлиги.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

простата безининг I-босқичдаги хавфсиз гиперплазияси;

олат илдизидан унинг ўрта сатҳигача бўлган сийдик чиқарув найининг оқмаси;

моякнинг қорин бўшлиғида, чов йўллари ёки уларнинг ташқи тешигида тутилиши;

стационар шароитда даволашни талаб қиладиган ёки простата безининг тошлари мавжуд бўлган сурункали простатит.

Простата безидаги хавфсиз гиперплазиянинг босқичлари қуйидаги мезонларга кўра аниқланади:

I-босқич — сийдик қопи тўлиқ бўшатилган ҳолатдаги сийдик чиқаришнинг бузилишлари;

II-босқич — қолдиқ сийдик ҳажми 50 млдан кўп бўлган, қайталанадиган ўткир сийдик тутилиши, сийдик қопининг тошлари, юқори ва пастки сийдик йўлларининг яллиғланиши мавжудлигида;

III-босқич — даволаш натижалари қониқарсиз бўлган ёки ундан бош тортилган (сийдик қопининг тўлиқ декомпенсацияси) ҳолатлардаги сийдик чиқаришнинг яққол ифодаланган бузилишлари.

Тож эгатидан дистал жойлашган гипоспадия (олат бошчасининг шакли) ушбу моддани қўллаш учун асос бўлмайди, муддатли ҳарбий хизматни ўташ ва ҲТМга киришга тўсқинлик қилмайди.

Бир мояк йўқлиги ва якка мояк эндокрин фаолиятнинг пасайишида ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси тўғрисидаги хулоса, фаолиятнинг бузилишига кўра, касалликлар жадвали 13-моддасининг «а», «б» ёки «в» бандлари бўйича чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 7 6 Аёлларнинг жинсий аъзолари сурункали яллиғланишлар билан кечадиган касалликлари: а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F — F F F — б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E — B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз — в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E — B B Яроқли —

Мазкур модда бачадон, тухумдон, бачадон найлари, чаноқ тўқималари, қорин парда, қин ва вульванинг сурункали яллиғланиш касалликларини назарда тутади.

Мазкур модданинг «а» бандига яққол ифодаланган клиник аломатлари билан кечаётган ва ҳуружлари (йилда 3 марта ва ундан кўп) мавжуд бўлган, стационар шароитларда даволашни талаб қиладиган аёллар жинсий аъзоларининг яллиғланиш касалликлари киради.

Мазкур модданинг «б» бандига мўътадил ифодаланган клиник аломатлари билан кечаётган ва йилда 1-2 маротаба ҳуружлари мавжуд бўлган, стационар шароитларда даволашни талаб қиладиган аёллар жинсий аъзоларининг яллиғланиш касалликлари киради.

Мазкур модданинг «в» бандига кам ифодаланган клиник аломатлари билан кечаётган ва кам ҳуружлари мавжуд бўлган, стационар шароитларда даволашни талаб қилмайдиган аёллар жинсий аъзоларининг яллиғланиш касалликлари киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 7 7 Эндометриоз: а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F — F F F — б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E — B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз — в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E — B B Яроқли —

Мазкур модданинг «а» бандига жарроҳлик йўли билан даволашни талаб қиладиган, радикал даволашдан кейин қониқарсиз натижалари мавжуд бўлган ёки ундан бош тортилган ҳолатдаги яққол ифодаланган клиник аломатлари билан кечаётган эндометриоз киради.

Жарроҳлик йўли билан даволашнинг қониқарли натижаларида тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «б» банди бўйича амалга оширилади.

Мазкур модданинг «б» бандига консерватив даволаш қониқарли натижалари мавжуд бўлган мўътадил ифодаланган клиник аломатлари билан кечаётган эндометриоз киради.

Мазкур модданинг «в» бандига кам ифодаланган клиник аломатлари билан кечаётган эндометриоз киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 7 8 Генитал пролапс, сийдикни тутаолмаслик, оқмалар, аёллар жинсий аъзоларининг бошқа яллиғланишсиз кечадиган касалликлари (шу жумладан туғма бўлган): а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F — F F F — б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E — B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз — в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E — B B Яроқли —

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

даволашдан кейин қониқарсиз натижалари мавжуд бўлган ёки ундан бош тортилган ҳолатдаги III-IV-босқичлардаги генитал пролапси (кучанганда энг дистал нуқта гименал ҳалқасининг текислигидан 1 смдан кўпроқ пастга тушади, аммо унинг тўлиқ тушиши кузатилмайди ҳамда бачадон ёки қин гумбазининг тўлиқ тушиш ўрнини олади), уродинамик текширувлар билан тасдиқланган стрессли, ургентли (императив) ёки аралаш шакллардаги сийдикни тута олмаслик, жинсий аъзоларни жалб қиладиган оқмалар;

қиннинг атрезияси.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

II-босқичдаги генитал пролапси (кучанганда энг дистал нуқта гименал ҳалқасининг текислигидан +/-1 см сатҳида бўлади);

даволашдан қониқарли натижалари мавжуд бўлган III-IV-босқичдаги генитал пролапс ва сийдикни тута олмаслик;

Фаолияти бузилишсиз бўлган бачадоннинг нотўғри жойлашиши мазкур моддани қўллашга асос бўла олмайди, шартнома бўйича ҳарбий хизматга киришига тўсқинлик қилмайди.

Ич қотишлар ҳамда қуймич соҳасида ва қориннинг пастки қисмидаги оғриқлар билан кечадиган бачадоннинг нотўғри жойлашиши мавжуд бўлганда, тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «в» банди бўйича амалга оширилади.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

I-босқичдаги генитал пролапс (кучанганда энг дистал нуқта гименал ҳалқанинг текислигидан 1 смдан паст бўлмаган сатҳида бўлади);

оғриқ синдромисиз кечадиган кичик чаноқ соҳасидаги чандиқ ва чатишув жараёнлари.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 7 9 Овариал — ҳайз кўриш фаолиятининг бузилишлари : а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F — F F F — б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E — B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз — в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан C — B B Яроқли —

Мазкур модданинг «а» бандига камқонликка олиб келадиган, органик боғлиқ бўлмаган, фақат бачадондан қон кетишлар киради.

Мазкур модданинг «б» бандига камқонликка олиб келмайдиган ва консерватив даволашга мойил бўлган бачадондан қон кетишлар ҳамда олигоменорея, аменорея (жарроҳлик йўли билан даволашдан кейин натижа бўлмаган) билан намоён бўлган, жумладан Штейн-Левентал синдромидаги овариал-ҳайз кўриш бузилишлари киради.

Мазкур модданинг «в» бандига қониқарли умумий ривожланиш билан кечадиган жинсий инфантилизм ва наслсизлик киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 80 Ўткир касаллик, сурункали касалликнинг ҳуружи ёки жарроҳлик амалиётидан кейинги сийдик ажратиш ва жинсий аъзолар фаолиятининг вақтинча бузилишлари D Яро қ сиз D D D D

Буйракнинг ўткир яллиғланиш касаллигини ўтказгандан сўнг, сийдикда патологик ўзгаришлар сақланиб қолганда, чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган фуқаролар 12 ойга ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар. Белгиланган муддат тугаганидан сўнг, буйраклар фаолиятининг бузилишлари ва сийдикда патологик ўзгаришлар йўқлигида, ушбу шахслар чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар.

Шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга касаллик туфайли таътил бериш тўғрисидаги хулоса, фақат буйракнинг ўткир гломеруляр, тубулоинтерстициал касалликлари, аёллар жинсий аъзоларининг ўткир яллиғланиш касалликлари (бартолинит, вульвит, кольпит, эндометрит, аднексит) ҳамда сийдик ва жинсий тизимларининг аъзоларини жарроҳлик йўли билан даволашдан кейин чиқарилади, агар зарарланган аъзонинг тикланишига бир ойдан кам бўлмаган муддат керак бўлса.

Ўткир гломерулонефрит ёки пиелонефритни ўтказган шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга ҳарбий хизмат ва мутахассислик бўйича яроқлилик тоифаси тўғрисидаги хулоса, улар такроран стационар шароитда тиббий текширувлардан ўтганидан кейин чиқарилади.

15-боб. Ҳомиладорлик, туғиш ва туғишдан кейинги давр

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 81 Ҳомиладорлик, туғишдан кейинги даври ва уларнинг асоратлари E — D D D —

Ҳомиладорларнинг тиббий кўрикдан ўтказиши қатъиян якка тартибда, гинеколог, терапевт ва невропатолог иштирокида амалга оширилади.

Ҳомиладорлик токсикозининг енгил ва ўрта даражаларида хизмат мажбуриятларини бажаришдан вақтинча озод қилиш, оғир даражасида эса касаллик туфайли таътилга муҳтожлиги тўғрисида хулоса чиқарилади. Касаллик туфайли таътил бериш тўғрисидаги хулоса, бирон-бир аъзо ёки тизимнинг кўпроқ зарарланганлиги ва касалликлар жадвалида тегишли моддаларига кўра асослаб берилади.

Ҳомиладорликни узилиш хавфи мавжудлигида, касаллик туфайли таътил лозимлиги тўғрисидаги хулоса стационар шароитларда даволашдан кейин чиқарилади.

Ҳомиладорлик муддатидан қатъий назар, ҳомиладорлар шартнома бўйича ҳарбий хизматга кириши тақиқланади.

16-боб. Жароҳатлар, заҳарланишлар ва бошқа ташқи омиллар таъсири оқибатлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 82 Бош суякларининг жароҳат ва жарроҳлик амалиётидан кейинги нуқсонлари: а) бош суяги ичида ёт жисм мавжудлигида, пластик модда билан қопланадиган 40 см 2 дан кўпроқ бўлган ёки пластик модда билан қопланмаган 10 см 2 дан кўпроқ бўлган бош суягининг нуқсони мавжуд бўлган F F F F F F б) пластик модда билан қопланадиган 40 см 2 дан кам бўлган ёки пластик модда билан қопланмаган 10 см 2 дан кам бўлган бош суягининг нуқсони мавжуд бўлган E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E в) марказий асаб тизими фаолияти бузилишсиз кечадиган бош суяги гумбази ва (ёки) асосининг чизиқли синиқлари E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) B ёки C (ЯТА) Яроқсиз E

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

трансплантатлар билан қопланмаган жароҳатлар ва ярадорликлардан кейинги юз-жағ соҳасининг нуқсон ва шакл бузилишлари;

чакка-пастки жағ бўғимларининг анкилозлари;

даволашдан, жумладан жарроҳлик йўли билан, самараси бўлмаган ёки улар бош тортилган ҳолатдаги пастки жағнинг сохта бўғимлари, юз-жағ соҳасининг контрактуралари.

Бош суяги нуқсонларининг майдони КТ (жумладан уч ўлчамли реконструкция маълумотлари) ёки краниография маълумотлари ёрдамида баҳоланади. Фақат бош суяги гумбаз суяклари ва энса суяги тангачанинг нуқсон майдони ҳисобга олинади. Клиник аломатларсиз кечадиган, пластик модда билан қопланмаган 10 см 2 дан кўпроқ бўлган ёки пластик модда билан қопланадиган 40 см 2 дан кўпроқ бўлган бош суягининг нуқсони бўлган, бош миясида ет жисмлар мавжудлигида ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилияти сақланганда, касалликлар жадвалининг III-, IV-устунларида назарда тутилган шахслар, мазкур модданинг «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказилиши мумкин.

Суяк-пластик трепанациясидан кейин бош суяги нуқсони пластик модда (ўз суяги, титан тўри, суяк цементи ва бошқалар) билан қопланган нуқсон деб тушунилади. Ташҳис ёки даволаш мақсадида қилинган фрезалик тешиклар пластик модда (бириктирувчи тўқима чандиғи билан қопланган) билан қопланмаган бош суяги нуқсони сифатида жамланади.

Марказий асаб тизими фаолиятиларнинг бузилиши билан кечадиган бош суяк-мия жароҳатларининг узоқ оқибатлари мавжуд бўлган бош суягининг гумбаз ва (ёки) асосининг чизиқли синиқлари бўлган шахслар, касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Мазкур моддада қайд этилмаган кўз косаси суяк деворларининг шикастланиш оқибатлари мавжуд бўлган шахслар, касалликлар жадвалининг 30-моддаси бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Мазкур моддада қайд этилмаган юз-жағ соҳасидаги шикастланиш оқибатлари мавжуд бўлган шахслар, касалликлар жадвалининг 57-моддаси бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 83 Умуртқа, гавда, қўл ва оёқлар суяклари (чаноқ суяклари, курак, ўмров, тўш, қовурғалар, елка, тирсак, билак, сон суяги бўйинчаси, сон, кичик ва катта болдир, тизза қопқоғи суяги ва бошқа суяклар) синиш оқибатлари: а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) B ёки C (ЯТА) Яроқсиз E г) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлари мавжудлигида C Яроқсиз А B Яроқли C

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

даволаш натижаларидан қатъий назар, II-III-даражали понасимон шакл бузилиши билан кечадиган 2 ва ундан кўп умуртқа поғона таналарининг бўшлиққа кирувчи барқарорсиз бўлган синиш оқибатлари;

спондило ва корпородезни қўллаб, жарроҳлик йўли билан даволашдан кейинги умуртқалар таналарининг синиши, шу жумладан жароҳатли спондилопатия (Кюммел касаллиги), чиқиш ва чиқиш-синишлар оқибатлари (синишнинг консолидацияси ёки олдинги суякли қамал шаклланишидан сўнг умуртқа фаолиятининг тикланишига кўра, касалликлар жадвалининг III-устунида назарда тутилган шахсларнинг ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси «а», «б», ёки «в» бандлари бўйича белгиланади);

умуртқанинг яққол ифодаланган шакл бузилиши билан кечадиган кўп сонли умуртқа синиқларининг узоқ муддатли оқибатлари;

чаноқ ҳалкаси бутунлигининг бузилиши билан кечадиган чаноқ суякларининг нотўғри битган вертикал ва (ёки) кўп сонли бошқа синиқлари;

сон суяги бошчасининг (бўғим оралиғи ўлчами 2 ммдан кам бўлмаган бўғим четлари ва оёқ ўқининг шакл бузилиши билан кечадиган чаноқ-сон бўғимининг анкилози ёки шакл бузилувчи артрози) марказий чиқиш оқибатлари;

қўл ва оёқ фаолиятининг яққол ифодаланган бузилиши билан кечадиган узун найсимон суякларнинг асоратланган синишлари.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

умуртқа таналарининг II-III даражали понасимон шакл бузилиши билан кечадиган бўшлиққа кирувчи барқарорсиз бўлган синиш ёки умуртқанинг чиқиш оқибатлари;

умуртқа поғонасининг ифодаланмаган шакл бузилишлари билан кечадиган 2 ва ундан кўп умуртқалар таналарининг II-III-даражали барқарор бўлган компрессион синишларининг узоқ муддатли оқибатлари;

даволаш натижалари қониқарсиз бўлган чаноқ ҳалқаси бутунлигини бузилиши билан кечадиган чаноқ суякларининг бир томонлама синишининг оқибатлари;

оёқ фаолиятининг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан кечадиган сон суяги бошчасининг марказий чиқиши оқибатлари;

даволаш натижалари қониқарсиз бўлган сон суяги бўйинчасининг синиши оқибатлари;

қўл ва оёқ фаолиятининг мўътадил ифодаланган бузилиши билан кечадиган узун найсимон суякларининг асоратланган синишлари.

Сохта бўғимлар мавжудлигида тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларга жарроҳлик йўли билан даволаш тавсия этилади. Ҳарбий хизматга яроқлилик тўғрисидаги хулоса, даволаш тугаганидан сўнг унинг натижаларига кўра чиқарилади. Жарроҳлик йўли билан даволашдан бош тортса, тиббий кўрикдан ўтказиш қўл-оёқ фаолиятининг бузилиши даражасига кўра мазкур модданинг «а», «б» ёки «в» бандлари бўйича амалга оширилади.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

I-даражали понасимон шакл бузилиши, кам ифодаланган оғриқ синдроми ва умуртқа поғонасининг I-даражали кифозли шакл бузилиши билан кечадиган бир ёки бир нечта умуртқа таналарининг барқарор бўлган синишларининг оқибатлари;

Чаноқ-сон бўғими фаолиятининг кам ифодаланган бузилиши билан кечадиган остеосинтез қилинган сон суяги бўйинчасининг синишларини оқибатлари;

даволашдан кейинги умуртқа поғонаси фаолиятларининг кам ифодаланган бузилишлари билан кечадиган умуртқа ёй суяк ва ўсиқларининг синишларини оқибатлари;

қўл ва оёқ фаолиятининг кам ифодаланган бузилиши билан кечадиган узун найсимон суякларнинг асоратланган синишлари;

металл мосламаларни (узун найсимон суякларини диафизар, ўмров ва тизза қопқоғи синишларининг остеосинтезидан кейин) олиб ташлашдан бош тортилган ҳолатлар.

Умуртқа таналарининг синишлари ижобий якунланганда, касалликлар жадвалининг III-, IV-устунларида назарда тутилган шахсларга нисбатан, касалликлар жадвалининг 87-моддасига кўра касаллик туфайли таътил тақдим этиш лозимлиги тўғрисидаги хулоса чиқарилади.

Мазкур модданинг «г» бандига қуйидагилар киради:

умуртқа поғонасининг шакли ва фаолияти бузилишсиз кечадиган умуртқа таналарини компрессион синишларининг оқибатлари;

Мазкур модданинг «в» бандида кўрсатилмаган, суяк синишларининг остеосинтезидан кейин олиб ташланмаган металл мосламалар.

Чаноқ ҳалқасининг шакли бузилишсиз кечадиган алоҳида чаноқ суякларининг битган якка синишлари мазкур моддани қўлланилиш учун асос бўла олмайди, муддатли ҳарбий хизматни ўташ ва ҲТМга киришига тўсқинлик қилмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 84 Кўкрак қафаси, қорин бўшлиғи, ва чаноқ ички аъзоларининг жароҳатлари (жароҳатдан келиб чиққан пневмо ва гемоторакс, юрак, ўпка, меъда-ичак йўли, жигар, талоқ, буйраклар, чаноқ аъзолари, қорин бўшлиғининг бошқа аъзолари жароҳатлари, кўп тармоқли оғир жароҳат), юқорида қайд этилган аъзоларнинг касалликлари туфайли ўтказилган жарроҳлик амалиётлари нинг оқибатлари: а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E в фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) B ёки C (ЯТА) Яроқсиз E г) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлари мавжудлигида E Яроқсиз А B Яроқли E

Мазкур модданинг «а» бандига ярадорлик, жароҳат ва шикастланишлар туфайли ўтказилган жарроҳлик амалиётларининг оқибатлари киради:

III-даражали нафас (ўпка) етишмовчилиги билан кечадиган бронх-ўпка аппарати;

юрак ёки аорта аневризмаси;

овқат ҳазм қилиш фаолиятининг яққол ифодаланган бузилишлари (даволанмаётган демпинг-синдроми, тўхтовсиз ич кетишлар ва бошқалар) ёки озиқланишнинг пасайиши билан кечадиган қизилўнгач, меъданинг резекцияси ёки меъда-ичакни бириктирувчи амалиёти, ингичка ичак (1,5 метрдан кам бўлмаган), йўғон ичакнинг (30 смдан кам бўлмаган) резекцияси;

ўт йўли-ичакка (билиодигестив) анастомозлар қўйилганда;

даволаш натижалари қониқарсиз бўлган ўт йўли ва меъда ости безининг оқмалари;

бир буйракнинг йўқлиги, ифодаланганлик даражасидан қатъий назар, қолган буйрак фаолиятининг бузилиши;

чот орасининг тўлиқ йиртилиши (бунда йиртилиш туфайли чот ораси мушакларининг бутунлиги тўлиқ бузилган ва уларнинг жойи тўғри ичак деворига ўтиб қолган чандиқ тўқима билан эгалланган, орқа тешик очиқ ва тўғри шаклга эга бўлмайди);

тож эгатининг проксимал сатҳида олатнинг йўқлиги.

Ярадорлик ёки жароҳат туфайли жигар ёки меъда ости бези қисмларининг резекциядан кейин, фуқаролар касалликлар жадвалининг I-, II-устунлари бўйича тиббий кўрикдан мазкур модданинг «а» банди бўйича ўтказилади. Шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларни эса, жигар фаолиятининг бузилишлари мавжуд ёки йўқлигига кўра, мазкур модданинг «а», «б» ёки «в» бандлари бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Ўпка олиб ташланганидан кейин ҳамда ўпканинг томири, юрак ёки йирик қон томирлар атрофида ет жисмлар мавжудлигида, асоратлар ва фаолиятга оид бузилишлар бўлишидан қатъий назар, касалликлар жадвалининг I-, II-, VI-устунларида кўзда тутилган фуқаролар мазкур модданинг «а» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади. Ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилияти сақланиб қолган ва ифодаланган фаолиятларнинг бузилишлари мавжуд бўлмаган шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар мазкур модданинг «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказилиши мумкин.

Юрак, перикарднинг жароҳатланиши, кўкс оралиғидаги йирик қон томирлар соҳасидан жарроҳлик йўли билан ет жисмларни олиб ташлангандан кейинги оқибатлари бўлганда, касалликлар жадвалининг III-, IV-устунларида назарда тутилган шахсларда юрак етишмовчилиги мавжудлигида ФС мувофиқ, касалликлар жадвалининг 43-моддаси, нафас (ўпка) етишмовчилиги мавжудлигида — касалликлар жадвали 52-моддасининг «а», «б» ёки «в» бандлари, касалликлар жадвалининг I-, II-, VI-устунларида назарда тутилган шахсларни эса — касалликлар жадвали 43-моддасининг «а», «б» ёки «в» бандлари ёки касалликлар жадвалининг 52-моддаси «а» ёки «б» бандлари бўйича ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси аниқланади. Шу билан биргаликда касалликлар жадвалининг 84-моддаси ҳам қўлланилади.

Фаолиятларнинг мўътадил ифодаланган бузилиши билан кечадиган бўшлиқларнинг икки аъзолари ёки ундан ортиқ кўп тармоқли жароҳат олинганда (жарроҳлик йўли билан даволашда) тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур модданинг «а» банди бўйича амалга оширилади.

Мазкур модданинг «б» бандига ярадорлик, жароҳат ва шикастланишлар туфайли ўтказилган жарроҳлик амалиётларининг оқибатлари киради:

II-даражали нафас (ўпка) етишмовчилиги билан кечадиган бронх-ўпка аппарати;

демпинг-синдромнинг кам намоён бўлиши (бехулоса ич кетиш ва озиқланишнинг бузилиши) билан кечадиган меъда, ингичка ичак (1 метрдан кам бўлган), йўғон ичакни (20 смдан кам бўлган) резекциядан кейин йўқлиги, меъда-ичакни бириктирувчи амалиётдан кейинги ҳолатларда;

бир буйрак йўқлигида, бошқа буйракнинг фаолияти меъёрда сақланиши;

тож эгатининг сатҳигача олатнинг йўқлиги.

Мазкур модданинг «в» бандига кам ифодаланган клиник кўринишлари (ўпка бўлагини олиб ташланиши, меъда, буйрак ва бошқа аъзолар резекцияси, талоқни йўқлиги) билан кечадиган ярадорлик, жароҳат ва шикастланишлар туфайли ўтказилган жарроҳлик амалиётларининг оқибатлари киради.

Мазкур модданинг «г» бандига соғайиш билан якунланган нафас (ўпка) етишмовчилигисиз кечадиган ўпкани атипик резекцияси, қон кетишни тўхтатиш, пневмо- ёки гемотораксни бартараф этиш, шикастланишдан келиб чиққан ичак, меъда, жигар яраларини тикиш мақсадида қилинган торакотомия ва лапаратомиядан кейинги ҳолатлар (касалликлар жадвалининг I-, VI-устунларида назарда тутилган шахслар учун ярадорлик ёки жароҳат олингандан сўнг 12 ойдан кам бўлмаган муддатдан кейинги ҳолатлар) киради.

Сийдик чиқаришига мойиллик қилмайдиган олат бошчасининг шикастланиш оқибатларининг мавжудлиги, ҳарбий хизматни ўташ ёки ҲТМга киришига монелик қилмайди.

Ички аъзолар фаолиятига оид бузилишсиз кечадиган пастки ўрта қорин чизиғи йўли билан ўтказилган аппендэктомиядан ёки сийдик пуфагидан тошларни (полипларни) олиб ташлаш жарроҳлик амалиёти ўтказилганидан кейин даволаш муассасасидан чиққандан ўн икки ойдан сўнг, СЧРга қабул қилинаётган фуқаролар чекланган равишда яроқли деб топиладилар.

Стационар шароитларда даволаш тугагандан сўнг, нафас (ўпка) етишмовчилигисиз кечадиган ўпканинг атипик резекциясидан кейин ҳолатларда, шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга нисбатан, касаллик туфайли таътил тақдим этиш лозимлиги тўғрисидаги хулоса касалликлар жадвалининг 54-моддаси бўйича чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 85 Тери ва тери ости тўқималари жароҳатларнинг оқибатлари: а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E

Мазкур модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

бўғимлардаги ҳаракатларни яққол чеклайдиган ёки ҳарбий либос, пойафзал, ҳарбий анжомларни кийишга тўсқинлик қиладиган, даволаш натижалари қониқарсиз бўлган ёки даволашдан бош тортган ҳолатдаги, остки тўқималар билан епишган ёки енгил шикастланадиган ва тез-тез яраланадиган бўйин, гавда, қўл-оёқдаги кенг тарқалган келоид ва гипертрофик чандиқлар;

буйраклар амилоидози билан асоратланган ёки тери қопламининг 20 фоизи ва ундан ортиқ майдонни эгаллаган чуқур куйишлардан кейинги ҳолатлар.

Мазкур модданинг «б» бандига қуйидагилар киради:

бўғимлардаги ҳаракатларни мўътадил чеклайдиган ёки ҳарбий либос, пойафзал, ҳарбий анжомларни кийишга яққол тўсқинлик қиладиган, даволаш натижалари қониқарсиз бўлган ёки даволашдан бош тортган ҳолатдаги, яраланмайдиган келоид, гипертрофик, атрофик ҳамда юзнинг бадбурушлигига олиб келадиган чандиқлар;

оёқлар терисининг 50 фоизи ва ундан ортиқ майдонни эгаллаган чуқур куйишлардан кейинги оқибатлар.

Мазкур модданинг «в» бандига қуйидагилар киради:

бўғимлардаги ҳаракатларни кам чеклайдиган ёки ҳарбий либос, пойафзал, ҳарбий анжомларни кийишга кам тўсқинлик қиладиган, узоқ юриш ва бошқа жисмоний зўриқишларда яраланмайдиган юмшоқ чандиқлар;

қўллар терисининг 70 фоиздан ортиқ майдонни эгаллайдиган, тиклаш амалиёти ўтказилган чуқур куйишлардан кейинги оқибатлар.

Шу бандга уятли (ҳаёсиз), кўплаб (уч ва ундан кўп) бадандаги ёзув ва нақшлар (тату) ҳам киради.

Бўғимлар ҳаракатининг амплитудасини баҳолашда, Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги Низомнинг 21-иловасини қўллаш лозим.

Жарроҳлик амалиёти самарасиз бўлган каузалгия аломатлари билан кечадиган чандиқлар мавжудлигида, ҳарбий хизматга яроқлилик тўғрисидаги хулоса касалликлар жадвалининг 26-моддаси бўйича чиқарилади.

Кўз, қўл ёки оёқ панжаларининг шикастланиши билан кечадиган юзнинг куйиши ва совуқ уриши оқибатлари мавжуд бўлган шахслар, касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 86 Дори-дармон воситалари ва биологик моддалар билан заҳарланиш, тиббиётга оид бўлмаган моддаларнинг заҳарловчи таъсири, ташқи омилларнинг таъсири (радиация, паст, юқори ҳарорат ва ёруғлик, ҳаво ёки сувнинг ортиқча босими ва бошқалар): а) фаолиятнинг яққол ифодаланган бузилишлари билан F F F F F F б) фаолиятнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз C ёки E (ЯТА) E Яроқсиз E в) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан E Яроқсиз B ёки C (ЯТА) C ёки E (ЯТА) Яроқсиз E

Мазкур модда дори-дармон воситалари, ЎЗМ, бошқа заҳарли моддалар, кимёвий қуролларга оид заҳарли кимёвий моддалар билан заҳарланиш, 30 кГцдан 300 ГГцгача диапазондаги ЭММ, ОКГ, ИНМнинг ўткир ва сурункали таъсирлари, бошқа ташқи омилларнинг оқибатлари ва аллергик реакцияларни назарда тутади.

Нур касаллигини ўтказган ҳарбий хизматчиларни тиббий кўрикдан ўтказишда, фақатгина перифериядаги қон таркибини ўзгариши эмас, балки касалликнинг бошқа клиник кўринишлари ҳам ҳисобга олинади.

I-даражали нур касаллигини ўтказган, кам ифодаланган қолдиқ аломатлар мавжудлигида, муддатли ҳарбий хизматчилар ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар, перифериядаги қон ва қон яратувчи аъзоларининг қониқарли кўрсаткичлари билан кечадиган II-даражали нур касаллиги мавжуд бўлган шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар эса, касалликлар жадвалининг 87-моддаси бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Ўткир нур касаллигини бирон-бир оқибатларсиз ўтказган ишчи ва хизматчилар, мазкур модданинг «в» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

РМ, ИНМнинг таъсирида бўлган ва йиллик мумкин дозадан 5 мартадан кўп юқори нурланиш олган ҳарбий хизматчилар, ишчи ва хизматчилар стационар шароитларда тиббий текширувдан ўтиш учун юбориладилар.

Ҳарбий хизматчиларнинг таъминоти меъёрида белгиланган асосий овқат маҳсулотларига клиник манзараси ифодаланган овқатланиш аллергияси бўлган шахслар (стационар шароитда тиббий текширувда тасдиқланган) тиббий кўрикдан ўтказиши мазкур модданинг «б» банди бўйича амалга оширилади. Бошқа аллергияли касалликларда (эшак ем, поллиноз, аллергик ринитлар, дерматитлар ва бошқалар) зарарланган аъзо ёки тизимнинг фаолияти бузилишига кўра, касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Ўткир заҳарланиш, токсик-аллергик таъсирлар ва ўткир аллергик касалликлардан кейин (анафилактик шок, қон зардоби касаллиги, Лайелл, Стивенс — Джонсон синдроми) ва бошқа ташқи омиллар (иссиқ уриши, совуқ қотиш, ҳаво, сувнинг ортиқча босими ва бошқалар) таъсир этганида, ҳарбий хизматчиларда ҳарбий хизматга яроқлилик, ҳарбий хизматчилар, ишчи, хизматчиларда мутахассислик бўйича яроқлилик стационар шароитда касалликнинг якуни, овқатдан заҳарланиш ва ташқи омиллар таъсирида зарарланган аъзо ва тизимлар фаолиятининг сақланганлигига кўра, касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича аниқланади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 87 Суяк-мушак тизими, бириктирувчи тўқима, тери ва тери ости қаватининг, касалликларидан даволаниш, ярадорлик, жароҳатлар, заҳарланишлар ва ташқи омилларнинг бошқа таъсирларидан кейинги фаолиятнинг вақтинча бузилишлари: D Яроқсиз D D D D

Чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган, бўғимларнинг ўткир яллиғланиш касалликларини ўтказган фуқаролар, даволаниш тугагандан кейин 12 ой муддатга ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар. Бўғимларнинг яллиғланиш касалликларининг ўткир шаклларини ўтказгандан кейин 12 ой давомида яллиғланиш аломатлари бўлмаса, улар ҳарбий хизматга чекланган равишда яроқли деб топиладилар.

Стационар шароитда даволаш тугагандан сўнг, яллиғланишнинг клиник ва таҳлилий аломатлари бўлмаган, жисмоний зўриқишлардан сўнг мавжуд бўлган, мўътадил ифодаланган, ўтиб кетадиган оғриқ ҳислари бўлган ва хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилиятларини тикланишига 30 сутка ва ундан ортиқ муддат талаб қилинганда, ҳарбий хизматчиларга касаллик туфайли таътил тақдим этиш лозимлиги тўғрисидаги хулоса чиқарилади.

Суяк ва бўғимларни жарроҳлик йўли билан даволаш, пайларнинг пластика ёки тендолизидан (қўл ва оёқ бармоқлари бундан мустасно) кейин, суякларнинг синишидан кейинги қотмаган суяк қадоқлари мавжудлигида ҳаракатлар ҳажмининг вақтинча пасайиши кузатилганда, хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилиятларини тикланишига 30 сутка ва ундан ортиқ муддат талаб қилинганда, ҳарбий хизматчиларга касаллик туфайли таътил тақдим этиш лозимлиги тўғрисидаги хулоса чиқарилади.

Ҳарбий хизматчиларга касалликлари туфайли таътил бериш лозимлиги тўғрисидаги хулоса, ўтказилган жарроҳлик амалиётлари ва суяк синишларидан кейин ҳали қотмаган суяк қадоғи мавжуд бўлган ҳолатларда чиқарилади, агар ҳарбий хизмат мажбуриятларини бажариш қобилиятини тиклаш учун 30 кун ва кўпроқ талаб қилинса.

Узун найсимон суякларнинг синиш оқибатларини даволашда турғун қониқарсиз натижалар мавжуд бўлса, ҳарбий хизматчиларга касаллик туфайли таътил тақдим этиш лозимлиги тўғрисидаги хулоса чиқарилмайди, уларнинг ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси тўғрисида хулоса касалликлар жадвали 83-моддасининг «а», «б» ёки «в» бандлари бўйича чиқарилади.

Қўл кафти, оёқ панжасининг кичик суяклари ҳамда болдир тўпиқларининг синишида ҲТМ курсантларига (тингловчиларига) нисбатан касаллик туфайли таътил тақдим этиш лозимлиги тўғрисидаги хулоса чиқарилмайди. Бундай ҳолатларда даволаш тугаганидан сўнг, керакли даволаш тадбирлари тўғрисида кўрсатмалар билан хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш тўғрисидаги хулоса чиқарилади.

Чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган фуқароларга узун найсимон суякнинг синиши битганидан кейин қолган штифтни (пластинани) чиқариб олиш жарроҳлик амалиётини ўтказиш учун 12 ой муддатга вақтинча ҳарбий хизматга яроқсизлик тўғрисида хулоса чиқарилади. Жарроҳлик амалиётидан бош тортилган ҳолатларда, тиббий кўрикдан ўтказиш касалликлар жадвалининг 83-моддаси бўйича амалга оширилади.

Умуртқанинг кўндаланг ва қиррали ўсиқларининг синишлардан кейин ўрнатилган штифт, пластина ёки бошқа мосламаларни олиб ташлаш зарур бўлган ҳарбий хизмачиларга нисбатан хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод этиш лозимлиги тўғрисида хулоса чиқарилади.

Стационар равишда даволаш талаб қилмайдиган кичик суякларнинг асоратсиз ёпиқ синишларида, шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларни амбулатор шароитида тиббий кўрикдан ўтказишга рухсат этилади, уларга касаллик туфайли таътил бериш ёки хизмат мажбуриятларини бажаришидан озод қилиниш тўғрисида хулоса қабул қилинади.

Фақат гипс боғлами билан иммоблизация қилишни талаб қиладиган узун найсимон ва бошқа суякларнинг асоратсиз кечаётган ёпиқ синишларида шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар гипс боғламини ечилишига қадар амбулатор шароитларда даволаниш учун даволаш муассасаларидан чиқарилишлари мумкин, уларга касаллик туфайли таътил бериш ёки хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод этиш лозимлиги тўғрисида хулоса чиқарилади.

ҲТМнинг курсант ва муддатли ҳарбий хизматчиларни даволанишни давом эттириш учун беморларга керакли шароитлар яратилган ҳарбий қисм (муассаса) тиббиёт пунктларига, 1 ойда бир марта, жарроҳ кўриги (шифокор-травматолог-ортопед томонидан) мажбурий ўтказилиши шарти билан жойлаштириш мақсадга мувофиқ. Ҳарбий хизматчилар зарурат туғилганда такроран стационар шароитида даволанишлари мумкин.

Жағ суяклари ва юзнинг юмшоқ тўқималарида жароҳатларни оқибатлари мавжудлигида, ҳарбий хизматчиларга касаллик туфайли таътил тақдим этиш лозимлиги тўғрисидаги хулосани чиқариш учун асос бўлиб, синишларнинг секин битиши, қаттиқ чандиқларнинг мавжудлиги ёки жарроҳлик амалиёти ёки ортопедик даволашнинг мураккаб усулларини қўллашни талаб қиладиган ҳамда жароҳат остеомиелити билан кечадиган ҳолатлар ҳисобланади.

Бўғимлардаги ҳаракатнинг амплитудасини баҳолашда мазкур Касалликлар ва жисмоний нуқсонлар жадвали ҳамда алоҳида моддаларга бериладиган шарҳларнинг 1-иловасини қўллаш лозим.

Чақирув участкаларида қайд этилаётган, муддатли ҳарбий хизматга чақирилаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган, фуқаролар ўткир ташқи таъсирлар ва заҳарланишлардан кейинги қолдиқ аломатлари мавжудлигида 6 ойгача ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар. Кейинчалик уларни ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси аъзо ва тизимлар фаолиятининг тикланганлик даражасига кўра, касалликлар жадвалининг 86-моддаси бўйича аниқланади.

Бир неча анатомик соҳаларнинг умумий майдони 20 фоиздан кўп бўлган, юзаки (II-IIIа даражали) куйишларидан кейин мустақил эпителизация мавжудлигида ва майдони 10 фоиздан кўп бўлган чуқур (IIIб-IV-даражали) куйишлар туфайли ўтказилган аутодермопластикадан кейинги ҳолатларда, ҳарбий хизматчиларга касаллик туфайли таътил тақдим этиш лозимлиги тўғрисидаги хулоса чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 88 Жисмоний ривожланиш етишмовчилиги: а) яққол ифодаланган ўзгаришлар билан Е Яроқсиз - - - Е б) мўътадил ифодаланган ўзгаришлар билан Е Яроқсиз - - - Е в) кам ифодаланган ўзгаришлар билан Е Яроқсиз - - - D г) вазни 50 кг — 54,9 кггача ёки бўйи 160,0 см — 164,9 смгача бўлган ҳолатларда Е Яроқсиз - B Яроқли C

Чақирилувчининг жисмоний ривожланишини баҳолашда унинг ёшини ҳисобга олиш лозим, чунки организмнинг жадал ўсиш даврида тана вазни бўйдан орқада қолиши мумкин. Бўй ва вазн номутаносиблиги жисмоний ривожланиш етишмовчилигининг кўрсаткичи бўлиб ҳисобланмайди. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг жисмоний баркамоллиги тўғрисидаги хулоса, қатъий, якка тартибда, унинг вазни, бўйи, мушак тизимларининг ривожланганлик даражаси ва кўкрак қафаси айланасининг ўлчами мутаносиблигига кўра берилади. Мушак тизимларини ривожланганлигини баҳолашда, тери ости — ёғ қатламининг тўпланиш даражасини ҳамда кам ифодаланган мушаклари мавжуд бўлган бўйи баланд шахсларнинг суяк мушаклари хусусиятлари ҳам ҳисобга олинади.

Мушак тизимлари ривожланишининг заифлиги, мушакларнинг бўшашганлиги, рельеф контурларининг йўқлиги ва мушак ҳажмининг етишмовчилиги, қорин деворининг осилиб тушиши, айниқса унинг пастки қисми, кучанганда чов соҳасидаги қорин деворининг бўртиб чиқиши, ўмров суяклари ва курак қирраларининг дўппайиб чиқиши; курак пастки бурчакларининг кўкрак қафасидан айрилиб узоқлашиши (қанотсимон кураклар), мушаклар қисқаришида кўндаланг кесимини кам ифодаланган катталашиши билан тавсифланади.

Бўйи 165 см ва ундан узун ҳамда вазни 55 кг ва ундан ортиқ бўлган чақирилувчилар муддатли ҳарбий хизматга айрим чекланишлар билан яроқли деб топилиб, ФВВ ҳарбий қисмлари, ИИВ қоровул қўшинлари ва Қуролли Кучларнинг бошқа қисмларига (бундан А тоифалари белгиланган ҳарбий қисмлар мустасно) муддатли ҳарбий хизматга чақирилиши мумкин.

Яхши жисмоний ривожланган ва озиқланган, мутаносиб тана тузилишига эга, бўйи 160 см ва вазни 50 кг дан кам бўлмаган ҳолатларда фуқароларнинг СЧРда хизматни ўташига монелик қилмайди.

Бўйи 160 см дан ёки вазни 50 кг дан кам бўлган, касалликлар жадвалининг VI устуни бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган чақирилувчилар даволаш-соғломлаштириш тадбирларини ўтказиш, жисмоний ривожланганлиги ортда қолаётганлиги сабабларини аниқлаш учун, ҳар томонлама тиббий текширувлардан ўтказиш (чақирилувчиларни текширишда қўлланиладиган барча мажбурий таҳлилий ва тиббий воситалар ёрдамида текширишларни ўтказиш, ЭхоКГ, ЛОР касалликлар шифокори ва эндокринолог маслаҳатларини олиш) мақсадида, соғлиқ ҳолати бўйича мазкур модданинг «в» банди бўйича бир йил муддатга ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар. Бир йил муддат ўтганидан кейин, ҳарбий хизматга яроқлилик тўғрисида якуний хулоса қабул қилинади. Чақирилувчиларнинг бўйи 160 см га ва (ёки) вазни 50 кг га етганда, улар касалликлар жадвалининг VI устунига мувофиқ чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар. Жисмоний ривожланишнинг ортда қолаётганлик сабаблари аниқланганда, уларга касалликлар жадвалининг тегишли моддаси қўлланилади. Инфантилизмдан (иккиламчи жинсий белгиларининг ривожланишининг етишмовчилигидан) келиб чиққан жисмоний ривожланишнинг яққол ифодаланган аломатлари мавжудлигида, чақирилувчилар касалликлар жадвалининг 13-моддаси бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги Низомнинг 6-иловасида келтирилган бўй ва тана вазни нисбатининг меъёрда ҳамда озиқланиш бузилишларида жадвалга мувофиқ алиментар ёки соматик (гипотрофия) табиатидан келиб чиққан озиқланиш етишмовчилиги мавжудлигида, фуқаролар муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётганларида 12 ой муддатга ҳарбий хизматга вақтинча яроқсиз деб топиладилар. Кўрсатилган давр тугаганидан сўнг, мазкур шахсларга нисбатан, ҳарбий хизматга яроқлилик тўғрисида якуний хулоса қабул қилинади, агар гипотрофия билан кечадиган ижобий ўзгаришлар бўлмаган ҳолатларда, мазкур модданинг «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар. Муддатли ҳарбий хизматчилар стационар шароитда текширувлардан ўтказилиб, даволанишлари лозим.

Бўйи 159,9 см кам ёки вазни 49,9 кг кам бўлган фуқаролар вақтинча яроқсизлик муддати тугаганидан сўнг, модданинг «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар. Бўйи 150 см ва (ёки) танасининг вазни 46 кгдан кам бўлганлар эса, мазкур модданинг «а» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар. Мазкур модда бўйича фикрлашнинг саёзлиги, ҳиссий-иродавий бузилишлар ва енгил қисқа муддатли астено-вегетатив қўзғалишлар билан намоён бўлган жисмоний ривожланишнинг етишмовчилиги ва руҳий инфантилизм мавжуд бўлган чақирилувчилар тиббий кўрикдан ўтказиладилар. Руҳий инфантилизмнинг бошқа шаклларида касалликлар жадвалининг 18-моддаси қўлланилади. Руҳий инфантилизмнинг намоён бўлишининг ташҳисий ва экспертлик баҳоси психиатр томонидан берилиши лозим.

Бўйи 165 см дан паст ва (ёки) вазни 55 кг дан кам бўлган ҲТМга кираётган номзодлар, 88-модданинг «г» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 89 Сийдик тутолмаслик (энурез) : E Яроқсиз B B Яроқсиз E

Тундаги сийдикни тутолмаслик билан хасталанган чақирилувчи ва ҳарбий хизматчилар стационар шароитда текширувлардан ўтиш ва даволаниш учун юбориладилар.

Тиббий текширувлар тўлиқ ва чуқур бўлиши лозим, шунингдек текшириш жараёнига уролог, невропатолог ва психиатрни жалб этган ҳолда амалга оширилиши лозим. Текширувлар жараёнида асосий эътибор, суяк скелетига (турк эгари, умуртқа поғонасининг бел соҳаси), ташқи жинсий аъзоларига (фимоз, оқмалар, сийдик чиқариш найининг нуқсонлари), сийдик чиқариш — жинсий тизимининг нуқсонларига қаратилади. Бундан ташқари, мажбурий ҳолда диурез (кундузги, тунги), сийдик қопчасининг ҳажми ва унинг шакли (цистоскопия, хромоцистоскопия, цистография) текширилади. Агар тунги сийдикни тутолмаслик бирор-бир руҳий ёки сийдик чиқариш — жинсий аъзо тизимлари касалликларининг аломати бўлса, хулоса асосий касаллик бўйича қабул қилинади.

Агар кузатишлар ва такрорий тиббий текширишлар, шунингдек МИББдан олинган маълумотлар хасталикнинг мавжудлиги ва даволашдан самара бермаганлигини шубҳасиз тасдиқлаган ҳолатларда, чақирилувчи ва муддатли ҳарбий хизматчилар ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 90 Нутқнинг бузилиши : а) нафас олишнинг бузилиши ва неврологик аломатлари билан кечадиган бутун нутқ аъзосини қамраб оладиган юқори даражадаги дудуқлик, нутқнинг тушунарсиз қиладиган бошқа бузилишлар E Яроқсиз E E Яроқсиз E б) мўътадил ифодаланган дудуқлик ва нутқнинг қисман тушунарсиз қиладиган бошқа бузилишлар E Яроқсиз B ёки C ( ЯТА ) C ёки E (ЯТА) Яроқли . ҲҲБ ва АЙП операторлик, қутқарувчиликка яроқсиз E в) аниқ ва тушунарли нутқ бўлган дудуқланишнинг енгил даражаси E Яроқсиз В С Яроқли . ҲҲБ ва АЙП операторликка яроқсиз С

Мазкур модданинг «б» бандига узоқ муддатли тизимли даволаниш самара бермайдиган, табиатининг фаолиятга оид бўлган турғун афония ва турғун фаолиятининг бузилиши билан кечадиган сурункали ларингит ва овоз бойламларининг бошқа касалликлари киради.

Дудуқлик мавжудлигида тиббий кўрикдан ўтаётган шахс чуқур тиббий текширувлардан ўтказилади. Ҳарбий хизматга чақиришдан олдин МИББ, ўқиш ёки иш жойидан олинган ҳужжатларни батафсил ўрганиш асосида ҳарбий хизматга яроқлилик тўғрисидаги эксперт хулосаси чиқарилади, шунингдек невропатолог, психиатр ва отоларинголог (зарурат бўлса логопедни ҳам) ўзаро маслаҳатлашуви инобатга олинади.

Муддатли ҳарбий ва муқобил хизматга чақирилаётган, СЧРга қабул қилинаётган, шартнома бўйича ҳарбий хизмат ва ҲТМга кираётган фуқаролар дудуқланишнинг барча турлари мавжудлигида ҳарбий хизматга яроқсиз деб топиладилар.

СЧРга қабул қилишда, дудуқланишнинг енгил даражаси мавжуд бўлган фуқаролар мазкур модданинг «в» бандига асосан чекланган равишда ҳарбий хизматга яроқли деб топиладилар.

Дудуқланишнинг ифодаланганлик даражаси унинг нутқ фаолиятини узлуксиз, турли шароитларда кузатиш орқали ва касаллик белгилари яққол намоён бўлган ҳолатда баҳоланади. Эксперт хулосасини чиқаришда қўмондонлик томонидан берилган тавсифнома ва тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг дудуқланиши, унинг хизмат мажбуриятларини бажаришига қанчалик салбий таъсир этиши тўғрисидаги кўрсатмалар катта аҳамият касб этади.

Касалликлар ва жисмоний нуқсонлар жадвали ҳамда алоҳида моддаларга бериладиган шарҳларга 1-ИЛОВА

Бўғимларда ҳаракатлар ҳажмини баҳолаш жадвали (градусларда)

Бўғим Ҳаракат Меъёр Ҳаракат чегараланиши Кам ифодаланган Мўътадил ифодаланган Яққол ифодаланган Елка бўғими елка камари билан Букиш 180 — 121 120 — 101 100 — 81 80 ва ундан кам Ёзиш 30 дан кўп 30 — 21 20 — 16 15 ва ундан кам Узоқлаштириш 180 — 116 115 — 101 100 — 81 80 ва ундан кам Тирсак Букиш 30 — 79 80 — 89 90 — 99 100 ва ундан кўп Ёзиш 180 — 149 150 — 141 140 — 121 120 ва ундан кам Пронация 180 — 136 135 — 91 90 — 61 60 ва ундан кам Супинация 180 — 136 135 — 91 90 — 61 60 ва ундан кам Қўл панжаси Букиш Ёзиш Узоқлаштириш: Радиал Ульнар 80 — 36 95 — 31 35 — 26 30 — 26 25 — 16 25 — 16 15 ва ундан кам 15 ва ундан кам 30 — 11 45 — 26 10 — 6 25 — 16 5 — 4 15 — 11 3 ва ундан кам 10 ва ундан кам Чаноқ-сон Букиш 1 00 дан кам 100 — 109 110 — 119 120 ва ундан кўп Ёзиш 180 — 171 170 — 161 160 — 151 150 ва ундан кам Узоқлаштириш 50 — 26 25 — 21 20 — 16 15 ва ундан кам Тизза Букиш 30 — 59 60 — 89 90 — 109 110 ва ундан кўп Ёзиш 180 — 176 179 — 171 170 — 161 160 ва ундан кам Болдир-товон Оёқ-панжа томон букиш 150 — 121 120 — 111 110 — 101 100 ва ундан кам Ташқи томонга букиш ( ёзиш ) 70 — 74 75 — 79 80 — 84 85 ва ундан кўп

Касалликлар ва жисмоний нуқсонлар жадвали ҳамда алоҳида моддаларга бериладиган шарҳларга 2-ИЛОВА

Нафас (ўпка) етишмовчилиги даражалари кўрсаткичлари

Кўрсаткичлар Меъёр Нафас (ўпка) етишмовчилиги даражаси I даража ( кам ифодаланган ) II даража ( ўртача ифодаланган ) III даража (яққол ифодаланган ) 1. Клиник: а) ҳансираш йўқ Аввал мумкин бўлган зўриқишларда Оддий з ў р иқ ишларда Тинч ҳолатда, доимий б) Тинч ҳолатда нафас олиш сони (1 дақиқада ) 20 гача Меъёр чегарасида 21 — 30 31 ва ундан тезро қ в) кўкариш ( цианоз ) йўқ Йўқ ёки зўриқишдан кейин кам ифодаланган Аниқ, баъзида ўртача ифодаланган Яққол ифодаланган, диффузли г) Тинч ҳолатдаги пульси ( бир дақиқада ) 80 гача Тезлашмаган Тезлашишга мойил Яққол ифодланган равишда тезлашади 2. Тиббий усуналар билан текширувлар : а) гемоглобин нинг кислород билан тўйиниши ( фоизларда ) 90 дан ошиқ 90 — 80 79 — 60 60 дан кам б) Ўпканинг хаётий сиғими (ЎХС) меъёрий ўлчамга фоиз хисобида 90 — 85 84 — 70 69 — 50 50 дан кам в) ўпканинг максимал вентиляцияси меъёрий ўлчамга фоиз хисобида 85 — 75 74 — 55 54 — 35 35 дан кам г) 1 сониядаги жадаллаштирилган нафас чиқариш ҳажми (ЖНЧҲ) фоиз хисобида 80 — 100 50 — 79 50 — 30 30 дан кам д) Тиффно индекси ( ЖНЧҲ/ ЎТС нисбати) фоиз хисобида 70 дан ошиқ 70 — 55 54 — 40 4 0 дан кам

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 5-ИЛОВА

Фуқаролар соғлиғи ва жисмоний ривожланишининг ҳолатига нисбатан қўйиладиган қўшимча талаблар

Жисмоний ривожланиш кўрсаткичлари, касалликлар жадвалининг касалликлар ва моддалар рўйхати Миллий гвардиянинг 65921 ҳарбий қисмига муддатли ҳарбий хизматга чақирилаётган фуқаролар, Миллий гвардияга контракт бўйича кираётганлар. Миллий гвардиянинг ҲТМга кираётган номзодлар ва Миллий гвардияга муддатли ҳарбий хизматга чақирилаётган фуқаролар. Махсус вазифалар бажарувчи ҳарбий қисмлар, «разведка қўмондонлик тактик» мутахассислиги бўйича ҲТМга кираётган номзодлар. ДХХ ҳарбий қисмлари, «Чегара қўшинлари қўмондонлик-тактик» мутахассислиги бўйича ҲТМга кираётган номзодлар. Ҳаво-десант, десант-ҳужумчи, тоғ-ўқчи, ИИВнинг 7531 ва 7551 ҳарбий қисмлари «ҲДК қўмондонлик-тактик»мутахассислиги бўйича ҲТМга кираётган номзодлар, МИБ ҳузуридаги Чақирилувчиларни ҳарбий-техник мутахассисликлар бўйича тайёрлаш марказларига юборилаётган номзодлар. Махсус вазифалар бажарувчи ҳарбий қисмларнинг таъминот бўлинмаларига (базалари) муддатли ҳарбий хизматга чақирилаётган фуқаролар. ИИВнинг бошқа ҳарбий қисмлари, Танк, артиллерия ҲТМнинг қўмондонлик, муҳандислик-қўмондонлик факультетларига (бўлинмаларига) кираётган номзодлар ва муддатли ҳарбий хизматга чақирилаётган фуқаролар. Автомобиль, зенит-ракета, радиацион, кимёвий, биологик муҳофаза ҲТМнинг қўмондонлик, муҳандислик-қўмондонлик факультетларига (бўлинмаларига) кираётган номзодлар. Бошқа ҲТМларга кираётган номзодлар. Радиацион, кимёвий, биологик муҳофаза ҳарбий қисмлари (бўлинмалари) муддатли ҳарбий хизматга чақирилаётган фуқаролар. Зенит-ракета, радиотехник ҳамда ҲҲМ Қ ва ҲҲКнинг бошқа қуруқликдаги ҳарбий қисмларига муддатли ҳарбий хизматга чақирилаётган фуқаролар. Аралаш таркибдаги умумқўшин ҳарбий қисмлар, алоқа қисмларига муддатли ҳарбий хизматга чақирилаётган фуқаролар. ФВВ ҳарбий қисмлари, Қуролли Кучларнинг бошқа ҳарбий қисмларига муддатли ҳарбий хизматга чақирилаётган фуқаролар. Сафарбарлик чақируви резервидаги хизматга қабул қилинаётган фуқаролар 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Чекланиш даражаси 1 1 2 2 2 2 3 3 3 3 3 3 3 4 Яроқлилик тоифаси А А А А А А В В В В В В В С Бўйи 185 см ва ундан баланд 175 см ва ундан баланд 170 см ва ундан баланд 170 см ва ундан баланд 170 см ва ундан баланд 170 см ва ундан баланд 165 см ва ундан баланд 165 см ва ундан баланд 165 см ва ундан баланд 165 см ва ундан баланд 165 см ва ундан баланд 165 см ва ундан баланд 165 см ва ундан баланд 160 см ва ундан баланд Вазни 67 кг дан 62 кг дан 60 кг дан 60 кг дан 60 кг дан 60 кг дан 55 кг дан 55 кг дан 55 кг дан 55 кг дан 55 кг дан 55 кг дан 55 кг дан 50 кг дан Кўриш аъзоси узоқ масофага кўриш ўткирлиги коррекциясиз 1,0-0,8/ 1,0-0,8 1,0-0,8/ 1,0-0,8 0,6/0,6 0,6/0,6 0,6/0,6 0,6/0,6 0,6/0,6 0,5/0,5 0,4/0,4 0,5/0,1 0,5/0,1 0,5/0,1 0,5/0,1 0,5/0,1 коррекция билан яроқли яроқли яроқли яроқли яроқли яроқли яроқли яроқли яроқли 0,5/0,2 0,5/0,2 0,5/0,2 0,5/0,2 0,5/0,2 яқин масофага кўриш ўткирлиги коррекциясиз 0,8/0,8 0,8/0,8 0,7/0,7 0,7/0,7 0,7/0,7 0,7/0,7 0,7/0,7 0,7/0,7 0,7/0,7 яроқли яроқли яроқли яроқли яроқли ранг ажратиш трихромазия С тури яроқли яроқли яроқли яроқли яроқли яроқли яроқли яроқли яроқли яроқсиз яроқли яроқли яроқли яроқли трихромазия А ва В турлари, дихромазия яроқсиз яроқсиз яроқсиз яроқсиз яроқсиз яроқсиз яроқсиз яроқсиз яроқсиз яроқсиз яроқсиз яроқсиз яроқли яроқли Эшитиш шивирлаб гапириш, метрдан кам бўлмаган 6/6 6/6 6/6 6/6 6/6 6/6 6/6 6/6 6/6 5/5 6/6 6/6 6/6 6/6

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 6-ИЛОВА

Бўй ва тана вазни нисбати (меъёрда ва ҳужайра озиқланиши бузилишида)

18 ёшдан 25 ёшгача Бўй (см) Озиқланишнинг етишмовчилиги (ТВИ 16,5 дан кам) Озиқланишнинг пасайиши (ТВИ 16,5 — 18,4) Меъёрдаги тана вазни (ТВИ 18,5 — 24,4) Озиқланишнинг юқорилиги (ТВИ 24,5 — 29,4) I даражали семизлик (ТВИ 29,5 — 33,4) II даражали семизлик (ТВИ 33,5 — 38,4) III даражали семизлик (ТВИ 38,5 ва ундан юқори) 1 2 3 4 5 6 7 8 151 37,6 37,7 — 42,1 42,2 — 55,8 55,9 — 67,2 67,3 — 76,3 76,4 — 87,7 87,8 152 38,1 38,2 — 42,6 42,7 — 56,5 56,6 — 68,0 68,1 — 77,3 77,4 — 88,8 88,9 153 38,6 38,7 — 43,2 43,3 — 57,2 57,3 — 68,9 69,0 — 78,3 78,4 — 90,0 90,1 154 39,1 39,2 — 43,7 43,8 — 58,0 58,1 — 69,8 69,9 — 79,3 79,4 — 91,1 91,2 155 39,6 39,7 — 44,3 44,4 — 58,7 58,8 — 70,7 70,8 — 80,3 80,4 — 92,3 92,4 156 40,1 40,2 — 44,9 45,0 — 59,4 59,5 — 71,6 71,7 — 81,3 81,4 — 93,5 93,6 157 40,6 40,7 — 45,4 45,5 — 60,2 60,3 — 72,5 72,6 — 82,3 82,4 — 94,6 94,7 158 41,1 41,2 — 46,0 46,1 — 60,9 61,0 — 73,4 73,5 — 83,3 83,4 — 95,8 95,9 159 41,6 41,7 — 46,5 46,6 — 61,6 61,7 — 74,2 74,3 — 84,3 84,4 — 96,9 97,0 160 42,2 42,3 — 47,3 47,4 — 62,6 62,7 — 75,4 75,5 — 85,7 85,8 — 98,5 98,6 161 42,7 42,8 — 47,8 47,9 — 63,4 63,5 — 76,3 76,4 — 86,7 86,8 — 99,6 99,7 162 43,2 43,3 — 48,4 48,5 — 64,1 64,2 — 77,2 77,3 — 87,7 87,8 — 100,8 100,9 163 43,7 43,8 — 48,9 49,0 — 64,8 64,9 — 78,1 78,2 — 88,7 88,8 — 101,9 102,0 164 44,2 44,3 — 49,5 49,6 — 65,6 65,7 — 79,0 79,1 — 89,7 89,8 — 103,1 103,2 165 44,9 45,0 — 50,2 50,3 — 66,5 66,6 — 80,1 80,2 — 91,0 91,1 — 104,6 104,7 166 45,4 45,5 — 50,8 50,9 — 67,3 67,4 — 81,0 81,1 — 92,0 92,1 — 105,8 105,9 167 45,9 46,0 — 51,3 51,4 — 68,0 68,1 — 81,9 82,0 — 93,0 93,1 — 106,9 107,0 168 46,5 46,6 — 52,1 52,2 — 69,0 69,1 — 83,1 83,2 — 94,4 94,5 — 108,5 108,6 169 47,0 47,1 — 52,6 52,7 — 69,7 69,8 — 84,0 84,1 — 95,4 95,5 — 109,6 109,7 170 47,7 47,8 — 53,4 53,5 — 70,7 70,8 — 85,2 85,3 — 96,7 96,8 — 111,2 111,3 171 48,2 48,3 — 53,9 54,0 — 71,4 71,5 — 86,0 86,1 — 97,7 97,8 — 112,3 112,4 172 48,7 48,8 — 54,5 54,6 — 72,2 72,3 — 86,9 87,0 — 98,7 98,8 — 113,5 113,6 173 49,3 49,4 — 55,2 55,3 — 73,2 73,3 — 88,1 88,2 — 100,1 100,2 — 115,0 115,1 174 49,8 49,9 — 55,8 55,9 — 73,9 74,0 — 89,0 89,1 — 101,1 101,2 — 116,2 116,3 175 50,5 50,6 — 56,5 56,6 — 74,9 75,0 — 90,2 90,3 — 102,4 102,5 — 117,7 117,8 176 51,0 51,1 — 57,1 57,2 — 75,6 75,7 — 91,1 91,2 — 103,4 103,5 — 118,9 119,0 177 51,6 51,7 — 57,8 57,9 — 76,6 76,7 — 92,2 92,3 — 104,8 104,9 — 120,4 120,5 178 52,1 52,2 — 58,4 58,5 — 77,3 77,4 — 93,1 93,2 — 105,8 105,9 — 121,6 121,7 179 52,8 52,9 — 59,1 59,2 — 78,3 78,4 — 94,3 94,4 — 107,1 107,2 — 123,1 123,2 180 53,5 53,6 — 59,8 59,9 — 79,3 79,4 — 95,5 95,6 — 108,4 108,5 — 124,6 124,7 181 54,0 54,1 — 60,4 60,5 — 80,0 80,1 — 96,4 96,5 — 109,4 109,5 — 125,8 125,9 182 54,6 54,7 — 61,1 61,2 — 81,0 81,1 — 97,5 97,6 — 110,8 110,9 — 127,3 127,4 183 55,1 55,2 — 61,7 61,8 — 81,7 81,8 — 98,4 98,5 — 111,8 111,9 — 128,5 128,6 184 55,8 55,9 — 62,4 62,5 — 82,7 82,8 — 99,6 99,7 — 113,1 113,2 — 130,0 130,1 185 56,4 56,5 — 63,2 63,3 — 83,7 83,8 — 100,8 100,9 — 114,5 114,6 — 131,6 131,7 186 56,9 57,0 — 63,7 63,8 — 84,4 84,5 — 101,7 101,8 — 115,5 115,6 — 132,7 132,8 187 57,6 57,7 — 64,5 64,6 — 85,4 85,5 — 102,9 103,0 — 116,8 116,9 — 134,3 134,4 188 58,2 58,3 — 65,2 65,3 — 86,4 86,5 — 104,0 104,1 — 118,2 118,3 — 135,8 135,9 189 58,9 59,0 — 65,9 66,0 — 87,4 87,5 — 105,2 105,3 — 119,5 119,6 — 137,3 137,4 190 59,6 59,7 — 66,7 66,8 — 88,3 88,4 — 106,4 106,5 — 120,8 120,9 — 138,9 139,0 191 60,1 60,2 — 67,2 67,3 — 89,1 89,2 — 107,3 107,4 — 121,8 121,9 — 140,0 140,1 192 60,7 60,8 — 68,0 68,1 — 90,1 90,2 — 108,5 108,6 — 123,2 123,3 — 141,6 141,7 193 61,4 61,5 — 68,7 68,8 — 91,0 91,1 — 109,6 109,7 — 124,5 124,6 — 143,1 143,2 194 62,0 62,1 — 69,5 69,6 — 92,0 92,1 — 110,8 110,9 — 125,9 126,0 — 144,7 144,8 195 62,7 62,8 — 70,2 70,3 — 93,0 93,1 — 112,0 112,1 — 127,2 127,3 — 146,2 146,3 196 63,4 63,5 — 70,9 71,0 — 94,0 94,1 — 113,2 113,3 — 128,5 128,6 — 147,7 147,8 197 64,0 64,171,7 71,8 — 95,0 95,1 — 114,4 114,5 — 129,9 130,0 — 149,3 149,4 198 64,7 64,872,4 72,5 — 95,9 96,0 — 115,5 115,6 — 131,2 131,3 — 150,8 150,9 199 65,3 65,473,2 73,3 — 96,9 97,0 — 116,7 116,8 — 132,6 132,7 — 152,4 152,5 200 66,0 66,173,9 74,0 — 97,9 98,0 — 117,9 118,0 — 133,9 134,0 — 153,9 154,0 25 ёшдан 45 ёшгача Бўй (см) Озиқланишнинг етишмовчилиги (ТВИ 17,0 дан кам) Озиқланишнинг пасайиши (ТВИ 17,0 — 18,9) Меъёрдаги тана вазни (ТВИ 19,0 — 24,9) Озиқланишнинг юқорилиги (ТВИ 25,0 — 29,9) I даражали семизлик (ТВИ 30,0 — 34,9) II даражали семизлик (ТВИ 35,0 — 39,9) III даражали семизлик (ТВИ 40,0 ва ундан юқори) 1 2 3 4 5 6 7 8 155 40,8 40,9 — 45,5 45,6 — 59,9 60,0 — 71,9 72,0 — 83,9 84,0 — 95,9 96,0 156 41,3 41,4 — 46,1 46,2 — 60,7 60,8 — 72,8 72,9 — 85,0 85,1 — 97,1 97,2 157 41,8 41,9 — 46,6 46,7 — 61,4 61,5 — 73,7 73,8 — 86,0 86,1 — 98,3 98,4 158 42,3 42,4 — 47,2 47,3 — 62,2 62,3 — 74,6 74,7 — 87,1 87,2 — 99,5 99,6 159 42,8 42,9 — 47,8 47,9 — 62,9 63,0 — 75,5 75,6 — 88,1 88,2 — 100,7 100,8 160 43,5 43,6 — 48,5 48,6 — 63,9 64,0 — 76,7 76,8 — 89,5 89,6 — 102,3 102,4 161 44,0 44,1 — 49,1 49,2 — 64,7 64,8 — 77,6 77,7 — 90,6 90,7 — 103,5 103,6 162 44,5 44,6 — 49,7 49,8 — 65,4 65,5 — 78,5 78,6 — 91,6 91,7 — 104,7 104,8 163 45,1 45,2 — 50,3 50,4 — 66,2 66,3 — 79,4 79,5 — 92,7 92,8 — 105,9 106,0 164 45,6 45,7 — 50,8 50,9 — 66,9 67,0 — 80,3 80,4 — 93,7 93,8 — 107,1 107,2 165 46,2 46,3 — 51,6 51,7 — 67,9 68,0 — 81,5 81,6 — 95,1 95,2 — 108,7 108,8 166 46,8 46,9 — 52,2 52,3 — 68,7 68,8 — 82,4 82,5 — 96,2 96,3 — 109,9 110,0 167 47,3 47,4 — 52,7 52,8 — 69,4 69,5 — 83,3 83,4 — 97,2 97,3 — 111,1 111,2 168 47,9 48,0 — 53,5 53,6 — 70,4 70,5 — 84,5 84,6 — 98,6 98,7 — 112,7 112,8 169 48,5 48,6 — 54,1 54,2 — 71,2 71,3 — 85,4 85,5 — 99,7 99,8 — 113,9 114,0 170 49,1 49,2 — 54,8 54,9 — 72,2 72,3 — 86,6 86,7 — 101,1 101,2 — 115,5 115,6 171 49,6 49,7 — 55,4 55,5 — 72,9 73,0 — 87,5 87,6 — 102,1 102,2 — 116,7 116,8 172 50,2 50,3 — 56,0 56,1 — 73,7 73,8 — 88,4 88,5 — 103,2 103,3 — 117,9 118,0 173 50,8 50,9 — 56,7 56,8 — 74,7 74,8 — 89,6 89,7 — 104,6 104,7 — 119,5 119,6 174 51,3 51,4 — 57,3 57,4 — 75,4 75,5 — 90,5 90,6 — 105,6 105,7 — 120,7 120,8 175 52,0 52,1 — 58,0 58,1 — 76,4 76,5 — 91,7 91,8 — 107,0 107,1 — 122,3 122,4 176 52,5 52,6 — 58,6 58,7 — 77,2 77,3 — 92,6 92,7 — 108,1 108,2 — 123,5 123,6 177 53,2 53,3 — 59,4 59,5 — 78,2 78,3 — 93,8 93,9 — 109,5 109,6 — 125,1 125,2 178 53,7 53,8 — 59,9 60,0 — 78,9 79,0 — 94,7 94,8 — 110,5 110,6 — 126,3 126,4 179 54,4 54,5 — 60,7 60,8 — 79,9 80,0 — 95,9 96,0 — 111,9 112,0 — 127,9 128,0 180 55,1 55,2 — 61,5 61,6 — 80,9 81,0 — 97,1 97,2 — 113,3 113,4 — 129,5 129,6 181 55,6 55,7 — 62,0 62,1 — 81,7 81,8 — 98,0 98,1 — 114,4 114,5 — 130,7 130,8 182 56,3 56,4 — 62,8 62,9 — 82,7 82,8 — 99,2 99,3 — 115,8 115,9 — 132,3 132,4 183 56,8 56,9 — 63,4 63,5 — 83,4 83,5 — 100,1 100,2 — 116,8 116,9 — 133,5 133,6 184 57,5 57,6 — 64,1 64,2 — 84,4 84,5 — 101,3 101,4 — 118,2 118,3 — 135,1 135,2 185 58,1 58,2 — 64,9 65,0 — 85,4 85,5 — 102,5 102,6 — 119,6 119,7 — 136,7 136,8 186 58,7 58,8 — 65,5 65,6 — 86,2 86,3 — 103,4 103,5 — 120,7 120,8 — 137,9 138,0 187 59,3 59,4 — 66,2 66,3 — 87,2 87,3 — 104,6 104,7 — 122,1 122,2 — 139,5 139,6 188 60,0 60,1 — 67,0 67,1 — 88,2 88,3 — 105,8 105,9 — 123,5 123,6 — 141,1 141,2 189 60,7 60,8 — 67,7 67,8 — 89,2 89,3 — 107,0 107,1 — 124,9 125,0 — 142,7 142,8 190 61,4 61,5 — 68,5 68,6 — 90,2 90,3 — 108,2 108,3 — 126,3 126,4 — 144,3 144,4 191 61,9 62,0 — 69,1 69,2 — 90,9 91,0 — 109,1 109,2 — 127,3 127,4 — 145,5 145,6 192 62,6 62,7 — 69,8 69,9 — 91,9 92,0 — 110,3 110,4 — 128,7 128,8 — 147,1 147,2 193 63,2 63,3 — 70,6 70,7 — 92,9 93,0 — 111,5 111,6 — 130,1 130,2 — 148,7 148,8 194 63,9 64,0 — 71,3 71,4 — 93,9 94,0 — 112,7 112,8 — 131,5 131,6 — 150,3 150,4 195 64,6 64,7 — 72,1 72,2 — 94,9 95,0 — 113,9 114,0 — 132,9 133,0 — 151,9 152,0 196 65,3 65,4 — 72,9 73,0 — 95,9 96,0 — 115,1 115,2 — 134,3 134,4 — 153,5 153,6 197 66,0 66,1 — 73,6 73,7 — 96,9 97,0 — 116,3 116,4 — 135,7 135,8 — 155,1 155,2 198 66,6 66,7 — 74,4 74,5 — 97,9 98,0 — 117,5 117,6 — 137,1 137,2 — 156,7 156,8 199 67,3 67,4 — 75,1 75,2 — 98,9 99,0 — 118,7 118,8 — 138,5 138,6 — 158,3 158,4 200 68,0 68,1 — 75,9 76,0 — 99,9 100,0 — 119,9 120,0 — 139,9 140,0 — 159,9 160,0 201 68,7 68,8 — 76,7 76,8 — 100,9 101,0 — 121,1 121,2 — 141,3 141,4 — 161,5 161,6 202 69,4 69,5 — 77,4 77,5 — 101,9 102,0 — 122,3 122,4 — 142,7 142,8 — 163,1 163,2 203 70,0 70,1 — 78,2 78,3 — 102,9 103,0 — 123,5 123,6 — 144,1 144,2 — 164,7 164,8 204 70,7 70,8 — 78,9 79,0 — 103,9 104,0 — 124,7 124,8 — 145,5 145,6 — 166,3 166,4 205 71,4 71,5 — 79,7 79,8 — 104,9 105,0 — 125,9 126,0 — 146,9 147,0 — 167,9 168,0 206 72,1 72,2 — 80,5 80,6 — 105,9 106,0 — 127,1 127,2 — 148,3 148,4 — 169,5 169,6 207 72,8 72,9 — 81,2 81,3 — 106,9 107,0 — 128,3 128,4 — 149,7 149,8 — 171,1 171,2 208 73,4 73,5 — 82,0 82,1 — 107,9 108,0 — 129,5 129,6 — 151,1 151,2 — 172,7 172,8 209 74,1 74,2 — 82,7 82,8 — 108,9 109,0 — 130,7 130,8 — 152,5 152,6 — 174,3 174,4 210 74,8 74,9 — 83,5 83,6 — 109,9 110,0 — 131,9 132,0 — 153,9 154,0 — 175,9 176,0 45 ёш ва ундан юқори ёш Бўй (см) Озиқланишнинг етишмовчилиги (ТВИ 17,5 дан кам) Озиқланишнинг пасайиши (ТВИ 17,5 — 19,9) Меъёрдаги тана вазни (ТВИ 20,0 — 25,9) Озиқланишнинг юқорилиги (ТВИ 26,0 — 30,9) I даражали семизлик (ТВИ 31,0 — 35,9) II даражали семизлик (ТВИ 36,0 — 40,9) III даражали семизлик (ТВИ 41,0 ва ундан юқори) 1 2 3 4 5 6 7 8 155 42,0 42,1 — 47,9 48,0 — 62,3 62,4 — 74,3 74,4 — 86,3 86,4 — 98,3 98,4 156 42,5 42,6 — 48,5 48,6 — 63,1 63,2 — 75,2 75,3 — 87,4 87,5 — 99,5 99,6 157 43,1 43,2 — 49,1 49,2 — 63,9 64,0 — 76,2 76,3 — 88,5 88,6 — 100,8 100,9 158 43,6 43,7 — 49,7 49,8 — 64,6 64,7 — 77,1 77,2 — 89,5 89,6 — 102,0 102,1 159 44,1 44,2 — 50,3 50,4 — 65,4 65,5 — 78,0 78,1 — 90,6 90,7 — 103,2 103,3 160 44,8 44,9 — 51,1 51,2 — 66,5 66,6 — 79,3 79,4 — 92,1 92,2 — 104,9 105,0 161 45,3 45,4 — 51,7 51,8 — 67,2 67,3 — 80,2 80,3 — 93,1 93,2 — 106,1 106,2 162 45,9 46,0 — 52,3 52,4 — 68,0 68,1 — 81,1 81,2 — 94,2 94,3 — 107,3 107,4 163 46,4 46,5 — 52,9 53,0 — 68,8 68,9 — 82,1 82,2 — 95,3 95,4 — 108,6 108,7 164 46,9 47,0 — 53,5 53,6 — 69,6 69,7 — 83,0 83,1 — 96,4 96,5 — 109,8 109,9 165 47,6 47,7 — 54,3 54,4 — 70,6 70,7 — 84,2 84,3 — 97,8 97,9 — 111,4 111,5 166 48,1 48,2 — 54,9 55,0 — 71,4 71,5 — 85,2 85,3 — 98,9 99,0 — 112,7 112,8 167 48,7 48,8 — 55,5 55,6 — 72,2 72,3 — 86,1 86,2 — 100,0 100,1 — 113,9 114,0 168 49,4 49,5 — 56,3 56,4 — 73,2 73,3 — 87,3 87,4 — 101,4 101,5 — 115,5 115,6 169 49,9 50,0 — 56,9 57,0 — 74,0 74,1 — 88,3 88,4 — 102,5 102,6 — 116,8 116,9 170 50,6 50,7 — 57,7 57,8 — 75,0 75,1 — 89,5 89,6 — 103,9 104,0 — 118,4 118,5 171 51,1 51,2 — 58,3 58,4 — 75,8 75,9 — 90,4 90,5 — 105,0 105,1 — 119,6 119,7 172 51,6 51,7 — 58,9 59,0 — 76,6 76,7 — 91,4 91,5 — 106,1 106,2 — 120,9 121,0 173 52,3 52,4 — 59,7 59,8 — 77,6 77,7 — 92,6 92,7 — 107,5 107,6 — 122,5 122,6 174 52,9 53,0 — 60,3 60,4 — 78,4 78,5 — 93,5 93,6 — 108,6 108,7 — 123,7 123,8 175 53,6 53,7 — 61,1 61,2 — 79,5 79,6 — 94,8 94,9 — 110,1 110,2 — 125,4 125,5 176 54,1 54,2 — 61,7 61,8 — 80,2 80,3 — 95,7 95,8 — 111,1 111,2 — 126,6 126,7 177 54,8 54,9 — 62,5 62,6 — 81,3 81,4 — 96,9 97,0 — 112,6 112,7 — 128,2 128,3 178 55,3 55,4 — 63,1 63,2 — 82,1 82,2 — 97,9 98,0 — 113,7 113,8 — 129,5 129,6 179 56,0 56,1 — 63,9 64,0 — 83,1 83,2 — 99,1 99,2 — 115,1 115,2 — 131,1 131,2 180 56,7 56,8 — 64,7 64,8 — 84,1 84,2 — 100,3 100,4 — 116,5 116,6 — 132,7 132,8 181 57,2 57,3 — 65,3 65,4 — 84,9 85,0 — 101,3 101,4 — 117,6 117,7 — 134,0 134,1 182 57,9 58,0 — 66,1 66,2 — 86,0 86,1 — 102,5 102,6 — 119,1 119,2 — 135,6 135,7 183 58,5 58,6 — 66,7 66,8 — 86,7 86,8 — 103,4 103,5 — 120,1 120,2 — 136,8 136,9 184 59,2 59,3 — 67,5 67,6 — 87,8 87,9 — 104,7 104,8 — 121,6 121,7 — 138,5 138,6 185 59,9 60,0 — 68,3 68,4 — 88,8 88,9 — 105,9 106,0 — 123,0 123,1 — 140,1 140,2 186 60,4 60,5 — 68,9 69,0 — 89,6 89,7 — 106,9 107,0 — 124,1 124,2 — 141,4 141,5 187 61,1 61,2 — 69,7 69,8 — 90,6 90,7 — 108,1 108,2 — 125,5 125,6 — 143,0 143,1 188 61,8 61,9 — 70,5 70,6 — 91,7 91,8 — 109,3 109,4 — 127,0 127,1 — 144,6 144,7 189 62,5 62,6 — 71,3 71,4 — 92,7 92,8 — 110,6 110,7 — 128,4 128,5 — 146,3 146,4 190 63,2 63,3 — 72,1 72,2 — 93,8 93,9 — 111,8 111,9 — 129,9 130,0 — 147,9 148,0 191 63,7 63,8 — 72,7 72,8 — 94,5 94,6 — 112,7 112,8 — 130,9 131,0 — 149,1 149,2 192 64,4 64,5 — 73,5 73,6 — 95,6 95,7 — 114,0 114,1 — 132,4 132,5 — 150,8 150,9 193 65,1 65,2 — 74,3 74,4 — 96,6 96,7 — 115,2 115,3 — 133,8 133,9 — 152,4 152,5 194 65,8 65,9 — 75,1 75,2 — 97,7 97,8 — 116,5 116,6 — 135,3 135,4 — 154,1 154,2 195 66,5 66,6 — 75,9 76,0 — 98,7 98,8 — 117,7 117,8 — 136,7 136,8 — 155,7 155,8 196 67,2 67,3 — 76,7 76,8 — 99,7 99,8 — 118,9 119,0 — 138,1 138,2 — 157,3 157,4 197 67,9 68,0 — 77,5 77,6 — 100,8 100,9 — 120,2 120,3 — 139,6 139,7 — 159,0 159,1 198 68,6 68,7 — 78,3 78,4 — 101,8 101,9 — 121,4 121,5 — 141,0 141,1 — 160,6 160,7 199 69,3 69,4 — 79,1 79,2 — 102,9 103,0 — 122,7 122,8 — 142,5 142,6 — 162,3 162,4 200 70,0 70,1 — 79,9 80,0 — 103,9 104,0 — 123,9 124,0 — 143,9 144,0 — 163,9 164,0 201 70,7 70,8 — 80,7 80,8 — 104,9 105,0 — 125,1 125,2 — 145,3 145,4 — 165,5 165,6 202 71,4 71,5 — 81,5 81,6 — 106,0 106,1 — 126,4 126,5 — 146,8 146,9 — 167,2 167,3 203 72,1 72,2 — 82,3 82,4 — 107,0 107,1 — 127,6 127,7 — 148,2 148,3 — 168,8 168,9 204 72,8 72,9 — 83,1 83,21 — 08,1 108,2 — 128,9 129,0 — 149,7 149,8 — 170,5 170,6 205 73,5 73,6 — 83,9 84,0 — 109,1 109,2 — 130,1 130,2 — 151,1 151,2 — 172,1 172,2 206 74,2 74,3 — 84,7 84,8 — 110,1 110,2 — 131,3 131,4 — 152,5 152,6 — 173,7 173,8 207 74,9 75,0 — 85,5 85,6 — 111,2 111,3 — 132,6 132,7 — 154,0 154,1 — 175,4 175,5 208 75,6 75,7 — 86,3 86,4 — 112,2 112,3 — 133,8 133,9 — 155,4 155,5 — 177,0 177,1 209 76,3 76,4 — 87,1 87,2 — 113,3 113,4 — 135,1 135,2 — 156,9 157,0 — 178,7 178,8 210 77,0 77,1 — 87,9 88,0 — 114,3 114,4 — 136,3 136,4 — 158,3 158,4 — 180,3 180,4

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 7-ИЛОВА

Ҳарбий меҳнатнинг соғлиққа хавфли ва ўта оғир шароити билан боғлиқ лавозимлар ва ҳарбий ҳисоб мутахассисликлари

а) ҳарбий меҳнатнинг соғлиққа хавфли шароити бўлган ишлардаги бевосита алоқаси қуйидагилар билан боғлиқ:

радиоактив моддалар;

ионловчи нурланиш манбалари;

ракета ёнилғиси таркибидаги қисмлар ва бошқа ўта заҳарловчи моддалар;

кимёвий қурол таркибига кирадиган заҳарловчи моддалар;

30 кГцдан до 300 ГГцгача частота диапазонида электр-магнит майдонларини ҳосил қилувчи манбалар;

оптик квантли генераторлар;

патогенлик I, II гуруҳига кирадиган микроорганизмлар.

б) ҳарбий меҳнатнинг ўта оғир шароити билан боғлиқ ишлар (мутахассисликлар):

акванавтлар ва бошқа ғаввос мутахассислари;

махсус иншоатлардаги хизмат;

қутқарувчи ва қутқарув хизмати бошқа мутахассислари

ҳарбий секторлар навбатчилик таркибининг, ҳаво ҳаракатлар бошқарув тизими марказларининг ва авиацияни йўналтириш жанговар бошқарув пунктларининг офицерлари (ҲҲБ ва АЙП операторлари);

танклар ва бошқа жанговар техника сув остидаги бошқаруви;

парашют билан сакраш.

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 8-ИЛОВА

Ҳарбий қисм (МИББ) ‎ бурчак штампи ‎‎ ‎ ‎ ‎ ___________________________ БОШ ШИФОКОРИГА (БОШЛИҒИГА)‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎даволаш-профилактика, ‎ҳарбий-тиббий муассасасининг номланиши ‎ ‎ ‎ ‎‎ Тиббий кўрикдан ўтказиш учун ‎ЙЎЛЛАНМА ‎‎ ‎‎ Т/р‎ Ҳарбий унвон‎ Ф.И.Ш.‎ Туғилган йили ‎ Лавозими‎ ‎‎Қачон, қайси МИББ томонидан чиқарилган Ташхис‎ ‎‎Тиббий кўрикдан ўтказиш мақсади 1‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎ ‎ ‎‎ 2‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎ ‎ ‎‎ 3‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎ ‎ ‎‎ ‎‎ ‎ ‎ Ҳарбий қисм командири (МИББ бошлиғи) __________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ҳарбий унвони, имзо, Ф.И.Ш.‎‎ ‎ М.Ў.‎ Ҳарбий қисм тиббий қисм бошлиғи ________________________________________ ‎ ‎ (тиббий комиссиясининг катта шифокори) ‎‎ҳарбий унвони, имзо, Ф.И.Ш.‎‎ ‎‎ ‎‎

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 9-ИЛОВА

Ҳарбий хизматчилар ва уларнинг оила аъзоларини оғир иқлим шароитли ҳудудларда ҳарбий хизматни ўташига (яшашига) қарши тиббий кўрсатмалар

Барча аҳоли пунктлари ва ҳудудларда қарши кўрсатмалар деб ҳисобланади:

1. Қорақалпоғистон Республикаси, Навоий, Сурхондарё вилоятлари, Бухоро вилояти Қоровулбозор тумани, Қашқадарё вилояти Муборак тумани, Қамчиқ давони (Тошкент ва Наманган вилоятлари ҳудудида) нинг барча ҳудудлари.

а) шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар учун:

тиреотоксикоз, оғирлик даражасидан қатъий назар;

буйракларнинг фаолиятининг бузилиши билан кечадиган тошлар ҳосил бўлиши билан ёки конкрементларсиз, бироқ тез-тез кузатиладиган буйрак санчиғи хуружлари билан кечадиган сийдик-тош касаллиги, битта буйракнинг йўқлиги, буйрак ривожланишининг аномалиялари (тақасимон буйрак, жомча, сийдик йўлларининг тўлиқ ажралиши ва бошқалар);

«нишон» аъзолар фаолияти яққол ифодаланган бузилишлари билан кечадиган гипертония касаллигининг иккинчи босқичи;

хавфли ўсмалар, касалликнинг босқичи ва даволаш натижаларидан қатъий назар;

фотодерматозлар, эритематоз бўрича (волчанка);

яққол ифодаланган сурункали ларингофарингитлар;

даволаш самарасиз бўлганда узлуксиз — қайталанувчи аллергик касалликларнинг оғир асоратли шакллари;

ўпка ва бошқа аъзолар силининг фаол шакллари (3 йил давомида жараённинг фаоллиги кузатилмаган бўлса, қарши кўрсатма йўқ);

Бундан ташқари, аёл-ҳарбий хизматчилар учун:

бачадон, тухумдон ёки кўкрак бези ривожланаётган ўсмалари;

климакс ва бачадондан қон кетиш билан кечадиган тухумдонлар фаолиятининг бузилишлари.

б) ҳарбий хизматчиларнинг оила аъзолари учун:

тез-тез такрорланадиган талвасалар билан (йил давомида 3 мартадан кўп) кечадиган тутқаноқ касаллиги;

бош ва орқа миянинг қон томир касалликлари ҳамда фалажлик (паралич) ёки чуқур илдиз отган парезлар, гидроцефалия, нутқ ва, кўришнинг бузилиши, мувозанат сақлаш ёки юришнинг бузилиши билан ифодаланган марказий асаб тизимининг бошқа оғир органик касалликлари;

эндокрин тизими касалликларининг оғир шакллари, ҳар қандай оғирлик даражасидаги тиреотоксикоз;

коронар ёки умумий қон айланишининг II ёки III даражали бузилиши билан кечадиган қон айланиш тизими касалликлари;

гипертония касаллигининг учинчи босқичи;

коллагенозлар (ревматоидли артрит, тизимли қизил тери сили (волчанка), тизимли склеродермия, тугунли периартрит, дерматомиозит);

хавфли ўсмалар, босқичи ва даволаш натижасидан қатъий назар;

буйракларнинг фаолиятининг бузилиши билан кечадиган тошлар ҳосил бўлиши билан ёки конкрементларсиз, бироқ тез-тез кузатиладиган буйрак санчиғи хуружлари билан кечадиган сийдик-тош касаллиги, битта буйракнинг йўқлиги, буйрак ривожланишининг аномалиялари (тақасимон буйрак, жомча, сийдик йўлларининг тўлиқ ажралиши ва бошқалар);

ўпка ва бошқа аъзолар силининг фаол шакллари (3 йил давомида жараённинг фаоллиги кузатилмаган бўлса, қарши кўрсатма йўқ);

Бундан ташқари, аёллар учун:

ҳар қандай этиологиядаги бачадон, тухумдон ёки сут бези ўсмалари;

2. Баланд тоғлик ҳудудларда (денгиз сатҳига нисбатан баландликда): 2500 метр ва ундан баланд:

а) ҳарбий хизматчилар учун:

мия қон айланишининг ўткинчи бузилишлари билан кечадиган бош ва орқа мия қон томир касалликлари;

фаолиятнинг ўртача бузилиши ва онда-сонда рўй берадиган хуружлар билан кечувчи секин ривожланаётган қон томир тизими касалликлари;

ҳар қандай оғирлик даражасидаги тиреотоксикоз;

ташқи нафас фаолиятининг бузилиши билан кечаётган сурункали ўпка касалликлари;

коронар ёки умумий қон айланишининг II ёки III даражали бузилиши билан кечадиган қон айланиш тизими касалликлари;

хавфли ўсмалар, касалликнинг босқичи ва даволаш натижасидан қатъий назар;

ҳар қандай ривожланиш даражасидаги облитерацияловчи эндоартериитлар;

ўпка ва бошқа аъзолар силининг фаол шакллари (3 йил давомида жараённинг фаоллиги кузатилмаган бўлса, қарши кўрсатма йўқ);

б) ҳарбий хизматчиларнинг оила аъзолари учун:

ақлий заифлик;

тез-тез такрорланадиган талвасалар билан (йил давомида 3 мартадан кўп) кечадиган тутқаноқ касаллиги;

эндоген руҳий бузилишлар;

гидроцефалия, фалажлик (паралич), парезлар, нутқнинг бузилиши билан кечадиган марказий асаб тизимининг органик касалликлари; бош ёки орқа мия ўсмалари ҳамда аъзолар фаолиятининг турғун бузилиши билан кечувчи марказий асаб тизимининг бошқа оғир ва тез ривожланаётган касалликлари;

эндокрин тизимининг касалликлари, ҳар қандай оғирлик даражасидаги тиреотоксикоз;

ривожланиш аломатлари бўлган тизимли қон касалликлари;

ташқи нафас олиш фаолиятининг II ва III даражали бузилиши билан кечаётган сурункали ўпка касалликлари;

умумий ёки коронар қон айланишининг II ва III даражали бузилиши билан кечувчи қон айланиш тизими сурункали касалликлари

гипертония касаллигининг II ёки III босқичи;

хавфли ўсмалар, босқичи ва даволаш натижаларидан қатъий назар;

ҳар қандай ифодаланган даражадаги облитерацияловчи эндоартериит;

ҳар қандай этиологиядаги бачадон, тухумдон ёки сут бези ўсмалари;

ўпка ва бошқа аъзолар силининг фаол шакллари (3 йил давомида жараённинг фаоллиги кузатилмаган бўлса, қарши кўрсатма йўқ);

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 10-ИЛОВА

Тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссиянинг йиғилишлар баённомалари

‎‎______________________________________________________________________ (комиссиянинг номланиши) Т/р‎ ‎‎Фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили, ҳарбий унвони, ҳарбий қисм, қайси МИБдан чақирилган, чақирилиш санаси ва ким томондан тиббий кўрикдан ўтказишга юборилган Шикоятлари ва қисқа анамнези ‎ ‎ ‎ Шифокор текширувининг объектив маълумотлари ва ташхис Комиссиянинг хулосаси Изоҳ (ҲТҚ учун МҲТКнинг хулосаси) ‎ 1‎ 2 3‎‎ 4‎‎ 5 6‎ ‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ ‎‎

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 11-ИЛОВА

‎‎Ҳарбий-тиббий муассасанинг (МИБ ҳузуридаги тиббий комиссиянинг) бурчак штампи ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ МАЪЛУМОТНОМА ______________________________________________________________________‎‎ (ҳарбий унвони, ҳарбий қисм, (СЧР хизматчиси ), фамилияси, исми, шарифи, туғилган йили)‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(қачон ва қайси МИБ томонидан ҚК сафига чақирилган, аввалги ҳарбий хизмати тўғрисида маълумотлар) ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎муддатли, СЧР да ёки шартнома асосида _______ дан ______ гача Бўшатилиш сабаби ______________________________________________________________________‎‎ ‎‎20 ____й. «___»_________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(комиссиянинг номи ёки ҳарбий-тиббий муассасанинг номланиши кўрсатилсин) ‎‎гарнизон (госпитал) ҳарбий-тиббий комиссияси томонидан тиббий кўрикдан ўтказилди. ‎‎Ташхис ва комиссиянинг касаллик, шикастланиш (ярадорлик, жароҳат)нинг сабабий боғлиқлиги тўғрисидаги хулосаси ______________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(Ташхис ва комиссиянинг касаллик, жароҳатнинг сабабий боғлиқлиги тўғрисидаги хулосаси кўрсатилсин) ЎР МВ, МГ, ФВВ, ДХХ, ИИВ, ССВ 20____ йил «_____» ____________ даги ____-сонли қароридаги касалликлар жадвалининг __ устуни _________ моддаси ____ бандлари асосида ______________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ (комиссия хулосаси кўрсатилсин) ‎‎______________________________________________________________________ ‎ ‎‎Комиссия раиси _______________________________________________________________ М.Ў.‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси исми, шарифи) ‎ ‎‎Комиссия котиби ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси исми, шарифи) ‎ Комиссиянинг почта манзили______________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎Марказий ҳарбий-тиббий комиссиянинг хулосаси ‎ ‎

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 12-ИЛОВА

____-СОНЛИ КАСАЛЛИК ТЎҒРИСИДАГИ ГУВОҲНОМА‎‎ ‎‎20___йил «____»_______________________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(масъул шахс, ҳужжатнинг сони ва санаси) ‎‎кўрсатмасига биноан _____________________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(ҳарбий-тиббий муассаса, мудофаа ишлари бошқармаси) ‎‎тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссияси томонидан тиббий кўрикдан ўтказилди. ‎‎1. Фамилияси, исми, отасининг исми _________________________________________________________ ‎‎2. Туғилган йили ______. Қуролли Кучларда ________ дан. Шартномаси ______ дан ‎‎3. Ҳарбий унвони __________, ҳарбий мутахассислиги ________________________ ‎‎4. Ҳарбий қисм ___________ ‎‎5. ________________________________________________________________________МИБ чақирув (туман, шаҳар, вилоят, республика) комиссияси томонидан ҳақиқий ҳарбий хизматга чақирилган. ‎‎6. Бўй ___ см. Вазн __ кг. Кўкрак қафасининг аланаси (тинч ҳолатда) ___ см. ‎‎7. Шикоятлари:_________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎8. Қисқа анамнез: _______________________________________________________________________ Касаллик қачон бошланган; қачон ва қайси ‎‎______________________________________________________________________ ҳолатда ярадорлик, жароҳат, шикастланиш олган; ‎‎ ______________________________________________________________________ ярадорлик, жароҳат, шикастланиш олганлик ва қайси ҳолатда бўлганлиги тўғрисидаги ҳужжатлар мавжудлиги. ‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ Хизмат мажбуриятларини бажаришига касалликнинг таъсири, дастлабки‎‎ ______________________________________________________________________ тиббий кўрикдан ўтказилганлиги ва уларнинг натижалари; тиббий муассасаларда даволаш чоралари ‎‎ ва уларнинг самарадорлиги, касаллик туфайли таътилда бўлганлиги, санаторияларда даволанганлиги ва бошқалар ‎‎9. Текширув ва даволанишда бўлган _________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎даволаш (даволаш-профилактика), ______________________________________________________________________ ‎‎ҳарбий тиббий муассасалар, қайси даврда даволанганлиги тўғрисидаги маълумотлар) 10. Объектив текширув маълумотлари _______________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ 11. Махсус текширувларнинг натижалари (рентгенологик, таҳлилий, ускунавий ва бошқалар) _____________‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎12. Ташхис ва комиссиянинг касаллик, жароҳат (ярадорлик, шикастланиш)нинг сабабий боғлиқлиги тўғрисидаги хулосаси ____________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(касаллик ва жароҳат биргаликда мавжудлигида сабабий боғлиқлилиги тўғрисида қарорларни алоҳида қайд этилади) 13. Комиссиянинг ҳарбий хизматга, ҳарбий мутахассислик бўйича хизматига яроқлилик тўғрисидаги хулосаси: ЎР МВ, МГ, ФВВ, ДХХ, ИИВ, ССВ 20___ йил «__» ____________ даги ____-сонли қароридаги касалликлар жадвалининг __устуни _______моддаси ___бандлари асосида __________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(комиссиянинг хулосаси қайд этилади) ‎‎14. Кузатувчиларга муҳтож, муҳтож эмас (керак бўлмаган ўчирилсин) ______________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(керак бўлганида, кузатувчиларнинг сони, транспорт тури и ўтказиш тартиби қайд этилади) ‎‎ ‎ ‎‎Комиссия раиси _______________________________________________________________ М.Ў. ‎ ‎ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми шарифи) ‎ Комиссия котиби ______________________________________________________________‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми шарифи) ‎‎Комиссиянинг почта манзили: _____________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎Марказий ҳарбий-тиббий комиссиянинг хулосаси ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 13-ИЛОВА

Ҳарбий-тиббий муассасанинг (МИБ ҳузуридаги тиббий комиссиянинг) бурчак штампи ‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ Ўзбекистон Республикасидан ташқарига чиқаётган шахснинг соғлиқ ҳолати тўғрисида‎‎ МАЪЛУМОТНОМА ‎‎ ‎‎ ‎‎Фамилияси___________________________ Исми_____________________________________________ ‎‎Отасининг исми_________________________________________________________________________ ‎‎Туғилган йили__________ Ҳарбий унвони (ҳарбий хизматчининг оила аъзоси, ҚК ишчи, хизматчиси) ______ ______________________________________________________________________‎‎ Ҳарбий қисм ___________________________________________________________________________‎‎ ‎‎Шикоятлари:___________________________________________________________________________ Қисқа анамнез: _________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ Профилактик эмлашлар ўтказиш учун қаршиликлар (бор, йўқ): ____________________________________ Бўйи_______________ Вазни__________________________ ‎‎Қон гуруҳи ва резус-фактор ___________________________ Текширув натижалари: ‎‎Таҳлилий ______________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Қоннинг RW и ОИВ га таҳлили _____________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Рентген текширувлари (12 ёш ва ундан катта болалар учун) _______________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ Электрофизиологик (ЭЭГ, РЭГ, ЭхоЭС) _____________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Тиббий ускуналар ёрдамида ўтказиладиган ва бошқа (ЭКГ, ЭхоКГ, ФГДС, УТТ ва текширувлар) __________ ______________________________________________________________________‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ ШИФОКОРЛАР ҲУЛОСАЛАРИ‎‎ ‎‎Бирламчи Якуний‎‎ Жарроҳ:______________________ _________________________ _______________________________‎‎ ‎‎_______________________________ _____________________ _________________________________ ‎‎Терапевт:_______________________ _________________________ _____________________________ ‎‎______________________________ ____________________________ ___________________________ ‎‎Невропатолог:__________________ _____________________________ __________________________ ______________________________ _____________________________ __________________________‎‎ Психиатр:________________________ ___________________________ __________________________‎‎ ‎‎________________________________ ___________________________ __________________________ ‎‎Окулист:_________________________ ___________________________ _________________________ ‎‎________________________________ ___________________________ __________________________ Отоларинголог:____________________ ___________________________ _________________________ ‎‎_________________________________ ___________________________ _________________________ ‎‎Дерматовенеролог:__________________ ___________________________ ________________________ ‎‎__________________________________ ___________________________ ________________________ Стоматолог:________________________ ___________________________ ________________________ ‎‎__________________________________ _____________________________ ______________________ ‎‎Бошқа врач-мутахассислар (уролог, эндокринолог, педиатр ва бошқа) ______________________________ ______________________________________________________________________ Ташхис:_______________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Ҳарбий-тиббий комиссиянинг хулосаси ______________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎ (комиссиянинг номи, хулосаси кўрсатилсин) ______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎ Комиссия раиси _______________________________________________________________‎‎ М.Ў. ‎ ‎ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси исми, шарифи) ‎ ‎‎Комиссия котиби ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси исми, шарифи) ‎ 20____й. «____»___________________ ‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ Ташхис: _______________________________________________________________________________‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ Ҳарбий-тиббий комиссиянинг хулосаси ______________________________________________________‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎(комиссиянинг номи, хулосаси кўрсатилсин) ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ‎ ‎‎Комиссия раиси _______________________________________________________________ М.Ў.‎ ‎ ‎ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси исми, шарифи)‎‎ ‎ ‎‎Комиссия котиби ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси исми, шарифи) ‎ 20____й. «____»___________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎Комиссиянинг почта манзили______________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎Марказий ҳарбий-тиббий комиссиянинг хулосаси ‎‎ ‎‎

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 14-ИЛОВА

‎‎ ‎ ‎‎‏Сурат ўрни ‎‏ ‎‎ ‎‏ ‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎Мудофаа ишлари бошқармаси (бўлими) гербли муҳри ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎ ‎‎Ҳарбий-таълим муассасага кираётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш ВАРАҚАСИ ‎‎ ‎‎1. Фамилияси, исми, отасининг исми_________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ‎‎(ҳарбий хизматчилар учун — ҳарбий унвони) ‎‎2. Туғилган йили_________________________________________________________________________ 3. Яшаш жойи ___________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ (ҳарбий хизматчилар учун — ҳарбий қисмнинг манзили ва шартли номи) ‎‎ ‎‎‏ Тиббий кўрикдан ўтказиш босқичлари‎‎ Бирламчи Такрорий‎‎ Якуний 1‎‎ 2‎‎ 3‎ 4 1. Шикоятлар ва анамнези‎‎ ‎‎2. Ўтказилган касалликлар ва жароҳатлар ‎‎ ‎‎ 3. Антропометрик кўрсаткичлар‎‎ ‏ Бўйи‎‎ ‏ ‎‎Тана вазни ‏ ‎‎Спирометрия ‏ ‎‎Динамометрия: ‏ ‎‎Ўнг қўл ‏ Чап қўл ‏ ‎‎Гавдани тик туриш пайтида ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ 4. Жарроҳлик текшируви натижалари:‎‎ ‏ ‎‎Умумий жисмоний ривожланиши ‏ ‎‎Тери ва кўринадиган шиллиқ қаватлар ‏ ‎‎Лимфа тугунлари ‏ Суяк-мушак тизими ‏ Периферик томирлар ‏ ‎‎Сийдик, жинсий тизим ‏ ‎‎Анус ва йўғон ичак ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ Ташхис: ‏ ‎‎Хулоса: ‏ ‎‎Сана, жарроҳнинг имзоси, фамилияси исми шарифи ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ 1 2‎‎ 3 4‎‎ ‎‎5. Ички аъзолар текшируви натижалари: ‏ ‎‎Озиқланиш ‏ Эндокрин тизими ‏ ‎‎Юрак: чегаралари ‏ ‎‎Тонлар ‏ ‎‎Фаолият синамалари ‏ Пульс ‏ ‎‎Артериал босим ‏ Нафас аъзолари‎‎ ‏ Овқат ҳазм қилиш аъзолари ‏ ‎‎Жигар ‏ ‎‎Талоқ ‏ ‎‎Буйраклар ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Ташхис ‏ ‎‎Хулоса ‏ Сана, терапевтнинг имзоси, фамилияси исми шарифи ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ 6. Асаб тизими текшируви натижалари:‎‎ ‏ ‎‎Бош-мия нервлари ‏ ‎‎Ҳаракат фаолияти ‏ ‎‎Рефлекслар ‏ Сезиш ‏ Вегетатив асаб тизими ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ ‎‎Ташхис: ‏ Хулоса: ‏ Сана, невропатологнинг имзоси, фамилияси исми шарифи ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎7. Руҳий ҳолатни текширув натижалари: ‏ Онг ‎‎ ‏ Диққат-эътибор ‏ ‎‎Хотира ‏ Тафаккур ‎‎‏ ‎‎Интеллект ‏ ‎‎Ҳиссий-иродавий фаолият ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ Ташхис:‎‎ ‏ ‎Хулоса: ‏ ‎‎Сана, психиатрнинг имзоси, фамилияси исми шарифи ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ 8. Кўриш аъзосининг текширув натижалари:‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Ранг ажратиш (Рабкин бўйича) ‎‎ ‎‎ ‎‎‏Кўриш ўткирлиги коррекциясиз ‎‎Ўнг кўз ‎‎ ‎‎ ‎‎ Чап кўз‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ Кўриш ўткирлиги коррекция билан Ўнг кўз‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ Чап кўз ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ Рефракция скиаскопик‎‎‏‎‎‎ Ўнг кўз‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ Чап кўз‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ 1‎‎ 2‎‎ 3‎‎‎ 4‎‎ ‎‎Бинокулярное кўриш ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‏Яққол кўришнинг энг яқин нуқтаси Ўнг кўз‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ Чап кўз‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Кўз ёши йўллари ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎Қовоқ ва конъюнктива ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Кўз олмаларининг жойлашуви, ҳаракатчанлиги ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Қорачиқ ва уларнинг таъсирга жавоби ‎‎ ‎‎ ‎‎ Оптик муҳитлар Ўнг кўз‎‎ ‎‎ Чап кўз‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ Ташхис:‎‎ ‏ Хулоса:‎‎ ‏ Сана, офтальмологнинг имзоси, фамилияси исми шарифи‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ 9. ЛОР-аъзоларнинг текширув натижалари: ‏ Нутқ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ Бурун орқали нафас ўнг‎‎ ‎‎‎ ‎‎ чап‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ Ҳид билиш‎‎‏ ўнг‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ чап‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‏Шивирлаб гапиришга эшитиш ўткирлиги‎ ўнг‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ чап‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ Қулоқнинг барофаолияти ‎‎‏ ўнг‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎чап‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Вестибуляр аппаратининг фаолияти (айланиш билан икки ҳисса тажриба) ‎‎ ‎‎ Ташхис:‎‎ ‏ Хулоса:‎‎ ‏ ‎‎Сана, отоларингологнинг имзоси, фамилияси исми шарифи ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎10. Тишлар ва оғиз бошлиғининг текширув натижалари: ‎‎ ‎‎ Тишлаш ҳолати‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Оғизнинг шиллиқ қавати ‎‎ ‎‎ ‎‎ Тишлар‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Милклар ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎Ташхис: ‏ Хулоса:‎‎ ‏ ‎‎Сана, стоматологнинг имзоси, фамилияси исми шарифи ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎11. Тери таносил текширув натижалари ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Ташхис: ‏ ‎‎Хулоса: ‏ ‎‎Сана, дерматовенерологнинг имзоси, фамилияси исми шарифи ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎12. Рентген, таҳлилий ва бошқа текширувлар, ҳамда ва бошқа шифокорлар мутахассис хулосалари ёзувлари учун _________________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎13. Ҳарбий тиббий (тиббий) комиссияларининг хулосалари: ‎‎а) 20____йил «___»_________ _____________________________ҳузуридаги тиббий (ҳарбий қисм, мудофаа ишлари бўлими)‎‎ (ҳарбий-тиббий) комиссияси томонидан бирламчи тиббий кўрикдан ўтказиш. ‎‎ ‎‎ЎР МВ, МГ, ФВВ, ДХХ, ИИВ, ССВ 20__ йил «____» ________даги __-сонли қароридаги касалликлар жадвалининг _____ устуни _____ моддаси асосида _____________________________га киришга _______ (ҲТМ, факультетнинг номланиши) ‎‎(яроқли, яроқсиз кўрсатилсин) ‎ ‎ ‎ ‎‎Комиссия раиси _______________________________________________________________ М.Ў.‎ ‎ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми шарифи) ‎ ‎‎Комиссия котиби ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми шарифи) ‎‎б) 20____йил «___»_________ _____________________________ҳузуридаги тиббий ‎ (ҳарбий қисм, мудофаа ишлари бошқармаси) ‎ ‎ ‎ ‎‎(ҳарбий-тиббий) комиссияси томонидан такрорий тиббий кўрикдан ўтказиш. ‎‎ЎР МВ, МГ, ФВВ, ДХХ, ИИВ, ССВ 20__ йил «____» ________даги _-сонли қароридаги касалликлар жадвалининг _______ устуни _____моддаси асосида _____________________________ га киришга _____ ‎‎(ҲТМ, факультетнинг номланиши) ‎ (яроқли, яроқсиз кўрсатилсин) ‎ ‎ Комиссия раиси _______________________________________________________________ М.Ў. ‎ ‎ ‎ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми шарифи)‎‎ ‎ ‎‎Комиссия котиби ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми шарифи) ‎‎в) 20____йил «___»_________ _____________________________ ҳузуридаги тиббий ‎‎(ҲТМ номланиши) ‎‎(ҳарбий тиббий) комиссияси томонидан якуний тиббий кўрикдан ўтказиш. ‎‎ЎР МВ, МГ, ФВВ, ДХХ, ИИВ, ССВ 20__ йил «____» ________даги _-сонли қароридаги касалликлар жадвалининг _______ устуни___моддаси асосида ______________________________ га киришга ______ ‎‎(ҲТМ, факультетнинг номланиши) ‎ ‎ ‎‎(яроқли, яроқсиз кўрсатилсин) ‎ ‎‎Комиссия раиси _______________________________________________________________ М.Ў.‎ ‎ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми шарифи) ‎ ‎‎Комиссия котиби ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми шарифи) ‎‎ ‎‎ ‎‎

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 15-ИЛОВА

‎‎______________________ вилояти ______________________ тумани ‎‎ мудофаа ишлари бўлими (бошқармаси) ‎‎ ‎‎ШИФОКОР ҲУЛОСАСИ _______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(шифокор мутахассислиги) ‎‎Фуқаро _______________________________________________________________________________ ‎ ‎‎(фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили) ‎‎Шикоятлари ___________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ Анамнези _____________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ Объектив текширув маълумотлари __________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Махсус текширувлар натижалари (таҳлилий, рентгенологик, ускунавий ва бошқалар) ___________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Ташхис _______________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Ҳарбий хизматга яроқлилик ва тайинланиш хулосаси. ‎‎ЎР МВ, МГ, ФВВ, ДХХ, ИИВ, СВВ 20___ йил «____» ____________ даги __ — сонли қароридаги касалликлар жадвалининг ____-устуни ____ -моддаси ____- бандига асосан ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Чекланиш даражаси ______ Ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси __________________________________ ‎‎Тиббий кўрикдан ўтказган шифокор ______________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎(имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) ‎‎20___ й. «______»_______________ ‎‎

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 16-ИЛОВА

‎‎ТИББИЙ ВАРАҚА ‎‎20____ йил «____» _____________ чақирилувчи______________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(фамилияси, исми, отасининг, туғилган йили) ‎‎_____________________________________________ мудофаа ишлари бўлими (бошқармаси) ҳузуридаги ‎‎( туман, шаҳар, вилоят) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎тиббий комиссиясининг тиббий кўрикдан ўтказиш натижалари. Бўйи ___ см. Тана вазни ___ кг. ‎‎ ‎‎Кўкрак қафасининг айланаси ________/________/___________________см. ‎ ‎ ‎‎(тинч пайтида) (нафас олганда) (нафас чиқарганда) ‎ ‎ ‎ Чақирилувчининг шикоятлари: _____________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎ Мутахассис‎‎ Ташхис‎‎ Хулоса ва ЧД‎‎ Шифокорнинг фамилияси ва исми шарифи‎‎ Имзоси ва шахсий муҳри‎‎ ‎‎Терапевт ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Жарроҳ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ Психиатр‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Невропатолог ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ЛОР-шифокори ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ Стоматолог‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎Дерматолог ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‎Бош ва мутахассис шифокорлар ‏ ‎‎‏ ‎‎‎‏ ‎‎‏ ‎‎‏ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ Чақирилувчининг ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси тўғрисида якуний хулосаси______________________‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Чекланиш даражаси _____________________________________________________________________ ‎‎ МИБ БОШЛИҒИ ‎‎______________________________________________________________________ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми шарифи)‎‎ ‎‎ТИББИЙ КОМИССИЯНИНГ КАТТА ШИФОКОРИ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(шифокорнинг имзоси, шахсий муҳри, фамилияси, исми шарифи)

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 17-ИЛОВА

‎‎Соғлик ҳолатини текшириш ДАЛОЛАТНОМАСИ ‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(ҳарбий унвони, фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили) ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎__________________________________ вилояти мудофаа ишлари бошқармаси бошлиғи, ҳарбий қисм командири томонидан 20__ йил «___» ______________ даги ____- сонли йўлланма асосида стационар (амбулатор) равишда____________________________________________________________________ ‎‎(даволаш-профилактика (ҳарбий-тиббий) муассасасининг номланиши) ‎‎20____ й. «____» _______________ дан 20___ й. «_____» __________________гача текширувида бўлган. ‎‎Шикоятлари ___________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Анамнези _____________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Объектив текширув маълумотлари __________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Махсус текширувлар натижалари (таҳлилий, рентгенологик, ускунавий и бошқалар) ____________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Ташхис _______________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎ ‎‎Даволаш-профилактика (ҳарбий-тиббий) муассасасининг бош шифокори (бошлиғи) ___________________ ‎‎______________________________________________________________________ (имзоси, фамилияси, исми и отасининг исми)‎‎ ‎‎Текширув ўтказган шифокор ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ (имзоси, фамилияси, исми и отасининг исми)‎‎ ‎‎М.Ў. ‎‎Даволаш-профилактика (ҳарбий-тиббий) муассасасининг манзили: _________________________________ ‎‎______________________________________________________________________

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 18-ИЛОВА

Ҳарбий даволаш-профилактика муассасаси ‎(ҳарбий тиббий комиссия)нинг бурчак муҳри ‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎ Ҳомиладорлик тўғрисидаги‎‎ МАЪЛУМОТНОМА‎‎ ‎‎Берилган ______________________________________________________________________________ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили) ‎‎ҳақиқатдан 20____йил «_____»______________ ‎‎_____________________________________________________________________________томонидан ‎‎(ҳарбий тиббий комиссиянинг номланиши) ‎‎тиббий кўрикдан ўтказилган. ‎‎Ташхис: ҳомиладорлик ___________________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(ҳомиладорлик муддатини қайд этиш керак) ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎20___йил «___»___________________________________ дан ҳомиладорлик туфайли таътил ҳуқуқи бор. ‎ (туғишдан 56-кунлик давридан олдинги биринчи кун санаси)‎‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎Комиссия раиси _______________________________________________________________ М.Ў. ‎ ‎ ‎ ‎‎(имзоси, фамилияси, исми шарифи) ‎ ‎‎Комиссия котиби ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(имзоси, фамилияси, исми шарифи) ‎ ‎‎Комиссиянинг почта манзили______________________________________________________

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 19-ИЛОВА

‎‎Ҳарбий хизматчининг (ҳарбий хизматга мажбурнинг) тиббий кўрикдан ўтказиш ВАРАҚАСИ __________________________________________________________________________ фармойишига‎‎ ‎‎(мансабдор шахс, ҳужжатнинг санаси, рақами кўрсатилади) ‎‎биноан ҳарбий-тиббий комиссияга __________________________________________________________ ‎‎_____________________________________________________ тиббий кўрикдан ўтказиш учун юборилди ‎‎(ҳарбий-тиббий муассасанинг номи) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎Фамилияси, исми, отасининг исми __________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Ҳарбий унвони _________________________________________________________________________ ‎‎Туғилган йили ______ Қуролли Кучларда __________________________________________________дан ‎ ‎ ‎ ‎ (муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчилари учун)‎‎ ‎‎Ҳарбий қисм ___________________________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчилари учун) ‎‎____________вилоят _________________________________туман МИБ дан чақирилган (чақирилмоқда) ‎‎Аввал ҳарбий хизматни ўтаган (муддатли, СЧР ёки шартнома бўйича)__________ _____________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(хизматга мажбурлар учун) ‎‎Бўшаш сабаби __________________________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(хизматга мажбурлар учун) ‎‎Бўйи ____ см. Тана вазни ____ кг. Кўкрак айланаси (тинч ҳолатда) ____ см. ‎‎ Таҳлилий-тиббий ускуналар ёрдамида ўтказиладиган текширувлар‎‎ Текширув натижалари‎‎ ‎‎Қон умумий таҳлили «___»_____________ 20___ й. ‎‎ Сийдик умумий таҳлили «___»__________ 20___ й. ‎‎ ‎‎ ‎‎Нажаснинг гижжа тухумларига текшируви ‎«___»___ 20___ й. Қоннинг биохимик таҳлили «___»________ 20___ й. ‎‎ ‎‎ ‎‎Қоннинг RW, В ва С маркерлар таҳлили ‎ «___»_____________ 20___ й. ‎‎ ‎‎Қоннинг ОИВга таҳлили «___»__________ 20___ й. ‎‎ Кўкрак қафаси аъзолари флюорографияси ‎ «___»_____________ 20___ й.‎‎ ‎‎ ЭКГ «___»_________________________ 20___ й. ‎‎ ‎‎ УТТ «___»__________________________ 20___ й. ‎‎ ‎‎ ‎‎ФГДС «___»________________________ 20___ й. ‎‎ Бошқа текширувлар «___»_____________ 20___ й. ‎‎ ‎‎ ‎‎ ШИФОКОРЛАР ХУЛОСАЛАРИ ‎‎ Жарроҳ‎‎ ‎‎ Терапевт‎‎ ‎‎ Невропатолог‎‎ ‎‎ ‎‎Психиатр ‎‎ Офтальмолог‎‎ ‎‎ ‎‎Отоларинголог ‎‎ ‎‎Стоматолог ‎‎ ‎‎Дерматолог ‎‎ ‎‎Бошқа шифокор-мутахассислар ‎‎ ‎‎ ‎‎Ташхис ва комиссиянинг касаллик, шикастланиш (ярадорлик, жароҳат) сабабий боғлиқлиги тўғрисидаги хулосаси: _____________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Комиссиянинг ҳарбий хизматга, ҳарбий мутахассислиги бўйича яроқлилиги тўғрисидаги хулосаси: ЎР МВ, МГ, ФВВ, ДХХ, ИИВ, ССВ 20__ йил «____» __________даги ___-сонли қароридаги касалликлар жадвалининг ____ устуни _______моддаси _____ банди асосида _________________________________ ______________________________________________________________________ (комиссия хулосаси кўрсатилади) ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎ ‎‎Комиссия раиси _______________________________________________________________ М.Ў.‎ ‎ ‎‎(имзо, фамилияси исми шарифи) ‎ ‎‎Комиссия котиби ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(имзо, фамилияси исми шарифи) ‎ ‎‎_____ -сонли «____»_________________ 20____й.

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 20-ИЛОВА

‎‎Шикаст (ярадорлик, жароҳат) олиш ҳолати тўғрисидаги ‎‎МАЪЛУМОТНОМА ______________________________________________________________________ ‎‎(ҳарбий унвони, ҳарбий қисм, фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили) ‎‎______________________________________________________________________ 20___йил «___»______________ да олинган жароҳат ___________________________________________‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ (тури, тавсифи и жойлашиши қайд этилади)‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ Пайти (вақти) __________________________________________________________________________‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(жароҳат олинган ҳолат, сабаблари: жанговар, хизмат вазифасини, командирнинг буйруғи, кўрсатмаларини бажаришда, ҳарбий хизмат мажбуриятлари ва фуқаролик бурчини ижро этишда, жанговар, жисмоний тайёргарлиги машғулотларида, техникага хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш вақтида, қурилиш, хўжалик ва бошқа ишларни ўтказишда, ЎР ҚК Умумҳарбий Низомлари, буйруқлар, қўлланмалар, йўриқномаларнинг талабларини бузган ҳолларда, шу жумладан техника хавфсизлиги қоидаларини, хизматдан ташқари даврда, командирнинг буйруғи, кўрсатмаси, хизмат вазифасини бажармаганда, таътилда, қисм ёки хизмат жойини ташлаб кетганда, спиртли ичимликлар ва гиёҳванд моддаларини истеъмол қилганда ва бошқалар) ‎‎Маълумотнома тақдим қилинади ___________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(тақдим қилинадиган муассаса, ташкилотнинг номланиши) ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Бахтсиз ҳодисанинг суриштирувини ўтказиш учун тайинланган махсус комиссиянинг раиси ______________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми шарифи) ‎‎Қисм командири (муассаса бошлиғи)________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми шарифи) М.Ў. ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга 21-ИЛОВА

Мудофаа ишлари бошқармалари ҳузуридаги тиббий комиссияларнинг

1-жадвал Мудофаа ишлари бошқармалари (бўлимлари) тўғрисида МАЪЛУМОТЛАР (абсолют сонлар ) Т/р Туман (шаҳар) МИБ разряди МИБ эга Туман МИБ (бирлашган, шаҳар) Йиғин пунктлари ҳаммаси бўлиб Улардан: замонавий йиғин пунктлари Йиғин пунктлари тиббий бўлимлари қандай шароитда жойлашган МИБ ҳаммаси бўлиб Доимий чақирув участкалари Улардан эга: Вақтинча чақирув участкалари Чақирилувчиларнинг тиббий кўриги учун шароитлари «Чақирувга тайёргарлик ва ўтказиш тўғрисида»ги қўлланма талабларига мос «Чақирувга тайёргарлик ва ўтказиш тўғрисида»ги қўлланма талабларига мос эмас «Чақирувга тайёргарлик ва ўтказиш тўғрисида»ги қўлланма талабларига мос «Чақирувга тайёргарлик ва ўтказиш тўғрисида»ги қўлланма талабларига мос эмас 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Жами 20___й. 20___й.

2-жадвал _______ й.т. ўсмирларнинг чақирув участкаларида қайд этишда тиббий кўрикдан ўтказиш НАТИЖАЛАРИ Туманлар (шаҳарлар) Вилоятлар (ҚР, Тошкент ш.) Жами тиббий кўрикдан ўтказилганлар Ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси А, В, С тоифалар D тоифа E тоифа F тоифа Абс. сони Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Жами вилоят бўйича (ҚР, Тошкент ш.)

3-жадвал Фуқароларни чақирув участкаларида қайд этишда тиббий қўрикдан ўтказиш НАТИЖАЛАРИ (касалликлар синфлари бўйича) Яроқлилик тоифаси ЖАМИ Касалликлар синфлари Юқумли ва паразитар касалликлари Ўсмалар Қон касалликлари Эндокрин тизимининг касалликлари Руҳий ва ҳулқ-атвор бузилишлари Асаб тизиминингкасалликлари Кўз ва унинг ёрдамчи аъзоларнинг касалликлари Қулоқ ва сўрғичсимон ўсиғининг касалликлари Қон айланиш касалликлари Нафас аъзоларининг касалликлари Овқат ҳазм қилиш аъзоларнинг касалликлари Тери ва тери ости қаватининг касалликлари Суяк-мушак тизимининг касалликлари Сийдик-жинсий тизимининг касалликлари Жароҳат, жарроҳлик амалиётининг оқибатлари Жами Шу жумладан сил касаллиги Жами Шу жумладан бош суяги-мия жароҳати Жами Шу жумладан Жами Шу жумладан Жами Шу жумладан Жами Шу жумлажан Жами Моякнинг сувли шиши Нейроциркулятор астения Ва рикоцеле Буруннинг ёндош бўшлиқларининг касалликлари Ҳалқумнинг касалликлари Тишларнинг касалликлари Яра касаллиги Чурралар Умуртқанинг сколиози Ясси касаллиги 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 20 D тоифа E тоифа F тоифа Жами

4-жадвал Чақирувчиларнинг ҳарбий хизматга чақирувидаги тиббий кўрикдан ўтказиш НАТИЖАЛАРИ Туманлар (шаҳарлар) Жами гувоҳлантирилганлар Ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси А, В, C тоифалари D тоифа E тоифа F тоифа 20___й. 20___й. 20___й. 20___й. 20___й. 20___й. 20___й. 20___й. 20___й. 20___й. Абс. сони Абс. сони Абс. сони % Абс. сони % Абс. сони % Абс. сони % Абс. сони % Абс. сони % Абс. сони % Абс. сони % 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Жами вилоят (ҚР, Тошкент ш.) бўйича

5-жадвал Чақирувчиларни ҳарбий хизматга чақирувдаги тиббий кўрикдан ўтказиш НАТИЖАЛАРИ (касалликлар синфлари бўйича) Яроқлилик тоифаси ЖАМИ Касалликлар синфлари Юқумли ва паразитар касалликлари Ўсмалар Қон касалликлари Эндокрин тизимининг касалликлари Руҳий ва ҳулқ-атвор бузилишлари Асаб тизиминингкасалликлари Кўз ва унинг ёрдамчи аъзоларнинг касалликлари Қулоқ ва сўрғичсимон ўсиғининг касалликлари Қон айланиш касалликлари Нафас аъзоларининг касалликлари Овқат ҳазм қилиш аъзоларнинг касалликлари Тери ва тери ости қаватининг касалликлари Суяк-мушак тизимининг касалликлари Сийдик-жинсий тизимининг касалликлари Жароҳат, жарроҳлик амалиётининг оқибатлари Жами Шу жумладан сил касаллиги Жами Шу жумладан бош суяги-мия жароҳати Жами Шу жумладан Жами Шу жумладан Жами Шу жумладан Жами Шу жумлажан Жами Моякнинг сувли шиши Нейроциркулятор астения Ва рикоцеле Буруннинг ёндош бўшлиқларининг касалликлари Ҳалқумнинг касалликлари Тишларнинг касалликлари Яра касаллиги Чурралар Умуртқанинг сколиози Ясси касаллиги 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 D тоифа си E тоифа си F тоифа си Жами

6-жадвал Чақирилувчиларни йиғин пунктларидан қайтарилганлиги тўғрисидаги МАЪЛУМОТЛАР Туманлар (шаҳарлар) Вилоятлар (ҚР, Тошкент ш.) Жами етказилди Жами қайтарилди Улардан Шу жумладан касалликлар синфлари (4 — 6 графаларнинг жами) D тоифа E тоифа F тоифа Юқумли ва паразитар касалликлари Ўсмалар Қон касалликлари Эндокрин тизимининг касалликлари Руҳий бузилишлар Асаб тизимининг касалликлари Кўз ва унинг ёрдамчи аъзоларнинг касалликлари Қулок ва сўрғичсимон ўсиғининг касалликлари Қон айланиш тизимининг касалликлари Нафас аъзоларнинг касалликлари Овқат ҳазм қилиш тизимининг касалликлари Тери ва тери ости қаватининг касалликлари Суяк-мушак тизимининг касалликлари Сийдик-жинсий тизимининг касалликлари Жароҳат ва ҳарроҳлик амалиётларнинг оқибатлари Текширувдан қайтмаганлар Абс. Абс. Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 Вилоят (ҚР, Тошкент ш.) бўйича 20 __ 20 __

7-жадвал Чақирувчиларнинг МИБ ҳузуридаги тиббий комиссияси томонидан тиббий кўрикдан ўтказиш НАТИЖАЛАРИ Назорат тарзида гувоҳлантиришдан ўтган чақирувчиларнинг контингентлари Назорат тарзида гувоҳлантириш ўтказилган йили Назорат тарзида гувоҳлантирилганлар жамида Улардан топилди: А, В, C тоифалар D тоифа E тоифа F тоифа Умумий сони Абс. Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 А, В, C тоифалар 20___ 20___ D тоифа 20___ 20___ E тоифа 20___ 20___ F тоифа 20___ 20___ Жами: 20___ 20___

8-жадвал МИБ ҳузуридаги тиббий комиссиялар томонидан ҲТМга кираётган номзодларни тиббий кўрикдан ўтказиш НАТИЖАЛАРИ Туманлар (шаҳарлар), вилоятлар (ҚР, Тошкент ш.) Жами тиббий кўрикдан ўтганлар сони Ўқишга киришга яроқли Ўқишга киришга яроқсиз ва текширувдан қайтмаганлар Касалликлар синфи Юқумли ва паразитар касалликлар Ўсмалар Қон касалликлари Эндокрин тизимининг касалликлари Руҳий бузилишлар Асаб тизими касалликлари Кўз ва унинг ёрдамчи аъзолари касалликлари Қулоқ ва сўрғичсимон ўсимта касалликлари Қон айланиш тизими касалликлари Нафас олиш аъзолари касалликлари Овқат ҳазм қилиш аъзолари касалликлари Тери ва тери оси қаватининг касалликлари Суяк-мушак тизимининг касалликлари Сийдик-жинсий тизимининг касалликлари Жароҳат ва ҳарроҳлик амалиётларнинг оқибатлари Абс. Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % Абс. % 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 Вилоят бўйича (ҚР, Тошкент ш.) 20 __ 20 __

Мудофаа вазири Б. КУРБАНОВ

Миллий гвардия қўмондони Б. ТАШМАТОВ

Фавқулодда вазиятлар вазири в.б. Т. ХУДАЙБЕРГЕНОВ

Давлат хавфсизлик хизмати раиси А. АЗИЗОВ

Ички ишлар вазири П. БОБОЖОНОВ

Соғлиқни сақлаш вазири А. ШАДМАНОВ

Тошкент ш.,

2019 йил 14 март,

Тошкент ш.,

2019 йил 14 март,

Тошкент ш.,

2019 йил 14 март,

Тошкент ш.,

2019 йил 14 март,

Тошкент ш.,

2019 йил 14 март,

Тошкент ш.,

2019 йил 14 март,

11-сон

8-сон

5-сон

6-сон

23 ққ-сон

37-сон

(Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 04.04.2019 й., 10/19/3147/2889-сон; 08.07.2020 й., 10.20/3147-1/1037-сон; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.07.2021 й., 10/21/3313/0724-сон; 16.01.2025 й., 10/25/3147-2/0035-сон; 02.09.2025 й., 10/25/3147-3/0795-сон; 22.10.2026 й., 10/26/3958/1065)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining

Qarori

NIZOM

ROʻYXATI

ROʻYXATI

KOʻRSATMALAR

ROʻYXATI

ROʻYXATI

KITOBI

XISOBOTI

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son “Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiyasi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati, Ichki ishlar vazirligi va Sogʻliqni saqlash vazirligi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiyasi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati, Ichki ishlar vazirligi va Sogʻliqni saqlash vazirligining 2019-yil 14-martdagi 11, 8, 5, 6, 23 qq, 37-son qaroriga ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi

Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son “Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni (keyingi oʻrinlarda tibbiy koʻrikdan oʻtkazish deb yuritiladi) tashkil etish va amalga oshirish tartibini belgilaydi .

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi (keyingi oʻrinlarda Mudofaa vazirligi deb yuritiladi), Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi (keyingi oʻrinlarda Milliy gvardiya deb yuritiladi), Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligida (keyingi oʻrinlarda FVV deb yuritiladi), Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmatida (keyingi oʻrinlarda DXX deb yuritiladi), Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi (keyingi oʻrinlarda IIV deb yuritiladi) harbiy tuzilmalarida tashkil etiladi va amalga oshiriladi.

2. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun mudofaa ishlari boshqarmalari (keyingi oʻrinlarda MIB deb yuritiladi) va mudofaa ishlari boʻlimlarida (keyingi oʻrinlarda MIBB deb yuritiladi) — tibbiy komissiyalar , Mudofaa vazirligi, DXX, IIVda harbiy-tibbiy komissiyalar (keyingi oʻrinlarda HTK deb yuritiladi) tashkil etiladi.

3. DXXda harbiy xizmatni oʻtayotgan muddatli harbiy xizmatchilarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda HTK mazkur Nizomga amal qiladilar.

4. IIV harbiy tuzilmalardagi harbiy xizmatchilarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda HTK mazkur Nizomga amal qiladilar.

2-bob. HTK va tibbiy komissiyalarning tuzilish tartibi, ularning huquqlari va majburiyatlari

5. Tibbiy komissiyalar va HTK oʻz faoliyatini tashkil etishda Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari va farmonlari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlari, Oʻzbekiston Respublikasi mudofaa vazirining buyruqlari, direktivalari va mazkur Nizom qoʻllaniladi.

6. Tibbiy komissiyalar va HTK quyidagicha boʻlinadi:

tashkiliy tuzilishi boʻyicha — shtatli va shtatdan tashqari;

huquqlarining davomiyligi boʻyicha — doimiy va vaqtincha faoliyat yurituvchi;

tashkil topgan joyi boʻyicha — garnizon, gospital, harbiy boshqaruv tizimining mahalliy organlari;

maqsadiga koʻra — tibbiy-uchuvchilik, sanatoriy-saralash va muqobil.

7. Mudofaa vazirligida shtatli HTK — Markaziy harbiy tibbiy komissiya (keyingi oʻrinlarda MHTK deb yuritiladi), Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligida (keyingi oʻrinlarda Sogʻliqni saqlash vazirligi deb yuritiladi) shtatli tibbiy komissiya — Respublika muqobil tibbiy komissiyasi (keyingi oʻrinlarda RMTK deb yuritiladi) hisoblanadi.

8. RMTK, Qoraqalpogʻiston Respublikasi (viloyat) muqobil tibbiy komissiyasining tuzilish tartibi, komissiya aʼzolari tarkibi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan shakllantiriladi.

9. MHTK maxsus vazifalarni bajaruvchi harbiy-tibbiy muassasa hisoblanadi hamda bevosita Mudofaa vazirligi Tibbiy taʼminot boshqarmasiga boʻysunadi. MHTKga harbiy-tibbiy ekspertiza masalalari boʻyicha Mudofaa vazirligining barcha tibbiy komissiyalari va HTK boʻysunadi.

MHTK oʻz faoliyatini tashkil etishda harbiy-tibbiy ekspertizaning boshqaruv hujjatlaridan tashqari, Mudofaa vazirligi tasarrufidagi harbiy qism, muassasa, tashkilot va korxonalarning faoliyatini tashkil etish boʻyicha boshqaruv hujjat talablarini qoʻllaydi.

MHTK yuklatilgan vazifalarni bajarish vaqtida harbiy-tibbiy ekspertiza manfaatlari maqsadida oʻtkaziladigan choralarni tashkil etish va amalga oshirish uchun Sogʻliqni saqlash vazirligi Oʻsmir va chaqiriluvchi yoshlarga tibbiy yordamni tashkil etish markazi, DXX, IIV markaziy harbiy-tibbiy komissiyalari, RMTK, shuningdek boshqa tashkilotlar bilan birgalikda tadbirlarni oʻtkazadi.

10. MHTK tashkiliy tuzilishi Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vaziri tomonidan tasdiqlanadigan shtatga muvofiq belgilanadi.

MHTKda oʻzining nomlanishiga ega boʻlgan muhrlar, shtamplar va blanklar, shuningdek oʻzining faoliyatini olib borishi uchun boshqa rekvizitlar mavjud.

11. MHTK boshligʻi bevosita Mudofaa vazirligi Tibbiy taʼminot boshqarmasi boshligʻiga boʻysunadi. MHTK boshligʻi MHTK raisi lavozimiga yuklatilgan majburiyatlarini bajarishda, harbiy-tibbiy ekspertizani tashkil etish va oʻtkazish boʻyicha boshqaruv hujjatlaridan foydalanadi.

12. MHTK alohida bir mutaxassislik (terapiya, jarrohlik, nevrologiya, psixiatriya, otolaringologiya, oftalmologiya, dermatovenerologiya va boshqalar) boʻyicha klinik tayyorgarlikni oʻtagan, harbiy qism va harbiy-tibbiy muassasalar boʻyicha ish tajribasiga ega boʻlgan malakali shifokorlar bilan butlanadi.

MHTK boshligʻi (raisi) ekspert hujjatlarni koʻrib chiqish va komissiya yigʻilishida qatnashish uchun shtatdagi komissiya aʼzolaridan tashqari komissiyaning boshqa shifokor-mutaxassislarini komissiya aʼzosi sifatida jalb qilish huquqiga ega. Zarurat tugʻilganda, Mudofaa vazirligi Tibbiy taʼminot boshqarmasi boshligʻining ruxsati bilan komissiya yigʻilishida komissiya aʼzosi sifatida Mudofaa vazirligining bosh tibbiy mutaxassislari ishtirok etishi mumkin.

13. MHTK quyidagi huquqlarga ega:

Oʻzbekiston Respublikasida harbiy-tibbiy ekspertiza oʻtkazish reglamentini belgilaydigan qonunchilik hujjatlariga muvofiq Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTKning xulosalarining asosli ekanligini koʻrib chiqish, tasdiqlash va tasdiqlamaslik, asoslash, bekor qilish yoki xulosani oʻzgartirish, xulosa qabul qilish;

fuqarolarni harbiy xizmatga, harbiy-hisob mutaxassislik boʻyicha xizmatga (oʻqishga) yaroqliligi toʻgʻrisidagi oʻzining hamda Mudofaa vazirligi HTK va tibbiy komissiyalarining xulosalarini koʻrib chiqishga;

harbiy xizmatni (harbiy yigʻinni) oʻtagan va oʻtayotgan fuqarolarning kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarini, shu jumladan oʻlimga olib kelgan kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarni harbiy xizmat (harbiy yigʻin) oʻtash bilan sababiy bogʻliqligi boʻyicha xulosa qabul qilishga , HTK va tibbiy komissiyalar xulosalarini, zarurat tugʻilganda oʻzining xulosasini qayta koʻrib chiqishga;

Mudofaa vazirligining barcha tibbiy komissiyalari va HTK faoliyatini nazorat qilishga ;

harbiy-tibbiy muassasalar, harbiy qism va harbiy-taʼlim muassasalarda (keyingi oʻrinlarda HTM deb yuritiladi) profilaktika, davolash-diagnostika ishlari va harbiy-tibbiy ekspertiza holatini, shu jumladan Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV harbiy qism harbiy xizmatchilari tibbiy tekshiruv va davolanishdan oʻtayotgan davlat sogʻliqni saqlash tizimi davolash-profilaktika muassasalarini tekshirish;

davlat sogʻliqni saqlash tizimi davolash-profilaktika muassasalarida oʻsmir va chaqiriluvchi yoshlar orasida davolash-sogʻlomlashtirish ishlarini tashkil etilishini nazorat qilish hamda uning natijalarini monitoring qilish;

Mudofaa vazirligining barcha tibbiy komissiyalari va HTKga harbiy-tibbiy ekspertiza masalalari boʻyicha koʻrsatma hamda tushunchalar berish;

harbiy qism komandirlari (muassasa boshliqlari) yoki RMTK tomonidan yoʻllangan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, zarurat boʻlganda ularni Mudofaa vazirligi harbiy-tibbiy muassasalari yoki HTKga tibbiy tekshiruvlarni oʻtkazish uchun (shu jumladan statsionar ravishda) yoʻllash;

ekspert xulosa qabul qilish uchun zarurat boʻlganda shaxsiy va nafaqa jildni, tibbiy hujjatlarni , xizmat tekshiruvi, tergovgacha boʻlgan tekshiruv, jinoiy ish materiallarini (bir oydan oshmagan muddatda qaytarish sharti bilan), shu jumladan tavsifnomalar, arxiv maʼlumotlar, buyruqdan koʻchirmalar, dalolatnomalar, bayonnomalar va boshqa hujjatlarni talab qilib olishga;

zarurat boʻlganda, fuqarolar tibbiy tekshiruvlarining natijalarini baholash, tahlil qilish, jamlash uchun tibbiy komissiyalar va HTKdan, harbiy-tibbiy, davolash-profilaktika muassasalaridan (ularni shakl va xususiyligidan qatʼiy nazar), harbiy qism, HTMdan qoʻshimcha maʼlumotlarni, aniqlik kirituvchi va toʻldiruvchi hisobotlarni talab qilishga;

harbiy-tibbiy muassasalar va HTMda tashkil qilingan HTKda harbiy-tibbiy ekspertiza oʻtkazish uchun komissiya aʼzosi sifatida ruxsat berilgan Mudofaa vazirligi harbiy-tibbiy muassasalari vrach-mutaxassislar tarkibini aniqlash, zarurat boʻlganda ularni oʻzgartirishga;

harbiy-tibbiy ekspertiza masalalarini hal qilish uchun Mudofaa vazirligi tibbiyot bosh mutaxassislari va harbiy-tibbiy muassasalarning shifokor-mutaxassislarini jalb qilishga;

Mudofaa vazirligi Tibbiy taʼminot boshqarmasi boshligʻiga harbiy-tibbiy ekspertiza masalalari boʻyicha maʼruza qilishga.

14. MHTK zimmasiga quyidagi majburiyatlar yuklanadi:

Mudofaa vazirligida harbiy-tibbiy ekspertizani tashkil etish, Mudofaa vazirligi HTK hamda tibbiy komissiyalarga rahbarlik qilish;

Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTK faoliyatini nazorat qilish, hamda ularga uslubiy va amaliy yordam koʻrsatish;

harbiy-tibbiy ekspertiza masalalari boʻyicha Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTKga tushuntirish ishlarini olib borish;

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarini (keyingi oʻrinlarda Qurolli Kuchlar deb yuritiladi) butlash uchun kelgan yangi chaqirilgan muddatli harbiy xizmatchilarning salomatligi va jismoniy rivojlanish holatini inobatga olgan holda, Qurolli Kuchlar turlari, qoʻshin shakllari va harbiy-hisob mutaxassisligi boʻyicha toʻgʻri taqsimlash, alohida harbiy-hisob mutaxassisligi boʻyicha tibbiy tanlov nomzodlarni oʻqitish maqsadida oʻrganish, tibbiy tekshiruv va tibbiy koʻriklardan oʻtkazish tadbirlarini nazorat qilish ushbu ishlarda uslubiy hamda amaliy yordam koʻrsatish;

harbiy-tibbiy muassasalar, harbiy qism, HTMda profilaktik, davolash-diagnostika ishlarini, tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va holatini nazorat qilish;

chaqiriluvchilar, harbiy xizmatchilarga davolash-profilaktika muassasalarida oʻtkazilgan tibbiy tekshiruv va davolanishlarining toʻlaqonligi va sifatini, shuningdek chaqiriluvchilar orasida oʻtkazilgan davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlarining sifatini nazorat qilish;

harbiy-tibbiy ekspertiza masalalari boʻyicha harbiy-tibbiy muassasalar, harbiy qism va HTM shifokorlari tarkibining tahsil olishida uslubiy hamda amaliy yordam koʻrsatish;

oʻquv, maxsus yoki nazorat yigʻinlariga chaqirilgan, shuningdek sogʻligi uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoit bilan bogʻliq boʻlgan mutaxassisligi boʻyicha ishlayotgan, tayinlanayotgan (kirayotgan) fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etishni nazorat qilish, bu ishda ularga uslubiy hamda amaliy yordam koʻrsatish;

Oʻzbekiston Respublikasida harbiy-tibbiy ekspertiza oʻtkazish reglamentini belgilaydigan qonunchilik hujjatlariga muvofiq, Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTK xulosalarining asosliligini koʻrib chiqish;

oʻzining xulosasini, Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTKning xulosalarini nazorat tartibida murojaat boʻlganda hamda boshqa zaruriy holatlarda qayta koʻrib chiqish;

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari safidan salomatligiga koʻra muqaddam boʻshatilgan fuqarolar, davlat sogʻliqni saqlash tizimi davolash-profilaktika muassasalarida tibbiy tekshiruvlardan oʻtkazish natijasida muqaddam chiqarilgan xulosalar qayta koʻrib chiqilganda yoki sogʻlom deb topilganda ularni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish;

Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan fuqarolarni nazorat tariqasida va boshqa asos boʻlgan hollarda tibbiy koʻrikdan oʻtkazish;

Mudofaa vazirligi tibbiyot bosh mutaxassislari va harbiy-tibbiy muassasalarining boshqa shifokor-mutaxassislari bilan birgalikda harbiy mehnatning zararli va noqulay omillarini harbiy xizmatchilarning sogʻligi holatiga taʼsirini tahlil qilish, ularni davolanish va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalarini baholash;

harbiy xizmatchilarning Qurolli Kuchlar safidan salomatligiga koʻra, harbiy xizmatda boʻlishi chegara yoshiga yetmasdan boʻshatilishining oldini olish va ularni harbiy mutaxassislik boʻyicha noloyiq deb topilishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida profilaktika, davolash-diagnostika ishlarini va harbiy-tibbiy ekspertizani yaxshilash boʻyicha birgalikda takliflar ishlab chiqish;

harbiy-tibbiy ekspertizaning ijobiy tajribalarini oʻrganib chiqish va umumlashtirish, uning ilgʻor boʻlgan shakl hamda uslublarini Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTKning amaliyotiga tatbiq qilish;

Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTKda harbiy-tibbiy ekspertiza masalalari boʻyicha ilmiy tadqiqotni tashkil etish hamda mazkur ishlar boʻyicha rahbarlik qilish;

harbiy-tibbiy ekspertizaga jalb qilinayotgan shifokor-mutaxassislar, oʻrta boʻgʻim tibbiy xodimlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirishni tashkil etish;

harbiy-tibbiy ekspertiza boʻyicha qonunchilik hujjatlariga, oʻquv va uslubiy qoʻllanmalariga aniqlik, qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritish boʻyicha takliflar ishlab chiqib, Mudofaa vazirligi Tibbiy taʼminot boshqarmasi boshligʻiga taqdim etish;

Mudofaa vazirligi qoʻshinlarida harbiy-tibbiy ekspertizaning holati va natijalari boʻyicha belgilangan shaklda Mudofaa vazirligi Tibbiy taʼminot boshqarmasi boshligʻiga, zarurat boʻlganda yuqori qoʻmondonlikka, maʼlumotnoma taqdim etish.

15. MHTK Mudofaa vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi tibbiyot bosh mutaxassislari, Mudofaa vazirligi harbiy-tibbiy muassasalari va Sogʻliqni saqlash vazirligi davolash-profilaktika muassasalarining shifokor-mutaxassislari bilan birga quyidagi yoʻnalishlar boʻyicha standartlarni ishlab chiqishda ishtirok etadi:

chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, safarbarlik chaqiruv rezerviga xizmatga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatga, HTMga kirayotgan fuqarolarni, shuningdek harbiy xizmatchilar va harbiy xizmatga majburlarning sogʻligiga nisbatan qoʻyiladigan talablarni;

chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, safarbarlik chaqiruv rezerviga xizmatga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatga, HTMga kirayotgan fuqarolarni, shuningdek harbiy xizmatchilar va harbiy xizmatga majburlarning tibbiy tekshiruv va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uslublarini;

muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatga, HTMga kirayotgan fuqarolarni, harbiy xizmatchilar va harbiy xizmatga majburlarning sogʻligi hamda jismoniy rivojlanish holatiga muvofiq, Qurolli Kuchlar turlariga, qoʻshin shakllariga va harbiy-hisob mutaxassisligi boʻyicha xizmatga belgilash va taqsimlash maqsadga muvofiqligiga koʻrsatmalarni;

Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida va sharoiti ogʻir iqlimli hududlarda harbiy xizmatchilarning harbiy xizmatni oʻtashiga, ularning oila aʼzolarini yashashiga qarshi tibbiy koʻrsatmalarni;

harbiy mehnatning sogʻlik uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoit bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishga tayinlanayotgan (kirayotgan) yoki ishlayotgan fuqarolar uchun qarshi tibbiy koʻrsatmalarni.

16. MHTK Sogʻliqni saqlash vazirligi Oʻsmir va chaqiriluvchi yoshlarga tibbiy yordamni tashkil markazi bilan birgalikda quyidagilarni amalga oshiradi:

oʻsmir va chaqiriluvchi yoshlarni Qurolli Kuchlar safida harbiy xizmatga tayyorlashning tibbiy taʼminoti ustidan nazorat, fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etishda, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, safarbarlik chaqiruv rezerviga xizmatga qabul qilishda, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirishda tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishni nazorat qilishni;

MIB, MIBB va Sogʻliqni saqlash vazirligining hududiy organlariga harbiy-tibbiy ekspertizani tashkil etishda amaliy hamda uslubiy yordam koʻrsatishni;

munozarali holatlar yoki chaqiruv komissiyalarining xulosasidan norozi boʻlgan fuqarolar murojaat qilganda, Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTKning xulosalarini qayta koʻrib chiqishni;

fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, safarbarlik chaqiruv rezerviga xizmatga qabul qilishda, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirishda tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalarini umumlashtirish va tahlil qilish, tahlil natijalari boʻyicha yuqorida koʻrsatib oʻtilgan harbiy-tibbiy ekspertiza oʻtkazish sifatini yaxshilash uchun amaliy choralarni ishlab chiqishni;

Mudofaa vazirligi tibbiy komissiyalari va HTKda harbiy-tibbiy ekspertiza samaradorligini oshirish maqsadida, fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, safarbarlik chaqiruv rezerviga xizmatga qabul qilish, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirishda tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga jalb qilingan shifokor-mutaxassislar bilan birgalikda ilmiy-amaliy, yoʻl-yoʻriq beruvchi uslubiy mashgʻulotlarni va boshqa tadbirlarni oʻtkazadi.

17. Shtatdan tashqari tibbiy komissiyalar va HTK tashkil etilgan muassasa tarkibida oʻz faoliyatini yuritadi. Shtatdan tashqari doimiy faoliyat yurituvchi tibbiy komissiyalar va HTKga quyidagilar kiradi:

gospital HTK;

garnizon HTK;

Mudofaa vazirligi Markaziy harbiy klinik gospitali (keyingi oʻrinlarda MHKG deb yuritiladi) huzuridagi gospital tibbiy-uchuvchilik komissiyasi (keyingi oʻrinlarda TUK deb yuritiladi);

Havo hujumidan mudofaa qoʻshinlari va harbiy havo kuchlarining (keyingi oʻrinlarda HHMQ va HHK) aviatsiya tibbiyot markazi huzuridagi TUK;

MIB huzuridagi tibbiy komissiya;

sanatoriy-saralash komissiyasi.

Shtatdan tashqari vaqtincha faoliyat yurituvchi tibbiy komissiyalar va HTKga quyidagilar kiradi:

Mudofaa vazirligi va Milliy gvardiya HTM huzuridagi HTK;

uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha HTM huzuridagi TUK;

MIBB huzuridagi tibbiy komissiya;

Qoraqalpogʻiston Respublikasi (viloyat) muqobil tibbiy komissiyasi.

18. Shtatdan tashqari tashkil etilayotgan harbiy-tibbiy komissiyalar Mudofaa vazirligi tasarrufidagi birlashma, garnizon va harbiy tibbiy muassasalar roʻyxati Mudofaa vazirligi Tibbiy taʼminot boshqarmasi tomonidan bir yilga belgilanadi.

Mudofaa vazirligi birlashmalari, garnizonlari va harbiy-tibbiy muassasalarining tashkiliy-shtat tuzilmasiga oʻzgartirishlar kiritilsa, yuqorida bayon etilgan roʻyxatga tegishli oʻzgartirishlar kiritiladi.

19. MHTK boshligʻining taqdimnomasiga muvofiq, Mudofaa vazirligi Tibbiy taʼminot boshqarmasi tomonidan garnizonlar va harbiy-tibbiy muassasalar huzuridagi shtatdan tashqari garnizon, gospital HTK, TUK, sanatoriy-saralash komissiyalarining raislari va ularning oʻrinbosarlari shaxsiy tarkibi bir yilga belgilanadi.

Shtatdan tashqari HTK aʼzolari va kotibalarining shaxsiy tarkibini MHTK tomonidan bir yilga belgilanadi. Tibbiy komissiya va HTK tarkibida komissiya raisi bilan shifokor-mutaxassislarning soni toq boʻlishi lozim.

HHMQ va HHK tibbiy taʼminot xizmati boshligʻining taqdimnomasiga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi mudofaa vazirining oʻrinbosari HHMQ va HHK qoʻmondoni tomonidan HHMQ va HHK aviatsiya tibbiyot markazi huzuridagi TUKning shaxsiy tarkibi bir yilga tasdiqlanadi.

Komissiyalar tarkibiga kirgan harbiy xizmatchilar va Qurolli Kuchlar xizmatchilarining xizmat joyi oʻzgarganda yoki Qurolli Kuchlar safidan boʻshatilgan hollarda, tegishli mutasaddi shaxslar tomonidan ushbu komissiya tarkibiga oʻzgartirishlar kiritiladi.

20. Gospital HTK harbiy gospitalda (harbiy lazaretda) tashkil etiladi. Harbiy gospital (harbiy lazaret) boshligʻining buyrugʻi bilan komissiya raisi, komissiya aʼzolari va kotibadan iborat boʻlgan HTKning shaxsiy tarkibi tasdiqlanadi.

MHKG huzurida klinik ixtisosligiga koʻra bir necha HTK tashkil etiladi: jarrohlik, terapiya, ruhiy va asab kasalliklar, yuqumli kasalliklar boʻyicha, shuningdek gospital TUK tashkil etiladi.

21. Garnizon HTK, mazkur garnizon hududida joylashgan harbiy-tibbiy muassasa huzurida garnizon boshligʻining buyrugʻi bilan tashkil etiladi. Garnizon boshligʻining mazkur buyrugʻi bilan komissiya raisi, komissiya aʼzolari va kotibadan iborat boʻlgan HTKning shaxsiy tarkibi tasdiqlanadi (Mudofaa vazirligi Markaziy poliklinikasi huzuridagi HTK bundan mustasno).

Poliklinika boshligʻining buyrugʻi bilan Mudofaa vazirligi Markaziy poliklinikasi huzuridagi HTK shaxsiy tarkibi tasdiqlanadi.

22. Garnizon (harbiy-tibbiy muassasa huzurida) sanatoriy-saralash komissiyasi kalendar yili muddatiga, garnizon tibbiy taʼminot xizmati taqdimnomasiga muvofiq hamda Mudofaa vazirligi Tibbiy taʼminot boshqarmasi va MHTK bilan kelishilgan holda garnizon (harbiy-tibbiy muassasa) boshligʻining buyrugʻi bilan tashkil etiladi.

MHKG va Markaziy poliklinika huzuridagi sanatoriy-saralash komissiyalarining shaxsiy tarkibi yuqori matndagi harbiy-tibbiy muassasalar boshliqlari tomonidan tasdiqlanadi.

23. Mudofaa vazirligi Tibbiy taʼminot boshqarmasining taqdimnomasiga muvofiq HTM huzuridagi HTK (TUK) raislari va ularning oʻrinbosarlari Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirining buyrugʻi bilan tasdiqlanadi. HTM huzuridagi HTK (TUK) raislari etib odatda, MHTK shtatli aʼzolari, ularning oʻrinbosarlari sifatida esa tegishli HTM tibbiy taʼminot boshliqlari tayinlanadi.

Qolgan komissiya aʼzolari Mudofaa vazirligi Tibbiy taʼminot boshqarmasi boshligʻining buyrugʻi bilan tasdiqlanadi. Komissiya aʼzolari sifatida Mudofaa vazirligi harbiy-tibbiy muassasalarining shifokor mutaxassislari jalb etiladi.

Milliy gvardiya HTM huzuridagi HTK tarkibi Milliy gvardiya qoʻmondoni tomonidan tasdiqlanadi.

24. HTK quyidagi huquqlarga ega:

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisida”gi nizom va Oʻzbekiston Respublikasida harbiy-tibbiy ekspertiza oʻtkazish reglamentini belgilaydigan boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq xulosalarni qabul qilish;

harbiy-tibbiy ekspertiza manfaatlari maqsadida mazkur harbiy-tibbiy muassasaga biriktirilgan harbiy qismlarda (muassasalarda) profilaktika va davolash-diagnostika ishlarini, shuningdek davlat sogʻliqni saqlash tizimi tasarrufidagi davolash-profilaktika muassasalarida Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV harbiy xizmatchilarining diagnostika va davolash-sogʻlomlashtirish ishlarini tashkil etishni nazorat qilish.

25. HTK zimmasiga quyidagi majburiyatlar yuklatiladi:

Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV harbiy xizmatchilarini, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarning oila aʼzolari, chaqiriluvchilar, HTMga kirayotgan nomzodlar, harbiy xizmatga majburlar, Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV ishchi va xizmatchilarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish;

harbiy-tibbiy muassasaga yotqizish oʻz vaqtida va asosliligini, tibbiy tekshiruv va davolashning toʻlaqonligini hamda sifatini, yuqorida koʻrsatib oʻtilgan shaxslarni oʻz vaqtida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yuborilishi, davolanishga (tekshiruvga) muhtojlarni muddatidan oldin asossiz chiqarilishini ogohlantirish yoki ularni davolash (tekshiruv) kunidan koʻp muddat davomida asossiz ushlab turilishini nazorat qilish;

harbiy-tibbiy ekspertiza manfaatlari maqsadida, garnizon (harbiy-tibbiy muassasaning javobgarlik) hududida joylashgan harbiy qismlar (muassasalar) shaxsiy tarkibining tibbiy taʼminotini tashkil etish va uning holatini nazorat qilish, shuningdek ularning sogʻligi va jismoniy rivojlanish holatiga koʻra qoʻshin shakllari va harbiy-hisob mutaxassisligi boʻyicha taqsimlanishini nazorat qilish;

harbiy-tibbiy ekspertiza manfaatlari maqsadida, garnizon (harbiy-tibbiy muassasaning javobgarlik) hududida joylashgan harbiy qismlarda (muassasalarda) profilaktika va davolash-diagnostika ishlarini tashkil etish, shuningdek HTKning muqaddam chiqargan xulosalarining ijro etilishini nazorat qilish;

tibbiy va ekspert hujjatlarni sifatli rasmiylashtirishni nazorat qilish;

harbiy xizmatchilarning davolash yakunlarini oʻrganib chiqish, biriktirilgan harbiy qismlar (muassasalar) harbiy xizmatchilarning umumiy kasallanish soni, yotqizilishi, harbiy xizmatdan boʻshatilishi boʻyicha takliflar ishlab chiqish va garnizon (harbiy-tibbiy muassasa) boshligʻiga taqdim qilish;

komissiya ishi natijalarini umumlashtirish, tahlil qilish, MHTKga oʻz vaqtida HTKning faoliyati natijalarining hisobot davri va yil yakuni boʻyicha xabarnoma berish;

garnizon (harbiy-tibbiy muassasa) shifokor-mutaxassislari, oʻrta boʻgʻin tibbiyot xodimlarini harbiy-tibbiy ekspertiza masalalari boʻyicha garnizonning (harbiy-tibbiy muassasaning) qoʻmondonlik va maxsus tayyorgarlik mashgʻulotlari tizimida tayyorlash.

26. MIB va MIBB huzuridagi tibbiy komissiyalarning tuzilish tartibi, komissiya aʼzolari tarkibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-martdagi PQ-4630-son qarori bilan tasdiqlangan Fuqarolarni muddatli harbiy va muqobil xizmatlarga chaqirish, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga olish boʻyicha komissiyalar faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisida nizom asosida belgilanadi.

27. Tibbiy komissiya quyidagi huquqlarga ega:

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisida”gi nizomiga muvofiq xulosalarni qabul qilish;

quyi turgan tibbiy komissiyalarning faoliyatini tekshirish va ularning xulosalarini qayta koʻrib chiqish, MHTKda koʻrib chiqiladigan va tasdiqlanadigan xulosalar bundan mustasno;

harbiy-tibbiy ekspertiza manfaatlari maqsadida oʻsmir va chaqiriluvchilar davolanadigan davlat sogʻliqni saqlash tizimi davolash-profilaktika muassasalarida profilaktik va davolash-diagnostika ishlarini tashkil etilishi va holati, shuningdek hududiy koʻp tarmoqli bolalar tibbiy markazlari va tuman (shahar) tibbiyot birlashmalaridagi Oʻsmir va chaqiriluvchi yoshlarga tibbiy yordamni tashkil boʻlinmalarining (keyingi oʻrinlarda oʻsmirlar boʻlinmalari deb yuritiladi) faoliyatini tekshirish.

28. Tibbiy komissiya zimmasiga quyidagi majburiyatlar yuklatiladi:

fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish vaqtida chaqiriluvchilarni harbiy xizmatga majburlar, MIB huzuridagi chaqiriluvchilarni harbiy-texnik mutaxassislik boʻyicha tayyorlash markazlari, HTM, “Temurbeklar maktablari”ga kirayotgan nomzodlar, lozim boʻlganda boshqa toifadagi fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish;

quyi turgan tibbiy komissiyalar faoliyatining tashkil etilishi va ahvolini nazorat qilish;

harbiy-tibbiy ekspertiza manfaatlari maqsadida, oʻsmir va chaqiriluvchilar davolanadigan davlat sogʻliqni saqlash tizimining davolash-profilaktika muassasalarida profilaktika va davolash-diagnostika ishlarini tashkil etish va holatini, shuningdek hududiy koʻp tarmoqli bolalar tibbiy markazlari va tuman (shahar) tibbiyot birlashmalaridagi oʻsmirlar boʻlinmalarining faoliyatini tekshirish;

tibbiy komissiya faoliyatining natijalarini umumlashtirish va tahlil qilish;

Sogʻliqni saqlash vazirligi Oʻsmir va chaqiriluvchi yoshlarga tibbiy yordamni tashkil markaziga va MHTKga bajarilgan ishlar natijasi boʻyicha, shuningdek oʻsmir va chaqiriluvchilar davolanadigan davlat sogʻliqni saqlash tizimining davolash-profilaktika muassasalarida profilaktika va davolash-diagnostika ishlarini tashkil etishda aniqlangan kamchiliklar va ushbu kamchiliklarni bartaraf qilish rejasi, shu jumladan hududiy koʻp tarmoqli bolalar tibbiy markazlari va tuman (shahar) tibbiyot birlashmalaridagi oʻsmirlar boʻlinmalarining faoliyati natijalari toʻgʻrisida maʼlumotlar taqdim qilish.

29. Ish yuritish, yozma muloqot, moddiy-texnik taʼminotni amalga oshirish huzurida shtatdan tashqari tibbiy komissiya yoki HTK tashkil etilgan muassasa zimmasiga yuklatiladi.

3-bob. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi

30. Fuqarolarga tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdan avval, mazkur Nizomning 1-ilovasida keltirilgan majburiy tahliliy va tibbiy uskunalar yordamida oʻtkaziladigan tekshiruvlar roʻyxatiga muvofiq majburiy diagnostik tadqiqotlar, zaruriyat tugʻilganda tibbiy koʻrsatmalarga koʻra boshqa tekshiruvlar oʻtkaziladi.

31. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kunduzgi yorugʻlikda maxsus ajratilgan yorugʻ, issiq va keng xonalarda oʻtkaziladi. Kunduzgi yorugʻlik yetarli boʻlmagan sharoitlarda sunʼiy yorugʻlik shifokorlarning ishlashi uchun yetarli boʻlishi lozim. Har bir shifokorga alohida xona ajratiladi.

Shifokor-mutaxassislarning xonalari tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun mazkur Nizomning 2-ilovasida keltirilgan tibbiy komissiyalar va HTK shifokor-mutaxassislarning xonalarini jihozlash uchun boʻlgan dori vositalari va tibbiy uskunalar roʻyxatiga muvofiq lozim boʻlgan dori vositalari hamda tibbiy uskunalar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim .

32. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarning sogʻligi, salomatligiga oid shikoyati bor yoki yoʻqligidan qatʼiy nazar, soʻrov asosida har tomonlama obyektiv tekshiruvlar yordamida aniqlanadi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar tomonidan ularning salomatligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar aks ettirilgan, shuningdek dispanser kuzatuviga oid turli tibbiy hujjatlarning taqdim etilishi, ularni tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishidan ozod qilinmaydi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning tibbiy hujjatlari, tavsifnomalari oʻrganilib, shaxsiy yigʻma jildi va boshqa hujjatlari bilan tanishib chiqqach, qanday shikoyatlari borligini soʻrab bilib, anamnezi yigʻilgandan keyin, shifokor-mutaxassislar tomonidan tibbiy tekshiruv oʻtkaziladi.

33. Tibbiy komissiya yoki HTK tibbiy koʻrikdan oʻtkazish jarayonida mazkur Nizomning 3-ilovasida keltirilgan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish boʻyicha koʻrsatmalar asosida fuqaroni koʻrikdan oʻtayotgan davrdagi sogʻligi va jismoniy rivojlanish holatini oʻrganib, unga baho beradi. Ayollar shifokor-ginekolog tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi shart.

Harbiy tibbiy ekspertizaning shifokor-mutaxassislari ommaviy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish vaqtida qisqa vaqt sarflagan holda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning sogʻligi toʻgʻrisida toʻliq tasavvur hosil qilish imkonini beruvchi maxsus (harbiy) tekshiruv usulidan foydalaniladi. Shu maqsadda, aʼzo va tizimlarning tekshiruvi aniq belgilangan tartib hamda shunday ketma-ketlikda oʻtkaziladi-ki, bunda uni oʻtkazishga kam vaqt sarf qilinadi va tekshiruvlarning biror-bir usuli boshqalarining oʻtkazilishini qiyinlashtirmaydi.

34. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarni tekshiruv jarayonida muhimi, faqatgina jismoniy jihatdan nuqson topish yoki kasallik, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) asorati xususiyatlarini aniqlash emas, balki kasallangan aʼzo faoliyatiga oid buzilish hamda kompensatsiya darajasi va umuman organizmning faoliyatga oid moslashuvchanligini aniqlash lozim, chunki ushbu omil tegishli ekspert xulosasini chiqarishga asos boʻladi.

35. Meʼyordan farq qiluvchi koʻrsatkichlar mavjud boʻlgan barcha holatlarda, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs aniqlangan oʻzgarishlardan kelib chiqqan holda, mukammal tekshiruvdan oʻtkazilishi va tegishli shifokor — mutaxassislar tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. Agar ambulatoriya sharoitdagi tekshiruvlardan soʻng ham tashxis noaniqligicha qolsa yoki shubha tugʻdirayotgan boʻlsa, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs statsionar sharoitdagi tekshiruvlarga yuboriladi.

36. Avval tibbiy komissiyalar yoki HTK tomonidan mazkur Nizomning 4-ilovasida keltirilgan kasalliklar, jismoniy nuqsonlar jadvali va ayrim moddalarga beriladigan sharhlar (keyingi oʻrinlarda kasalliklar jadvali deb yuritiladi) 8-, 9-, 14-, 15-, 16-, 17-, 18-, 20-, 21-, 68-, 69-, 82-moddalari (moddalarning bandlari) boʻyicha F yoki E yaroqlilik toifalari tayinlangan shaxslar takroriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazilmaydi.

37. Rezerv yoki zaxirada turgan ofitserlarni rezerv toifasi, harbiy — hisob mutaxassisligi va rejalashtirilgan lavozimga koʻra tibbiy koʻrikdan oʻtkazishning davriyligi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilanadi.

Qurolli Kuchlar safining birinchi toifa rezervi hisobida turgan, jangovar boʻlinmalar va jangovar taʼminot harbiy boʻlinmalariga rejalashtirilgan rezervdagi yoki zaxiradagi ofitserlarni navbatdagi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish oraligʻi 5 yildan oshmasligi lozim.

Qurolli Kuchlar safining ikkinchi toifa rezervi hisobida turgan, texnik va front orti taʼminoti harbiy boʻlinmalarga rejalashtirilgan rezervdagi yoki zaxiradagi ofitserlarni navbatdagi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish oraligʻi 7 yildan oshmasligi lozim.

4-bob. Fuqarolarning sogʻligi holatiga nisbatan qoʻyiladigan talablar

38. Fuqaroni harbiy xizmatga, harbiy — hisob mutaxassislik boʻyicha xizmatga (tahsil olishga) yaroqliligi tibbiy komissiya va HTK tomonidan fuqarolarning sogʻligi holatiga nisbatan qoʻyiladigan talablarga muvofiq aniqlanadi.

Fuqarolarning sogʻligi holatiga nisbatan qoʻyiladigan talablar — fuqarolar sogʻligi va jismoniy rivojlanishini tavsiflovchi tibbiy koʻrsatkichlar boʻlib, ularga muvofiq fuqarolarni harbiy xizmatga, harbiy mutaxassislik boʻyicha xizmatga (tahsil olishga) yaroqlilik toifalari aniqlanadi.

39. Kasalliklar jadvali bilan fuqarolar sogʻligining holatiga nisbatan qoʻyiladigan asosiy talablar belgilanadi. Mazkur Nizomning 5-ilovasida keltirilgan fuqarolar sogʻligi va jismoniy rivojlanishining holatiga nisbatan qoʻyiladigan qoʻshimcha talablar roʻyxati (keyingi oʻrinlarda qoʻshimcha talablar roʻyxati deb yuritiladi) hamda mazkur Nizomning 6-ilovasida keltirilgan meʼyorda va oziqlanish buzilishlaridagi fuqarolarning boʻyi va tana vazni nisbatining jadvaliga (keyingi oʻrinlarda boʻy va tana vazni nisbatining jadvali deb yuritiladi) muvofiq, kasalliklar jadvalida qayd etilmagan fuqarolar sogʻligining holatiga nisbatan qoʻyiladigan qoʻshimcha talablar belgilanadi.

40. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan fuqarolar kasalliklar jadvalining quyidagi ustunlari boʻyicha taqsimlanadi:

I-ustun — chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muqobil xizmatga chaqirilayotgan, MIB huzuridagi chaqiriluvchilarni harbiy-texnik mutaxassisliklar boʻyicha tayyorlash markazlariga tanlab olinayotgan (tahsil olayotgan), harbiy taʼlim muassasalari huzuridagi harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv boʻlinmalariga (harbiy taʼlim fakultetlari, harbiy kafedralar, sikllar va kurslar) tanlab olinayotgan (tahsil olayotgan) fuqarolar; oddiy askar va serjant harbiy unvonlari mavjud boʻlgan Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV, DXX, IIV harbiy tuzilmalariga muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan, Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVVga shartnoma boʻyicha harbiy xizmatga kirayotgan, harbiy yigʻinlarga chaqirilayotgan (oʻtayotgan) fuqarolar, harbiy xizmatga majburlar; oddiy askarlar tarkibidagi Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV, DXX, IIV harbiy tuzilmalarining muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilari; HTMning 1-bosqich kursantlari;

II-ustun — Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya HTMga kirayotgan fuqarolar; HTMning kursantlari; Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga, xorijiy davlatlar HTMning birinchi bosqichidan tahsil olish uchun yuborilayotgan HTMning birinchi bosqich kursantlari;

III-ustun — ofitserlar va generallar tarkibidagi harbiy unvoni boʻlgan muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan, Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVVga shartnoma boʻyicha harbiy xizmatga kirayotgan, harbiy yigʻinlarga chaqirilayotgan (oʻtayotgan) fuqarolar, harbiy xizmatga majburlar, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar; Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga oʻqishga (malaka oshirishga) yuborilayotgan ofitserlar va generallar tarkibidagi harbiy unvoni boʻlgan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar; HTMning bitiruvchi bosqich kursantlari.

IV-ustun — oddiy askar va serjantlar tarkibidagi lavozimlarda shartnoma boʻyicha harbiy xizmatni oʻtayotgan harbiy xizmatchilar; Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) yuborilayotgan yuqori matndagi fuqarolar; HTMning ikkinchi va yuqori bosqich (bitiruvchi bosqich bundan mustasno) kursantlari;

V-ustun — harbiy mehnatning sogʻlik uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoit bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishga tayinlanayotgan (kirayotgan) yoki ishlayotgan Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVVning harbiy xizmatchilari, harbiy xizmatga majburlar, ishchi va xizmatchilar;

41. Organizmga salbiy taʼsir koʻrsatadigan, kasbiy kasalliklar paydo boʻlishining yuqori darajali xavfi mavjud boʻlgan lavozimlar, mutaxassisliklar va ishlarga jalb etiladigan hamda mazkur Nizomning 7-ilovasida keltirilgan harbiy mehnatning sogʻlik uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoit bilan bogʻliq boʻlgan lavozimlar hamda harbiy — hisob mutaxassisliklar roʻyxatiga kirgan fuqarolar kasalliklar jadvalining V-ustuni boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

42. Harbiy mehnatning sogʻlik uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoit bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishga tayinlanayotgan (kirayotgan) yoki ishlayotgan fuqarolarning tibbiy tekshiruv miqdori, shuningdek yuqori matndagi harbiy mehnatning sogʻlik uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoit bilan ishlayotgan shaxslar orasida davolash-profilaktika chora-tadbirlari Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan “Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida”gi nizomga muvofiq belgilanadi.

5-bob. Harbiy xizmatchilar va ularning oila aʼzolarining sogʻligi tufayli ogʻir iqlim sharoitli hududlarda xizmatni oʻtash (yashash) imkoniyatini aniqlash uchun tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi

43. Harbiy xizmatchilar va ularning oila aʼzolari salomatligiga koʻra quyidagi ogʻir iqlim sharoitli hududlarda xizmatni oʻtash (yashash) imkoniyati boʻlmaganda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi:

Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Navoiy, Surxondaryo viloyatlari, Buxoro viloyati Qorovulbozor tumani, Qashqadaryo viloyati Muborak tumani, Qamchiq dovoni (Toshkent va Namangan viloyatlari hududida);

baland togʻli hududlari (dengiz sathidan 2500 m va undan baland);

Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga ogʻir iqlimli davlatlarga.

44. Yuqorida koʻrsatib oʻtilgan hududlarda xizmat qilishga oʻtkazilayotgan yoki xizmatni oʻtayotgan harbiy xizmatchilar yoki ularning oila aʼzolarida ushbu hududlarda xizmatni oʻtashga (yashashga) toʻsqinlik qiladigan kasalliklar, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) oqibatlari mavjudligi toʻgʻrisida oʻrnatilgan tartibda murojaat qilganlarida, mazkur Nizomning 46-bandiga muvofiq, harbiy-tibbiy komissiyasiga salomatligiga koʻra harbiy xizmatga yaroqlilik darajasini aniqlash uchun tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga, ular ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli yoki cheklangan ravishda yaroqli deb topilgan holatlarda esa, ularni mazkur hududlarda xizmatni oʻtash imkoniyatlarini aniqlash uchun yuborilishlari mumkin. Ularning oila aʼzolari ham mazkur hududda yashash imkoniyatini aniqlash uchun xuddi shunday tartibda yuborilishlari mumkin.

Harbiy xizmatchining oila aʼzolarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yuborilish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi Nizomga muvofiq belgilanadi.

45. Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarini harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi Nizomga muvofiq, harbiy xizmatda boʻlishning belgilangan yosh chegarasiga yetgan harbiy xizmatchilar oʻzi yoki oila aʼzolarining salomatligiga koʻra, ushbu hududlarda xizmatni oʻtashga (yashashga) imkoniyati yoʻqligi toʻgʻrisidagi masalani koʻtargan taqdirda, harbiy xizmatdan rezervga (isteʼfoga) boʻshatilishi oldidan, oʻrnatilgan tartibda harbiy xizmatga yaroqlilik toifasini aniqlash uchun tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yuboriladi. Ularning oila aʼzolari tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yuborilmaydi.

46. HTKga tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yoʻllash quyidagicha amalga oshiriladi:

mazkur Nizomning 43-bandida qayd etilgan hududlarga xizmatni oʻtash uchun yuborilayotgan ofitserlar tarkibidagi shaxslar va ularning oila aʼzolarini harbiy okruglar qoʻshinlarning qoʻmondonlari, ularga teng va yuqori qoʻmondonlik qarori bilan;

mazkur Nizomning 43-bandida qayd etilgan hududlarda xizmatni oʻtayotgan ofitserlar tarkibidagi shaxslar hamda Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga ogʻir iqlimli davlatlarga xizmat safariga yuborilayotganlar va ularning oila aʼzolarini Mudofaa vazirligi bosh boshqarmalarining boshliqlari, ularga teng va yuqori qoʻmondonlik qarori bilan;

oddiy askar va serjantlar tarkibidagi shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchi va ularning oila aʼzolarini qoʻshilma komandirlarining (muassasa boshliqlarining) qarori bilan.

47. Harbiy qism komandiri yoki kadrlar boʻlinmalari boshligʻi tomonidan harbiy xizmatchi yoki uning oila aʼzolariga berilgan HTKga mazkur Nizomning 8-ilovasida keltirilgan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yoʻllanmada quyidagilar koʻrsatiladi:

harbiy xizmatchiga — uning salomatligiga koʻra harbiy xizmatga yaroqlilik toifasini aniqlash, ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli yoki cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topilgan holatlarda xizmatni aniq bir hududda yoki aholi punktida oʻtash imkoniyatini aniqlash uchun yuborilayotganligini;

harbiy xizmatchining oila aʼzolariga — HTK tomonidan muayyan hudud yoki aholi punktida yashash imkoniyatini aniqlash kerakligini;

Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga ogʻir iqlimli davlatlarga xizmat safariga yuborilayotgan harbiy xizmatchilar va ularning oila aʼzolariga — ularning salomatligiga koʻra Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga ogʻir iqlimli davlatlarga xizmat safariga borish imkoniyatini (oila aʼzolari uchun — borish va yashash imkoniyatini) aniqlash uchun yuborilayotganligini.

Yoʻllanmaga quyidagilar ilova qilinadi:

harbiy xizmatchiga — kasallik kechishining oʻziga xos xususiyatlari, oʻtkazilgan muolajalar samarasi va xizmatni oʻtash joyi iqlim sharoitining sogʻligʻiga taʼsiri haqidagi qism shifokori (shifokor-mutaxassislarning) xulosasi koʻrsatilgan tibbiy tavsifnomasi, tibbiy kitobchasi;

harbiy xizmatchining oila aʼzosiga — mahalliy iqlim sharoitlarining sogʻligiga taʼsiri toʻgʻrisidagi Mudofaa vazirligi harbiy-tibbiy muassasalari yoki davlat sogʻliqni saqlash tizimi davolash-profilaktika muassasalaridagi tekshiruv, davolash va uzoq muddatli kuzatuv natijalari kiritilgan tibbiy hujjatlar.

48. Harbiy xizmatchilar va ularning oila aʼzolarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish HTK tomonidan batafsil obyektiv tekshiruvlardan soʻng, tibbiy kuzatuvlar va davolanish maʼlumotlarini inobatga olgan holda oʻtkaziladi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda HTK quyidagilarni inobatga olishi lozim:

ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam mavjud boʻlgan, obodonlashtirilgan hamda qulaylik yaratilgan hudud va garnizonlarda xizmatni oʻtash (yashash) iqlimning salbiy taʼsirini sezilarli darajada kamaytirishi va davolashni samarali olib borishga imkon berishini nazarda tutib, zaruriy tibbiy yordamni olish boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsni yuborilayotgan yoki xizmatni oʻtayotgan (yashayotgan) hududning haqiqiy sharoiti va imkoniyatini;

harbiy xizmatchilarning oila aʼzolari ogʻir iqlim sharoitli hududlarda xizmat majburiyatlarini bajarish bilan bogʻliq qiyinchiliklarni boshdan kechirmayotganligini;

harbiy xizmatchi yoki ularning oila aʼzolarining sogʻligiga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasining markaziy hududlari yoki moʻtadil iqlimi boʻlgan boshqa hududlarga oʻtkazish imkoniyatlarining chegaralanganligini.

Shuning uchun HTK mazkur Nizomning 43-bandida koʻrsatilgan hududlarda xizmatni oʻtashga (yashashga) qarshi koʻrsatmalar bor degan xulosasini faqatgina harbiy okrug miqyosida kerakli tibbiy yordam koʻrsatishning imkoniyati umuman yoʻq boʻlganda va harbiy xizmatchini ushbu hududlarga yoki ushbu hududlardan boshqa joyga oʻtkazish uning sogʻligini saqlab qolishning birdan-bir chorasi boʻlgan hollarda chiqarish lozim.

49. HTK tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijasida quyidagilarni aniqlashi shart:

harbiy xizmatchining Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisida”gi nizomga muvofiq harbiy xizmatga yaroqlilik toifasini;

salomatligiga koʻra imkoniyatlarini: ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli yoki cheklangan ravishda yaroqli deb topilgan harbiy xizmatchida xizmatni oʻtashga, harbiy xizmatchining oila aʼzolarida esa tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsni HTKga yuborgan qoʻmondonlik, boshliq tomonidan berilgan yoʻllanmada (hujjatda) koʻrsatilgan hududda yashashga, bunda HTK mazkur Nizomning 9-ilovasida keltirilgan harbiy xizmatchi va ularning oila aʼzolarini ogʻir iqlim sharoitida xizmatni oʻtashiga (yashashiga) qarshi tibbiy koʻrsatmalar roʻyxati amal qiladi;

agar mazkur hududda xizmatni oʻtashga (yashashga) qarshi koʻrsatmalar mavjud deb topilsa, harbiy xizmatchi yoki uning oila aʼzosining kasalligini kechishini hisobga olgan holda, avvalo harbiy okrug miqyosida boshqa joyga oʻtkazish imkoniyati va oʻtkazish muddatini.

50. HTK xulosasi mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga kiritiladi.

Oʻzbekiston Respublikasining mazkur hududida xizmatni oʻtashga (yashashga) qarshi koʻrsatmalar boʻlmagan hollarda HTK quyidagicha xulosa chiqaradi: “______________ hududida xizmatni oʻtashga (yashashga) qarshi koʻrsatmalar yoʻq”. Ushbu xulosa tibbiy koʻrikdan oʻtkazishning sanasi va tashxis koʻrsatilgan holda HTK raisining imzosi bilan harbiy xizmatchining tibbiy kitobchasiga, oila aʼzosiga esa uning tibbiy hujjatiga yoziladi. Harbiy xizmatchi yoki uning oila aʼzosini tibbiy koʻrikdan oʻtishga yuborgan harbiy qism komandiri yoki kadrlar boʻlinmasiga mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan shakldagi maʼlumotnoma yuboriladi.

Salomatligiga koʻra harbiy qism komandiri yoki kadrlar boʻlinmasi tomonidan berilgan yoʻllanmada koʻrsatilgan hududda xizmatni oʻtashga (yashashga) qarshi tibbiy koʻrsatmalar topilganda HTK mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma uch nusxada 93-bandda belgilangan tartibda tuziladi. Harbiy xizmatchiga chiqarilgan xulosada avval harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi kasalliklar jadvalining moddasi va ustuniga muvofiq koʻrsatiladi, keyin esa mazkur hududda xizmatga qarshi tibbiy koʻrsatmalarning borligi, xizmat joyini oʻzgartirishga muhtojligi hamda harbiy xizmatchini qaysi yaqinroq hududga (iqlim hududiga) oʻtkazishning maqsadga muvofiqligi va shoshilinchligi qayd etiladi.

Harbiy xizmatchining oila aʼzolariga mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaning harbiy xizmat va kasallikning sababiy bogʻliqligiga oid bandlari toʻldirilmaydi. “Harbiy unvoni” bandida tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning oila boshligʻiga kim boʻlishi (eri, xotini, oʻgʻli, qizi va h.k.) va harbiy xizmatchining harbiy unvoni, familiyasi, ismi va sharifi koʻrsatiladi.

Xizmatga (yashashga) qarshi tibbiy koʻrsatmalar borligi haqidagi xulosa quyidagi tahrirda chiqariladi: “Mazkur Nizomning 9-ilovasida keltirilgan “Harbiy xizmatchilar va ularning oila aʼzolarini ogʻir iqlim sharoitli hududlarda harbiy xizmatni oʻtashiga (yashashiga) qarshi tibbiy koʻrsatmalar roʻyxatining ____-moddasi ___-bandiga asosan koʻrsatilgan hududda (qaysi hududligi koʻrsatilsin) harbiy xizmatni oʻtashga (oila aʼzolariga — yashashga) qarshi tibbiy koʻrsatmalar mavjud”.

Agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsda unga nisbatan qarshi tibbiy koʻrsatmalar mavjudligi toʻgʻrisida xulosa chiqarilayotgan hududda xizmatni oʻtayotgan (yashayotgan) boʻlsa, qarorda uning qaysi yaqin hududlarga oʻtkazilishga (koʻchirilishga) muhtojligi va shoshilinchligi qayd etiladi.

51. Oʻzbekiston Respublikasining u yoki boshqa hududda harbiy xizmatga (yashashga) qarshi tibbiy koʻrsatmalar qayd etilgan HTKning xulosasi mavjud boʻlgan mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma mazkur Nizomning 92-bandiga muvofiq MHTKda tasdiqlanadi.

MHTK tasdiqlagan mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaning birinchi nusxasini taqdim qilgan HTKga qaytaradi, ikkinchi nusxasi tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni taklif qilgan harbiy qism komandiri yoki kadrlar boʻlinmasiga yuboriladi, uchinchi nusxasi MHTKda qoldiriladi.

Mazkur Nizomning 94-bandida nazarda tutilgan holatlarda, tasdiqlanmagan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaning birinchi va ikkinchi nusxalari uni rasmiylashtirgan HTKga tasdiqlanmaslik sabablarini koʻrsatgan holda qaytariladi, uchinchi nusxasi esa MHTK yigʻma jildlariga tikib qoʻyiladi.

Mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnoma tarzida rasmiylashtirilgan HTK xulosalari MHTKda tasdiqlanmaydi.

52. Harbiy-tibbiy muassasalarida bepul davolanishga imtiyozi boʻlmagan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarning oila aʼzolarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish zaruriyati tugʻilganda yoki tibbiy tekshiruv oʻtkazish uchun kerakli shifokor-mutaxassislar yoki diagnostika vositalari mavjud boʻlmaganda, ularning tibbiy va boshqa hujjatlari MHTKga yuboriladi. MHTK tibbiy hujjatlar oʻrganib chiqganidan soʻng, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchining oila aʼzosiga ogʻir iqlim sharoitli hududlarida yashay olish imkoniyati toʻgʻrisidagi maslahat xulosasi taqdim etiladi.

53. MHTK, shuningdek tibbiy xizmat va harbiy-davolash muassasalarining boshliqlari harbiy xizmatchi va uning oila aʼzolarining tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sifatini qatʼiy nazorat qilishga majburlar.

54. Harbiy xizmatchi yoki uning oila aʼzolarini salomatligiga koʻra boshqa hududga oʻtkazilishga muhtojligi yoxud uning u yoki bu hududga yuborilmasligi haqidagi MHTK tomonidan tasdiqlagan HTKning xulosalari “Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarni harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi Nizom”ga muvofiq amalga oshiriladi.

6-bob. Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi

55. Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) tanlanayotgan shaxslarga tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yoʻllanma Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV harbiy qism komandiri (muassasa boshliqlari) yoki kadrlar boʻlinmalari tomonidan beriladi.

56. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yuboriladigan shaxslar HTKga quyidagilarni taqdim etadi:

yuborilayotgan shaxsning harbiy unvoni, familiyasi ismi, sharifi, tugʻilgan yili, lavozimi, qachon va qaysi MIBB tomonidan chaqirilganligi, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish maqsadi va dastlabki tashxis koʻrsatilgan mazkur Nizomning 8-ilovasida keltirilgan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yoʻllanma;

shaxsni tasdiqlovchi hujjatning nusxasi yoki uning Oʻzbekiston Respublikasi Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali va (yoki) “Ijtimoiy karta” mobil ilovasi orqali beriladigan elektron shakli;

xizmat va tibbiy tavsifnomalar;

oxirgi uch yil davomida chuqurlashtirilgan tibbiy koʻrik (dispanserizatsiya) maʼlumotlari koʻrsatilgan tibbiy kitobcha (harbiy xizmatchilar uchun) yoki ambulator bemorning tibbiy varaqasi (ishchi va xizmatchilari).

57. Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) 6 oygacha boʻlgan muddatga yuborilayotgan shaxslar xizmat joylaridagi HTKda tibbiy koʻrikdan oʻtadilar, ularga mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnoma taqdim etiladi. Ekspertiza hujjatlari MHTK tomonidan koʻrib chiqilmaydi va asoslanmaydi.

Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) 6 oydan ortiq boʻlgan muddatga yuborilayotgan shaxslar tibbiy koʻrikdan ikki bosqichda oʻtkaziladi (uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha HTM kursantlari bundan mustasno):

birlamchi — garnizon (gospital) HTK tomonidan;

nazorat tartibda — Mudofaa vazirligi Markaziy poliklinikasi huzuridagi HTK tomonidan.

Ekspert hujjatlari MHTK tomonidan koʻrib chiqiladi, HTK xulosasi esa asoslanadi.

58. Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) yuborilayotgan Qurolli Kuchlar aviatsiyasining uchuvchilar tarkibi va uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha HTM kursantlari quyidagi tartibda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi:

birlamchi — HHMQ va HHK aviatsiya tibbiyot markazi huzuridagi TUK;

nazorat tartibida — MHKG huzuridagi TUK.

59. Tibbiy kitobchasida oxirgi uch yil davomidagi dispanserizatsiya natijalari boʻlmagan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish garnizon gospitallarida dastlabki tibbiy tekshiruvdan soʻng, faqat statsionar sharoitda Mudofaa vazirligi MHKGda amalga oshirilishi lozim.

60. Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) tanlab olingan shaxslarga tibbiy koʻrikdan oʻtishidan oldin ogʻiz boʻshligʻi sanatsiyasi va mazkur Nizomning 1-ilovasida keltirilgan majburiy tahliliy hamda tibbiy uskunalar yordamida oʻtkaziladigan tekshiruvlarning roʻyxatida nazarda tutilgan diagnostik tekshiruvlar oʻtkaziladi.

Tahliliy, rentgenologik, tibbiy uskunalar yordamida oʻtkaziladigan va boshqa tekshiruvlarning natijalari mazkur Nizomning 13-ilovasida keltirilgan Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan shaxsning sogʻligi holati toʻgʻrisida maʼlumotnomaga yoki mazkur Nizomning 14-ilovasida keltirilgan harbiy taʼlim muassasasiga kirayotgan shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga kiritiladi.

61. Ofitserlar tarkibidagi shaxslar kasalliklar jadvalining III-ustuni boʻyicha, oddiy askar va serjantlar tarkibidagi shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar IV-ustun boʻyicha, HTM kursantlari II-ustun boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Qurolli Kuchlar aviatsiyasining uchuvchilar tarkibidagi shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar va uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha HTM kursantlari Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlar aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi Nizom boʻyicha kasalliklar jadvalining tegishli ustunlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

62. Shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar, HTM kursantlarining (birinchi-bosqich kursantlari bundan mustasno) tibbiy koʻrikdan oʻtish natijalari va HTK xulosasi tibbiy kitobchalariga va uch nusxada rasmiylashtirilgan mazkur Nizomning 13-ilovasida keltirilgan Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan shaxsning sogʻligi holati toʻgʻrisida maʼlumotnomaga kiritiladi, ular MHTKga koʻrib chiqish va asoslash uchun yuboriladi. Koʻrib chiqilgan maʼlumotnomaning birinchi va ikkinchi nusxalari birlamchi tibbiy koʻrikdan oʻtkazgan HTKga yuboriladi, uchinchi nusxasi MHTK yigʻma jildiga tikiladi.

63. HTMning birinchi bosqich kursantlarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalari va HTK xulosasi tibbiy kitobchaga, mazkur Nizomning 14-ilovasida keltirilgan harbiy taʼlim muassasasiga kirayotgan shaxsning tibbiy varaqasiga kiritiladi, ular ikki nusxada rasmiylashtiriladi hamda koʻrib chiqish va asoslash uchun MHTKga yuboriladi. Koʻrib chiqilgan varaqaning birinchi nusxasi birlamchi tibbiy koʻrikdan oʻtkazgan HTKga yuboriladi, ikkinchi nusxasi MHTK yigʻma jildiga tikiladi.

64. Shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarni kasalliklar jadvalining III-, IV-ustunlari boʻyicha A yoki V yaroqlilik toifasiga mansub deb xulosa chiqarilsa, HTK quyidagi matndagi xulosani qabul qiladi: “(yuborilayotgan HTM va davlat nomlanishi koʻrsatiladi) HTMda tahsil olishga (malaka oshirishga) yuborilishga yaroqli”.

Agar kasalliklar, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) oqibatlari aniqlansa, kasalliklar jadvalining moddalari (moddaning bandlari) muvofiq: “V yoki S toifalari, yakka tartibda aniqlanadi”, “S toifasi” yoxud “S yoki E toifalari, yakka tartibda aniqlanadi” deb xulosalar qabul qilish nazarda tutilganda, HTK quyidagi xulosani qabul qiladi: “Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) yuborilishga yaroqsiz”.

65. HTM kursantlari kasalliklar jadvalining II-ustuniga muvofiq, “HTMda oʻqishga kirishga yaroqli” deb topilsa, HTK quyidagi xulosani qabul qiladi: “(yuborilayotgan HTM va davlat nomlanishi koʻrsatiladi) HTMda tahsil olishga yaroqli”.

HTM kursantlari kasalliklar jadvalining II-ustuniga muvofiq, “HTMga oʻqishga kirishga cheklangan ravishda yaroqli” yoki “HTMga oʻqishga kirishga yaroqsiz” deb xulosa chiqarilsa, HTK quyidagi xulosani qabul qiladi: “Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida tahsil olishga yaroqsiz”.

7-bob. Qutqaruvchilik ishiga qabul qilinayotgan (ishlayotgan) fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi

66. Qutqaruvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish — bu fuqarolarning tibbiy koʻrsatmalari asosida qutqaruvchilik ishiga yaroqliligini aniqlash, ularning sogʻligini saqlash va mustahkamlashga yoʻnaltirilgan chora tadbirlar kompleksi boʻlib, quyidagilarni qamrab oladi:

tibbiy koʻrik oʻtkazish vaqtida qutqaruvchilik ishiga qabul qilinayotgan (ishlayotgan) fuqarolarni sogʻligi va jismoniy rivojlanishini oʻrganish va baholash;

qutqaruvchilik ishiga qabul qilinayotgan fuqarolarni yaroqlilik va qutqaruvchilik ishiga yaroqlilik toifasini aniqlash;

fuqarolarni qutqaruvchilik ishidan boʻshatish davrida salomatlik holatini oʻrganish;

qutqaruvchilik ishi davrida salomatligiga koʻra qutqaruvchilik ishiga yaroqsiz, vaqtincha yaroqsiz deb topilayotgan (topilgan), shuningdek qutqaruvchilik ishiga yaroqlilik toifasi oʻzgarganda, qutqaruvchilarda kasallik, shikastlanish (yaradorlik, jarohat)ning sababiy bogʻliqligini aniqlash;

qutqaruv xizmatlaridagi profilaktika ishlarini va qutqaruvchilarning tibbiy reabilitatsiyasi samaradorligini baholash.

67. Qutqaruv xizmati va professional qutqaruv tuzilmalariga qutqaruvchi lavozimiga, shuningdek qutqaruvchilarni tayyorlash taʼlim muassasalarida oʻqishga tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijasida qutqaruvchilik ishiga yaroqli deb topilgan fuqarolar qabul qilinadi.

Qutqaruv xizmati va qutqaruv tuzilmalarini salomatligiga koʻra qutqaruvchilik ishiga yaroqli boʻlgan mutaxassislar bilan butlash, qutqaruvchilarni sogʻligini saqlash doirasida ularning huquqlarini muhofaza qilish, qutqaruvchilarning kasbiy faoliyat muddatini uzaytirish, shuningdek qutqaruv xizmat tibbiy taʼminoti sarf xarajatlarini kamaytirish maqsadida qutqaruvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tashkil etiladi va amalga oshiriladi.

68. Qutqaruvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish FVV harbiy xizmatchi va ularning oila aʼzolarini qutqaruv xizmatlarida yoki qutqaruv tuzilmalarida ishlayotgan FVV ishchi va xizmatchilarining tibbiy taʼminoti yuklatilgan harbiy-tibbiy muassasalarda tashkil etilgan Mudofaa vazirligi HTK tomonidan amalga oshiriladi.

69. Qutqaruvchilik ishiga qabul qilishga va qutqaruvchilik ishiga yaroqliligi kasalliklar jadvalining V-ustuni va qoʻshimcha talablar roʻyxatiga muvofiq aniqlanadi.

70. Qutqaruvchilik ishiga qabul qilinayotgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mehnat shartnomasi (kontrakt) tuzishdan oldin, qutqaruvchi boʻlib ishlayotgan shaxslarni esa, tibbiy koʻriklar natijalariga koʻra qutqaruvchilik ishiga yaroqlilik toifasining oʻzgarishiga olib keladigan kasalliklar, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) asoratlari mavjud boʻlganda amalga oshiriladi.

71. Tibbiy koʻrikdan oʻtish maqsadida mazkur Nizomning 8-ilovasida koʻrsatilgan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yoʻllanma fuqaro qutqaruvchilik ishiga qabul qilinayotgan (qutqaruvchi boʻlib ishlayotgan) muassasa (tashkilot) tomonidan beriladi.

Yoʻllanmadan tashqari, qutqaruv xizmatlari yoki professional qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilari tibbiy kitobchasini va qutqaruv xizmati yoki qutqaruv tuzilma shifokori tomonidan qutqaruvchining salomatlik holatidagi oʻzgarishlar dinamikasini, uning yakka tartibdagi psixologik xususiyatlarini ifodalaydigan, u oʻtkazgan kasalliklari va ularning kechish xususiyatini yoritib oʻtadigan tibbiy tavsifnoma taqdim qilinadi.

72. Qutqaruvchilarni oʻz vaqtida navbatdagi hamda navbatdan tashqari tibbiy tekshiruv va tibbiy koʻriklardan oʻtkazish uchun yuborish, ular ishlayotgan muassasa (tashkilot) rahbarlari javobgardir.

73. Har yili rejali tibbiy koʻrikdan oʻtkazish lozim boʻlgan qutqaruv xizmatlari yoki professional qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilar tarkibini MHTK bilan kelishgan holda qutqaruv xizmatlari yoki professional qutqaruv tuzilmalarining boshliqlari belgilaydi.

74. Ambulator ravishda tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijasida statsionar ravishda tibbiy tekshiruv oʻtkazish lozimligi toʻgʻrisida xulosa chiqarilganda hamda qutqaruvchilarga HTK tomonidan avval qoʻyilgan tashxisga yoki ekspert xulosasiga aniqlik kiritish talab qilinadigan sogʻligi holatida oʻzgarishlar kelib chiqqanda, qutqaruv xizmatlari yoki professional qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilari statsionar ravishda tibbiy tekshiruvlarga yuboriladi.

75. Shtatdan tashqari qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilari favqulodda vaziyatlarni bartaraf qilish vaqtida orttirgan kasallik yoki olingan shikastlanish, (yaradorlik, jarohat) ularni asosiy mutaxassislik boʻyicha toʻliq yoki qisman mehnat qobiliyatini yoʻqotishga olib kelgan holatlarda statsionar ravishda tibbiy tekshiruvlar oʻtkaziladi.

76. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdan avval qutqaruvchilarga, qutqaruvchilik ishiga kirayotgan fuqarolarga ogʻiz boʻshligʻi sanatsiyasi, shuningdek mazkur Nizomning 1-ilovasiga keltirilgan majburiy diagnostik tekshiruvlar oʻtkaziladi. Tahliliy va tibbiy uskunalar yordamida oʻtkaziladigan tekshiruvlar tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sanasidan bir oydan koʻp boʻlmagan muddatda oʻtkazilishi lozim. Tibbiy koʻrsatmalarga muvofiq, HTK raisi bilan kelishilgan holda zaruriyat tugʻilganda, qoʻshimcha tibbiy tekshiruvlar oʻtkaziladi.

77. Tanlov paytida parashut bilan sakrashga jalb qilinadigan qutqaruvchilar, qutqaruvchi-alpinistlar, moʻtadil darajali gipoksiyaga chidamlilik boʻyicha qoʻshimcha tekshiruvlardan oʻtkaziladi, keyinchalik har besh yilda bir marotaba yoki koʻrsatmalar mavjud boʻlganda oʻtadilar.

Suv osti ishlariga jalb qilinadigan qutqaruvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan “Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida”gi Nizomga muvofiq oʻtkaziladi.

78. Shifokor-mutaxassislar tomonidan tibbiy tekshiruv va tibbiy koʻrikdan oʻtkazishlar davridagi tibbiy kuzatuv natijalariga muvofiq ekspert xulosasi qabul qilinadi. Qutqaruvchilik ishiga yaroqlilik toifasini aniqlash masalasi bilan birga HTK tibbiy reabilitatsiya oʻtkazish lozimligi toʻgʻrisida xulosani qabul qiladi. Tashxis qoʻyish uchun murakkab boʻlgan sogʻlik holatida oʻzgarishlar aniqlanib, mavjud boʻlgan kasalliklar rivojlanishi kuzatilganda HTK statsionar ravishda tibbiy tekshiruvlardan oʻtkazilish lozimligi toʻgʻrisida xulosa chiqaradi.

79. Qutqaruvchini statsionar tekshiruv va davolash yakuniga yetganda, shuningdek tibbiy tekshiruvlar natijasida aniqlangan sogʻligi holatidagi oʻzgarishlar quyidagi hollarda tibbiy koʻrikdan oʻtkazish majburiy hisoblanadi:

ekspert xulosasi oʻzgartirilsa;

qutqaruvchiga qoʻshimcha yoki takroriy tibbiy reabilitatsiya oʻtkazish lozimligi aniqlasa.

80. Agar oʻtkazilgan kasallik yoki olingan shikastlanish (yaradorlik, jarohat) avval qabul qilingan ekspert xulosasining oʻzgarishini talab qilmasa, qutqaruvchilar tibbiy koʻrikdan oʻtkazilmaydi ular statsionardan chiqariladi va avval qabul qilingan HTKning xulosasiga muvofiq ishni davom etadilar.

81. Statsionar ravishda tibbiy tekshiruv va davolanishdan soʻng mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisida guvohnoma rasmiylashtirilishi bilan quyidagi hollarda tibbiy koʻrikdan oʻtkazish amalga oshiriladi:

kelgusida qutqaruvchi sifatida ishlash imkonini bermaydigan kasallik va jarohatlarni (yaradorlik, jarohat) olgan qutqaruvchilarda;

qutqaruv xizmatlari yoki professional qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilari qutqaruvchilik ishiga yaroqsiz deb topilganda;

shtatdan tashqari qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilari, favqulodda holatlarni bartaraf etishda orttirilgan kasallik yoki olingan shikastlanish (yaradorlik, jarohat) asosiy mutaxassisligi boʻyicha toʻliq yoki qisman kasbiy mehnat qobiliyatini yoʻqotishga olib kelganda;

qutqaruvchi lavozimida ishlagan va qutqaruvchilik ishidan boʻshatilishi vaqtida qutqaruvchilik ishiga yaroqlilik toifasini aniqlash maqsadida tibbiy koʻrikdan oʻtkazilgan fuqarolarni;

qutqaruv xizmatlari yoki professional qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchisi sifatida ishlagan va qutqaruvchilik ishiga yaroqsiz deb topilgan hamda qutqaruvchilik ishiga tiklanayotgan fuqarolarni.

Qolgan barcha holatlarda, shuningdek statsionarga yotishdan bosh tortgan, qutqaruvchilar (fuqarolar) ambulator ravishda tibbiy tekshiruv va davolanishdan soʻng tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

82. Tibbiy tekshiruv natijalari va xulosalari qutqaruvchining tibbiy kitobchasi (ambulator bemorning tibbiy varaqasi), kasallik tarixi, mazkur Nizomning 19-ilovasida keltirilgan harbiy xizmatchining (harbiy xizmatga majburning) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga kiritiladi. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda qatnashadigan har bir shifokor-mutaxassis fuqaroning sogʻlik holati boʻyicha, shuningdek tibbiy koʻrsatmalar mavjudligida, davolash-sogʻlomlashtirish chora-tadbirlar tasnifi toʻgʻrisida oʻzining xulosasini beradi. Zaruriyat tugʻilganda, HTK xulosasida qutqaruvchini tibbiy reabilitatsiyadan oʻtkazishga muhtojligi va uning shakli toʻgʻrisida qaydnoma kiritiladi.

83. Qutqaruv xizmatlari yoki professional qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilari qutqaruvchilik ishiga yaroqsiz deb topilgan, ishga qayta tiklanish imkoniyatini aniqlash uchun qayta tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi uchun qutqaruvchilik ishiga yaroqsiz deb topilganlarning ekspert xulosasi sanasidan bir yil muddatidan soʻng yuborilishi mumkin.

Yuqori matndagi muddat ichida qayta tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, MHTK raisining ruxsati bilan amalga oshiriladi.

84. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijasiga koʻra qutqaruvchilar ishga yaroqli deb topilgan holatlarda, HTK xulosasi qutqaruvchining tibbiy kitobchasiga qayd etilib, HTK raisi tomonidan imzolanadi va huzurida HTK tashkil etilgan harbiy-tibbiy muassasaning muhri qoʻyiladi. Zaruriyat tugʻilganda, xulosada qutqaruvchi tibbiy reabilitatsiya oʻtkazishga muhtojligi toʻgʻrisida qaydnoma kiritiladi.

8-bob. Tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyalarining xulosalarini rasmiylashtirish, koʻrib chiqish va tasdiqlash

85. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, ularning salomatlik holati hamda HTK va tibbiy komissiyalarning xulosalari quyidagi shakldagi ekspert hujjatlarga qayd etiladi :

a) chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, MIB huzuridagi chaqiriluvchilarni harbiy-texnik mutaxassislik boʻyicha tayyorlash markazlariga yuborilayotgan, oliy taʼlim muassasalari huzuridagi harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv boʻlinmalariga (harbiy taʼlim fakultetlari, harbiy kafedralar, sikllar va kurslar) tanlab olinayotgan (tahsil olayotgan) fuqarolarga mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga, mazkur Nizomning 15-ilovasida keltirilgan shifokor xulosasiga, mazkur Nizomning 16-ilovasida keltirilgan tibbiy varaqaga, mazkur Nizomning 17-ilovasida keltirilgan salomatlik holatini tekshirish dalolatnomasiga, bemorning ambulator tibbiy varaqasiga tirkaladigan varaqaga;

b) safarbarlik chaqiruv rezerviga xizmatga qabul qilinayotgan, safarbarlik chaqiruv rezerviga xizmatga qabul qilingan, ammo harbiy yigʻinlarni oʻtamagan fuqarolarga mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga, mazkur Nizomning 15-ilovasida keltirilgan shifokor xulosasiga, mazkur Nizomning 16-ilovasida keltirilgan tibbiy varaqaga, mazkur Nizomning 17-ilovasida keltirilgan salomatlik holatini tekshirish dalolatnomasiga, bemorning ambulator tibbiy varaqasiga tirkaladigan varaqaga, mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaga;

v) harbiy xizmatchilar, harbiy yigʻin oʻtayotgan fuqarolar, harbiy mehnatning sogʻlik uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoit bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishga tayinlanayotgan (kirayotgan) yoki ishlayotgan Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV harbiy xizmatchilari, harbiy xizmatga majburlar, ishchi va xizmatchilar, Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga oʻqishga (malaka oshirishga) yuborilayotgan (kirayotgan) fuqarolar, mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga, statsionar sharoitida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda kasallik tarixiga, ambulator sharoitda tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda mazkur Nizomning 18-ilovasida keltirilgan harbiy xizmatchining (harbiy xizmatga majburning) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga, tibbiy kitobchaga, lozim boʻlganda mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomaga yoki mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaga, mazkur Nizomning 13-ilovasida keltirilgan Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan shaxsning sogʻligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomaga; harbiy xizmatchi ayollarga mazkur Nizomning 18-ilovasida keltirilgan homiladorlik toʻgʻrisida maʼlumotnomaga;

g) Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya HTMga kirayotgan fuqarolarga, jumladan:

chaqiruv yoshdagi fuqarolarga — mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga, mazkur Nizomning 14-ilovasida keltirilgan harbiy-taʼlim muassasasiga kirayotgan shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga, mazkur Nizomning 17-ilovasida keltirilgan sogʻlik holatini tekshirish dalolatnomasiga;

harbiy xizmatchilarga mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga, mazkur Nizomning 14-ilovasida keltirilgan harbiy-taʼlim muassasasiga kirayotgan shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasi va harbiy xizmatchining tibbiy kitobchasiga;

d) shartnoma boʻyicha harbiy xizmatga chaqirilayotgan, harbiy yigʻinlarga chaqirilayotgan fuqarolarga, harbiy xizmatga majburlarga mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga, mazkur Nizomning 19-ilovasida keltirilgan harbiy xizmatchining (harbiy xizmatga majburning) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga; lozim boʻlganda mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomaga yoki mazkur Nizomning 17-ilovasida keltirilgan salomatlik holatini tekshirish dalolatnomasiga, zaxiradagi (rezervdagi) ofitserlarga mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaga;

e) Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarning oila aʼzolariga mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga, lozim boʻlganda mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaga, mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomaga, mazkur Nizomning 13-ilovasida keltirilgan Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan shaxsning sogʻligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomaga, ambulator bemorning tibbiy varaqasiga yoki tibbiy kitobchaga.

86. Tibbiy komissiyalarning shifokor-mutaxassislari tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalarini mazkur Nizomning 16-ilovasida keltirilgan tibbiy varaqaga kiritadi, harbiy xizmatga yaroqliligini cheklaydigan (shu jumladan, vaqtincha cheklaydigan) tashxis qoʻyilsa, shifokor-mutaxassis tomonidan mazkur Nizomning 15-ilovasida keltirilgan shifokor xulosasi ham rasmiylashtiriladi.

Davlat sogʻliqni saqlash tizimi davolash-profilaktika muassasasi (harbiy-tibbiy muassasa) shifokor-mutaxassislari tomonidan chaqiriluvchini tibbiy tekshiruvdan oʻtkazgandan soʻng, mazkur Nizomning 17-ilovasida keltirilgan salomatlik holatini tekshirish dalolatnomasi rasmiylashtiriladi, ushbu dalolatnoma mazkur muassasa bosh shifokori (boshligʻi) va tibbiy tekshiruvlarni oʻtkazgan shifokor-mutaxassislar tomonidan imzolanadi, hamda davolash-profilaktika (harbiy-tibbiy) muassasasining gerbli muhri bilan tasdiqlanadi.

87. Statsionar sharoitda davolanayotgan shaxslarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda, mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik tarixida kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomada mavjud boʻlgan bandlari kiritilgan HTKga taqdimnoma rasmiylashtiriladi.

Ambulator ravishda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarda kasalliklar jadvaliga muvofiq, harbiy xizmatga cheklangan ravishda yaroqlilik yoki mutaxassislikka yaroqlilikka cheklanishlar (E va F toifalari bundan mustasno) nazarda tutilgan kasalliklar, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) oqibatlari aniqlanganda, MHTK raisining ruxsati bilan mazkur Nizomning 19-ilovasida keltirilgan harbiy xizmatchining (harbiy xizmatga majburning) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasida mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomada mavjud boʻlgan bandlari kiritilgan HTKga taqdimnomasi rasmiylashtiriladi.

88. Mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobi barcha tibbiy komissiyalar va HTKda ushbu komissiyalarning kotiblari tomonidan yuritiladi.

Mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobida, yigʻilish oʻtkazilgan sanada komissiya yigʻilishining bayonnomasi komissiya raisi, yigʻilishda qatnashgan komissiya aʼzolari (kamida ikki nafar) va komissiya kotibi tomonidan imzolanadi. HTK xulosasi bilan tanishtirganligi toʻgʻrisida tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning imzosi kasallik tarixida va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasida qayd etiladi. HTK xulosasi MHTK tomonidan koʻrib chiqish jarayonida bekor qilingan yoki oʻzgartirilgan holatda, MHTK xulosasi tibbiy koʻrikdan oʻtkazilgan shaxsga harbiy qism (muassasa) tibbiy taʼminot xizmati (kadrlar boʻlinmasi) tomonidan yetkaziladi.

Mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobida tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning pasport maʼlumotlari, shikoyatlari, kasallikning anamnezi, obyektiv tekshiruv natijalari, toʻliq holda tashxisi va HTK xulosasi, harbiy xizmatchilarga nisbatan esa, shu jumladan, Oʻzbekiston Respublikasini himoya qilishda, frontda boʻlganida, harbiy xizmat majburiyatlarini bajarganda orttirilgan kasallikning yoki olingan shikastlanishning (yaradorlik, jarohatning) sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi xulosasi ham qayd etiladi. Koʻrsatilgan kitobda shikastlanish (yaradorlik, jarohat) olinishi holati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, alohida eʼtibor bilan ushbu holatlarni tasdiqlovchi mazkur Nizomning 20-ilovasida keltirilgan shikast (yaradorlik, jarohat) olish holati toʻgʻrisida maʼlumotnomaga (uning chiqish raqami, qachon va kim tomonidan berilganligi) tayangan holda qayd etiladi. Ushbu kitobda statsionar ravishda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarda, HTK “Shikoyatlar va kasallik anamnezi” ustunida, shu jumladan tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning kasallik tarixining tartib raqamini, bemor davolanayotgan boʻlinmaning raqamini yoki ixtisosligini va statsionar sharoitda davolanishda boʻlgan davri koʻrsatiladi.

89. Vaqtincha faoliyat yurituvchi tibbiy komissiya va HTK mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalar kitobi faqat HTMga kirishga, harbiy mutaxassisligi boʻyicha xizmatga, qoʻshin shakllaridagi harbiy xizmatga va h.k. yaroqsiz deb topilgan shaxslar uchun yuritiladi. Qolgan holatlarda, vaqtincha faoliyat yurituvchi tibbiy komissiya yoki HTK xulosasi tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning tibbiy kitobchasiga, HTMga kirayotgan shaxslarga mazkur Nizomning 14-ilovasida keltirilgan harbiy taʼlim muassasasiga kirayotgan shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga yozib qoʻyiladi, komissiyaning raisi va kotibi tomonidan imzolanib, huzurida HTK tashkil etilgan harbiy qismning (muassasaning) gerbli muhri bilan tasdiqlanadi. Zaruriyat tugʻilganda mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnoma rasmiylashtiriladi.

Vaqtincha faoliyat koʻrsatuvchi tibbiy komissiyalar va HTK yuritadigan mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobi, shuningdek tibbiy koʻrikdan oʻtkazilgan shaxslarning roʻyxati uch yil, doimiy faoliyat yurituvchi komissiyalarning roʻyxati esa, ellik yil davomida saqlanib, ushbu muddat oʻtganidan soʻng, belgilangan tartibda yoʻq qilinadi.

90. Tibbiy komissiyalar va HTK tomonidan harbiy xizmatga, mutaxassisligi boʻyicha xizmatga, HTMga kirishga yaroqli deb topilgan va h.k., tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan kasalliklari mavjud boʻlmagan shaxslar uchun mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga obyektiv maʼlumotlarni qayd etilmagan holda “sogʻlom” deb topilganda, harbiy xizmatni oʻtashga yaroqliligini cheklamaydigan baʼzi kasalliklar yoki jismoniy nuqsonlar aniqlansa, ularga qisqacha taʼrif berish va tashxisni koʻrsatishga ruxsat etiladi.

Tibbiy komissiya yoki HTK tomonidan xulosa qabul qilishda, agar mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma rasmiylashtiriladigan boʻlsa, mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobida qisqa yozuvlarni (tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning pasport maʼlumotlari, toʻliq tashxisi, tibbiy komissiya yoki HTK xulosasining matni, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasini himoya qilishda, frontda boʻlganida, harbiy xizmatni oʻtash davrida, harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etishda orttirilgan kasallik yoki olingan shikastlanishning (yaradorlik, jarohatning) sababiy bogʻliqligini) kiritishga ruxsat etiladi, biroq bunda mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaning yana bir nusxasini qoldirish va uni mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga ilova sifatida saqlanishi lozim. Koʻrsatilgan kitobda, mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaning qoʻshimcha nusxasi hamda kasallik tarixida MHTK xulosasi chiqarilgan sana va uning matni yozib qoʻyiladi.

91. MHTK mazkur Nizomning 10-ilovasida tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobi bevosita ushbu komissiyada faqat tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar uchun yuritiladi. Nazorat ravishda tasdiqlash yoki xulosani qayta koʻrib chiqish uchun MHTKga taqdim etilgan mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomalar, mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomalar, mazkur Nizomning 13-ilovasida keltirilgan Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan shaxsning sogʻligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomalar koʻrib chiqishda bayonnomalar oʻrniga kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma va maʼlumotnomalarning nusxalari qoldirilib, ulardagi yakuniy xulosa matni komissiya raisi, yigʻilishda qatnashgan komissiya aʼzolari (kamida ikki nafar) hamda komissiya kotibi tomonidan imzolanadi. Koʻrsatilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma va maʼlumotnomalarning nusxalari MHTKda 5 yil saqlanib, soʻngra oʻrnatilgan tartibda arxivga topshiriladi yoki yoʻq qilinadi.

MHTK, shuningdek, yil mobaynida koʻrib chiqilgan mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomalar, mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomalar va mazkur Nizomning 13-ilovasida keltirilgan Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan shaxsning sogʻligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomalarning hisobi alfavit tartibida yuritiladi.

Bir oylik harbiy yigʻinni oʻtamagan, tibbiy komissiyalar yoki HTK tomonidan E yoki F yaroqlilik toifalari tayinlangan safarbarlik chaqiruvi rezervi xizmatchilarining hisobini MHTK olib boradi.

Ruhiy va xulq-atvor buzilishlari, xavfli oʻsmalar, odam immuniteti tanqisligi virusini chaqirgan kasalliklar va h.k. tufayli tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarga rasmiylashtirilgan mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomalarni, mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomalarni barcha nusxalari old tarafining yuqori qismiga MHTK tomonidan quyidagi mazmundagi muhr qoʻyiladi: “nusxa olish, qoʻlga berish, maʼlumotni oshkor etish taqiqlanadi”. Koʻrsatilgan ekspert hujjatlaridan faqatgina huquqni muhofaza qiluvchi organlar, ixtisoslashtirilgan davolash-profilaktika muassasalari, Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining hududiy boʻlinmalari soʻrovnomasiga binoan nusxalar olinishi mumkin.

Yuqorida koʻrsatib oʻtilgan shaxslarga tashxisni rasmiylashtirishda Xalqaro kasalliklar tasnifidagi kasallik raqamini (shifrini) qoʻllashga ruxsat etiladi.

92. Mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma quyidagi holatlarda tuziladi:

safarbarlik chaqiruv rezervi xizmatiga qabul qilingan, biroq oylik harbiy yigʻinlarni oʻtamagan hamda E yoki F yaroqlilik toifalari tayinlangan fuqarolarga;

E yoki F yaroqlilik toifalari tayinlangan harbiy xizmatchilarga, mazkur shaxslarga HDQ va ularga tenglashtirilgan harbiy qismlardagi xizmatga yaroqsiz deb topilgan, HTMda tahsil olishga yaroqsiz deb topilgan holatlarda;

harbiy xizmatchilarga, Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV ishchi va xizmatchilarga, ular harbiy mehnatning sogʻliq uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoit bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishga yaroqsiz deb topilgan holatlarda;

E yoki F yaroqlilik toifalari tayinlangan ofitserlar tarkibidagi harbiy unvoni boʻlgan harbiy xizmatga majburlarga (Oʻzbekiston Respublikasi mudofaa vazirining harbiy xizmatga chaqirish toʻgʻrisidagi buyrugʻi mavjud boʻlib, lekin ular hozircha harbiy qismlarga joʻnatilmagan boʻlsalar);

E yoki F yaroqlilik toifalari tayinlangan, oʻquv yoki tekshiruv yigʻinlariga chaqirilgan harbiy xizmatga majburlarga;

E yaroqlilik toifalari tayinlangan rezervdagi harbiy xizmatga majburlarga, tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi ularning murojaatiga muvofiq amalga oshirilgan holatlarda;

shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga, ularning salomatligiga koʻra ogʻir iqlim sharoitli hududlarda harbiy xizmatni oʻtashga tibbiy qarshi koʻrsatmalar mavjud boʻlgan holatlarda;

shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar va ularning oila aʼzolariga tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda;

avval salomatligiga koʻra harbiy xizmatdan boʻshatilgan va qayta harbiy xizmatga kirayotgan ofitser va generallar tarkibidagi harbiy unvonlari boʻlgan harbiy xizmatga majburlarga, ularga nisbatdan tibbiy yoki HTK tomonidan A, V, S yaroqlilik toifalari bilan xulosalar qabul qilingan holatlarda.

Mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma MHTK tomonidan koʻrib chiqilishi, HTK xulosasi esa tasdiqlanishi lozim.

93. Mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma quyidagi tartibda tuziladi:

a) besh nusxada:

oddiy askar tarkibidagi harbiy unvoni boʻlgan hamda salomatligiga koʻra harbiy xizmatga notoʻgʻri chaqirilgan muddatli harbiy xizmatchilarga xulosa tasdiqlangandan soʻng, MHTK birinchi va ikkinchi nusxalarini muddatli harbiy xizmatchini tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yoʻllagan harbiy qism komandiriga (muassasa boshligʻiga) yuboradi yoki hujjatni tuzgan HTKga qaytaradi. Uchinchi va toʻrtinchi nusxalari tasdiqlangandan soʻng 5 kundan kechiktirmagan holda Sogʻliqni saqlash vazirligi va harbiy xizmatchi chaqirilgan joydagi Sogʻliqni saqlash vazirligi mahalliy organiga yuboriladi. Beshinchi nusxasi MHTKda qoladi;

b) uch nusxada:

oddiy askar tarkibidagi harbiy unvoni boʻlgan muddatli harbiy xizmatchilarga (mazkur bandning “a” kichik bandida nazarda tutilganlar bundan mustasno) xulosa tasdiqlangandan soʻng, birinchi va ikkinchi nusxalari hujjatni tuzgan HTKga qaytariladi. Uchinchi nusxasi MHTKda qoladi;

safarbarlik chaqiruv rezerviga xizmatga qabul qilingan, ammo oylik harbiy yigʻinni oʻtamagan fuqarolarga. Tibbiy komissiya yoki HTKning xulosasi MHTKda tasdiqlangandan soʻng, hujjatning birinchi nusxasi uni tuzgan tibbiy komissiya yoki HTKga yuboriladi. Ikkinchi nusxa fuqaroni safarbarlik chaqiruv rezervidagi xizmatga qabul qilgan MIBBga yuboriladi. Uchinchi nusxasi MHTKda qoladi;

ofitserlar tarkibidagi harbiy unvoni boʻlgan muddatli harbiy xizmatchilarga, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar va HTMda tahsil olayotgan kursantlarga (tinglovchilarga) xulosa tasdiqlangandan soʻng, MHTK hujjatning birinchi nusxasini harbiy xizmatchini tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yoʻllagan harbiy qism komandiriga (muassasa boshligʻiga) yuboradi yoki hujjatni tuzgan HTKga qaytaradi. Ikkinchi nusxa kadrlar boʻlinmasiga yuboriladi. Uchinchi nusxa MHTKda qoladi;

ofitserlar tarkibidagi harbiy unvoni boʻlgan harbiy xizmatga majburlarga, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchining oila aʼzolariga, Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, FVV ishchi va xizmatchilariga xulosa tasdiqlangandan soʻng, hujjatning birinchi nusxasi MIBB boshligʻiga yoki fuqaroni tibbiy koʻrikdan oʻtishga yuborgan mansabdor shaxsga, ikkinchi nusxasi harbiy xizmatchini tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yoʻllagan kadrlar boʻlinmasiga yuboriladi yoki uni tuzgan HTKga qaytariladi. Uchinchi nusxasi MHTKda qoladi.

94. HTKning xulosasi MHTKda koʻrib chiqishda tasdiqlanmagan holatlarda, MHTK tomonidan tasdiqlanmagan tibbiy komissiya yoki HTK xulosasi boʻlgan mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaning birinchi va ikkinchi nusxalari tasdiqlanmaganligining sabablar bayoni va tegishli koʻrsatmalar bilan uni tuzgan komissiyasiga qaytariladi.

Tasdiqlanmagan mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaning uchinchi nusxasi alohida yigʻma jildga tikiladi va MHTKda besh yil saqlanadi.

Qayta tuzilgan mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga boshqa raqam bilan qayd qilinadi.

95. Oddiy askar tarkibidagi harbiy unvoni boʻlgan hamda salomatligiga koʻra harbiy xizmatdan boʻshatilayotgan muddatli harbiy xizmatchilarga tuzilgan mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan va MHTK tasdiqlangan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaning birinchi nusxasi harbiy qism (muassasa) tomonidan ularni chaqirgan MIBga yuboriladi. Harbiy qism komandiri (muassasa boshligʻi) harbiy xizmatchining boʻshatilishini asoslash uchun kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaning ikkinchi nusxasini oʻzida qoldiradi.

Ruhiy va xulq-atvor buzilishlar, xavfli oʻsmalar va odam immuniteti tanqisligi virusini chaqirgan kasalliklar bilan xastalangan yuqorida koʻrsatib oʻtilgan shaxslarga MHTK tomonidan tasdiqlangan, mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma harbiy qism (muassasa) tomonidan olib boruvchining qoʻliga muhrlangan holda beriladi yoki oʻrnatilgan tartibda bevosita yuqoridagi matndagi shaxslarning yashash joyidagi MIBBga yuboriladi.

96. Mazkur Nizomning 92-bandida qayd etilmagan holatlarda, HTK xulosasi mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnoma shaklida rasmiylashtiriladi. Harbiy xizmatga chaqirilayotgan (kirayotgan) harbiy xizmatga majburlarga, kasallik tufayli taʼtil berilgan harbiy xizmatchilarga, Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) yuborilayotgan (kirayotgan) shaxslarga nisbatan mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnoma va mazkur Nizomning 13-ilovasida keltirilgan Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan shaxsning salomatlik holati toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma shakllarda rasmiylashtirilgan, HTK xulosalari asoslanishi, S yaroqlilik toifasi tayinlangan harbiy xizmatchilarga chiqarilgan xulosalar esa, MHTK tomonidan tasdiqlanishi lozim.

HTKda saqlanayotgan, harbiy xizmat yoki HTMga kirayotgan fuqarolarga, harbiy xizmatga majburlarga, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchining oila aʼzolariga, harbiy mehnatning sogʻlik uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoit bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishga tayinlanayotgan (kirayotgan) fuqarolarga, Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga oʻqishga (malaka oshirishga) yuborilayotgan shaxslarga rasmiylashtirilgan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqalari, shuningdek MHTKda saqlanayotgan maʼlumotnomalar, besh yildan soʻng belgilangan tartibda yoʻq qilinadi.

97. Mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomalar, mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomalar, mazkur Nizomning 13-ilovasida keltirilgan Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan shaxsning sogʻligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomalar, hamda MHTK tomonidan tasdiqlanishi (koʻrib chiqilishi, nazorat qilinishi) lozim boʻlgan tibbiy komissiya va HTKning xulosalari boʻlgan boshqa ekspert hujjatlari tibbiy koʻrikdan oʻtkazilgandan keyin 5 kundan kechiktirmay kasallik tarixi, tibbiy kitobcha va boshqa tibbiy hujjatlar bilan birga MHTKga yuboriladi.

Yuqorida koʻrsatib oʻtilgan ekspert hujjatlari MHTK tomonidan tasdiqlangandan (asoslangandan) soʻng yuridik kuchga ega boʻladi.

Harbiy tibbiy muassasa boshligʻi (HTK raisi, tibbiy komissiya katta shifokori) tasdiqlangan (asoslangan) xulosa bilan kelgan mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomalarni, mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomalarni, mazkur Nizomning 13-ilovasida keltirilgan Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan shaxsning sogʻligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomalarni qabul qilgandan keyin, 3 kundan kechiktirmay tibbiy koʻrikdan oʻtkazilayotgan shaxs xizmat qilayotgan harbiy qism komandiriga (muassasa boshligʻiga) yoki uni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yoʻllagan mansabdor shaxsga yuboradi.

Mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomalar, mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomalar tibbiy koʻrikdan oʻtkazilayotgan shaxsning qoʻliga berilmaydi.

98. MHTK tomonidan tasdiqlanishi (koʻrib chiqilishi, nazorat qilinishi) lozim boʻlmagan HTKning xulosalari mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalar kitobiga, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning tibbiy kitobchasiga qayd etiladi, lozim boʻlsa tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kunida mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnoma rasmiylashtiriladi va oʻrnatilgan tartibda harbiy qismga (muassasaga) yuboriladi.

99. MIB huzuridagi tibbiy komissiyalar yil mobaynidagi faoliyatlari toʻgʻrisidagi hisobotlarni belgilangan muddatlarda mazkur Nizomning 21-ilovasiga muvofiq Sogʻliqni saqlash vazirligining Oʻsmir va chaqiriluvchi yoshlarga tibbiy yordamni tashkil etish markaziga va MHTKga taqdim qiladi.

9-bob. Yakuniy qoida

100. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradilar.

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 1-ILOVA

Majburiy tahliliy va tibbiy uskunalar yordamida oʻtkaziladigan tekshiruvlar

1-bob. Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatlarga chaqirilayotgan, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga qabul qilinayotgan, harbiy kafedralarga kirayotgan, MIB huzuridagi chaqiriluvchilarni harbiy-texnik mutaxassislik boʻyicha tayyorlash markazlariga yuborilayotgan fuqarolar uchun

1. Umumiy qon tahlili (gemoglobin, leykotsitlar, eritrotsitlar, eritrotsitlar choʻkish tezligi).

2. Umumiy peshob tahlili.

3. Gijja tuxumlari va sodda organizmlarni aniqlovchi najas tahlili.

4. Elektrokardiografiya (kardiolog yoki shifokor-funksional tekshiruvlar oʻtkazadigan mutaxassisning yozuv xulosasi bilan).

5. Jismoniy zoʻriqish bilan oʻtkaziladigan elektrokardiografiya (kardiolog yoki shifokor-funksional tekshiruvlar oʻtkazadigan mutaxassisning yozuv xulosasi bilan) (harbiy-tibbiy komissiyalarga muddatli harbiy xizmat uchun chaqirilayotgan fuqarolarga).

6. Fibrogastroduodenoskopiya (keyingi oʻrinlarda FGDS deb yuritiladi).

7. Ichki aʼzolarning ultratovush tekshiruvi (keyingi oʻrinlarda UTT deb yuritiladi).

8. Koʻkrak qafasi aʼzolarining flyuorografiyasi (tekshiriluvchining familiyasi, ismi sharifi hamda tekshiruvning tartib raqami va oʻtkazilgan sana koʻrsatiladi).

9. Qon guruhi va rezus mansubligi (faktori) (harbiy guvohnomaga qayd etilishi lozim).

10. Qonning OIV bilan zararlanishi toʻgʻrisida tahlili (OITS bilan qarshi kurash markazlaridan) hamda “V” va “S” gepatitlarning (NVsAg, NCV) markerlarini aniqlovchi qon tahlili (muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan fuqarolarga).

Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan fuqarolarga tibbiy koʻrsatmalar mavjudligida ichki aʼzolarning UTT va FGDS oʻtkaziladi.

2-bob. Harbiy xizmatchilar, HTMga kirayotgan, safarbarlik chaqiruv rezervida xizmat qilayotgan fuqarolar uchun

1. Umumiy qon tahlili — kengaytirilgan.

2. Umumiy peshob tahlili.

3. Gijja tuxumlari va sodda organizmlarni aniqlovchi najas tahlili

4. “V” va “S” gepatitlarning (NVsAg, NCV) markerlarini aniqlovchi qon tahlili

5. Qonning RW (Vasserman reaksiyasi) tahlili.

6. Qonning OIV bilan zararlanishi toʻgʻrisida tahlili (OITS bilan qarshi kurash markazlaridan).

7. Qonning ALT, AST, umumiy oqsil va bilirubin (fraksiyalari bilan) tahlili.

8. Elektrokardiografiya (uchuvchilar tarkibiga, HDQ HTMga, Milliy gvardiya HTMga kirayotganlar uchun shu jumladan jismoniy zoʻriqish bilan).

9. FGDS.

10. Ichki aʼzolar UTT.

11. Koʻkrak qafasi aʼzolarining flyuorografiyasi (tekshiriluvchining familiyasi, ismi sharifi hamda tekshiruvning tartib raqami va oʻtkazilgan sana koʻrsatiladi).

12. Burun atrofi boʻshliqlari rengenografiyasi (uchuvchilar tarkibi, HDK HTMga, Milliy gvardiya HTMga kirayotganlar uchun).

13. Koriolis sinamasi yoki otolit reaksiyasi (uchuvchilar tarkibi uchun).

3-bob. Shartnoma boʻyicha harbiy xizmatga kirayotgan, kutqaruvchilik ishiga qabul qilinayotgan (ishlayotgan) fuqarolarga

14. Umumiy qon tahlili — kengaytirilgan

15. Umumiy peshob tahlili.

16. Gijja tuxumlari va sodda organizmlarni aniqlovchi najas tahlili

17. “V” va “S” gepatitlarning (NVsAg, NCV) markerlarini aniqlovchi qon tahlili

18. Qonning RW (Vasserman reaksiyasi) tahlili.

19. Qonning OIV bilan zararlanishi toʻgʻrisida tahlili (OITS bilan qarshi kurash markazlaridan).

20. Qonning ALT, AST, umumiy oqsil va bilirubin (fraksiyalari bilan) tahlili.

21. Elektrokardiografiya (HDK va ular bilan tenglashtirilgan qismlardagi xizmatga kirayotganlar uchun, shu jumladan jismoniy zoʻriqish bilan).

22. FGDS.

23. Ichki aʼzolar UTT.

24. Koʻkrak qafasi aʼzolarining flyuorografiyasi (tekshiriluvchining familiyasi, ismi sharifi hamda tekshiruvning tartib raqami va oʻtkazilgan sana koʻrsatiladi).

25. Burun atrofi boʻshliqlari rengenografiyasi (HDKga va maxsus vazifa bajaruvchi boʻlinmalardagi xizmatga kirayotganlar uchun).

4-bob. Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan fuqarolar uchun

26. Umumiy qon tahlili, leykotsitlar tenglamasi bilan, umumiy peshob tahlili.

27. Qon guruhi, rezus mansubligi (faktori) (shaxsning guvohnomasi va tibbiy kitobchada qayd etilmagan hollarda)

28. Qonning RW va OIV bilan zararlanishi toʻgʻrisida tahlillari (oʻrnatilgan shakldagi sertifikatni toʻldirilishi lozim, Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga chiqishdan 1 oydan koʻp boʻlmagan muddatda).

29. Qonning ALT, AST, umumiy oqsil va bilirubin (fraksiyalari bilan), “V” va “S” gepatitlarning (NVsAg, NCV) markerlarini aniqlovchi tahlillar.

30. Koʻkrak qafasi aʼzolarining flyuorografiyasi.

31. Burun atrofi boʻshliqlari rentgenografiyasi (HDQ HTMga, Milliy gvardiya HTMga va uchuvchilar tarkibi tayyorlash boʻyicha HTMga kirayotganlar uchun).

32. Tinch holatda va jismoniy zoʻriqish bilan oʻtkaziladigan elektrokardiografiya.

33. Ichki aʼzolar UTT

34. FGDS.

5-bob. Harbiy yigʻinlarga chaqirilayotgan (oʻtayotgan) fuqarolar, harbiy xizmatga majburlar uchun

1. Koʻkrak qafasi aʼzolarining flyuorografiyasi.

2. Qon va peshob umumiy tahlillari.

3. Tinch holatda oʻtkaziladigan elektrokardiografiya.

4. Zarur boʻlganda, tashxisga aniqlik kiritish uchun tibbiy koʻrsatmalar asosida boshqa tahliliy va tibbiy uskunalar yordamida oʻtkaziladigan tekshiruvlar amalga oshiriladi.

5. Tahliliy tekshiruvlar, koʻkrak qafasi aʼzolarining flyuorografiyasi, FGDS va UTT muddati uch oydan oshmasligi lozim (qutqaruvchilar bundan mustasno).

6. 35 yoshdan oʻtgan barcha fuqarolarga quyidagi tekshiruvlar oʻtkaziladi: jismoniy zoʻriqish bilan oʻtkaziladigan elektrokardiografiya, qonning glukoza miqdori, koʻz ichi bosimi.

7. Fuqarolarga ogʻir iqlim hududlarda yashashga tibbiy qarshi koʻrsatmalarni aniqlashda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan diagnostik standartlari bilan belgilangan tibbiy tekshiruvlar hajmi tayinlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davurida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 2-ILOVA

Tibbiy komissiyalar va HTK shifokor-mutaxassislarning xonalari jihozlanishi lozim boʻlgan dori vositalari va tibbiyot buyumlarining

1-bob. Shifokorlarning tibbiy buyumlari, apparatlari va anjomlari.

Antropometriya xonasi. Tibbiy tarozi — 1 dona, qoʻl dinamometri (yassi prujinali) — 2 dona, tikka turish oʻlchovchining dinamometri — 1 dona, oʻlchamlari santimetrda koʻrsatilgan oʻlchov tasmasi — 1 dona, 15 sm uzunlikdagi anatomik pinset — 1 dona, boʻy oʻlchagich — 1 dona, spirometr — 1 dona, sfigmomanometr — 1 dona.

Terapevt xonasi: stetofonodoskop — 1 dona, sfigmomanometr — 1 dona, tibbiy termometr — 1 dona, ikki tomonlama toʻgʻri til shpateli — 50 dona, sfigmomanometr manjeti (zaxirada) — 2 dona, buyraksimon sirlangan togʻoracha — 1 dona.

Jarroh xonasi: stetofonodoskop — 1 dona, burchak oʻlchagichi — 1 dona, oʻlchamlari santimetrda koʻrsatilgan oʻlchov tasmasi — 1 dona, negatoskop — 1 dona.

Nevropatolog xonasi: nevropatolog bolgʻachasi — 1 dona, ikki tomonlama toʻgʻri til shpateli — 50 dona, oʻlchamlari santimetrda koʻrsatilgan oʻlchov tasmasi — 1 dona, buyraksimon sirlangan togʻoracha — 1 dona,

Psixiatr xonasi: xonaning nomlanishi koʻrsatilmaydi,

Otorinolaringolog xonasi: 180 ml hajmli quloqni tozalash uchun rezinali ballon — 1 dona, Barani kreslosi — 1 dona (doimiy faoliyat koʻrsatuvchi tibbiy komissiya uchun), 21 mm li quloq voronkalari № 1, 2, 3 — 1 toʻplam, pnevmatik quloq voronkasi — 1 dona, 21 mm diametrli tomoq oynasi — 1 dona, 25 mm diametrli tomoq oynasi — 1 dona, 8 mm diametrli burun-tomoq oynasi — 1 dona, lablari 40 mm uzunlikdagi burun oynasi — 10 dona, lablari 60 mm uzunlikdagi burun oynasi — 3 dona, Voyachek oʻtkir uchli quloq zondi — 1 dona, paxta oʻrashga moslangan quloq zondi — 1 dona, 128-marta tebranish kamertoni — 1 dona, 1024 marta tebranish kamertoni — 1 dona, qovurgʻa tarafi qayrilgan quloq pinseti — 1 dona, peshona reflektori — 1 dona, paxta tutuvchi oynali dasta — 2 dona, buyraksimon sirlangan togʻoracha — 2 dona, tibbiy termometr — 1 dona, ikki tomonlama toʻgʻri til shpateli — 35 dona, 150 mm hajmli boʻshliq yuvuvchi shprits — 1 dona, spirtovka — 1 dona, otomanometr (doimiy faoliyat koʻrsatuvchi tibbiy komissiya uchun).

Oftalmolog xonasi: katta qovoq koʻtargich — 2 dona, koʻz yoshi yoʻli uchun 1, 2, 3 oʻlchamli toʻmtoq uchli zondlar — 1 donadan, skiaskopik chizgʻich — 1 toʻplam, koʻzoynak tanlash uchun chizgʻich — 1 dona, koʻzga taqiladigan binokulyar lupa — 1 dona, Polyak optoturlari — 1 toʻplam, OF-3 turli oftalmoskop — 1 dona, koʻzoynak shishalari — 1 toʻplam, Golovin-Sivsev jadvali uchun 40 Vattli elektrochiroq yorugʻlik apparati — 1 dona, oftalmologning chirogʻi — 1 dona, qoʻrish oʻtkirligini aniqlash Golovin-Sivsevning jadvali — 1 toʻplam, rang ajratishni tekshirish uchun Rabkin jadvali — 1 toʻplam, koʻrishning pasayishini simulyatsiyasini tekshirish uchun Polyak nazorat jadvallari va belgilari — 1 toʻplam. Buyraksimon sirlangan togʻoracha — 2 dona, koʻz elastonometri — 1 dona, koʻz yoʻllarini yuvish uchun toʻmtoq uchli 2 dona kanyulya bilan 10 ml hajmdagi shprits — 1 dona.

Stomatolog xonasi. (ogʻiz boʻshligʻini tekshirish uchun). Tish oynasi — 25 dona, hanjarsimon toʻgʻri tish zondi — 3 dona, burchak ostida egilgan tish zondi — 2 dona, umumiy foydalanish anatomik pinset — 2 dona, nostandart egilgan tish pinset — 10 dona.

Dermatolog xonasi. Yogʻoch shpatellar — 100 dona, oynali tayoqcha yoki tahlil uchun oyna — 50 dona, 2 marotaba koʻpaytiruv lupasi — 1 dona, yodning 5 % spirtli eritmasi — 100,0, vazelin yogʻi — 100,0, jarrohlik qoʻlqoplari — 5 juft.

2-bob. Ishlatiladigan tibbiy anjomlar.

Dori vositalari (bir kunlik tibbiy koʻrikdan oʻtkazilayotgan 50 nafar shaxslar uchun) — eritmalar: dikainning 0,25 foizli — 2,0, furatsilinning birga ming nisbatli — 100,0, atropinning 1 foizli — 10,0 (atropinning birga besh ming nisbatli — 5,0), pilokarpinning 1 foizli — 2,0, ammiakning 10 foizli — 5,0, yodning 5 foizli (gidrolizli) texnik etil spirtli — 5,0, brilliant yashilning 1 foizli suv eritmasi — 10,0.

Tekshiruvlar uchun standart eritmalar:

a) hidni tekshirish — sirka kislotaning 0,5 foizli eritmasi — 5,0, toza etil spirti — 5,0, valeriananing spirtli eritmasi, ammiakning 10 foizli eritmasi — 10,0;

b) taʼmni tekshirish — 5, 10 va 40 foizli shakar eritmalari — 5,0 dan, 2-, 5-, 4- i 10 foizli osh tuzining eritmalari — 5,0 dan, 0,01- 0,02 i 0,03 foizli limon kislota eritmalari — 5,0 dan.

Gigroskopik paxta, qoplangan kichik sterillangan salfetkalar — 4 dona, rezinali qoʻlqoplar — 20 dona, tibbiy vazelin — 100 gr, leykoplastir — 2 sht, bir marotaba ishlatiladigan shpritslar 5,0 — 10 dona, bir marotaba ishlatiladigan shpritslar 10,0 — 5 dona, sterillangan paxta — 500 gr, sterillangan bogʻlamlar — 4 dona, 70 foizli spirt — 500 ml, har xil bikslar — 4 dona va zararlantirish moddalari.

3-bob. Shoshilinch yordam uchun dori vositalari

Sterillangan eritmalar:

1. Adrenalinning 0,1 foizli — 1,0 — 3 amp.;

2. Dimedrolning 1 foizli — 1,0 — 10 amp.;

3. Prednizolonning 30 mg — 2 amp.

4. Papaverin gidroxloridining 2 foizli — 2,0 — 10 amp.;

5. Dibazolning 1 foizli — 1,0 — 10 amp.;

6. Magneziya sulfatining 25 foizli — 5,0 — 3 amp.;

7. Analginning 50 foizli — 2,0 — 10 amp.;

8. Novokainning 0,5 foizli — 5,0 — 10 amp.;

9. Eufillinning 2,4 foizli — 10,0 — 3 amp.;

10. Kalsiy xloridining 10 foizli — 10,0 — 3 amp.

11. Yodning 5 foizli spirtli eritmasi — 100,0.

12. Brilliant yashilning 1 foizli spirtli eritmasi — 100,0.

13. Validol tabl. 20 dona.

14. Furatsillin tabl. 20 dona.

15. Ammiakning 10 foizli eritmasi — 20,0.

16. Arslon quyruqning damlamasi — 2 fl.

4-bob. Xoʻjalik mulklari

Shifokor va oʻrta boʻgʻin tibbiyot xodimlari soniga koʻra — tibbiy xalatlar; shifokorlar xonalari soniga koʻra — sochiq, qoʻl yuvgich, qoʻl yuvish shetkasi, sovunlar, sirlangan togʻora, spirtovka, tibbiy parda, tibbiy kushetka — 6 donadan., stollar, stullar, kiyim va xalatlar uchun ilgichlar, anjomlar va dori vositalarini saqlash uchun javonlar, koʻrsatgich, xona termometrlari.

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 3-ILOVA

Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish boʻyicha

1-bob. Antropometriya tekshiruvlari

1. Harbiy-tibbiy ekspertiza maqsadida baholanayotgan asosiy antropometriya koʻrsatkichlari boʻlib tananing boʻyi va vazni, koʻkrak qafasining aylanasi, oʻpkalarning xayotiy sigʻimi, qoʻl panjasining kuchi va tananing koʻtarish kuchlari hisoblanadi.

Antropometriya tekshiruvlari shifokorning nazorati ostida oʻrta tibbiyot xodimlari tomonidan, ish boshlashdan oldin toʻgʻri ishlashi tekshirilgan oʻlchov vositalari yordamida oʻtkaziladi. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar pastki ichki kiyimgacha yechingan boʻlishlari shart.

2. Boʻy oʻlchovi tik turgan, zarurat tugʻilganda esa oʻtirgan holda aniqlanadi. Tik turgan holda boʻy oʻlchash uchun tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs, kuraklar oraliq sohasi, dumba va tovonlar bilan vertikal ustunga tegib turgan holda, oʻlchov vositasining tagligiga turadi. Bosh toʻgʻri tutib turiladi, bunda quloq suprasi chetki qiyigʻining ustki va koʻzning tashqi burchagi bir gorizontal chiziqda joylanishi lozim. Boʻy oʻlchovi vositasining harakatchan oʻlchagichi boshning tepa qismiga zich tegib turishi lozim. Boʻyni oʻtirgan holda oʻlchash uchun, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs boʻy oʻlchovchi vositaning ochiladigan oʻtirgʻichiga toʻgʻrilangan holda, uning vertikal ustuniga kuraklar oraligʻi sohasi va dumbasi tegib oʻtiradi. Bosh tik turgan holda boʻy oʻlchash kabi holatda tutiladi. Tizzalari toʻgʻri burchak ostida bukilgan boʻladi. Hisob oʻtirgʻich sathidan boshlab 0,5 sm gacha aniqlikda amalga oshiriladi.

Uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha HTMga kirayotgan nomzodlarning oyoq va qoʻllar uzunligi quyidagicha oʻlchanadi:

qoʻl uzunligi kurakning akromial oʻsimtasidan kaftning III barmoq uchigacha boʻlgan oraliqda aniqlanadi. Yelka uzunligi kurakning akromial oʻsimtasidan yelka suyagining tashqi boʻrtigʻigacha boʻlgan oraliqda aniqlanadi. Tirsak uzunligi yelka suyagining tashqi boʻrtigʻidan bilak suyagining bigizsimon oʻsimtasigacha boʻlgan oraliqda aniqlanadi;

oyoqning uzunligi quyidagicha aniqlanadi. Tekshiriluvchi qattiq kushetkaga yuqoriga qaratib, oyoqlari toʻgʻri uzatilgan va tovonlari juftlashtirilgan holatda yotqiziladi. Tananing oʻrta chizigʻi tovonlar birlashgan nuqtaga toʻgʻri kelishiga eʼtibor qaratiladi. Oyoqning toʻliq uzunligi yonbosh suyagining oldingi-yuqori qirrasidan ichki toʻpiqning pastki qirrasigacha boʻlgan oraliqda aniqlanadi. Sonning uzunligi katta koʻst ustidan tizzaning boʻgʻim oraligʻigacha, boldirning uzunligi tizzaning boʻgʻim oraligʻidan tashqi toʻpiqning pastki chetigacha boʻlgan oraliqda aniqlanadi. Ushbu oʻlchamlarning yigʻindisi –oyoqning umumiy anatomik uzunligini tashkil qiladi.

3. Tana vazni tibbiy tarozida oʻlchanadi. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs tarozi oʻlchov sahnining markazida tik turadi. Oʻlchov koʻrsatkichlari 0,1 kg gacha aniqlikda yoziladi.

4. Koʻkrak qafasning aylanasi rezinalangan oʻlchov tasmasi yordamida, bosmasdan orqa tomondan kuraklarning pastki burchaklari tagidan, old tarafdan esa, soʻrgʻichlar aylanasining pastki chetidan oʻtkazilgan holda oʻlchanadi. Bu paytda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs qoʻllarini yoniga tushirgan holda, gavdasini tik tutib turadi. Uch koʻrsatkich qayd etiladi, nafas olinmayotgan tanaffus paytida, maksimal nafas olingan va minimal nafas chiqarilgan paytda.

5. Oʻpkalarning xayotiy sigʻimi spirometr yordamida aniqlanadi. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs maksimal nafas olib, nafasni toʻliq spirometr naychasiga chiqaradi.

6. Panjalarning kuchi qoʻl dinamometri yordamida aniqlanadi, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs oldin oʻng, keyin chap qoʻlini gorizontal uzatgan holda, bor kuchi bilan siqadi.

Tananing koʻtarish kuchi koʻtarish dinamometri yordamida aniqlanadi. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs tizza boʻgʻimlari sathida turgan tutqichlarini ikki qoʻli bilan ushlab, oyoqlarini bukmagan holda bor kuchi bilan dinamometrni choʻzadi.

2-bob. Ruhiy holatning tekshiruvi

7. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs ruhiy holatining tekshiruvi uni tavsiflovchi hujjatlarini (maktab va boshqa taʼlim muassasalaridan, ish joyidan, harbiy qismdan (muassasadan) va boshqalardan olingan tavsifnomalar), ota-onasidan, davolash-profilaktika va harbiy-tibbiy muassasalaridan olingan maʼlumotlarni oʻrganish asosida, hamda tekshiriluvchi bilan shifokorning shaxsiy muloqoti orqali aniqlanadi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs bilan muloqot va koʻrikda uning yuz ifodasiga, mimikasiga, yurish xususiyatlariga, harakatlariga, taʼsirlarga javobning adekvatligi va shifokor bilan suhbatga boʻlgan munosabatiga eʼtibor qaratiladi.

8. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning ruhiy holatini baholashda asosiy oʻrinni klinik tekshiruv uslubi egallaydi, uni umumiy qabul qilingan paraklinik uslublar (eksperimental-psixologik testlari, elektroensefalografiya, reoensefalografiya, bosh miya tomografiyasi, pnevmoensefalografiya va boshqalar) bilan birgalikda qoʻllash lozim. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning ruhiy holati tekshiruvi quyidagi ketma-ketlikda oʻtkaziladi: ong, diqqat, xotira, fikrlash, intellekt, hissiy-irodaviy faoliyat holatlari baholanadi; ruhiy buzilish alomatlari yoʻqligi yoki mavjudligi aniqlanadi.

Diqqatni tekshirishda uning barqarorligiga (toliqishi, chalgʻishi, “qadalib” qolishi), diqqat-eʼtiborini jamlash xususiyatiga ahamiyat beriladi.

Xotirani tekshirishda tez va aniq eslab qolish, oʻtgan va hozirgi voqealarni aytib bera olish, xotira aldanishining mavjudligi, amneziyaning turi (retrogradli, anteretrogradli) va h.k. aniqlanadi.

Fikrlash qobiliyatini baholashda fikrning mantiqliligiga, oʻy-fikr va xulosalarning ketma-ketligiga, mohiyatiga, “qadalib” qolishiga, maʼnosiz gaplarning koʻpligiga, “balandparvozlik”ka, ezmalanishiga, mavhum fikrlashning aniq fikrlashdan ustunligi yoki aksinchaligiga eʼtibor qaratiladi. Fikrlashning tezligi (tez, oddiy, sekin), uning yoʻnaltirilganligi (muammolar, qiziqishlar) aniqlanadi.

His-tuygʻular doirasini aniqlashda kayfiyat (baland, turgʻun, tushkun, oʻzgaruvchan), kayfiyatining patologik oʻzgaruvchanligi, uning muddati va koʻrinishi baholanadi. Hissiyotning tashqi alomatlariga koʻra uning mutanosib yoki nomutanosibligiga, tuygʻularini jilovlay olish yoki bosa olish qobiliyatiga baho beriladi. Guvohlantiruvchining iroda doirasi uning qiziqishlari xususiyatlariga va xulqiga koʻra baholanadi.

Atrof-muhitni toʻgʻri idrok etish qobiliyatining buzilishlari yoʻqligi yoki mavjudligi: illyuziyalar, gallyutsinatsiyalar, ularning mazmuni, ularga boʻlgan munosabat (tanqidiy, affektiv, befarq), atrof-muhitni, vaqtni, oʻz shaxsini va h.k.larni idrok etish sifatining oʻzgarishi aniqlanadi. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsda ushbu buzilishlarni, hamda xayoldan ketmaydigan fikrlarni va vasvasa gʻoyalarini aniqlash uchun maqsadli soʻrov oʻtkazish talab qilinadi.

3-bob. Asab tizimini tekshiruvi

9. Asab tizimini tekshirish tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning tibbiy hujjatlarini oʻrganib chiqish, uning soʻrovi va tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning obyektiv klinik-nevrologik tekshiruvidan iborat. Soʻrov paytida shikoyatlar, hayot anamnezi aniqlanadi, anamnezida xushdan ketish xurujlari, talvasalar, nutq, eshitish, koʻrish, markaziy va periferiya asab tizimi jarohatlari boʻlganligi, ruhiy va asab kasalliklar muassasalarida davolanganligiga eʼtibor beriladi, tungi siydik tuta olmasligi tugagan vaqti aniqlanadi. Irsiyatiga aniqlik kiritiladi: qarindoshlarida talvasali tutqanoqlar, xushdan ketishlar, mushaklar zaiflik holatlari, ruhiy holatining buzilganligi, spirtli ichimliklarni suiisteʼmol qilish va giyohvand vositalarini isteʼmol qilish holatlari boʻlmaganligi haqida maʼlumotlar olinadi.

Tashqi koʻrikda tana tuzilishi, teri, shilliq qavatlarining holati, mushak tizimi va yurishi baholanadi. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs ilgari bosh-miya jarohati olganligini inkor qilishiga qaramay, bosh suyak — bosh miya jarohatlarining yoʻqligiga ishonch hosil qilish kerak.

10. Asab tizimini tekshirish bosh-miya nervlari faoliyatini aniqlashdan boshlanadi. Koʻzni harakatlantiruvchi nerv va koʻz simpatik innervatsiya faoliyati tekshiriladi. Koʻz olmasining joylashuvi, yuqoriga, pastga, ichkariga va tashqariga harakatlari tekshiriladi. Qorachiqlarning shakli va oʻlchamlari, ularning tengligi hamda, yorugʻlik taʼsiriga javobi (toʻgʻri va birgalikda), konvergensiya va akkomodatsiyada aniqlanadi.

Uch shoxli nerv faoliyati oʻrganilayotganda yuzdagi sezuvchanlik, chaynash mushaklarining holati, pastki jagʻning harakat hajmi, korneal va konyunktival reflekslar tekshiriladi.

Shundan soʻng, boshqa bosh-miya nervlar faoliyatlari tekshiriladi. Ikkala tomonda peshonadagi teri burmalari, koʻz kosalarining kengligi, koʻzni qisish va qovoqni sola olish qobiliyatlari, tishlar namoyish qilinganda lab-burun burchagining bir xilligi tekshiriladi.

Vestibulyar apparatning harakat faoliyati (nistagm, muvozanat, moʻljaldan adashish) aniqlanadi.

Asosiy taʼmlarni, shirin, nordon, achchiqni toʻgʻri sezishi aniqlanadi, shu maqsadda shakar, osh tuzi, limon kislotasining standart eritmalari qoʻllanadi, tovush chiqarishda yumshoq tanglayning harakatchanligi, tovushning jarangdorligi, yutish qobiliyati, boshni burish va yelkani koʻtarish imkoniyati, til ogʻizdan chiqarilganda harakat hajmi, uning mushaklarida fibrilyar titrashlar va atrofiyaning mavjudligi tekshiriladi.

11. Harakat doirasi tekshirilayotganda qoʻl va oyoqlarning faol va passiv harakatlar hajmi, harakatlarning oʻzaro muvofiqligi (statik va dinamik ataksiya), mushaklarning kuchi, tarangligi, taʼminlanishi tekshiriladi. Zoʻraki harakatlar (giperkinezlar), harakat cheklanishi (kontrakturalar) va atrofiyalar mavjudligiga eʼtibor qaratiladi.

Soʻngra pay, periostal, teri va shilliq qavatlarning reflekslari tekshiriladi. Har bir refleks oʻng va chap tomonda alohida tekshiriladi, ularning kuchi va bir hilligi solishtirib koʻriladi. Patologik reflekslar (Babinskiy, Rossolimo, Jukovskiy, Bexterev, Oppengeym, Gordon va boshqalar)ning yoʻqligi yoki mavjudligi aniqlanadi, yuzaki va chuqur (ogʻriq, harorat, taktil va mushak-boʻgʻim) sezuvchanligi ahvoli aniqlanadi.

Vegetativ asab tizimini tekshirishda eʼtibor teri qoplamlari rangiga (yuz, tana, qoʻl va oyoqlar), taʼminot (trofik) buzilishlar mavjudligi, teri paypaslab koʻrilganda uning namligi va xaroratiga qaratiladi. Terining vegetativ reflekslari (mahalliy va reflektor dermatografizm, pilomotor refleks), Danin-Ashnerning koʻz-yurak refleksi, boʻyinning vegetativ, klinostatik va ortostatik reflekslari tekshirib koʻriladi.

Yuqorida qayd etilgan asab tizimi obyektiv tekshiruvlarining minimal hajmi ambulatoriya sharoitlarda hamma uchun majburiydir.

4-bob. Ichki aʼzolarni tekshirish

12. Ichki aʼzolarni tekshirish, shikoyat va anamnezni oʻrganish, hamda umumiy koʻrikdan boshlanadigan tekshiruvdan iborat. Tashqi koʻrinishiga, tananing tuzilishi, terining rangi, uning choʻziluvchanligi va namligiga, shundan soʻng, paypaslash usuli bilan teri osti yogʻ qatlami, limfa tugunlari va mushaklarning holatiga eʼtibor qaratiladi.

13. Nafas olish aʼzolari. Shikoyatlarni baholashda hansirashning tavsifiga (fiziologik yoki patologik, ekspiratorli, inspiratorli yoki aralash), yoʻtalning xususiyatlari, ogʻriq mavjud boʻlganda, uning joylashuvi, kuchi, davomiyligi, koʻkrak qafasida irradiatsiyasi va nafas olish, yoʻtal bilan bogʻliqligiga eʼtibor qaratiladi.

Koʻrikda teri va koʻrinib turgan shilliq qavatlar rangi, koʻkrak qafasining shakli, oʻmrovlar, va ularning ustki va ostki chuqurchalari, kuraklarning joylashishi, koʻkrak qafasi ikkala tomonning simmetriyasi, nafasning turi, tezligi, nafas harakatlarining maromi va chuqurligi, nafas olishda yordamchi mushaklarning ishtiroki baholanadi.

Qiyosiy perkussiyada oʻpkaning chegaralari, oʻpka quyi chekkalarining harakatchanligi, oʻpkalar yuqori uchlarining turish balandligi, ularning kengligi, hamda patologik holatlarda oʻpka perkutor tovushining oʻzgarganligi (plevra boʻshligʻida suyuqlik va oʻpkada yalligʻlanish yoki oʻsma kasalliklar mavjud boʻlganda tovushning qisqarishi, uning toʻmtoqlashgan yoki toʻmtoqligi; oʻpkada boʻshliqlar mavjudligida — absess, kaverna, oʻpka toʻqimasida havolanish hajmi oshganda — emfizemada, plevra boʻshligʻida havo toʻplanganda timpanik, qutisimon tovushlar) aniqlanadi.

Auskultatsiyada nafas olish turli bosqichlarida nafas shovqinlarining tavsifi, ularning kuchi va davomiyligi aniqlanadi. Asosiy (vezikulyar, bronxial va ulardagi oʻzgarishlar) va yondosh nafas shovqinlari (xirillash, krepitatsiya va plevraning ishqalanish tovushi) aniqlanadi.

Agar oʻpka kasalliklari mavjudligiga gumon qilinadigan alomatlar topilsa, rentgen, tibbiy anjomlar yordamida va laboratoriya tahlil usullari qoʻllanadi.

14. Qon aylanish aʼzolari tizimi. Qon tomirlarni tekshirish koʻrik va arteriya va venalarni paypaslash, yirik tomirlarni auskultatsiya qilish va qon-tomir tizimini tibbiy anjomlar yordamida oʻtkaziladi. Yurak yoki yirik tomirlar kasalliklarini ifoda qiluvchi pulsning maromi, tezligi, kuchi va toʻlaqonligi hamda tananing ayrim sohalaridagi arteriya va venalarning pulsatsiyasi aniqlanadi. Arterial qon bosimi tinch (oʻtirgan) holatda ikkala qoʻlda oʻlchanadi. Arterial qon bosimi simob ustunining 140/90 mmdan yuqoriligi bir-necha marotaba aniqlanishi, arterial gipertenziyaning ishonchli belgisi deb hisoblanadi. Arterial qon bosimini bir marotaba oʻlchash paytida, uning tasodifan koʻtarilganligini qayd etmaslik maqsadida, arterial qon bosimini bir necha marta oʻlchash va eng past koʻrsatkichni inobatga olish maqsadga muvofiq.

Paypaslash va perkussiya orqali yurakning chegaralari, yurak uchidagi turtkining mavjudligi, uning kengligi, kuchi, egiluvchanligi, koʻkrak qafasidagi titroq, yurak sohasi va uning atrofidagi boshqa pulsatsiyalar aniqlanadi. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsni xar xil holatlarda (yotgan, oʻtirgan va h.k.) va jismoniy zoʻriqishdan soʻng, yuragini eshitganda, tonlar jarangdorligi (kuchayishi, pasayishi, aksenti) va ularning tavsifi (parchalanishi, ikkiga boʻlinishi, qoʻshimcha tonlar paydo boʻlishi) baholanadi, hamda yurak shovqinlari mavjudligi qayd etiladi. Shovqinni eshitishda uning yurak faoliyati bosqichiga munosabati, tavsifi, kuchi, davomiyligi, joylashuvi va asosiy irradiatsiya yoʻnalishlarini aniqlash lozim.

15. Qorin boʻshligʻi aʼzolari. Shikoyatlar va anamnezga alohida eʼtibor qaratiladi. Koʻrikda ogʻiz boʻshligʻi holati (tishlar, milklar, til, shilliq qavatlar) baholanadi. Qorin boʻshligʻi aʼzolarining koʻrigi va paypaslash yotgan va tik turgan holatlarda oʻtkaziladi. Avval yuzaki, keyin esa, chuqur sirpanuvchi paypaslash usullari bilan ogʻriq, qorin pardasining taʼsirlanishi, qorin oq chizigʻida churra mavjudligi, qorin devorining tarangligi, hamda ayrim qorin boʻshligʻi aʼzolari va ulardagi oʻsmasimon tuzilmalarining chegaralari, zichligi, joylashishi aniqlanadi. Qorin boʻshligʻi aʼzolarida kasallik mavjudligini koʻrsatuvchi belgilar topilganda, qoʻshimcha (taxliliy, rentgenologik, tibbiy uskunalar yordamida tashxislash) tibbiy tekshiruvlar oʻtkaziladi.

16. Siydik ajratish aʼzolari. Koʻp holatlarda buyrak kasalliklari mavjud boʻlgan bemorlar oʻzlarini uzoq vaqt qoniqarli his qiladilar. Shikoyatlar asosan umumiy tavsifga (holsizlik, mehnat qobiliyatining pasayishi, ozib ketish, jizzakilik va h.k.) ega boʻladi. Tavsiflovchi shikoyatlar bu, shishlar paydo boʻlishi va siydik chiqarishning buzilishlaridir. Buyrak kasalliklarida shishlarning ifodalanganlik darajasi, joylashuvi va turgʻunligiga koʻra turlicha boʻladi. Koʻpincha ular yuz sohasida aniqlanadi. Ogʻriqli va tez-tez siydik chiqarish kuzatiladi. Siydik rangining oʻzgarishi ham koʻpincha siydik ajratish tizimi kasalligining belgisi hisoblanadi. Ogʻriqsiz, toʻsatdan rivojlanayotgan koʻp miqdordagi (baʼzan qon lahtalari bilan) makrogematuriya buyrakning oʻsma kasalligini istisno qilishni talab qiladi. Makrogematuriya shuningdek glomerulonefrit, nefrolitiaz va kam hollarda amiloidozda ham kuzatilishi mumkin. Bel sohasidagi ogʻriq xos boʻlgan shikoyatlar deb hisoblanadi. Koʻrikda asosiy diqqatni irsiy nefropatiyalarga xos boʻlgan embriogenez buzilish alomatlariga: tanglayning balandligi, suyak tizimi anomaliyasi, quyon labi va h.k.larga qaratish lozim.

Qorin sohasi koʻrigi va paypaslash turli (tik turganda, yuqoriga qarab yotganida, yonboshiga yotqizib) holatlarda oʻtkaziladi. Buyrak kasalliklarining koʻp uchraydigan belgisi arterial qon bosimining oshishi hisoblanadi. Yuqori arterial qon bosimi mavjud boʻlgan shaxslarda qorin sohasini auskultatsiya qilish lozim. Epigastral, kindik sohalaridagi sistolik shovqinning oyoq va qoʻllardagi AQB asimmetriyasi bilan birga kuzatilishi, bu buyrak arteriyasi stenozining muhim belgisidir.

Siydik ajratish tizimi kasalliklarini istisno qilish uchun taxliliy va tibbiy anjomlar yordamida qoʻshimcha tekshiruvlar oʻtkaziladi.

5-bob. Jarrohlik tekshiruvlari

17. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs yalangʻoch holda koʻrikdan oʻtkaziladi. Gavdasini tutishi old va yon taraflardan oʻrganiladi. Gavdaning toʻgʻriligi boshni toʻgʻri tutish, yelka-boʻyin chiziqlarining simmetrik turishi, qirrali oʻsimtalar chizigʻining oʻrtada joylashganligi, kuraklarning burchaklari simmetrik va bir sathda joylashganligi, bel sohasi uchburchaklarining bir xilligi, koʻkrak qafasining bir oz oldinga turtib chiqqanligi, oyoqlarning toʻgʻri shakldaligi bilan ifodalanadi.

Teri qoplamlarining holati oʻrganiladi. Agar chandiqlar mavjud boʻlsa, ularning tavsifi va kelib chiqishi baholanadi.

Koʻkrak qafasi koʻzdan kechirilayotganda umurtqa pogʻonasi qiyshayishi tufayli yoki mustaqil ravishda rivojlangan patologik shakl oʻzgarishlari nazarga olinadi. Oʻmrov suyaklari joylashuvi aniqlanadi.

Qorin sohasi koʻzdan kechiriladi. Jinsiy aʼzolar koʻzdan kechirilayotganda, olat, siydik nayi va moyaklarning rivojlanish nuqsonlarga alohida eʼtibor qaratiladi.

Kuraklarning asimmetriyasi aniqlanganda, ushbu holatning umurtqa pogʻonasi shaklining buzilishi yoki Shprengel kasalligi-kurakning tugʻma yuqorida turishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkinligini yoddan chiqarmaslik kerak. Umurtqa pogʻonasi shaklining buzilishida koʻpincha, umurtqaning koʻkrak boʻlimida kifoz, kam hollarda-lordoz aniqlanadi, bel sohasida lordozning kuchayishi, kam hollarda — kifoz. Skoliozning mavjudligi va ifodalanganlik darajasiga eʼtibor qaratiladi.

18. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning qaddini tutishi baholanadi. Qaddini majburiy holatda tutish ogʻriq hissi, anatomik oʻzgarishlar yoki kompensatsiya tufayli patologik oʻrganib qolish natijasida boʻlishi mumkin.

Oyoq, qoʻllar ichki yoki tashqi rotatsiya, tanaga yaqinlashtirilgan yoki uzoqlashtirilgan va bukilgan yoki uzatilgan holatlarda turishi mumkin.

Suyaklarda eski siniqlar, boʻgʻim chiqishi va boshqa jarohatlar borligini aniqlash uchun, bildiruv nuqtalarining, suyak boʻrtmalari hamda oʻsimtalarining joylashuviga eʼtibor qaratiladi. Meʼyorda tirsak boʻgʻimida bilaklar toʻgʻriga uzatilgan holatda yelka suyagi oʻsimtalari va tirsak oʻsimtasining ustki nuqtasi bir chiziqda yotadi. Tirsak bukilganda, bu bildiruv nuqtalari uchi tirsak oʻsimtasida boʻlgan, teng tomonli uchburchakni tashkil etadi

19. Chanoq suyagining shakli va holati oʻrganiladi. Koʻpchilikda meʼyorda, bir oyoq ikkinchisidan kalta boʻlishini unutmaslik kerak. Bir oyoq ikkinchisidan 2 sm va undan koʻproq kalta boʻlsa, tosning qiyshayishi kuzatiladi. Bunday hollarda umurtqa pogʻonasining kompensator qiyshayishini shakl buzilishi deb qabul qilinmaydi. Oyoqlar uzunligi bir xil va tosda shakl buzilishi boʻlgan hollarda umurtqa pogʻonasi shakl buzilishini istisno qilish lozim boʻladi.

Dumba burmalari va son suyak katta koʻst boʻrtmalarining simmetriyasi qayd etiladi.

Dumgʻaza-dum va anal teshigi sohalari epitelial dum yoʻlaklari va ularning asoratlari, surunkali paraproktit, orqa teshikning toʻliq yopilmasligi alomatlarini koʻrish uchun koʻzdan kechiriladi.

Chaqiriluvchilarning toʻgʻri ichak va prostata bezining barmoq orqali tekshiruvi koʻrsatmalar boʻlgan hollarda oʻtkaziladi.

20. Oyoqlar koʻrigida oʻqining joylashishi aniqlanadi. Toʻgʻri oyoqlar, O-simon oyoqlar, tizzalar tashqariga qiyshaygan holat, X-simon, tizzalar birlashib, son va tizzalar oʻqlari tashqariga ochiq burchakni hosil qiladi. Oyoq terisi rangiga, shish, trofik oʻzgarishlar, teri osti venalarining varikoz kengayishi mavjudligiga eʼtibor qaratiladi. Oyoq panjasi va ostki kafti koʻzdan kechiriladi.

21. Bosh suyagini paypaslab, qopqoq suyaklarida jarohat yoki jarrohlik amaliyotlaridan keyingi nuqsonlar, yumshoq toʻqimalar va suyaklarda oʻsmasimon tuzilmalar borligini aniqlash mumkin.

22. Periferik limfa tugunlari, qalqonsimon bez, terining tarangligi va harorati, mushaklarning rivojlanish holati aniqlanadi.

23. Qorinni paypaslash orqali uning old devorining tinch yoki kuchanishdagi, ichki aʼzolar, chov tashqi halqasining ahvoli aniqlanadi. Tashqariga chiqib turgan churra mavjud boʻlsa, uning oʻlchamlari, tarkibi va toʻgʻrilanishga moyilligi baholanadi.

24. Tayanch-harakat tizimi va umurtqa pogʻonasini baholashda nafaqat anatomik oʻzgarishlarni, balki uning faoliyat imkoniyatlarini oʻrganish ham lozim. Shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarni harbiy xizmatga yaroqliligini aniqlashda yodda tutish kerakki, qoʻl-oyoq yirik boʻgʻimining faoliyati qulay holatdagi ankilozi qator hollarda ular bajarishga odatlangan ishlar hajmini cheklamaydi.

Harakati chegaralangan boʻgʻimlarning faoliyati qulay holati quyidagilar hisoblanadi:

yelka boʻgʻimi — yelkani tanadan 80 — 90 gradusga uzoqlashtirib, 30 gradusli burchak ostida oldinga harakatlantirib, tirsak boʻgʻimini bukkan holda, panjani ogʻizga tegiza olish;

tirsak boʻgʻimi — 90 gradusga bukilish;

bilak boʻgʻimi — orqa tarafga 165 gradusga, II — V barmoqlar boʻgʻimi 145 gradusga, falangalararo boʻgʻimlar 120 gradusdagi burchak ostida bukilgan;

chanoq-son boʻgʻimi — bukilish burchagi 145 — 155 gradusgacha, uzoqlashtirish 8 — 10 gradus;

tizza boʻgʻimi — bukilish 170 — 175 gradus;

boldir-oyoq panjasi boʻgʻimi — oyoq kaft tomoniga bukilish burchagi 95 gradus.

25. Oyoq-qoʻllar boʻgʻimlarida harakat hajmini oʻrganish barcha yuzalarda faol va passiv, shuningdek, supinatsiya va pronatsiya harakatlarini bajarish bilan boshlanadi Qoʻl panjasining va tananing koʻtarish dinamometriyasi orqali mushaklar kuchi aniqlanadi.

26. Oyoq — qoʻllar aylanasini oʻlchash santimetrli oʻlchov tasmasi bilan simmetrik sohalarda oʻtkaziladi. Sonning — yuqori, oʻrta va pastki uchdan birida, yelka va boldirda esa, ularning eng yoʻgʻon boʻlgan qismida.

27. Boʻgʻimlar harakati hajmini oʻlchashda xatolarga yoʻl qoʻymaslik uchun quyidagi usullar qoʻllaniladi.

Yelka boʻgʻimi — bukilish: tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs shifokorga yoni bilan turadi. Burchak oʻlchagichining harakatsiz branshasi yelka suyagining katta doʻngligi va uning tashqi boʻrtmasi bilan birlashtiruvchi chiziq markaziga parallel holda joylashtiriladi. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs yelka kamari ishtiroksiz, gavdasini egmasdan qoʻllarini oldinga maksimal darajada koʻtaradi. Boʻgʻimni yozish — xuddi shu shartlar bilan, qoʻl orqa-yon tarafga maksimal qayiriladi. Uzoqlashtirish -shifokorga orqasi bilan turadi. Kurak burchaklari sathi bir xil. Burchak oʻlchagichining harakatsiz branshasi tananing vertikal oʻqiga, harakatchani esa — kurak suyagining yelka oʻsigʻini, tirsak suyagining tirsak oʻsimtasi bilan bogʻlovchi chiziqqa parallel ravishda oʻrnatiladi. Qoʻllarini maksimal ravishda yon taraflarga uzoqlashtiriladi.

Tirsak boʻgʻimi — bukish va yozish: shifokorga yon tomoni bilan turadi, kaftlarini oldinga qaratib qoʻllarini pastga tushiradi. Burchak oʻlchagichining harakatsiz branshasi yelka suyagini tashqi doʻngligini, bilak suyagining bigizsimon oʻsimtasi bilan birlashtiradigan chiziqqa parallel holda joylashtiriladi. Bilak ohista oxirigacha bukiladi. Burchak oʻlchagichning oʻqi tirsak boʻgʻimining koʻndalang oʻqiga mos tushishi kerak.

Bilak boʻgʻimi — ortga yozish va kaft bukilishi: bilak gorizontal tekislikda, panja uning davomida turadi, bosh barmoq qisilgan. Burchak oʻlchagichining harakatsiz branshasi bilak suyagining bigizsimon oʻsimtasi bilan ikki boshli mushak paylarining tashqi tomonini birlashtiruvchi chiziqqa parallel ravishda, harakatchan branshasi esa ikkinchi kaft suyagining uzunligi boʻylab oʻrnatiladi.

Chanoq-son boʻgʻimi — bukish va yozish. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs yuqoriga qarab yotadi, tekshirilayotgan oyoq uzatilgan, ikkinchi oyoq tizzasida bukilgan va shu tomondagi qoʻl bilan ushlab turiladi. Burchak oʻlchagichining harakatsiz branshasi qanot ostki chuqurchasi bilan katta koʻstni, harakatchan branshasi esa — katta koʻstni va sonning tashqi boʻrtmasini birlashtiradigan chiziqqa parallel oʻrnatiladi. Oʻlchovda tekshirilayotgan oyoq chanoq-son boʻgʻimida bukilgan boʻladi. Uzoqlashtirish: tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs yuqoriga qarab yotadi, oyoqlar uzatilgan, tovonlar juftlangan, qoʻllar tana boʻylab choʻzilgan. Burchak oʻlchagichining harakatsiz branshasi hanjarsimon oʻsiq — qov birlashmasi — sonning ichki boʻrtmasi boʻylab oʻtadigan chiziqqa oʻrnatiladi. Tekshirilayotgan oyoq maksimal uzoqlashtiriladi.

Tizza boʻgʻimi — bukish va yozish: tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs yuqoriga qarab yotadi. Burchak oʻlchagichining harakatsiz branshasi katta koʻstni son suyagining tashqi oʻsigʻi bilan birlashtiradigan chiziqqa parallel ravishda oʻrnatiladi. Harakatchan branshasi esa — kichik boldir suyagining boshchasini tashqi toʻpiq bilan birlashtiradigan chiziqqa parallel holda oʻrnatiladi. Oldin boldir bukiladi, keyin toʻliq yoziladi.

Boldir-tovon boʻgʻimi kaftga va ortga bukilishi: yuqoriga qarab yotgan holda oʻtkaziladi, oyoq panjasi burchagi 90 daraja ostida. Burchak oʻlchagichining harakatsiz branshasi kichik boldir suyagi boshchasini tashqi toʻpiq bilan birlashtiradigan chiziqqa parallel holda, harakatchan branshasi esa — oyoq panjasini tashqi tomoni boʻylab oʻrnatiladi. Avval ortga, keyin oyoq panjasi pastki kaft tomonga bukiladi.

28. Oyoq-qoʻllarning uzunligi santimetrli tasma yordamida oʻlchanadi. Qoʻllar uchun oʻlchov oʻqi yelka suyagi boshining markazi va yelkaning boshsimon boʻrtigʻi, bilak va tirsak suyaklarining boshchalari orqali oʻtadi. Oyoq uchun esa — yonbosh suyagining oldingi yuqori oʻqi orqali, tizza qopqoq suyagining ichki tomoni va birinchi barmoq nuqtalarini birlashtiruvchi toʻgʻri chiziq boʻylab oʻtkaziladi. Boʻgʻimlarning ankilozlari, kontrakturalari, son-chanoq boʻgʻimi patologiyalarida sogʻ va kasallangan oyoqlarning anatomik uzunligi bir xil, kasallangan oyoqning nisbiy uzunligi esa — kam boʻlishi mumkin. Anatomik uzunlik segment boʻyicha, nisbiy uzunlik esa, oyoq yoki qoʻlning boshidan oxirigacha boʻlgan chiziq boʻyicha oʻlchanadi.

Yelkaning anatomik uzunligini yelka suyagining katta doʻmbogʻidan tirsak oʻsigʻigacha oʻlchanadi, bilakning uzunligi esa — tirsak oʻsigʻidan tirsak suyagining bigizsimon oʻsimtasigacha oʻlchanadi. Sonning anatomik uzunligi katta koʻstdan tizza boʻgʻimi oraligʻigacha, boldirning uzunligi — tizza boʻgʻimi oraligʻidan tashqi toʻpiqning quyi nuqtasigacha oʻlchanadi. Qoʻl yoki oyoqning barcha segmentlari uzunligining yigʻindisi uning anatomik uzunligini tashkil qiladi.

Qoʻlning nisbiy uzunligi kurakning akromial oʻsimtasidan qoʻlning uchinchi barmogʻi uchigacha, oyoqning nisbiy uzunligi — yonbosh suyagining oldingi yuqori oʻqidan pastki kaft quyi qirrasigacha oʻtkazilgan toʻgʻri chiziqni oʻlchash yoʻli bilan aniqlanadi.

29. Umurtqa pogʻonasining tekshiruvi tananing oʻqiga yuklama berish va ogʻriqli nuqtalarni aniqlashdan boshlanadi, qoʻshimcha aniqlik kiritish maqsadida umurtqa pogʻonasining qirrali oʻsiqlari uchlarini perkussiya qilish va paravertebral nuqtalarni paypaslash oʻtkaziladi.

Meʼyorda boshni oldinga 40 darajaga egish imkoni bor, iyak toʻshga tegishigacha amalga oshiriladi; orqaga — ensa gorizontal holatni egallaydi; yonboshga — yelka ustiga tekkunga qadar. Boshni har ikkala tomonga burish imkoniyati 85 darajagacha. Umurtqa pogʻonasining koʻkrak va bel boʻlimlarining yonboshga 25 — 30 darajalar chegarasida harakat imkoniyati mavjud.

Meʼyorda VII boʻyin pogʻonasining oʻtkir oʻsigʻi va ensa suyagining boʻrtigʻi orasidagi masofa bosh egilganda 3 sm ga va undan koʻpga uzayadi, boshni orqaga tashlaganda esa, 8 sm ga va undan koʻpga kamayadi. VII boʻyin va I dumgʻaza pogʻonalarning oʻtkir oʻsigʻlararo masofa egilganda gavdani odatda tutganga nisbatan 5 sm va undan koʻpga koʻpayadi, orqaga egilganda esa, 5 sm va undan koʻpga kamayadi. Koʻkrak va bel sohasidagi yonboshga egilishlar tik chiziqdan 25 gradusdan kam boʻlmaydi. Umurtqaning harakat kengligi chegaralanganligini baholashda tekshirilayotgan pogʻonaning oldinga va orqaga egilishlarining yigʻindisini meʼyordagi koʻrasatkichlar bilan solishtirish lozim.

Umurtqa pogʻonasida shakl buzilishi mavjudligiga shubha qilinganda, qirrali oʻsiqlar uchlari proyeksiyasida teri marker bilan belgilab chiqiladi. Umurtqa pogʻonasi shakl buzilishini oʻlchash mumkin. Buning uchun shovun (otves) qoʻllaniladi, u yettinchi boʻyin umurtqasining qirrali oʻsigʻiga tibbiy bogʻlam bilan yopishtirib qoʻyiladi. Agar shovun aniq dumbalar oraligʻidan oʻtsa, unda skolioz meʼyor darajada deb hisoblanadi. Agar shovun oʻrta chiziqdan siljisa, uning koʻrsatkichi umurtqa pogʻonasi shakl buzilishining barcha uzunligida keyin rentgen maʼlumotlari bilan solishtirish uchun oʻlchash lozim. Simmetrik nuqtalarda kurak cheti va umurtqa pogʻonasi orasidagi masofa qiyoslab koʻriladi, tananing koʻtarish dinamometriyasi koʻrsatkichlari baholanadi. Umurtqa pogʻonasining ifodalangan shakl buzilishilari tashqi nafas olish faoliyatining buzilishi bilan birgalikda kechishi sababli, oʻpklarning hayotiy sigʻimi, bir daqiqadagi nafas hajmi va oʻpklarning maksimal sigʻimi ham aniqlanishi lozim.

Umurtqaning shakl buzilishini toʻla tasdiqlash uchun tekshiruvlarni tananing gorizontal va vertikal holatlaridagi umurtqa pogʻonasi rentgenografiyasi bilan toʻldirish lozim.

Skolioz darajasi rentgengrammalardagi skolioz burchaklarini oʻlchash asosida aniqlanadi: birinchi daraja — 1 — 10 gradus, ikkinchi daraja — 11 — 25 gradus, uchinchi daraja — 26 — 50 gradus, toʻrtinchi daraja — 50 gradusdan ortiq.

30. Yassi oyoqlik darajasi rentgen yordamida aniqlanadi. Oyoq panjasini suratga olish tik turgan holda, yuklama bilan (yalangoyoq) oʻtkaziladi.

Yassi oyoqlikni bosqichlari boʻyicha yuzaga keladigan organik oʻzgarishlarini klinik va rentgen tasvirlariga koʻra baholash

Artrozning bosqichi Boʻgʻim yorigʻining holati va oʻlchamlari Boʻgʻim oraligʻi chetlaridagi suyakli oʻsiqlar mavjudligi va ularni boʻgʻim chetlaridan chiqib turadigan oʻlchamlari Boʻgʻim va tutashuvchi suyaklarning boʻgʻim oxirlari yuzalarining holati Birinchi 50% ortiq boʻlmagan torayish Mavjud, oʻlchamlari 1 mm dan ortiq emas Oʻzgarishlar yoʻq Ikkinchi 50% yoki undan ortiq boʻlgan torayish Mavjud, oʻlchamlari 1 mm dan ortiq Boʻgʻim oraliqlarining shakl oʻzgarishlari va togʻay osti osteosklerozi bilan Uchinchi Deyarli toʻliq obliteratsiya Ifodalangan suyak chetlari oʻsiqlari Qoʻpol shakl oʻzgarishi va togʻay osti osteosklerozi bilan

Oyoq panjasi gumbazining balandligi aniqlanadi, gumbaz eng baland nuqtasidan pastki uchburchak — tovon suyagining notekis yuzasini birinchi oyoq kafti suyagi boshchasining pastki kaft tomoni bilan birlashtiradigan chiziq asosiga tushirilgan perpendikulyarning uzunligi aniqlanadi. Meʼyorda bu burchak 125 — 130 gradusga teng, oyoq panjasi gumbazining balandligi 39 — 36 mm.

Yassi oyoqlikning birinchi darajasi: ichki kaft gumbazining koʻndalang kesmasi burchagi 131 — 140 gradus, gumbazning balandligi — 35 — 25 mm. Yassi oyoqlikning ikkinchi darajasi: ichki kaft gumbazining koʻndalang kesmasi burchagi 141 — 155 gradus, gumbazning balandligi — 24 — 17 mm. Ponasimon suyak kaltalashgan, boʻyinchasi aniq ifodalanmagan. Yassi oyoqlikning uchinchi darajasi: ichki kaft gumbazining koʻndalang kesmasi burchagi 155 gradusdan ortiq, gumbazning balandligi — 17 mm dan kam. Shuningdek, oyoq panjasi koʻndalang gumbazi yassiligi, bosh barmoqning uzoqlashtiruvchi kontrakturasi koʻzga tashlanadi. Oyoq panjasi buralgan va tashqariga qayrilgan. Yassi oyoqlikning darajasini aniqlashda asosiy mezon boʻlib oyoq panjasi gumbazining balandligi hisoblanadi.

Oyoq panjalari shaklni oʻzgartiruvchi artrozning I bosqichi rentgen tasvirlari boʻgʻim chetlaridan 1 mm dan koʻp chiqmaydigan suyakli oʻsiqlar va boʻgʻim yorigʻini 50 foizgacha torayishi bilan tavsiflanadi.

Artrozning II bosqichida boʻgʻim yorigʻi kengligi — 50% va undan koʻp toraygan, boʻgʻim chetlaridan 1 mm dan koʻp chiqadigan suyakli oʻsiqlar shakl oʻzgarishlari va tutash suyaklar boʻgʻim oxirlarining subxondral osteosklerozi bilan.

Oyoq panjalar artrozi III bosqichida boʻgʻim orasi kengligi deyarli obliteratsiyalangan, boʻgʻim chetlarida ogʻir ifodalangan suyakli oʻsiqlar chuqur shakl oʻzgarishlari va tutash suyaklar boʻgʻim oxirlarining subxondral osteosklerozi bilan.

31. Yotgan holda paypaslash va perkussiya qilish orqali yirik tomirlarning pulsatsiyasi tekshiriladi. Zarurat tugʻilganda ossillografiya va nitroglitserin sinamasi, angiografiya, flebografiya, reovazografiya, dopplerografiya va qon aylanishning holatini obyektiv koʻrsata oladigan boshqa tekshiruvlar oʻtkaziladi.

6-bob. LOR aʼzolarining tekshiruvlari

32. Quloq, burun, tomoq tekshiruvlari uzunligi 6 metrdan kam boʻlmagan, shovqinlardan holi boʻlgan xonada oʻtkaziladi. Anamnez yigʻishda oldin oʻtkazilgan quloq, burun, tomoq kasalliklari surishtiriladi. Shu bilan bir vaqtda nutqdagi nuqsonlar aniqlanadi.

Obyektiv tekshiruv qorogʻilashtirilgan, yon tomondan tushib turadigan sunʼiy yorugʻlik manbai bor xonada oʻtkaziladi. Bir vaqtda ushbu xonada tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarning soni ikkitadan oshmasligi kerak. Tekshiruv tashqi koʻrikdan boshlanadi, keyin esa hid sezish, burundan nafas olish va eshitish tekshiriladi.

33. Quloqni tekshirishda quloq suprasi, soʻrgʻichsimon oʻsiqlar koʻrikdan oʻtkaziladi, bir vaqtning oʻzida ularning sezuvchanligi ham aniqlanadi. Nogʻora pardada oʻzgarishlar mavjud boʻlsa tekshirish pnevmatik voronka yordamida oʻtkaziladi.

34. Yuqori nafas yoʻllarining nafas olish va tovush hosil qilish faoliyati tekshiriladi. Burunning tashqi qismlari va burun boʻshligʻi, halqum, halqumning burun qismi, xiqildoq koʻrikdan oʻtkaziladi. Bir vaqtning oʻzida tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning ogʻzidan chiqayotgan havoning hidiga ham eʼtibor qilinadi.

35. Burun boʻshligʻi tekshirilayotganda burun oynasidan foydalaniladi. Shilliq qavatlarning holati tekshiriladi, yiring, poliplar bor-yoʻqligiga ishonch hosil qilinadi, burunning oʻrta togʻay devori holati baholanadi, shilliq qavatda burun boʻshligʻini toraytiradigan burmalar, oʻsimtalar borligi aniqlanadi. Burundan nafas olish kuchli buzilganda, burundan sassiq hid kelayotganda, tovush dagʻal boʻlib qolganda, manqalanganda, bodom bezlarida oʻzgarishlar boʻlganda, halqum yaralari va oʻsmalari aniqlanganda chuqurroq tekshiruv oʻtkaziladi.

Duduqlanish mavjudligida nevropatolog, zarurat tugʻilganda, psixiatr va logopeddan maslahat olinadi.

36. Hid sezish toʻrtta standart hid sinamalari yordamida oʻtkaziladi:

0,5% sirka kislotaning eritmasi (kuchsiz hid), toza etil spirti (oʻrtacha hid), oddiy valeriana damlamasi (kuchli hid), nashatir spirti (oʻta kuchli hid).

Bu eritmalar shakli va rangi bir xil boʻlgan raqamlangan shisha idishlarda saqlanadi. Xid sezishi oʻta past darajaga pasayganda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs chuqur nevrologik tekshiruvdan oʻtishi lozim.

37. LOR — aʼzolar koʻrigidan soʻng, shivirlab gapirilgan nutqqa nisbatan eshitish qobiliyati oʻtkirligi belgilanadi. Tekshiruvni oʻtkazish uchun 21 dan 99 gacha boʻlgan raqamlardan foydalanish mumkin, bunda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs shifokor lablarining harakatini koʻrmasligi lozim.

Shivirlashni mumkin qadar bir xil jadallikda boʻlishini taʼminlash maqsadida, shifokor soʻzlarni nafas chiqarishdan soʻnggi qoldiq havo yordamida aytadi. Tekshirish 6 metr masofadan boshlanadi. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning shifokor tomonidan shivirlab aytilgan barcha soʻzlarni yoki mutlaq koʻpchiligini takrorlay olgan masofa eshitish qobiliyatining oʻtkirligi masofasi boʻlib hisoblanadi.

38. Zaruriyat tugʻilganda audiometriya, quloq manometri yordamida yoki barokamerada quloqning barometriya faoliyati va Barani oʻrindigʻi yoki Xilov argʻimchogʻida quloqning vestibulyar faoliyati tekshiruvi oʻtkaziladi.

7-bob. Ogʻiz boʻshligʻi va jagʻlarning tekshiruvi

39. Ogʻiz boʻshligʻi va jagʻlarni tekshiruvi shikoyatlarni aniqlash, ularning tavsifini baholash, anamnez yigʻish, klinik va faoliyatga oid tekshiruvlar oʻtkazishdan iboratdir. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning oʻtkazgan kasalliklari surishtiriladi.

40. Obyektiv tekshiruvlar gavdani toʻgʻri tutish, tik yuzaga nisbatan boshning turish holatini baholashdan boshlanadi. Keyin yuzdagi nuqson, shakl buzilishi, chandiq yoki assimetriyalarni aniqlash maqsadida tashqi koʻrik oʻtkazishga kirishiladi.

Boʻyinning limfa tugunlari boshni bir oz pastga egilgan holatida paypaslab koʻrish orqali oʻrganiladi, hamda shifokor tekshiriluvchining ortida turib ham ularni paypaslab koʻradi. Chakka-pastki jagʻ boʻgʻimining ahvoli va faoliyati ham paypaslab koʻrish orqali, zarurat tugʻilganda esa, rentgen va boshqa tibbiy tekshiruv usullari yordamida oʻrganiladi.

41. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda shuningdek tish-jagʻ tizimi aʼzolarining asosiy faoliyatlari: nafas olish, nutq, yutinish, chaynash tekshiriladi. Chaynash faoliyatining buzilishi, chaynash fazalarini oʻzgarishi, chaynov bosimini notekis taqsimlanishi, chaynashlar sonining koʻpayishi va ovqatni chaynashga koʻp vaqt sarflash bilan ifodalanadi. Lozim boʻlgan hollarda N.I. Agapovning shartli koeffitsiyenti yordamida chaynash samaradorligini yoʻqotish darajasi belgilanadi. Bunda barcha tishlarning chaynash quvvati 100% deb qabul qilinadi, shuningdek har bir tishning chaynash quvvati quyidagi raqamlar bilan belgilanadi: yonbosh kesuvchi tishlar (12, 22, 32, 42) — 1 %dan, markaziy kesuvchi tishlar (11, 21, 31, 41) — 2 %dan, qoziq tishlar (13, 23, 33, 43) — 3 %dan, kichik oziq tishlar (14, 15, 24, 25, 34, 35, 44, 45) — 4 %dan, birinchi oziq tishlar (16, 26, 36, 46) — 6 %dan, ikkinchi oziq tishlar (17, 27, 37, 47) — 5 %dan.

Tishlar qisman yoʻqotilganda saqlangan chaynash samaradorligi, yoʻq tishlar va qarama-qarshi tishlar koeffitsiyentlari yigʻindisini 100 foizlik koʻrsatkichdan ayirish yoʻli bilan aniqlanadi. Aql tishlari hisobga olinmaydi. BSST (HKT-10) talablariga muvofiq tishlar formulasi quyidagicha koʻrsatiladi:

18 17 16 15 14 13 12 11 21 22 23 24 25 26 27 28 48 47 46 45 44 43 42 41 31 32 33 34 35 36 37 38

Tish formulasining shartli belgilari: sogʻlom tish — S, yoʻqotilgan tish — Y, chiqmagan tish — Ch, ildiz — I, kariyes — K, pulpit — P, gangrena — G, granulema — GR, olib tashlash kerak boʻlgan tish — OT, temir qoplamali tish — TQ, koʻpriksimon protez — KP, yechiladigan protez — YEP, plombalangan tish — PL.

42. Ogʻiz boʻshligʻi va tishlarning obyektiv tekshiruvi koʻrik, paypaslash va perkussiya qilishdan iborat. Lozim boʻlganda elektroodontodiagnostika, tishlar va parodont oʻtayotgan yorugʻlik yordamida, Pisarev-Shiller applikatsiya sinamasi va boshqa usullar yordamida tekshiriladi.

Tish qatorlarining markaziy jipslanishi oʻzaro perpendikulyar uch tekislikda (sagittal, vertikal, gorizontal) aniqlanadi.

Tishlarning toʻgʻri tushmaslik nuqsonlari mavjud boʻlsa, ularning turi, hamda anomaliyaning ifodalanganlik darajasi tish qatorlarining siljiganligi bir chiziqli oʻlchovlar yordamida, tegmayotgan tishlarning soni koʻrsatiladi. Tishlarning toʻgʻri tushmaslik anomaliyasida uch daraja farqlanadi: birinchi daraja tish qatorlarining — 5 mmgacha, ikkinchi daraja — 5 — 10 mmgacha, uchinchi daraja — 10 mmdan ortiq siljigan hollarda. Bu koʻrsatkich anomaliya darajasidan keyin qavs ichida millimetrlarda koʻrsatiladi.

8-bob. Koʻrish aʼzosining tekshiruvi

43. Koʻrish aʼzolarining tekshiruvi yaxshi yoritilgan, koʻz oʻtkirligini 5 metr masofadan aniqlash imkoniyatini beradigan xonalarda oʻtkaziladi. Oftalmoskopiya, skiaskopiya va boshqa tekshiruv usullarini oʻtkazish uchun qorongʻilashtirilgan yondosh xona boʻlishi lozim.

44. Anamnezni yigʻishda koʻrishning oʻziga xos xususiyatlariga: oʻtkazilgan kasalliklar va olingan jarohatlarga, oilada koʻrish aʼzolarining irsiy kasalliklari borligiga eʼtibor qaratiladi. Suhbat mobaynida koʻz olmalarining harakatchanligi va nigohining yoʻnalishiga eʼtibor qaratiladi.

45. Rang ajrata olishni tekshirish yaxshi kunduzgi yoki sunʼiy lyuminessent yorugʻlikda oʻtkaziladi. Yorugʻlik manbai tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning koʻrish maydonidan tashqarida boʻlishi va jadvallarni yaxshi yoritishi kerak. Rang ajratishni tekshirish uchun Rabkinning toʻqqizinchi va undan kechroq nashr etilgan polixromatik jadvallari qoʻllaniladi. Rang ajratish meʼyorda boʻlsa, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs hamma jadvallar va yashirin belgilarni toʻgʻri oʻqiydi. Rang ajratish meʼyordan past boʻlgan hollarda, uning darajasi (xili, shakli, turi)ni Kris-Nigel-Rabkin tasnifi boʻyicha, Rabkin polixromatik jadvallariga berilgan tushuntirish matnidagi uslubiy koʻrsatmalardan foydalangan holda belgilash lozim boʻladi. Eng muhimi, bu hollarda “S” turdagi trixromaziya nuqsonini aniq ajrata bilish lozim, chunki bu turda amaliy faoliyatda ranglar toʻgʻri ajratiladi.

46. Koʻrish oʻtkirligi Golovin-Sivsev jadvali yoki zamonaviy belgilar proyektorlari yordamida aniqlanadi. Toʻliq koʻrish oʻtkirligi jadvalning tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs hali toʻgʻri oʻqiy olayotgan eng kichik belgilari bor qatori boʻyicha hisoblanadi. Koʻrish oʻtkirligining 0,7 dan 1,0 koʻrsatkichiga toʻgʻri keladigan qatoridagi belgilarni oʻqishda bittadan koʻp xatoga yoʻl qoʻymasa, koʻrish oʻtkirligi toʻliq hisoblanadi. Korreksiyasiz koʻrish oʻtkirligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar oʻng va chap koʻzlar uchun alohida yoziladi. Yaxshi va yomon koʻradigan koʻzlar uchun foydalanilgan qavariq shishalar kuchi oʻrtasidagi farq 2 dioptriydan oshmasa, bu qoidaga koʻra, mumkin boʻlgan binokuyar korreksiya hisoblanadi. Toʻliq va amalda mumkin boʻlgan korreksiyadan keyingi koʻrish oʻtkirligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar oʻng va chap koʻzlar uchun alohida yoziladi. Koʻrish oʻtkirligi 0,09 dan 0,01 chegarasida boʻlganda, koʻrish oʻtkirligi 0,1 kam boʻlgan hollarda maxsus tekshiruv uchun qoʻllaniladigan Polyakning maxsus optotiplari toʻplami, zarurat tugʻilganda boshqa usullar bilan tekshiriladi.

Yaqindan koʻrish oʻtkirligi har bir koʻz uchun alohida yaqin uchun moʻljallangan 30 — 40 sm uzoqlikdan koʻrsatiladigan va tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning orqa tomonidan yoritiladigan Golovin-Sivsev jadvali yordamida tekshiriladi. Koʻz orbitasining tashqi chetidan matngacha boʻlgan masofa oʻlchanadi.

47. Refraksiya anomaliyasining darajasi va tavsifi skiaskopiya yordamida aniqlanadi, refraksiyaning chegaradagi va bahstalab holatlarda avtorefraktometriya oʻtkazish lozim. Skiaskopiyadan olingan maʼlumotlar subyektiv usulda tekshiriladi. Skiaskopiya va subyektiv tekshiruvdan olingan maʼlumotlar oʻrtasida farq 1,0 dioptriydan koʻp farq qilsa, eng yaqin turgan ravshan koʻrish nuqtasining joyi aniqlanadi.

Shundan soʻng koʻz kosalari, koʻz yorigʻi, qovoqlar, koʻz yoshi nuqtalarining joylashuvi koʻzdan kechiriladi; koʻz yoshi xaltachasi sohasi bosilib, uning holati tekshiriladi; koʻz olmalari kattaligiga, ularning koʻz kosasida joylashuviga, qovoqlarning konyunktivasiga eʼtibor qaratiladi. Yonboshdan yoritilgan holda, lupa yordamida sklera, shoh parda, oldingi kamera, rangdor parda, qorachiq va koʻz gavhari koʻzdan kechiriladi. Koʻz gavhari va shishasimon tana yon tarafdan tushib turuvchi yorugʻlikda tekshiriladi.

Shundan soʻng oftalmoskopiya oʻtkaziladi, bunda koʻruv nervi diski, sariq dogʻ sohasi, koʻz tubi atrofi va toʻr parda tomirlari holati baholanadi.

48. Agar refraksiyani aniqlash refraktometriya usuli bilan amalga oshirilsa yoki koʻz qorachigʻining torligi tufayli skiaskopiya oʻtkazish qiyinchilik tugʻdirayotgan boʻlsa, tekshirish oʻtkazish tartibini oʻzgartirish lozim. Oldin shishalar yordamida refraksiyani subyektiv oʻlchovi oʻtkaziladi va eng yaqin ravshan koʻrish nuqtasining joyi aniqlanadi, shundan soʻng konyunktiva boʻshligʻiga 3 marotaba oraligʻi 5 daqiqadan iborat 0,5 — 1 % midriatsil yoki midaks eritmasi kiritiladi.

49. Bahs talab holatlarda skiaskopiya sikloplegiya sharoitida, yaʼni akkomodatsiyani koʻproq boʻshashtirilgan holatda oʻtkaziladi, koʻzning konyunktiva boʻshligʻiga 3 marotaba oraligʻi 5 daqiqadan iborat 0,5 — 1 % midriatsil yoki midaks eritmasini tomiziladi. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning subyektiv koʻrsatmalari shubha tugʻdirsa yoki akkomodatsiyaning spazmiga gumon boʻlsa, refraksiyani va koʻrish oʻtkirligini aniqlash maqsadida, ametropiyani korreksiya qilish imkoni boʻlmaganda, 1 % atropin eritmasini qoʻllash zarur boʻladi.

50. Qoidaga koʻra, midriatiklar bilan kengaytirilgan qorachiqda koʻrish oʻtkirligini tekshirish, diafragmani koʻllamasdan oʻtkaziladi. Nazarda tutish kerakki, diafragma oʻrnatilgan holda koʻrish oʻtkirligining oshishi, korreksiya qilinmagan ametropiyaning mavjudligi toʻgʻrisida guvohlik beradi. Bunday hollarda korreksiyalovchi shishalarni tanlash yoʻli bilan koʻrish oʻtkirligini diafragma bilan olingan natijadan kam boʻlmagan darajada yaxshilash mumkin.

51. Yosh oqishiga shikoyat mavjud boʻlsa, yosh ketkazish faoliyati rangli koʻz yoshi-burun sinamasi yordamida tekshiriladi.

Gemeralopiyaga shikoyatlar mavjud boʻlsa va toʻr parda, koʻrish nervida oʻzgarishlar topilsa, biomikroskopiya, adaptometriya, perimetriya yoki optik-kogerent tomografiya oʻtkazish yoki statsionar tekshiruviga yuborish lozim boʻladi.

9-bob. Teri-tanosil aʼzolarining tekshiruvlari

52. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning koʻrigini kunduzgi yorugʻlikda oʻtkazish lozim, ogʻiz boʻshligʻi shilliq qavatini tekshirish uchun yorqin yoʻnaltirilgan elektr yorugʻligi va shilliq qavatning koʻrilayotgan sohalaridagi soʻlakni quritish uchun oson boʻlganligi sababli, yogʻoch shpatel qoʻllash lozim.

Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsni koʻrigida toshmaning xususiyatiga, shakliga, tarkibiy elementlariga, ularning rangiga, joylashuviga, teri ortiqlari holatiga va h.k.larga eʼtibor qaratish lozim.

53. Toshmaning morfologik elementlarini aniqroq baholash uchun maxsus tekshirish usullari qoʻllaniladi:

giperemiya bilan niqoblangan toshma morfologik elementlarining haqiqiy rangini aniqlash maqsadida diaskopiya yoki vitropressiya qoʻllanadi. Bu maqsadda shisha tayoqcha yoki tahlil shisha tekshirilayotgan toshmaning yuzasiga bosiladi va uning haqiqiy rangi aniqlanadi. Bu usul tomir elementlarini pigment va gemorragik elementlardan farqlash, hamda qizil boʻricha boʻrtmasi tashxisida alohida ahamiyatga ega, diaskopiyada u qoʻngʻir-sariq (olma quyqasi fenomeni) rangiga kiradi.

Qirma olish usuli teri toʻkilishini tavsiflash uchun qoʻllaniladi: psoriaz, parapsoriaz, qizil boʻricha va boshqalar.

Yoritish usuli — toshma tarkibiy elementlarining toʻliq namoyon boʻlmagan xususiyatlarini yuzaga chiqarish maqsadida qoʻllaniladi. Element yuzasiga vazelin yoki suv surtish mumkin. Masalan, bu usul qoʻllanganda — qizil yassi lishay papulalariga hos belgi boʻlgan Uikxem toʻri namoyon boʻladi;

Nikolskiy fenomeni — chin pufakcha va pufak paydo boʻlishi akantoliz bilan kechadigan boshqa dermatozlarga tashxis qoʻyishda qoʻllanadi

Kebner fenomeni — taʼsirlantirilgan (tirnalgan, ultrabinafsha nurlari bilan nurlantirilgan) teri sohasining oʻzgarish boʻlmagan qismlarida 7 — 14 kundan keyin psoriazga xos toshmalar paydo boʻladi.

Tashhis uchun qoʻshimcha maʼlumotlarni dermatografizm va mushak-soch refleksi xossalarini oʻrganishda olish mumkin.

Kasallangan oʻchoqlardan olingan patologik materiallar (teri qirmalari, soch boʻlaklari, pufak va pufakchalarning ichidagi suyuqliklar va boshqalar) bakterioskopik tashhis qoʻyishda ahamiyatga ega. Bunday tibbiy tekshiruvlar natijalari zaxm, yumshoq shankr, zamburugʻli kasalliklar, piodermiya tashhisi uchun koʻpincha hal qiluvchi ahamiyatga ega.

10-bob. Ginekologik tekshiruvlar

54. Tekshiruvning muhim turi boʻlib bimanual tekshiruv xisoblanadi, bunda bachadon (joylashuvi, oʻlchamlari, shakli, konsistensiyasi, harakatchanlik darajasi va boshqalar) bachadon ortiqlari va dumgʻaza-bachadon bogʻlamlarining ahvoli toʻgʻrisida obyektiv maʼlumotlar olish mumkin boʻladi.

55. Ginekologik tekshiruvlarda quyidagi tibbiy anjomlar bilan tekshirish usullari qoʻllanadi: qin koʻrigi, bachadonni zond orqali tekshirish, bachadon orqa gumbazi punksiyasi, bachadon boʻynidan biopsiya olish, aspirat olish, kolposkopiya, chanoq aʼzolarini ultratovush tekshiruvi; boshqa tekshiruvlar tibbiy koʻrsatmalarga koʻra oʻtkaziladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 4-ILOVA

Kasalliklar va jismoniy nuqsonlar jadvali, hamda alohida moddalarga beriladigan sharhlar

Kasalliklar jadvalining bir yoʻllantiruvchi chizma ekanligi, uning kasallik holatlarining barcha shakl va turlarini nazarda tuta olmasligi hamda ularning kechish jarayonini hisobga ola olmasligini eʼtiborga olish kerak. Kasalliklarni barcha ehtimoliy shakllarining toʻliq roʻyxatini tuzish nafaqat imkonsiz, balki maqsadga ham muvofiq emas. Uzun roʻyxat tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning harbiy xizmatga yaroqlilik toifasini baholashdagi yuzaki yondashuvga sharoit yaratishi va notoʻgʻri ekspert xulosasining chiqarilishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun kasalliklar jadvalida patologik oʻzgarishlarning ifodalanganlik darajasi, faoliyatini buzilishi, qaytalanishlar soni va davolashning samaradorligiga eʼtibor qaratilgan holda umumlashtirilgan koʻrinishda kasalliklarni asosiy shakllari sanab oʻtilgan. Bunday tizim shifokorni oʻtkazilgan tibbiy tekshiruvlar natijalariga jiddiy yondashish, barcha holatlarni hisobga olgan holda ularni chuqur tahlil qilish, har bir holatda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning harbiy xizmatga yaroqlilik toifasini yakka tartibda, holisona baholashga majbur qiladi.

Kasalliklar jadvaliga harbiy xizmat yoki turli harbiy mutaxassisliklar boʻyicha ishga yaroqlilik darajasini aniqlashda boshlangʻich koʻrsatmalar beruvchi, shuningdek, komissiya va shifokor xulosalarini toʻgʻri rasmiylashtirish uchun imkoniyat yaratadigan bir hujjat sifatida qarash lozim.

Kasalliklar jadvalida qayd etilgan harbiy xizmatga yaroqlilik toifalari:

A — harbiy xizmatga yaroqli .

V — ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli.

S — cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli.

D — vaqticha harbiy xizmatga yaroqsiz.

E — tinchlik davrida harbiy xizmatga yaroqsiz, urush davrida cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli.

F — harbiy hisobdan chiqarilgan holda harbiy xizmatga yaroqsiz.

Kasallik jadvalida va uning sharhlarida qoʻllaniladigan shartli qisqartmalar:

NYHA — Nyu-York yurak assotsiatsiyasi;

WPW — Volf-Parkinson-Uayt;

AQB — arterial qon bosimi;

JSST — Jaxon sogʻliqni saqlash tashkiloti;

IGKS — ingalyatsion glyukokortikosteroidlar;

INM — ionlovchi nurlanish manbalari;

KT — kompyuter tomografiyasi;

MG — Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi;

MIBB — mudofaa ishlari boʻyicha boʻlim;

MRT — magnit-rezonansli tomografiya;

NCHCHT — nafas chiqarishning choʻqqilik tezligi;

OIV — odam immunitet tanqisligi virusi;

OKG — optik kvantli generatorlar;

OPOʻB — oyoq panjasining oʻrta boʻlimi;

RM — radioaktiv moddalar;

SBE — surunkali buyrak yetishmovchiligi;

SVE — surunkali venalar yetishmovchiligi;

SCHR — safarbarlik chaqiruv rezervi;

SYUYE — surunkali yurak yetishmovchiligi

TVI — tana vazni indeksi;

JNCHH-1 — bir soniyada jadallashtirilgan nafas chiqarish hajmi;

UTT — ultratovush tekshiruvi;

OʻZM — kimyoviy qurolga oid tegishli zaharli moddalar, raketa yonilgʻisi tarkibidagi qismlar va boshqa oʻta zaharli moddalar;

HDQ — havo-desant qoʻshinlari;

HTK — harbiy tibbiy komissiya;

HTM — harbiy taʼlim muassasasi;

HXB, AYP — havo harakatining boshqaruvi va aviatsiyani yoʻnaltirish punktlarining jangovar boshqaruvining tizimlari;

FS — faoliyatga oid sinf;

EMM — 30 kGsdan 300GGsgacha chastota diapazonidagi elektr-magnit maydonlarni hosil qiluvchi manbalar;

ExoKG — exokardiografiya;

EEG — elektroensefalografiya;

YATA — yakka tartibda aniqlanishi koʻzda tutgan hollarada fuqarolarni harbiy xizmatga, Qurolli Kuchlar (qoʻshinlar) turidagi xizmatga; harbiy mutaxassislik boʻyicha xizmatga (tahsil olishga) yaroqlilik toifasini aniqlash nazarda tutiladi.

1-bob. Yuqumli va parazitar kasalliklar

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 1 Ichakning yuqumli kasalliklari , bakteriyali zoonoz lar , boshqa bakterial kasalliklar , teri toshmalar bilan kechadigan virus li kasalliklar , boʻgʻimoyoqlilar orqali yuqadigan virus li va boshqa kasalliklar ( markaziy asab tizimining yuqumli kasalliklari bundan mustasno ), virus va xlamidiya lar chaqiradigan boshqa kasalliklar , rikketsioz lar, boshqa yuqumli va parazitar kasalliklar : a) davolab boʻlmaydigan yoki davolanishi murakkab boʻlgan E Yaroqsiz S yoki E (YATA) S yoki E (YATA) Yaroqsiz E b) oʻtkir yoki surunkali kasalliklar hurujidan keyingi faoliyatning vaqtincha buzilishlari D Yaroqsiz D D Taʼtil D

Mazkur moddaning “a” bandiga taalluqli:

brutsellyozning surunkali, qaytalanuvchi shakllari;

trixotsefalyoz, amebiaz va bezgakning yaqqol klinik alomatlar bilan kechayotgan surunkali shakllari;

qorin tifi, paratif va salmonellyozlarning qaytalanuvchi, asoratli shakllari;

surunkali dizenteriya;

ichki aʼzolarning zararlanishi hamda markaziy asab tizimidagi oʻchoqli oʻzgarishlar bilan kechayotgan sitomegalovirus, oddiy gerpes virusi va toksoplazmoz kasalliklari;

exinokokkoz (jarrohlik usuli bilan davolanishdan bosh tortganda yoki davolash ijobiy natija bermaganda).

Qorin tifi yoki paratiflarning ogʻir shaklini (infeksion-toksik ensefalopatiyaning yaqqol belgilari mavjud boʻlganda) oʻtkazgan, shuningdek, kasallikni kechish davrining oʻtkirlik darajasidan qatʼiy nazar ogʻir asoratlarning rivojlanishi (ichak devorining teshilishi, ichakdan qon ketishi, miokardit, plevrit bilan kechayotgan zotiljam, meningit va meningoensefalit) hamda kasallikning ogʻirlik darajasidan qatʼiy nazar, uning qaytalashi bilan kechishi aniqlanganda harbiy xizmatchi va SCHR xizmatchilari “a” bandiga asosan harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

Brutsellyozning oʻtkir septik shakli, amyobiazning ogʻir va surunkali qaytalovchi shakli, virusli gepatitning ogʻir shakli hamda asoratlaridan qatʼiy nazar, qaytalagan holda uzoq kechadigan oʻrtacha ogʻirlikdagi gepatitning “B”, “S”, “D”, “F”, “G” turlarini, gepatitning “A” va “E” turlarini asoratlar bilan oʻtkazgan muddatli harbiy xizmatchi va SCHR xizmatchilari harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar. Ushbu bandga asosan kasallikning kechish darajasidan qatʼiy nazar ikki va undan ortiq ijobiy markerlari mavjud boʻlgan mikst gepatit yoki gepatitning delta turi bilan kasallanganlar harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

Ushbu bandga davolab boʻlmaydigan, bir necha marotaba tahlilxona sharoitidagi tekshiruv usullarida tasdiqlangan yuqumli kasallik qoʻzgʻatuvchilarining turgʻun tashuvchilari ham kiradi. Dizenteriya va qorin tifi (paratiflar) bilan kasallangan muddatli harbiy xizmatchilar statsionar sharoitida davolanishi lozim. Davolanishdan soʻng, uch oydan ortiq muddat davomida yuqumli kasallik qoʻzgʻatuvchilarining turgʻun tashuvchanligi saqlanib qoladigan boʻlsa, ular harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

Shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar, HTMning ikkinchi va undan yuqori bosqichdagi kursantlarini qorin tifi (paratif) kasallikning qoʻzgʻatuvchilarini surunkali tashuvchilari boʻlgan holatda, V yoki S yaroqlilik toifalarga yakka tartibda aniqlanadi, HDQ va ularga tenglashtirilgan qismlarda, maxsus inshootlardagi xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

Olti oydan ortiq muddat davomida qorin tifi va paratiflar, dizenteriya, salmonellyozlar va boshqa yuqumli kasalliklar qoʻzgʻatuvchilarining turgʻun tashuvchisi boʻlgan, davolash choralari samara bermagan fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, SCHRga qabul qilish, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirishda harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

Virusli gepatitning “V” turini yuzaki antigeni yoki “S” gepatitning virusiga qarshi antitanachalari aniqlanganida, yashirin holda kechayotgan surunkali gepatitni istisno qilish maqsadida, tekshiruv oʻtkazish uchun asos boʻla oladi. Jigar faoliyatidagi va klinik buzilishlar mavjud boʻlmagan surunkali virusli gepatit bilan xastallangan harbiy xizmatchilar ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli deb topiladi, klinik alomatlar yoki tahliliy tekshiruvlarida oʻzgarishlar (jigar fermentlari va boshqa biokimyoviy koʻrsatkichlarining meʼyoridan oshishi) paydo boʻlganda esa bu toifadagi bemorlar kasalliklar jadvalining 60-moddasi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Mazkur moddaning “b” bandi statsionarda davolangandan soʻng, bemorda umumiy astenizatsiya, holsizlik va oziqlanishdagi buzilishlar saqlangan, aʼzolar faoliyatiga oid buzilishlar mavjud boʻlgan oʻtkir yuqumli, parazitar kasallik va intoksikatsiyalardan keyingi holatlarni nazarda tutadi.

Qorin tifi, paratif va virusli gepatitlarning “A” va “E” turlarini boshidan oʻtkazgan fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, SCHRga qabul qilish, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatga va HTMga kirishda 18 oy muddatga, amyobiaz va brutsellyozning oʻtkir shaklini boshidan oʻtkazganlar — 12 oy muddatga sogʻligi tufayli vaqtincha harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar. Yuqumli kasalliklar qoʻzgʻatuvchilarining tashuvchisi boʻlmagan hamda ichki aʼzolaridagi zararlanish belgilari yoʻqolgan taqdirda mazkur shaxslar koʻrsatilgan muddat oʻtgandan soʻng cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar. Virusli gepatitning “V” , “S”, “D” turlarining oʻtkir shaklini oʻtkazganlar harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

Brutsellyozning klinik alomatlarisiz serologik yoki allergik reaksiyalarning (Rayt-Xeddelson, Byurne) mavjud boʻlishi, harbiy xizmatga chaqiruvning kechiktirilishi yoki harbiy xizmatga yaroqsizlik toʻgʻrisida hulosa qabul kilishga asos boʻla olmaydi. Brutsellyozning rezidual shaklini (Rayt reaksiyasi 1:50 va undan kam, Xedelson reaksiyasi (+)) hech qanday asoratlarsiz oʻtkazgan chaqiriluvchilar, SCHR xizmatchilari va muddatli harbiy xizmatchilar cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar.

Yuqumli kasalliklarning (virusli gepatit, qorin tifi va paratiflar, gemorragik isitmalar, iyersiniozlar va boshqalar) yengil va oʻrtacha shaklini asoratsiz boshdan oʻtkazgan muddatli harbiy xizmatchilarga 30 kunlik muddatga kasallik tufayli taʼtil beriladi.

Yuqumli kasalliklarni (virusli gepatitning barcha shakllari, qorin tifi va paratif, gemorragik isitmalar, brutsellyozning oʻtkir shakli va boshqalar) oʻrtacha, ogʻir va asoratli shakllarini boshdan oʻtkazgan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga “b” bandiga binoan, 30 kunlik muddatga kasallik tufayli taʼtil beriladi, kasallikning yengil shaklini (shu jumladan virusli gepatitning sariqsiz shaklini) oʻtkazganlar esa, xizmat vazifalarini bajarishdan ozod qilinadi.

Taʼtil tugagandan soʻng, HDQ va ularga tenglashtirilgan qismlarda, maxsus inshootlarda xizmat qilayotgan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar harbiy xizmatga hamda harbiy mutaxassisligi boʻyicha xizmatga yaroqlilik darajasini aniqlash maqsadida, majburiy tartibda tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yuboriladilar. Qolgan harbiy xizmatchilar esa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga tibbiy koʻrsatmalar asosida yuboriladi. Virusli gepatit, qorin tifi, paratiflarni asoratsiz yengil va oʻrtacha ogʻirlikdagi shaklini boshdan oʻtkazgan HDQ va ularga tenglashtirilgan qismlarning harbiy xizmatchilari 12 oydan soʻng, takroriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan parashut bilan sakrashga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar. Muddat tugagandan soʻng, parashut bilan sakrashga ruxsat berish va HDQ va ularga tenglashtirilgan qismlardagi xizmatga yaroqlilik masalasi yakka tartibda hal qilinadi.

Shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarning RM, INM, OʻZM, EMM, OKG va I, II patogen guruhga oid mikroorganizmlar bilan ishlashga hamda maxsus inshootlardagi xizmatga yaroqliligi jigar va meʼda-ichak yoʻllarining faoliyatiga koʻra yakka tartibda aniqlanadi. RM, INM, OʻZM, EMM, OKG va I, II patogen guruhga oid mikroorganizmlar bilan ishlashga tayinlanadigan harbiy xizmatchilar, ishchi va xizmatchilar virusli gepatit, qorin tifi va paratiflarni boshdan oʻtkazgandan soʻng, bir yil davomida ushbu ishga yaroqsiz deb topiladilar.

Qorin tifi va paratiflar bilan avval kasallangan HTMga kirayotgan nomzodlar, ularda meʼda-ichak yoʻllarining faoliyati buzilmagan boʻlsa, statsionar sharoitdagi davolanish tugagandan soʻng, kamida 12 oy oʻtgach HTMga kirishga yaroqli deb topiladilar. “V” va “S” turdagi virusli gepatitning ogʻir darajali va uzoq davom etadigan, qaytalovchi shakli (“A” va “E” turdagi gepatitdan tashqari) bilan avval kasallangan, shuningdek, virusli gepatitning ikki va undan ortiq markerlari, delta-infeksiya aniqlanganda HTMga kirishga yaroqsiz deb topiladilar.

Alohida holatlarda ogʻir darajali va oʻrtacha ogʻirlikdagi qorin tifi, paratif va virusli gepatitlarni boshdan oʻtkazgan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar qayta tiklanish uchun 12 — 24 kunga harbiy dam olish uylariga (sanatoriyalarga) oʻtkazilishlari mumkin.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 2 Nafas aʼzolarining sil kasalligi : a) faol, mikobakteriyalarning ajralishi va ( yoki ) oʻpka toʻqimasidagi yemirilishlar bilan kechadigan F F F F F F b) faol, mikobakteriyalarning ajralishi va oʻpka toʻqimasidagi yemirilishlarsiz kechadigan E Yaroqsiz E E Yaroqsiz E v) faol, faolligi pasayayotgan E Yaroqsiz S yoki E ( YATA ) E Yaroqsiz E g) klinik davolangan E Yaroqsiz V yoki S ( YATA ) S yoki E ( YATA ) Yaroqsiz E d) sil etiologiyali serozitlardan keyingi faoliyatga oid vaqtinchalik buzilishlar E Yaroqsiz A yoki V ( YATA ) A yoki V ( YATA ) Yaroqsiz E e) faolligi yoʻq, uch yildan ortiq faollik belgilari boʻlmagan E Yaroqsiz A yoki V ( YATA ) A yoki V ( YATA ) Yaroqsiz S

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

mikobakteriyalarning ajralishi va (yoki) oʻpka toʻqimasidagi yemirilishlar bilan kechadigan oʻpka silining barcha faol shakllari;

yaqqol ifodalangan intoksikatsiya (zaharlanish) alomatlari bilan kechadigan nafas aʼzolari silining faol shakllari;

nafas aʼzolari silining faol, rivojlanib boruvchi shakllari;

III-darajali nafas (oʻpka) yetishmovchiligi hamda koʻks oraligʻi aʼzolarini siljishi bilan kechayotgan oʻpka va plevradagi katta koldiqli oʻzgarishlar;

III-darajali nafas (oʻpka) yetishmovchiligi yoki bronxoplevral oqmalar hosil boʻlishi bilan kechayotgan jarrohlik amaliyotidan keyingi asoratlar;

bronxlar, shu jumladan sil bronxoadenitining ham fistulali (oqmali) zararlanishi.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

sil mikobakteriyalarni ajratib chiqarish va oʻpka toʻqimasidagi yemirilishlarsiz kechadigan nafas aʼzolari silining barcha faol shakllari;

davolash jarayonida transformatsiyaga uchragan yupqa devorli kistasimon boʻshliqlar (kavernaning ochiq turda bitishi);

II-darajali nafas (oʻpka) yetishmovchiligi bilan kechadigan oʻpka va plevraning katta koldiq asoratlari;

II-darajali nafas (oʻpka) yetishmovchiligi bilan kechadigan jarrohlik amaliyotidan keyingi asoratlar.

Davolash samara bermagan va undan bosh tortgan harbiy xizmatchilar mazkur moddaning “a” yoki “b” bandlari bilan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

statsionar bosqichda muvaffaqiyatli davolangan, klinik-rentgenologik samaraga erishilgan nafas aʼzolarining sili: bakteriya ajralishi toʻxtagan, yemirilish boʻshliqlari yopilgan, intoksikatsiya alomatlari yoʻqolgan, oʻpkadagi infiltratsiyalar va boʻshliqlardagi suyuqliklar soʻrilgan;

I-darajali nafas (oʻpka) yetishmovchiligi bilan kechadigan oʻpka va plevraning katta qoldiq asoratlari;

nafas (oʻpka) yetishmovchiligi boʻlmagan yoki I-darajali yetishmovchilik bilan kechadigan jarrohlik amaliyotidan keyingi asoratlar.

Katta qoldiq asoratlarga quyidagilar kiradi: birlamchi majmuaning koʻp (5 dan ortiq) oʻlchami 1 smdan kichik tarkibiy qismlari (Gon oʻchogʻi, kalsiylashgan limfa tugunlari); yakka yoki koʻp oʻlchami 1 sm va undan katta boʻlgan birlamchi majmuaning tarkibiy qismlari; koʻp (5 dan ortiq) oʻlchami 1 smdan kichik jadal aniq chegaralangan oʻchoqlar; yakka yoki koʻp oʻlchami 1 sm va undan katta boʻlgan intensiv aniq chegaralangan oʻchoqlar va fokuslar; tarqalgan fibroz (bir segmentdan ortiq); oʻlchamlaridan qatʼiy nazar, oʻpka sirroziga xos oʻzgarishlar; sanatsiya boʻlgan boʻshliqlar; fibrotoraks; bronxoektazli plevropnevmosklerozlar; kengligi 1 sm katta boʻlgan plevraning koʻplab qatlamlanishi (plevraning kalsinatsiyasi bilan yoki u siz); jarrohlik amaliyotidan keyingi oʻpka toʻqimasidagi katta oʻzgarishlar boʻlgan oʻpka segmenti yoki boʻlagining rezeksiyasidan keyingi oʻzgarishlar; pulmonektomiya, torakoplastika, plevroektomiya, kavernotomiya, ekstraplevral pnevmolizlardan keyingi oʻzgarishlar; umumiy rentgenogramma va (yoki) rentgentomografiya orqali aniqlashtirilgan kichik qoldiq asoratlarga xos boʻlgan ikki yoki undan koʻp belgilarining majmuasi;

Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan fuqarolarda, oʻpkaning faol sili mavjud boʻlganida, ular 3 yildan kam boʻlmagan muddatga harbiy xizmatga chaqirilish muddatini kechiktirish bilan vaqtincha harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar, ular davolanishlari va tibbiy kuzatuvda boʻlishlari lozim. Qayd etilgan shaxslarning yaroqlilik masalasi davolanib, dispanser hisobidan chiqarilganlaridan keyin hal qilinadi.

Davolash natijalari ijobiy boʻlganda, HTK qayta tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan, kasallik tufayli taʼtilga muhtojlik toʻgʻrisida xulosa qabul qiladi. Shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarning harbiy xizmatga yaroqliligi, davolash natijasiga koʻra aniqlanadi, ushbu muddat kasallik tufayli taʼtil bilan birga oʻn ikki oydan oshmasligi lozim. Qayd etilgan muddatdan keyin, harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisida xulosa qabul qilinadi.

Faolligi pasayayotgan oʻpka sili tufayli Qurolli Kuchlardan boʻshatilgan ofitserlar tarkibidagi shaxslarning kasbiy reabilitatsiyasi asosiy davolash bosqichi yakunlangan va harbiy xizmatdan boʻshatilgandan uch yildan keyin, Mudofaa vazirligi MHKGning sil kasalliklari boʻlimida tekshiruv va tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdan soʻng, koʻrib chiqilishi mumkin.

Mazkur moddaning “g” bandiga klinik davolagan asosiy davolanish bosqichini oʻtgan, oʻpka va plevrada qoldiq oʻzgarishlarsiz yoki kichik qoldiq asoratlari mavjud boʻlgan nafas aʼzolarining sili (shu jumladan oʻz-oʻzidan sogʻayib ketish) kiradi.

Kichik qoldiq asoratlariga quyidagilar kiradi:

kam sonli (5 ta va undan kam), oʻlchami 1 smdan kichik birlamchi sil majmua tarkibiy qismlari (Gon oʻchogʻi, kalsiylashgan limfa tugunlari); kam sonli (5 tadan kam) kichik (1 sm gacha) nafas buzilishisiz, chegaralari aniq va qattiq kalsiylashgan birlamchi sil majmuasining tarkibiy qismlari. Shu bandga, nafas yetishmovchiligi alomatlari boʻlmagan, yakka kichik (2 sm gacha) barxulosalik bosqichdagi tuberkuloma, umumiy rentgenogramma va (yoki) rentgentomogrammmalar bilan tasdiqlangan qalinlashgan (qalinligi 1 smdan ortiq) plevra qatlamlanishlari kiradi.

Mazkur moddaning “d” bandiga statsionar davolanishdan keyin vaqtincha faoliyatga oid buzilishlari bilan yoki ularsiz kechadigan sil etiologiyali ekssudativ plevrit va boshqa serozitlarning (perikardit, poliserozit va boshqalar) qoldiq oʻzgarishlari kiradi.

Ekssudativ plevrit va boshqa serozitlar mavjudligi — sitologiya, immunologiya, mikrobiologiya tekshiruv usullari, tibbiy koʻrsatmalar mavjud boʻlganda esa, punksiya orqali biopsiya bilan ham tasdiqlangan boʻlishi lozim. Quruq plevritning sil etiologiyasi tuberkulin va immunogen usullar bilan davolab koʻrish va tahlil tekshiruvlari dinamikasi orqali tasdiqlanishi lozim.

Muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilar statsionarda asosiy davolash bosqichidan soʻng, silga qarshi davolash boshlanganidan 2 oydan kam boʻlmagan muddatdan keyin tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar va qoldiq asoratlarining darajasidan qatʼiy nazar, harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

Mazkur moddaning “e” bandiga faolligi yoʻq, oʻpkada kalsinatlar, boʻlaklararo shvartalar, plevra qalinlashuvi, tortilishlar tarzidagi rentgenologik oʻzgarishlar, hamda muvaffaqiyatli oʻtkazilgan antibakterial davolashdan keyingi oʻzgarishlar (shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarda — segmentlar rezeksiyasi, kovaklar diatermokoagulyatsiyasidan soʻng) mavjud boʻlgan, oxirgi uch yil davomida kasallikning klinik alomatlarisiz kechayotgan sil kiradi.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqiralayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan fuqarolar soʻnggi uch yil mobaynida faol boʻlmagan sil mavjudligida harbiy xizmat va HTMga kirishga yaroqsiz deb topiladilar, SCHRga qabul qilinayotgan fuqarolar esa cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar.

Oʻpka yoki koʻkrak ichki limfa tugunlaridagi kichik oʻlchamli petrifikatlar mavjudligi, ushbu moddani qoʻllash uchun asos boʻlmaydi, harbiy xizmatni oʻtash va HTMga kirishga toʻsqinlik qilmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 3 Boshqa aʼzo lar va tizimlarning sil kasalligi: a) faol, rivojlanib boruvchi shakli F F F F F F b) faol, asosiy davolash kursi davrida E Yaroqsiz E E Yaroqsiz E v) klinik davolangan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E g) qoldiq oʻzgarishlar E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E d) davolashdan keyin faoliyatning vaqtincha buzilishlari E Yaroqsiz B B yoki C (YATA) Yaroqsiz E

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

kechishi, kasallik davomiyligi va oqibatlaridan qatʼiy nazar, turli aʼzo va tizimlarning zararlanishi bilan kechadigan, umumlashgan sil shakli;

abssess yoki oqmalar mavjud boʻlgan umurtqa pogʻonalari, naysimon suyaklar va boʻgʻimlarning rivojlanib boruvchi sili;

koʻrish faoliyatining rivojlanib boruvchi va pasayishi bilan kechadigan koʻz sili;

tarqalgan va badburushlikka olib keladigan teri silining shakllari;

siydik ajratish chiqarish va jinsiy aʼzolarning yemirilishi va bakteriya ajralishi bilan kechadigan sili;

perikard, quloq-tomoq-burun aʼzolar yoki tana boshqa aʼzolarining rivojlanib boruvchi sili;

surunkali buyrak yetishmovchiligi yoki siydik ajratish faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishi bilan kechadigan sildan keyingi nefroskleroz, siydik ajratuvchi tizimi aʼzolarining sildan keyingi qoldiq asoratlari va oqibatlari, jarrohlik amaliyotida buyrakning olib tashlanishi oqibatida bitta buyrakning boʻlmasligi, qolgan buyrakning faoliyatini buzilishi bilan, buyrak va siydik chiqarish yoʻllarining boshqa jarrohlik yoʻli bilan davolashdagi oqibatlari;

siydik chiqarish faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishi bilan kechadigan siydik qopining chandiqli oʻzgarishlari;

sil tufayli olib tashlangan ikkala moyaklarning yoʻqligi;

yemirilish, oqmalar mavjudligi, oqmalarning qorin boʻshligʻiga quyilishi va sil peritoniti asoratlari bilan kechadigan limfa tugunlarining rivojlanib boruvchi sili; meʼda, ichak, jigar, taloq sili.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

umurtqa pogʻonasi, suyak va boʻgʻim, jinsiy, siydik chiqarish aʼzolari va koʻkrak qafasidan boshqa yerda joylashgan faol, chegaralangan sil, kasallik jarayoni tugashigacha;

siydik chiqarish faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan kechadigan siydik chiqarish tizimi aʼzolarining silidan keyingi qoldiq asoratlari yoki oqibatlari, buyrak va siydik chiqarish yoʻllari silining jarrohlik yoʻli bilan davolashdagi oqibatlari;

boshqa aʼzolar silining jarrohlik yoʻli bilan davolash oqibatidagi faoliyatga oid moʻtadil ifodalangan buzilishlari;

yemirilishsiz kechadigan limfa tugunlar sili, faoliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishi mavjud boʻlgan ichak, jigar, taloqning limfa tugunlaridagi radikal jarrohlik amaliyotidan keyingi holat;

visseral buzilishlarsiz, teri zararlanishining chegaralangan shakllari.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

oʻpkadan tashqarida joylashgan silning samarali oʻtkazilgan statsionar davolash bosqichidan keyin klinik-rentgenologik barxulosalikka erishilgan holatlar;

moʻtadil ifodalangan klinik alomatlar bilan kechayotgan limfa tugunlari silining faol, pasayayotgan shakli, hamda zararlangan aʼzolarda cheklangan radikal jarrohlik amaliyotdan keyingi kam ifodalangan buzilishlar bilan kechayotgan holatlar.

Alohida holatlarda, harbiy xizmatda boʻlishning belgilangan yosh chegarasiga yetmagan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar, oʻpkadan tashqarida joylashgan tana aʼzo va tizimlarining birga kechayotgan silini davolash chora-tadbirlari samara berganda va ularning faoliyati buzilmaganda, ushbu moddaning “v” bandi boʻyicha, cheklangan ravishda harbiy xizmat yaroqli deb topilishlari mumkin.

Mazkur moddaning “g” bandiga quyidagilar kiradi:

tibbiy qoʻrikdan oʻtayotgan shaxsning davolangandan va dispanser roʻyxatidan yechilgandan soʻng, uch yil mobaynida faolligi boʻlmagan, oʻpkadan tashqari joylashgan aʼzolar silining qoldiq oʻzgarishlari;

uch yildan koʻp muddat davomida faollik belgilari kuzatilmagan limfa tugunlarining faol boʻlmagan sili, periferiya limfa tugunlari silining oʻz-oʻzidan tuzalishidan keyingi chandiqlar.

Mazkur moddaning “d” bandiga shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarning statsionarda davolanishi tugatgandan soʻng, aʼzo va tizimlar faoliyatini tiklash uchun 1-2 oydan kam boʻlmagan muddat lozim boʻlgan holatlar kiradi. Bunda qayta tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan kasallik tufayli taʼtilga muhtojlik toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

Sildan davolangan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarning tibbiy va kasbiy reabilitatsiyasi maqsadida, qayta tibbiy koʻrikdan oʻtkazish Mudofaa vazirligi Markaziy harbiy klinik gospitalining sil kasalliklar boʻlimi sharoitida batafsil tibbiy tekshiruvlar orqali amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 4 Moxov F F F F F F

Moxov tashhisi qoʻyilganda, harbiy xizmatchi harbiy roʻyxatdan chiqarilgan holda harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladi va davlat sogʻliqni saqlash tizimi tasarrufidagi mahsus davolash-profilaktika muassasasiga oʻtkaziladi. Tegishli maxsus davolash-profilaktika muassasasi tomonidan hisobga olingan moxov bemorning oila aʼzolari boʻlgan chaqiriluvchi va harbiy hizmatchilar uchun shu modda qoʻllanilib, harbiy roʻyxatdan chiqarilgan holda harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar. Oiladan tashqari aloqada boʻlganlar, statsionar tekshiruvga yuboriladi, kasallik yuqmagan boʻlsa, harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 5 OIV chaqiradigan kasallik : a) OIV ning ikkilamchi kasalliklar bosqichida F F F F F F b) OIV ning birlamchi kasalliklar bosqichida E Yaroqsiz S yoki E (YATA) S yoki E (YATA) Yaroqsiz E

Harbiy-tibbiy ekspertiza maqsadida OIV chaqiradigan kasalliklarining 1990-yilda BSST tomonidan taklif qilingan, 2006-yilda kiritilgan qoʻshimchalar bilan, klinik tasnif (kattalar va 15 yoshdan katta boʻlgan oʻsmirlar uchun) qoʻllaniladi.

Mazkur moddaning “a” bandiga OIV chaqirgan, uchinchi va toʻrtinchi klinik bosqichlarda boʻlgan kasalliklar kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga OIV chaqirgan oʻtkir bosqichdagi kasalliklar, hamda birinchi va ikkinchi klinik bosqichlarda boʻlgan kasalliklar kiradi.

Kasalliklar klinik alomatlarining tarqalishga koʻra, davolanishning muvaffaqiyatliligini inobatga olgan holda, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqliligi toʻgʻrisida xulosa qabul qilinadi.

Harbiy xizmatda boʻlishining belgilangan yosh chegarasiga yetganligi yoki tashkiliy-shtat tadbirlari tufayli harbiy xizmatdan boʻshatilish oldidan oʻtkaziladigan tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga klinik darajasidan qatʼiy nazar “a” bandi boʻyicha xulosa chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 6 Zaxm va asosan jinsiy yoʻl bilan yuquvchi boshqa kasalliklar : a) kechki, tugʻma zaxm F F F F F F b) pretsipitatsiya mikroreaksiyasining sekinlik bilan manfiylikka oʻtayotgan birlamchi , ikkilamchi va yashirin zaxm E Yaroqsiz C yoki E ( YATA ) E Yaroqsiz E v) birlamchi, ikkilamchi va yashirin zaxm, asosan jinsiy yoʻl bilan yuquvchi kasalliklar Chaqiriluvchilar — D . Harbiy xizmatchilar davolanishi lozim Yaroqsiz A A Yaroqli D

Harbiy xizmatchilarda jinsiy yoʻl bilan yuqadigan kasalliklar aniqlanganda (soʻzak, yumshoq shankr, chov limfagranulyomasi, chov granulemasi va boshqa gonokokksiz uretritlar), ular davolanishlari lozim. Muvaffaqiyatli davolanishdan soʻng, ular harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan fuqarolarda tanosil uretritlarining surunkali va asoratlangan shakllari, hamda birlamchi, ikkilamchi va yashirin zaxm aniqlanganda, 12 oyga harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar va majburiy ravishda Sogʻliqni saqlash vazirligi mahalliy organlariga xabar beriladi.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan fuqarolarga qonning serologiya tahlillari manfiy boʻlguncha davolanish tayinlanadi. Zaxmning boshlangʻich shakllarini davolash muvaffaqiyatsiz boʻlganda, chaqiriluvchilar majburiy ravishda davolanganliklari toʻgʻrisidagi hujjatlarni (bosh shifokor muhri bilan tasdiqlangan kasallik tarixidan koʻchirma) taqdim etgan holda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Tanosil kasallikning klinik alomatlarining yoʻqolishi va nazorat tahlilida uch marotaba manfiy natijalar mavjudligi, soʻzakdan davolanganlik belgisi boʻlib hisoblanadi. Agar zaxm davolangandan soʻng, 12 oydan keyin pretsipitatsiya mikroreaksiyasi manfiyga oʻtmagan boʻlsa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish “b” bandi asosida amalga oshiriladi.

Ichki aʼzo, suyak va asab tizimlari zahm bilan zararlangan boʻlsa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish ular faoliyatiga oid buzilish darajasiga koʻra, kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 7 Mikoz lar : a) aktinomikoz, ichki aʼzolar kandidoz i, koksidoidoz, gistoplazmoz, blastomikoz, sporotrixoz, xromomikoz, feomikotik abssess, mitsetoma Chaqiruvchilar — D . Harbiy xizmatchilar davolanishi lozim Yaroqsiz V V Yaroqsiz D b) dermatofitiya Chaqiruvchilar — D . Harbiy xizmatchilar davolanishi lozim Yaroqsiz A A Yaroqsiz D

Zamburugʻ kasalliklariga chalingan fuqarolar chaqiruv uchastkalarida qayd etish, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, SCHRga qabul qilish, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirishda 12 oy mudatgacha harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar. Koʻrsatilgan muddatdan soʻng, zararlangan aʼzo va tizimlarda oʻzgarishlar topilmasa, ular harbiy xizmat va HTMga kirishga yaroqli deb topiladilar.

Ushbu moddada koʻrsatilgan terining zamburugʻli kasalliklari bilan takroran statsionarda davolanish samara bermagan chaqiriluvchi va harbiy xizmatchilar kasalliklar jadvali 63-moddasining “v” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkazilidilar.

Dermatofitiyaga chalingan harbiy xizmatchilar davolanishlari lozim. Davolangandan soʻng, ular harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar.

Mikoz tashhisi tahliliy tekshiruvlar bilan tasdiqlanishi lozim.

2-bob. Oʻsmalar

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 8 Xavfli oʻsmalar ( limfa, qon yaratuvchi va ularga turdosh toʻqimalarning oʻsmalari bundan istisno ): a) radikal olib tashlash imkoniyati yoʻqligida va uzoqdagi metastazlar mavjudligida F F F F F F b) birlamchi oʻsmani regional metastazlari bilan radikal olib tashlagandan keyingi holatlar E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) jarrohlik yoʻli, sitostatik va nur bilan davolashdan keyingi faoliyatga oid vaqtincha buzilishlar E Yaroqsiz C E Yaroqsiz E

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

kasallikning tarqalganligi va bosqichidan qatʼiy nazar, asab tizimi va bosh miya pardalari, suyak va togʻay toʻqimalarining xavfli oʻsmalari;

radikal ravishda boʻlmagan jarrohlik yoʻli bilan davolangan, uzoqdagi metastazlar mavjud boʻlgan boshqa aʼzo va yumshoq toʻqimalarning xavfli oʻsmalari yoki avval davolangandan soʻng kasallikni rivojlanib borishi;

oʻsmaning bosqichi va tarqalishidan qatʼiy nazar bemorni xavfli oʻsmalarni davolashdan bosh tortgan holatlari.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

pastki lab va terining xavfli oʻsmalarini radikal davolangandan keyingi qolgan chandiqlar;

ichki aʼzolar va yumshoq toʻqimalarning xavfli oʻsmalarini (suyak va boʻgʻim togʻaylari bundan mustasno) radikal davolangandan keyingi boshqa holatlar, shu jumladan regionar metastazlar bilan kechishi.

Harbiy xizmatda boʻlishining belgilangan yosh chegarasiga yetganligi yoki tashkiliy-shtat tadbirlari tufayli harbiy xizmatdan boʻshatilish oldidan oʻtkaziladigan tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchiga xavfli oʻsma kasalligining joylashishi, tarqalishi va bosqichidan, hamda kasallikning boshlanish vaqtidan, qatʼiy nazar, “a” bandi boʻyicha xulosa chiqariladi, metastazlari boʻlmagan pastki lab va teri xavfli oʻsmalarini radikal davolashdan keyingi holatlar bundan mustasno, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan ushbu shaxslar uchun “b” bandi qoʻllaniladi.

Muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilar jarrohlik amaliyoti, sitostatik yoki nur bilan davolanishdan soʻng, davolanish natijalari va xavfli oʻsmaning tarqalishiga koʻra, “a” yoki “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 9 Limfa, qon yaratuvchi va ularga turdosh toʻqimalarning xavfli oʻsmalari : a) tez rivojlanib boruvchi, hamda faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishi bilan s e kin rivojlanib boruvchi F F F F F F b) s e kin rivojlanib boruvchi, faoliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishi va (yoki) kam hurujlar kuzatilganda F Yaroqsiz C E Yaroqsiz F v) dasturiy davolash toʻliq yakunlangandan keyingi holat F Yaroqsiz C C yoki E ( YATA ) Yaroqsiz F

Ushbu modda Xodjkin limfomasi (limfagranulyomatoz), Xodjkin boʻlmagan limfoma, tugunlardan tashqari (ekstranodal) limfomalar, oʻtkir va surunkali leykozlar, miyelodisplastik sindromlar, koʻp tarqalgan miyelomani, plazmatik xujayra oʻsmalari va boshqa paraproteinemiya gemoblastozlar, limfoproliferativ va miyeloproliferativ kasalliklarni nazarda tutadi.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

oʻtkazilgan davolash choralari samarasiz boʻlgan yoki kasallikning alomatlarining pasayishiga olib kelmaydigan yoki davolash choralarining ikkinchi-uchinchi bosqichlari samarasiz boʻlgan, erta (bir yildan kam muddatda) retsidiv beradigan yoki faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari saqlanib qolgan kasallik holatlari;

tegishli tibbiy koʻrsatmalar mavjudligida bemorning davolanishdan bosh tortgan holatlari.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

sekin rivojlanib boruvchi shaklda kechayotgan, davolash choralari samarali boʻlgan, huruj yoki retsidivlar soni bir yilda bir martadan koʻp boʻlmagan, faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan kechayotgan kasalliklar;

harbiy xizmat majburiyatlarni ijro etish qobiliyati saqlanib qolgan, davolashsiz uzoq muddat nazoratga muhtoj boʻlgan yoki davolash muassasasida boʻlmasdan turib, uzoq muddat davolanishga (shu jumladan saqlab turiluvchi davolash) muhtoj boʻlgan kasalliklar.

Mazkur “v” bandiga quydagilar kiradi: dasturiy (sitostatik, biologik, immunli, nur bilan yoki boshqalar) davolanish toʻliq yakunlangandan keyingi holatlar. Faoliyatga oid vaqtincha buzilishlari saqlanib qolgan holatlarda shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga kasallik tufayli taʼtil taqdim etiladi.

Harbiy xizmatda boʻlishning belgilangan yosh chegarasiga yetganligi yoki tashkiliy-shtat tadbirlari tufayli harbiy xizmatdan boʻshatilish oldidan oʻtkaziladigan tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchiga xavfli oʻsma kasalligining joylashishi, tarqalishi va bosqichidan, hamda kasallikning boshlanish vaqtidan qatʼiy nazar, “a” bandi boʻyicha xulosa chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 10 Xavfsiz oʻsmalar ( bosh va orqa miya oʻsmalari bundan istisno) , in situ oʻsmalar : a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishi bilan F Yaroqsiz E E Yaroqsiz F b) faoliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishi bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) faoliyatning buzilishsiz, obyektiv alomatlar mavjudligida C Cheklangan ravishda yaroqli B B yoki C (YATA) Yaroqsiz C d) jarrohlik amaliyotidan keyingi faoliyatning vaqtincha buzilishi D Yaroqsiz D D Yaroqli. HHB, AYP operatorlik, qutqaruvchilikka yaroqsiz D

Ushbu modda davolash natijalari qoniqarsiz boʻlgan yoki davolanishdan bosh tortilgan holatlarda qoʻllaniladi.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

nafas olish va (yoki) ovoz chiqarish faoliyatlarining yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan yuqori nafas yoʻllarining xavfsiz oʻsmalari;

yaqin atrofida joylashgan anatomik birliklar faoliyatning buzilishiga olib keladigan yoki patologik sinish xavfi boʻlgan suyak va togʻay toʻqimalarining xavfsiz oʻsmalari;

koʻks oraligʻining yaqqol ifodalangan klinik alomatlar (koʻkrak qafasi aʼzolarining surilishi, siqilishi) bilan kechadigan xavfsiz oʻsmalari;

nafas aʼzolarining yaqqol ifodalangan klinik alomatlar (qon tuflash, bronxlarning stenozi yoki atelektazi) bilan kechadigan xavfsiz oʻsmalari;

ovqat hazm qilish aʼzolarining vazn kamayishi yoki yutish va ovqat oʻtishining qiyinlashishi yaqqol ifodalangan alomatlari bilan kechadigan xavfsiz oʻsmalari;

harbiy libos, poyafzal yoki boshqa harbiy anjomlarni kiyishga toʻsqinlik qiladigan teri, teri osti toʻqimalari, qon yoki limfa tomirlarining xavfsiz oʻsmalari;

siydik aʼzolarining yaqqol ifodalangan dizuriya buzilishlari yoki qon ketishi bilan kechadigan xavfsiz oʻsmalari;

jarrohlik amaliyoti oʻtkazilishi lozim boʻlgan koʻkrak bezi, bachadon, bachadon boʻyinchasi (konservativ davolash natijalari qoniqarsiz boʻlgan bachadon boʻyinchasi asoratli ektopiyasi, bachadon boʻyinchasi ektropioni, bachadon boʻyinchasi leykoplakiyasi, bachadon boʻyinchasining ogʻir displaziyasi, bachadon boʻyinchasining kam ifodalangan displaziyalari) tuxumdonlar va ayollar jinsiy aʼzolarining boshqa xavfsiz oʻsmalari;

Mazkur moddanig “b” bandiga quyidagilar kiradi:

nafas olish va (yoki) ovoz chiqarish faoliyatlarining moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan kechayotgan xavfsiz oʻsmalari;

harbiy libos, poyafzal va boshqa harbiy anjomlarni kiyishni qiyinlashtiradigan suyak va togʻay toʻqimalarining xavfsiz oʻsmalari;

koʻks oraligʻining moʻtadil ifodalangan klinik alomatlar bilan kechadigan xavfsiz oʻsmalari;

nafas aʼzolarining moʻtadil ifodalangan klinik alomatlar bilan kechadigan xavfsiz oʻsmalari;

ovqat hazm qilish aʼzolarining vazn oʻzgarishisiz kechadigan xavfsiz oʻsmalari;

harbiy libos, poyafzal yoki boshqa harbiy anjomlarni kiyishni qiyinlashtiradigan teri, teri osti toʻqimalari, qon yoki limfa tomirlarining xavfsiz oʻsmalari;

siydik aʼzolarining moʻtadil ifodalangan dizuriya bilan kechadigan xavfsiz oʻsmalari;

jarrohlik amaliyoti oʻtkazilishi lozim boʻlmagan koʻkrak bezi, bachadon, bachadon boʻyinchasi, tuxumdonlar va boshqa ayolllar jinsiy aʼzolarining xavfsiz oʻsmalari.

Mazkur moddaning “v” bandiga harbiy libos, poyafzal yoki boshqa harbiy anjomlarni kiyish imkoniyati boʻlgan, kam ifodalangan klinik alomatlar bilan kechadigan xavfsiz oʻsmalar, yoki bemor jarrohlik amaliyotidan bosh tortgan holatlar kiradi.

Shu bandga lipomatoz, teri hosilalarining kistalari (epitelial dum yoʻlaklari) va ovqat hazm qilish yoʻllarida koʻp sonli poliplar boʻlgan chaqiriluvchi va muddatli harbiy xizmatchilar kiradi.

Mazkur moddaning “g” bandiga aʼzolar va tizimlar faoliyatining buzilishisiz kechadigan, harbiy libos, poyafzal yoki boshqa harbiy anjomlarni kiyishni qiyinlashtirmaydigan xavfsiz oʻsmalar yoki ularning radikal davolanishdan keyingi holatlari kiradi.

Harbiy libos, poyafzal va harbiy anjomlarni kiyishga monelik qilmaydigan gemangioma, nevus, osteoma, xondromalar, ichki aʼzolar faoliyatning buzilishisiz kechadigan ovqat hazm qilish yoʻllarining yakka poliplari, siydik qopining xavfsiz papillomalari va boshqa xavfsiz oʻsmalar chaqiriluvchilar va harbiy xizmatchilarning harbiy xizmatga yaroqlilik darajasini cheklamaydi.

Mazkur moddaning “g” bandida qayd etilgan xavfsiz oʻsmalar HTMga kirishga monelik qilmaydi, HDQ HTM, MG HTM va uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha HTM bundan mustasno.

Kasallik tufayli taʼtil berish uchun xulosa, moddaning “d” bandi asosida statsionarda xavfsiz oʻsmalarni jarrohlik yoʻli bilan davolashdan keyin faoliyatning toʻliq tiklanishi uchun 30 kundan kam boʻlmagan muddat lozim boʻlganda chiqariladi.

Periferik asab tizimida xavfsiz oʻsmalar mavjud boʻlgan shaxslar faoliyatning buzilish darajalariga koʻra, kasalliklar jadvalining tegishli moddalarining talablari asosida tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Tayanch-harakat tizimi va boshqa tizimlarning faoliyat buzilishlari bilan kechadigan suyaklarning xavfsiz oʻsmalari mavjudligida, hamda jarrohlik yoʻli bilan davolash natijalari qoniqarsiz boʻlgan yoki undan bosh tortgan shaxslar, kasalliklar jadvalining tegishli moddalari asosida tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

3-bob. Qon, qon yaratuvchi aʼzolarning kasalliklari va immunitet mexanizmini jalb qiluvchi alohida buzilishlar

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 11 Qon, qon yaratuvchi aʼzolarning kasalliklari va immunitet mexanizmini jalb qiluvchi alohida buzilishlar: a) tez rivojlanib boruvchi, hamda faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan s e kin rivojlanib boruvchi F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan s e kin rivojlanib boruvchi yoki hurujlari kam boʻlgan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E v) qon yaratuvchi va immunitet tizimlarida kam ifodalangan oʻzgarishlar E Yaroqsiz B C Yaroqsiz E g) tizimli boʻlmagan qon kasalliklaridan keyingi faoliyatning vaqtincha buzilishlari yoki davolash yakunlangandan keyingi holatlar D Yaroqsiz D D Yaroqli. HHB, AYP operatorlikka, qutqaruvchilikka yaroqsiz D

Mazkur modda quyidagilarni koʻzda tutadi:

orttirilgan va irsiy kamqonlikning barcha turlari;

eritrotsitlar yoki gemoglobin tuzilishining kompensatsiyalangan orttirilgan va irsiy buzilishlari;

trombotsit, leykotsitlar faoliyatining orttirilgan va irsiy buzilishlari; sitopenik sindromlar (shu jumladan leykopeniya, idiopatik trombotsitopenik qirmizi va boshqa trombotsitopeniyalar, transfuziyadan keyingi autoimmunli asoratlar);

koʻp qon ketishi bilan kechadigan, gemostaz tizimining buzilishlari (shu jumladan gemofiliya, boshqa koagulopatiya va trombotsitopatiyalar);

tromb paydo boʻlish xavfining kuchayishi bilan kechadigan trombofiliyalar va boshqa gemostaz tizimidagi buzilishlar;

kapillyarlarning irsiy moʻrtligi, tomir psevdogemofiliyasi;

tugʻma va orttirilgan turgʻun immunitet tanqisligi holatlari (OIV qoʻzgʻatgan kasalliklar bundan mustasno).

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

davolash samarasi va faoliyatning buzilish darajasidan qatʼiy nazar, qon hosil qilishning buzilishi bilan bogʻliq boʻlgan aplastik anemiya va boshqa sitopenik sindromlar;

surunkali tez rivojlanib boruvchi kasalliklar yoki davolanish jarayonida qon tarkibining turgʻun oʻzgarishlari saqlangan va faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan sekin rivojlanib boruvchi kasalliklar;

immunsupressiv davolashda orttirilgan immunitet tanqislik holati;

qon ketish, qon quyilish yoki aʼzolarning zararlanishi bilan kechadigan qon ketishi kuchaygan gemostaz buzilishlari;

qon tomirlarning koʻp yoki retsidivli trombozlari, tromboemboliya asoratlari, homilani saqlamaslik, trombotik trombotsitopenik qirmizi yoki aʼzolarning zararlanishi bilan kechadigan tiqinlar paydo boʻlish xavfi kuchaygan gemostaz buzilishlari.

Bu bandga infeksiyali asoratlarning tez-tez retsidivlar bilan kechadigan tugʻma va orttirilgan turgʻun immunitet tanqislik holatlari kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

kompensatsiya bosqichidagi gemolitik qamqonlik, eritrotsit va gemoglobinlar tuzilishining tugʻma buzilishlari bilan kechadigan kamqonliklar;

davolash qisqa muddat samara beradigan faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan kechuvchi gemolitik kamqonlik, autoimmun sitopenik sindrom va boshqa sekin rivojlanib boruvchi kasalliklar;

davolash qisqa muddat samara beradigan faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan gemostaz buzilishlar.

Davolash uzoq muddat ijobiy samara beradigan, hurujlar soni yilda bir martadan oshmaydigan, sekin rivojlanib boruvchi shakldagi kasalliklarda, mehnat qobiliyati saqlangan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar alohida xolatlarda mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha harbiy xizmatga cheklangan ravishda yaroqli deb topilishlari mumkin.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

davolash uzoq muddat ijobiy samara beradigan, faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan gemolitik kamqonlik va boshqa sitopenik sindromlar;

davolash uzoq muddat ijobiy samara beradigan, faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan gemostaz buzilishlar.

Mazkur moddaning “g” bandiga tizimli boʻlmagan qon kasalliklaridan keyingi faoliyatning vaqtincha buzilishlari, hamda toʻliq davolash yakunlangandan keyin faoliyatning kam ifodalangan vaqtincha buzilishlari saqlangan holatlar kiradi.

Tizimli boʻlmagan qon kasalliklaridan kelib chiqqan moʻtadil ifodalangan kamqonlik, leykopeniya, turli etiologiyali trombotsitopeniya hamda xujayra va gumoral immunitetning kam ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan immunitet tanqisligiga chalingan, vazn kamayishi kuzatilmagan, mehnat qobiliyati saqlangan fuqarolarga chaqiruv uchastkalarida qayd etish, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, SCHRga qabul qilish, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirishda 12 oy muddatga harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsizlik toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

Harbiy xizmatchilarga mehnat qobiliyatining toʻliq tiklanishi, gematologik va immunologik koʻrsatkichlarning meʼyorlashuvi uchun bir oydan kam boʻlmagan muddat lozim boʻlgan holatlarda kasallik tufayli taʼtilga muhtojlik toʻgʻrisida xulosa qabul qilinadi.

Xuddi shu bandga, tizimli qon kasallikning boshlangʻich bosqichida sitostatik va nur bilan davolash oqibatida sogʻlik holatining vaqtincha umumiy buzilishlari mavjud boʻlgan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar kiradi.

Vaqtincha yaroqsizlik muddati tugagan chaqiriluvchi va muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilari kasallik tufayli taʼtillaridan soʻng, qon yaratuvchi tizimda kam ifodalangan buzilishlar saqlanib qolgan holatlarda, mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Vaqtincha yaroqsizlik muddati tugagan chaqiriluvchi va muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilari qonning tahliliy koʻrsatkichlarida kam ifodalangan oʻzgarishlar (gemoglobinning 110 g/ldan kam, eritrotsitlar 3,5x10 12 /l dan kam, rang koʻrsatkichining 0,8 va undan kam) boʻlsa, mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Boshqa aʼzo va tizimlarning kasalliklarida (boshqa surunkali, autoimmun, oʻsma, yuqumli kasalliklar, sarkoidoz va boshqa granulematoz, gistiotsitoz, homiladorlik va tugʻish patologiyalari, jarohat yoki ularning davolashdagi asoratlari), taloq olib tashlangandan keyin va boshqa tashhis yoki davolash uchun oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotlaridan keyin kuzatilgan ikkilamchi immunitet tanqisligi, qon tarkibi, uning ivishida oʻzgarishlar boʻlganda, harbiy xizmatga yaroqlilik darajasi zararlangan aʼzo, yoki aʼzolar tizimi faoliyatining buzilish darajasiga koʻra kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha aniqlanadi.

4-bob. Endokrin tizimining kasalliklari, oziqlanish va moddalar almashinuvining buzilishlari.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 12 Eutireoid boʻqoq : a) yaqin atrofda joylashgan aʼzolar faoliyatining buzilishiga olib keluvchi E Yaroqsiz S yoki E (YATA) E Yaroqsiz E b) harbiy libos kiyishni qiyinlashtiruvchi E Yaroqsiz V yoki S (YATA) S yoki E (YATA) Yaroqsiz E v) harbiy libos kiyishni kiyinlashtirmaydigan S Yaroqsiz V V Yaroqsiz S

Harbiy tibbiy ekspertiza maqsadida qalqonsimon bezning kattalishish darajasini paypaslash yoʻli bilan aniqlash uchun 2001-yilda BSST tomonidan qabul qilingan, boʻqoqning uch darajasini koʻzda tutadigan tasnif qoʻllaniladi.

0-darajali — boʻqoq yoʻq. Paypaslashda qalqonsimon bezning har bir boʻlagini hajmi tekshiriluvchi bosh barmoqining oxirgi falangasidan katta emas;

I-darajali — boʻyinning oddiy holatida boʻqoq koʻzga koʻrinmaydi, lyoki n paypaslashda aniqlanadi. Qalqonsimon bezning kattalashishiga olib keladigan tugunli hosilalar ham shunga kiradi.

II-darajali — boʻyinning oddiy holatida boʻqoq aniq koʻrinadi.

Boʻqoq darajasini baholash uchun paypaslash usulining sezuvchanligi va aniqlik darajasi ancha past. Shuning uchun qalqonsimon bezning oʻlcham va hajmini aniqlash uchun UTT oʻtkazish tavsiya qilinadi (meʼyordagi hajm erkaklarda — 9 — 25 sm 3 , ayollarda — 9 — 18 sm 3 ).

Yaqin atrofda joylashgan aʼzolar faoliyatining buzilishiga olib keluvchi va harbiy libosni kiyishga qarshilik qiladigan diffuz boʻqoqning II darajasi mavjudligida shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga jarrohlik yoʻli bilan davolanish tavsiya etiladi. Jarrohlik yoʻli bilan davolash natijalari qoniqarsiz boʻlganda yoki bemor undan bosh tortsa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “a” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Harbiy libosni kiyishga qarshilik qiladigan tugunli yoki kistali boʻqoq mavjudligida shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga jarrohlik yoʻli bilan davolanish tavsiya etiladi. Jarrohlik yoʻli bilan davolash natijalari qoniqarsiz boʻlganda yoki bemor undan bosh tortsa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “a” yoki “b” bandlari boʻyicha amalga oshiriladi. Endokrin buzilishlar boʻlmagan tugunli yoki kistali boʻqoq mavjudligida, ushbu shaxslar ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar. Endokrin buzilishlarda kasalliklar jadvalining 13-moddasi qoʻllaniladi.

Harbiy libosni kiyishga halaqit bermaydigan va endokrin buzilishlar boʻlmagan diffuz boʻqoqning II darajasi mavjudligida, kasalliklar jadvalining I, II ustunlarida nazarda tutilgan shaxslar uchun “v” bandi qoʻllaniladi. Endokrin buzilishlarda kasalliklar jadvalining 13-moddasi qoʻllaniladi.

Qalqonsimon bezning kattalashganlik darajasidan qatʼiy nazar, boʻqoqning tugunsimon yoki kistali shakllari mavjudligida, chaqiruv uchastkalariga qayd etilish, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilish, SCHRga qabul qilish, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirishda fuqarolar mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Qalqonsimon bez katalashmagan holda yagona tugunli, hamda endokrin buzilishlar mavjud boʻlmaganda, SCHRga qabul qilinayotgan fuqarolar cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar.

Endokrin buzilishlar boʻlmagan qalqonsimon bezning 0 va I-darajali diffuz kattalashishi, moddani qoʻllash uchun asos boʻlmaydi, harbiy xizmat va HTMga kirishga monelik qilmaydi.

Harbiy xizmatchilar jarrohlik yoʻli bilan davolanishdan soʻng uning natijalari va jarrohlik amaliyotining hajmiga koʻra, kasalliklar jadvali 13-moddasining “g” bandi boʻyicha xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod etishga muhtoj, chaqiriluvchilar esa, chaqirilishni 12 oyga kechiktirish bilan harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 13 Endokrin tizimining boshqa kasalliklari, oziqlanish va moddalar almashinuvining buzilishlari: a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishi bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan, oziqlanishning yetishmovchiligi E Yaroqsiz C yoki E (YATA) C yoki E (YATA Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlar bilan, semizlikning ikkinchi darajasi E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C Yaroqsiz E g) jarrohlik amaliyoti, surunkali kasallikning xurujidan va oʻtkir kasallikdan keyingi faoliyatning vaqtincha buzilishlari, oziqlanishning pasayishi D Yaroqsiz D D D D d) alimentar semizlikning birinchi darajasi B Ayrim cheklanishlar bilan yaroqli V V Yaroqli B

Harbiy xizmatchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish faqat statsionar tekshiruv va davolanishdan soʻng amalga oshiriladi.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

gipofiz, buyrak usti, qalqonsimon orqa va jinsiy bezlar kasalliklari tufayli faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari hamda davolash natijalari qoniqarsiz boʻlgan holatlar;

kasallik tufayli oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotidan keyin qalqonsimon bezning (boshqa endokrin aʼzoning) yoʻqligi hamda faoliyati oʻrin bosuvchi davolash bilan turgʻunlikka erishilmaganligi;

davolash natijalari qoniqarsiz boʻlgan klimaks sindromining ogʻir shakllaridan kelib chiqqan turgʻun va yaqqol ifodalangan buzilishlar: ifodalangan neyrovegetativ oʻzgarishlar — “qizib ketish” holatlari soni sutkasiga 20 tadan ortiq boʻlgan, terlashlar, yurak urish xurujlari, qon bosimining oʻzgaruvchanligi, boshqa kasalliklar tufayli boʻlmagan ekstrasistoliyalar. Jinsiy aʼzo va siydik chiqarish yoʻllarining shilliq qavatlarida rivojlanib boruvchi atrofik oʻzgarishlar;

tugunsimon yoki diffuz zaharlovchi boʻqoqning ogʻir shaklidan (kasallik boshlangan davrdan boshlab vaznning 25 dan 50 foizgacha kamayishi, harakatsizlik, ifodalangan ekzoftalm, tinch holatda hansirash, pulsning tezligi bir daqiqada 120 ta va undan ortiq, turli visseral asoratlar, SYUYEning NYNA boʻyicha II — IV FS alomatlari bilan kechadigan tireotoksik kardiomiopatiyaning rivojlanishi), hamda qandli diabetning ogʻir shaklidan kelib chiqqan turgʻun va yaqqol ifodalangan buzilishlar.

qandli diabetning ogʻir shakliga (giperglikemiya darajasi va davolash usulidan qatʼiy nazar) quyidagi asoratlardan biri bilan kuzatilsa: proliferativ retinopatiyalar; trofik teri yaralari, oyoq panjalarining gangrenasi, nevropatik shishlar, osteoartropatiyalar bilan kechadigan yaqqol ifodalangan angiopatiya va oyoqlarning nevropatiyasi; makroproteinuriya va buyraklar azot ajratib chiqarish faoliyatining buzilish bilan kechadigan diabetik nefropatiya, shuningdek retsidivli ketoatsidozli koma oldi va koma holatlari kiradi.

Kasallik tufayli jarrohlik amaliyotidan keyingi qalqonsimon bezining (boshqa endokrin aʼzoning) yoʻqligi, ammo aʼzoning faoliyati oʻrin bosuvchi davolash bilan kompensatsiya boʻlgan va harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyati saqlanganda, harbiy xizmatda boʻlishning belgilangan yosh chegarasiga yetmagan kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilar 13-moddaning “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

aʼzoning faoliyat oʻrinini bosuvchi davolanish bilan kompensatsiya boʻlgan gipofiz, buyrak usti, qalqonsimon oldi va jinsiy bezlarning kasalliklari;

oʻrta darajadagi ogʻirlikda kechayotgan endokrin bezlarining kasalliklar tufayli moʻtadil ifodalangan turgʻun buzilishlari (qandli diabetning oʻrta ogʻirlik darajasida uglevod almashinuvi kompensatsiyasiga doimiy parhez, qonda glukoza miqdorini kamaytiruvchi dori vositalarni peroral isteʼmol qilish yoki insulin bilan davolash yordamida erishilgan holatlar);

mikroalbuminuriya bosqichidagi nefropatiya, moʻtadil ifodalangan proliferativ boʻlmagan retinopatiya, periferik angiopatiya va nevropatiya bilan kechadigan qandli diabet;

oʻrta daraja ogʻirlikdagi tireotoksikoz (kasallik boshlangan davrdan boshlab vaznning 25 foizgacha kamayishi, ifodalangan vegetativ buzilishlar, pulsning tezligi bir daqiqada 110 — 120-marta, moʻtadil ifodalangan vegetativ-tomir va hissiy buzilishlar, SYUYE NYNA boʻyicha I-II FS alomatlari bilan kechadigan tireotoksik kardiomiopatiyaning rivojlanishi);

klimaks sindromining oʻrtacha ogʻirlik darajasidan kelib chiqqan turgʻun moʻtadil ifodalangan buzilishlar (moʻtadil ifodalangan neyrovegetativ oʻzgarishlar — “qizib ketish” holatlari sutkasiga 20 tagacha, terlashlar, yurak urish xurujlari, qon bosimining oʻzgaruvchanligi, boshqa kasalliklar tufayli boʻlmagan ekstrasistoliyalar).

Semizlikning III darajasi mavjud boʻlgan, kasalliklar jadvalining I — VI ustunlarida nazarda tutilgan fuqarolar 13-moddaning “b” bandi boʻyicha harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladi.

Semizlikning II darajasi mavjud boʻlgan, kasalliklar jadvalining III, IV ustunlarida nazarda tutilgan fuqarolarga 13-moddaning “v” bandi bilan olti oy muddatdan soʻng qayta tibbiy koʻrikdan oʻtish sharti bilan “S” yaroqlilik toifasi beriladi. Agar mazkur fuqarolar tomonidan ushbu muddat davomida tana vaznining 15 foiz kamayishiga erishilmasa, ushbu fuqarolar mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladi.

Qandli diabetni insulin bilan davolash yordamida turgʻunlikka erishgan va kasalliklar jadvalining IV ustunida nazarda tutilgan fuqarolar 13-moddaning “b” bandiga asosan harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladi.

Kasallik tufayli jarrohlik amaliyotidan keyingi qalqonsimon bez boʻlagining (boshqa endokrin aʼzo qismining) yoʻqligida endokrin aʼzo faoliyatining buzilish darajasiga koʻra, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “b” yoki “v” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Ushbu bandga kasalliklar jadvalining I-, VI-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslarning endokrin aʼzosini jarrohlik yoʻli bilan olib tashlash, shu jumladan qisman, asoratlari kiradi.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

diffuz zaharlovchi boʻqoqning yengil qayta tiklana oladigan shakllari (qalqonsimon bezning I-II darajada kattalashishi bilan kechadigan yengil nevroz shakldagi alomatlar, jismoniy zoʻriqishlarga chidamlilikning pasayishi, pulsning tezligi bir daqiqada 100 tagacha) klimaksda jinsiy bezlar faoliyatining kam ifodalangan oʻzgarishlari;

retsidiv shakldagi oʻtkir osti tireoidit;

glikemiya sutka davomida 8,9 mmol/ldan oshmaydigan, uning miqdori parhez va biguanidlar isteʼmoli bilan meʼyorga keladigan qandli diabet;

klinik alomatlari mavjud boʻlgan mikroprolaktinoma.

Kasalliklar jadvalining I, II va VI ustunlarida nazarda tutilgan fuqarolarda semizlikning II darajasi mavjud boʻlganda ular 13-moddaning “g” bandi bilan harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladi. Bunda, semizlikni davolash samara bermaganda ushbu fuqarolar 13-moddaning “v” bandiga asosan harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladi.

Kasalliklar jadvalining I, II va VI ustunlarida nazarda tutilgan fuqarolarda semizlikning I darajasi mavjudligida 13-moddaning “d” bandi bilan ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli deb topiladi, bundan HDQ HTM, MG HTM va uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha HTM mustasno.

Surunkali fibrozli va autoimmunli tireoiditida qalqonsimon bez faoliyatga oid buzilish darajasiga koʻra, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “a”, “b” yoki “v” bandlari boʻyicha amalga oshiriladi (faoliyat buzilishsiz boʻlganda, kasalliklar jadvali 12-moddasining “v” bandi boʻyicha oʻtkaziladi).

Kasallik tufayli oʻtkazilgan ikki tomonlama ovarioektomiyadan soʻng yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosa klimaks sindromining ifodalanganligi va davolash natijalariga koʻra, mazkur moddaning “a”, “b” yoki “v” bandlari boʻyicha chiqariladi.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etish, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, SCHRga qabul qilish, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirishda oʻtkir va oʻtkir osti tireoidit tufayli davolangan fuqarolar 12 oy muddatga harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar.

Oziqlanish yetishmovchiligi mavjudligida fuqarolar statsionarda tekshirilishi va (yoki) davolanishlari lozim. Bunday holatlarda chaqiruv uchastkalarida qayd etish, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, SCHRga qabul qilishda, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirishda fuqarolar 12 oy muddatga harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar.

Agar tibbiy tekshiruv natijasida oziqlanishning pasayishiga sabab boʻladigan kasalliklar aniqlanmasa, ular 13-moddaning “d” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi va ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli (V toifa), nomzodlar HTMga kirishga yaroqli deb topiladi (bundan HDQ HTM, MG HTM va uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha HTM mustasno). Boʻyi 160 sm dan 164,9 sm gacha, vazni 50 kg dan 54,9 kg gacha boʻlgan chaqiriluvchilar cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topilib, SCHRdagi xizmatga olinadi, HTMga kirayotgan nomzodlar esa yaroqsiz deb topiladi.

13-moddaning “d” bandiga endokrin buzilishsiz boʻlgan birinchi darajadagi alimentar semizlik kiradi, kasalliklar jadvalining II ustunida nazarda tutilgan shaxslar HTMga kirishga yaroqli (bundan HDQ HTM, MG HTM va uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha HTM, xorijiy davlatlarning HTM mustasno).

Kelib chiqish sababi boshqa boʻlgan semizlikda harbiy xizmat va harbiy mutaxassislik boʻyicha xizmatga yaroqlilik asosiy kasallikning ogʻirligi va kechishi boʻyicha kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha aniqlanadi.

Oziqlanish holatini baholash uchun TVIdan foydalaniladi, u quyidagi ifoda yordamida aniqlanadi:

TVI = tana vazni (kg) boʻy oʻlchamining kvadrati (m)

Boʻy va tana vaznining meʼyordagi, hamda oziqlanish buzilishlaridagi nisbati Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomning 6-ilovasida keltirilgan.

5-bob. Ruhiy va xulq-atvorning buzilishlari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 14 Organik ruhiy buzilishlar : a) yaqqol ifodalangan turgʻun ruhiy buzilishlarda F F F F F F b) moʻtadil ifodalangan ruhiy buzilishlarda E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) kam ifodalangan , qisqa muddatli kasallik koʻrinishlarida E Yaroqsiz C E Yaroqsiz E g) bosh miyaning oʻtkir kasalliklar va bosh miya jarohatidan keyingi turgʻun kompensatsiya boʻlgan buzilishlarda E Yaroqsiz C C yoki E ( YATA ) Yaroqsiz E

Mazkur modda bosh miyaning shikastlanishi va faoliyatining buzilishidan (jarohat, bosh miya oʻsmalari, ensefalit, meningit, asab tizimning zahmi, hamda senil va presenil psixozlar, qon tomir, degenerativ va bosh miyaning boshqa organik kasallik va jarohatlari) kelib chiqqan psixozlar, boshqa ruhiy buzilishlar, shaxs va xulq-atvor oʻzgarishlarini nazarda tutadi.

Bosh miyaning organik kasalliklari, jarohatlanishi, asab tizimining yalligʻlanishi va zararlanishi tufayli davolanishlar (murojaatlar) tibbiy hujjatlar bilan tasdiqlanadi.

Mazkur moddaning “a” bandiga yaqqol ifodalangan turgʻun, uzoq muddat kechadigan psixotik holatlar, hamda turgʻun, ifodalangan aqliy-tafakkur buzilishlar yoki psixoorganik koʻrinishdagi yaqqol ifodalangan shaxs oʻzgarishlari kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga moʻtadil ifodalangan astenik, affektiv, dissotsiativ, kognitiv, shaxs va boshqa buzilishlar, hamda ijobiy kechadigan psixotik holatlar kiradi.

Shuningdek, bu bandga talvasali tutqanoqlarning ruhiy ekvivalentlari, hamda rivojlanib boruvchi ruhiy buzilishlar kiradi.

Mazkur moddaning “v” bandiga bosh miyaning oʻtkir organik kasallik yoki bosh miya jarohatlari tufayli kelib chiqqan oʻtkinchi, qisqa muddatli psixotik va psixotik boʻlmagan buzilishlar sogʻayishi bilan yoki markaziy asab tizimining organik buzilishlari boʻlmagan, kam ifodalangan asteniya holatlari kiradi.

Mazkur moddaning “g” bandiga bosh miyaning oʻtkir kasallik yoki bosh miya jarohatlaridan soʻng, markaziy asab tizimining organik zararlanish alomatlari va ruhiy buzilishlar mavjud boʻlmagan, faqat ayrim tarqalgan organik belgilari bilan, faoliyat buzilishisiz kechadigan turgʻun kompensatsiya (bir yildan kam boʻlmagan) boʻlgan kasallik koʻrinishlari kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 15 Endogen psixozlar: shizofreniya, shizotipik buzilishlar, shizoaffektiv, vasvasali, oʻtkir va oʻtkinchi psixotik buzilishlar va affektiv buzilishlar (kayfiyat buzilishlari): F F F F F F

Shizofreniya tashhisini qoʻyishga ehtiyotkorlik bilan yondoshish lozim. Shizofreniya kasalligiga gumon boʻlgan har bir holatda, yuqori malakali mutaxassislarni jalb qilib, albatta, statsionarda tekshirish lozim, chunki tajribadan maʼlumki, koʻpincha shaxsning yakka tartibdagi xususiyatlarga xos boʻlgan feʼl va xulq-atvorning biron-bir kasallik jarayoniga aloqasi boʻlmagan baʼzi belgilari shizofreniya belgilari deb qayd qilinadi.

Shizofreniya alomatlariga, baʼzan yuqumli kasallik va intoksikatsiyalar tufayli kelib chiqadigan ruhiy faoliyatning oʻtkinchi buzilishlari notoʻgʻri kiritiladi, aslida, bu holatlar yuqumli kasallik va intoksikatsiya genezli psixozlarga taalluqli va kasalliklar jadvalining 16-moddasi boʻyicha koʻriladi. Shuning uchun, tashhis qoʻyishda xatoliklarga yoʻl qoʻymaslik maqsadida, bemorlarning somatik holati va tahlil tekshiruvlar xulosasiga katta eʼtibor berish lozim. Agar shizofreniya bilan boshqa koʻrinishdagi ruhiy buzilishlarni (paranoid holatlar, shaxsning paranoyyal rivojlanishi va boshqalar) differensial tashhislash qiyin boʻlsa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda kasalliklar jadvalining tegishli moddalarini qoʻllash lozim.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 1 6 Simptomatik va boshqa ekzogen etiologiyali ruhiy buzilishlar: a) yaqqol ifodalangan turgʻun ruhiy buzilishlarda F F F F F F b) moʻtadil ifodalangan uzoq davom etuvchi yoki qaytalanuvchi kasallik koʻrinishlarida E Yaroqsiz C yoki E ( YATA ) E Yaroqsiz E v) kam ifodalangan uzoq muddatli astenik holatda E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) sogʻayish bilan yakunlangan yengil, qisqa muddatli astenik holatda C Yaroqsiz B C Yaroqsiz C

Mazkur modda intoksikatsion (ruhiyatga faol taʼsir etuvchi moddalarni isteʼmol qilishdan keyingi holatlar bundan mustasno) va yuqumli kasalliklar, hamda somatogen psixozlarni nazarda tutadi. Ushbu moddaga RM, INM, OʻZM va boshqalar taʼsiridan kelib chiqqan ruhiy buzilishlar ham kiradi.

Tekshiruv va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalari toʻgʻrisidagi hujjatlarda, ruhiy buzilishning rivojlanishiga olib kelgan kasallik koʻrsatiladi.

Mazkur moddaning “a” bandiga yaqqol ifodalangan klinik alomatlar bilan yoki uzoq muddat kechuvchi psixotik holatlar kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga moʻtadil ifodalangan klinik alomatlar bilan kechuvchi psixotik holatlar yoki patologik shaxs oʻzgarishlariga olib keluvchi qayta oʻtkazilgan psixozlar kiradi.

Mazkur moddaning “v” bandiga markaziy asab tizimining organik zararlanish alomatlari boʻlmagan yuqumli kasallikdan keyingi kam ifodalangan astenik holatlar kiradi.

Ruhiy faoliyati meʼyor darajasida butunlay tiklangan va markaziy asab tizimining organik zararlanish alomatlari boʻlmagan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarning harbiy xizmatga yaroqlilik darajasi yakka tartibda aniqlanadi, kasalliklar jadvalining V-ustunida nazarda tutilgan shaxslar harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar. Kam ifodalangan astenik holatlarda (toksikomaniya genezidan boʻlmagan) shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga “v” bandi boʻyicha kasallik tufayli taʼtilga muhtojlik toʻgʻrisida xulosa qabul qilinishi mumkin.

Mazkur moddaning “g” bandiga oʻtkir kasallik tufayli kelib chiqqan, sogʻayish bilan tugallangan yengil va qisqa muddatli (2-3 haftagacha) asteniya bilan kechadigan ruhiy buzilishlar kiradi.

Bu bandga ruhiy-asab tizimi va ichki aʼzolar tomonidan patologik oʻzgarishlar boʻlmagan, anamnezida moddada qayd etilgan ruhiy buzilishlar mavjud boʻlganlar kiradi. Bu ruhiy buzilishlarning asoratsiz yakuni tibbiy muassasada tekshirilish bilan tasdiqlanishi lozim.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 17 Stress bilan bogʻliq nevrotik va somatik shakldagi buzilishlar : a) yaqqol ifodalangan kasallik koʻrinishlarida F F F F F F b) moʻtadil ifodalangan, uzoq davom etuvchi yoki qaytalanuvchi kasallik koʻrinishlarida E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) moʻtadil ifodalangan, qisqa muddat kechuvchi kasallik koʻrinishlarida E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) sogʻayish bilan yakunlangan yengil, qisqa muddat kechuvchi kasallik koʻrinishlarida C Yaroqsiz B C Yaroqsiz C

Mazkur modda, reaktiv psixozlarni, nevrotik, dissotsiativ va somatik shakldagi buzilishlarni, psixogen depressiv holatlar va reaksiyalarni, shaxsning nevrotik rivojlanishini, surunkali reaksiyadan keyingi shaxs oʻzgarishlarini, hamda jarohatdan keyingi stress buzilishlarini nazarda tutadi.

Mazkur moddaning “a” bandiga uzoq muddat davom etuvchi va ogʻir oqibatlarga olib keluvchi reaktiv psixozlar (reaktiv depressiya, reaktiv paranoid, isterik koʻrinishdagi ong buzilishi va boshqalar) kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga davolash oʻtkazilishiga qaramasdan kasallik belgilari turgʻun va uzoq muddat saqlanib, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning xizmat majburiyatlarini bajarishga halaqit beradigan darajada ifodalangan qisqa muddatli va ijobiy kechuvchi reaktiv psixozlar, hamda yuqori darajada qoʻzgʻaluvchanlik yoki ruhiy faollikning pasayishi bilan kechuvchi nevrozlar (tez-tez qaytalanuvchi isterik tutqanoqlar, astaziya-abaziya, falajliklar, soqovlik, koʻrlik va boshqalar) kiradi. Ekspert xulosasi bemorning bir oydan kam boʻlmagan muddatda statsionarda davolash samara bermaganda qabul qilinadi.

Mazkur moddaning “v” bandiga asosan hissiy-vegetativ buzilishlar bilan kechadigan kam ifodalangan nevrotik holatlar kiradi.

Mazkur moddaning “g” bandiga birlamchi paydo boʻlgan, yaxshi davolanadigan va sogʻayish bilan yakunlangan moslashuvning kam ifodalangan qisqa muddatli buzilishlari kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 1 8 Shaxs buzilishlari : a) yaqqol ifodalangan, qaytalanuvchi va uzoq davom etadigan dekompensatsiya yoki patologik reaksiyalarga moyil boʻlgan buzilishlar F F F F F F b) moʻtadil ifodalangan, turgʻun boʻlmagan kompensatsiya bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) turgʻun kompensatsiya bilan E Yaroqsiz B C yoki E (YATA) Yaroqsiz E

Mazkur modda shaxs buzilishlari, psixopatiyalar, shaxsning patologik rivojlanishi, ruhiy infantilizmni (hamma shakllarini, kasalliklar jadvalining 88-moddada qayd etilgan bundan mustasno) nazarda tutadi.

Shaxs oʻzgarishlarini tashhislash uchun, sinchkovlik bilan va obyektiv yigʻilgan anamnez zarur, hamda ruhiy kasalliklar statsionarida oʻtkaziladigan har tomonlama tekshiruv lozim. Shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar, HTMning kursantlarini mazkur modda boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkazish shaxsiy yigʻma jildi, xizmat va tibbiy tavsifnomalar oʻrganilganidan soʻng amalga oshiriladi.

Mazkur moddaning “a” bandiga eng chuqur va turgʻun kasallik koʻrinishlariga ega boʻlgan uzoq muddatga mehnat qobiliyati yoʻqotadigan va xizmat majburiyatlarini bajarishga halaqit beradigan, yaqqol ifodalangan, kompensatsiya qilib boʻlmaydigan, yadro shaklidagi psixopatiyalar deb ataladigan shakllar va shaxsning patologik rivojlanishlari (paranoyyal, obsessiv-fobik va boshqalar) kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga turgʻun, toʻsatdan paydo boʻladigan hissiy-irodaviy affektiv buzilishlar, reaktiv holatlarning osonlik bilan rivojlanishi, vegetativ asab tizimining turgʻunsizligi aniq namoyon boʻladigan moʻtadil ifodalangan shaxs buzilishlarning shakllari, noturgʻun kompensatsiyali psixopatiyalar va shaxsning patologik rivojlanishi, hamda turgʻun va ifodalangan patologik reaksiyalarga moyil boʻlgan ruhiy infatilizm kiradi.

Mazkur moddaning “v” bandiga hissiy-irodaviy va boshqa koʻrinishlari turgʻun kompensatsiyalangan shaxs buzilishlari, shu jumladan shaxsning aksentuatsiyalashgan, tranzitor shaklidagi va ruhiy infantilizm kiradi.

Muayyan boʻlgan tashqi zararlar (infeksiya, intoksikatsiya, jarohat va boshqalar) bilan sababiy bogʻliq boʻlgan psixopatiyaga oʻxshash holatlar, hamda maylning buzilishlari boʻlgan shaxslar kasalliklar jadvalida koʻzda tutilgan asab-ruhiy patologiyasiga tegishli nozologik shakllarga binoan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Shaxsning butun patologik tuzilishidan kelib chiqmagan, maqsad qoʻyilgan hulq-atvor hatti-harakatlari, intizomsizlik koʻrinishlarini kasallikning buzilish alomatlari deb baholab boʻlmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 1 9 Ruhiyatga faol taʼsir etuvchi vositalarni isteʼmol qilish natijasida kelib chiqqan ruhiy va xulq-atvorning buzilishlari: a) yaqqol va moʻtadil ifodalangan turgʻun ruhiy buzilishlar bilan F F F F F F b) kam ifodalangan ruhiy buzilishlar bilan va (yoki) ruhiy va jismoniy sogʻliqqa aniq zarar qiladigan asoratlar bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) ruhiy va jismoniy salomatligiga taʼsirot oqibatlari boʻlmagan bir yoki kam marotabali ruhiyatga faol taʼsir etuvchi moddalarni isteʼmol qilingandan soʻnggi holat E Yaroqsiz C yoki E ( YATA ) E Yaroqsiz E

Mazkur modda bir yoki bir nechta ruhiyatga faol taʼsir etuvchi moddalarni isteʼmol qilish natijasida kelib chiqqan ruhiy buzilishlarni nazarda tutadi.

Mazkur moddaning “a” bandiga yaqqol va moʻtadil ifodalangan shaxs oʻzgarishlari va intellekt-xotira buzilishlari bilan kechadigan surunkali alkogol psixozlari, surunkali alkogolizm, giyohvandlik va toksikomaniya kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

kam ifodalangan shaxs oʻzgarishlari bilan kechadigan oʻtkir alkogol psixozlari, surunkali alkogolizm, giyohvandlik va toksikomaniya;

giyohvand va zaharli moddalarni haddan tashqari isteʼmol qilish (qaramlik sindromi mavjud boʻlmagan, aniq zarar qiladigan asoratlar bilan kechadigan, ruhiyatga faol taʼsir etuvvchi moddalarni takroriy isteʼmol qilish holatlari).

Surunkali alkogolizm (giyohvandlik) bilan xastalangan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarda patologik shaxs oʻzgarishlari mavjudligida yoki turgʻun somatik buzilishlar (jigar, meʼda-ichak yoʻllari, yurak-qon tomir tizimi faoliyatining buzilishi) aniqlanganda, hamda statsionarda takroriy maxsus davolash samarasiz yoki davolanishga nisbatan bemorning munosabati salbiy boʻlganda, mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha harbiy xizmatga yaroqsizlik toʻgʻrisida xulosa qabul qilinadi. Bu holda, xulosa mazkur moddaning “b” bandi, hamda somatik buzilishlarni nazarda tutgan kasalliklar jadvalining tegishli moddalari asosida qabul qilinadi.

Muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilariga va SCHR xizmatchilariga statsionarda surunkali alkogolizm (bosqichidan qatʼiy nazar) yoki giyohvandlik tashhisi qoʻyilganda, moddaning “b” bandi bilan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Giyohvand (zaxarlovchi) moddalarni isteʼmoli tufayli ruhiy va jismoniy sogʻligi tomonidan asoratlar boʻlmagan oʻtkir zaharlanishni oʻtkazgan sharnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga nisbatdan chiqariladigan xulosa mazkur moddaning “v” bandi asosida xizmat va tibbiy tavsifnomalarni inobatga olgan holda chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 20 Aqliy qoloqlik (zaiflik): a) chuqur, ogʻir va moʻtadil darajada ifodalangan F Yaroqsiz — — Yaroqsiz F b) yengil darajada ifodalangan E Yaroqsiz — — Yaroqsiz E

Mazkur moddaning “a” bandiga chuqur, ogʻir va moʻtadil darajadagi aqliy qoloqlikning hamma shakllari kiradi. Intellektning yaqqol va aniq nuqsonlari mavjudligida, kasalliklar jadvalining I-ustunida nazarda tutilgan shaxslarning harbiy xizmatga yaroqsizlik masalasi statsionarda tekshiruvlarsiz hal qilinishi mumkin.

Mazkur moddaning “b” bandiga aqliy qoloqlikning yengil darajasi kiradi. Tashhis qoʻyishda, tafakkur va intellektning klinik tashhis mezonlari eksperimental-psixologik tadqiqot natijalari birgalikda yetakchi ahamiyatga ega. Agar, tashhis qoʻyishda shifokor tekshiruvining natijalari tavsiflovchi maʼlumotlarga mos kelmasa, statsionarda tekshiruvdan oʻtish majburiydir. Aqliy rivojlanishning psixometrik koeffitsiyent tekshiruvi D. Veksler usuli va Raven jadvali boʻyicha oʻtkaziladi.

6-bob. Asab tizimining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 21 Epilepsiya va epileptik tutqanoqlar: a) bir yilda uch marta va undan koʻp epileptik tutqanoqlar boʻlganda F F F F F F b) anamnezda oxirgi 5 yil davomida bir marta, yoki bir yilda uch martadan kam baʼzida yuz beradigan tutqanoqlar boʻlganda E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) anamnezda (5 yildan koʻp) muddat davomida bir marta, yoki klinik alomatlarsiz kechadigan EEG natijalari boʻyicha aniqlangan epileptik shaklidagi faollik boʻlganda E Yaroqsiz C C yoki E (YATA) Yaroqsiz E

Epilepsiya — oʻsha zahoti aniqlanadigan qaysidir sabablarga koʻra chaqirilmaydigan, qaytalanuvchi (2 va undan koʻp) epileptik tutqanoqlarni tavsiflovchi holat. Epileptik tutqanoq — bosh miya neyronlaridan anomal yoki ortiqcha chaqnash tufayli paydo boʻlgan klinik koʻrinishni ifodalaydi. Klinik manzara toʻsatdan paydo boʻladigan va tranzitor patologik fenomenlar (bemor yoki uni kuzatuvchisi tomonidan qayd etilgan ong, harakat, sezuvchanlik, vegetativ oʻzgarishlar, ruhiy alomatlar) bilan namoyon boʻladi.

Bu moddaga spirtli ichimliklar isteʼmolini toʻxtatish, bosh miya jarohatidan keyin shu zahoti, yoki uning erta davrida (10 haftagacha) rivojlangan, bosh miya oʻsmalaridan kelib chiqadigan, dori vositalari yoki boshqa kimyoviy moddalar taʼsirida, somatogen boʻlgan metabolik ensefalopatiyalar, nomuvofiq fizik omillar taʼsirida kelib chiqqan ensefalopatiyalar, febril talvasalar bilan bogʻliq tutqanoqlar kirmaydi.

Epilepsiyaning klinik manzarasini tahlil qilishda epileptik tutqanoqlarning differensial tashhislash lozim boʻladi. Tutqanoq mavjudligi shifokor kuzatuvi orqali tasdiqlanishi lozim, hamda epileptik tutqanoqni tasdiqlovchi boshqa tibbiy hujjatlar ham eʼtiborga olinishi kerak. Agar tutqanoqning ifodalanishi uni epilepsiya deb hisoblash uchun asos boʻlsa, epilepsiya tutqanogʻi mavjudligini tasdiqlash uchun guvohlarning yozma maʼlumotlari ham eʼtiborga olinishi mumkin. Bunday hollarda epileptik tutqanoq guvohlarining imzosini haqiqiyligi harbiy qism komandiri tomonidan yozma ravishda tasdiqlanishi lozim.

Epileptik holatni (statusni) oʻtkazgan shaxslar statsionarda tasdiqlangan epilepsiya tashhisi bilan, epileptik tutqanoqlarning sonidan qatʼiy nazar, mazkur moddaning “a” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Tibbiyot muassasasining hujjatlari bilan oldin qoʻyilgan epilepsiya tashhisi tasdiqlangan, ammo oxirgi besh yil davomida epileptik tutqanoq kuzatilmagan boʻlsa, tekshiruvdagi EEG natijalaridan qatʼiy nazar, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Talvasali tutqanoqlarning ruhiy ekvivalentlari, hamda ruhiyatning rivojlanib boruvchi buzilishlari mavjudligida, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kasalliklar jadvalining 14-moddasining “b” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Faqat oddiy parsial epileptik tutqanoqlar yoki uyqu vaqtida rivojlanadigan epileptik tutqanoqlar bilan namoyon boʻlgan epilepsiyada tutqanoqlarning sonidan qatʼiy nazar, mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

EEG natijalari (choʻqqilar, oʻtkir toʻlqinlar, choʻqqi-toʻlqin majmuasining hamma turlari, koʻplab birikishlar, fotoparoksizimal reaksiya) asosida aniqlangan, klinik alomatlarsiz kechadigan epileptik shakldagi faollik mavjudligida, mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Epileptik tutqanoq mavjud shaxslar transport vositalarini boshqarishga, balandlik va harakatdagi mexanizmlarda, suv hamda olov oldida ishlashga yaroqsiz.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 22 Markaziy asab tizimining yalligʻlanishlari, miyelinsizlanuvchi kasalliklari va ularning oqibatlari: a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlar mavjudligida C Yaroqsiz B B Yaroqli C

Mazkur modda markaziy asab tizimining yuqumli va parazitar kasalliklarini, bosh va orqa miyaning umumiy yuqumli kasalliklarda, oʻtkir xamda surunkali intoksikatsiyalarda zararlanishini, markaziy asab tizimining miyelinsizlanuvchi kasalliklarini nazarda tutadi.

Mazkur moddaning “a” bandiga ifodalangan klinik koʻrinishlar bilan kechadigan markaziy asab tizimining chuqur falaj yoki parezlari, ifodalangan ikkilamchi parkinsonizm, ifodalangan keng tarqalgan giperkinezlar, tez-tez sodir boʻladigan (yil davomida 3 va undan koʻp) epileptik tutqanoqlar, ataksiya tarzidagi buzilishlar, gidrotsefaliya, bosh suyak ichki bosimining oshishi bilan kechadigan asab tizimining kasalliklari kiradi.

Tarqalgan skleroz bilan hastalangan shaxslar, faoliyatning buzilish darajasidan qatʼiy nazar, mazkur moddaning “a” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Mazkur moddaning “b” bandiga markaziy asab tizimi faoliyatining buzilish darajasi boʻyicha harbiy xizmatni oʻtash imkoniyatini cheklaydigan, ammo uni batamom yoʻqotmaydigan kasalliklarning qoldiq alomatlari va asoratlari (mushaklar kuchini kamayishi shaklidagi moʻtadil ifodalangan gemiparez bilan kechadigan ensefalitning qoldiq alomatlari, klinik manzarasi moʻtadil ifodalangan mushak tonusining kuchayishi, bosh suyagi ichi bosimining oshishi bilan kechadigan gidrotsefaliya) kiradi, hamda tez-tez (yilda 2 va undan koʻp) va uzoq muddatli (4 oydan kam boʻlmagan) dekompensatsiya davrlari bilan kechadigan kasallik buzilishlari (harbiy xizmatchilarda — statsionarda davolanganlarida, kasallik tufayli taʼtilda boʻlganlarida yoki xizmat majburiyatlarini bajarishidan toʻliq ozod qilinganlarida) kiradi.

Mazkur moddaning “v” bandiga faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari, alohida organik belgilar bilan oʻzaro uygʻunlikda boʻlgan davolash samara bermagan vegetativ-tomir barxulosa boʻlmaganligi va astenonevrotik koʻrinishlar bilan kechadigan markaziy asab tizimi zararlanishining asoratlari va qoldiq alomatlari kiradi. Ahvol yaxshilanganda va harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyati tiklanganda, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “g” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Mazkur moddaning “g” bandiga kam ifodalangan astenik sindrom, vegetativ-tomir barxulosa boʻlmaganligi va harakat, sezuvchanlik, muvofiqlashtirish va asab tizimining boshqa faoliyatlarini buzilishisiz kechadigan alohida tarqalgan organik belgilar mavjud boʻlgan markaziy asab tizimi zararlanishining asoratlari va qoldiq alomatlari kiradi.

Mazkur moddada koʻrsatilgan buzilishlar mavjudligi tibbiy hujjatlar, ish joyi, oʻqish yoki xizmat joyidan ushbu buzilishlarning mehnat qobiliyatiga yoki harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etishga taʼsiri toʻgʻrisidagi tavsifnomalardan olingan maʼlumotlar bilan tasdiqlanishi lozim, tashhis esa klinik va maxsus tekshiruvlarning natijalari asosida tasdiqlanishi lozim. Bu holda chaqiriluvchilarning harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosa statsionar sharoitida tekshiruvdan soʻng chiqariladi.

Bosh suyagi ichki bosimining ifodalanganligini baholashda kasallikning klinik koʻrinishlari (bosh ogʻrishi, qusish, koʻz harakatlaridagi buzilishlar, kognitiv buzilishlar, odimlashni buzilishi, chanoq aʼzolari faoliyatining buzilishi), lyumbal punksiya orqali aniqlangan orqa miya likvorining bosimi, koʻz tubida dimlanish alomatlari, koʻruv nervi diskining ikkilamchi atrofiyasi, KT (MRT) maʼlumotlari asosida gidrotsefaliya mavjudligi hisobga olinadi.

Bosh miyaning organik zararlanishi, yuqumli kasallik yoki intoksikatsiyadan soʻng yuzaga kelgan hissiy-irodaviy yoki intellekt-hotira buzilishlari mavjudligida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kasalliklar jadvalining 14-moddasi boʻyicha amalga oshiriladi.

Bosh miya qorinchalari tizimining kengayishi KT (MRT) maʼlumotlariga koʻra baholanadi. Oldingi shoxlar maksimal kengligining, peshona suyaklari ichki plastinkalararo masofasiga nisbati shu sathda 0,5 sm dan ortiq boʻlganda (0,4 dan kam — meʼyorda, 0,4-0,5 — chegara koʻrsatkichi, 0,5 dan ortiq boʻlsa — gidrotsefaliya), Evans indeksi (oldingi shoxlar kengligining, chakka suyaklar ichki devorlararo maksimal masofasiga nisbati) 26 dan ortiq, III-qorincha indeksi (20 yoshgacha — 3,0 dan yuqori, 50 yoshgacha — 3,9 dan yuqori, 50 yosh va undan kattalarda — 4,5 dan ortiq) gidrotsefaliya alomatlari deb hisoblanadi. Periventrikulyar shishning mavjudligi KT (periventrikulyar oq modda zichligining kamayishi), MRT (T 2 — tasvirda yuqori intensivdagi signal) maʼlumotlariga koʻra baholanadi.

Bosh suyagi ichki bosimini oshish sindromining yaqqol ifodalangan klinik koʻrinish mezonlari deb quyidagilar hisoblanadi:

boshdagi ogʻriq, qusish, koʻz harakatlaridagi buzilishlari, kognitiv buzilishlar, yurishning buzilishlari, chanoq aʼzolari faoliyatining buzilishlari, koʻz nervi disklarning dimlanishi yoki koʻruv nervlari disklarining ikkilamchi atrofiyasi mavjudligi, lyumbal punksiyada likvorning bosimi suv ustunining 300 mmdan yuqorligi; paraventrikulyar shish.

Bosh suyagi ichki bosimini oshish sindromining moʻtadil ifodalangan klinik koʻrinish mezonlari deb quyidalar hisoblanadi:

boshdagi ogʻriq, koʻz tubida dimlanishning boshlangʻich alomatlari mavjudligi; lyumbal punksiyada likvorning bosimi suv ustunining 200 mmdan yuqoriligi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 23 Koʻproq markaziy asab tizimini zararlovchi t izimli a trofiyalar, ekstrapiramidal , asab tizimining boshqa degenerativ kasalliklari, asab-mushak sinapsi va mushak kasalliklari, bolalarning serebral falaji, asab tizimining tugʻma anomaliyalari (rivojlanish nuqsonlari), bosh va orqa miyaning oʻsmalari: a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan yoki kechishining tez rivojlanib boruvchi F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan yoki kechishining sekin rivojlanishi E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlar mavjudligida Chaqiriluvchilar — E. Harbiy xizmatchilar — C Yaroqsiz B B yoki C (YATA) Yaroqli. HHB, AYP operatorlikka, qutqaruvchilikka yaroqsiz C

Mazkur modda bosh miya serebral degeneratsiyalari, Parkinson kasalligi, ekstrapiramidal tizimning (essensial titrash ham kiradi) boshqa kasalliklari, pir-pir uchishi (de la Turetta sindromi — tibbiy koʻrikdan oʻtkazish shifokor-psixiatrlar hamkorligida amalga oshiriladi) bilan kechadigan kasalliklar, orqa miya degeneratsiyalari, bosh va orqa miya oʻsmalari, bolalar serebral falaji, tugʻma anomaliyalar (rivojlanish nuqsonlari), asab-mushak birikmalari va mushak kasalliklari, hamda markaziy asab tizimining boshqa kasalliklarini (gidrotsefaliya, bosh miya kistalari va boshqalar) koʻzda tutadi.

Mazkur moddaning “a” bandiga ogʻir tugʻma anomaliyalar (rivojlanish nuqsonlari) va asab tizimining kasalliklari, tez rivojlanib boruvchi yoki faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari (springomiyeliya, yenbosh amiotrofik skleroz, miasteniya, amiotrofiyalar (asab, orqa miya), ataksiyaning irsiy shakllari, flyuktatsiya va diskeniziya majud boʻlgan Parkinson kasalligi, parkinsonizmning boshqa shakllari (koʻp tizimli atrofiya, rivojlanib boruvchi yadro usti falaji, kortiko-bazal degeneratsiyalar), de la Turetta sindromi, bolalar serebral falaji, miotoniyalar, miopatiyalar, miodistrofiyalar va boshqalar) bilan kechadigan kasalliklar, bosh va orqa miyalarning xavfsiz oʻsmalari kiradi.

Bu bandga yezishning qoʻpol buzilishlari bilan kechadigan essensial titrashlar (tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs yezuvini oʻqib boʻlmaydi, imzoni qoʻya olmaydi), oʻziga–oʻzi xizmat qila olmaydi (tugmalarini qaday olmaydi, poyafzal iplarini bogʻlay olmaydi, ovqatlana olmaydi va boshqalar) hamda chizma testlar bajarishda (spiralogrammalar, parallel chiziqlar chizishda va boshqalar) ifodalangan oʻzgarishlar bilan kechadigan holatlar kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga sekin kechadigan (uzoq vaqt mobaynida) alomatlarni (mushaklarni yengil atrofiyasi va sezuvchanlikni kam ifodalangan buzilishi bilan kechadigan springomiyeliya) koʻpayib borishi bilan tavsiflanadigan kasalliklar hamda davolash samara boʻlgan Parkinson kasalligining boshlangʻich bosqichlari kiradi.

Mazkur moddaning “v” bandiga obyektiv alomatlari kam darajada ifodalanganligi yoki kasallik alomatlari uzoq muddatda bir holatda saqlanganligi bilan kechadigan, sekin rivojlanib boruvchi asab tizimining kasalliklari kiradi.

Mazkur moddaning “g” bandiga xizmat majburiyatlarini ijro etishga monelik qilmaydigan essensial titrash hamda faoliyat buzilishisiz kechadigan gidrotsefaliya, tugʻma bosh va orqa miya kistalari kiradi.

Markaziy asab tizimi faoliyatining buzilishisiz boʻlgan tugʻma yagona bosh va orqa miya kistalari mavjudligida SCHRga qabul qilinayotgan fuqaro va muddatli harbiy xizmatchilar cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topiladi.

Bosh va orqa miya xavfsiz oʻsmalarini toʻliq olib tashlangan va radiojarrohlik davolashdan keyingi holatlarda kasalliklar jadvalining I-, II-, VI-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslarga nisbatan xulosa mazkur moddaning “a” bandi, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga nisbatan esa, faoliyatning buzilish darajasiga koʻra, mazkur moddaning “a”, “b” yoki “v” bandlari boʻyicha chiqariladi.

Klinik alomatlari bilan kechadigan gipofizning kichik adenomasi mavjud boʻlganda tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kasalliklar jadvali 13-moddasining “a”, “b” yoki “v” bandlari boʻyicha amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 24 Bosh va orqa miyalar tomirlarining kasalliklari a) faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishi bilan kechadigan insultning asoratlari, dissirkulyator ensefalopatiyasining III -bosqichi F F F F F F b) insultning tiklana oladigan nevrologik defitsiti, bosh miyaning tranzitor ishemiyalari, dissirkulyator ensefalopatiyaning II -bosqichi E Yaroqsiz V yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) tez-tez xushidan ketishlar, migrenning uzoq muddatli va koʻp martalik hurujlari, dissirulyator ensefalopatiyaning I -bosqichi E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) miyaning qon aylanishi yetishmovchiligi boshlangʻich alomatlari E Yaroqsiz B C Yaroqli. HHB, AYP operatorlikka, qutqaruvchilikka yaroqsiz E

Mazkur modda bosh miya toʻr pardasi osti, miya ichi va bosh suyagi ichi qon quyilishlari, miyaning infarkti, miya qon aylanishining oʻtib ketuvchi buzilishlari, dissirkulyator ensefalopatiyalar (bosh miya surunkali ishemiyasi), shuningdek bosh va orqa miya tomir zararlanishlarini ham koʻzda tutadi.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

faoliyatining buzilish darajasidan qatʼiy nazar, takrorlangan insultlar;

bosh miya va (yoki) orqa miya qon aylanishining oʻtkir buzilishi oqibatida kelib chiqqan asab tizimi faoliyatining yaqqol ifodalangan turgʻun yoʻqotilishlari;

dissirkulyator ensefalopatiyaning III-bosqichi (3 ta va undan ortiq sindromlarning mavjudligi — psevdobulbar, piramidli, miyacha, sezuvchanlikning buzilishi, ekstrapiramidal, oʻzligini anglash qobiliyatini buzilishi, ovozning yoʻqolishi, epilepsiya, chanoq aʼzolari faoliyatining buzilishi va boshqalar).

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

tiklanadigan nevrologik tanqisligi bilan kechadigan insult;

dissirkulyator ensefalopatiyaning II-bosqichi (asab alomatlarining majmuasi turgʻun, tavsifi moʻtadil ifodalangan ikkitadan kam boʻlmagan nevrologik sindromlarni shakllanishi bilan — psevdobulbar, piramidli, miyacha, sezuvchanlikning buzilishi, ekstrapiramidal, moʻtadil ifodalangan kognitiv buzilishlar, astenonevrotik va boshqalar). Koʻrsatilgan alomatlarning mavjudligi, harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyatini pasayishiga olib kelishi lozim;

statsionarda tekshirish va davolashni talab etadigan bosh miya qon aylanishining oʻtib ketuvchi buzilishlari (miyaning tranzitor ishemiyalari, bosh miyaning gipertonik krizlari);

harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyatini pasayishiga olib keladigan sezuvchanlikning turgʻun buzilishlari yoki oyoq-qoʻllarning yengil parezlari koʻrinishidagi orqa miya qon aylanishi buzilishining asoratlari.

Oʻtkazilayetgan davolanish samara bergan va harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyati mavjud boʻlgan ofitserlar tarkibidagi shaxslar cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

tarqoq organik alomatlar koʻrinishidagi dissirkulyator ensefalopatiyaning I-bosqichi, yengil yoki moʻtadil ifodalangan kognitiv buzilishlar, astenonevroz sindromi (hissiyetning turgʻunsizligi, tez jahl chiqishi, xotiraning susayishi, bosh ogʻrishi, bosh aylanishi, uyquning buzilishi, quloqda shovqinning mavjudligi va boshqalar);

klinik koʻrinishlarisiz kechadigan umumiy va (yoki) ichki uyqu arteriyalarining 70 foiz va undan ortiq stenozlanishi yoki ularning okklyuziyasi;

statsionarda davolanishni talab etadigan tez-tez (oyiga 1-marta va undan ortiq) va uzoq muddat (sutka davomida va undan ortiq) hurujlar bilan kechadigan migrenning turli shakllari;

tibbiy hujjatlar bilan tasdiqlangan oddiy va talvasali hushidan ketishlar bilan kechadigan tez-tez qaytalanadigan (oyiga 1-marta va undan ortiq) krizlari mavjud boʻlgan vegetativ-tomir distoniya.

Mazkur moddaning “g” bandiga quyidagilar kiradi:

vegetativ-tomir oʻzgaruvchanlik alomatlari, astenonevrotik koʻrinishlar bilan kechadigan alohida kognitiv faoliyatlarning (diqqat, boshqaruv qobiliyati) yengil pasayishi koʻrinishda kechadigan bosh miya qon aylanishi yetishmovchiligining boshlangʻich koʻrinishlari;

klinik koʻrinishlarisiz kechadigan umumiy va (yoki) ichki uyqu arteriyalari 30 dan 69 foizgacha stenozlanishi;

kam hurujlar bilan boʻlgan migrenning turli shakllari;

kam sonli krizlar bilan kechadigan vegetativ-tomir distoniyalari.

Hushidan ketishga moyil boʻlgan shaxslar chuqurlashtirilgan tekshiruvlardan oʻtishi va davolanishi lozim. Vegetativ asab tizimining buzilishlari bilan kechadigan boshqa kasalliklar aniqlanmaganda, faqat shu holatlarda vegetativ-tomir distoniya mavjudligi tasdiqlanadi. Boshqa kasallik yoki buzilishlar (yuqumli kasallik, jarohat, intoksikatsiya va boshqalar) tufayli hushidan ketishlar mavjudligida, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha amalga oshiriladi.

Hushidan ketishga moyil boʻlgan shaxslar avtoulov vositalarini boshqarish, balandliklarda ishlash, harakatdagi mexanizmlar, suv va olov yenida ishlashga yaroqsiz hisoblanadilar.

Oʻtib ketadigan bosh miya qon aylanishining buzilishini oʻtkazgan ofitserlar tarkibidagi shaxslarga nisbatan kasalliklar jadvalining 28-moddasi boʻyicha xizmat majburiyatlarini bajarishidan ozod qilish yoki kasallik tufayli taʼtil berish toʻgʻrisidagi xulosa chiqarilishi mumkin, oddiy askarlar va serjantlar tarkibidagi shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar esa, mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Toʻsatdan (jarohat tufayli boʻlmagan) boʻlgan bosh suyakning ichki qon quyilishidan keyin, kasalliklar jadvalining I-, II-, VI-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslarga nisbatan “a” band, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga esa, faoliyatning buzilishi darajasiga koʻra “a”, “b” yoki “v” bandlari asosida xulosa chiqariladi.

Bosh miya (orqa miya) qon aylanishning oʻtkir buzilishlari va (yoki) epileptik sindromiga sabab boʻlgan bosh va orqa miya anevrizmalari va tomir malformatsiyalarida (shu jumladan rezidual), agar jarrohlik (shu jumladan radiojarrohlik) yoʻli bilan davolash imkoniyati boʻlmagan yoki ulardan bosh tortilgan holatlarda esa, bosh miya qon aylanish va faoliyat buzilishining qoldiq alomatlari ifodalanganlik darajasidan qatʼiy nazar, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “a” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Bosh va orqa miya anevrizmalari, tomir malformatsiyalari va boshqa bosh va orqa miya tomirlarning zararlanishi yoki bosh va orqa miya tomir zararlanishlari boʻyicha jarohlik, tomir ichi va radiojarrohlik yoʻli bilan davolanishdan keyin, kasalliklar jadvalining I-, II-, VI-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslarga nisbatan “a” bandi, kasalliklar jadvalining III-, IV-ustunlarida nazarda shaxslarga nisbatan esa, davolash hajmi, amaliyotdan keyingi bosh suyakning nuqson maydoni va faoliyat buzilishlarining tiklanish jadalligiga boʻyicha “a”, “b” yoki “v” bandlari asosida xulosa chiqariladi. Bosh suyakning nuqsonlari mavjudligida, kasalliklar jadvali 82-moddasining tegishli bandlari qoʻlaniladi.

Alomatlarsiz boʻlgan arterial anevrizmalar va arterovenoz malformatsiyalarda tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Bosh miya qon tomir yetishmovchiligi va dissirkulyator ensefalopatiyalarning boshlangʻich koʻrinishlari tashhisini qoʻyishda quyidagi mezonlarini qoʻllash lozim:

etiologik omillardan birini mavjudligida (bosh miya tomirlar aterosklerozi, arterial gipertenziya, qandli diabet, giperxolesterinemiya, gipergomotsisteinemiya, yurak kasalliklari (yurak ishemik kasalligi, revmatik zararlanishlar, yurak ritmlarining buzilishi va boshqalar), qon kasalliklari, jarohat, yuqumli va tizimli kasalliklardan kelib chiqqan bosh miya tomirlarining zararlanishi, qon tomir rivojlanishining anomaliyalari, umurtqa pogʻonasi boʻyin boʻlimining patologiyasi, bosh miya jarohatlari va boshqalar).

bosh miya faoliyatining buzilishini aks etuvchi shikoyatlarning mavjudligi;

bosh miyaning organik zararlanishini klinik alomatlar mavjudligi;

serebrovaskulyar oʻzanning zararlanishini alomatlar mavjudligi;

MRT yoki KT maʼlumotlariga koʻra, bosh miya moddasi tuzilishidagi oʻzgarish alomatlar mavjudligi.

Uchtadan kam boʻlmagan mezonlar hamda qoʻshimcha tekshiruvda aniqlangan xavf omillari va oʻzgarishlar bilan kechadigan klinik alomatlarining shakllanishi, sababiy-oqibat bogʻliqligi mavjud boʻlganda tashhis qoʻyiladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 25 Bosh va orqa miya jarohatlanishlari va ularning oqibatlari. Tashqi taʼsir omillaridan boʻlgan markaziy asab tizimining zararlanish oqibatlari: a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishi bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishi bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) faoliyati buzilishisiz, obyektiv alomatlar mavjudligida C Yaroqsiz B C Yaroqsiz C

Mazkur modda bosh yoki orqa miyalarda jarohat tufayli kelib chiqqan markaziy asab tizimining oʻzgarishlari va uning faoliyatida buzilishlar mavjudligi, markaziy asab tizimining jarohat, shuningdek portlashning havo toʻlqini va boshqa tashqi omillarning taʼsiri tufayli zararlanishning asoratlarini nazarda tutadi.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

bosh va orqa miyalarning faoliyatlaridagi ogʻir buzilishlar bilan kechadigan jarohat oqibatlari (chanoq aʼzolarining faoliyatlarini buzilishi, turgʻun falaj yoki chuqur parez va boshqalarga olib keladigan miyaning lat yeyishi va qisilishi);

poʻstloq qatlamining faoliyatidagi buzilishlar bilan kechadigan miya moddasining jarohat oqibatlari (afaziya, agnoziya, apraksiya va boshqalar);

jarohatdan keyingi gidrotsefaliya, ifodalangan klinik alomatlar bilan kechadigan bosh suyak ichki bosimining oshish sindromi bilan kechadigan araxnoidal va porensefalik kistalari;

tez-tez (yiliga 3 va undan koʻp) epileptik shakldagi tutqanoqlar bilan kechadigan jarohat oqibatlari.

Mazkur moddaning “b” bandiga bosh va orqa miya jarohatlarining oqibatlari kiradi (agar ulardan kelib chiqqan oʻchoqli alomatlar va faoliyatning buzilishlari “a” bandida nazarda tutilgan ifodalanganlik darajasiga yetmagan holatlar boʻlganda):

qoʻl yoki oyoq faoliyatining moʻtadil darajada cheklovchi parezlari;

yurishda muvozanat saqlashning buzilishi, nistagm, sezuvchanlik buzilishlari shaklida boʻlgan moʻtadil ifodalangan miyacha buzilishlari;

bosh ichki bosimining oshish sindromi, moʻtadil ifodalangan klinik alomatlari bilan kechadigan jarohatdan keyingi gidrotsefaliya, araxnoidal va proensefalik kistalari;

kamdan-kam (yiliga 3 tadan kam) boʻladigan epileptik shakldagi tutqanoqlar bilan kechadigan jarohat oqibatlari.

Mazkur moddaning “v” bandiga bosh ichki bosimining oshish sindromisiz kechayotgan bosh va orqa miyalarning jarohatdan keyingi oqibatlari, jarohatdan keyingi gidrotsefaliya, araxnoidal va porensefalik kistalari kiradi, ularga nevrologik statusda turgʻun astenik koʻrinishlar va vegetativ-tomir oʻzgaruvchanlik bilan birga qoʻshilib kechadigan tarqoq organik belgilar (bosh miya nervlari faoliyatining asimmetriyasi, anizorefleksiya, sezuvchanlikning yengil buzilishlari va boshqalar), shuningdek organik zararlanish alomatlarisiz va faoliyati buzilishsiz boʻlgan bosh suyagining avvalgi botgan siniqlari ham kiradi.

Davolash natijasida kasallik koʻrinishlarida ijobiy oʻzgarishlar kuzatilmasa, shuningdek uzoq muddatli va takrorlangan dekompensatsiyalarda kasalliklar jadvalining I-, VI-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslarga nisbatan mazkur moddaning “b” bandi qoʻllaniladi.

Ahvoli yaxshilanganda, kasallik koʻrinishlari kompensatsiya boʻlganda va harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyati tiklanganida, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “g” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Mazkur moddaning “g” bandiga bosh yoki orqa miyalarning jarohatlaridan keyingi oqibatlari kiradi, ularda asab tizimining harakat, sezuvchanlik va muvofiqlashtirish faoliyatlarining buzilishisiz kechadigan alohida tarqoq organik belgilari, vegetativ-tomir oʻzgaruvchanlik va astenizatsiyaning kam ifodalangan alomatlari mavjud boʻlishi lozim.

Anamnezda oxirgi 3 yil mobaynida (tibbiy hujjatlar bilan tasdiqlangan) bosh suyak-miya jarohatlari qayd etilgan boʻlsa, kasalliklar jadvalining I-, VI-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslarga nisbatan, xulosa mazkur moddaning “g” bandi boʻyicha chiqariladi.

Bosh miyaning jarohatidan kelib chiqqan hissiy-irodaviy yoki intellekt-xotira buzilishlari mavjudligida kasalliklar jadvalining 14-moddasi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Markaziy asab tizimini tashqi muhit omillaridan (radiatsiya, past va yuqori harorat, yerugʻlik, havo yoki suvning yuqori va past bosimi, boshqa tashqi sabablarga koʻra) zararlanish oqibatlari mavjudligida, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish faoliyatning buzilish darajasiga koʻra mazkur moddaning “a”, “b”, “v” yoki “g” bandlari boʻyicha amalga oshiriladi.

Bosh suyagining shikastlanishi va nuqsonlari mavjudligida, ushbu moddadan tashqari kasalliklar jadvali 82-moddasining tegishli bandlari qoʻllaniladi.

Bosh yoki orqa miyalarning oʻtkir jarohatini oʻtkazgan shaxslarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi, kasalliklar jadvalining 28-moddasi boʻyicha amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 26 Periferik asab tizimining kasalliklari : a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishi bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishi bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C Yaroqsiz E g) faoliyati buzilishsiz, obyektiv alomatlari mavjudligida C Yaroqsiz A B Yaroqli. HHB, AYP operatorlikka, qutqaruvchilikka yaroqsiz C

Mazkur modda bosh miya nervlari (II va VIII-juftlik nervlari bundan mustasno), orqa miya nervlari, bogʻlam va tutamlarining kasalliklari, birlamchi va ikkilamchi zararlanishlarini koʻzda tutadi.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

harakat, sezuvchanlik va trofik ifodalangan buzilishlar (kasalliklar jadvalining 27-moddasi “a” bandi izohlarida keltirilgan) bilan birgalikda kechadigan yalligʻlanish va intoksikatsiyadan kelib chiqqan polinevropatiya, pleksopatiya, periferik nervlardagi oʻsmalarning oqibatlari (asab tizimida kasallik boshlanishidan 6 oy va undan ortiq saqlanib qolgan asab kasalligining alomatlari);

turgʻun ogʻriq sindromi, harakat va vegetativ-trofik buzilishlar bilan birgalikda kechadigan hamda uzluksiz uzoq muddat (4 oy va undan koʻp) statsionar va ambulator sharoitlarda davolanishni talab etadigan, tez-tez (yilda 2 va undan ortiq) retsidiv boʻladigan va uzoq muddat davom etuvchi radikulopatiyalar;

davolash samarasiz boʻlgan uch shoxli nervning ogʻir shakldagi nevralgiyalar.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

moʻtadil ifodalangan asosiy faoliyatning buzilishi bilan kechadigan periferik nerv va tugunlarning kasalliklari;

statsionar va ambulator sharoitlarda 2-3 oy davomida uzluksiz davolashni talab qiladigan surunkali retsidivli radikulopatiya, pleksopatiya va nevropatiyalar.

Oʻtkazilgan davolash natijasida kasallik koʻrinishlarida ijobiy oʻzgarishlar boʻlmaganida, surunkali, tez-tez retsidivli (yilda 3 va undan ortiq) kasallik shakllari bilan xastalangan ofitserlar tarkibidagi shaxslar harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

harakat, sezuvchanlik va trofik buzilishlarining kuchayishi maylsiz kechadigan kam hurujli periferik nerv va tugunlarning retsidivli kasalliklari;

faoliyatning kam ifodalangan buzilish bilan kechadigan, avval oʻtkazilgan hurujdan kelib chiqqan kam ifodalangan qoldiq alomatlari.

Mazkur moddaning “g” bandiga kam ifodalangan reflektor va (yoki) sezuvchanlik buzilishlari, oyoq-qoʻllar faoliyatini buzmaydigan va tiklanishga mayl boʻladigan katta boʻlmagan atrofiyalar yoki mushaklar kuchining zaflashishi koʻrinishidagi periferik nerv kasalliklarining qoldiq alomatlari kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 27 Periferik nervlar jarohatlari va ularning oqibatlari a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishi bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishi bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) faoliyati buzilishsiz, obyektiv alomatlari mavjudligida C Yaroqsiz A V Yaroqli C

Mazkur moddaning “a” bandiga ifodalangan va turgʻun harakat, sezuvchanlik, trofik buzilishlari (yaqqol ifodalangan bir tomonlama kechadigan mushaklar atrofiyasi — yelkada 4 smdan ortiq, bilakda — 3 smdan ortiq, sonda — 8 smdan ortiq, boldirda — 6 smdan ortiq; surunkali trofik, yetoq yaralar va boshqalar) mavjud boʻlgan nerv tola va tugunlardagi jarohat yoki yaradorlikning oqibatlari, shuningdek ifodalangan ogʻriq sindromi bilan kechadigan shikastlanishning oqibatlari kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga nerv va tugunlarning shikastlanishdan keyingi oqibatlari kiradi, ularda mushaklarning guruhi yoki alohida mushakning parezidan kelib chiqadigan qoʻl-oyoqning asosiy faoliyatini moʻtadil ifodalangan buzilishi, yuz nervining asosiy dastasi yoki uning yirik shoxlarini shikastlanganidan kelib chiqqan mimik mushaklarining falaji kiradi.

Mazkur moddaning “v” bandiga nerv yoki tugunlarning shikastlangandan keyingi oqibatlari kiradi, ularda qoʻl yoki oyoq faoliyatining kam ifodalangan (bitta tirsak yoki bilak nervi shikastlanishi, unda panjaning yeyilish kuchining zaiflashishi va uning ortga fleksiyasining cheklanishi va boshqalar) buzilishi kiradi.

Mazkur moddaning “g” bandiga faoliyati toʻliq tiklangan nervlarning shikastlanishdan keyingi oqibatlari kiradi, shuningdek amalda qoʻl yoki oyoqning faoliyatini cheklamaydigan shikastlangan nerv taʼmilanishida boʻlgan mushaklardagi kuchning kam darajada zaiflashishi yoki kam ifodalangan reflektor va (yoki) sezuvchanlik buzilishlari shaklidagi yengil qoldiq alomatlari kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 28 Oʻtkir kasallik, surunkali kasallikning hurujidan, jarohat va jarrohlik yoʻli bilan davolanishdan keyingi markaziy va periferik asab tizimlari faoliyatining vaqtincha buzilishlari D Yaroqsiz D D D D

Mazkur moddada asab tizimining oʻtkir yuqumli, parazitar va boshqa kasalliklar, intoksikatsiyali zararlanish va jarohatlanish, shuningdek bosh yoki orqa miyalarning oʻtkir tomir kasalliklardan keyingi holatlar koʻzda tutiladi.

Davolash tugagan, astenik holatga oʻtish bilan yakunlangan va orqa miya suyuqligi meʼyorlashganidan soʻng, oʻtkir seroz meningit, kana ensefalitining meningial shakli, meningokokk kasalligining umumiy zararlangan shakllari (meningit, meningoensefalit, meningokokksemiya), poliradikulonevropatiyalarning aralash shakllari va boshqalarni oʻtkazgandan keyin, harbiy xizmatchiga HTK kasallik tufayli taʼtil berish yoki xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish lozimligi toʻgʻrisida xulosa chiqaradi. Meningokokkli meningitda orqa miya suyuqligi meʼyorlashganlik mezoni boʻlib, sitozning 50 hujayradan kam, shu jumladan limfotsitlarning 75 va undan koʻproq foizgacha kamayishi hisoblanadi.

Bosh suyak-miya yoki umurtqa-orqa miya jarohatlarini oʻtkazgan harbiy xizmatchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda, kasallik tufayli taʼtil berish yoki xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish lozimligi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, sharnoma boʻyicha harbiy xizmat, HTMga oʻqishga kirayotgan fuqarolar meningit yehud meningoensefalit oʻtkazgan, davolanishni tamomlaganiga 12 oydan kam muddat boʻlganda, harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar. Ushbu shaxslarda rezidual alomatlar mavjud boʻlmaganda, kasalliklar jadvali 22-moddasining “g” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, sharnoma boʻyicha harbiy xizmat, HTMga oʻqishga kirayotgan fuqarolar oʻtkir bosh suyak-miya yoki umurtqa-orqa miya jarohatdan keyingi holatda, jarohatning ogʻirlik darajasi va faoliyatining buzilishi ifodalanganligidan qatʼiy nazar, 12 oydan kam boʻlmagan muddatda harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, sharnoma boʻyicha harbiy xizmat, HTMga oʻqishga kirayotgan fuqarolar, periferik nerv kasalliklari yoki jarohatlaridan keyin, kasallik yoki jarohatning ogʻirlik darajasi, jarohatlangan nerv taʼminlanadigan qoʻl-oyoq (aʼzolar) faoliyatining buzilishi ifodalanganligidan qatʼiy nazar, 12 oydan kam boʻlmagan muddatda harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar. Reflektor va (yoki) sezuvchanlik buzilishlar yoki jarohatlangan nerv bilan taʼminlanadigan mushaklarning zaifligi kuzatilmasa, ushbu shaxslar kasalliklar jadvali 26-, 27-moddalarining “g” bandi asosida tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Asab tizimi faoliyatining tiklanishi yoki asteniya holati bilan yakunlangan birinchi marta bosh miya qon aylanishining oʻtkir buzilishini oʻtkazgan ofitserlar tarkibidagi shaxslarga kasallik tufayli taʼtil berish lozimligi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

7-bob. Koʻrish aʼzosi va yordamchi aʼzolarining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 29 Qovoqlarning kasalliklari va shikastlanishlarining oqibatlari a) ikkala koʻz qovoqlari joylashuvining yaqqol ifodalangan yetishmovchiliklari (ptozdan tashqari) F F F F F F b) ikkala koʻz yuqori qovoqlarining turgʻun yaqqol ifodalangan tushishi yoki bitta koʻz qovogʻi joylashuvining boshqa yaqqol ifodalangan yetishmovchiliklari yoki ikkala koʻzda moʻtadil ifodalangan, davolanishi qiyin boʻl gan surunkali yarali blefaritlar E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) bitta koʻz yuqori qovogʻining yaqqol ifodalangan turgʻun tushishi yoki jarrohlik yoʻli bilan davolashga koʻrsatma boʻlmagan b itta koʻz qovogʻi joylashuvining boshqa moʻtadil ifodalangan yetishmovchiliklari E Yaroqsiz B C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) samarali davolanadigan kam hurujli surunkali oʻrtacha yoki kam ifodalangan blefaritlar C Yaroqsiz B B yoki C (YATA) Yaroqsiz C

Qovoqlar joylashuvining turli yetishmovchiliklarida (bitishi, ichkariga, tashqariga qayrilishi, haqiqiy ptoz, lagoftalm) koʻzning koʻrish va harakat faoliyatining buzilish darajasi ham hisobga olinadi. Jarrohlik yoʻli bilan davolashdan ijobiy natija kutilgan holatlarda, ekspert xulosaci qabul qilinishiga qadar jarrohlik amaliyoti oʻtkazilishi lozim.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

koʻz harakatining yaqqol ifodalangan chegaralanishi yoki koʻrishga halaqit beradigan qovoqlarning oʻzaro yoki koʻz olmasi bilan bitishib qolishi;

koʻzning taʼsirlanishiga sabab boʻlgan qovoqlarni ichkariga qayrilishi yoki kipriklarni koʻz olmasiga qarab oʻsishi;

shox pardani yopilishiga toʻsqinlik qiladigan qovoqlarni tashqariga qayrilishi, chandiq tufayli ularning shaklini buzilishi yoki qovoqlar turishining yetishmovchiligi (ptozdan tashqari);

turgʻun lagoftalm.

Mazkur modaning “b” va “v” bandlariga tugʻma yoki orttirilgan tavsifdagi haqiqiy ptoz kiradi, unda yuqori qovoq bilan qorachiqning yarmidan koʻp qismi berkilgan boʻladi (peshona mushaklari zoʻriqtirilmaganda). Chaqiruv uchastkalarida qayd etishda faqarolarda bunday ptoz boʻlganida jarrohlik yoʻli bilan davolanish tavsiya etiladi. Agar jarrohlik yoʻli bilan davolanishdan bosh tortsalar, mazkur moddaning “b” va “v” bandlari boʻyicha xulosa chiqariladi.

Chandiqli oʻzgarishlar boʻlgan va qovoq chetlari yaqqol ifodalangan kiprik toʻkilishi bilan kechadigan yaqqol ifodalangan yarali blefaritlar mavjudligida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “v” bandi asosida amalga oshiriladi.

Mazkur moddaning “g” bandiga davolash samara beradigan kam hurujlar bilan kechadigan oʻrtacha yoki kam ifodalangan surunkali blefaritlar kiradi.

Alohida tangachalar va qovoq chetlarini kam ifodalangan qizarishi bilan kechadigan oddiy blefarit HTMga kirishga qarshi koʻrsatma boʻla olmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 30 Konyunktiva, koʻz yoshi yoʻllari, koʻz kosa sining kasalliklari, jarohatlar va kuyishlarining oqibatlari: a) statsionarda muvaffaqiyatsiz davolanishdan keyin yoki davolab boʻlmaydigan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E b) davolab boʻladigan C Yaroqsiz B B yoki C (YATA) Yaroqli. HHB, AYP operatorlikka, qutqaruvchilikka yaroqsiz C

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

tez-tez qaytalanuvchi, yilda ikki martadan ortiq hurujlar boʻladigan, statsionarda davolanish samara bermagan shilliq qavati osti toʻqimalarining gipertrofiyasi va yaqqol ifodalangan infiltratsiya bilan kechadigan surunkali konyuktivitlar;

bir necha marotaba statsionarda jarrohlik yoʻli bilan davolanish samara bermagan koʻz yoshi yoʻllarining kasalliklari;

konyunktivaning traxomatoz zararlanishi.

Koʻz faoliyatining turgʻun buzilishlari boʻlgan traxomaning turli asoratlarida, ushbu buzilishlarni koʻzda tutuvchi moddalarga asosan (kasalliklar jadvalining 29-moddasi boʻyicha — qovoqlar faoliyatining buzilishlarida; mazkur modda boʻyicha — koʻz yosh yoʻllari, 31-moddasi boʻyicha — muguz parda faoliyatlarning buzilishlari, 36-moddasi boʻyicha — koʻrish oʻtkirligini pasayishi) xulosa qabul qilinadi.

Mazkur moddaning “b” bandiga davolash samara beradigan kam hurujlar bilan kechadigan moʻtadil yoki kam ifodalangan surunkali konyunktivitlar kiradi.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, sharnoma boʻyicha harbiy xizmat kirayotgan fuqarolarga davolanish tayinlanadi, harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsizlik toʻgʻrisida xulosa kasalliklar jadvalining 37-moddasiga koʻra faqat kasallikni statsionarda davolanish uchun bir oydan kam boʻlmagan muddat talab qilingan holatlarda qabul qilinadi. Davolash samara berganda va huruj davridan tashqari boʻlgan surunkali shakllaridagi konyunktiva kasalliklari mavjudligida, ushbu shaxslar cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar.

Yagona follikulalar mavjud boʻlgan follikulyar konyunktivit, qovoqlarning burchak va yuqori qismlari konyunktivasining baxmalga oʻxshash mayinligi, traxomadan kelib chiqmagan konyunktivaning alohida mayda yuzaki chandiqlari hamda traxomadan kelib chiqqan konyunktiva va shox pardadagi boshqa oʻzgarishlar boʻlmagan silliq chandiqlar, yil davomida traxomatoz jarayonining retsidivsiz kechishi HTMga kirish uchun qarshi koʻrsatma boʻla olmaydi.

Bahorgi katar bilan hastalangan jadvalining II-ustunida nazarda tutilgan shaxslar yaroqsiz, kasalliklar jadvalining boshqa ustunlarida nazarda tutilgan shaxslarni yaroqliligi esa, kasallikning ifodalanganlik darajasi, kasallik kechishining ogʻirligi va davolashni samaradorligiga koʻra yakka tartibda aniqlanadi.

II-III-darajali haqiqiy qanotsimon parda (pterigium) HTMga kirish, HDQ va ularga tenglashtirilgan qismlarda xizmat qilish, maxsus inshootlarda xizmat qilish, RM, INM, OʻZMlar bilan ishlashga qarshi koʻrsatma boʻladi. Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, sharnoma boʻyicha harbiy xizmatga kirayotgan fuqarolar rivojlanib boruvchi haqiqiy qanotsimon parda bilan cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar. Samarali boʻlmagan jarrohlik amaliyotidan soʻng, qanotsimon pardaning oʻsish retsidivlarida, xulosa mazkur moddaning “a” bandi asosida qabul qilinadi.

Kasalliklar jadvalining III-, IV-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslar jarrohlik yoʻli bilan davolanishdan bosh tortsalar, ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar. Chaqiriluvchi va muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilarda koʻz yesh-burun nayining strikturasi yoki koʻz yeshi qopchasining atreziyasi mavjudligida mazkur moddaning “a” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar, koʻz yeshi yoʻllarining davolashga mansub boʻlgan boshqa kasalliklari mavjudligida esa, ular davolanishlari lozim. Dakriotsistit mavjudligida dakriotsistorinostomiya oʻtkaziladi, koʻz yeshi qopchasining ekstirpatsiyasi qilinmaydi.

HTMga kirayotgan shaxslarning koʻz yesh apparati oʻzgarishsiz boʻlishi lozim.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 31 Koʻzning shilliq pardasi, shox pardasi, tomirli pardasi, gavhari, shishasimon tanasi, toʻr pardasi, koʻruv nervining kasalliklari, jarohatlar va kuyishlarining yakunlari: a) yaqqol ifodalangan, rivojlanib boruvchi koʻrish faoliyati pasayishi bilan yoki ikala koʻzda tez - tez takrorlanadigan hurujlar bilan F F F F F F b) xuddi shu holat bitta koʻzda yoki ikkala koʻzda moʻtadil ifodalangan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) bitta koʻzda, rivojlanmayotgan, moʻtadil ifodalangan, kam takrorlanadigan hurujlar bilan C Yaroqsiz B yoki C (YATA) B yoki C (YATA) Yaroqsiz C

Mazkur modda surunkali, davolanishi murakkab boʻlgan yoki davolanmaydigan kasalliklar, jarohat va kuyishlarning oqibatlarini nazarda tutadi.

Kasallik jarayoni tugallangan yoki kam hurujli (yilda 2-martadan kam boʻlgan) jarayoni rivojlanishisiz boʻlgan hollarda, shuningdek toʻqimalar koʻchirib oʻtqazilganda, harbiy xizmatchilarning harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi koʻzlar faoliyatining buzilishlariga koʻra, kasalliklar jadvalining tegishli moddalari asosida aniqlanadi.

Koʻz va uning qoʻshimcha apparatining oʻsmalari mavjudligida, ularning tavsifi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kasalliklar jadvalining 8-yoki 10-moddalari boʻyicha amalga oshiriladi. Koʻz faoliyatining buzilishga olib kelmaydigan xavfsiz oʻsmalar harbiy xizmat yoki HTMga kirishlariga monelik qilmaydi.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

konservativ yoki jarrohlik yoʻli bilan davolash samarasiz boʻlgan va koʻrish faoliyatining rivojlanib boradigan pasayishi bilan kechadigan kasalliklar;

bir yoki ikkala koʻzda keratoprotezlashdan soʻnggi holatlar;

koʻz faoliyatidan qatʼiy nazar tapetoretinal abiotrofiyalar.

Qorongʻuga adaptatsiya (gemerlopiya) buzilishi hamkorlikda kechadigan pigment bilan yoki usiz toʻr pardaning pigmentli degeneratsiyasi ikki martalik soatlik adaptometriya oʻtkazishi bilan tasdiqlanishi kerak.

Kasalliklar jadvalining III — V-ustunlari asosida xulosa, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga koʻrish maydonining turgʻun torayishi pastdan va tashqi (vertikal va gorizontal meridianlar) tarafidan oʻrnatilgan nuqtadan belgilangan sathgacha chiqariladi:

ikkala koʻzda 30 gradusdan kam boʻlsa — “a” bandi, bir koʻzda esa “b” bandi boʻyicha;

ikkala koʻzda 30 gradusdan 45 gradusgacha boʻlsa — “b”, bir koʻzda esa — “v” bandi boʻyicha.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

statsionarda tashhis qoʻyilgan va koʻz ichi bosimini oshishi bilan kechadigan surunkali uveit va uveopatiyalar, keratoglobus va keratokonus;

ikkala koʻzdagi afakiya va artiafakiya;

koʻz faoliyatining rivojlanib boradigan pasayishi bilan kechadigan degenerativ-distrofik oʻzgarishlar (toʻr parda chetlarining degeneratsiyasi, koʻp sonli xorioretinal oʻchoqlar, ortqi stafiloma va boshqalar) mavjudligi;

yalligʻlanish yoki distrofik oʻzgarishlar chaqirmaydigan koʻz ichidagi yet jism.

Bir koʻzning afakiyasida shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha amalga oshiriladi, kasalliklar jadvalining I-, II-, VI-ustunlarida nazarda tutiladigan shaxslar esa, mazkur moddaning “b” bandi asosida tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Koʻz ichida yet jismlar mavjud boʻlgan barcha holatlarda, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarning harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi toʻgʻrisidagi masala, yaralanganidan soʻng 3 oydan erta boʻlmagan muddatda hal qilinadi. Koʻz faoliyati yaxshi saqlab qolingan, yalligʻlanish alomatlar va metallozga xos belgilar mavjud boʻlmaganda, yuqori matndagi shaxslar ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar.

Koʻruv nervining atrofiyasida harbiy xizmatga yaroqlilik toifasini aniqlanishi koʻz faoliyatidan kelib chiqadi.

Periferik xorioretinal distrofiyalar va toʻr pardaning toʻsiq lazerli koagulyatsiya oʻtkazgan parda koʻchmasdan yirtilishi mavjud boʻlgan shaxslarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, jarrohlik amaliyoti oʻtkazilganidan 6 oydan erta boʻlmagan muddatda amalga oshiriladi. Harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish vaqtidagi koʻrish faoliyatining darajasiga koʻra, kasalliklar jadvalidagi 36-modda boʻyicha chiqariladi.

Bir yoki ikkala koʻzdagi afakiya va artiafakiyalari mavjudligida, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarni harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi, koʻzning amalda koʻtara oladigan korreksiyasi bilan koʻrish oʻtkirligiga koʻra, kasalliklar jadvalining 36-moddasi boʻyicha aniqlanadi. Intraokulyar korreksiyasi bilan HTMga kirayotgan nomzodlar, HTMga kirishga yaroqsiz deb topiladilar.

Gavharning joydan chiqishi va qisman chiqishi afakiya deb baholanadi. Bir koʻzdagi afakiya, ikki tomonlama deb baholanadi, agar ikkinchi koʻzdagi koʻrish oʻtkirligining pasayishi 0,4 va undan past boʻlib kechadigan gavharning xiralashishi mavjudligida (jumla tugamagan).

Faqat zich yerugʻlik beradigan chiroq yordamida oʻtkazilgan tekshiruvda gavharda aniqlanadigan, koʻrish oʻtkirligini pasaytirmaydigan ranglar jilosi, kamalak tovlanishi, toshchalar, donachalar va pufakchalar, shuningdek gavharning oldingi pardasida tugʻma pigment yigʻilganligi, mazkur moddani qoʻllashga asos boʻla olmaydi hamda harbiy xizmatni oʻtash va HTMga kirishga monelik qila olmaydi.

Bir yoki ikki koʻzdagi mutloq markaziy va atrofdagi turgʻun skotomalar mavjudligida, tibbiy koʻrikdan oʻtkazilayetgan shaxslarning harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi, koʻz faoliyatining holatiga koʻra, kasalliklar jadvalining tegishli moddalari asosida aniqlanadi.

Zaxm tufayli kelib chiqqan parenximatozli keratit bilan xastalangan shaxslarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, kasalliklar jadvali 6-moddasining “b” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 32 Toʻr pardaning koʻchishi: a) ikkala koʻzda jarohat tufayli olinmagan F F F F F F b) ikkala koʻzda jarohat tufayli olingan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) kelib chiqish sababidan qatʼiy nazar bitta koʻzda E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E

Mazkur moddaning “a” bandiga ikkala koʻzida koʻrish oʻtkirligidan qatʼiy nazar jarohatdan kelib chiqmagan toʻr pardaning koʻchish oqibatlari kiradi.

Mazkur moddaning “a” bandiga shuningdek, ikkala koʻzda koʻz faoliyatining tobora keskin pasayishi bilan kechadigan jarohatdan keyingi toʻr pardani koʻchishini takroriy jarrohlik yoʻli bilan davolash muvaffaqiyatsiz boʻlgan holatlari kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga yaxshi faoliyatga oid natija bilan yakunlangan jarohatdan kelib chiqqan ikkala koʻzdagi toʻr parda koʻchishidagi jarrohlik amaliyotining oqibatlari kiradi.

Ikkala koʻzda koʻrish faoliyatini yaxshi saqlanganlik sharti bilan jarohatdan kelib chiqqan toʻr pardaning koʻchishini oʻtkazgan ofitserlar tarkibidagi shaxslar yakka tartibda baholashda cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topilishlari mumkin.

Mazkur moddaning “v” bandiga bir koʻzda, turli etiologiyadan kelib chiqqan toʻr pardaning koʻchishidan keyingi oqibatlari kiradi.

Bir koʻzda koʻrish faoliyatlari yaxshi saqlanib qolgan jarohatdan kelib chiqmagan toʻr pardanining koʻchishi retsidivi yuzasidan jarrohlik amaliyotini oʻtkazgan, kasalliklar jadvalining III-ustunida nazarda tutilgan shaxslar yaroqlilik V toifasiga, IV-ustunida nazarda tutilgan shaxslar — S toifasiga tayinlanadi, HTMga kirayotganlar — yaroqsiz deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 33 Glaukoma: a) ikkala koʻzda uzoq oʻtib ketgan va terminal bosqichlarida F F F F F F b) bir koʻzda uzoq oʻtib ketgan va ikkala koʻzda rivojlangan bosqichida E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) bir koʻzda rivojlangan bosqichida E Yaroqsiz C C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) boshlangʻich bosqichida, bir yoki ikkala koʻzda glaukoma oldi bosqichida E Yaroqsiz B yoki C (YATA) S Yaroqsiz E

Glaukomaning mavjudligi statsionarda zoʻriqtiruvchi sinamalar va kompyuter perimetriyasini qoʻllagan holatda, tasdiqlanishi lozim. Harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi davolanishdan (dori vositalari va jarrohlik yoʻli bilan) soʻng, jarayonning barxulosalashish darajasi va koʻz faoliyatini (koʻrish oʻtkirligi, koʻrish maydoni, markaz atrofdagi skotomalarni mavjudligi, jumladan zoʻriqtiruvchi sinamalar yordamida), shuningdek koʻruv nervi diski ekskavatsiyasining ifodalanganligini va boshqalarni) hisobga olgan holda aniqlanadi.

Ushbu modda boʻyicha ikkilamchi glaukomasi mavjud shaxslar ham tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 34 Koʻz mushaklari kasalliklari, koʻzlarning hamkor harakatlarining buzilishi: a) diplopiya mavjudligida, binokulyar koʻrish boʻlmaganida, gʻilaylik 15 gradus va undan ortiq E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E b) diplopiya mavjudligida, binokulyar koʻrish boʻlmaganida, gʻilaylik 10 gradusdan 15 gradusgacha E Yaroqsiz C C yoki E (YATA) Yaroqsiz E v) diplopiya boʻlmaganida, gʻilaylik 10 gradusdan kam, binokulyar koʻrish boʻlmaganda, nistagm va koʻzning boshqa gʻayriixtiyoriy harakatlari siz V Yaroqsiz B V Yaroqli. HHB, AYP operatorlikka, qutqaruvchilikka yaroqsiz V

Mazkur moddaning “a” bandiga koʻzning mushaklari shikastlanishi bilan koʻz kosasining jarohatidan soʻnggi turgʻun diplopiya hamda 15 gradus va undan ortiq boʻlgan gʻilaylikning barcha turlari kiradi.

Agar nistagm asab tizim yoki vestibulyar apparatni zararlash belgilaridan biri boʻlganida, xulosa asosiy kasallik boʻyicha qabul qilinadi. Koʻrishning yaqqol pasayishida, xulosa kasalliklar jadvalining 36-moddasi yoki mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha qabul qilinadi. Koʻz olmalarining chetga burishdagi koʻzni nistagmsimon titrashi harbiy xizmat va HTMga kirishga toʻsiq boʻla olmaydi.

Mazkur moddaning “b” bandiga diplopiya bilan kechayotgan 10 gradusdan 15 gradusgacha boʻlgan gʻilaylik; binokulyar koʻrish boʻlmagan 15 gradusgacha boʻlgan hamkor gʻilaylik kiradi.

15 gradusgacha boʻlgan hamkor gʻilaylikda tashxis binokulyar koʻrish tekshiruvi (Fridmanning rangli moslamasi yoki Kalf usulida zoʻraki harakatni aniqlash bilan) bilan tasdiqlanishi lozim. Binokulyar koʻrishning mavjudligi, hamkor gʻilaylik yoʻqligini koʻrsatadi. Gʻilaylik mavjud boʻlgan harbiy xizmatchilar binokulyar koʻrishni talab qiladigan lavozimlarga tayinlanmaydilar.

Ikkala koʻzda koʻrish yaxshi boʻlgan alternirlovchi gʻilaylikda diplopiya paydo boʻlish ehtimoli boʻlganligi sababli, jarrohlik amaliyoti oʻtkazishidan saqlanish maqsadga muvofiq boʻladi.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etishda hamkor gʻilaylik aniqlanganda jarrohlik amaliyoti oʻtkazish tavsiya etiladi. Muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqiruv vaqti va SCHRga qabul qilishda yakuniy xulosa qabul qilinadi.

Diplopiyasiz boʻlgan hamkor, paralitik gʻilayliklar va binokulyar koʻrishning boshqa buzilishlarida, harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi koʻz faoliyatiga koʻra, kasalliklar jadvalining tegishli moddalari asosida aniqlanadi.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etishda hamkorli gʻilaylik aniqlanganda jarrohlik amaliyoti oʻtkazish tavsiya etiladi. Muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqiruv vaqtida, SCHRga qabul qilishda yakuniy xulosa qabul qilinadi.

Diplopiyasiz boʻlgan hamkorli gʻilaylik, paralitik gʻilayligida va binokulyar koʻrishning boshqa buzilishlarida harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi koʻzning faoliyatiga koʻra kasalliklar jadvalining tegishli moddalari asosida aniqlanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 35 Refraksiya va akkomodatsiyaning buzilishlari : a) qaysi koʻzligidan qatʼiy nazar meridianlardan birida 12,0 D dan ortiq boʻlgan miopiya yoki gipermetropiya yoxud qaysi koʻzligidan qatʼiy nazar ikki bosh meridianlardagi refraksiyaning farqi 5,0 D dan ortiq boʻlgan astigmatizmning har qanday turi F F F F F F b) qaysi koʻzligidan qatʼiy nazar meridianlardan birida 8,0 D dan 12,0 D (kirgan holda) gacha boʻlgan miopiya yoki gipermetropiya E Yaroqsiz C E Yaroqsiz E v) qaysi koʻzligidan qatʼiy nazar meridianlardan birida 5 ,0 D dan 8,0 D (kirgan holda) gacha boʻlgan miopiya yoki gipermetropiya yoxud qaysi koʻzligidan qatʼiy nazar ikki bosh meridianlardagi refraksiya farqi 3,0 D dan 5,0 D ( kirgan holda) gacha boʻlgan astigmatizmning har qanday turi E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C Yaroqsiz E g) kaysi koʻzligidan qatʼiy nazar meridianlardan birida 3,0 D dan 5,0 D (kirgan holda) gacha boʻlgan miopiya yoki gipermetropiya yoxud kaysi koʻzligidan qatʼiy nazar ikki bosh meridianlardagi refraksiya farqi 2,0 D dan 3,0 D (kirgan holda) gacha boʻlgan astigmatizmning har qanday turi C Yaroqsiz B B Yaroqli. HHB, AYP operatorlikka, qutqaruvchilikka yaroqsiz C

Refraksiya anomaliyalarining turi va darajasi sikloplegiya holatida skiaskopiya yoki refraktometriya yordamida aniqlanadi.

Mazkur moddada koʻrsatilgan refraksiya anomaliyalarida, kasalliklar jadvalining III-ustunida nazarda tutilgan shaxslarga nisbatdan harbiy xizmatga yaroqlilik, yakka tartibda baholash koʻzda tutilgan holda, hal qiluvchi ahamiyat boʻlib, koʻrish oʻtkirligi hisoblanadi.

Akkomodatsiyaning turgʻun spazmida, parez yoki falajda, tibbiy tekshiruv shifokor-terapevt, shifokor-nevrolog va zarurat boʻlganda boshqa shifokor-mutaxassislar ishtirokida amalga oshiriladi. Agar akkomodatsiyaning turgʻun spazmi, parez yoki falaj asab tizimi, ichki aʼzolar kasalliklari tufayli boʻlsa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish asosiy kasallik boʻyicha amalga oshiriladi.

Akkomodatsiyaning spazmi — faoliyatga oid kasallik boʻlib hisoblanadi, bunda sikloplegiyada aniqlangan refraksiya, sikloplegiyagacha boʻlgan maʼqul salbiy korreksiyalovchi linzani kuchidan zaifroqdir.

Statsionar sharoitda davolanish samarasiz boʻlgan bir yoki ikkala koʻzning akkomodatsiya spazmi yoki falajida harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi, kasalliklar jadvalining 35- yoki 36-moddalari boʻyicha aniqlanadi, bunda bir necha marotaba oʻtkazilgan sikloplegiyalardan keyin, avvalgi sathiga qaytgan, korreksiya qilingan koʻrish oʻtkirligi va ametropiya darajasiga koʻra aniqlanadi.

Bir koʻzda akkomodatsiyaning turgʻun falajida harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi, koʻzning faoliyatiga koʻra aniqlanadi. Akkomodatsiyaning spazm yoki falaji ifodalanganlik darajasidan qatʼiy nazar, HTMga kirishga qarshi koʻrsatma boʻladi.

Mazkur moddada koʻrsatilgan refraksiya anomaliyalari mavjud holatlarda ofitserlar tarkibidagi shaxslarning yaroqlilik toifasi yakka tartibda baholanishi koʻzda tutilganda, korreksiya qilingan koʻrish oʻtkirligi harbiy xizmatga yaroqlilikka toʻsqinlik qilmasa, hal qiluvchi ahamiyat boʻlib, koʻrish oʻtkirligi hisoblanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 36 Koʻrlik, koʻrishning pasatligi, rang ajratish anomaliyalari: a) koʻz olmasining yoʻqligi yoki bir koʻz koʻrligi yoki bir koʻzda koʻrish oʻtkirligi 0,03 dan kam boshqa koʻzda koʻrish oʻtkirligi 0,4 dan kam boʻlganida yoki ikkala koʻz koʻrish oʻtkirligining 0,3 dan kamligi F F F F F F b) xuddi “a” banddagi kabi, boshqa koʻzda 0,4 va undan yuqori, yoki bir koʻzda koʻrish oʻtkirligi 0,3 boshqa koʻzda koʻrish 0 ,3 dan 0 ,0 3 gacha boʻlgan E Yaroqsiz E E Yaroqsiz E v) bir koʻzda koʻrish oʻtkirligi 0,4 boshqa koʻzda 0,03 dan 0,4 gacha, yoki bir koʻzda koʻrish oʻtkirligi 0,5 va undan yuqori boshqa koʻzda 0,04 — 0,1 boʻlganda E Yaroqsiz C C Yaroqsiz E g) rang ajratish anomaliyalari, dixromaziya, A yoki B turdagi anomal trixromaziya C Yaroqsiz B B Yaroqli C

Harbiy xizmatga yaroqlilik uchun korreksiya bilan koʻrish oʻtkirligi bir koʻzda 0,5 va ikkinchisida 0,1 dan koʻp boʻlishi lozim. Baxsli holatlarda koʻrish oʻtkirligi nazorat tekshiruvlar yordamida aniqlanadi.

Harbiy xizmatchilarning harbiy xizmatga yaroqliligini aniqlashda har bir koʻz uchun har qanday linzalar bilan korreksiya qilingan koʻrish oʻtkirligi hisobga olinadi, shu jumladan kombinatsiyalangan, hamda intraokulyar yoki kontakt linzalar bilan (linza taʼsirini yaxshi oʻtkazgan holatda — sutkada 20 soatdan kam boʻlmagan, diplopiya va koʻzning taʼsirlanishi yoʻq, binokulyar koʻrish mavjudligida).

Koʻrishni oddiy sferik shishalar bilan korreksiya qilishda kasalliklar jadvalining barcha ustunlarida nazarda tutilgan shaxslar uchun amalda chidamli binokulyar korreksiya bilan koʻrish oʻtkirligi hisobga olinadi, yaʼni yaxshi va yemon koʻradigan koʻzlar uchun shishalar kuchining farqi, silindrli yoki kombinatsiyalangan shishalar bilan yemon koʻradigan koʻzda asosiy ikki meridianlarda linza nur sindirish kuchining farqi 2,0D dan ortiq boʻlmasligi lozim.

Kontakt linzalardan foydalanadigan shaxslarda koʻrish oʻtkirligi xizmat majburiyatlarini bajara olishlarini taʼminlaydigan oddiy koʻzoynaklar boʻlishi lozim.

HTMga kirayotgan shaxslarda korreksiyalangan koʻrish oʻtkirligi faqat miopiya yoki miopiyalik astigmatizm (oddiy yoki murakkab) mavjud boʻlganda, shu jumladan qayd etilgan refraksiya chegarasining sathdan oshmagan kontaktli linzalar boʻlganda, koʻrish oʻtkirligi pasayishining boshqa sabablarida esa (jumladan, gipermetropiya, gipermetropik va aralash astigmatizmda) — uzoqni koʻrish uchun korreksiya qilinmasdan aniqlanadi.

MG HTMga kirayotgan shaxslarda har bir koʻzda korreksiyasiz koʻrish oʻtkirligi - uzoqni koʻrish uchun 0,8 dan kam boʻlmasligi, yaqin koʻrish uchun 1,0 boʻlishi lozim, yemon koʻradigan koʻzdagi miopiya yoki eng koʻp ametropiya boʻlgan meridianda gipermetropiya 1,0 D dan koʻp boʻlmasligi, har qanday turdagi astigmatizmda ikki asosiy meridianlarda refraksiyaning farqi 0,5 D dan oshmasligi lozim.

HTMning tank qoʻmondonlik fakultetlariga (boʻlimlariga) kirayotganlarning har bir koʻzida korreksiyasiz koʻrish oʻtkirligi — uzoqni koʻrish uchun 0,6 dan, yaqinni koʻrish uchun 0,8 dan kam boʻlmasligi lozim. Ular uchun yemon koʻradigan koʻzdagi miopiya yoki eng koʻp ametropiya boʻlgan meridianda gipermetropiya 2,0 D dan koʻp boʻlmasligi, har qanday turdagi astigmatizmda ikki asosiy meridianlarda refraksiyaning farqi 1,0 D dan oshmasligi lozim.

HTMning muhandis-qoʻmondonlik va muhandis, jumladan avtoulovchilar, zenitchi — raketachilar, kimyo qurolidan muhofaza fakultetlariga (boʻlimlariga) kirayotganlarning har bir koʻzda korreksiyasiz koʻrish oʻtkirligi — uzoqni koʻrish uchun 0,5 dan, yaqinni koʻrish uchun 0,8 dan kam boʻlmasligi lozim. Ular uchun yemon koʻradigan koʻzda miopiya yoki eng koʻp ametropiya boʻlgan meridianda gipermetropiya 2,0D dan koʻp boʻlmasligi, har qanday turdagi astigmatizmda ikki asosiy meridianlarda refraksiyaning farqi 1,0D oshmasligi lozim.

Yuqorida qayd etilmagan boshqa barcha HTMning fakultetlariga (boʻlimlariga) kirayotganlarning har bir koʻzda korreksiyasiz koʻrish oʻtkirligi — uzoqni koʻrish uchun 0,4 dan, yaqin uchun 0,8 dan kam boʻlmasligi lozim. Bu HTMga kirayotgan nomzodlar yemon koʻradigan koʻzida miopiya yoki eng koʻp ametropiya boʻlgan meridianda gipermetropiya 2,5 D dan koʻp boʻlmasligi, har qanday turdagi astigmatizmda ikki asosiy meridianlarda refraksiyaning farqi 1,0 D oshmasligi lozim.

MG harbiy xizmatchilarida har ikkala koʻzida korreksiyasiz koʻrish oʻtkirligi 0,7dan (65921-harbiy qism uchun — 0,8) kam boʻlgan, HDQ harbiy xizmatchilarda 0,6 kam boʻlgan holatlarda, kasalliklar jadvalining I-ustuni boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkazilayetganlar ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli deb topiladi, kasalliklar jadvalining III-, IV-ustunlari boʻyicha esa — HDQ va ularga tenglashtirilgan qismlarda xizmatga yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi.

Har qanday etiologiyadan kelib chiqqan koʻz gavhari xiralashganda, ular nafaqat tirqishli lampa yordamida, balki kengaytirilgan qorachiqdan oʻtayotgan nur yordamida va yen tomondan yeritish bilan ham aniqlangan, koʻrish oʻtkirligi pasayishi bilan kechayotgan, faqatgina rivojlanuvchi koʻz gavharning xiralashishi mavjud boʻlganda, kasalliklar jadvalining V-ustunida nazarda tutilgan shaxslar RM va INMlar bilan ishlashga yaroqsiz deb topiladilar hamda gavharning xiralashishi oʻtib kiruvchi radiatsiya taʼsiridan kelib chiqqan shaksiz asoslari mavjud holatlarda (“nur kataraktasi”ning oddiy manzarasida gavharning orqa qutbi atrofida xiralashishlar joylashadi). Tekshiruv vaqtida faqat tirqishli lampa yordamida aniqlanadigan, gavhardagi rangli tovlanish, kamalak jilosi, toshchalar, donachalar va vakuollar deb atalmish oʻzgarishlar mavjudligida, kasalliklar jadvalining V-ustunida nazarda tutilgan shaxslarni RM va INM bilan ishlashga yaroqsiz deb topilishga asos boʻlmaydi.

Biomikroskopiya yordamida gavharning orqa qobigʻi ostida xiralashishlari aniqlangan RM va INM bilan ishlayetgan shaxslar hisobga olinishi lozim. Gavhar xiralashishining rivojlanishini ishonchli alomatlari (ularning soni va oʻlchamlarini ifodalangan koʻpayishi) mavjudligida, RM va INM bilan ishlashga yaroqsiz deb xulosa chiqariladi.

RM va INM bilan bogʻliq boʻlgan ishga qabul qilinayotgan (tayinlanayetgan) shaxslarning gavharida xiralashish mavjud boʻlganda, ular yaroqsiz deb topiladilar.

Koʻrish oʻtkirligini pasayishiga olib kelmaydigan gavharning oldingi qobigʻida tugʻma pigment mavjudligi, RM va INM bilan ishlash va HTMga kirishga qarshi koʻrsatma boʻlmaydi.

Rang ajrata olishning pasayish darajalari va turlarini tashhislashda, 9-chi va undan keyingi nashrlardagi Rabkinning polixromatik jadvallariga ilova qilingan uslubiy koʻrsatmalarini qoʻllash lozim.

Dixromaziya, “A” va “V” turdagi anomal trixromaziya mavjudligida, barcha turdagi avtoulovlar, tanklar va boshqa jangovar mashinalarning haydovchilari, signalchi-kuzatuvchilar, masofani oʻlchovchi mutaxassislar harbiy mutaxassisligi boʻyicha xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

Dixromaziya, “A” va “V” turdagi anomal trixromaziya bilan xastalangan harbiy xizmatchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazilish paytida rang ajratish bilan bogʻliq boʻlmagan lavozimlarga tayinlash imkoniyati hisobga olinadi. Dixromaziya, “A” va “V” turdagi anomal trixromaziya mavjud boʻlgan fuqarolar chaqiruv uchastkalarida qayd etish, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, SCHRga qabul qilish, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatga kirishida cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar.

“S” turdagi anomal trixromaziya holatlar — bu tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar 9-chi va undan keyingi nashrdagi Rabkin jadvallarida XVIII-sonli jadvalni aniqlashi muqarrar boʻlgan holda, 12 dan ortiq jadvallarni toʻgʻri aniqlashlari lozim.

“S” turdagi anomal trixromaziya Qurolli Kuchlar va qoʻshinlarning barcha turlarida (kimyo qoʻshinlari bundan mustasno) harbiy xizmatga va barcha turdagi avtoulov vositalarining (temir yoʻllar bundan mustasno) haydovchilarini qoʻshilgan holda barcha harbiy mutaxassisliklar boʻyicha xizmat hamda barcha HTMga (kimyo qoʻshinlari, HDQ HTM, MG HTM, uchuvchilar tarkibini tayerlash boʻyicha HTMning uchuvchilar, shturmanlar tayerlash fakultetlari bundan mustasno) kirishlariga qarshi koʻrsatma boʻlmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 37 Oʻtkir kasallik, surunkali kasallikning hurujlari, jarohat yoki jarrohlik yoʻli bilan davolangandan keyingi koʻrish aʼzo faoliyatining vaqtincha buzilishlari D Yaroqsiz D D D D

Mazkur modda, shox va rangdor pardalarni hamda koʻzning boshqa qavatlarining oʻtkazgan oʻtkir kasalliklari, jarohat va jarrohlik amaliyotidan keyingi koʻrishning vaqtincha buzilishini nazarda tutadi.

Fuqarolar chaqiruv uchastkalarida qayd etish, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, SCHRga qabul qilish, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga (HDQ HTM, MG HTM, uchuvchilar tarkibini tayerlash boʻyicha HTMning uchuvchilar, shturmanlar tayerlash fakultetlari bundan mustasno) kirishda shox, oqsil pardalarda optik qayta tiklash jarrohlik amaliyotidan oʻtgan boʻlib, agar jarrohlik yoʻli bilan davolashdan keyin 12 oy muddat oʻtmagan boʻlsa, harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar.

Oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotidan keyin ularning harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi, kasalliklar jadvalining tegishli moddalari, koʻz olmalarining ultratovush biometriyasi natijalarini hisobga olingan holda koʻz faoliyatlarining holati va jarrohlik amaliyotigacha boʻlgan hujjatlar bilan rasman tasdiqlangan ametropiya darajasi boʻyicha aniqlanadi.

Shox pardada optik qayta tiklash jarrohlik amaliyotidan oʻtgan shaxslar, HTMga (HDQ HTM, MG HTM, uchuvchilar tarkibini tayerlash boʻyicha HTMning uchuvchilar, shturmanlar tayerlash fakulteti bundan mustasno) kirishga yaroqli, agar jarrohlik amaliyotidan keyin 1 yildan kam boʻlmagan muddat oʻtgan boʻlib, shox parda va koʻz tubida jarrohlik amaliyotidan keyingi asorat va degenerativ — distrofiyali oʻzgarishlar kuzatilmasa, HDQ HTM, MG HTM, uchuvchilar tarkibini tayerlash boʻyicha HTMning uchuvchilar, shturmanlar tayerlash fakultetiga kirishga yaroqsiz hisoblanadi. Bir yil davomida yaroqlilik toifasi jarrohlik amaliyotigacha qanday boʻlsa, shunday saqlanadi.

Shuningdek, mazkur moddaga bir yoki ikkala koʻzlardagi koʻz yeshi yoʻllarining davolanadigan kasalliklari kiradi. Fuqarolarga chaqiruv uchastkalarida qayd etishda davolanish tayinlanadi, mazkur modda boʻyicha harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsizlik toʻgʻrisida xulosa, tiklanuvchi davolanishga bir oydan kam boʻlmagan muddat zarur boʻlganda chiqariladi. Harbiy xizmatchilar davolanishdan soʻng, xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilinishi tavsiya etiladi.

Chaqiriluvchilar, statsionarda uzoq muddat davolanishi lozim boʻlmagan va koʻz faoliyatlarini buzilishiga olib kelmaydigan kasalliklar mavjudligida, harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar.

8-bob. Quloq va soʻrgʻichsimon oʻsiqning kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 38 Tashqi quloqning (shu jumladan tugʻma) kasalliklari: a) quloq suprasining tugʻma yoʻqligi F F F F F F b) ikki tomonlama mikrotiya E Yaroqsiz C E Yaroqsiz E v) bir tomonlama mikrotiya , tashqi quloq eshituv yoʻli va quloq suprasi ekzemasi, surunkali diffuz tashqi otit, tashqi eshituv yoʻlining tugʻma va orttirilgan torayishlari E Yaroqsiz B C Yaroqli. HHB, AYP operatorlik, qutqaruvchilikka yaroqsiz E

Birinchi va undan yuqori toifali chaqiriluvchi — sportchilar (hujjat bilan tasdiqlangan) eshitish faoliyati buzilmagan holatda, quloq suprasining kam ifodalangan shakl buzilishi mavjudligida, yaʼni sogʻlom tomondagi quloq supralari nisbatdan oʻlchamlari teng, togʻay relyefi buzilmagan, terida qoʻpol chandiqli tortilishlari mavjud boʻlmaganda, harbiy xizmatga cheklangan ravishda yaroqli deb topiladilar.

Mazkur moddaning “v” bandiga eshitish faoliyatining buzilishi va (yoki) u siz tugʻma yoki orttirilgan quloq suprasining shakl buzilishlari kiradi.

Tashqi eshituv yoʻli, quloq suprasi, quloq atrofi sohasida surunkali qaytalanuvchi ekzema mavjud boʻlgan chaqiriluvchi va muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilari statsionar davolanish samara bermaganda, tashqi eshituv kanalining orttirilgan torayishida, harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

Tashqi eshituv yoʻlining zamburugʻli zararlanishi mavjud boʻlgan chaqiriluvchi va harbiy xizmatchilar davolanishi yoki chaqiruvdan kechiktirilishi lozim.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 39 Oʻrta quloq va soʻrgʻichsimon oʻsiqning kasalliklari: a) poliplar, nogʻora boʻshligʻi granulyatsiyalari, suyak kariyesi bilan va (yoki) burun atrofi boʻshliqlarining surunkali kasalliklari bilan qoʻshilib kechuvchi ikki yoki bir tomonlama surunkali oʻrta quloq otiti E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E b) poliplar, nogʻora boʻshligʻi granulyatsiyalari, suyak kariyesi bilan va (yoki) burun atrofi boʻshliqlarining surunkali kasalliklari bilan qoʻshilib kechmaydigan ikki yoki bir tomonlama surunkali oʻrta quloq otiti E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E v) oʻtkazilgan oʻrta quloq otitidan keyingi faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari, quloq barofaoliyatining turgʻun buzilishi bilan kechadigan kasalliklar E Yaroqsiz B B yoki C (YATA) Yaroqsiz S

Mazkur moddaning “a” bandiga burundan nafas olishning turgʻun qiyinlashishi bilan birga kechadigan ikki va bir tomonlama oʻrta quloqning yiringli surunkali yalligʻlanishi, jarrohlik amaliyotidan keyingi hosil boʻlgan boʻshliqning shilliq qavatlari toʻliq tiklanmaganligi, ular ichida yiring, granulyatsiyalar, xolesteoatoma yigʻindilari borligi, ikkala quloqda radikal jarrohlik amaliyotidan keyingi holat yoki ochiq usuldagi timpanoplastikadan keyin jarrohlik boʻshligʻining toʻliq epidermizatsiyasi kuzatilganda, kasalliklar jadvalining I-, II-, VI-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslarga nisbatan ham qoʻllaniladi.

Oʻrta quloqning surunkali yiringli yalligʻlanishlari otoskopiya maʼlumotlari (nogʻora pardasini teshilishi, nogʻora boʻshligʻidan chiqadigan ajralmalar), nogʻora boʻshligʻi ajralmalarini mikroflorasini aniqlash uchun ekish, chakka suyagini Shyuller va Mayer usullari bilan rentgenografiya qilish yoki shu suyaklarni KT oʻtkazilishi yoʻli bilan tasdiqlanishi lozim.

Mazkur moddaning “b” bandiga eshitish faoliyatini pasayishi bilan yoki u siz ikki tomonlama nogʻora pardaning turgʻun quruq teshilishi kiradi. Nogʻora pardaning turgʻun quruq teshilishi deganda, oʻrta quloqda 12 oydan koʻp muddat davomida yalligʻlanish boʻlmagan holatdagi teshilish mavjudligini tushunish kerak.

Mazkur moddaning “v” bandiga nogʻora pardaning bir tomonlama turgʻun quruq teshilishi, adgeziv oʻrta otit, timpanoskleroz, shuningdek 12 oy va undan ortiq muddat oldin oʻtkazilgan radikal jarrohlik amaliyotidan yoki bitta quloqda ochiq usul bilan oʻtkazilgan timpanoplastikadan keyingi davrda jarrohlik amaliyotidan qolgan boʻshliqning toʻliq epidermizatsiyasi kuzatiladigan holatlar kiradi.

Adgeziv jarayonda nogʻora boʻshligʻida yoki oʻrta quloqning surunkali katarida otoskopiyada bir quloqning nogʻora pardasida teshik yoki chandiqlar eshitish va barofaoliyatning buzilishi bilan birga aniqlanadi. Quloq barofaoliyatning buzilishi tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning shikoyatlari, LOR — aʼzolarining koʻrigi, quloq manometriyasi asosida aniqlanadi.

SCHRga qabul qilinayotgan fuqarolarda adgeziv oʻrta otit, tempanoskleroz, shuningdek 12 oy va undan ortiq muddat oldin radikal jarrohlik amaliyotidan yoki ochiq usul bilan oʻtkazilgan timpanoplastikadan keyingi davrda eshitish faoliyati buzilishsiz kechadigan jarrohlik amaliyotidan qolgan boʻshliqning toʻliq epidermizatsiyasi kuzatilgan holatlarda, ular cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar.

Oʻtkazilgan perforatsiyadan keyin hosil boʻlgan nogʻora pardadagi kichik chandiq va ohaklanish (yagona petrifikatlar), pardaning harakatchanligi, eshitish va quloq barofaoliyatining buzilmagan holatlarda ushbu moddani qoʻllashga asos boʻlmaydi.

Quloq barofaoliyatning turgʻun buzilishi qayta oʻtkaziladigan tadqiqotlarning maʼlumotlariga koʻra aniqlanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 40 Vestibulyar qobiliyatining buzilishi : a) yaqqol ifodalangan va turgʻun vestibulyar buzilishlar F F F F F F b) moʻtadil ifodalangan turgʻun boʻlmagan vestibulyar buzilishlar E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) vestibulyar taʼsirlarga turgʻun va yaqqol ifodalangan sezuvchanlik E Yaroqsiz B B yoki C (YATA) Yaroqli E

Vestibulyar buzilishlarda tekshiruv maʼlumotlari shifokor-nevropatolog bilan hamkorlikda baholanadi.

Mazkur mddaning “a” bandiga hurujlari statsionar tekshiruvida kuzatilgan va tibbiy hujjatlar bilan tasdiqlangan, yaqqol ifodalangan vestibulyar buzilishlar kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga qisqa muddatli vestibulyar-vegetativ hurujlar bilan kechadigan vestibulyar buzilishlar kiradi.

Mazkur moddaning “v” bandiga chayqalishga moyil boʻlgan yuqori darajadagi yaqqol sezuvchanlik holatlari kiradi, bunda boshqa aʼzo kasalliklari va vestibulyar buzilishlar boʻlmaydi. Chayqalishga moyil boʻlgan yuqori darajadagi sezuvchanlikda vestibulyar faoliyatining tadqiqoti bilan cheklanish kerak emas, butun organizmni har tomonlama va chuqur tekshirish zarur, chunki vegetativ reflekslar faqat quloq labirintidan emas, balki boshqa aʼzolardan ham chiqishi mumkin.

Vestibulometriya natijalari shifokor-nevrolog bilan birga baholanadi. Vestibulyar buzilishlarni vaqtincha xususiyatga egaligi koʻrsatilganda, statsionar sharoitida har tomonlama tekshirish va davolash lozim.

Barcha HTMga kirayotgan nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda vestibulyar apparatni uch karralik otolit reaksiyasining tekshiruvi yoki Koriolis tezlanishlarini uzluksiz kumulyatsiyali sinama bilan tekshirib koʻrish shart.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 41 Karlik, karsoqovlik, eshitish qobiliyatining pasayishi : a) ikki quloqdagi karlik yoki karsoqovlik F F F F F F b) eshitishning turgʻun pasayishi bir quloqda shivirlab gapirishni eshitish qobiliyati yoʻqligi va boshqa quloqda shivirlab gapirishni eshitish qobiliyatining 3 m gacha masofadaligi yoki bir quloqda eshitishning turgʻun pasayishi bilan shivirlab gapirishni eshitish qobiliyati bir quloqda 1 m gacha va boshqa quloqda 2 m gacha. E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) eshitishning turgʻun pasayishi bir quloqda shivirlab gapirishni eshitish qobiliyatining yoʻqligi va boshqa quloqda shivirlab gapirishni eshitish 3 m dan ortiq masofadaligi yoki eshitishning turgʻun pasayishi bir quloqda shivirlab gapirishni eshitish 2 m gacha va boshqa quloqda 3 m gacha E Yaroqsiz C C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) ikkala quloqda eshitishning turgʻun pasayishi shivirlab gapirishni eshitish har bir quloqda 2 dan 4 m gacha E Yaroqsiz B B Yaroqli. HHB, AYP operatorlik, qutqaruvchilikka yaroqsiz E

Ikki quloqdagi karlik yoki karsoqovlik davolash-profilaktika, ilmiy-tadqiqot yoki karsoqovlar uchun moʻljallangan taʼlim muassasalari tomondan tasdiqlanishi lozim. Karlik deb, quloq suprasi oldidagi baqirishni eshitmaslik hisoblanadi.

Eshitishning pastligi darajasini aniqlashda tadqiqotning maxsus usullarini, shivirlash va suhbatlashish nutqi, kamerton, boʻsagʻa audiometriyasi, quloqlar barofaoliyatini majburiy ravishda aniqlash bilan birga qoʻllash lozim boʻladi.

Harbiy xizmatga yaroqlilik toifasini oʻzgarishiga olib keluvchi eshitishning pasayishlarda, yuqorida matndagi tadqiqotlarni bir necha marotaba (tekshiruv davrida yilda kamida 3-marta) oʻtkazilishi lozim.

Bir yoki ikkala quloqdagi karlikka gumon boʻlganda Govseyev, Lombar, Shtenger, Xilov va boshqa tekshiruv yoki obyektiv audiometriya usullari (chaqirilgan eshitish potensiallarini roʻyxatga olish, otoakustik emissiya va boshqalar) qoʻllaniladi. Shivirlab gapirishni eshitishda quloqlardagi farq 3 metrdan koʻp boʻlganda, Stenvers usuli boʻyicha chakka suyaklarining rentgenografiyasi yoki KT oʻtkaziladi.

Shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarning harbiy xizmatga yaroqliligini yakka tartibda baholashda, ularning muayyan xizmat sharoitlari, qoʻmondonlikning tavsifnomasi va faoliyatga oid tekshiruvlarda elektroakustik aloqa vositalarni (telefon, radioaloqa) qoʻllab, quloqqa taqib, eshita olishlarini tekshirish yoʻli bilan olingan natijalar ham hisobga olinadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 42 Oʻtkir kasallik, surunkali kasallik hurujlari, jarohat yoki jarrohlik amaliyotidan keyingi quloq va soʻrgʻichsimon oʻsiq faoliyatining vaqtincha buzilishlari D Yaroqsiz D D D D

Harbiy xizmatchilarning oʻtkazilgan kasallik va jarohatlar, jarrohlik amaliyotlaridan keyin taʼtilga muhtojliklari toʻgʻrisidagi xulosa statsionar davolanish tugaganidan keyin, ularning umumiy ahvoli va maxsus davo tadbirlari tugagan, ammo eshitish, vestibulyar apparat faoliyatining toʻliq tiklanishi uchun kerak boʻladigan muddat 1 oydan kam boʻlmasligi sharti bilan qabul qilinadi.

Timpanoplastikadan keyin chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan fuqarolar harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar. SCHRga qabul qilinayotgan fuqarolar jarrohlik amaliyotidan 12 oy va undan ortiq muddat oʻtgach, ular nogʻora pardasi butunligining tiklanishi maqsadida oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotidan soʻng, eshitish qobiliyati saqlangan va asoratlari boʻlmagan holatlarda qayta tibbiy koʻrikdan oʻtishlari mumkin.

Nogʻora pardasi butunligining tiklanishi, eshitishning yaxshilanishi, timpanoplastikaning yaxshi natijasi deb hisoblanadi. Eshitishni yaxshilash boʻyicha oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotlaridan keyin shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar baʼzi holatlarda kasallik tufayli taʼtilga muhtoj boʻladilar.

Kasallik tufayli berilgan taʼtil tugaganidan soʻng, ularning harbiy xizmatga yaroqliligi davolash natijalariga koʻra kasalliklar jadvali 40-moddasining “b” va “v” bandlari boʻyicha aniqlanadi. HDQ va ularga tenglashtirilgan qismlarda, maxsus inshootlardagi xizmatga yaroqsiz.

9-bob. Qon aylanish tizimining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 43 Revmatizm, yurakning bosh qa revmatik va revmatik boʻlmagan (shu jumladan tugʻma) kasalliklari: a) ogʻir darajadagi yurak yetishmovchiligi bilan F F F F F F b) oʻrta darajadagi yurak yetishmovchiligi bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) yengil darajadagi yurak yetishmovchiligi bilan E Yaroqsiz C C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) chap qorincha faoliyatining alomatsiz buzilishi bilan E Yaroqsiz B C Yaroqli. HHB, AYP operatorlik, qutqaruvchilikka yaroqsiz E

Harbiy-tibbiy ekspertiza oʻtkazish maqsadida yurak yetishmovchiligi darajasini aniqlashda NYHA tasnifi qoʻllanadi.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

IV FS yurak yetishmovchiligi bilan kechadigan yurak kasalliklari;

yurak yetishmovchiligi mavjudligi yoki uni boʻlmaganligi bilan kechadigan kombinatsiyalangan yoki qoʻshma shakldagi yurakning tugʻma va orttirilgan nuqsonlari;

yurak yetishmovchiligining II — IV FS mavjudligi bilan kechadigan yakka boʻlgan aortal tugʻma va orttirilgan nuqsonlari;

yakka boʻlgan chap atrioventrikulyar teshikning torayishi;

dilatatsion, restriktiv va gipertrofiyali kardiomiopatiyalar, oʻng qorinchaning aritmogen displaziyasi, Brugada sindromi;

yurak yetishmovchiligi mavjudligi yoki uni boʻlmaganligi bilan kechadigan yurakning tugʻma yoki orttirilgan nuqsonlarida klapan apparatida oʻtkazilgan jarrohlik amaliyoti, elektrokardiostimulyator yoki aritmiyaga qarshi vositani implantatsiya qilish oqibatlari;

turgʻun, davolab boʻlmaydigan yurak ritmi va oʻtkazuvchanligining buzilishlari (toʻliq atrioventrikulyar qamali, Morgani-Adams-Stoks sindromi yoki II — IV FS yurak yetishmovchiligi bilan kechadigan II-darajali atrioventikulyar qamali, B.Lown boʻyicha III — V-darajadagi qorincha ekstrasistoliyasi, paroksizmal qorincha taxiaritmiyalari, sinus tugunining zaiflik sindromi).

Ofitserlar tarkibidagi shaxslar atriventrikulyar tugun retsiprok taxikardiyasi yuzasidan qoʻshimcha oʻtkazuvchi yoʻllar va WPW sindromi muvaffaqiyatli radiotoʻlqin ablyatsiya oʻtkazilganidan keyin, agar harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyatlari saqlangan holda mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkazishlari mumkin.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

III-FS yurak yetishmovchiligi bilan kechadigan yurak kasalliklari;

I-FS yurak yetishmovchiligi mavjudligida va (yoki) aorta, ikki-uch tavaqali klapanlarning yetishmovchiligidagi regurgitatsiyaning ikkinchi va yuqori darajasi bilan kechadigan yurakning tugʻma va orttirilgan nuqsonlari;

Batalov tomirining yepilmaganligi, yurak yetishmovchiligisiz kechadigan qorinchalararo toʻsiqning nuqsoni.

Aritmiyaga qarshi davo choralarini yoki kateterli ablyatsiyani talab qiladigan davolash toʻxtatilganidan soʻng, qaytalanadigan paroksizmal qorinchalardan yuqori boʻlgan taxiaritmiyalar, WPW sindromi, Morgani-Adams-Stoks sindromisiz kechadigan II-darajali sinoventrikulyar turgʻun qamali, II-darajali sinoatrial (sinoaurikulyar) qamali, Gis bogʻlami oyoqchalarining rivojlangan toʻliq qamallari bilan kechadigan, 7 kundan ortiq davom etadigan yurak ritmi va oʻtkazuvchanligining turgʻun buzilishlari mavjud boʻlgan shaxslar, yurak yetishmovchiligining FSga koʻra, mazkur moddaning “a” yoki “b” bandlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar. Yurak yetishmovchiligi boʻlmaganida yoki uning I,-II-FS yurak yetishmovchiligi boʻlganida, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan fuqarolar, muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilari WPW sindromi, shuningdek Gis bogʻlamining oyoqchalaridan birida toʻliq qamali mavjud boʻlganida, ular harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar. Gis bogʻlamining oʻng yoki chap oyoqchasining shoxchalaridan birida notoʻliq qamal, P-Q oraliqning kisqarishida mazkur moddani qoʻllash uchun asos boʻla olmaydi va muddatli harbiy xizmat yoki HTMga kirishga toʻsqinlik boʻlmaydi.

Yurakning yakka boʻlgan tugʻma va orttirilgan nuqsonlari bilan xastalangan muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilarga (“a” bandida koʻrsatilganlar bundan mustasno) xulosa, yurak yetishmovchiligi mavjudligidan qatʼiy nazar, mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha chiqariladi.

Yakka boʻlgan aortal nuqsonlar bilan xastalangan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga (“a” bandida koʻrsatilganlar bundan mustasno) xulosa, mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha chiqariladi.

Mazkur moddaning “v” bandiga I,-II-FS yurak yetishmovchiligi bilan yurak kasalliklari; yurak yetishmovchiligi boʻlmagan yurak klapanlarining tugʻma nuqsonlari; yurak yetishmovchiligi boʻlmagan boʻlmachalararo toʻsiqning nuqsoni; revmatizmning takroriy hurujlari; yurak ritmi, oʻtkazuvchanligining turgʻun buzilishlari va (yoki) I-II-FS yurak yetishmovchiligi bilan birga kechadigan regurgitatsiya mavjud boʻlgan ikki tavaqali yoki boshqa klapanlarning birlamchi prolapsi, miokarditli kardioskleroz, surunkali miokardit; dekstrakardiya, ichki aʼzolarning toʻliq teskari joylashuvi kiradi.

Kasallik alomatlarining tahlili bilan qoʻshilgan holda ExoKG tekshiruvini oʻtkazishda aniqlangan kardiogemodinamik koʻrsatkichlar (chiqaruv fraksiyasining pasayishi, chap qorincha va boʻlmachaning sistolik- diastolik oʻlchamlarining kattalashishi, regurgitatsiya oqimlarini ikki tavaqali va aortal klapanlar ustida paydo boʻlishi, chap qorinchaning diastolik faoliyatining buzilishi), veloergometriya yoki tredmil-test, shuningdek oʻtkazilgan va 6 daqiqalik yurish testi bilan I,-II-FS yurak yetishmovchiligi tasdiqlanishi lozim.

Oʻtkir revmatik isitmani boshidan kechirgan muddatli harbiy xizmatchilar, SCHR xizmatchilari va HTMning birinchi bosqich kursantlari mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

Mazkur moddaning “g” bandiga yurak yetishmovchiligisiz kechadigan yurak mushagi kasalliklarining oqibatlari, ikki tavaqali va yurakning boshqa klapanlarini birlamchi prolapsi (5 mmdan koʻp); I-darajali atrioventrikulyar qamal; aortal regurgitatsiya alomatlarisiz kechadigan ikki tavaqali aortal klapan kiradi.

I-darajali faoliyatga oid (vagusli) atrioventrikulyar qamal (jismoniy zoʻriqishida (yurakning qisqarishlar soni hisobidan) yoki tananing 1 kg ogʻirligiga nisbatidan atropin sulfatni 0,020 — 0,025 mg qon tomiriga yuborilganidan soʻng, atriventrikulyar oʻtkazuvchanlikning meʼyorlashishi), ushbu moddani qoʻllanilishi uchun asos boʻlmaydi, muddatli harbiy xizmatni oʻtash yoki HTMga kirishiga monelik qilmaydi.

Muddatli harbiy va muqobil hizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatga kirayotgan fuqarolarda gemodinamika buzilishisiz kechadigan yurakning ikki tavaqali va boshqa klapanlarining 5 mmgacha boʻlgan birlamchi prolapsi aniqlanganida, ularni cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqliligi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi, HTMga kiruvchilarga esa, HTMga kirishga yaroqsiz deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 44 Gipertoniya (hafaqonlik) kasalligi : a) “nishon ” aʼzolar faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishi bilan F F F F F F b) “nishon ” aʼzolar faoliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) “nishon ” aʼzolar faoliyatining kam ifodalangan buzilishi bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) “nishon ” aʼzolar faoliyati buzilishisiz E Yaroqsiz B B yoki C (YATA) Yaroqli E

Harbiy-tibbiy ekspertiza maqsadida arterial gipertenziyaning darajalari tasnifi (BTTQ, 2010-yil) va arterial gipertoniyaning uch bosqichli tasnifi (BSST, 1996-yil) “nishon” aʼzolar faoliyatining buzilishlariga koʻra qoʻllaniladi.

Mazkur moddaning “a” bandiga AQBning yuqori koʻrsatkichlari (tinch holatda-sistolik bosim simob ustunining 180 mmga teng va bundan koʻproq, diastolik bosim esa — simob ustunining 110 mmga teng va bundan koʻproq) bilan tavsiflanuvchi, shu jumladan AQBning sutkali monitoringining natijalari bilan ham tasdiqlanadigan III-bosqichdagi gipertoniya kasalligi kiradi. Miokard infarkti va insultni oʻtkazgan shaxslarda arterial bosim koʻrsatkichlari pastroq boʻlishi mumkin. Kasallikning klinik manzarasida arterial gipertenziya sindromi bilan chambarchas va bevosita bogʻliq boʻlgan ogʻir darajali qon tomir buzilishlari (miokard infarkti, aortaning qatlamlanuvchi anevrizmasi, gemorragik, ishemik insult, qon quyilish yoki ekssudatlar va koʻruv nervi gʻuddachasining dimlanishi bilan kechadigan toʻr parda arteriyalarini generallashgan torayishi, qon zardobidagi kreatinin miqdori 133 mkmol/ldan koʻp va (yoki) kreatinin klirensi daqiqada 60 mldan kam (Kokroft-Gault tenglamasi) bilan kechadigan buyrak faoliyatning buzilishi), proteinuriya sutkada 300 mgdan koʻp boʻlishi bilan ustunlik qiladi.

Mazkur moddaning “b” bandiga dori vositalari orqali doimiy davolash oʻtkazilmasdan meʼyoriy koʻrsatkichlarga yetmaydigan, tasdiqlangan “nishon” aʼzolar faoliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan kechadigan II-darajali arterial gipertenziya (tinch holatda — sistolik bosimi simob ustunining 160 mm va bundan ortiq, diastolik bosimi esa — simob ustunining 100 mm va bundan ortiq) bilan kechuvchi II-darajali gipertoniya kasalligi kiradi.

“Nishon” aʼzolar faoliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan kechayotgan gipertoniya kasalligining II-bosqichidagi klinik manzarasida, arterial gipertenziya sindromi bilan chambarchas va bevosita hardam bogʻliq boʻlmagan qon tomir buzilishlari (yurak ritmi va (yoki) oʻtkazuvchanligining turgʻun buzilishlari, yirik arteriyalar faoliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan kechuvchi aterosklerotik oʻzgarishlar mavjudligi va boshqalar) boʻlishi bilan ustunlik qiladi. Bundan tashqari, bosh miya buzilishlari — gipertonik serebral kriz, tranzitor ishemik hurujlar yoki harakat, sezuvchanlik, nutq, miyacha, vestibulyar va boshqa buzilishlar bilan kechuvchi II-bosqichdagi dissirkulyator ensefalopatiya, hamda II-FS zoʻriqish stenokardiyasi va (yoki) II-FS surunkali yurak yetishmovchiligining ehtimoli bor.

Mazkur moddaning “v” bandiga “nishon” aʼzolarning faoliyatini kam ifodalangan buzilishi (I-FS surunkali yurak yetishmovchiligi, oʻtib ketuvchi yurak ritmi va (yoki) oʻtkazuvchanligini buzilishi, dissirkulyator ensefalopatiyaning I-bosqichi) bilan kechayotgan arterial gipertenziyaning I-II darajasi (tinch holatda — sistolik bosim simob ustunining 140 dan 179 mmgacha, diastolik bosim esa — simob ustunining 90 mmdan 109 mmgacha) bilan kechayotgan gipertoniya kasalligining II-bosqichi kiradi.

II-bosqichdagi gipertoniya kasalligiga chap qorinchaning gipertrofiyasi (quyidagi tekshiruvlarda aniqlanadigan: rentgenografiyada — kardiotorakal indeksi > 50 foiz, elektrokardiografiyada — Sokolov-Layon belgisi > 35 mm, Kornel hosilasi > 2440 mm x ms), ExoKGda — chap qorincha miokardining vazn indeksi > 115 g/m 2 erkaklar uchun va > 95 g/m 2 ayollar uchun) ham xos boʻlgan va boshqa “nishon” aʼzolardagi 1-2 ta qoʻshimcha oʻzgarishlar — koʻz tubi tomirlarida (toʻr parda tomirlaridagi generallashgan yoki oʻchoqli torayishlar), buyraklarda — mikroalbuminuriya sutkada 30 — 300 mg, proteinuriya va (yoki) kreatinin sathi 115 — 133 mkmol/l erkaklar uchun va 107 — 124 mkmol/l ayollar uchun; kreatinin klirensi daqiqada 60 — 89 ml (Kokrofta-Gaulta tenglamasi) va yirik arteriyalarda — arteriya devorini qalinlashish belgilari (ultratovush toʻlqinlari bilan tekshirilganda “intima-media” tarmogʻining qalinligi 0,9 mmdan koʻp va (yoki) ularda aterosklerozli qatlamlar) tekshiruv natijalariga koʻra aniqlanadi.

Mazkur moddaning “g” bandiga AQBning koʻtarilgan koʻrsatkichlari (tinch holatdagi sistolik bosimi simob ustinining 140 mmdan 159 mmgacha, diastolik bosimi — simob ustunining 90 mmdan 99 mmgacha) bilan kechayotgan I-bosqichdagi gipertoniya kasalligi kiradi.

Gipertoniya kasalligining I-bosqichda AQB qisqa muddatda balandroq koʻrsatgichlargacha koʻtarilish ehtimoli bor. “Nishon” aʼzolarda zararlanish alomatlari boʻlmaydi.

Vegetativ buzilishlar (qoʻl panjalarining gipergidrozi, “qizil” turgʻun dermografizm, tana turish holati oʻzgarishida puls va arterial bosim bexulosaligi va boshqalar) bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan yuqori arterial bosim alomatlari mavjud boʻlganda, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kasalliklar jadvalining 48-moddasi boʻyicha amalga oshiriladi.

Statsionar sharoitdagi tekshiruv va olti oydan kam boʻlmagan muddatda hujjatlar bilan tasdiqlangan avvalgi dispanser kuzatuvining natijalari asosida gipertoniya kasalligining mavjudligi tasdiqlanishi lozim.

Gipertoniya kasalligining har bir holatida boshqa tizim va aʼzolardagi oʻzgarishlar sababli boʻlgan gipertenziyalar bilan tabaqalashtiruv-tashhislashni oʻtkazilishi lozim. Boshqa tizim va aʼzolardagi oʻzgarishlar sababli boʻlgan gipertenziyasi boʻlgan shaxslar, asosiy kasalligi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Gipertoniya kasalligi bilan birga kechadigan kasalliklar aniqlanganida, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 45 Yurakning ishemik kasalligi : a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C C yoki E (YATA) Yaroqsiz E

Yurak ishemik kasalligining mavjudligi tibbiy uskunalar yordamidagi tekshiruv usullari (oʻtkazilishi majburiy boʻlgan — tinch holatida va zoʻriqtiruvchi sinamalar bilan oʻtkaziladigan elektrokardiografiya, elektrokardiogrammaning sutkalik monitoringi va ExoKG, hamda qoʻshimcha oʻtkaziladigan — stress-ExoKG, koronarografiya va boshqalar) bilan tasdiqlanishi lozim.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

zoʻriqish stenokardiyasining IV- va III-FS;

IV- va III-FS SYUYE.

Shu bandga yana (stenokardiya va yurak yetishmovchiligining ifodalanganligidan qatʼiy nazar) quyidagilar kiradi:

yurak anevrizmasi hamda transmural yoki takroriy miokard infarktlar natijasida yuzaga kelgan yirik oʻchoqli kardioskleroz;

yurakning ishemik kasallik tufayli kelib chiqqan yurak ritmi va oʻtkazuvchanligini buzilishining (Morgani-Adams-Stoks sindromi bilan kechayotgan II-darajali toʻliq atrioventrikulyar qamal, paroksizmal taxiaritmiya, B. Lown boʻyicha III — V darajadagi qorincha ekstrasistoliyasi, sinus tugunining zaiflik sindromi) turgʻun va davolab boʻlmaydigan shakllari;

keng tarqalgan stenozlovchi jarayon (2 va undan koʻp toj arteriyalarida 75 foizdan koʻp), chap toj arteriyasi poyasining stenozi (50 foizdan koʻproq), va (yoki) chap toj arteriyasi oldingi qorinchalararo poyasining baland yakka boʻlgan (50 foizdan koʻproq) stenozi hamda miokard qon aylanishining oʻng tomon turida oʻng toj arteriyasining stenozi (75 foizdan koʻp).

Toj arteriyasiga shunt qoʻyish, toj arterialarning jarrohlik amaliyoti bilan tiklanishini oʻtkazgan oddiy askar va serjantlar tarkibidagi shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga xulosa moddaning “a” bandi boʻyicha chiqariladi, harbiy xizmatdan chegara yeshiga yetganligi munosabati bilan boʻshatilishdan oldin tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yuborilgan ofitserlar tarkibidagi shaxslarga esa, xulosa ushbu moddaning “a” bandi, harbiy xizmatni oʻtashning chegara yeshiga yetmagan va harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish saqlanib qolganda esa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

zoʻriqish stenokardiyasining II-FS;

II-FS SYUYE;

bitta yirik toj arteriyasining (“a” bandida koʻrsatilganlar bundan mustasno) okklyuziyasi yoki stenozi (75 foizdan koʻproq).

Yurakning ishemik kasalligi tufayli kelib chiqqan aritmiyaga qarshi davo choralarini yoki kateterli ablyatsiyani talab qiladigan davolash toʻxtatilganidan soʻng, qaytalanadigan paroksizimal qorinchalardan yuqori boʻlgan taxiaritmiyalar, WPW sindromi, Morgani-Adams-Stoks sindromisiz kechadigan II-darajali sinoventrikulyar turgʻun qamali, II-darajali sinoatrial (sinoaurikulyar) qamali, Gis bogʻlami oyoqchalarining rivojlangan toʻliq qamallari bilan kechadigan, 7 kundan ortiq davom etadigan yurak ritmi va oʻtkazuvchanligining turgʻun buzilishlari mavjud boʻlgan fuqarolar, yurak yetishmovchiligining FS va (yoki) stenokardiyaning FSga koʻra mazkur moddaning “a” yoki “b” bandlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar. Yurak yetishmovchiligi yoki stenokardiya boʻlmaganida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

zoʻriqish stenokardiyasining I-FS;

I-FS CYUE.

Ogʻriqsiz (“goʻng”) shaklidagi miokard ishemiyasi, yurakning X-sindromi (miokardning mikrovaskulyar buzilishi) mavjudligida xulosa, jismoniy zoʻriqish bilan oʻtkazilgan elektrokardiografiya va (yoki) koronarografiya natijalariga koʻra, toj arteriyalari aterosklerozining ifodalanganlik darajasiga koʻra, mazkur moddaning “a”, “b” yoki “v” bandlari boʻyicha chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 46 Aorta, periferik yirik arteriya, vena va limfa tomirlari kasalliklari, rivojlanishning tugʻma anomaliyalari va shikastlanishlar oqibatlari: a) qon aylanishi va faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari F F F F F F b) qon aylanishi va faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari E Yaroqsiz E E Yaroqsiz E v) qon aylanishi va faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari E Yaroqsiz B yoki C (YATA) B yoki C (YATA) Yaroqsiz E g) qon aylanishi va faoliyatning buzilishisiz, obyektiv alomatlar mavjudligida C Yaroqsiz A B Yaroqli C

Tibbiy koʻrsatmalar mavjudligida tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarga jarrohlik yoʻli bilan davolanish tavsiya qilinadi. Jarrohlik amaliyoti natijalari qoniqarsiz boʻlganda va undan bosh tortilganda, yaroqlilik toifasi patologik jarayonni ifodalanganligiga koʻra aniqlanadi.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

yirik tomirlarning arterial va arteriovenoz anevrezmalari jarrohlik amaliyoti muvaffaqiyatsiz boʻlgan va undan bosh tortilganda;

oyoq-qoʻl tomirlarining IV-bosqichdagi obliteratsiyalovchi aterosklerozi, trombangiiti, aortoarteriiti;

aʼzolar va distal qon aylanish faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishi bilan kechadigan visseral shoxlari, yenbosh arteriyalarining qisman yoki toʻliq obliteratsiya bilan kechayotgan aortaning qorin boʻlimi aterosklerozi;

kovak yoki kirish venasining trombozi, IV-darajali SVE (doimiy shish, teri pigmentatsiyasining oshishi va yupqarishi, induratsiya, yalligʻlanish, yaralar va yaradan soʻng boʻlgan chandiqlar mavjud boʻlgan chuqur, teri osti va bogʻlovchi venalarning klapan yetishmovchiligi) bilan kechadigan oyoq tomirlarining tez-tez hurujli tromboflebit, flebotromboz, trombozdan keyingi va varikoz kasalligi;

jarrohlik yoʻli bilan oʻrnatilgan kava-filtrning mavjudligi;

IV-darajali “fil oyogʻi”;

III-darajali (gangrenali-nekrotik) angiotrofonevrozlar;

qon aylanishining yaqqol ifodalangan buzilishlari saqlangan va kasallik rivojlanib borish jarayoni bilan kechayotgan yirik magistral (aorta, yen bosh, son, braxiotsefal arteriyalari, kiruvchi va kovak vena) va periferik tomirlaridagi tiklovchi jarrohlik amaliyotlarining oqibatlari.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

Oyoq-qoʻl tomirlarining II-va III-bosqichlardagi obliteratsiyalovchi aterosklerozi, trombangiiti, aortoarteriiti;

III-darajali SVE (tungi dam olish davrida toʻliq yoʻqolmaydigan oyoq panja va boldirning shishlari, terining qichishi, pigmentatsiyaning oshishi va yupqarishi) bilan kechadigan trombozdan keyingi yoki shish-indurativ shaklidagi varikoz kasalligi;

III-darajali “fil oyegʻi”;

barmoqlarni koʻkarishi bilan kuzatiladigan va uzoq muddatli ogʻriq sindromi bilan kechadigan II-darajali angiotrofonevrozlar;

yergʻoq venalarining III-darajali varikoz kengayishi (urugʻ tizimchasi atrofiyaga uchragan moyakning pastki qutbidan pastga tushadi, doimiy ogʻriq sindromi kuzatiladi). Urugʻ tizimchasi venalarining III-darajali varikoz kengayishi mavjud boʻlgan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar, ushbu moddaning “v” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Mazkur band boʻyicha I-darajali obliteratsiyalovchi endoarteriiti mavjud boʻlgan chaqiriluvchi, SCHR xizmatchilari va muddatli harbiy xizmatchilari ham tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

Qoʻl-oyoq tomirlarining I-bosqichdagi obliteratsiyalovchi aterosklerozi va trombangiiti (kasalliklar jadvalining III-, IV-ustunlari nazarda tutilgan shaxslar uchun);

I-II-darajali SVE belgilari (tungi yoki kunduzgi dam olish davrida yoʻqoladigan, uzoq yurish yoki bir joyda turishdan keyingi oyoq panja va boldirning vaqtinchalik shishlari) bilan kechadigan trombozdan keyingi yoki varikoz kasalligi;

II-darajali “fil oyegʻi”;

I-darajali (achishish, sovuq qotishi tufayli yuzaga keladigan, bir necha soat davomida barmoqlarning ogʻrishi va oqarishi) angiotrofonevrozlar;

II-darajali urugʻ tizimchasi venalarining varikoz kengayishida urugʻ tizimchasi moyakning yuqori qutbidan pastga tushadi, moyak atrofiyasi yoʻq.

Mazkur moddaning “g” bandiga quyidagilar kiradi:

vena yetishmovchiligining belgilari boʻlmagan qoʻl va oyoq teri osti venalarining varikoz kengayishi;

I-darajali (tungi yoki kunduzgi dam olish davrida kamayadigan yoki yoʻqoladigan oyoq panjasining ustki yuzasidagi shish) “fil oyegʻi”;

II-darajali urugʻ tizimchasi venalarining varikoz kengayishi (xorijiy davlatlarning HTM bundan mustasno);

trofik buzilishlarsiz kechadigan angiotrofonevrozlar.

Vena yetishmovchiligining belgilarisiz kechadigan alohida qismlardagi silindr yoki elastik boʻrtma koʻrinishida oyoq venalarining kengayishi, I-darajali varikotsele mazkur moddani qoʻllashga asos boʻlmaydi va harbiy xizmatni oʻtash yoki HTMga kirishga (xorijiy davlatlarning HTM bundan mustasno) toʻsiqinlik qilmaydi.

Qon aylanishi va faoliyati toʻliq tiklanadigan, yirik qon tomirlarining yaralanishlari va boshqa shikastlanishlaridan keyin, kasalliklar jadvalining I-ustuni boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkazilganda, mazkur moddaning “v” bandi, kasalliklar jadvalining III-, IV-ustuni boʻyicha esa — “g” bandi qoʻllaniladi.

Kasallikning tashhisi va tomirlar shikastlanishining oqibatlari jarayonining bosqichlari va faoliyat buzilish darajasini toʻliq aks ettirishi lozim. Xulosa, obyektiv natija beradigan tekshiruv uslullari (nitroglitserin sinamasi bilan oʻtkazilgan reovazografiya, angio-, flebo-, limfografiya va boshqa usullar) qoʻllanilib, tekshirish oʻtkazilganidan keyin chiqariladi.

Gemodinamik buzilishlarsiz kechayotgan yirik arteriyalarning aterosklerozi harbiy xizmatga yaroqlilikni cheklamaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 47 Gemorroy (bavosil) : a) tez-tez yuz beradigan asoratlar va ikkilamchi kamqonlik bilan kechadigan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E b) tugunlarning II — IV bosqichda tushishi bilan kechadigan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) B yoki C (YATA) Yaroqsiz E v) samarali davolanganda, kam asoratlar bilan kechadigan B Cheklangan ravishda yaroqli A A Yaroqsiz B

Koʻrsatmalar mavjud boʻlganda chaqiriluvchi va harbiy xizmatchilarga jarrohlik yoʻli bilan yoki konservativ davolanish tavsiya qilinadi. Davolanish qoniqarsiz boʻlganda yoki undan bosh tortilgan holatda, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish asoratlarning namoyon boʻlish soni va ikkilamchi kamqonlikning ifodalanganligiga koʻra, mazkur moddaning “a” va “b” yoki “v” bandlari boʻyicha amalga oshiriladi.

Gemorroy kasalligining tez-tez yuz beruvchi asoratlariga tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs bir yilda uch va undan koʻp marta statsionar sharoitda gemorroidal tugunlardan qon ketishi, ularning trombozi yoki II — IV-bosqichda tashqariga chiqishi tufayli davolanganligi, hamda kasallikni statsionar sharoitda davolashni talab qiladigan takroriy qon ketish asoratlari kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga konservativ va jarrohlik yoʻli bilan davolanish ijobiy samara bermagan gemorroidal tugunlarini II — IV bosqichdagi tashqariga tushish holatlari kiradi;

Mazkur moddaning “v” bandiga samarali davolangan kam hurujli tashqi gemorroy kiradi.

Yagona, yalligʻlanish belgilari boʻlmagan, ozgina kattalashgan gemorroy tugunlarining mavjudligida, shikoyatlar boʻlmaganda, anamnezda oxirgi uch yil davomida kasallikning hurujlari toʻgʻrisida maʼlumotlar qayd etilmagan holatlar mazkur moddani qoʻllashga uchun asos boʻlmadi, harbiy xizmatni oʻtashga toʻsiq yoʻq, HDQ va ularga tenglashtirilgan qismlardagi xizmatga yaroqsiz.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 48 Neyrotsirkulyator a st e niya: a) turgʻun yaqqol ifodalangan buzilishlar bilan E Yaroqsiz V yoki S (YATA) S yoki E (YATA) Yaroqsiz E b) turgʻun oʻ rtacha ifodalangan buzilishlar bilan E Yaroqsiz V V Yaroqsiz E

Neyrotsirkulyator asteniyaga subyektiv va obyektiv-faoliyat oʻzgarishisiz xilma-xil klinik koʻrinishi bilan kechadigan yurak tomirlar tizimi faoliyatining bizilishlari xos boʻlib, yurak-qon tomir tizimida organik oʻzgarishlarsiz, koʻproq tomirlar tonusi va qon-tomir tizimi boshqaruvining buzilishi bilan kechadigan umumiy nevrozdir.

Neyrotsirkulyator asteniyaning gipotenziv turini sogʻlom odamlardagi fiziologik gipotoniyadan farq qilish lozim, ular sogʻlik holatiga hech qanday shikoyat qilmaydilar, arterial bosim koʻrsatkichi simob ustunining 90/50 — 100/60 mmda ish qobiliyatini saqlab qoladilar. Bunday shaxslar harbiy xizmatga cheklanishsiz yaroqli deb topiladilar. Barcha holatlarda boshqa aʼzo va tizimlarning kasalliklari tufayli kelib chiqqan, simptomatik gipotoniyani istisno qilish lozim.

Chaqiriluvchi, SCHR xizmatchilari va muddatli harbiy xizmatchilarida neyrotsirkulyator asteniya tashhisi statsionar sharoitda, nevropatolog, okulist ishtirokida, zarurat tugʻilganda, boshqa mutaxassislarni ham jalb etib, majburiy ravishda faoliyatga oid (jismoniy zoʻriqish, giperventilyatsiya, ortostatik va boshqalar) va medikamentoz vositalar bilan sinamalar oʻtkazilgandan keyin qoʻyilishi lozim.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etish paytida neyrotsirkulyator asteniyaning har qanday turi mavjud boʻlgan fuqarolarga davolash tayinlanadi.

Neyrotsirkulyator asteniyaning gipertenziv turi tashxisini qoʻyishda qalqonsimon bez va buyrak faoliyatlarini tekshirish lozim.

Mazkur moddaning “a” bandiga neyrotsirkulyator asteniya:

gipotenziv turiga doimiy shikoyatlari mavjud boʻlgan va turgʻun, yaqqol ifodalangan vegetativ-tomir buzilishlar bilan kechayotgan, davolab boʻlmaydigan va mehnat qobiliyatini yaqqol pasaytiruvchi, tez-tez hushdan ketish holatlari va yurak ritmini buzilishlari bilan kechadigan, arterial bosimi simob ustunining 100/60 mmdan past sathida turgʻun oʻrnashganligi kiradi;

gipertenziv turiga doimiy shikoyatlari mavjud boʻlgan va turgʻun, yaqqol ifodalangan vegetativ-tomir buzilishlari bilan kechayotgan, davolab boʻlmaydigan va mehnat qobiliyatini yaqqol pasaytiruvchi, arterial bosim barxulosa boʻlmagan, arterial bosimi simob ustunining 140/90 mmdan 150/80 — 160/90 mmgacha turgʻun oʻrnashganligi kiradi;

yurak turiga — turgʻun kardialgiyalar mavjud boʻlgan, turgʻun yurak ritmining buzilishlari (sinusli taxikardiya, paroksizmal taxikardiyaning tez-tez yuz beradigan hurujlari, ekstrasistoliya) bilan kechadigan yaqqol ifodalangan vegetativ-tomir oʻzgarishlari kiradi.

Statsionarda takroriy davolanishlar samara bermagan chaqiriluvchilar mazkur moddaning “a” bandi boʻyicha harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

Mazkur moddaning “b” bandiga moʻtadil ifodalangan alomatlari bilan kechayotgan neyrotsirkulyator asteniyaning har qanday turi — (neyrotsirkulyator asteniyaning gipotenziv turida — arterial bosim turgʻun holatda simob ustunining 105 — 100/60 — 55 mmgacha; gipertenziv turida — arterial bosim turgʻun holatda simob ustunining 140 — 150/90 mmgacha), shu jumladan, oʻtib ketuvchi yurak ritmi buzilishlari bilan kechayotgan va mehnat qobiliyatini pasaytirmaydigan holatlar kiradi.

Chaqiriluvchi, SCHR xizmatchilari va muddatli harbiy xizmatchilar — birinchi va yuqori razryadli sportchilarda (hujjatlar bilan tasdiqlangan), arterial bosim oshgani va yurak boʻshliqlarining oʻlchamlari ozgina kattalashganligi aniqlanganda, tibbiy uskunalar yordamida har tomonlama tekshirilganlaridan soʻng, harbiy xizmatga yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi.

“Neyrotsirkulyator asteniya” tashhisi qoʻyilgan fuqarolar, chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va mukobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotganda tekshiruv va davolanish (dinamik kuzatuv) tugaganidan olti oy oʻtganidan soʻng, takroriy tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Miokardning organik oʻzgarishlari tufayli yurak ritmini buzilishlarida (yalligʻlanish, distrofik va boshqa) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kasalliklar jadvalining 43-moddasi boʻyicha amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 49 Oʻtkir kasallik, surunkali kasallik huruji, jarohat yoki jarrohlik amaliyotidan keyingi qon aylanish tizimi faoliyatining vaqtincha buzilishlari D Yaroqsiz D D D D

Muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilariga nisbatan, 45 sutkadan kam boʻlmagan muddatda statsionarda davolanishdan soʻng, turgʻun va yurakning zararlanishini obyektiv alomatlari (oʻchoqli miokardioskleroz, yurak ritmi va oʻtkazuvchanligining buzilishlarini turli shakllari, yurak nuqsoniga aylanish yakuni bilan tugagan klapan apparatnining zararlanishlari) yoʻqligida, kasallikning ogʻirlik darajasiga koʻra va norevmatik boʻlgan miokarditlarni oʻtkazganlarga 30 sutkalik kasallik tufayli taʼtilga yoki xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilinishga muxtojligi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi. Kasallik tufayli taʼtil tugaganidan soʻng, ularning HDQ va ularga tenglashtirilgan qismlarda xizmatga yaroqliligi kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha yakka tartibda aniqlanadi.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat, HTMga kirayotgan fuqarolar statsionarda davolanishdan soʻng, norevmatik boʻlgan miokarditlarni oʻtkazganlarida 12 oyga harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar. Ushbu muddat tugaganidan soʻng, yuqorida koʻrsatilgan shaxslarda yurakning zararlanish alomatlari (oʻchoqli miokardioskleroz, yurak ritmi va oʻtkazuvchanligining buzilishlarini turli shakllari, klapan apparatning zararlanishlari va boshqalar) yoʻqligida, ular cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar.

Shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar nisbatan, faol revmatizm, norevmatik boʻlgan miokarditlar, miokard infarkti hamda yurakda, toj, yirik va periferik tomirlarda jarrohlik amaliyotidan oʻtgan, atrioventikulyar tugun retsiprok taxikardiyasi, qoʻshimcha oʻtkazuv yoʻllari va vaqtincha faoliyatni buzilishi bilan kechadigan WPW sindromi tufayli oʻtkazilgan radiotoʻlqinli ablyatsiya oʻtkazilgandan soʻng, agar reablitatsiya va harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyatini tiklash uchun 30 sutkadan kam boʻlmagan muddat talab qilinsa, kasallik tufayli taʼtil taqdim qilish toʻgʻrisida xulosa qabul qilinadi, surunkali ishemiya kasalligi hurujlari (stenokardiyaning uzoq davom etadigan hurujlari, yurak ritmi va oʻtkazuvchanligini oʻtib ketuvchi buzilishlari, yurak yetishmovchiligining oʻtib ketuvchi shakllari), gipertoniya kasalligi (gipertonik krizdan keyingi holat), yurak aritmiyalarini bartaraf qiladigan elektroimpuls davolanishlaridan soʻng, xizmat majburiyatlarini bajarishidan ozod qilish toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

10-bob. Nafas aʼzolarining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 50 Burun boʻshligʻi, burunniing yondosh boʻshliqlari va halqumning kasalliklari : a) shilliq qavat atrofiyasi bilan kechadigan sassiq tumov (ozena) va hid sezish yoʻqligining III darajasi E Yaroqsiz E E Yaroqsiz E b) polipoz sinusit lar, tez-tez huruj qiluvchi yiringli sinusitlar, burun boʻshliqlarining ifodalangan anatomik va kosmetik nuqsonlar bilan kechuvchi jarrohlik amaliyotidan keyingi oqibatlar E Yaroqsiz V yoki S ( YATA ) S yoki E (YATA) Yaroqli. HHB va AYP operatorlik, qutqaruvchilikka yaroqsiz E v) kam huruj qiluvchi yiringli sinusitlar, yiringsiz sinusitlar, burun orqali nafas olishni kiyinlashtiruvchi va burunning yondosh boʻshliqlari barofaoliyatining turgʻun buzilishlari bilan kechadigan burun boʻshligʻi va burun-halqum kasalliklari E Yaroqsiz V V yoki S (YATA) Yaroqli E g) surunkali tonzillitning II darajali toksik-allergik shakli, surunkali atrofik, gipertrofik, granulezli faringit (nazofaringit) E Yaroqsiz V V Yaroqli E

Kasallikning tez-tez huruji deb, uning yil davomida ikki va undan ortiq takrorlanishi tushuniladi.

Surunkali polipli gaymorit mavjudligi rentgen tekshiruvi yordamida tasdiqlanishi lozim, alohida holatlarda esa, burun yendosh boʻshliqlari KT, surunkali yiringli (yiringsiz) sinusit-rinoskopik maʼlumotlar yordamida, burunning yendosh boʻshliqlarini ikki koʻrinishda rentgenografiya, imkon darajasida burun yendosh boʻshligʻi KT, yuqori jagʻ sinusitida — tashhis qoʻyish maqsadida punksiya qilinadi. Bundan tashqari, surunkali jarayonning mavjudligi statsionar sharoitda va oldingi 6 oydan kam boʻlmagan oʻtkazilgan dispanser kuzatuv natijalari bilan tasdiqlanadi.

Burun toʻsigʻining qiyshayishi, nafas olish erkin boʻlgan holda yuqori nafas yoʻllari shilliq qavatining noturgʻun subatrofik alomatlari, tashhis qoʻyish maqsadida oʻtkaziladigan punksiyada yiring yoki transsudat olinmagan va yuqori jagʻ boʻshligʻi chiqish yoʻlining oʻtkazuvchanligi saqlangan holda yuqori chagʻ boʻshligʻi devorining shilliq qavatini qalinlashuvi hamda yuqori jagʻ boʻshliqlaridagi oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotidan keyin qolgan alomatlar (ogʻiz dahliziga oʻtuvchi burmaning chiziqli chandigʻi, jarrohlik amaliyoti qilingan boʻshliqning burun boʻshligʻi bilan tutashuvi yoki rentgenogrammadagi “parda”) mavjudligi harbiy xizmatni oʻtash va HTMga kirishga monelik qilmaydi.

Yuqori jagʻ boʻshligʻida kistalarning mavjudligi, shu jumladan ularning barofaoliyati buzilmagan boʻlganda, fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish, mudatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, SCHRga qabul qilinish va shartnoma boʻyicha harbiy xizmatga kirishda harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar. Kistalarni muvaffaqiyatli jarrohlik yoʻli bilan davolangandan soʻng, ushbu shaxslar cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topiladi, jarrohlik amaliyotidan bosh tortgan holatlarda esa, moddaning “b” bandi bilan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning shikoyatlari, burun boʻshligʻi ahvoli, burun yendosh boʻshliqlarini sinashgacha va sinashdan keyingi rentgen tekshiruvlarining natijalari bilan birgalikda barokamerada bosim tushib-chiqishini koʻtara olishi, tibbiy va xizmat tavsifnomasiga asoslanib burun yendosh boʻshliqlari barofaoliyatining turgʻun buzilishi aniqlanadi.

Ikki tomonlama burun bilan nafas olishning qiyinlashuvi bilan kechadigan burun toʻsigʻining qiyshayishi, ikki tamonlama yuqori nafas yoʻllarining distrofik jarayonining mavjudligi HTMga kirishga qarshi koʻrsatma boʻladi.

Bir tomonlama burun bilan nafas olishning qiyinlashuvi bilan kechadigan burun toʻsigʻining qiyshayishi, burundan erkin nafas olish bilan kechadigan yuqori nafas yoʻllarining shilliq qavatida subatrofik alomatlar mavjudligi, mazkur moddani qoʻllashga asos boʻlmaydi, harbiy xizmatni oʻtash va HTMga kirishga monelik qilmaydi.

Burunning nafas olish faoliyatining buzilishisiz hamda kam ifodalangan buzilish bilan kechadigan pollinozlar va allergik rinitlar mavjudligi mazkur moddani qoʻllashga asos boʻlmaydi.

Pollinozlar va allergik rinitlar bilan xastalangan chaqiriluvchilarni tekshiruviga shifokor-allergolog majburiy holda jalb etilishi lozim.

II-darajali toksik-allergik shakldagi surunkali tonzilitning tez-tez hurujlari, tonzillogen intoksikatsiyaning (subfebrilitet, tez charchash, soʻlgʻinlik, holsizlik) mavjudligi, bodomsimon bezlar atrofdagi toʻqimalar, regionar limfa tugunlarining (paratonzillyar abssess, regionar limfadenit) yalligʻlanish jarayoniga qoʻshilishi va metatonzillyar asoratlar bilan tavsiflanadi. Surunkali tonzillitning faqat shu shakli harbiy xizmatni oʻtash va HTMga kirishga monelik qiladi. Surunkali tonzilitning boshqa shakllari boʻlgan chaqiriluvchi, muddatli harbiy xizmatchilar harbiy xizmatga yaroqli, HTMga kirayotgan nomzodlar HTMga kirishga yaroqli deb topiladilar.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etishda surunkali tonzilitning barcha shakli bilan xastalangan fuqarolarga davolanish tavsiya qilinadi (konservativ, kerak boʻlsa, jarrohlik yoʻli bilan).

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V IV 51 H iqildoq va traxeya ning boʻyin qismi kasalliklari va shikast lanish lari a) nafas olish va (yoki) tovush faoliyatlarining yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) nafas olish va (yoki) tovush faoliyatlarining moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) nafas olish faoliyatining kam ifodalangan buzilishi bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqli . HHB va AYP operatorlik, qutqaruvchilikka yaroqsiz E

Mazkur modda hiqildoq yoki traxeyaning boʻyin qismidagi tugʻma va orttirilgan kasalliklar va ularning shikastlanish oqibatlarini davolash natijalari qoniqarsiz yoki davolanishdan bosh tortilgan holatlarni nazarda tutadi.

Mazkur moddning “a” bandiga tovush hosil boʻlishi, tabiiy yoʻllar orqali nafas, hiqildoqning ajratish faoliyatining turgʻun yoʻqligi kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga II-darajali nafas yetishmovchiligi bilan kechadigan nafas olishning turgʻun qiyinlashuvi va (yoki) davolanishdan soʻng 3 oy va undan ortiq saqlanayetgan tovush hosil boʻlishining turgʻun qiyinlashuvi (faoliyatga oid afoniya, ovozning xirillashi, tovushning jarangdorligi pasayishi) kiradi.

Tovush hosil boʻlishning turgʻun qiyinlashuvini tasdiqlash uchun koʻp marotaba (tekshiruv mobaynida 3-martadan kam boʻlmagan) tovushning jarangdorligini tekshirish lozim.

Mazkur moddaning “v” bandiga I-darajali nafas yetishmovchiligi bilan kechadigan nafas olishning turgʻun buzilishi kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 52 Nafas olish aʼzolarining boshqa kasalliklari (shu jumdan tugʻma): a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishi bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishi bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqli . HHB va AYP operatorlik, qutqaruvchilikka yaroqsiz E

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

III-darajali nafas (oʻpka) yetishmovchiligi bilan kechadigan bronx-oʻpka apparati va plevraning surunkali kasalliklari (shu jumladan, surunkali bronxit, oʻpkalarning surunkali obstruktiv kasalligi, bronxoektatik kasallik), oʻpkalarning yiringli kasalliklari;

III-darajali nafas (oʻpka) yetishmovchiligi bilan kechadigan oʻpka aʼzolarining tugʻma anomaliyalari;

oʻpkaning mikozlari;

III-IV-darajali sarkoidoz hamda sarkoidozning generalizatsiyalashgan shakli;

nafas yetishmovchiligining darajasidan qatʼiy nazar va gistologik tekshiruv natijalari bilan tasdiqlangan alveolyar proteinoz, mukovissidoz, oʻpkaning Langergans hujayrali gistiotsitozi, oʻpkaning limfangioleyomiomatozi, Gudpascher sindromi, oʻpkaning alveolyarli mikrolitiazi, idiopatik fibrozlovchi alveolit va boshqa idiopatik interstitsial zotiljamlar;

oʻpkaning panatsinarli (bullezli) emfizemasi;

kasallik tufayli jarrohlik yoʻli bilan olib tashlangan oʻpkaning yoʻqligi.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

II-darajali nafas (oʻpka) yetishmovchiligi bilan kechadigan bronx-oʻpka apparati va plevraning surunkali kasalliklari (shu jumladan, surunkali bronxit, oʻpkaning surunkali obstruktiv kasalligi), oʻpkaning yiringli kasalliklari;

II-darajali nafas (oʻpka) yetishmovchiligi bilan kechadigan oʻpka aʼzolarining tugʻma anomaliyalari;

kasallik tufayli jarrohlik yoʻli bilan olib tashlangan oʻpka boʻlagining yoʻqligi.

nafas (oʻpka) yetishmovchiligining darajasidan qatʼiy nazar, atsinar va markaziy atsinarli oʻpka emfizemasi;

nafas (oʻpka) yetishmovchiligining darajasidan qatʼiy nazar, oʻpkaning polikistozi;

gistologik tekshiruv natijalari bilan tasdiqlangan bronxoektazlar, I- va II-darajadagi sarkoidoz.

Bemorga tashhis qoʻyish maqsadida oʻtkaziladigan punksiyadan bosh tortgan holatlarda, tashhis klinik va tahliliy maʼlumotlarni jamlash yoʻli bilan qoʻyiladi, tashhis qoʻyish maqsadida oʻtkaziladigan punksiyani amalga oshirish qoʻrsatmalari patologiyaning nozologik shakliga koʻra aniqlanadi.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

I-darajali nafas (oʻpka) yetishmovchiligi bilan kechadigan bronx-oʻpka apparati va plevraning surunkali kasalliklari (shu jumladan, surunkali bronxit, oʻpkaning surunkali obstruktiv kasalligi), oʻpkaning yiringli kasalliklari;

I-darajali nafas (oʻpka) yetishmovchiligi bilan kechadigan oʻpka aʼzolarining tugʻma anomaliyalari.

Shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarning harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi nafas (oʻpka) yetishmovchiligining darajasiga koʻra aniqlanadi.

Nafas (oʻpka) yetishmovchiligining darajasi mazkur Kasalliklar va jismoniy nuqsonlar jadvali hamda alohida moddalarga beriladigan sharhlarning 2-ilovasiga muvofiq aniqlanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 53 Bronxial astma: a) IV pogʻonasi F F F F F F b) III pogʻonasi E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) II pogʻonasi, persistirlovchi E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) I pogʻonasi, intermittirlovchi E Yaroqsiz B B Yaroqsiz E

Bronxial astma tashhisi majmuaviy statsionar tekshiruvdan keyin qoʻyilishi lozim.

Mazkur moddaning “a” bandiga, bemorni qayta statsionarda davolanishini talab qiladigan ogʻir va tez-tez boʻgʻilish hurujlari (jismoniy faollikni cheklaydigan, har kuni hamda tunda tez-tez kuzatiladigan alomatlari, JNCHH-1 yoki NCHCHT meʼyorning 60 foizdan kam boʻlgan pasayishi bilan kechuvchi va 30 foizdan ortiq oʻzgaruvchanligi boʻlgan), ogʻir persistirlovchi kechishi bilan II-III-darajali oʻpka yetishmovchiligi bilan kechadigan bronxial astmaning IV-pogʻonasi kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga, bronxlarni kengaytiruvchi vositalari va IGKS oʻrta va yuqori miqdorida dozalar bilan hurujni bostiriladigan oʻrta ogʻirlikda kechishi (har kuni hamda tunlari haftasiga 1-martadan koʻp boʻlgan huruj alomatlari, kasallikning huruj davrida faollikni buzilishiga olib keladigan, JNCHH-1 yoki NCHCHTni meʼyorning 60 dan 80 foizgacha pasayishi bilan kechuvchi va 30 foizdan ortiq oʻzgaruvchanligi boʻlgan) bilan ifodalangan bronxial astmaning III-pogʻonasi kiradi; hurujlar oraligʻidagi davrda I-II-darajali tashqi nafas faoliyatining buzilishi saqlanadi. Bundan tashqari, allergik traxeit, bronxit (maishiy, gul changi, epidermal va oziq-ovqatga boʻlgan polivalentli sensibilizatsiya), qon zardobi kasalligi, Kvinke shishi mavjud boʻlgan chaqiriluvchi, SCHR xizmatchilari va harbiy xizmatchilar ham mazkur moddaning tegishli bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Mazkur moddaning “v” bandiga, bronxlarni kengaytiruvchi vositalari va IGKSlarning kam miqdorida dozalar bilan huruj bostiriladigan yengil persistlovchi kechishi (koʻp davom etmaydigan haftada 1-martadan koʻproq, ammo kun davomida 1-martadan kam boʻlmagan, tungi alomatlari oyda 2-martadan koʻp boʻlmagan boʻgʻilish hurujlari, kasallikning huruj davrida faollikni buzilishiga olib keladigan, JNCHH-1 yoki NCHCHTni meʼyorining 80 foizidan kamroq pasayishi bilan kechuvchi va 20 dan 30 foizgacha oʻzgaruvchanligi boʻlgan) bilan bronxial astmaning II-pogʻonasi kiradi; hurujlar oraligʻidagi davrda tashqi nafas faoliyatining kam ifodalangan buzilishi yoki buzilishisiz kechadi.

Mazkur moddaning “g” bandiga klinik manzarasida takroriy namoyon boʻladigan hushtaksimon xirillashlar, hansirash, yoʻtalning koʻkrakda “tiqilish” hissi, ayniqsa tunda yoki ertalab boʻladigan, qoʻzgʻatuvchi sinamalar ijobiy natija beruvchi, qisqa muddat taʼsir qiladigan beta-adrenomimetiklar huruj bostiriladigan yengil intermittirlovchi kechadigan (koʻp davom etmaydigan haftada 1-martadan kam boʻladigan, tungi alomatlari oyda 2-martadan koʻp boʻlmagan boʻgʻilish hurujlari, kasallikning huruj davrida faollikni buzilishiga olib keladigan, JNCHH-1 yoki NCHCHTni meʼyorining 80 foizidan kamroq pasayishi bilan kechuvchi va 20 foizdan ortiq oʻzgaruvchanligi boʻlgan) bronxial astmaning I-pogʻonasi kiradi; hurujlar oraligʻidagi davrda tashqi nafas faoliyati buzilishsiz kechadi.

Kasallik anamnezini tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlmagan turgʻun remissiyasidagi bronxial astma tashhisini aniqlovchi testlar sifatida farmakologik va (yoki) jismoniy bronx koʻzgʻatuvchi testlar hisoblanadi. Qoʻshimcha mezon sifatida qonda umumiy va (yoki) spetsifik “E” immunoglobulinni aniqlovchi tekshiruv boʻlishi mumkin.

Bronxospastik sindromlar (obturatsion, endokrin-gumoral, asab tizimining buzilishlari, zaharlanishlar va boshqalardan kelib chiqqan) boshqa kasalliklar asorati boʻlganda, asosiy kasallikning kechishiga koʻra kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha harbiy xizmatga yaroqlilik aniqlanadi.

Boshqa allergik kasalliklarda zararlangan aʼzo yoki tizim faoliyatining holatiga koʻra, kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 54 Oʻtkir kasallik, surunkali kasallik huruji, jarohat, jarrohlik amaliyotidan keyingi nafas aʼzolari faoliyatining vaqtincha buzilishlari D Yaroqsiz D D D D

Zotiljamlarning asoratli kechishida (infeksion-toksik shok, yiringlash, plevrit, atelektaz, keng tarqalgan plevra qatlamlanishi va boshqalar) harbiy xizmatchilarga nisbatan kasallik tufayli taʼtil berish lozimligi toʻgʻrisida xulosa, chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan fuqarolar, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan fuqarolarga nisbatan esa, davolanish yakunidan soʻng 6 oydan kam muddat oʻtgan boʻlsa, harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsizlik toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

11-bob. Ovqat hazm qilish aʼzolarining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 55 Tishlarning rivojlanishi va chiqishidagi buzilishlar, tishning qattiq toʻqimalari va pulpaning kasalliklari: a) bitta jagʻda 10 ta va undan ortiq tishning yoʻqligi yoki ularni yechiladigan protezlar bilan almashtirilganligi, bitta jagʻda 8 ta qoziq tishlarning yoʻqligi, yuqori jagʻning bir tomonida 4 ta qoziq tishlarning yoʻqligi va pastki jagʻni boshqa tomonida 4 ta q oziq tishlarning yoʻqligi yoki ularni yechiladigan protezlar bilan almashtirilganligi E Yaroqsiz V V Yaroqli. Gʻovvoslar yaroqsiz E b) bitta jagʻda 4 ta va undan oldidagi tishlarning yoʻqligi yoki bir qatorda ikkinchi kesuvchi, kurak va birinchi kichik qoziq tishning ketma-ket yoʻqligi E Yaroqsiz V V Yaroqli E v) koʻp sonli asoratlangan kariyes S Yaroqsiz A A Yaroqli S

Jagʻlarida periodont yalligʻlanishining (perimplantit) klinik va rentgenologik belgilari boʻlmagan jagʻlarning implantati bor boʻlgan va protezlash imkoniyati mavjud boʻlgan fuqarolarda tishlarning umumiy soni sanalganda ular qoʻshib hisoblanadi.

Tishlarning umumiy sanogʻida 18-, 28-, 38-, 48-chi tishlar hisoblanmaydi. Tish ildizlarini protezlash imkoni boʻlmasa, ular yoʻq tishlar deb hisoblanadi.

Mazkur moddaning “v” bandiga kariyesli, olib tashlangan va plomba qoʻyilgan tishlarning umumiy soni 9 tadan koʻp va bunda 4 tadan kam boʻlmagan tishlar — pulpa va periodontning zararlanishi bilan kechadigan surunkali yalligʻlangan, ildiz kanallariga plomba qoʻyilgan tishlar ham qoʻshib hisoblanishlari kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 56 Periapikal toʻqimalar, milklar va paradont, soʻlak bezlari, ogʻiz boʻshligʻi yumshoq toʻqimalari, tilning (shu jumladan tugʻma) kasalliklari: a) keng tarqalgan ogʻir darajali parodontit, parodontoz E Yaroqsiz V S yoki E (YATA) Yaroqsiz E b) keng tarqalgan oʻrta darajali parodontit, parodontoz, stomatitlar, gingivitlar, xeylitlar, hamda ogʻiz boʻshligʻining shilliq qavati, soʻlak bezlari va tilning boshqa kasalliklari E Yaroqsiz V V Yaroqsiz E v) parodontit, parodontoz yengil darajasining keng tarqalgan shakli S Yaroqsiz A V Yaroqli S

Mazkur modda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarda parodontit yoki paradontozning keng tarqalgan shakli mavjudligida qoʻllaniladi. Parodontit yoki paradontozning mavjudligi, tish-jagʻ tizimining rentgenografiyasi bilan birgalikda toʻliq tekshiruvlar hamroh kasalliklarni aniqlash bilan qayd etiladi.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

tish milk choʻntagining chuqurligi 5 mm va undan koʻp, tish kavagi suyak toʻqimasi ildiz uzunligining 2/3 qismigacha rezorbsiyasi, tish qimirlashining II-III-darajada boʻlgan parodontit;

lab va tanglayning tugʻma yoriqlari.

Mazkur moddaning “b” bandiga davolab boʻlmaydigan ogʻiz boʻshligʻi shilliq qavatlarining kasalliklari kiradi. Stomatit, xeylit, gingvit, leykoplakiya va prekanserozlar bilan birga boshqa kasalliklar mavjudligida, fuqarolar chaqiruv uchastkalarida qayd etilishda davolanishga joʻnatiladilar.

Mazkur oddaning “v” bandiga koʻpincha tishlar orasidagi sohada tish milk choʻntakchasini chuqurligi 3 mmgacha boʻlgan, tishlar orasidagi toʻsiqlardagi suyak toʻqimasining boshlangʻich darajadagi destruksiyasi, tishlar orasidagi toʻsiqlar balandligi 1/3 qismgacha pasaygan, ammo tishlar qimirlashi boʻlmagan yengil darajadagi parodontit kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 57 Jagʻ-yuz anomaliyalari, defektlari, deformatsiyalari, jarohat asoratlari, boshqa kasalliklar, tishlar va ularning tayanch apparatidagi oʻzgarishlar, jagʻlarning kasalliklari: a) nafas olish, hid sezish, chaynash, yutish va nutq faoliyatlarining yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) nafas olish, hid sezish, chaynash, yutish va nutq faoliyatlarining moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B B Yaroqsiz E v) nafas olish, chaynash, hid bilish, yutish va nutq faoliyatlari buzilishisiz yoki kam ifodalangan buzilishlari bilan C Yaroqsiz A B Yaroqli C

Mazkur moddning “a” bandiga yuz-jagʻ sohasining tugʻma va orttirilgan nuqsonlari va shakl buzilishlari hamda bemorni davolash, shu jumladan jarrohlik yoʻli bilan samara bermagan jagʻ, soʻlak bez, chakka-pastki jagʻ boʻgʻimlarining surunkali, tez-tez qaytalanuvchi kasalliklari kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga pastki jagʻning xavfsiz oʻsmalari tufayli 4 smdan koʻp toʻliq va (yoki) qisman rezeksiya qilinib, transplantat bilan almashtirilgan nuqsonlar kiradi.

Xuddi shu bandga, uchinchi darajali tishlash anomaliyalari (tish qatorlarining siljishi 10 mmdan koʻp) yoki N.I. Agapov boʻyicha chaynash samaradorligining 60 foizdan kamligi; chakka-pastki jagʻ boʻgʻimlarining ankilozi, pastki jagʻning kontraktura va soxta boʻgʻimlari, yuz nervining asosiy yoki yirik shoxlaridan birining shikastlanishi oqibatida yuzaga kelgan mimik mushaklarining falajlari, surunkali, tez-tez qaytalanuvchi sialoadenitlar, jagʻ-yuz sohasining aktinomikozi, sekvestr boʻshliqlari va sekvesterlar mavjud boʻlgan jagʻlarning surunkali osteomiyeliti.

Yuqori matndagi kasalliklar mavjud boʻlgan fuqarolarga chaqiruv uchastkalarida qayd etilishda davolanish tavsiya etiladi, muddatli harbiy xizmatga chaqirilishda esa, yakuniy xulosa qabul qilinadi. Harbiy xizmatchilarga nisbatan davolanishdan keyin, kasalliklar jadvalining 82-moddasi boʻyicha xulosa qabul qilinadi. Agar davolanishda jarrohlik amaliyoti qoʻllanilmagan boʻlsa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, ushbu moddaning tegishli bandlari boʻyicha amalga oshiriladi.

Soʻlak-tosh kasalligi boʻlgan, chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatga kirayotgan fuqarolar, soʻlak ajratishining buzilganlik darajasi va toshning joylashgan joyiga koʻra, mazkur moddaning tegishli bandlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Mazkur moddaning “v” bandiga chaynash faoliyatining kam ifodalangan buzilishi yoki chaynash samaradorligi 60 foizdan kam boʻlmaganligi bilan birga kechadigan tish qatorlarining 5 dan 10 mmgacha (ikkinchi daraja) siljigan tishlash anomaliyalari kiradi.

Jagʻ-yuz sohalarida tugʻma oqma va kistalari boʻlgan fuqarolarga chaqiruv uchastkalarida qayd etishda davolanish tayinlanadi, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, SCHRga qabul qilishda jarrohlik yoʻli bilan davolanishdan bosh tortsalar, ularga nisbatan yakuniy xulosa qabul qilinadi. Tishlash anomaliyalari tufayli jarrohlik yoʻli bilan davolangan shaxslar, davolanishdan keyin 6 oy oʻtmagan boʻlsa, harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar.

Shu bandga davolash samara bergan, chaynash faoliyati buzilishisiz kechadigan chakka-pastki jagʻ boʻgʻimlarining artroz-artritlari ham kiradi.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatga kirayotgan fuqarolarda tish qatorlarining 5 mmgacha (birinchi daraja) siljishi, chaynash samaradorligi N.I. Agapov boʻyicha 60 foizdan koʻp boʻlishi bilan kechadigan tishlash nuqsonlari, yuqori labning alohida, toʻliq boʻlmagan yoriqlari tufayli majmuaviy davolashdan keyin faoliyat buzilishi kuzatilmasa, komissiya xulosasiga koʻra, yaroqlilikning V toifasiga kiritiladilar, ular barcha HTMga kirishga yaroqli (uchuvchilar tarkibini tayerlash boʻyicha HTMning uchuvchilar va shturmanlar tayerlash fakultetlari bundan mustasno).

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 58 Qiziloʻngach, ichaklar (oʻn ikki barmoqli ichakdan tashqari) va qorin pardaning ( shu jumladan tugʻma ) kasalliklari: a) faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishlari va tez-tez qaytalanishlar bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatining kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) B yoki C (YATA) Yaroqsiz E g) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlar mavjudligida Chaqiriluvchilar — E . Harbiy xizmatchilar — C Yaroqsiz A B Yaroqli C

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

orttirilgan qiziloʻngach-traxeya yoki qiziloʻngach-bronxial oqmalari;

strikturalar yoki chandiqli torayishlarning shakllanishi kabi asoratlar bilan kechadigan, tizimli ravishda buj yordamida kengaytirishni, ballonli dilyatatsiya va jarrohlik yoʻli bilan davolashni talab qiladigan reflyuks-ezofagit;

qiziloʻngachning ogʻir klinik koʻrinishda kechadigan, tizimli ravishda buj yordamida kengaytirish, ballonli dilyatatsiya yoki jarrohlik yoʻli bilan davolashni talab qiladigan chandiqli yoki asab-mushak kasalliklari;

surunkali nospetsifik yarali kolitlar va enteritlarning ogʻir shakllari;

ovqat hazm qilish va oziqlanishning buzilishi (oziqlanishning pasayishi) bilan kechadigan rezeksiyadan keyingi ingichka (1,5 metrdan kam boʻlmagan) yoki yoʻgʻon ichak (30 smdan kam boʻlmagan) qismining yoʻqligi;

yurganda yoki tana holatini vertikal holatga oʻzgartirilganda, toʻgʻri ichakning barcha qatlamlarini tushishi (III-darajali);

jarrohlik yoʻli bilan davolashning yakunlovchi bosqich sifatidagi tabiiy boʻlmagan orqa chiqaruv teshigi, ichak yoki najas oqmalari;

orqa chiqaruv teshigi sfinkterining III-darajali yetishmovchiligi;

turgʻun va tez-tez ochiluvchi (yilda 2-martadan kam boʻlmagan) oqmalar mavjud boʻlgan surunkali paraproktit (ofitserlar tarkibidagi shaxslar “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar);

yaqqol ifodalangan klinik alomatlar va faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan ovqat hazm qilish aʼzolarining boshqa tugʻma anomaliyalari.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

jarrohlik amaliyoti bilan davolashni talab qilmaydigan klinik alomatlari bilan kechadigan qiziloʻngach divertikullari;

tez-tez huruj qilib turadigan (yilda 2 va undan koʻp) qiziloʻngach yaralari;

qon ketishi, postgemorragik anemiyaning rivojlanishi va perforatsiya bilan asoratlangan qiziloʻngach yarasi;

reflyuks-ezofagitning uzoq vaqt bitmaydigan (2 oydan koʻp) yarali shakli;

reflyuks-ezofagit tufayli oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotidan keyin yuzaga kelgan qiziloʻngach yarasining retsidivi, reflyuks-ezofagitning II-III-ogʻirlik darajasi;

“Barrett qiziloʻngachi”;

konservativ davolashda qoniqarli natijalarga erishilgan qiziloʻngach strikturalari;

konservativ davolashda qoniqarli natijalarga erishilgan qiziloʻngachning chandiqli torayishi va asab-mushak kasalliklari;

statsionar sharoitida davolanish muvaffaqiyatsiz kechganda, takroran va uzoq muddat (2 oydan koʻp) davolanishni talab qiladigan sekretsiyaga oid, kislota hosil qilish faoliyatlarini buzilishi bilan, tez-tez qaytalanadigan va oziqlanishni buzilishi (oziqlanishning pasayishi) bilan kechadigan enteritlar;

surunkali retsidivlanuvchi nospetsifik yarali kolitlar, Kron kasalligining oʻrta va yengil ogʻirlikdagi shakllari;

rezeksiyadan keyingi ingichka ichak (1 metrdan kam boʻlmagan) yoki yoʻgʻon ichak (20 smdan kam boʻlmagan) qismining yoʻqligi, kam hurujli demping-sindrom alomatlari bilan kechadigan, faoliyati saqlangan meʼda-ichak biriktirmasi;

statsionar sharoitda qayta davolanishni talab qiladigan, evakuator faoliyatining buzilishi bilan kechadigan qorin pardasining yepishib qolishi (yopishish jarayoni laparatomiya yoki rentgenologik yoki endoskopik tekshiruvlar natijalari bilan tasdiqlangan boʻlishi lozim).

toʻgʻri ichakning jismoniy zoʻriqish vaqtida tushishi (II-darajasi);

orqa chiqarish teshik sfinkterining I-II-darajali yetishmovchiligi;

tez-tez qaytalanadigan (yilda 2-3 marotaba va undan koʻp boʻlmagan) surunkali paraproktit.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

qiziloʻngach, ichak kasalliklari, qorin parda yopishishlari kam ifodalangan faoliyat buzilishi bilan kechishi; qiziloʻngachning asoratsiz kechadigan yaralari;

tez-tez retsidivlanuvchi (yilda 2-marta va undan koʻp boʻlgan) II-III-ogʻirlik darajali reflyuks-ezofagit;

najas chiqishida toʻgʻri ichakning tushib qolishi (I-bosqich), kam qaytalanish bilan kechadigan surunkali paraproktit;

Toʻgʻri ichakning tushishida, ichak yoki najas chiquvchi oqmalarda, orqa chiqaruv teshigining torayib qolishi yoki yetishmovchiligida tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarga jarrohlik amaliyotini oʻtkazish tavsiya etiladi. Jarrohlik amaliyotidan soʻng, harbiy xizmatchilarga nisbatan kasalliklar jadvalining 62-moddasi boʻyicha kasallik tufayli taʼtil berish zarurligi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi, chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan fuqarolar esa, jarrohlik amaliyotidan soʻng 12 oydan kam muddat oʻtgan boʻlsa, 12 oy muddatga harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar. Harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi davolanish natijalariga asosan aniqlanadi. Kasallik retsidiv bergan yoki davolanishdan bosh tortgan holatlarda, xulosa faoliyatning buzilishiga bogʻliq holda, mazkur moddaning “a”, “b” yoki “v” bandlari boʻyicha chiqariladi.

Mazkur moddaning “g” bandiga quyidagilar kiradi:

II-III-darajali ogʻirlikdagi kam retsidivli reflyuks-ezofagit;

kam ifodalangan klinik alomatlari mavjud boʻlgan, faoliyati buzilishsiz kechadigan ichak kasalliklari (shu jumladan “qoʻzgʻalgan” ichakning sindromi).

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 59 Meʼda va oʻn ikki barmoqli ichakning yara kasalligi: a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishi bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishi va tez-tez xurujlar bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) C yoki E (YATA Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishi va kam xurujlar bilan E Yaroqsiz C C Yaroqsiz E g) faoliyati buzilishisiz, obyektiv maʼlumotlar mavjudligida E Yaroqsiz V V Yaroqli E

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

jarrohlik yoʻli bilan davolanishga qarshi tibbiy koʻrsatmalar yoki undan bosh tortilgan holatlar mavjud boʻlgan, penetratsiya, pilorobulbar soha stenozi (kontrast moddaning meʼdada 24 soatdan koʻp ushlanib qolishi) bilan asoratlangan, oziqlanishning buzilishi (oziqlanishning pasayishi) bilan kechadigan meʼda va oʻn ikki barmoqli ichakning yara kasalligi;

meʼda-oʻn ikki barmoqli ichakdan koʻp miqdorda qon ketish (aylanuvchi qon hajmining 30 foiz va undan koʻpga pasayishi) asorati bilan kechadigan yara kasalligi, matndagi asoratdan keyin bir yil davomida;

ekstirpatsiya yoki subtotal rezeksiyadan keyingi meʼdaning yoʻqligi;

oziqlanishning buzilishi (oziqlanishning pasayishi) bilan kechadigan meʼda rezeksiyasi, meʼda-ichak biriktirmasini hosil qiluvchi amaliyotdan keyingi oqibatlar;

ovqat hazm qilish faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishlari (davolab boʻlmaydigan demping-sindrom, toʻxtovsiz ich ketishi, oziqlanishning buzilishi (oziqlanishning pasayishi), turgʻun anastomozit va anastomoz yaralar) bilan kechadigan meʼda-ichak biriktirmasini hosil qilish bilan oʻtkazilgan poya yoki selektiv vagotomiyaning oqibatlari.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

oxirgi 2 yil davomida yara retsidivlarining tez-tez (yilda 2-marta va undan koʻp) sodir boʻlishi bilan kechayotgan yara kasalligi;

yara kasalligi tashhisi qoʻyilgandan keyingi 5 yil davomida yuzaga kelgan oʻlkan (3 sm va undan koʻproq meʼdada, 2 sm va undan koʻproq oʻn ikki barmoq ichakda) yara kasalligi;

meʼda-yara kasalligi (shu jumladan, ilk bor aniqlangan);

jarrohlik yoʻli bilan davolanishdan keyingi 5 yil davomida yuzaga kelgan kallyozli yaralar bilan kechayotgan meʼdaning yara kasalligi;

yara kasalligi tashhisi qoʻyilgandan keyingi 5 yil davomida yuzaga kelgan oʻn ikki barmoqli ichak piyozchasidan tashqarida joylashgan yara bilan kechayotgan yara kasalligi;

yara kasalligi tashhisi qoʻyilgandan keyingi 5 yil davomida yuzaga kelgan, oʻn ikki barmoqli ichak piyozchadagi koʻp miqdorda yaralar bilan kechayotgan yara kasalligi;

yara kasalligi tashhisi qoʻyilgandan keyingi 5 yil davomida yuzaga kelgan, uzoq muddat bitmaydigan yaralar (meʼdada joylashgan — uch oy va undan koʻp, oʻn ikki barmoqli ichakda joylashgan — 2 oy va undan koʻp) bilan kechayotgan yara kasalligi;

perforatsiya yoki qon ketishi tufayli postgemorragik anemiya rivojlanishi va u siz, yoki oʻn ikki barmoqli ichak piyozchasining qoʻpol chandiqli shakl buzilishi bilan asoratlangan yara kasalligi;

uzluksiz retsidivlanuvchi oʻn ikki barmoqli ichakning yara kasalligi (yara bitgandan keyin 2 oygacha boʻlgan muddat ichidagi yara retsidivlari);

poya yoki selektiv vagotomiya, meʼda rezeksiyasi va meʼda-ichak biriktirmasini hosil qiluvchi amaliyotdan keyingi oqibatlari;

Oʻn ikki barmoqli ichak piyozchasining qoʻpol chandiqli shakl buzilishi deb — sunʼiy gipotoniya sharoitida toʻlaqonli oʻtkazilgan duodenografiyada aniqlanadigan kontrast evakuatsiyasining sekinlashganligi (kontrast moddaning meʼdada 2 soatdan koʻp ushlanib qolishi) bilan kechayotgan shakl buzilishi tushuniladi.

Ovqat hazm qilish faoliyati buzilmagan, kam hurujli (2 yilda bir marta va undan kam) oʻn ikki barmoqli ichak piyozchasida kam ifodalangan shakl buzilishi mavjudligida oʻn ikki barmoqli ichakning yara kasalligi boʻlgan shartnoma asosidagi harbiy xizmatchilar mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Ovqat hazm qilish faoliyati buzilmagan, oxirgi 3 yil davomida hurujlar qayd etilmagan, oʻn ikki barmoqli ichak piyozchasining shakl buzilishi boʻlmagan yara kasalligi boʻlgan ofitserlar tarkibidagi shaxslar Qurolli Kuchlari Akademiyasiga kirishga yaroqli deb topiladilar.

Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga oʻqishga (malaka oshirishga) yuborilayetgan oʻn ikki barmoqli ichakning yara kasalligi mavjud boʻlgan shartnoma asosidagi harbiy xizmatchilar Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga oʻqish (malaka oshirish) uchun yuborishga yaroqsiz deb topiladilar.

Kasalliklar jadvalining I-, II-, VI-ustunlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarga nisbatan, meʼda yoki oʻn ikki barmoqli ichakning yara kasalligi remissiyaning davom etish muddatidan (turgʻunligi) qatʼiy nazar, yaroqlilik toifasi toʻgʻrisidagi xulosa mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha chiqariladi.

Kasallikning remissiya davri uchun ishonchli belgi boʻlib, fibrogastroskopiyada aniqlangan yaradan keyingi chandiq va (yoki) sunʼiy gipotoniya sharoitida oʻtkazilgan duodenografiyada aniqlangan qoʻpol chandiqli shakl buzilishining mavjudligi, meʼda yarasida esa — fibroskopiyada aniqlangan yaradan keyingi chandiqning mavjudligi hisoblanadi.

Oʻtkir (asoratsiz) meʼda va oʻn ikki barmoqli ichakning yara kasalligini oʻtkazgan muddatli harbiy xizmatchilar kasalliklar jadvalining 62-moddasi bilan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi, chandiqsiz bitgan yaradan soʻng harbiy xizmatga yaroqli deb topiladi.

Chandiqsiz bitgan oʻtkir (asoratsiz) meʼda va oʻn ikki barmoqli ichakning yara kasalligini oʻtkazgan kursant (tinglovchi)larga HTMda (bundan HTMning jangovar va havo-desant qoʻshinlari tayyorlovchi boʻlinmalari mustasno) tahsil olish uchun monelik qilmaydi.

Meʼda va oʻn ikki barmoqli ichakning yara kasalligi asoratlarida kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilar kasalliklar jadvalining 62-moddasi bilan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi va harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi toʻgʻrisidagi xulosa ovqat hazm qilish faoliyatining buzilishiga bogʻliq holda 59-moddaning “a”, “b”, “v” va “g” bandlari boʻyicha chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 60 Meʼda va oʻn ikki barmoqli ichakning boshqa kasalliklari, jigar, oʻt qopi, oʻt chiqarish yoʻllari va meʼda osti bezining kasalliklari: a) faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishlari va tez-tez xurujlar bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E v) faoliyatining kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) B yoki C (YATA) Yaroqsiz E g) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlar mavjudligida V Cheklangan ravishda yaroqli A B Yaroqli V

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

jigar sirrozi;

surunkali faol, rivojlanuvchi gepatitlar;

surunkali retsidivli ogʻir kechuvchi pankreatitlar (toʻxtovsiz pankreatik yoki pankreatogen ich ketishlar, rivojlanuvchi oriqlash, poligipovitaminozlar);

meʼda osti bezi va oʻt chiqarish yoʻllari kasalliklari boʻyicha rekonstruksiya maqsadida oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotlarining oqibatlari;

jarrohlik amaliyotlaridan keyingi asoratlar (oʻt va meʼda osti bezi oqmalari va boshqalar).

Kasallik tufayli jigar boʻlagi yoki meʼda osti bezi qismining rezeksiyasidan keyin, chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma asosida harbiy xizmat, HTMga kirayotgan fuqarolar, muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilar mazkur moddaning “a” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar esa — jigar yoki meʼda osti bezi faoliyatining buzilishi mavjudligi yoki yoʻqligiga muvofiq, “a” yoki “b” bandlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

sekretsiyaga oid, kislota hosil qilish faoliyatlari, oziqlanishning pasayishi bilan kechayotgan, tez-tez hurujlanuvchi, qayta-qayta va uzoq (2 oydan koʻp) muddat davolanishni talab qiluvchi, statsionar davolash samara bermaydigan gastrit va gastroduodenitlar;

moʻtadil darajada faol va (yoki) jigar faoliyatining buzilishi bilan kechayotgan surunkali gepatitlar;

statsionar ravishda davolanishni talab qiluvchi, tez-tez (yilda 2-marta va undan koʻp) hurujlanuvchi surunkali xoletsistitlar;

tez-tez (yilda 2-marta va undan koʻp) hurujlanuvchi va sekretsiya yoki inkretsiyaga oid faoliyatlarning buzilishi bilan kechayotgan surunkali pankreatitlar;

soxta kista hosil boʻlishi (marsupilizatsiya va boshqalar) bilan yakunlangan pankreatitlarning jarrohlik yoʻli bilan davolash oqibatlari;

Ijobiy oqibati boʻlgan oʻt pufagini olib tashlash yoki oʻt yoʻllari, meʼda osti bezi kasalliklari tufayli jarrohlik yoʻli bilan davolangan, chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan fuqarolar hamda muddatli harbiy xizmatchilar ushbu moddaning “b” bandi boʻyicha, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar esa — “v” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

faolligi yoʻq, jigarning faoliyati kam ifodalangan buzilishi bilan kechayotgan surunkali gepatitlar.

davolanish ijobiy natija bergan kam hurujli surunkali xoletsistlar, oʻt pufagining xolesterozi, pankretatitlar.

Faolligi yoʻq, jigar faoliyatining buzilishsiz kechayotgan surunkali gepatitlar mavjud boʻlganda, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “g” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Surunkali gepatit mavjudligi statsionar sharoitda 6 oy va undan koʻp boʻlgan muddatda jigarning turgʻun zararlanishini isbotlovchi tahliliy va tibbiy uskanalar yordamida oʻtkaziladigan tekshiruvlar kompleksi asosida tasdiqlanishi lozim. Surunkali gepatitning ogʻirlik darajasini aniqlashda tahlillar, faoliyatga oid koʻrsatkichlar, radioizotop tekshiruv natijalaridan tashqari, tibbiy uskunalar yordamida oʻtkaziladigan tekshiruv natijasida olingan fibrozning darajasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan ham foydalanish mumkin. Surunkali gepatitda fibrozning rivojlanish darajasiga koʻra, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish “a”, “b” yoki “v” bandlar boʻyicha amalga oshiriladi.

Mazkur moddaning “g” bandiga quyidagilar kiradi:

kam xurujli, sekretsiyaga oid faoliyat va oziqlanish buzilishisiz yoki oziqlanishning pasayishi bilan kechayotgan gastroduodenitlar;

oʻt chiqarish yoʻllarining diskineziyasi.

Kam hurujli, sekretsiya oid faoliyat buzilishisiz boʻlgan surunkali gastrit mavjudligida harbiy xizmatni oʻtash hamda HTMga kirishga toʻsiq boʻla olmaydi.

Chaqiriluvchi, SCHR xizmatchilari va muddatli harbiy xizmatchilarda fermentopatiyali (havfsiz) giperbilirubinemiya aniqlansa, ular mazkur moddaning “g” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar, agar qonda bilirubin sathini koʻpayishi tufayli takroran statsionarda davolangan boʻlsa, ularni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha amalga oshiriladi. Ofitserlar tarkibidagi shaxslarga HTMga kirishga yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi. HTMga kirayotgan nomzodlar yaroqsiz deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 61 Churralar : a) faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz F b) faoliyatining moʻtadil ifodalanganbuzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E v) faoliyatining kam ifodalangan buzilishlari bilan Chaqiriluvchilar — E . Harbiy xizmatchilar — C Yaroqsiz B B Yaroqli C g) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlar majdudligida Chaqiriluvchilar — D Yaroqsiz A A Yaroqli D

Muvaffaqiyatsiz davolanish natijalari (kasallikni retsidivi) yoki davolanishdan bosh tortgan hamda uni oʻtkazish uchun qarshi koʻrsatmalar mavjudligi moddaning qoʻllanilishiga asos boʻladi.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

qayta retsidivlanadigan, oʻrniga tushurish uchun qoʻl usuli bilan koʻmaklashish yoki tanani gorizontal holatini talab qiladigan, yehud ichki aʼzolar faoliyatini buzilishiga olib keladigan katta oʻlchamli tashqi churralar;

ichki aʼzolar faoliyatini yaqqol ifodalangan buzilishi bilan kechadigan diafragma churralari (shu jumladan, orttirilgan diafragmaning relaksatsiyasi);

oʻrniga tushirib boʻlmaydigan ventral churralar.

Jarrohlik amaliyotidan keyingi churraning bir marotaba retsidivi mazkur moddaning “a” bandini qoʻllash uchun asos boʻla olmaydi.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

III-darajali diafragmaning qiziloʻngach teshigi churralari (qiziloʻngachning qorin qismi va kardiya bilan birgalikda meʼda tanasi bir qismining koʻkrak qafasiga kirib ketishi);

tananing vertikal holatda jismoniy zoʻriqlanish yoki yoʻtal tufayli paydo boʻladigan retsidivli, oʻrta oʻlchamdagi tashqi churralar;

bandaj taqishni talab qiladigan ventral churralari.

Mazkur moddaning “v” bandiga II-darajali diafragmaning qiziloʻngach teshigi churralari (kardiya bilan meʼda oldi qismi koʻkrak qafasida joylashgan) kiradi.

Mazkur moddaning “g” bandiga I-darajali diafragmaning qiziloʻngach teshigi churralari (qiziloʻngachning qorin qismi diafragmadan yuqori, kardiya esa diafragma sathida joylashadi) kiradi.

Katta boʻlmagan (fiziologik halqa chegarasida) kindik churrasi, qorin parda oldi lipomasi hamda jismoniy zoʻriqish va kuchanish vaqtida churra chiqishi kuzatilmaydigan chov halqasining kengayishi, mazkur moddani qoʻllash uchun asos boʻlmaydi va harbiy xizmatni oʻtash va HTMga kirishga toʻsiq boʻla olmaydi.

Tibbiy koʻrsatmalar mavjud boʻlganida, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan kasalliklar jadvalining III-, IV-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslarga jarrohlik yoʻli bilan davolanish tavsiya etiladi. Samarali davolanishdan soʻng, ular harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 62 Oʻtkir kasallik, surunkali kasalliklarining hurujlari yoki jarrohlik amaliyotidan keyingi ovqat hazm qilish aʼzolari faoliyatining vaqtincha buzilishlari D Yaroqsiz D D D D

Tashqi churralari mavjud boʻlgan, chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat, HTMga kirayotgan fuqarolar 12 oydan kam boʻlmagan muddatga harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar. Chaqiriluvchilar asoratsiz oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotidan keyin (appendektomiya, churraning plastikasi, moyakni pastga tushirish va boshqalar) davolash muassasidan chiqqanlaridan keyin, harbiy xizmat va HTMga kirishga vaqtincha ikki oy muddatga yaroqsizdirlar, harbiy xizmatchilarga nisbatan, agar mehnat qobiliyatlarini tiklashlari uchun 1 oydan kam boʻlmagan muddat talab qilinsa, ularga kasallik tufayli taʼtil berish toʻgʻrisida xulosa chiqariladi, qolgan holatlarda ular xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilinadilar.

Telelaparoskospiya usuli bilan oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotidan soʻng, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga faoliyatning buzilish darajasiga koʻra, taʼtil yoki xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod etish taqdim etiladi.

Qon ketish asorati va qon ketishdan keyingi kamqonlikning rivojlanishi bilan va u siz statsionarda davolanishdan soʻng yara kasalligi mavjud kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilarga kasallik tufayli taʼtilga chiqishga muhtojlik toʻgʻrisida xulosa qabul qilinadi.

12-bob. Teri va teri osti qavatining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 63 Teri va teri osti qavatining kasalliklari : a) davolanishi murakkab boʻlgan surunkali keng tarqalgan shakldagi ekzema, psoriaz, teri qavatlarining keng tarqalgan lixnefikatsiya bilan kechadigan atopik dermatit, bullali dermatitlar (poʻrsildoq yaraning barcha turlari, bullali pemfingod, gerpes shaklli Dyuring dermatiti) F F F F F F b) surunkali eshak yemi, retsidivli Kvinke shishlari, keng tarqalgan psoriaz, abssesslangan va surunkali yarali piodermiya, koʻp miqdordagi konglabatli husunbuzar, teri koplamining oʻchoqli lixnefikatsiya bilan kechadigan atopik dermatit, qizil boʻrichaning teri shakli, koʻp shaklli fotodermatoz, tarqalgan va tez-tez qaytalanuvchi qizil yassi temiratki, keng tarqalgan ekzema, tez-tez qaytalanuvchi chegaralangan ekzema, tez-tez qaytalanuvchi koʻp shaklli ekssudativ eritema, surunkali kechadigan gemorragik vaskulitning teri shakli, gangrenozli piodermiya, abssesslangan va xandaklangan boshning follikuliti va perifollikuliti E Yaroqsiz C yoki E (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E v) ekzema, eshak yemining kam qaytalanuvchi va chegaralangan shakllari, psoriaz, sklerodermiyaning chegaralangan shakllari, ixtioz, chegaralangan va (yoki) kam qaytalanuvchi qizil yassi temiratki, tugʻma keratodermiya E Yaroqsiz B yoki C (YATA) B yoki C (YATA) Yaroqsiz E g) uyali alopetsiya va pes kasalligining keng tarkalgan va ommaviy shakllari E Yaroqsiz B yoki C (YATA) B yoki C (YATA) Yaroqsiz E d) kserodermiya, follikul ali keratoz, chegaralangan shakllaridagi turgʻun remissiyadagi ekzema, uyali alopetsi ya , pes kasalligi E Yaroqsiz B B Yaroqsiz E

Uyali alopetsiyaning keng tarqalgan shakli deb, koʻp miqdordagi (3 va undan koʻp) diametri 10 smdan kam boʻlmagan sochi toʻkilgan (siyqabosh) oʻchoqlar mavjudligi tushuniladi, siyqabosh oʻchoqlari qoʻshilganida esa, ularning umumiy maydoni boshni sochli qismining 50 foizdan koʻpini tashkil qilishi lozim.

Pesning keng tarqalgan shakli deb, tananing turli sohalaridagi terida har birining koʻndalang oʻlchami 10 smdan kam boʻlmagan depigmentatsiyalashgan koʻp miqdordagi dogʻlar (3 va undan koʻp) mavjudligi tushuniladi.

Qizil yassi temiratki va psoriazning keng tarqalgan shakli deb, turli anatomik sohalarning terisidagi koʻp miqdordagi toshmalar (3 va undan koʻp) mavjudligi tushuniladi.

“Murakkab davolanadigan psoriaz”ning klinik mezonlari boʻlib hisoblanadi:

ixtisoslashtirilgan davolash muassasalarining statsionar sharoitida, ketma-ket 3 yildan kam boʻlmagan muddatda, har 6 oyda 1-martadan kam boʻlmagan bir necha marotaba davolanish;

umumiy immunosupressiv davolanishning samarasizligi.

Atopik dermatitning keng tarqalgan lixenifikatsiyasi deb, yuz, tirsak va tizza osti chuqurchalardagi terining, shuningdek ommaviy zararlanish tushuniladi.

Mazkur moddaning “b” bandiga shuningdek, yagona, ammo yirik (bemorning kafti oʻlchami bilan teng yoki undan koʻp) boʻlgan psoriaz toshmalari kiradi. Retsidivli Kvinke shishi va (yoki) surunkali eshak yemi bilan xastalangan kasalliklar jadvalining I-, II-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslarga nisbatan, statsionar sharoitda davolanish samara bermagan va pufaklarni (urtikariyalar) 2 oydan kam boʻlmagan muddat mobaynida uzluksiz retsidivlangan holatlarda mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha xulosa chiqariladi.

Ekzema, qizil yassi temiratkining yoki boshqa surunkali dermatozlarning retsidivli shakllariga, oxirgi uch yil mobaynida ularning 2-martadan kam boʻlmagan hurujlanish holatlari kiradi.

Mazkur moddaning “v” bandiga zararlanish oʻchoqlarining joylashuvi, soni va oʻlchamidan qatʼiy nazar, sklerodermiyaning toshmali shakli kiradi.

Teri kasalliklarining kam retsidivli shakllariga oxirgi 3 yil mobaynida 1-martadan kam boʻlmagan hurujlanish holatlari kiradi.

Mazkur moddaning “g” bandiga, shuningdek har birining diametri 3 smdan kam boʻlmagan yuzdagi pes oʻchoqlari (2 va undan koʻp) kiradi.

Tananing yuz va kaft sohasidan tashqari joylashgan diametri 3 sm dan kam yagona boʻlgan vitiligo kasalligi mavjud boʻlgan fuqaro ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli deb hisoblanadi, bundan XTMga kirayotgan fuqarolar mustasno.

Atopik dermatitning mavjudligida oxirgi 5 yil mobaynida anemnezda retsidivning yoʻqligi teri-tanosil dispanserlari tomonidan tasdiqlangan boʻlishi lozim. “Chegaralangan sklerodermiya” surunkali va tizimli kasallik boʻlganligini inobatga olgan holda, kasalliklar jadvalining I-, II-, VI-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslar harbiy xizmat va HTMga kirishiga yaroqsiz deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 64 Terining va teri osti qavatining oʻtkir kasalliklari va surunkali kasalliklarining qaytalanishidan keyin faoliyatning buzilishi D Yaroqsiz D D D D

13-bob. Suyak-mushak tizimi va biriktiruvchi toʻqimalarning kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 65 Yuqumli, yalligʻlanish, autoimmun va boshqa sabablardan kelib chiqqan artritlar va artropatiyalar, biriktiruvchi toʻqimaning tizimli kasalliklari: a) faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishlari, turgʻun va ifodalangan oʻzgarishlari bilan F F F F F F b) faoliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishlari va tez-tez hurujlari bilan E Yaroqsiz C yoki E ( YATA ) E Yaroqsiz E v) faoliyatining kam ifodalangan buzilishlari va kam hurujlari bilan E Yaroqsiz B B yoki C (YATA) Yaroqsiz E g) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlar majdudligida D Yaroqsiz D D Yaroqli D

Mazkur modda revmatoid artrit, serologik manfiy boʻlgan spondiloartritlar (aniqilozlovchi spondiloartrit — Bexterev kasalligi, reaktiv artritning surunkali kechishi, psoriatik artropatiya) biriktiruvchi toʻqimaning diffuz kasalliklari, tizimli vaskulitlar (ulkan hujayrali arteriit, tugunli poliarteriit, Kavasaki kasalligi, Vegener granulematozi, mikroskopik poliangiit, eozinofilli angiit, krioglobulinli vaskulit, gemorragik vaskulitni visseral shakli), surunkali podagrik artrit, pirofosfatli artropatiya va boshqalarni nazarda tutadi.

Allergiya, autoimmun, modda almashuv buzilishlari va boshqa sabablardan kelib chiqqan boʻgʻimlar zararlanishini, bemor davolagandan keyin ularning faoliyatini buzilish darajasiga koʻra baholanadi, boshqa aʼzo va tizimlarning qoʻshma zararlanishida asosiy kasallikka tegishli kasalliklar jadvalining moddasi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

aʼzo va tizimlar tomonidan oʻzgarishlarning ifodalanganligi, hurujlarning soni, faoliyatlarni buzilish darajasidan qatʼiy nazar, biriktiruvchi toʻqimaning diffuz kasalliklari, tizimli vaskulitlar (gemorragik vaskulitning teri va teri-boʻgʻim shakllari bundan mustasno);

harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyatini turgʻun yoʻqotganligi yoki asosiy antirevmatik davolanish davrida kasallikning faol alomatlarini saqlanilishi bilan kechadigan faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan yoki tizimli shakllari boʻlgan revmatoid artrit, serologik manfiy boʻlgan spondiloartritlar.

“b” bandiga quyidagilar kiradi:

tizimli alomatlar va asosiy antirevmatik davolanish davrida kasallikning faol alomatlari boʻlmagan revmatoid artrit, serologik manfiy boʻlgan spondiloartritlar.

Mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha boʻgʻimlardagi ekssudativ-proliferativ oʻzgarishlar, jarayon faolligining tahliliy alomatlari saqlangan va davolanish samarasiz boʻlgan uzoq muddat (2 oy va undan ortiq) bilan kechadigan yalligʻlangan artropatiyalar bilan xastalangan harbiy xizmatchilar tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Surunkali infeksion va yalligʻlangan artrit, surunkali podagrik artrit, teri-boʻgʻim shaklidagi gemorragik vaskulit boʻlganida boʻgʻimlar faoliyatining saqlanganlik holatiga koʻra, mazkur moddaning “a”, “b” yoki “v” bandlari hamda boshqa aʼzo va tizimlar zararlanganda, kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi aniqlanadi. Asosiy antirevmatik va yalligʻlanishga qarshi davolanish kam samarali boʻlgan, davolanish muddati 4 oy va undan ortiq davom etishi bilan kechadigan boʻgʻimlar faoliyatining II-III-darajali buzilishi mavjud boʻlgan harbiy xizmatchilar mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Mazkur moddaning “g” bandiga statsionarda davolanish yakunlangan, boʻgʻimlar faoliyatning buzilishlari mavjud boʻlmagan, kam ifodalangan klinik alomatlari saqlangan artrit va artropatiyalar kiradi.

Ichki aʼzolar zararlanishi boʻlmagan biriktiruvchi toʻqimaning tizimli kasalliklaridagi boʻgʻimlar zararlanishining oʻtkir shaklidan soʻng, chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga oʻqishga kirayotgan fuqarolarga nisbatan 12 oy muddatga harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsizlik toʻgʻrisida xulosa chiqariladi. Oʻtkir shaklidan soʻng, 12 oy mobaynida kasallikning alomatlari yoʻqligida tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar harbiy xizmat va HTMga kirishga yaroqli deb topiladilar. Surunkali retsidivli shakllari boʻlgan boʻgʻimlarning faoliyati, zararlangan aʼzo va tizimlarning holatiga koʻra, kasalliklar jadvalining I-, II-, VI-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslarning harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi mazkur moddaning “a”, “b” bandlari, kasalliklar jadvalining III-, IV-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslar esa — “a”, “b” va “v” bandlari boʻyicha aniqlanadi.

Statsionarda davolanishdan soʻng zararlangan boʻgʻimlarning faoliyat yetishmovchiligi saqlanganda va faoliyatni toʻliq tiklanishi uchun 1 oydan kam boʻlmagan muddat talab qilingan holatlarda, harbiy xizmatchilarning kasallik tufayli taʼtilga muhtojlik toʻgʻrisida xulosa qabul qilinadi.

Boʻgʻimlarning oʻtkir yalligʻlanish kasalliklari yoki gemorragik vaskulitning teri va teri-boʻgʻim shaklidan keyin tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kasalliklar jadvalining 87-moddasi boʻyicha amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 66 Suyaklar, yirik boʻgʻimlar, togʻaylarning jarrohlik kasalliklari va zararlanishlari: a) faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E v) faoliyatining kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B V yoki S (YATA) Yaroqli E g) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlar mavjudligida V Yaroqsiz B B Yaroqli V

Suyak va boʻgʻimlarning kasalliklaridan keyin harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi toʻgʻrisida xulosa tibbiy tekshiruvlar, zarurat boʻlganida esa, davolanganidan keyin chiqariladi. Bunda kasallikning hurujlarga, rivojlanishga moyilligini, davolanishning turgʻunligi va harbiy xizmatning xususiyatlarini hisobga olish kerak boʻladi. Davolashda qoniqarsiz natijalar boʻlsa yoki undan bosh tortilganda, qoʻl-oyoq yoki boʻgʻimning faoliyatiga koʻra, xulosa mazkur moddaning “a”, “b” yoki “v” bandlari boʻyicha chiqariladi.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

nosogʻlom holatda turgan yirik boʻgʻimning ankilozi, fibrozli ankiloz;

yirik boʻgʻimning umumiy barqarorsizligi (tayanmaydigan boʻgʻim);

harakatlarning yaqqol ifodalangan cheklanishi bilan, faoliyatga oid qulay boʻlmagan holatdagi boʻgʻimning turgʻun kontrakturasi;

boʻgʻim togʻayining yemirilishi (faoliyatga oid rentgenogrammada turgan holda tayanch yuki bilan boʻgʻim oraligʻining kengligi 2 mmdan kam boʻlmagan) va qoʻl-oyoq oʻqining shakl buzilishi 5 gradusdan koʻp boʻlgan ifodalangan shakl buzilishi bilan kechadigan artroz (boʻgʻim uchlari 2 mmdan kam boʻlmagan chetlaridagi suyak oʻsiqlarning mavjudligi),

son suyagi boshchasi, son yoki katta boldir suyaklari uchlari, tovon va qayiqsimon suyaklarning III-IV darajali aseptik nekrozi, III-IV bosqich koksartrozi yoki gonartrozi (bemorning endoprotezlash jarrohlik amaliyotidan bosh tortgan hollarda);

sekvestrli boʻshliqlar, sekvestrlar, uzoq muddat bitmaydigan yoki tez-tez (yiliga 2 va undan koʻp) ochilib turadigan oqmalari mavjud boʻlgan osteomiyelit;

osteoskleroz (osteopetroz, “marmar” kasalligi).

Ankilozlar, faoliyatga oid qulay boʻlgan holatdagi turgʻun kontrakturalar, sunʼiy boʻgʻim mavjudligida qoniqarli faoliyatga oid kompensatsiya bilan va harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyati saqlangan holatlarda harbiy xizmatda boʻlishning chegara yeshiga yetmagan ofitserlar mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkazishlari mumkin.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

sunʼiy boʻgʻim, yirik boʻgʻimlarga bir tomonlama total endoprotezlash amaliyotidan soʻng, III va IV ustun bilan tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan harbiy xizmatchilarga 66-moddaning “b” bandi qoʻllaniladi.

tez-tez (yiliga 3-marta va undan koʻp) chiqishlar bilan kechadigan yelka boʻgʻimi va tizza qopqogʻining barqarorsizligi, II-III-darajali tizza boʻgʻimining barqarorsizligi;

yirik boʻgʻimlardan birida shakli buziluvchi artroz (boʻgʻim oraligʻining kengligi 2 — 4 mm);

har yili huruji takrorlanadigan osteomiyelit (shu jumladan, birlamchi, surunkali);

yirik boʻgʻimlardan birining harakat amplitudasi moʻtadil cheklanishi bilan kechadigan turgʻun kontraktura.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

son suyagi boshchasi, son yoki katta boldir suyaklari uchlarining, koksartroz yoki gonartroz I-II bosqichi, aseptik nekrozi I-II darajasi;

klinik tekshiruv va nur yordamida tashhislanish bilan aniqlanadigan kamdan-kam chiqishi (yilda 3-martadan kam) yoki mustahkam boʻlmagan yirik boʻgʻim, oʻmrov yoki tizza qopqogʻining barqarorsizligi;

sekvestr boʻshliqlari va sekvestrlar mavjud boʻlmagan kamdan-kam (2-3 yilda bir marta) huruji boʻlgan osteomiyelit;

yirik boʻgʻimlardan birining harakat amplitudasi kam ifodalangan cheklanishi bilan kechadigan turgʻun kontraktura;

boʻgʻimdagi faol harakatlarini pasayishi bilan kechadigan Axill payi, tizza qopqogʻining boylami va yelka ikki boshli mushak payining shikastlanish oqibatlari (orttirilgan uzunlanish).

Uch yil va undan koʻp muddat mobaynida huruj, sekvestr boʻshliq va sekvestrlar mavjud boʻlmaganda, osteomiyelit jarayoni yakunlangan deb hisoblanadi.

Yirik boʻgʻim, oʻmrov yoki tizza qopqogʻining barqarorsizligi, ularni chiqqan holda va joyiga tushgandan soʻng qilinadigan rentgenogrammalar va boshqa tibbiy hujjatlar bilan qayd etilgan tez-tez (yilda uch marta va undan koʻp) chiqishi, yoki nur yordamida tashhislanish usuli bilan aniqlanadigan unga xos belgilardan birining mavjudligi (kurak yoki yelka suyagi boshchasi boʻgʻim yuzasi nuqsoni, boʻgʻim chetining uzilishi, suyaklarni boʻgʻim uchlarining displaziyasi va boʻgʻim yuzalarini patologik siljuvchanligi) bilan tasdiqlanishi lozim.

II-III-darajali tizza boʻgʻimining barqarorsizligi yon bosh proyeksiyada qayd etilgan faoliyatga oid boʻlgan rentgenogrammalar bilan tasdiqlanadi, ularda shikastlangan tomonda boʻgʻim oraligʻining ochilishi yoki katta boldir suyak old-orqaga siljishi shikastlanmagan boʻgʻimga nisbatdan 5 mmdan koʻp boʻlishi lozim.

Yirik boʻgʻim yoki tizza qopqogʻining barqarorsizligini jarrohlik amaliyotidan keyin tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “a”, “b” yoki “v” bandlari boʻyicha amalga oshiriladi.

Muvaffaqiyatli oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotidan keyin shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga nisbatan, kasallik tufayli 60 sutkagacha taʼtil taqdim etilishi, taʼtildan soʻng saf, jismoniy tayergarlik va barcha turdagi transport vositalarini boshqarishdan 6 oyga, xochsimon bogʻlamlardan biri, kollateral bogʻlamlar yoki tizza qopqogʻi bogʻlamining toʻliq yaroqsizligidan kelib chiqqan II-III-darajali tizza boʻgʻimi barqarorsizligini davolashdan keyin esa, 12 oy muddatga ozod qilinishga muhtojligi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

Suyaklarning aseptik nekrozi, kistasimon qayta shakllanishida va ajraluvchi osteoxondrozda harbiy xizmatchilarga jarrohlik yoʻli bilan davolanish tavsiya etiladi. Jarrohlik amaliyotidan bosh tortilganda yoki uning qoniqarsiz natijalarida, qoʻl-oyoq yoki boʻgʻim faoliyatining buzilishi darajasiga koʻra, harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

Yakunlanmagan kasallik jarayoni mavjud boʻlgan osteoxondropatiyalarda chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan fuqarolar, kasalliklar jadvalining 87-moddasi boʻyicha harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar, kelgusida yakunlanmagan kasallik jarayoni mavjudligida, harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisida xulosa mazkur moddaning “v” bandiga boʻyicha chiqariladi, boʻgʻimlar faoliyatlarida buzilishlarning yoʻqligi va boʻgʻimlar faoliyati buzilishsiz kechadigan Osgud-Shlatter kasalligida esa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “g” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Boʻgʻimlardagi harakatning kengligini baholashda, mazkur Kasalliklar va jismoniy nuqsonlar jadvali hamda alohida moddalarga beriladigan sharhlarning 1-ilovasini qoʻllash maqsadga muvofiqdir.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 67 Umurtqaning kasalliklari va ularning oqibatlari: a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) B yoki C (YATA) Yaroqsiz E g) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlar mavjudligida V Yaroqsiz A B Yaroqli V

Mazkur moddaga degenerativ-distrofik va yalligʻlanish kasalliklari, umurtqa pogʻonasi churrasi, tugʻma va orttirilgan shakl buzilishlar, umurtqaning rivojlanish nuqsonlari kiradi, ular mavjudligida himoya, statik va harakat faoliyatlarining buzilishlari boʻlishi mumkin.

Kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha umurtqaning himoya faoliyatining buzilishini baholash vertebrogen nevrologik buzilishlarining ifodalanganligiga koʻra oʻtkaziladi.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

tashqi nafas olish faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishi bilan kechadigan koʻkrak qafasining deformatsiyasi, tugʻma nuqsonlari;

tez-tez hurujli (yilda 3-marta va undan koʻp) infeksiyali spondilit;

doimiy ifodalangan ogʻriqlar va umurtqaning barqarorsizligi bilan kechadigan III-IV-darajali spondilolistez (umurtqa tanasining koʻndalang oʻlchamining yarmidan koʻproq boʻlgan siljish);

barqarorsizlik mavjud boʻlgan umurtqa boʻyin sohasining shakli buziluvchi spondilezi, osteoxondrozi, turgʻun klinik samarasi boʻlmagan, uzoq muddatda (yilda 3 oydan kam boʻlmagan) statsionar sharoitida davolanishidan soʻnggi sfinkterlarining faoliyati buzilishi bilan kechadigan chuqur para-, tetraparezlar, yen bosh amiotrofik sklerozi, hamda poliomiyelitik, kaudal, qon tomir, kompression, ifodalangan ogʻriq sindromi va statodinamik buzilishlar bilan kechadigan umurtqa koʻkrak va bel sohalarining shakli buziluvchi spondilezi, osteoxondrozi;

rentgenologik tasdiqlangan umurtqa tanalarining ponasimon shakl buzilishlari va ularni umurtqaning eng koʻp egilish joylaridagi rotatsiyasi (IV-darajali skolioz, 70 gradusdan koʻp boʻlgan burchagi boʻlgan shakl buzilishi bilan kechadigan osteoxondropatik kifoz), umurtqaning bir holatda qotgan, tuzilishiga oid qiyshayishlari.

Umurtqaning statik va (yoki) harakat faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishlariga quyidagilar hos:

hatto qisqa muddatga ham gavdani tik holatini ushlab tura olmaslik, umurtqa pogʻonasi boʻylab orqaning uzun mushaklarida yaqqol ifodalangan taranglik va ogʻriqning mavjudligi, boʻyin va bel lordozlarining keskin tekislanishi, II-darajali va undan ortiq boʻlgan degenerativli skoliozning mavjudligi va umurtqa pogʻonasining sohalik barqarorsizligi;

umurtqa pogʻonasining boʻyin va (yoki) koʻkrak hamda bel sohalaridagi harakat amplitudasining 50 foizdan ortiq chegaralanganligi.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

tashqi nafas olish faoliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan kechadigan koʻkrak qafasining deformatsiyasi, tugʻma nuqsonlari;

koʻkrak qafasining oʻrtacha shakl buzilishi va II-darajali restriktiv turdagi nafas yetishmovchiligi bilan kechadigan umurtqaning osteoxondropatiyalari (kifozlar, III-darajali tuzilishga oid va tuzilishga oid boʻlmagan skoliozlar);

kam sonli (yilda 1-2-marta) huruj bilan kechadigan infeksiyali spondilit;

turgʻun ogʻriq sindromi bilan kechadigan, umurtqalararo birikmalar sohasidagi koʻp sonli yirik tumshuqsimon oʻsiqlar mavjud boʻlgan tarqalgan shakli buziluvchi spondilez va umurtqalararo osteoxondroz;

ogʻriq sindromi bilan kechadigan II-darajali spondilolistez (umurtqalar tanasining koʻndalang oʻlchamini 1/4 dan 1/2 qismiga siljishi);

kasalliklar jadvalining I-, II-, VI-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslarda umurtqalararo disklarini olib tashlangandan keyingi holat.

Faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlariga quyidagilar xos:

gavdani tik holatda 1-2 soatdan koʻp muddatga tutib tura olmaslik, orqaning uzun mushaklarida moʻtadil ifodalangan mahalliy taranglik va ogʻriqning mavjudligi, boʻyin va bel sohalari lordozining tekislanishi, I-II-darajali degenerativ skoliozning mavjudligi, umurtqa sohaligining oʻta yuqori harakatchanligi;

umurtqaning boʻyin va (yoki) koʻkrak va bel sohalarida harakat amplitudasining 20 dan 50 foizgacha chegaralanganligi.

qoʻl-oyoq mushaklarining kuchsizligi, ularning tez charchab qolishi, faoliyat kompensatsiyasi boʻlmagan alohida mushak guruhlarining parezlari.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

umurtqalarning rotatsiyasi bilan kechadigan umurtqa pogʻonasida orttirilgan bir holatda qotgan qiyshayishlar (II-darajali skolioz, umurtqalar old yuzasining balandligini 2 marotaba va undan koʻp pasayishi bilan 3 va undan koʻp umurtqalarining ponasimon shakli buzilishlari bilan kechadigan osteoxondropatik kifoz va boshqalar);

yaqqol ifodalangan jismoniy zoʻriqishlardagi ogʻriq sindromi va anatomik shakl buzilishlarining aniq alomatlari bilan kechadigan chegaralangan shakl buziluvchi spondilez (3 tagacha umurtqalarning zararlanishi) va umurtqalararo osteoxondroz (3 tagacha umurtqalararo disklarning zararlanishi);

umurtqa kasalliklari tufayli jarrohlik amaliyotidan soʻng olib tashlanmagan metall moslamalarning mavjudligi, ularni olib tashlashdan bosh tortilgan yoki olib tashlash imkoniyati boʻlmagan holatlar;

ogʻriq sindromi bilan kechadigan ikki tomonlama barxulosa boʻlmagan spondiloliz, I-darajali spondilolistez (umurtqa tanasining koʻndalang diametrini 1/4 qismigacha siljishi).

Faoliyatning kam ifodalangan buzilishlariga quyidagilar xos:

tik turgan holatda 5-6 soatdan keyin statik buzilishlarning klinik alomatlarini paydo boʻlishi;

umurtqa pogʻonasining boʻyin va (yoki) koʻkrak va bel sohalarida harakat amplitudasining 20 foizgacha chegaralanganligi;

bitta nervning taʼminlash sohasidagi sezuvchanlikni toʻliq boʻlmagan yoʻqolishi, pay refleksini yoʻqolishi yoki pasayishi bilan kechadigan harakatchanlik va sezuvchanlikning buzilishlari, faoliyatining umumiy kompensatsiyasi bilan kechadigan qoʻl-oyoqning alohida mushaklarda mushak kuchining pasayishi.

Umurtqalararo togʻay plastinkalarining aylanasini qamrab olgan tumshuqsimon oʻsiqlar va umurtqa tanasining shaklini buziluvchi spondilez anatomik namoyon boʻladi. Zararlangan umurtqa pogʻonasining sohasi statik faoliyatini buzilishi — boʻyin (bel) boʻlimi lordozini tyoki slanishi yoki kifozni hosil boʻlishi, bir tekis boʻlgan lordoz oʻrniga sohaviy birga qoʻshilgan lordoz va kifozlarni mavjudligi — xondrozning klinik alomatlari deb hisoblanadi.

Umurtqalararo xondrozning rentgenlogik alomatlari quyidagilar kiradi:

umurtqa pogʻonaning shakl buzilishi (statik faoliyatga oid buzilish), umurtqalararo diskning balandligini pasayishi;

fibrozli halqaning oldingi qismida yoki pulpalik yadroda ohaq tuzlarini toʻplanishi;

standartli rentgenografiyada aniqlanadigan umurtqa tanalarini oldinga, ortga, yonga siljishi (spondilolistezlar);

umurtqa sohasidagi harakatchanlikning patologiyasi (dinamik faoliyatga oid buzilishi);

umurtqa tanalarining barcha yuzalarining shakllarini aniq saqlanganligi, ularda tuzilishning buzilishiga oid oʻzgarishlar yoʻqligi.

Umurtqalararo ostexondrozda yuqorida qayd etilgan alomatlarga umurtqalararo disklar yuzasida hosil boʻladigan chetlarning suyakli oʻsiqlari va umurtqa pogʻonasi tanalarining maydonchalarini kengayishi, shuningdek rentgenogrammalarda tuzilishi aniq koʻringan subxondral osteskleroz qoʻshiladi.

Jismoniy zoʻriqishlarda ogʻriq sindromining mavjudligi tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning tibbiy hujjatlarda qayd etilgan tibbiy yerdamga bir necha murojaatlar bilan tasdiqlanishi lozim.

Yuqori matnlardagi shakl buziluvchi spondilez va umurtqalararo ostexondrozning klinik hamda rentgenologik alomatlarining mavjudligi, shu jumladan tashqi nafas olish faoliyatining kam ifodalangan buzilishi bilan kechadigan koʻkrak qafasining deformatsiyasi 67-moddaning “v” bandini qoʻllash uchun asos boʻladi.

Umurtqa pogʻonasi barqarorsizligining turli shakllarini faoliyatga oid (oldinga yoki ortga egilishlar) rentgenografiya oʻtkazilganda aniqlash mumkin. Faoliyatga oid rentgenogrammalarda oʻta yuqori harakatchanlik belgisi boʻlib, tekshiruv oʻtkazilayotgan sohada ustma-ust boʻlgan togʻay plastinkalararo burchagining koʻpayishi (yozilganida) yoki kamayishi (bukilganda) hisoblanadi. Oʻta yuqori harakatchanlik neytral holati bilan qiyoslanganda, bukilgan va yozilgan holatdagi burchaklar oʻlchamlari qoʻshilgan farqi, 10 gradusdan oshadi. Tekshiruv oʻtkazilayotgan umurtqa sohasida barqarorsizlik mavjudligini taʼkidlash uchun, umurtqalarning tanalari ustma-ust bir-biriga nisbatan bir yoʻnalishda, neytral holatidan 3 mm siljishini qayd etish lozim.

Skolioz darajasi rentgenolog tomonidan rentgenogrammalarda skolioz burchaklarini oʻlchash orqali aniqlanadi: I-darajasi — 1 — 10 gradus, II-darajasi — 11 — 25 gradus, III-darajasi — 26 — 50 gradus, IV-darajasi — 50 gradusdan ortiq (V.D. Chaklin boʻyicha). S-simon skoliozda qiyshayish maksimal yoy boʻyicha aniqlanadi. Skolioz burchaklarining oʻlchovi Fergyusson yoki Kobb usulida aniqlanadi.

Yon bosh proyeksiyali rentgenogrammalarda beshinchi koʻkrak umurtqa pogʻonasining yuqori chekkasi va oʻn ikkinchi pogʻonaning pastki chekkasidan oʻtkazilgan chiziqlararo koʻkrak sohasidagi kifozli shakl buzilishining burchagi oʻlchanadi. Meʼyorda u 20 — 40 gradusni tashkil qiladi.

Mazkur moddaning “g” bandiga quyidagilar kiradi:

faoliyati buzilishsiz kechayotgan umurtqaning qiyshayishi, shu jumladan, osteoxondropatik kifoz (kasallikning soʻngi bosqichi);

faoliyati buzilishsiz kechayotgan shakli buziluvchi spondilez va umurtqalararo osteoxondrozning yakka boʻlgan alomatlari.

Keng tarqalgan spondilez va ostexondrozga umurtqaning 2 va undan koʻp sohalari, chegaralanganga — umurtqaning bitta sohasida 2-3 umurtqalar segmenti, yakka boʻlganga esa — bitta umurtqaning zararlanishi kiradi.

I darajali skolioz DXX HTMga kirishga monelik qilmaydi. 5 gradusgacha (qoʻshilgan holda) boʻlgan I darajali skolioz HTMga kirishga monelik qilmaydi, bundan HDQ HTM, MG HTM va uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha HTM mustasno.

Chaqiruv uchastkalarda qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga kirayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan fuqarolar, yakka boʻlgan shakldagi umurtqalararo ostexondroz bilan mazkur moddaning “g” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Umurtqaning patologik oʻzgarishlari xususiyati koʻp oʻqli, zoʻriqishli, va harakatdagi faoliyatga oid rentgenologik, tibbiy koʻrsatmalar boʻlganda esa, boshqa tekshiruvlar bilan (KT, MRT, radioizotop tekshiruvi, densitometriya va boshqalar) bilan tasdiqlanishi lozim.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 68 Kaftning, barmoqlarning nuqsonlari, shakli buzilishlari va yoʻqligi: a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlar mavjudligida C Yaroqsiz B C Yaroqli C

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

qoʻl panjasi yoki kaft boʻgʻimlari sathida (qoʻl panja boʻgʻimlari qoʻl panja va bilakni birlashtiruvchi boʻgʻimlar majmuasidir, ularga: bilak-qoʻl panja, qoʻl panja, qoʻl panja oraligʻi, kaft-kaft ustki, kaft ustki suyaklararo hamda distal bilak-tirsak boʻgʻimi kiradi) ikkala qoʻl panjasini yoʻqligi;

har bir qoʻl panjasida kaft-falanga boʻgʻimlari sathida uchtadan barmoqning yoʻqligi;

har bir qoʻl panjasida asosiy falanganing boʻgʻimlari distal chekkalari sathida toʻrttadan barmoqning yoʻqligi;

ikkala qoʻl panjasida kaft-falanga boʻgʻimlari sathida birinchi va ikkinchi barmoqlarning yoʻqligi.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

bilak suyaklari yoki qoʻl panja boʻgʻimi sathida bir qoʻl panjasining yoʻqligi;

bitta qoʻl panjasida panja-falanga boʻgʻimlari sathida uchta barmoq yoki asosiy falanganing distal uchidagi sathida toʻrtta barmoqning yoʻqligi;

bitta qoʻl panjasida kaft-falanga boʻgʻimlari sathida birinchi va ikkinchi barmoqlarning yoʻqligi;

bitta qoʻl panjasida falangalararo boʻgʻim sathida birinchi barmoq va oʻrta falangalarning distal uchidagi sathida ikkinchi-beshinchi barmoqlarning yoʻqligi;

ikkala qoʻl panjasida kaft-falanga boʻgʻimlari sathida birinchi barmoqlarning yoʻqligi;

qon aylanishining yaqqol buzilishi bilan kechadigan tirsak va bilak arteriyalari yohud ulardan har birining alohida, qoʻl panja, barmoqlar va qoʻl panja mayda mushaklarida ishemik kontrakturaning rivojlanishi bilan shikastlanishlar;

uch va undan koʻp kaft suyaklarining eskirgan chiqiq va nuqsonlari;

uch va undan koʻp kaft-falanga boʻgʻimlarining yemirilishi, nuqson va artroplastikadan keyingi holatlari;

kaft suyaklari sathidan pastroq uch va undan koʻp barmoqlarni bukuvchi paylarning eski shikastlanish yoki nuqsonlari;

turgʻun kontrakturaga yoki yaqqol ifodalangan trofik buzilishiga (anesteziya, gipesteziya va boshqalar) olib keladigan uch va undan koʻp barmoqlarning eski shikastlanganlik majmuasi;

uch va undan koʻp kaft suyaklarining soxta boʻgʻim hamda surunkali osteomiyelitlari;

uch va undan koʻp barmoqlarning uzilib ketganligi va muvaffaqiyatli replantatsiya yoki revaskulyarizatsiyadan keyin tiklanishlar.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

bir qoʻl panjasida birinchi barmoqning falangalararo boʻgʻim sathida va ikkinchi barmoqning asosiy falanga sathida yoki uchinchi–beshinchi barmoqlarning oʻrta falangani distal uchidagi sathda yoʻqligi;

bir qoʻl panjasida ikkinchi — toʻrtinchi barmoqlarning oʻrta falangani distal uchlaridagi sathda yoʻqligi;

har bir qoʻl panjasida uchtadan barmoqlarning oʻrta falanganing proksimal uchidagi sathda yoʻqligi;

bir qoʻl panjasida birinchi yoki ikkinchi barmoqlarning kaft-falanga boʻgʻimi sathida yoʻqligi;

oʻng qoʻl (chapaqaylar uchun — chap qoʻl) panjasida yoki har ikki qoʻl panjasida birinchi barmoqning falangalararo boʻgʻim sathida yoʻqligi;

bir qoʻl panjasida ikkita barmoqning asosiy falangani proksimal uchidagi sathda yoʻqligi;

ikkala qoʻl panjasida ikkinchi-toʻrtinchi barmoqlardagi distal falangalarning yoʻqligi;

panja boʻgʻimining eski chiqish va osteoxondropatiyalari;

ikkita kaft suyaklarining nuqson va chiqishlari;

ikkita kaft-falanga boʻgʻimlarining yemirilishi, nuqsonlari va artroplastikadan keyingi holati;

ikkita barmoq bukuvchi paylarining panja suyaklari sathida va birinchi barmoq uzun bukuvchi payining barcha sathdagi eski shikastlanishlari;

qayiqsimon suyakning soxta boʻgʻimi;

moʻtadil ifodalangan faoliyatning buzilishi va trofik buzilishlari (anesteziya, gipesteziya va boshqalar), ikkitadan kam boʻlmagan barmoqlarning moʻtadil ifodalangan qon aylanish buzilishlari bilan kechadigan qoʻl panjasi, qoʻl panjasining boʻgʻimi va barmoqlarning tuzilishga oid shikastlanishlar majmuasi;

ikkita barmoqlarni uzilib ketganligi va muvofaqiyatli replantatsiya yoki revaskulyarizatsiyadan keyin tiklanishi.

Mazkur moddaning “g” bandiga qoʻl panja va barmoqlarning tuzilishiga oid “a”, “b” yoki “v” bandlarida koʻrsatilmagan shikastlanishlar, kasalliklar jadvalining I — VI-ustunlarida (II-ustun bundan mustasno) nazarda tutilgan shaxslar kiritiladi. Kasalliklar jadvalining II-ustunida nazarda tutilgan shaxslar yaroqsiz.

Qulay boʻlmagan holatdagi turgʻun kontrakturalar rivojlanishiga olib kelgan barmoqlarning suyagi, payi, tomiri va nervlarning shikastlanganligi yoki kasalligi mavjudligida barmoq yoʻq deb hisoblanadi. Birinchi barmoq uchun — tirnoq falangasining yoʻqligi, boshqa barmoqlar uchun esa — ikki falangani yoʻqligi — qoʻl panjasida barmoqning yoʻqligi deb hisoblanadi. Falanganing proksimal boshchasi sathidan yoʻqligi — uning umuman yoʻqligi deb hisoblanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V 69 Yassi oyoqlilik, oyoq panjasining boshqa shakl oʻzgarishlari va barmoqlarining nuqsonlari: a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) B yoki C (YATA) Yaroqsiz E g) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlar mavjudligida C Cheklangan ravishda yaroqli A A Yaroqli C

Mazkur modda oyoq panjasining tugʻma va orttirilgan shakl oʻzgarishlarini koʻzda tutadi. Chaqiriluvchi va harbiy xizmatchilarning harbiy xizmatga yaroqliligini baholashda, oyoq panjasi gumbazining balandroqligi, koʻpincha meʼyor darajasi deb hisoblanishini nazarda tutish lozim. Baland gumbazli (“havol”) oyoq panjasi deb, shunday shakl oʻzgarishiga aytiladiki, bunda orqa boʻlim supinatsiya, oldingi boʻlim pronatsiya va yuqoriga tortilgan holatda, shu bilan birga ichki va tashqi gumbaz balandligi yuqori darajada (yaqqol buralgan oyoq panjasi deb ataluvchi); oyoq panjasining oldingi boʻlimi toʻliq yezilgan, keng va bir oz tortilgan, oyoq panjasining oʻrta suyaklarni boshchalari ostida qadoqlar mavjud.

Yassi oyoqlik darajasi Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisdagi Nizomning 3-ilovasining 30-bandiga muvofiq aniqlanadi.

Mazkur moddaning “a” bandi boʻyicha “ot”, tovon, varusli, valgusli maymoqlik va boshqa yaqqol ifodalangan faoliyatni buzuvchi yoki standart poyafzaldan foydalanish imkoniyatini yoʻqotadigan tugʻma yoki orttirilgan oyoq panjasining qiyshayishlari mavjud boʻlgan shaxslar tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Ushbu bandga shuningdek, oyoq panja qismining qaysi sathidan qatʼiy nazar, yaradorlik, jarohatlar, suyak-plastik amaliyotlaridan keyin boʻlmasligi; har ikkala oyoq panjalarida barmoqlarning yoʻqligi, proksimal falanga sathida qotib qolishi yoki harakatsizligi ham kiradi. Kasalliklar jadvalining III-, IV-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslar uchun bunday holatlarda mazkur moddaning “b” bandi qoʻllaniladi.

Mazkur moddaning “b” bandiga birinchi barmoqni uzoqlashtiruvchi kontrakturasi, panja suyaklarining ekzoostozlari va ularning tashqariga qayrilishi bilan birga kechadigan (kasalliklar jadvalining III-ustunida nazarda tutilgan shaxslar uchun moddaning “v” bandi qoʻllaniladi) yoki ponasimon-qayiqsimon bogʻlamda shakl oʻzgartiruvchi artroz mavjud boʻlgan, yaqqol ifodalangan yassi oyoqlikning III-darajasi kiradi.

Ushbu bandga shuningdek, yurish yoki standart poyafzal kiyishni moʻtadil darajada qiyinlashtiruvchi, bir oyoqda barmoqlarning yoʻqligi, qotib qolishi yoki harakatsizligi; bir oyoqda hamma barmoqlarning asosiy falangalar sathida, ikkala oyoqda hamma barmoqlarning distal falangalar sathida yoʻqligi ham kiradi.

Barmoqni yoʻqligi — bu uning oyoq panja kaft suyaklari bilan barmoq suyaklari oʻrtasidagi boʻgʻim sathidan yoʻqligi hisoblanadi. Barmoqning toʻliq qotib qolishi yoki uning harakatsizligi — barmoqning yoʻqligi deb hisoblanadi.

Oyoqda bir barmoqning yoʻqligida (I-, II-barmoqlardan tashqari) harbiy xizmatni oʻtash va HTMga kirishga yaroqlilik cheklanmaydi. Oyoqda I- yoki II-barmoqlarning yoʻqligida, kasalliklar jadvalining I-, II-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslar harbiy xizmatga yaroqsiz hisoblanadilar.

Mazkur moddaning “v” bandiga standart poyafzalni kiyishga moslash mumkin boʻlgan kam ifodalangan ogʻriq va statika buzilishi bilan kechadigan, moʻtadil ifodalangan tugʻma va orttirilgan shakl oʻzgarishlari; oyoq panjasining qiyshayishi va ekzostozlari boʻlmagan III-darajali yassi oyoqlik kiradi. OPOʻB boʻgʻimlarida II-darajali shakl oʻzgartiruvchi artrozlar bilan kechayotgan II-darajali yassi oyoqlik aniqlangan fuqarolar muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, SCHRga qabul qilish, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirishda ushbu moddaning “v” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Ushbu bandga “b” bandda koʻrsatilgan, yurish va poyafzal kiyishni kam ifodalangan darajada qiyinlashtiradigan oyoq panja barmoqlarining nuqsonlari kiradi.

Mazkur moddaning “g” bandiga “a”, “b” va “v” bandlariga kirmagan oyoq barmoqlarining nuqsonlari kiradi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning bir oyogʻida II-darajali yassi oyoqlik va ikkinchi oyogʻida esa I-darajali yassi oyoqlik mavjudligida, ekspert xulosasi II-darajali yassi oyoqlik boʻyicha qabul qilinadi.

OPOʻB boʻgʻimlarida II-darajali shakl buzuvchi osteoartrozlar bilan kechadigan II-darajali yassi oyoqlik mavjud boʻlgan SCHRga qabul qilinayotgan fuqaro va muddatli harbiy xizmatchilar ham mazkur moddaning “g” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

I-darajali OPOʻB boʻgʻimlarida shakl buzuvchi osteoartrozlar bilan kechadigan II-darajali yassi oyoqlik muvjud boʻlgan kasalliklar jadvalining I-, II-, VI-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslar, yaroqlilik V toifasiga (cheklanish darajasi — 3) kiritiladilar.

OPOʻB boʻgʻimlarida osteoartroz mavjud boʻlmagan I-, shuningdek II-darajali yassi oyoqlik, ushbu moddani qoʻllash uchun asos boʻlmaydi, harbiy xizmatni oʻtash va HTMga (HDQ HTM va MG HTM bundan mustasno) kirishga toʻsqinlik qilmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 70 Qoʻl-oyoq faoliyatining buzilishi bilan kechadigan va (yoki) harbiy libos, poyafzal va harbiy anjomlar kiyishini qiyinlashtiruvchi tugʻma va orttirilgan shakl buzilishlari: a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F Yaroqsiz E E Yaroqsiz F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B B Yaroqli E g) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlar mavjudligida C Yaroqsiz Yaroqli Yaroqli Yaroqli C

Mazkur modda tugʻma va orttirilgan qoʻl-oyoq kaltaligi va shakl buzilishlarini, shu jumladan suyaklar singandan keyingi burchakli shakl buzilishlaridan kelib chiqqan holatlarni nazarda tutadi.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

son ichki oʻsiqlarining oraligʻidagi masofa 20 smdan koʻp boʻlgan oyoqlarning O-simon qiyshayishi yoki boldir ichki toʻpiqlararo masofa 15 smdan koʻp boʻlgan X-simon qiyshayishi (kasaliliklar jadvalining III-ustunida nazarda tutilgan shaxslarga nisbatan moddaning “b” bandi boʻyicha xulosa chiqariladi);

faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan suyak, boʻgʻim, pay va mushaklarning boshqa rivojlanish nuqson, kasallik va shakl buzilishlari;

qoʻl yoki oyoqning 8 smdan koʻproq kaltaligi hamda uning 30 gradusdan koʻp boʻlgan rotatsiyali shakl buzilishi.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

qoʻl yoki oyoqning 5 smdan 8 smgacha (qoʻshgan holda) kaltaligi hamda uning 15 dan 30 gradusgacha boʻlgan rotatsiyali shakl buzilishi;

son suyagi ichki oʻsiqlarining oraligʻidagi masofa 12 smdan 20 smgacha oyoqlarning O-simon qiyshayishi yoki boldirning ichki toʻpiqlararo masofasi 12 smdan 15 smgacha boʻlgan X-simon qiyshayishi;

faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan suyak, boʻgʻim, pay va mushaklarning boshqa rivojlanish nuqsonlari hamda kasalliklari va suyaklarning shakl buzilishlari.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

qoʻlning 2 smdan 5 smgacha yoki oyoqning 1 smdan 5 smgacha (qoʻshgan holda) kaltaligi, pastki pogʻonaning (boldir, oyoq panjasi) 5 dan 15 gradusgacha rotatsiyali shakl buzilishi;

faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan suyak, boʻgʻim, pay va mushaklarning boshqa rivojlanish nuqsonlari hamda kasalliklari va suyaklarning shakl buzilishlari.

Boldirning ichki toʻpiqlararo masofasi va son suyagi ichki oʻsiqlarining oraligʻidagi masofa 9 smdan 12 smgacha boʻlganda kasalliklar jadvalining I-ustuni boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha amalga oshiriladi, masofa 9 smgacha boʻlganda esa, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar. Masofa 5 smdan koʻp boʻlganida kasalliklar jadvalining II-ustuni boʻyicha nazarda tutilgan shaxslar yaroqsiz deb topiladilar.

Mazkur moddaning “g” bandiga qoʻlning 2 smgacha yoki oyoqning 1 smgacha kaltaligi, pastki pogʻonaning (boldir, oyoq panjasi) 5 gradusdan kam rotatsiyali shakl buzilishishi kiradi.

Faoliyatining saqlanganligi bilan kechadigan qoʻlning kam boʻlgan burchakli shakl buzilishi chaqiriluvchi va harbiy xizmatchilarning harbiy xizmatga yaroqliligini cheklamaydi.

Oyoq kaltaligida, burchakli va rotatsiyali shakl buzilishlarini bartaraf qilish uchun harbiy xizmatchilarga tibbiy koʻrsatmalar mavjudligida, jarrohlik yoʻli bilan davolanish tavsiya etiladi. Davolanishdan bosh tortganda yoki uning natijalari qoniqarsiz boʻlganida harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisida xulosa mazkur moddaning tegishli bandlari boʻyicha chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 71 Qoʻl yoki oyoqning yoʻqligi : a) qoʻl va oyoqning ikki tomonlama barcha sathdagi amputatsiyadan keyingi choʻltoqlari, ekzartikulyatsiyadan keyingi qoʻl yoki oyoqning butunlay yoʻqligi, hamda yuqori uchligi sathda qoʻlning yelka, oyoqning son qismidan yoʻqligi F F F F F F b) yuqori uchligi sathigacha qoʻlning yelka yoki oyoqning son qismidan yoʻqligi F Yaroqsiz B yoki C (YATA) E Yaroqsiz F

Qoʻl yoki oyoqning sathidan qatʼiy nazar yoʻqligida kasalliklar jadvalining I-, VI-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslar harbiy hisobdan chiqarilgan holda harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

Kasalliklar jadvalining III-ustunida nazarda tutilgan shaxslarning yaroqliligi, sogʻlom qoʻl yoki oyoqning faoliyati saqlanganligi sharti bilan yakka tartibda aniqlanadi.

Oyoq yoki qoʻlning xavfli oʻsmalari yoki tomirlar kasalliklari (endarteriit, ateroskleroz va boshqalar) tufayli har qanday sathdagi amputatsiya choʻltoqlari mavjudligida xulosa shuningdek, kasalliklar jadvalining asosiy kasallikni koʻzda tutuvchi moddalari boʻyicha ham qabul qilinadi.

Amputatsiya, reamputatsiyadan keyingi, protezlashga qarshilik qiladigan, fantomli ogʻriqlar mavjud, davolash natijalari qoniqarsiz boʻlgan qoʻl va oyoqning noqulay choʻltoqlarida, mazkur moddaning “a” bandi qoʻllaniladi.

Yelka yoki sonning yuqori uchligi sathigacha qoʻl yoki oyoqning yoʻqligida, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar harbiy xizmatda boʻlish yosh chegarasiga yetganlarida yoki tashkiliy-shtat tadbirlari boʻyicha xizmatdan boʻshatilishlaridan oldin tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda mazkur moddaning “a” bandi boʻyicha xulosa chiqariladi.

14-bob. Siydik chiqarish va jinsiy aʼzolarining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 72 Buyraklarning surunkali kasalliklari : a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E

Buyrak kasalliklari bilan hastalanganlar kasalliklar jadvalining I-, II-ustunlarda nazarda tutilgan shaxslarni statsionar sharoitida tibbiy tekshiruv va davolanishdan soʻng tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

“Surunkali piyelonefrit” tashhisi leykotsituriya va bakteriyauriyaning mavjudligi, miqdorli usullar bilan aniqlanadigan, urolog va teri-tanosil kasalliklari shifokori (ayollar uchun, bundan tashqari akusher-ginekolog) ishtirokida hamda majburiy rentgenurologik tekshiruv asosida, siydik chiqarish va jinsiy aʼzolarining yalligʻlanish kasalliklarini istisno qilish sharti bilan qoʻyiladi. Zarurat tugʻilgan holatlarda buyrakning UTT va radioizotop tekshiruvlari oʻtkazilishi lozim.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

SBYU bilan kechadigan buyrakning surunkali kasalliklari (qondagi kreatinin sathi 176 mkmol/ldan koʻp va kreatinin klirensi 60 ml/daq.dan kam (Kokroft-Gault tenglamasi boʻyicha);

buyrakning ajratish faoliyati va konsentratsiyalash imkoniyatida buzilishlar mavjudligidan qatʼiy nazar, 3 oy va undan koʻp muddat saqlanib turgan uzluksiz-hurujli yoki nefrotik sindrom bilan kechuvchi surunkali buyrak kasalliklari;

buyrak faoliyatining buzilishi bilan ifodalangan klinik koʻrinishdagi gistologik tekshiruvlar natijasida tasdiqlangan buyrak amiloidozi.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiritiladi:

buyrakning siydik ajratish faoliyatini buzilishi bilan kechadigan buyraklarning surunkali kasalliklari (qondagi kreatinin sathi meʼyoriy koʻrsatkichlardan baland, ammo, 176 mkmol/ldan koʻp emas va kreatinin klirensi 89 — 59 ml/daq. (Kokroft-Gault tenglamasi boʻyicha);

dori-darmonlar bilan korreksiya qilishni talab qiladigan, buyraklarning surunkali kasalligi bilan bogʻliq boʻlgan turgʻun arterial gipertenziyaning mavjudligi.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

buyraklarning siydik ajratish faoliyati saqlangan va konsentratsiyalash imkoniyati cheklanmagan (qondagi kreatinin sathi meʼyor darajasida, kreatinin klirensi 90 ml/daq. va koʻproq (Kokroft-Gault tenglamasi boʻyicha), buyraklarda oʻtkir yalligʻlanish kasalliklarini oʻtkazgan, siydigida patologik oʻzgarishlar 6 oy va undan koʻp boʻlgan muddat (oqsil, qonning shaklli elementlari) davomida aniqlangan harbiy xizmatchilar;

buyraklarning siydik ajratish faoliyati saqlangan va konsentratsiya imkoniyati cheklanmagan (qondagi kreatinin sathi meʼyor darajasida, kreatinin klirensi 90 ml/daq. va undan koʻp (Kokroft-Gault tenglamasi boʻyicha) buyraklarning boshqa surunkali noobstuktiv kasalliklari.

Xuddi shu band boʻyicha chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan fuqarolar ham tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar, agar ularda buyraklarning oʻtkir yalligʻlanishidan keyin 12 oy davomida turgʻun patologik siydik sindromi saqlangan boʻlsa, shuningdek buyraklar faoliyatining buzilish darajasi, hususiyati, davomiyligi va kechishdan qatʼiy nazar, buyrakning surunkali yalligʻlanish kasalligi mavjud boʻlsa.

Oʻtkir glomerulonefritni oʻtkazgan muddatli harbiy xizmatchilar, SCHR xizmatchilari va HTMning birinchi bosqich kursantlari ushbu moddaning “v” bandi boʻyicha harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

Buyrakning oʻtkir yalligʻlanish kasalliklarini oʻtkazgan harbiy xizmatchilarga kasallik tufayli taʼtilga muhtojligi toʻgʻrisidagi xulosa kasalliklar jadvalining 80-moddasi boʻyicha chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 73 Buyrak va siydik toshi kasalligi : a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlar mavjudligida E Yaroqsiz B B Yaroqli S

Mazkur moddaning “a” bandiga SBE II-III-bosqichi yoki buyraklar siydik ajratish faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishi bilan kechayotgan, davolanish natijalari qoniqarsiz boʻlgan ikkala buyrakning zararlanishi (toshlar, gidronefroz, pionefroz, davolab boʻlmaydigan ikkilamchi surunkali piyelonefrit va boshqalar) bilan kechayotgan siydik tosh kasalligi; siydik tosh kasalligining retsidivlari kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga SBE I-bosqichi yoki buyraklar siydik ajratish faoliyatining oʻrta ifodalangan buzilishi bilan kechayotgan, tosh qoʻzgʻalishi bilan kechishida tez-tez roʻy berib turadigan buyrak sanchigʻining (yilda 3 va undan koʻp marta) hurujlari kiradi.

Xuddi shu bandga buyraklar siydik ajratish faoliyatining kam ifodalangan buzilishi bilan kechadigan, siydik chiqarish yoʻllarining (jomcha, siydik yoʻli, siydik qopi) bir yoki koʻplab toshlarni jarrohlik yoʻli bilan olib tashlangandan keyingi (anʼanaviy yoki endourologiya usuli bilan) holatlar ham kiradi.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

UTT bilan tasdiqlangan siydikda patologik oʻzgarishlar mavjud boʻlgan buyrak va siydik chiqarish yoʻllari sanchigʻining kam (yilda 3-martadan kam) hurujlari bilan kechayotgan yagona toshlari (0,5 smgacha);

siydikda patologik oʻzgarishlar boʻlmagan buyrak va siydik chiqarish yoʻllarining yagona (0,5 sm va undan katta) toshlari;

takroriy ekstrakorporal zarba-toʻlqin litotripsiyadan keyingi holat.

Mazkur moddaning “g” bandiga birinchi marta aniqlangan, anamnezida buyrak sanchiqlarisiz kechadigan, siydikda patologik oʻzgarishlar boʻlmagan, UTT (akustik soya mavjudligida) va (yoki) rentgen tekshiruvlari bilan tasdiqlangan mayda (0,5 smgacha) yakka toshlar kiradi.

Shu bandga faoliyat buzilishisiz yakka toshlarni tibbiy uskuna yordamida siydik yoʻllaridan (jomcha, siydik chiqarish yoʻli, siydik qopidan) olib tashlashdan keyingi holatlar; qayta tosh hosil boʻlmagan yakka toshning chiqishi ham kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 74 Yuqori siydik yoʻllari urodinamikasining buzilishi (gidronefroz), piyelonefrit (ikkilamchi), buyrak va siydik yoʻllarining boshqa kasalliklari, sistit, siydik qopining kasalliklari, venerik boʻlmagan uretrit, uretraning strikturasi, uretraning boshqa kasalliklari: a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E g) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlari mavjudligida C Yaroqsiz B B Yaroqli C

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

buyraklar siydik ajratish faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishlari yoki qondagi kreatinin sathi 176 mkmol/ldan koʻp va kreatinin klirensi 60 ml/daq. dan kam (Kokroft-Gault tenglamasi boʻyicha) SBE bilan kechadigan kasalliklar;

qorin boʻshligʻi aʼzolari va qindagi siydik oqmalari;

faoliyat koʻrsatadigan nefrostoma, epitsistostoma, ureterostoma;

III-bosqichdagi ikki tomonlama nefroptoz;

buyraklarning chanoq distopiyasi;

kasallik tufayli olib tashlangan bir buyrakning yoʻqligi, qolgan buyrak faoliyatining har qanday darajadagi buzilishi;

bir buyrakning yoki unda faoliyatning tugʻma yoʻqligi, qolgan buyrak faoliyatining har qanday darajadagi buzilishi;

siydik ajratish faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishi yoki SBE bilan kechadigan buyraklarning polikistozi;

vazorenal arterial gipertenziyalar va (yoki) buyrakdan qon ketishi bilan kechadigan buyrak tomirlarining anomaliyalari (angiografiya maʼlumotlari bilan tasdiqlangan);

ikkilamchi ikki tomonlama surunkali piyelonefrit yoki gidronefroz va pufak-yuqori siydik yoʻli reflyuksi bilan kechadigan siydik qopi boʻynining sklerozi;

tizimli kengaytirishni talab qiladigan uretraning strikturasi.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiritiladi:

buyraklar siydik ajratish faoliyati va konsentratsiyalash qobiliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishlari hamda qondagi kreatinin sathi meʼyordagi koʻrsatkichlardan oshgan, ammo 176 mkmol/ldan koʻp emas va kreatinin klirensi 89 — 59 ml/daq. kam (Kokroft-Gault tenglamasiga boʻyicha) bilan kechadigan kasalliklar;

faoliyatsiz buyrak yoki kasallik tufayli olib tashlangan bir buyrakning yoʻqligi, qolgan buyrak faoliyatining buzilishisiz;

doimiy ogʻriq sindromi, ikkilamchi piyelonefrit yoki vazorenal gipertenziya bilan kechadigan II-bosqichdagi ikki tomonlama nefroptoz;

III-bosqichdagi bir tomonlama nefroptoz;

buyrakning bir tomonlama chanoq distopiyasi;

bir buyrakning yoki unda faoliyatni tugʻma yoʻqligi, qolgan buyrakning faoliyati meʼyorda;

buyraklarning polikistozi;

siydik ajratish faoliyatini moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan kechadigan buyraklarning displaziyasi, buyrak va elementlarning ikkitaligi, taqasimon buyrak, yuqori siydik yoʻllari yoki siydik qopining anomaliyalari;

siydik ajratish tizimining ikkilamchi bir tomonlama oʻzgarishlardagi (bir tomonlama gidroureter, gidronefroz, ikkilamchi piyelonefrit va boshqalar) siydik qopi boʻyining sklerozi;

davolash qoniqarli natijalar beradigan, yilda 2-martadan koʻp boʻlmagan kengaytirishni talab qiladigan uretraning strikturasi;

Dori vositalari bilan korreksiya qilishni talab qiladigan turgʻun simptomatik (renal) arterial gipertenziya mavjudligida, buyraklar faoliyatining buzilishi darajasidan qatʼiy nazar, xulosa mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha chiqariladi.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

kam ifodalangan klinik alomatlar va siydik ajratish faoliyatining kam ifodalangan buzilishi bilan kechadigan II-bosqichdagi ikki tomonlama nefroptoz;

ikkilamchi piyelonefrit bilan kechadigan II-bosqichdagi bir tomonlama nefroptoz;

tez-tez hurujli (yilda 3 va undan koʻp) statsionar sharoitda davolashni talab qiladigan siydik ajratish tizimining surunkali kasalliklari (sistit, uretrit);

siydik ajratish faoliyatining kam ifodalangan buzilishi bilan kechadigan buyraklarning bel distopiyasi;

faoliyatning kam ifodalangan buzilishi bilan kechadigan buyraklarning yagona solitar kistalari.

Mazkur bandga shuningdek, faoliyatlari buzilishsiz kechadigan buyraklarning tugʻma anomaliyalari ham kiradi.

Mazkur moddaning “g” bandiga quyidagilar kiritiladi:

bir yoki ikki tomonlama I-darajali nefroptoz;

siydikda patologik oʻzgarish va rentgenologik buzilishlar boʻlmagan, buyrakning siydik ajratish faoliyatini buzilishsiz kechadigan surunkali piyelonefrit;

faoliyati buzilishsiz kechadigan buyraklarning yagona solitar kistalari (2 smgacha);

Mazkur bandga shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilardagi siydikda patologik oʻzgarishlarsiz va buyraklar siydik ajratish faoliyatining buzilishisiz kechadigan bir tomonlama II-darajali nefroptoz ham kiradi.

Buyraklar siydik ajratish faoliyatining jamlangan buzilishi siydik va qonning tahliliy tekshiruvlari, rentgenologik (ekskretor urografiyasi, KT, angiografiya), UTT yoki radioizotop usullar (renografiya, dinamik nefrossintigrafiya, vositali angiografiya) bilan tasdiqlanishi lozim.

Nefroptozning bosqichi rentgenolog tomonidan tekshiriluvchini vertikal holatda bajarilgan rentgenogrammalar orqali aniqlanadi: I-bosqich — buyrak pastki qutbining meʼyordan ikki umurtqa pasayishi; II-bosqich — uch umurtqa pasayishi; III-bosqich — uch umurtqadan ortiq pasayishi.

Yuqori siydik yoʻllarining notoʻliq boʻlinishi mavjudligida buyraklarning faoliyatga oid, shuningdek, peshobda patologik oʻzgarishlar qayd etilmagan holatlarda harbiy xizmatni oʻtash va HTMga oʻqishga kirishga monelik qilmaydi.

Harbiy xizmatchilarning oʻtkir va surunkali piyelonefritlar hurujidan keyin kasallik tufayli taʼtilga muhtojligi toʻgʻrisidagi xulosa kasalliklar jadvalining 80-moddasi boʻyicha chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 7 5 Erkaklar jinsiy aʼzolarining kasalliklari (shu jumladan tugʻma): a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E

Mazkur modda prostata bezining xavfsiz giperplaziyasi, yalligʻlanish va boshqa kasalliklari, moyakning suvli shishi, orxit, epidedimit, olat chetki tanasining ortiqligi, fimoz, parafimoz va erkak jinsiy aʼzolarining boshqa kasalliklarini nazarda tutadi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarga erkaklar jinsiy aʼzolarining kasalliklari tufayli tibbiy koʻrsatmalarga binoan jarrohlik yoʻli bilan davolash tavsiya etiladi. Davolash natijalari qoniqarsiz boʻlganda yoki undan bosh tortilsa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish faoliyatga oid buzilishlar darajasiga koʻra amalga oshiriladi.

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

siydik chiqarishning yaqqol ifodalangan buzilishi bilan kechadigan va davolash natijalari qoniqarsiz boʻlgan yoki davolanishdan bosh tortilgan holatlardagi prostata bezining III-darajali xavfsiz giperplaziyasi;

toj egatidan proksimal boʻlgan sathda olatning yoʻqligi.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

siydik ajratish faoliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishi (qoldiq siydik hajmi 50 mldan koʻp) va kasallik asoratlari (siydikni oʻtkir tutilishi, siydik qopi toshlari, yuqori va pastki siydik yoʻllarining yalligʻlanishi) bilan kechadigan prostata bezining II-darajali xavfsiz giperplaziyasi;

retsidivli (takroriy jarrohlik yoʻli bilan davolashdan keyin) bir va ikki tomonlama moyak pardalari yoki urugʻ tizimchasida 100 mldan koʻp boʻlgan suyuqliq hajmdagi suvli shish;

yergʻoq yoki oraliq sathidagi gipospadiya;

toj egati sathigacha boʻlgan olatning yoʻqligi.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

prostata bezining I-bosqichdagi xavfsiz giperplaziyasi;

olat ildizidan uning oʻrta sathigacha boʻlgan siydik chiqaruv nayining oqmasi;

moyakning qorin boʻshligʻida, chov yoʻllari yoki ularning tashqi teshigida tutilishi;

statsionar sharoitda davolashni talab qiladigan yoki prostata bezining toshlari mavjud boʻlgan surunkali prostatit.

Prostata bezidagi xavfsiz giperplaziyaning bosqichlari quyidagi mezonlarga koʻra aniqlanadi:

I-bosqich — siydik qopi toʻliq boʻshatilgan holatdagi siydik chiqarishning buzilishlari;

II-bosqich — qoldiq siydik hajmi 50 mldan koʻp boʻlgan, qaytalanadigan oʻtkir siydik tutilishi, siydik qopining toshlari, yuqori va pastki siydik yoʻllarining yalligʻlanishi mavjudligida;

III-bosqich — davolash natijalari qoniqarsiz boʻlgan yoki undan bosh tortilgan (siydik qopining toʻliq dekompensatsiyasi) holatlardagi siydik chiqarishning yaqqol ifodalangan buzilishlari.

Toj egatidan distal joylashgan gipospadiya (olat boshchasining shakli) ushbu moddani qoʻllash uchun asos boʻlmaydi, muddatli harbiy xizmatni oʻtash va HTMga kirishga toʻsqinlik qilmaydi.

Bir moyak yoʻqligi va yakka moyak endokrin faoliyatning pasayishida harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi toʻgʻrisidagi xulosa, faoliyatning buzilishiga koʻra, kasalliklar jadvali 13-moddasining “a”, “b” yoki “v” bandlari boʻyicha chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 7 6 Ayollarning jinsiy aʼzolari surunkali yalligʻlanishlar bilan kechadigan kasalliklari: a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F — F F F — b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E — B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz — v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E — B B Yaroqli —

Mazkur modda bachadon, tuxumdon, bachadon naylari, chanoq toʻqimalari, qorin parda, qin va vulvaning surunkali yalligʻlanish kasalliklarini nazarda tutadi.

Mazkur moddaning “a” bandiga yaqqol ifodalangan klinik alomatlari bilan kechayotgan va hurujlari (yilda 3-marta va undan koʻp) mavjud boʻlgan, statsionar sharoitlarda davolashni talab qiladigan ayollar jinsiy aʼzolarining yalligʻlanish kasalliklari kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga moʻtadil ifodalangan klinik alomatlari bilan kechayotgan va yilda 1-2 marotaba hurujlari mavjud boʻlgan, statsionar sharoitlarda davolashni talab qiladigan ayollar jinsiy aʼzolarining yalligʻlanish kasalliklari kiradi.

Mazkur moddaning “v” bandiga kam ifodalangan klinik alomatlari bilan kechayotgan va kam hurujlari mavjud boʻlgan, statsionar sharoitlarda davolashni talab qilmaydigan ayollar jinsiy aʼzolarining yalligʻlanish kasalliklari kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 7 7 Endometrioz: a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F — F F F — b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E — B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz — v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E — B B Yaroqli —

Mazkur moddaning “a” bandiga jarrohlik yoʻli bilan davolashni talab qiladigan, radikal davolashdan keyin qoniqarsiz natijalari mavjud boʻlgan yoki undan bosh tortilgan holatdagi yaqqol ifodalangan klinik alomatlari bilan kechayotgan endometrioz kiradi.

Jarrohlik yoʻli bilan davolashning qoniqarli natijalarida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Mazkur moddaning “b” bandiga konservativ davolash qoniqarli natijalari mavjud boʻlgan moʻtadil ifodalangan klinik alomatlari bilan kechayotgan endometrioz kiradi.

Mazkur moddaning “v” bandiga kam ifodalangan klinik alomatlari bilan kechayotgan endometrioz kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 7 8 Genital prolaps, siydikni tutaolmaslik, oqmalar, ayollar jinsiy aʼzolarining boshqa yalligʻlanishsiz kechadigan kasalliklari (shu jumladan tugʻma boʻlgan): a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F — F F F — b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E — B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz — v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E — B B Yaroqli —

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

davolashdan keyin qoniqarsiz natijalari mavjud boʻlgan yoki undan bosh tortilgan holatdagi III-IV-bosqichlardagi genital prolapsi (kuchanganda eng distal nuqta gimenal halqasining tekisligidan 1 smdan koʻproq pastga tushadi, ammo uning toʻliq tushishi kuzatilmaydi hamda bachadon yoki qin gumbazining toʻliq tushish oʻrnini oladi), urodinamik tekshiruvlar bilan tasdiqlangan stressli, urgentli (imperativ) yoki aralash shakllardagi siydikni tuta olmaslik, jinsiy aʼzolarni jalb qiladigan oqmalar;

qinning atreziyasi.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

II-bosqichdagi genital prolapsi (kuchanganda eng distal nuqta gimenal halqasining tekisligidan +/-1 sm sathida boʻladi);

davolashdan qoniqarli natijalari mavjud boʻlgan III-IV-bosqichdagi genital prolaps va siydikni tuta olmaslik;

Faoliyati buzilishsiz boʻlgan bachadonning notoʻgʻri joylashishi mazkur moddani qoʻllashga asos boʻla olmaydi, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatga kirishiga toʻsqinlik qilmaydi.

Ich qotishlar hamda quymich sohasida va qorinning pastki qismidagi ogʻriqlar bilan kechadigan bachadonning notoʻgʻri joylashishi mavjud boʻlganda, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

I-bosqichdagi genital prolaps (kuchanganda eng distal nuqta gimenal halqaning tekisligidan 1 smdan past boʻlmagan sathida boʻladi);

ogʻriq sindromisiz kechadigan kichik chanoq sohasidagi chandiq va chatishuv jarayonlari.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 7 9 Ovarial — hayz koʻrish faoliyatining buzilishlari : a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F — F F F — b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E — B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz — v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan C — B B Yaroqli —

Mazkur moddaning “a” bandiga kamqonlikka olib keladigan, organik bogʻliq boʻlmagan, faqat bachadondan qon ketishlar kiradi.

Mazkur moddaning “b” bandiga kamqonlikka olib kelmaydigan va konservativ davolashga moyil boʻlgan bachadondan qon ketishlar hamda oligomenoreya, amenoreya (jarrohlik yoʻli bilan davolashdan keyin natija boʻlmagan) bilan namoyon boʻlgan, jumladan Shteyn-Levental sindromidagi ovarial-hayz koʻrish buzilishlari kiradi.

Mazkur moddaning “v” bandiga qoniqarli umumiy rivojlanish bilan kechadigan jinsiy infantilizm va naslsizlik kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 80 Oʻtkir kasallik, surunkali kasallikning huruji yoki jarrohlik amaliyotidan keyingi siydik ajratish va jinsiy aʼzolar faoliyatining vaqtincha buzilishlari D Yaro q siz D D D D

Buyrakning oʻtkir yalligʻlanish kasalligini oʻtkazgandan soʻng, siydikda patologik oʻzgarishlar saqlanib qolganda, chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan fuqarolar 12 oyga harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar. Belgilangan muddat tugaganidan soʻng, buyraklar faoliyatining buzilishlari va siydikda patologik oʻzgarishlar yoʻqligida, ushbu shaxslar cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar.

Shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga kasallik tufayli taʼtil berish toʻgʻrisidagi xulosa, faqat buyrakning oʻtkir glomerulyar, tubulointerstitsial kasalliklari, ayollar jinsiy aʼzolarining oʻtkir yalligʻlanish kasalliklari (bartolinit, vulvit, kolpit, endometrit, adneksit) hamda siydik va jinsiy tizimlarining aʼzolarini jarrohlik yoʻli bilan davolashdan keyin chiqariladi, agar zararlangan aʼzoning tiklanishiga bir oydan kam boʻlmagan muddat kerak boʻlsa.

Oʻtkir glomerulonefrit yoki piyelonefritni oʻtkazgan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga harbiy xizmat va mutaxassislik boʻyicha yaroqlilik toifasi toʻgʻrisidagi xulosa, ular takroran statsionar sharoitda tibbiy tekshiruvlardan oʻtganidan keyin chiqariladi.

15-bob. Homiladorlik, tugʻish va tugʻishdan keyingi davr

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 81 Homiladorlik, tugʻishdan keyingi davri va ularning asoratlari E — D D D —

Homiladorlarning tibbiy koʻrikdan oʻtkazishi qatʼiyan yakka tartibda, ginekolog, terapevt va nevropatolog ishtirokida amalga oshiriladi.

Homiladorlik toksikozining yengil va oʻrta darajalarida xizmat majburiyatlarini bajarishdan vaqtincha ozod qilish, ogʻir darajasida esa kasallik tufayli taʼtilga muhtojligi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi. Kasallik tufayli taʼtil berish toʻgʻrisidagi xulosa, biron-bir aʼzo yoki tizimning koʻproq zararlanganligi va kasalliklar jadvalida tegishli moddalariga koʻra asoslab beriladi.

Homiladorlikni uzilish xavfi mavjudligida, kasallik tufayli taʼtil lozimligi toʻgʻrisidagi xulosa statsionar sharoitlarda davolashdan keyin chiqariladi.

Homiladorlik muddatidan qatʼiy nazar, homiladorlar shartnoma boʻyicha harbiy xizmatga kirishi taqiqlanadi.

16-bob. Jarohatlar, zaharlanishlar va boshqa tashqi omillar taʼsiri oqibatlari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 82 Bosh suyaklarining jarohat va jarrohlik amaliyotidan keyingi nuqsonlari: a) bosh suyagi ichida yot jism mavjudligida, plastik modda bilan qoplanadigan 40 sm 2 dan koʻproq boʻlgan yoki plastik modda bilan qoplanmagan 10 sm 2 dan koʻproq boʻlgan bosh suyagining nuqsoni mavjud boʻlgan F F F F F F b) plastik modda bilan qoplanadigan 40 sm 2 dan kam boʻlgan yoki plastik modda bilan qoplanmagan 10 sm 2 dan kam boʻlgan bosh suyagining nuqsoni mavjud boʻlgan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E v) markaziy asab tizimi faoliyati buzilishsiz kechadigan bosh suyagi gumbazi va (yoki) asosining chiziqli siniqlari E Yaroqsiz B yoki C (YATA) B yoki C (YATA) Yaroqsiz E

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

transplantatlar bilan qoplanmagan jarohatlar va yaradorliklardan keyingi yuz-jagʻ sohasining nuqson va shakl buzilishlari;

chakka-pastki jagʻ boʻgʻimlarining ankilozlari;

davolashdan, jumladan jarrohlik yoʻli bilan, samarasi boʻlmagan yoki ular bosh tortilgan holatdagi pastki jagʻning soxta boʻgʻimlari, yuz-jagʻ sohasining kontrakturalari.

Bosh suyagi nuqsonlarining maydoni KT (jumladan uch oʻlchamli rekonstruksiya maʼlumotlari) yoki kraniografiya maʼlumotlari yordamida baholanadi. Faqat bosh suyagi gumbaz suyaklari va ensa suyagi tangachaning nuqson maydoni hisobga olinadi. Klinik alomatlarsiz kechadigan, plastik modda bilan qoplanmagan 10 sm 2 dan koʻproq boʻlgan yoki plastik modda bilan qoplanadigan 40 sm 2 dan koʻproq boʻlgan bosh suyagining nuqsoni boʻlgan, bosh miyasida yet jismlar mavjudligida harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyati saqlanganda, kasalliklar jadvalining III-, IV-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslar, mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi mumkin.

Suyak-plastik trepanatsiyasidan keyin bosh suyagi nuqsoni plastik modda (oʻz suyagi, titan toʻri, suyak sementi va boshqalar) bilan qoplangan nuqson deb tushuniladi. Tashhis yoki davolash maqsadida qilingan frezalik teshiklar plastik modda (biriktiruvchi toʻqima chandigʻi bilan qoplangan) bilan qoplanmagan bosh suyagi nuqsoni sifatida jamlanadi.

Markaziy asab tizimi faoliyatilarning buzilishi bilan kechadigan bosh suyak-miya jarohatlarining uzoq oqibatlari mavjud boʻlgan bosh suyagining gumbaz va (yoki) asosining chiziqli siniqlari boʻlgan shaxslar, kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Mazkur moddada qayd etilmagan koʻz kosasi suyak devorlarining shikastlanish oqibatlari mavjud boʻlgan shaxslar, kasalliklar jadvalining 30-moddasi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Mazkur moddada qayd etilmagan yuz-jagʻ sohasidagi shikastlanish oqibatlari mavjud boʻlgan shaxslar, kasalliklar jadvalining 57-moddasi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 83 Umurtqa, gavda, qoʻl va oyoqlar suyaklari (chanoq suyaklari, kurak, oʻmrov, toʻsh, qovurgʻalar, yelka, tirsak, bilak, son suyagi boʻyinchasi, son, kichik va katta boldir, tizza qopqogʻi suyagi va boshqa suyaklar) sinish oqibatlari: a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) B yoki C (YATA) Yaroqsiz E g) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlari mavjudligida C Yaroqsiz A B Yaroqli C

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

davolash natijalaridan qatʼiy nazar, II-III-darajali ponasimon shakl buzilishi bilan kechadigan 2 va undan koʻp umurtqa pogʻona tanalarining boʻshliqqa kiruvchi barqarorsiz boʻlgan sinish oqibatlari;

spondilo va korporodezni qoʻllab, jarrohlik yoʻli bilan davolashdan keyingi umurtqalar tanalarining sinishi, shu jumladan jarohatli spondilopatiya (Kyummel kasalligi), chiqish va chiqish-sinishlar oqibatlari (sinishning konsolidatsiyasi yoki oldingi suyakli qamal shakllanishidan soʻng umurtqa faoliyatining tiklanishiga koʻra, kasalliklar jadvalining III-ustunida nazarda tutilgan shaxslarning harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi “a”, “b”, yoki “v” bandlari boʻyicha belgilanadi);

umurtqaning yaqqol ifodalangan shakl buzilishi bilan kechadigan koʻp sonli umurtqa siniqlarining uzoq muddatli oqibatlari;

chanoq halkasi butunligining buzilishi bilan kechadigan chanoq suyaklarining notoʻgʻri bitgan vertikal va (yoki) koʻp sonli boshqa siniqlari;

son suyagi boshchasining (boʻgʻim oraligʻi oʻlchami 2 mmdan kam boʻlmagan boʻgʻim chetlari va oyoq oʻqining shakl buzilishi bilan kechadigan chanoq-son boʻgʻimining ankilozi yoki shakl buziluvchi artrozi) markaziy chiqish oqibatlari;

qoʻl va oyoq faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishi bilan kechadigan uzun naysimon suyaklarning asoratlangan sinishlari.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

umurtqa tanalarining II-III darajali ponasimon shakl buzilishi bilan kechadigan boʻshliqqa kiruvchi barqarorsiz boʻlgan sinish yoki umurtqaning chiqish oqibatlari;

umurtqa pogʻonasining ifodalanmagan shakl buzilishlari bilan kechadigan 2 va undan koʻp umurtqalar tanalarining II-III-darajali barqaror boʻlgan kompression sinishlarining uzoq muddatli oqibatlari;

davolash natijalari qoniqarsiz boʻlgan chanoq halqasi butunligini buzilishi bilan kechadigan chanoq suyaklarining bir tomonlama sinishining oqibatlari;

oyoq faoliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan son suyagi boshchasining markaziy chiqishi oqibatlari;

davolash natijalari qoniqarsiz boʻlgan son suyagi boʻyinchasining sinishi oqibatlari;

qoʻl va oyoq faoliyatining moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan kechadigan uzun naysimon suyaklarining asoratlangan sinishlari.

Soxta boʻgʻimlar mavjudligida tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarga jarrohlik yoʻli bilan davolash tavsiya etiladi. Harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosa, davolash tugaganidan soʻng uning natijalariga koʻra chiqariladi. Jarrohlik yoʻli bilan davolashdan bosh tortsa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish qoʻl-oyoq faoliyatining buzilishi darajasiga koʻra mazkur moddaning “a”, “b” yoki “v” bandlari boʻyicha amalga oshiriladi.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

I-darajali ponasimon shakl buzilishi, kam ifodalangan ogʻriq sindromi va umurtqa pogʻonasining I-darajali kifozli shakl buzilishi bilan kechadigan bir yoki bir nechta umurtqa tanalarining barqaror boʻlgan sinishlarining oqibatlari;

Chanoq-son boʻgʻimi faoliyatining kam ifodalangan buzilishi bilan kechadigan osteosintez qilingan son suyagi boʻyinchasining sinishlarini oqibatlari;

davolashdan keyingi umurtqa pogʻonasi faoliyatlarining kam ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan umurtqa yoy suyak va oʻsiqlarining sinishlarini oqibatlari;

qoʻl va oyoq faoliyatining kam ifodalangan buzilishi bilan kechadigan uzun naysimon suyaklarning asoratlangan sinishlari;

metall moslamalarni (uzun naysimon suyaklarini diafizar, oʻmrov va tizza qopqogʻi sinishlarining osteosintezidan keyin) olib tashlashdan bosh tortilgan holatlar.

Umurtqa tanalarining sinishlari ijobiy yakunlanganda, kasalliklar jadvalining III-, IV-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslarga nisbatan, kasalliklar jadvalining 87-moddasiga koʻra kasallik tufayli taʼtil taqdim etish lozimligi toʻgʻrisidagi xulosa chiqariladi.

Mazkur moddaning “g” bandiga quyidagilar kiradi:

umurtqa pogʻonasining shakli va faoliyati buzilishsiz kechadigan umurtqa tanalarini kompression sinishlarining oqibatlari;

Mazkur moddaning “v” bandida koʻrsatilmagan, suyak sinishlarining osteosintezidan keyin olib tashlanmagan metall moslamalar.

Chanoq halqasining shakli buzilishsiz kechadigan alohida chanoq suyaklarining bitgan yakka sinishlari mazkur moddani qoʻllanilish uchun asos boʻla olmaydi, muddatli harbiy xizmatni oʻtash va HTMga kirishiga toʻsqinlik qilmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 84 Koʻkrak qafasi, qorin boʻshligʻi, va chanoq ichki aʼzolarining jarohatlari (jarohatdan kelib chiqqan pnevmo va gemotoraks, yurak, oʻpka, meʼda-ichak yoʻli, jigar, taloq, buyraklar, chanoq aʼzolari, qorin boʻshligʻining boshqa aʼzolari jarohatlari, koʻp tarmoqli ogʻir jarohat), yuqorida qayd etilgan aʼzolarning kasalliklari tufayli oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotlari ning oqibatlari: a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E v faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) B yoki C (YATA) Yaroqsiz E g) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlari mavjudligida E Yaroqsiz A B Yaroqli E

Mazkur moddaning “a” bandiga yaradorlik, jarohat va shikastlanishlar tufayli oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotlarining oqibatlari kiradi:

III-darajali nafas (oʻpka) yetishmovchiligi bilan kechadigan bronx-oʻpka apparati;

yurak yoki aorta anevrizmasi;

ovqat hazm qilish faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishlari (davolanmayotgan demping-sindromi, toʻxtovsiz ich ketishlar va boshqalar) yoki oziqlanishning pasayishi bilan kechadigan qiziloʻngach, meʼdaning rezeksiyasi yoki meʼda-ichakni biriktiruvchi amaliyoti, ingichka ichak (1,5 metrdan kam boʻlmagan), yoʻgʻon ichakning (30 smdan kam boʻlmagan) rezeksiyasi;

oʻt yoʻli-ichakka (biliodigestiv) anastomozlar qoʻyilganda;

davolash natijalari qoniqarsiz boʻlgan oʻt yoʻli va meʼda osti bezining oqmalari;

bir buyrakning yoʻqligi, ifodalanganlik darajasidan qatʼiy nazar, qolgan buyrak faoliyatining buzilishi;

chot orasining toʻliq yirtilishi (bunda yirtilish tufayli chot orasi mushaklarining butunligi toʻliq buzilgan va ularning joyi toʻgʻri ichak devoriga oʻtib qolgan chandiq toʻqima bilan egallangan, orqa teshik ochiq va toʻgʻri shaklga ega boʻlmaydi);

toj egatining proksimal sathida olatning yoʻqligi.

Yaradorlik yoki jarohat tufayli jigar yoki meʼda osti bezi qismlarining rezeksiyadan keyin, fuqarolar kasalliklar jadvalining I-, II-ustunlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan mazkur moddaning “a” bandi boʻyicha oʻtkaziladi. Shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarni esa, jigar faoliyatining buzilishlari mavjud yoki yoʻqligiga koʻra, mazkur moddaning “a”, “b” yoki “v” bandlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Oʻpka olib tashlanganidan keyin hamda oʻpkaning tomiri, yurak yoki yirik qon tomirlar atrofida yet jismlar mavjudligida, asoratlar va faoliyatga oid buzilishlar boʻlishidan qatʼiy nazar, kasalliklar jadvalining I-, II-, VI-ustunlarida koʻzda tutilgan fuqarolar mazkur moddaning “a” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyati saqlanib qolgan va ifodalangan faoliyatlarning buzilishlari mavjud boʻlmagan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi mumkin.

Yurak, perikardning jarohatlanishi, koʻks oraligʻidagi yirik qon tomirlar sohasidan jarrohlik yoʻli bilan yet jismlarni olib tashlangandan keyingi oqibatlari boʻlganda, kasalliklar jadvalining III-, IV-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslarda yurak yetishmovchiligi mavjudligida FS muvofiq, kasalliklar jadvalining 43-moddasi, nafas (oʻpka) yetishmovchiligi mavjudligida — kasalliklar jadvali 52-moddasining “a”, “b” yoki “v” bandlari, kasalliklar jadvalining I-, II-, VI-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslarni esa — kasalliklar jadvali 43-moddasining “a”, “b” yoki “v” bandlari yoki kasalliklar jadvalining 52-moddasi “a” yoki “b” bandlari boʻyicha harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi aniqlanadi. Shu bilan birgalikda kasalliklar jadvalining 84-moddasi ham qoʻllaniladi.

Faoliyatlarning moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan kechadigan boʻshliqlarning ikki aʼzolari yoki undan ortiq koʻp tarmoqli jarohat olinganda (jarrohlik yoʻli bilan davolashda) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur moddaning “a” bandi boʻyicha amalga oshiriladi.

Mazkur moddaning “b” bandiga yaradorlik, jarohat va shikastlanishlar tufayli oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotlarining oqibatlari kiradi:

II-darajali nafas (oʻpka) yetishmovchiligi bilan kechadigan bronx-oʻpka apparati;

demping-sindromning kam namoyon boʻlishi (bexulosa ich ketish va oziqlanishning buzilishi) bilan kechadigan meʼda, ingichka ichak (1 metrdan kam boʻlgan), yoʻgʻon ichakni (20 smdan kam boʻlgan) rezeksiyadan keyin yoʻqligi, meʼda-ichakni biriktiruvchi amaliyotdan keyingi holatlarda;

bir buyrak yoʻqligida, boshqa buyrakning faoliyati meʼyorda saqlanishi;

toj egatining sathigacha olatning yoʻqligi.

Mazkur moddaning “v” bandiga kam ifodalangan klinik koʻrinishlari (oʻpka boʻlagini olib tashlanishi, meʼda, buyrak va boshqa aʼzolar rezeksiyasi, taloqni yoʻqligi) bilan kechadigan yaradorlik, jarohat va shikastlanishlar tufayli oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotlarining oqibatlari kiradi.

Mazkur moddaning “g” bandiga sogʻayish bilan yakunlangan nafas (oʻpka) yetishmovchiligisiz kechadigan oʻpkani atipik rezeksiyasi, qon ketishni toʻxtatish, pnevmo- yoki gemotoraksni bartaraf etish, shikastlanishdan kelib chiqqan ichak, meʼda, jigar yaralarini tikish maqsadida qilingan torakotomiya va laparatomiyadan keyingi holatlar (kasalliklar jadvalining I-, VI-ustunlarida nazarda tutilgan shaxslar uchun yaradorlik yoki jarohat olingandan soʻng 12 oydan kam boʻlmagan muddatdan keyingi holatlar) kiradi.

Siydik chiqarishiga moyillik qilmaydigan olat boshchasining shikastlanish oqibatlarining mavjudligi, harbiy xizmatni oʻtash yoki HTMga kirishiga monelik qilmaydi.

Ichki aʼzolar faoliyatiga oid buzilishsiz kechadigan pastki oʻrta qorin chizigʻi yoʻli bilan oʻtkazilgan appendektomiyadan yoki siydik pufagidan toshlarni (poliplarni) olib tashlash jarrohlik amaliyoti oʻtkazilganidan keyin davolash muassasasidan chiqqandan oʻn ikki oydan soʻng, SCHRga qabul qilinayotgan fuqarolar cheklangan ravishda yaroqli deb topiladilar.

Statsionar sharoitlarda davolash tugagandan soʻng, nafas (oʻpka) yetishmovchiligisiz kechadigan oʻpkaning atipik rezeksiyasidan keyin holatlarda, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarga nisbatan, kasallik tufayli taʼtil taqdim etish lozimligi toʻgʻrisidagi xulosa kasalliklar jadvalining 54-moddasi boʻyicha chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 85 Teri va teri osti toʻqimalari jarohatlarning oqibatlari: a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E

Mazkur moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

boʻgʻimlardagi harakatlarni yaqqol cheklaydigan yoki harbiy libos, poyafzal, harbiy anjomlarni kiyishga toʻsqinlik qiladigan, davolash natijalari qoniqarsiz boʻlgan yoki davolashdan bosh tortgan holatdagi, ostki toʻqimalar bilan yepishgan yoki yengil shikastlanadigan va tez-tez yaralanadigan boʻyin, gavda, qoʻl-oyoqdagi keng tarqalgan keloid va gipertrofik chandiqlar;

buyraklar amiloidozi bilan asoratlangan yoki teri qoplamining 20 foizi va undan ortiq maydonni egallagan chuqur kuyishlardan keyingi holatlar.

Mazkur moddaning “b” bandiga quyidagilar kiradi:

boʻgʻimlardagi harakatlarni moʻtadil cheklaydigan yoki harbiy libos, poyafzal, harbiy anjomlarni kiyishga yaqqol toʻsqinlik qiladigan, davolash natijalari qoniqarsiz boʻlgan yoki davolashdan bosh tortgan holatdagi, yaralanmaydigan keloid, gipertrofik, atrofik hamda yuzning badburushligiga olib keladigan chandiqlar;

oyoqlar terisining 50 foizi va undan ortiq maydonni egallagan chuqur kuyishlardan keyingi oqibatlar.

Mazkur moddaning “v” bandiga quyidagilar kiradi:

boʻgʻimlardagi harakatlarni kam cheklaydigan yoki harbiy libos, poyafzal, harbiy anjomlarni kiyishga kam toʻsqinlik qiladigan, uzoq yurish va boshqa jismoniy zoʻriqishlarda yaralanmaydigan yumshoq chandiqlar;

qoʻllar terisining 70 foizdan ortiq maydonni egallaydigan, tiklash amaliyoti oʻtkazilgan chuqur kuyishlardan keyingi oqibatlar.

Shu bandga uyatli (hayosiz), koʻplab (uch va undan koʻp) badandagi yozuv va naqshlar (tatu) ham kiradi.

Boʻgʻimlar harakatining amplitudasini baholashda, Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomning 21-ilovasini qoʻllash lozim.

Jarrohlik amaliyoti samarasiz boʻlgan kauzalgiya alomatlari bilan kechadigan chandiqlar mavjudligida, harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosa kasalliklar jadvalining 26-moddasi boʻyicha chiqariladi.

Koʻz, qoʻl yoki oyoq panjalarining shikastlanishi bilan kechadigan yuzning kuyishi va sovuq urishi oqibatlari mavjud boʻlgan shaxslar, kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 86 Dori-darmon vositalari va biologik moddalar bilan zaharlanish, tibbiyotga oid boʻlmagan moddalarning zaharlovchi taʼsiri, tashqi omillarning taʼsiri (radiatsiya, past, yuqori harorat va yorugʻlik, havo yoki suvning ortiqcha bosimi va boshqalar): a) faoliyatning yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan F F F F F F b) faoliyatning moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz C yoki E (YATA) E Yaroqsiz E v) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan E Yaroqsiz B yoki C (YATA) C yoki E (YATA) Yaroqsiz E

Mazkur modda dori-darmon vositalari, OʻZM, boshqa zaharli moddalar, kimyoviy qurollarga oid zaharli kimyoviy moddalar bilan zaharlanish, 30 kGsdan 300 GGsgacha diapazondagi EMM, OKG, INMning oʻtkir va surunkali taʼsirlari, boshqa tashqi omillarning oqibatlari va allergik reaksiyalarni nazarda tutadi.

Nur kasalligini oʻtkazgan harbiy xizmatchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda, faqatgina periferiyadagi qon tarkibini oʻzgarishi emas, balki kasallikning boshqa klinik koʻrinishlari ham hisobga olinadi.

I-darajali nur kasalligini oʻtkazgan, kam ifodalangan qoldiq alomatlar mavjudligida, muddatli harbiy xizmatchilar harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar, periferiyadagi qon va qon yaratuvchi aʼzolarining qoniqarli koʻrsatkichlari bilan kechadigan II-darajali nur kasalligi mavjud boʻlgan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar esa, kasalliklar jadvalining 87-moddasi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Oʻtkir nur kasalligini biron-bir oqibatlarsiz oʻtkazgan ishchi va xizmatchilar, mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

RM, INMning taʼsirida boʻlgan va yillik mumkin dozadan 5-martadan koʻp yuqori nurlanish olgan harbiy xizmatchilar, ishchi va xizmatchilar statsionar sharoitlarda tibbiy tekshiruvdan oʻtish uchun yuboriladilar.

Harbiy xizmatchilarning taʼminoti meʼyorida belgilangan asosiy ovqat mahsulotlariga klinik manzarasi ifodalangan ovqatlanish allergiyasi boʻlgan shaxslar (statsionar sharoitda tibbiy tekshiruvda tasdiqlangan) tibbiy koʻrikdan oʻtkazishi mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha amalga oshiriladi. Boshqa allergiyali kasalliklarda (eshak yem, pollinoz, allergik rinitlar, dermatitlar va boshqalar) zararlangan aʼzo yoki tizimning faoliyati buzilishiga koʻra, kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Oʻtkir zaharlanish, toksik-allergik taʼsirlar va oʻtkir allergik kasalliklardan keyin (anafilaktik shok, qon zardobi kasalligi, Layell, Stivens — Djonson sindromi) va boshqa tashqi omillar (issiq urishi, sovuq qotish, havo, suvning ortiqcha bosimi va boshqalar) taʼsir etganida, harbiy xizmatchilarda harbiy xizmatga yaroqlilik, harbiy xizmatchilar, ishchi, xizmatchilarda mutaxassislik boʻyicha yaroqlilik statsionar sharoitda kasallikning yakuni, ovqatdan zaharlanish va tashqi omillar taʼsirida zararlangan aʼzo va tizimlar faoliyatining saqlanganligiga koʻra, kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha aniqlanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 87 Suyak-mushak tizimi, biriktiruvchi toʻqima, teri va teri osti qavatining, kasalliklaridan davolanish, yaradorlik, jarohatlar, zaharlanishlar va tashqi omillarning boshqa taʼsirlaridan keyingi faoliyatning vaqtincha buzilishlari: D Yaroqsiz D D D D

Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan, boʻgʻimlarning oʻtkir yalligʻlanish kasalliklarini oʻtkazgan fuqarolar, davolanish tugagandan keyin 12 oy muddatga harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar. Boʻgʻimlarning yalligʻlanish kasalliklarining oʻtkir shakllarini oʻtkazgandan keyin 12 oy davomida yalligʻlanish alomatlari boʻlmasa, ular harbiy xizmatga cheklangan ravishda yaroqli deb topiladilar.

Statsionar sharoitda davolash tugagandan soʻng, yalligʻlanishning klinik va tahliliy alomatlari boʻlmagan, jismoniy zoʻriqishlardan soʻng mavjud boʻlgan, moʻtadil ifodalangan, oʻtib ketadigan ogʻriq hislari boʻlgan va xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyatlarini tiklanishiga 30 sutka va undan ortiq muddat talab qilinganda, harbiy xizmatchilarga kasallik tufayli taʼtil taqdim etish lozimligi toʻgʻrisidagi xulosa chiqariladi.

Suyak va boʻgʻimlarni jarrohlik yoʻli bilan davolash, paylarning plastika yoki tendolizidan (qoʻl va oyoq barmoqlari bundan mustasno) keyin, suyaklarning sinishidan keyingi qotmagan suyak qadoqlari mavjudligida harakatlar hajmining vaqtincha pasayishi kuzatilganda, xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyatlarini tiklanishiga 30 sutka va undan ortiq muddat talab qilinganda, harbiy xizmatchilarga kasallik tufayli taʼtil taqdim etish lozimligi toʻgʻrisidagi xulosa chiqariladi.

Harbiy xizmatchilarga kasalliklari tufayli taʼtil berish lozimligi toʻgʻrisidagi xulosa, oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotlari va suyak sinishlaridan keyin hali qotmagan suyak qadogʻi mavjud boʻlgan holatlarda chiqariladi, agar harbiy xizmat majburiyatlarini bajarish qobiliyatini tiklash uchun 30 kun va koʻproq talab qilinsa.

Uzun naysimon suyaklarning sinish oqibatlarini davolashda turgʻun qoniqarsiz natijalar mavjud boʻlsa, harbiy xizmatchilarga kasallik tufayli taʼtil taqdim etish lozimligi toʻgʻrisidagi xulosa chiqarilmaydi, ularning harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi toʻgʻrisida xulosa kasalliklar jadvali 83-moddasining “a”, “b” yoki “v” bandlari boʻyicha chiqariladi.

Qoʻl kafti, oyoq panjasining kichik suyaklari hamda boldir toʻpiqlarining sinishida HTM kursantlariga (tinglovchilariga) nisbatan kasallik tufayli taʼtil taqdim etish lozimligi toʻgʻrisidagi xulosa chiqarilmaydi. Bunday holatlarda davolash tugaganidan soʻng, kerakli davolash tadbirlari toʻgʻrisida koʻrsatmalar bilan xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish toʻgʻrisidagi xulosa chiqariladi.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan fuqarolarga uzun naysimon suyakning sinishi bitganidan keyin qolgan shtiftni (plastinani) chiqarib olish jarrohlik amaliyotini oʻtkazish uchun 12 oy muddatga vaqtincha harbiy xizmatga yaroqsizlik toʻgʻrisida xulosa chiqariladi. Jarrohlik amaliyotidan bosh tortilgan holatlarda, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kasalliklar jadvalining 83-moddasi boʻyicha amalga oshiriladi.

Umurtqaning koʻndalang va qirrali oʻsiqlarining sinishlardan keyin oʻrnatilgan shtift, plastina yoki boshqa moslamalarni olib tashlash zarur boʻlgan harbiy xizmachilarga nisbatan xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod etish lozimligi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

Statsionar ravishda davolash talab qilmaydigan kichik suyaklarning asoratsiz yopiq sinishlarida, shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilarni ambulator sharoitida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga ruxsat etiladi, ularga kasallik tufayli taʼtil berish yoki xizmat majburiyatlarini bajarishidan ozod qilinish toʻgʻrisida xulosa qabul qilinadi.

Faqat gips bogʻlami bilan immoblizatsiya qilishni talab qiladigan uzun naysimon va boshqa suyaklarning asoratsiz kechayotgan yopiq sinishlarida shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar gips bogʻlamini yechilishiga qadar ambulator sharoitlarda davolanish uchun davolash muassasalaridan chiqarilishlari mumkin, ularga kasallik tufayli taʼtil berish yoki xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod etish lozimligi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

HTMning kursant va muddatli harbiy xizmatchilarni davolanishni davom ettirish uchun bemorlarga kerakli sharoitlar yaratilgan harbiy qism (muassasa) tibbiyot punktlariga, 1 oyda bir marta, jarroh koʻrigi (shifokor-travmatolog-ortoped tomonidan) majburiy oʻtkazilishi sharti bilan joylashtirish maqsadga muvofiq. Harbiy xizmatchilar zarurat tugʻilganda takroran statsionar sharoitida davolanishlari mumkin.

Jagʻ suyaklari va yuzning yumshoq toʻqimalarida jarohatlarni oqibatlari mavjudligida, harbiy xizmatchilarga kasallik tufayli taʼtil taqdim etish lozimligi toʻgʻrisidagi xulosani chiqarish uchun asos boʻlib, sinishlarning sekin bitishi, qattiq chandiqlarning mavjudligi yoki jarrohlik amaliyoti yoki ortopedik davolashning murakkab usullarini qoʻllashni talab qiladigan hamda jarohat osteomiyeliti bilan kechadigan holatlar hisoblanadi.

Boʻgʻimlardagi harakatning amplitudasini baholashda mazkur Kasalliklar va jismoniy nuqsonlar jadvali hamda alohida moddalarga beriladigan sharhlarning 1-ilovasini qoʻllash lozim.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan, muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan, fuqarolar oʻtkir tashqi taʼsirlar va zaharlanishlardan keyingi qoldiq alomatlari mavjudligida 6 oygacha harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar. Keyinchalik ularni harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi aʼzo va tizimlar faoliyatining tiklanganlik darajasiga koʻra, kasalliklar jadvalining 86-moddasi boʻyicha aniqlanadi.

Bir necha anatomik sohalarning umumiy maydoni 20 foizdan koʻp boʻlgan, yuzaki (II-IIIa darajali) kuyishlaridan keyin mustaqil epitelizatsiya mavjudligida va maydoni 10 foizdan koʻp boʻlgan chuqur (IIIb-IV-darajali) kuyishlar tufayli oʻtkazilgan autodermoplastikadan keyingi holatlarda, harbiy xizmatchilarga kasallik tufayli taʼtil taqdim etish lozimligi toʻgʻrisidagi xulosa chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 88 Jismoniy rivojlanish yetishmovchiligi: a) yaqqol ifodalangan oʻzgarishlar bilan E Yaroqsiz - - - E b) moʻtadil ifodalangan oʻzgarishlar bilan E Yaroqsiz - - - E v) kam ifodalangan oʻzgarishlar bilan E Yaroqsiz - - - D g) vazni 50 kg — 54,9 kggacha yoki boʻyi 160,0 sm — 164,9 smgacha boʻlgan holatlarda E Yaroqsiz - B Yaroqli C

Chaqiriluvchining jismoniy rivojlanishini baholashda uning yoshini hisobga olish lozim, chunki organizmning jadal oʻsish davrida tana vazni boʻydan orqada qolishi mumkin. Boʻy va vazn nomutanosibligi jismoniy rivojlanish yetishmovchiligining koʻrsatkichi boʻlib hisoblanmaydi. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning jismoniy barkamolligi toʻgʻrisidagi xulosa, qatʼiy, yakka tartibda, uning vazni, boʻyi, mushak tizimlarining rivojlanganlik darajasi va koʻkrak qafasi aylanasining oʻlchami mutanosibligiga koʻra beriladi. Mushak tizimlarini rivojlanganligini baholashda, teri osti — yogʻ qatlamining toʻplanish darajasini hamda kam ifodalangan mushaklari mavjud boʻlgan boʻyi baland shaxslarning suyak mushaklari xususiyatlari ham hisobga olinadi.

Mushak tizimlari rivojlanishining zaifligi, mushaklarning boʻshashganligi, relyef konturlarining yoʻqligi va mushak hajmining yetishmovchiligi, qorin devorining osilib tushishi, ayniqsa uning pastki qismi, kuchanganda chov sohasidagi qorin devorining boʻrtib chiqishi, oʻmrov suyaklari va kurak qirralarining doʻppayib chiqishi; kurak pastki burchaklarining koʻkrak qafasidan ayrilib uzoqlashishi (qanotsimon kuraklar), mushaklar qisqarishida koʻndalang kesimini kam ifodalangan kattalashishi bilan tavsiflanadi.

Boʻyi 165 sm va undan uzun hamda vazni 55 kg va undan ortiq boʻlgan chaqiriluvchilar muddatli harbiy xizmatga ayrim cheklanishlar bilan yaroqli deb topilib, FVV harbiy qismlari, IIV qorovul qoʻshinlari va Qurolli Kuchlarning boshqa qismlariga (bundan A toifalari belgilangan harbiy qismlar mustasno) muddatli harbiy xizmatga chaqirilishi mumkin.

Yaxshi jismoniy rivojlangan va oziqlangan, mutanosib tana tuzilishiga ega, boʻyi 160 sm va vazni 50 kg dan kam boʻlmagan holatlarda fuqarolarning SCHRda xizmatni oʻtashiga monelik qilmaydi.

Boʻyi 160 sm dan yoki vazni 50 kg dan kam boʻlgan, kasalliklar jadvalining VI ustuni boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan chaqiriluvchilar davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlarini oʻtkazish, jismoniy rivojlanganligi ortda qolayotganligi sabablarini aniqlash uchun, har tomonlama tibbiy tekshiruvlardan oʻtkazish (chaqiriluvchilarni tekshirishda qoʻllaniladigan barcha majburiy tahliliy va tibbiy vositalar yordamida tekshirishlarni oʻtkazish, ExoKG, LOR kasalliklar shifokori va endokrinolog maslahatlarini olish) maqsadida, sogʻliq holati boʻyicha mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha bir yil muddatga harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar. Bir yil muddat oʻtganidan keyin, harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisida yakuniy xulosa qabul qilinadi. Chaqiriluvchilarning boʻyi 160 sm ga va (yoki) vazni 50 kg ga yetganda, ular kasalliklar jadvalining VI ustuniga muvofiq cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar. Jismoniy rivojlanishning ortda qolayotganlik sabablari aniqlanganda, ularga kasalliklar jadvalining tegishli moddasi qoʻllaniladi. Infantilizmdan (ikkilamchi jinsiy belgilarining rivojlanishining yetishmovchiligidan) kelib chiqqan jismoniy rivojlanishning yaqqol ifodalangan alomatlari mavjudligida, chaqiriluvchilar kasalliklar jadvalining 13-moddasi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomning 6-ilovasida keltirilgan boʻy va tana vazni nisbatining meʼyorda hamda oziqlanish buzilishlarida jadvalga muvofiq alimentar yoki somatik (gipotrofiya) tabiatidan kelib chiqqan oziqlanish yetishmovchiligi mavjudligida, fuqarolar muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotganlarida 12 oy muddatga harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topiladilar. Koʻrsatilgan davr tugaganidan soʻng, mazkur shaxslarga nisbatan, harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisida yakuniy xulosa qabul qilinadi, agar gipotrofiya bilan kechadigan ijobiy oʻzgarishlar boʻlmagan holatlarda, mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar. Muddatli harbiy xizmatchilar statsionar sharoitda tekshiruvlardan oʻtkazilib, davolanishlari lozim.

Boʻyi 159,9 sm kam yoki vazni 49,9 kg kam boʻlgan fuqarolar vaqtincha yaroqsizlik muddati tugaganidan soʻng, moddaning “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar. Boʻyi 150 sm va (yoki) tanasining vazni 46 kgdan kam boʻlganlar esa, mazkur moddaning “a” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar. Mazkur modda boʻyicha fikrlashning sayozligi, hissiy-irodaviy buzilishlar va yengil qisqa muddatli asteno-vegetativ qoʻzgʻalishlar bilan namoyon boʻlgan jismoniy rivojlanishning yetishmovchiligi va ruhiy infantilizm mavjud boʻlgan chaqiriluvchilar tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar. Ruhiy infantilizmning boshqa shakllarida kasalliklar jadvalining 18-moddasi qoʻllaniladi. Ruhiy infantilizmning namoyon boʻlishining tashhisiy va ekspertlik bahosi psixiatr tomonidan berilishi lozim.

Boʻyi 165 sm dan past va (yoki) vazni 55 kg dan kam boʻlgan HTMga kirayotgan nomzodlar, 88-moddaning “g” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 89 Siydik tutolmaslik (enurez) : E Yaroqsiz B B Yaroqsiz E

Tundagi siydikni tutolmaslik bilan xastalangan chaqiriluvchi va harbiy xizmatchilar statsionar sharoitda tekshiruvlardan oʻtish va davolanish uchun yuboriladilar.

Tibbiy tekshiruvlar toʻliq va chuqur boʻlishi lozim, shuningdek tekshirish jarayoniga urolog, nevropatolog va psixiatrni jalb etgan holda amalga oshirilishi lozim. Tekshiruvlar jarayonida asosiy eʼtibor, suyak skeletiga (turk egari, umurtqa pogʻonasining bel sohasi), tashqi jinsiy aʼzolariga (fimoz, oqmalar, siydik chiqarish nayining nuqsonlari), siydik chiqarish — jinsiy tizimining nuqsonlariga qaratiladi. Bundan tashqari, majburiy holda diurez (kunduzgi, tungi), siydik qopchasining hajmi va uning shakli (sistoskopiya, xromotsistoskopiya, sistografiya) tekshiriladi. Agar tungi siydikni tutolmaslik biror-bir ruhiy yoki siydik chiqarish — jinsiy aʼzo tizimlari kasalliklarining alomati boʻlsa, xulosa asosiy kasallik boʻyicha qabul qilinadi.

Agar kuzatishlar va takroriy tibbiy tekshirishlar, shuningdek MIBBdan olingan maʼlumotlar xastalikning mavjudligi va davolashdan samara bermaganligini shubhasiz tasdiqlagan holatlarda, chaqiriluvchi va muddatli harbiy xizmatchilar harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 90 Nutqning buzilishi : a) nafas olishning buzilishi va nevrologik alomatlari bilan kechadigan butun nutq aʼzosini qamrab oladigan yuqori darajadagi duduqlik, nutqning tushunarsiz qiladigan boshqa buzilishlar E Yaroqsiz E E Yaroqsiz E b) moʻtadil ifodalangan duduqlik va nutqning qisman tushunarsiz qiladigan boshqa buzilishlar E Yaroqsiz B yoki C ( YATA ) C yoki E (YATA) Yaroqli . HHB va AYP operatorlik, qutqaruvchilikka yaroqsiz E v) aniq va tushunarli nutq boʻlgan duduqlanishning yengil darajasi E Yaroqsiz V S Yaroqli . HHB va AYP operatorlikka yaroqsiz S

Mazkur moddaning “b” bandiga uzoq muddatli tizimli davolanish samara bermaydigan, tabiatining faoliyatga oid boʻlgan turgʻun afoniya va turgʻun faoliyatining buzilishi bilan kechadigan surunkali laringit va ovoz boylamlarining boshqa kasalliklari kiradi.

Duduqlik mavjudligida tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs chuqur tibbiy tekshiruvlardan oʻtkaziladi. Harbiy xizmatga chaqirishdan oldin MIBB, oʻqish yoki ish joyidan olingan hujjatlarni batafsil oʻrganish asosida harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisidagi ekspert xulosasi chiqariladi, shuningdek nevropatolog, psixiatr va otolaringolog (zarurat boʻlsa logopedni ham) oʻzaro maslahatlashuvi inobatga olinadi.

Muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan, SCHRga qabul qilinayotgan, shartnoma boʻyicha harbiy xizmat va HTMga kirayotgan fuqarolar duduqlanishning barcha turlari mavjudligida harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladilar.

SCHRga qabul qilishda, duduqlanishning yengil darajasi mavjud boʻlgan fuqarolar mazkur moddaning “v” bandiga asosan cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli deb topiladilar.

Duduqlanishning ifodalanganlik darajasi uning nutq faoliyatini uzluksiz, turli sharoitlarda kuzatish orqali va kasallik belgilari yaqqol namoyon boʻlgan holatda baholanadi. Ekspert xulosasini chiqarishda qoʻmondonlik tomonidan berilgan tavsifnoma va tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning duduqlanishi, uning xizmat majburiyatlarini bajarishiga qanchalik salbiy taʼsir etishi toʻgʻrisidagi koʻrsatmalar katta ahamiyat kasb etadi.

Kasalliklar va jismoniy nuqsonlar jadvali hamda alohida moddalarga beriladigan sharhlarga 1-ILOVA

Boʻgʻimlarda harakatlar hajmini baholash jadvali (graduslarda)

Boʻgʻim Harakat Meʼyor Harakat chegaralanishi Kam ifodalangan Moʻtadil ifodalangan Yaqqol ifodalangan Yelka boʻgʻimi yelka kamari bilan Bukish 180 — 121 120 — 101 100 — 81 80 va undan kam Yozish 30 dan koʻp 30 — 21 20 — 16 15 va undan kam Uzoqlashtirish 180 — 116 115 — 101 100 — 81 80 va undan kam Tirsak Bukish 30 — 79 80 — 89 90 — 99 100 va undan koʻp Yozish 180 — 149 150 — 141 140 — 121 120 va undan kam Pronatsiya 180 — 136 135 — 91 90 — 61 60 va undan kam Supinatsiya 180 — 136 135 — 91 90 — 61 60 va undan kam Qoʻl panjasi Bukish Yozish Uzoqlashtirish: Radial Ulnar 80 — 36 95 — 31 35 — 26 30 — 26 25 — 16 25 — 16 15 va undan kam 15 va undan kam 30 — 11 45 — 26 10 — 6 25 — 16 5 — 4 15 — 11 3 va undan kam 10 va undan kam Chanoq-son Bukish 1 00 dan kam 100 — 109 110 — 119 120 va undan koʻp Yozish 180 — 171 170 — 161 160 — 151 150 va undan kam Uzoqlashtirish 50 — 26 25 — 21 20 — 16 15 va undan kam Tizza Bukish 30 — 59 60 — 89 90 — 109 110 va undan koʻp Yozish 180 — 176 179 — 171 170 — 161 160 va undan kam Boldir-tovon Oyoq-panja tomon bukish 150 — 121 120 — 111 110 — 101 100 va undan kam Tashqi tomonga bukish ( yozish ) 70 — 74 75 — 79 80 — 84 85 va undan koʻp

Kasalliklar va jismoniy nuqsonlar jadvali hamda alohida moddalarga beriladigan sharhlarga 2-ILOVA

Nafas (oʻpka) yetishmovchiligi darajalari koʻrsatkichlari

Koʻrsatkichlar Meʼyor Nafas (oʻpka) yetishmovchiligi darajasi I daraja ( kam ifodalangan ) II daraja ( oʻrtacha ifodalangan ) III daraja (yaqqol ifodalangan ) 1. Klinik: a) hansirash yoʻq Avval mumkin boʻlgan zoʻriqishlarda Oddiy z oʻ r iq ishlarda Tinch holatda, doimiy b) Tinch holatda nafas olish soni (1 daqiqada ) 20 gacha Meʼyor chegarasida 21 — 30 31 va undan tezro q v) koʻkarish ( sianoz ) yoʻq Yoʻq yoki zoʻriqishdan keyin kam ifodalangan Aniq, baʼzida oʻrtacha ifodalangan Yaqqol ifodalangan, diffuzli g) Tinch holatdagi pulsi ( bir daqiqada ) 80 gacha Tezlashmagan Tezlashishga moyil Yaqqol ifodlangan ravishda tezlashadi 2. Tibbiy usunalar bilan tekshiruvlar : a) gemoglobin ning kislorod bilan toʻyinishi ( foizlarda ) 90 dan oshiq 90 — 80 79 — 60 60 dan kam b) Oʻpkaning xayotiy sigʻimi (OʻXS) meʼyoriy oʻlchamga foiz xisobida 90 — 85 84 — 70 69 — 50 50 dan kam v) oʻpkaning maksimal ventilyatsiyasi meʼyoriy oʻlchamga foiz xisobida 85 — 75 74 — 55 54 — 35 35 dan kam g) 1 soniyadagi jadallashtirilgan nafas chiqarish hajmi (JNCHH) foiz xisobida 80 — 100 50 — 79 50 — 30 30 dan kam d) Tiffno indeksi ( JNCHH/ OʻTS nisbati) foiz xisobida 70 dan oshiq 70 — 55 54 — 40 4 0 dan kam

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 5-ILOVA

Fuqarolar sogʻligʻi va jismoniy rivojlanishining holatiga nisbatan qoʻyiladigan qoʻshimcha talablar

Jismoniy rivojlanish koʻrsatkichlari, kasalliklar jadvalining kasalliklar va moddalar roʻyxati Milliy gvardiyaning 65921 harbiy qismiga muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan fuqarolar, Milliy gvardiyaga kontrakt boʻyicha kirayotganlar. Milliy gvardiyaning HTMga kirayotgan nomzodlar va Milliy gvardiyaga muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan fuqarolar. Maxsus vazifalar bajaruvchi harbiy qismlar, “razvedka qoʻmondonlik taktik” mutaxassisligi boʻyicha HTMga kirayotgan nomzodlar. DXX harbiy qismlari, “Chegara qoʻshinlari qoʻmondonlik-taktik” mutaxassisligi boʻyicha HTMga kirayotgan nomzodlar. Havo-desant, desant-hujumchi, togʻ-oʻqchi, IIVning 7531 va 7551 harbiy qismlari “HDK qoʻmondonlik-taktik”mutaxassisligi boʻyicha HTMga kirayotgan nomzodlar, MIB huzuridagi Chaqiriluvchilarni harbiy-texnik mutaxassisliklar boʻyicha tayyorlash markazlariga yuborilayotgan nomzodlar. Maxsus vazifalar bajaruvchi harbiy qismlarning taʼminot boʻlinmalariga (bazalari) muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan fuqarolar. IIVning boshqa harbiy qismlari, Tank, artilleriya HTMning qoʻmondonlik, muhandislik-qoʻmondonlik fakultetlariga (boʻlinmalariga) kirayotgan nomzodlar va muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan fuqarolar. Avtomobil, zenit-raketa, radiatsion, kimyoviy, biologik muhofaza HTMning qoʻmondonlik, muhandislik-qoʻmondonlik fakultetlariga (boʻlinmalariga) kirayotgan nomzodlar. Boshqa HTMlarga kirayotgan nomzodlar. Radiatsion, kimyoviy, biologik muhofaza harbiy qismlari (boʻlinmalari) muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan fuqarolar. Zenit-raketa, radiotexnik hamda HHM Q va HHKning boshqa quruqlikdagi harbiy qismlariga muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan fuqarolar. Aralash tarkibdagi umumqoʻshin harbiy qismlar, aloqa qismlariga muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan fuqarolar. FVV harbiy qismlari, Qurolli Kuchlarning boshqa harbiy qismlariga muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan fuqarolar. Safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga qabul qilinayotgan fuqarolar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Cheklanish darajasi 1 1 2 2 2 2 3 3 3 3 3 3 3 4 Yaroqlilik toifasi A A A A A A V V V V V V V S Boʻyi 185 sm va undan baland 175 sm va undan baland 170 sm va undan baland 170 sm va undan baland 170 sm va undan baland 170 sm va undan baland 165 sm va undan baland 165 sm va undan baland 165 sm va undan baland 165 sm va undan baland 165 sm va undan baland 165 sm va undan baland 165 sm va undan baland 160 sm va undan baland Vazni 67 kg dan 62 kg dan 60 kg dan 60 kg dan 60 kg dan 60 kg dan 55 kg dan 55 kg dan 55 kg dan 55 kg dan 55 kg dan 55 kg dan 55 kg dan 50 kg dan Koʻrish aʼzosi uzoq masofaga koʻrish oʻtkirligi korreksiyasiz 1,0-0,8/ 1,0-0,8 1,0-0,8/ 1,0-0,8 0,6/0,6 0,6/0,6 0,6/0,6 0,6/0,6 0,6/0,6 0,5/0,5 0,4/0,4 0,5/0,1 0,5/0,1 0,5/0,1 0,5/0,1 0,5/0,1 korreksiya bilan yaroqli yaroqli yaroqli yaroqli yaroqli yaroqli yaroqli yaroqli yaroqli 0,5/0,2 0,5/0,2 0,5/0,2 0,5/0,2 0,5/0,2 yaqin masofaga koʻrish oʻtkirligi korreksiyasiz 0,8/0,8 0,8/0,8 0,7/0,7 0,7/0,7 0,7/0,7 0,7/0,7 0,7/0,7 0,7/0,7 0,7/0,7 yaroqli yaroqli yaroqli yaroqli yaroqli rang ajratish trixromaziya S turi yaroqli yaroqli yaroqli yaroqli yaroqli yaroqli yaroqli yaroqli yaroqli yaroqsiz yaroqli yaroqli yaroqli yaroqli trixromaziya A va V turlari, dixromaziya yaroqsiz yaroqsiz yaroqsiz yaroqsiz yaroqsiz yaroqsiz yaroqsiz yaroqsiz yaroqsiz yaroqsiz yaroqsiz yaroqsiz yaroqli yaroqli Eshitish shivirlab gapirish, metrdan kam boʻlmagan 6/6 6/6 6/6 6/6 6/6 6/6 6/6 6/6 6/6 5/5 6/6 6/6 6/6 6/6

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 6-ILOVA

Boʻy va tana vazni nisbati (meʼyorda va hujayra oziqlanishi buzilishida)

18 yoshdan 25 yoshgacha Boʻy (sm) Oziqlanishning yetishmovchiligi (TVI 16,5 dan kam) Oziqlanishning pasayishi (TVI 16,5 — 18,4) Meʼyordagi tana vazni (TVI 18,5 — 24,4) Oziqlanishning yuqoriligi (TVI 24,5 — 29,4) I darajali semizlik (TVI 29,5 — 33,4) II darajali semizlik (TVI 33,5 — 38,4) III darajali semizlik (TVI 38,5 va undan yuqori) 1 2 3 4 5 6 7 8 151 37,6 37,7 — 42,1 42,2 — 55,8 55,9 — 67,2 67,3 — 76,3 76,4 — 87,7 87,8 152 38,1 38,2 — 42,6 42,7 — 56,5 56,6 — 68,0 68,1 — 77,3 77,4 — 88,8 88,9 153 38,6 38,7 — 43,2 43,3 — 57,2 57,3 — 68,9 69,0 — 78,3 78,4 — 90,0 90,1 154 39,1 39,2 — 43,7 43,8 — 58,0 58,1 — 69,8 69,9 — 79,3 79,4 — 91,1 91,2 155 39,6 39,7 — 44,3 44,4 — 58,7 58,8 — 70,7 70,8 — 80,3 80,4 — 92,3 92,4 156 40,1 40,2 — 44,9 45,0 — 59,4 59,5 — 71,6 71,7 — 81,3 81,4 — 93,5 93,6 157 40,6 40,7 — 45,4 45,5 — 60,2 60,3 — 72,5 72,6 — 82,3 82,4 — 94,6 94,7 158 41,1 41,2 — 46,0 46,1 — 60,9 61,0 — 73,4 73,5 — 83,3 83,4 — 95,8 95,9 159 41,6 41,7 — 46,5 46,6 — 61,6 61,7 — 74,2 74,3 — 84,3 84,4 — 96,9 97,0 160 42,2 42,3 — 47,3 47,4 — 62,6 62,7 — 75,4 75,5 — 85,7 85,8 — 98,5 98,6 161 42,7 42,8 — 47,8 47,9 — 63,4 63,5 — 76,3 76,4 — 86,7 86,8 — 99,6 99,7 162 43,2 43,3 — 48,4 48,5 — 64,1 64,2 — 77,2 77,3 — 87,7 87,8 — 100,8 100,9 163 43,7 43,8 — 48,9 49,0 — 64,8 64,9 — 78,1 78,2 — 88,7 88,8 — 101,9 102,0 164 44,2 44,3 — 49,5 49,6 — 65,6 65,7 — 79,0 79,1 — 89,7 89,8 — 103,1 103,2 165 44,9 45,0 — 50,2 50,3 — 66,5 66,6 — 80,1 80,2 — 91,0 91,1 — 104,6 104,7 166 45,4 45,5 — 50,8 50,9 — 67,3 67,4 — 81,0 81,1 — 92,0 92,1 — 105,8 105,9 167 45,9 46,0 — 51,3 51,4 — 68,0 68,1 — 81,9 82,0 — 93,0 93,1 — 106,9 107,0 168 46,5 46,6 — 52,1 52,2 — 69,0 69,1 — 83,1 83,2 — 94,4 94,5 — 108,5 108,6 169 47,0 47,1 — 52,6 52,7 — 69,7 69,8 — 84,0 84,1 — 95,4 95,5 — 109,6 109,7 170 47,7 47,8 — 53,4 53,5 — 70,7 70,8 — 85,2 85,3 — 96,7 96,8 — 111,2 111,3 171 48,2 48,3 — 53,9 54,0 — 71,4 71,5 — 86,0 86,1 — 97,7 97,8 — 112,3 112,4 172 48,7 48,8 — 54,5 54,6 — 72,2 72,3 — 86,9 87,0 — 98,7 98,8 — 113,5 113,6 173 49,3 49,4 — 55,2 55,3 — 73,2 73,3 — 88,1 88,2 — 100,1 100,2 — 115,0 115,1 174 49,8 49,9 — 55,8 55,9 — 73,9 74,0 — 89,0 89,1 — 101,1 101,2 — 116,2 116,3 175 50,5 50,6 — 56,5 56,6 — 74,9 75,0 — 90,2 90,3 — 102,4 102,5 — 117,7 117,8 176 51,0 51,1 — 57,1 57,2 — 75,6 75,7 — 91,1 91,2 — 103,4 103,5 — 118,9 119,0 177 51,6 51,7 — 57,8 57,9 — 76,6 76,7 — 92,2 92,3 — 104,8 104,9 — 120,4 120,5 178 52,1 52,2 — 58,4 58,5 — 77,3 77,4 — 93,1 93,2 — 105,8 105,9 — 121,6 121,7 179 52,8 52,9 — 59,1 59,2 — 78,3 78,4 — 94,3 94,4 — 107,1 107,2 — 123,1 123,2 180 53,5 53,6 — 59,8 59,9 — 79,3 79,4 — 95,5 95,6 — 108,4 108,5 — 124,6 124,7 181 54,0 54,1 — 60,4 60,5 — 80,0 80,1 — 96,4 96,5 — 109,4 109,5 — 125,8 125,9 182 54,6 54,7 — 61,1 61,2 — 81,0 81,1 — 97,5 97,6 — 110,8 110,9 — 127,3 127,4 183 55,1 55,2 — 61,7 61,8 — 81,7 81,8 — 98,4 98,5 — 111,8 111,9 — 128,5 128,6 184 55,8 55,9 — 62,4 62,5 — 82,7 82,8 — 99,6 99,7 — 113,1 113,2 — 130,0 130,1 185 56,4 56,5 — 63,2 63,3 — 83,7 83,8 — 100,8 100,9 — 114,5 114,6 — 131,6 131,7 186 56,9 57,0 — 63,7 63,8 — 84,4 84,5 — 101,7 101,8 — 115,5 115,6 — 132,7 132,8 187 57,6 57,7 — 64,5 64,6 — 85,4 85,5 — 102,9 103,0 — 116,8 116,9 — 134,3 134,4 188 58,2 58,3 — 65,2 65,3 — 86,4 86,5 — 104,0 104,1 — 118,2 118,3 — 135,8 135,9 189 58,9 59,0 — 65,9 66,0 — 87,4 87,5 — 105,2 105,3 — 119,5 119,6 — 137,3 137,4 190 59,6 59,7 — 66,7 66,8 — 88,3 88,4 — 106,4 106,5 — 120,8 120,9 — 138,9 139,0 191 60,1 60,2 — 67,2 67,3 — 89,1 89,2 — 107,3 107,4 — 121,8 121,9 — 140,0 140,1 192 60,7 60,8 — 68,0 68,1 — 90,1 90,2 — 108,5 108,6 — 123,2 123,3 — 141,6 141,7 193 61,4 61,5 — 68,7 68,8 — 91,0 91,1 — 109,6 109,7 — 124,5 124,6 — 143,1 143,2 194 62,0 62,1 — 69,5 69,6 — 92,0 92,1 — 110,8 110,9 — 125,9 126,0 — 144,7 144,8 195 62,7 62,8 — 70,2 70,3 — 93,0 93,1 — 112,0 112,1 — 127,2 127,3 — 146,2 146,3 196 63,4 63,5 — 70,9 71,0 — 94,0 94,1 — 113,2 113,3 — 128,5 128,6 — 147,7 147,8 197 64,0 64,171,7 71,8 — 95,0 95,1 — 114,4 114,5 — 129,9 130,0 — 149,3 149,4 198 64,7 64,872,4 72,5 — 95,9 96,0 — 115,5 115,6 — 131,2 131,3 — 150,8 150,9 199 65,3 65,473,2 73,3 — 96,9 97,0 — 116,7 116,8 — 132,6 132,7 — 152,4 152,5 200 66,0 66,173,9 74,0 — 97,9 98,0 — 117,9 118,0 — 133,9 134,0 — 153,9 154,0 25 yoshdan 45 yoshgacha Boʻy (sm) Oziqlanishning yetishmovchiligi (TVI 17,0 dan kam) Oziqlanishning pasayishi (TVI 17,0 — 18,9) Meʼyordagi tana vazni (TVI 19,0 — 24,9) Oziqlanishning yuqoriligi (TVI 25,0 — 29,9) I darajali semizlik (TVI 30,0 — 34,9) II darajali semizlik (TVI 35,0 — 39,9) III darajali semizlik (TVI 40,0 va undan yuqori) 1 2 3 4 5 6 7 8 155 40,8 40,9 — 45,5 45,6 — 59,9 60,0 — 71,9 72,0 — 83,9 84,0 — 95,9 96,0 156 41,3 41,4 — 46,1 46,2 — 60,7 60,8 — 72,8 72,9 — 85,0 85,1 — 97,1 97,2 157 41,8 41,9 — 46,6 46,7 — 61,4 61,5 — 73,7 73,8 — 86,0 86,1 — 98,3 98,4 158 42,3 42,4 — 47,2 47,3 — 62,2 62,3 — 74,6 74,7 — 87,1 87,2 — 99,5 99,6 159 42,8 42,9 — 47,8 47,9 — 62,9 63,0 — 75,5 75,6 — 88,1 88,2 — 100,7 100,8 160 43,5 43,6 — 48,5 48,6 — 63,9 64,0 — 76,7 76,8 — 89,5 89,6 — 102,3 102,4 161 44,0 44,1 — 49,1 49,2 — 64,7 64,8 — 77,6 77,7 — 90,6 90,7 — 103,5 103,6 162 44,5 44,6 — 49,7 49,8 — 65,4 65,5 — 78,5 78,6 — 91,6 91,7 — 104,7 104,8 163 45,1 45,2 — 50,3 50,4 — 66,2 66,3 — 79,4 79,5 — 92,7 92,8 — 105,9 106,0 164 45,6 45,7 — 50,8 50,9 — 66,9 67,0 — 80,3 80,4 — 93,7 93,8 — 107,1 107,2 165 46,2 46,3 — 51,6 51,7 — 67,9 68,0 — 81,5 81,6 — 95,1 95,2 — 108,7 108,8 166 46,8 46,9 — 52,2 52,3 — 68,7 68,8 — 82,4 82,5 — 96,2 96,3 — 109,9 110,0 167 47,3 47,4 — 52,7 52,8 — 69,4 69,5 — 83,3 83,4 — 97,2 97,3 — 111,1 111,2 168 47,9 48,0 — 53,5 53,6 — 70,4 70,5 — 84,5 84,6 — 98,6 98,7 — 112,7 112,8 169 48,5 48,6 — 54,1 54,2 — 71,2 71,3 — 85,4 85,5 — 99,7 99,8 — 113,9 114,0 170 49,1 49,2 — 54,8 54,9 — 72,2 72,3 — 86,6 86,7 — 101,1 101,2 — 115,5 115,6 171 49,6 49,7 — 55,4 55,5 — 72,9 73,0 — 87,5 87,6 — 102,1 102,2 — 116,7 116,8 172 50,2 50,3 — 56,0 56,1 — 73,7 73,8 — 88,4 88,5 — 103,2 103,3 — 117,9 118,0 173 50,8 50,9 — 56,7 56,8 — 74,7 74,8 — 89,6 89,7 — 104,6 104,7 — 119,5 119,6 174 51,3 51,4 — 57,3 57,4 — 75,4 75,5 — 90,5 90,6 — 105,6 105,7 — 120,7 120,8 175 52,0 52,1 — 58,0 58,1 — 76,4 76,5 — 91,7 91,8 — 107,0 107,1 — 122,3 122,4 176 52,5 52,6 — 58,6 58,7 — 77,2 77,3 — 92,6 92,7 — 108,1 108,2 — 123,5 123,6 177 53,2 53,3 — 59,4 59,5 — 78,2 78,3 — 93,8 93,9 — 109,5 109,6 — 125,1 125,2 178 53,7 53,8 — 59,9 60,0 — 78,9 79,0 — 94,7 94,8 — 110,5 110,6 — 126,3 126,4 179 54,4 54,5 — 60,7 60,8 — 79,9 80,0 — 95,9 96,0 — 111,9 112,0 — 127,9 128,0 180 55,1 55,2 — 61,5 61,6 — 80,9 81,0 — 97,1 97,2 — 113,3 113,4 — 129,5 129,6 181 55,6 55,7 — 62,0 62,1 — 81,7 81,8 — 98,0 98,1 — 114,4 114,5 — 130,7 130,8 182 56,3 56,4 — 62,8 62,9 — 82,7 82,8 — 99,2 99,3 — 115,8 115,9 — 132,3 132,4 183 56,8 56,9 — 63,4 63,5 — 83,4 83,5 — 100,1 100,2 — 116,8 116,9 — 133,5 133,6 184 57,5 57,6 — 64,1 64,2 — 84,4 84,5 — 101,3 101,4 — 118,2 118,3 — 135,1 135,2 185 58,1 58,2 — 64,9 65,0 — 85,4 85,5 — 102,5 102,6 — 119,6 119,7 — 136,7 136,8 186 58,7 58,8 — 65,5 65,6 — 86,2 86,3 — 103,4 103,5 — 120,7 120,8 — 137,9 138,0 187 59,3 59,4 — 66,2 66,3 — 87,2 87,3 — 104,6 104,7 — 122,1 122,2 — 139,5 139,6 188 60,0 60,1 — 67,0 67,1 — 88,2 88,3 — 105,8 105,9 — 123,5 123,6 — 141,1 141,2 189 60,7 60,8 — 67,7 67,8 — 89,2 89,3 — 107,0 107,1 — 124,9 125,0 — 142,7 142,8 190 61,4 61,5 — 68,5 68,6 — 90,2 90,3 — 108,2 108,3 — 126,3 126,4 — 144,3 144,4 191 61,9 62,0 — 69,1 69,2 — 90,9 91,0 — 109,1 109,2 — 127,3 127,4 — 145,5 145,6 192 62,6 62,7 — 69,8 69,9 — 91,9 92,0 — 110,3 110,4 — 128,7 128,8 — 147,1 147,2 193 63,2 63,3 — 70,6 70,7 — 92,9 93,0 — 111,5 111,6 — 130,1 130,2 — 148,7 148,8 194 63,9 64,0 — 71,3 71,4 — 93,9 94,0 — 112,7 112,8 — 131,5 131,6 — 150,3 150,4 195 64,6 64,7 — 72,1 72,2 — 94,9 95,0 — 113,9 114,0 — 132,9 133,0 — 151,9 152,0 196 65,3 65,4 — 72,9 73,0 — 95,9 96,0 — 115,1 115,2 — 134,3 134,4 — 153,5 153,6 197 66,0 66,1 — 73,6 73,7 — 96,9 97,0 — 116,3 116,4 — 135,7 135,8 — 155,1 155,2 198 66,6 66,7 — 74,4 74,5 — 97,9 98,0 — 117,5 117,6 — 137,1 137,2 — 156,7 156,8 199 67,3 67,4 — 75,1 75,2 — 98,9 99,0 — 118,7 118,8 — 138,5 138,6 — 158,3 158,4 200 68,0 68,1 — 75,9 76,0 — 99,9 100,0 — 119,9 120,0 — 139,9 140,0 — 159,9 160,0 201 68,7 68,8 — 76,7 76,8 — 100,9 101,0 — 121,1 121,2 — 141,3 141,4 — 161,5 161,6 202 69,4 69,5 — 77,4 77,5 — 101,9 102,0 — 122,3 122,4 — 142,7 142,8 — 163,1 163,2 203 70,0 70,1 — 78,2 78,3 — 102,9 103,0 — 123,5 123,6 — 144,1 144,2 — 164,7 164,8 204 70,7 70,8 — 78,9 79,0 — 103,9 104,0 — 124,7 124,8 — 145,5 145,6 — 166,3 166,4 205 71,4 71,5 — 79,7 79,8 — 104,9 105,0 — 125,9 126,0 — 146,9 147,0 — 167,9 168,0 206 72,1 72,2 — 80,5 80,6 — 105,9 106,0 — 127,1 127,2 — 148,3 148,4 — 169,5 169,6 207 72,8 72,9 — 81,2 81,3 — 106,9 107,0 — 128,3 128,4 — 149,7 149,8 — 171,1 171,2 208 73,4 73,5 — 82,0 82,1 — 107,9 108,0 — 129,5 129,6 — 151,1 151,2 — 172,7 172,8 209 74,1 74,2 — 82,7 82,8 — 108,9 109,0 — 130,7 130,8 — 152,5 152,6 — 174,3 174,4 210 74,8 74,9 — 83,5 83,6 — 109,9 110,0 — 131,9 132,0 — 153,9 154,0 — 175,9 176,0 45 yosh va undan yuqori yosh Boʻy (sm) Oziqlanishning yetishmovchiligi (TVI 17,5 dan kam) Oziqlanishning pasayishi (TVI 17,5 — 19,9) Meʼyordagi tana vazni (TVI 20,0 — 25,9) Oziqlanishning yuqoriligi (TVI 26,0 — 30,9) I darajali semizlik (TVI 31,0 — 35,9) II darajali semizlik (TVI 36,0 — 40,9) III darajali semizlik (TVI 41,0 va undan yuqori) 1 2 3 4 5 6 7 8 155 42,0 42,1 — 47,9 48,0 — 62,3 62,4 — 74,3 74,4 — 86,3 86,4 — 98,3 98,4 156 42,5 42,6 — 48,5 48,6 — 63,1 63,2 — 75,2 75,3 — 87,4 87,5 — 99,5 99,6 157 43,1 43,2 — 49,1 49,2 — 63,9 64,0 — 76,2 76,3 — 88,5 88,6 — 100,8 100,9 158 43,6 43,7 — 49,7 49,8 — 64,6 64,7 — 77,1 77,2 — 89,5 89,6 — 102,0 102,1 159 44,1 44,2 — 50,3 50,4 — 65,4 65,5 — 78,0 78,1 — 90,6 90,7 — 103,2 103,3 160 44,8 44,9 — 51,1 51,2 — 66,5 66,6 — 79,3 79,4 — 92,1 92,2 — 104,9 105,0 161 45,3 45,4 — 51,7 51,8 — 67,2 67,3 — 80,2 80,3 — 93,1 93,2 — 106,1 106,2 162 45,9 46,0 — 52,3 52,4 — 68,0 68,1 — 81,1 81,2 — 94,2 94,3 — 107,3 107,4 163 46,4 46,5 — 52,9 53,0 — 68,8 68,9 — 82,1 82,2 — 95,3 95,4 — 108,6 108,7 164 46,9 47,0 — 53,5 53,6 — 69,6 69,7 — 83,0 83,1 — 96,4 96,5 — 109,8 109,9 165 47,6 47,7 — 54,3 54,4 — 70,6 70,7 — 84,2 84,3 — 97,8 97,9 — 111,4 111,5 166 48,1 48,2 — 54,9 55,0 — 71,4 71,5 — 85,2 85,3 — 98,9 99,0 — 112,7 112,8 167 48,7 48,8 — 55,5 55,6 — 72,2 72,3 — 86,1 86,2 — 100,0 100,1 — 113,9 114,0 168 49,4 49,5 — 56,3 56,4 — 73,2 73,3 — 87,3 87,4 — 101,4 101,5 — 115,5 115,6 169 49,9 50,0 — 56,9 57,0 — 74,0 74,1 — 88,3 88,4 — 102,5 102,6 — 116,8 116,9 170 50,6 50,7 — 57,7 57,8 — 75,0 75,1 — 89,5 89,6 — 103,9 104,0 — 118,4 118,5 171 51,1 51,2 — 58,3 58,4 — 75,8 75,9 — 90,4 90,5 — 105,0 105,1 — 119,6 119,7 172 51,6 51,7 — 58,9 59,0 — 76,6 76,7 — 91,4 91,5 — 106,1 106,2 — 120,9 121,0 173 52,3 52,4 — 59,7 59,8 — 77,6 77,7 — 92,6 92,7 — 107,5 107,6 — 122,5 122,6 174 52,9 53,0 — 60,3 60,4 — 78,4 78,5 — 93,5 93,6 — 108,6 108,7 — 123,7 123,8 175 53,6 53,7 — 61,1 61,2 — 79,5 79,6 — 94,8 94,9 — 110,1 110,2 — 125,4 125,5 176 54,1 54,2 — 61,7 61,8 — 80,2 80,3 — 95,7 95,8 — 111,1 111,2 — 126,6 126,7 177 54,8 54,9 — 62,5 62,6 — 81,3 81,4 — 96,9 97,0 — 112,6 112,7 — 128,2 128,3 178 55,3 55,4 — 63,1 63,2 — 82,1 82,2 — 97,9 98,0 — 113,7 113,8 — 129,5 129,6 179 56,0 56,1 — 63,9 64,0 — 83,1 83,2 — 99,1 99,2 — 115,1 115,2 — 131,1 131,2 180 56,7 56,8 — 64,7 64,8 — 84,1 84,2 — 100,3 100,4 — 116,5 116,6 — 132,7 132,8 181 57,2 57,3 — 65,3 65,4 — 84,9 85,0 — 101,3 101,4 — 117,6 117,7 — 134,0 134,1 182 57,9 58,0 — 66,1 66,2 — 86,0 86,1 — 102,5 102,6 — 119,1 119,2 — 135,6 135,7 183 58,5 58,6 — 66,7 66,8 — 86,7 86,8 — 103,4 103,5 — 120,1 120,2 — 136,8 136,9 184 59,2 59,3 — 67,5 67,6 — 87,8 87,9 — 104,7 104,8 — 121,6 121,7 — 138,5 138,6 185 59,9 60,0 — 68,3 68,4 — 88,8 88,9 — 105,9 106,0 — 123,0 123,1 — 140,1 140,2 186 60,4 60,5 — 68,9 69,0 — 89,6 89,7 — 106,9 107,0 — 124,1 124,2 — 141,4 141,5 187 61,1 61,2 — 69,7 69,8 — 90,6 90,7 — 108,1 108,2 — 125,5 125,6 — 143,0 143,1 188 61,8 61,9 — 70,5 70,6 — 91,7 91,8 — 109,3 109,4 — 127,0 127,1 — 144,6 144,7 189 62,5 62,6 — 71,3 71,4 — 92,7 92,8 — 110,6 110,7 — 128,4 128,5 — 146,3 146,4 190 63,2 63,3 — 72,1 72,2 — 93,8 93,9 — 111,8 111,9 — 129,9 130,0 — 147,9 148,0 191 63,7 63,8 — 72,7 72,8 — 94,5 94,6 — 112,7 112,8 — 130,9 131,0 — 149,1 149,2 192 64,4 64,5 — 73,5 73,6 — 95,6 95,7 — 114,0 114,1 — 132,4 132,5 — 150,8 150,9 193 65,1 65,2 — 74,3 74,4 — 96,6 96,7 — 115,2 115,3 — 133,8 133,9 — 152,4 152,5 194 65,8 65,9 — 75,1 75,2 — 97,7 97,8 — 116,5 116,6 — 135,3 135,4 — 154,1 154,2 195 66,5 66,6 — 75,9 76,0 — 98,7 98,8 — 117,7 117,8 — 136,7 136,8 — 155,7 155,8 196 67,2 67,3 — 76,7 76,8 — 99,7 99,8 — 118,9 119,0 — 138,1 138,2 — 157,3 157,4 197 67,9 68,0 — 77,5 77,6 — 100,8 100,9 — 120,2 120,3 — 139,6 139,7 — 159,0 159,1 198 68,6 68,7 — 78,3 78,4 — 101,8 101,9 — 121,4 121,5 — 141,0 141,1 — 160,6 160,7 199 69,3 69,4 — 79,1 79,2 — 102,9 103,0 — 122,7 122,8 — 142,5 142,6 — 162,3 162,4 200 70,0 70,1 — 79,9 80,0 — 103,9 104,0 — 123,9 124,0 — 143,9 144,0 — 163,9 164,0 201 70,7 70,8 — 80,7 80,8 — 104,9 105,0 — 125,1 125,2 — 145,3 145,4 — 165,5 165,6 202 71,4 71,5 — 81,5 81,6 — 106,0 106,1 — 126,4 126,5 — 146,8 146,9 — 167,2 167,3 203 72,1 72,2 — 82,3 82,4 — 107,0 107,1 — 127,6 127,7 — 148,2 148,3 — 168,8 168,9 204 72,8 72,9 — 83,1 83,21 — 08,1 108,2 — 128,9 129,0 — 149,7 149,8 — 170,5 170,6 205 73,5 73,6 — 83,9 84,0 — 109,1 109,2 — 130,1 130,2 — 151,1 151,2 — 172,1 172,2 206 74,2 74,3 — 84,7 84,8 — 110,1 110,2 — 131,3 131,4 — 152,5 152,6 — 173,7 173,8 207 74,9 75,0 — 85,5 85,6 — 111,2 111,3 — 132,6 132,7 — 154,0 154,1 — 175,4 175,5 208 75,6 75,7 — 86,3 86,4 — 112,2 112,3 — 133,8 133,9 — 155,4 155,5 — 177,0 177,1 209 76,3 76,4 — 87,1 87,2 — 113,3 113,4 — 135,1 135,2 — 156,9 157,0 — 178,7 178,8 210 77,0 77,1 — 87,9 88,0 — 114,3 114,4 — 136,3 136,4 — 158,3 158,4 — 180,3 180,4

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 7-ILOVA

Harbiy mehnatning sogʻliqqa xavfli va oʻta ogʻir sharoiti bilan bogʻliq lavozimlar va harbiy hisob mutaxassisliklari

a) harbiy mehnatning sogʻliqqa xavfli sharoiti boʻlgan ishlardagi bevosita aloqasi quyidagilar bilan bogʻliq:

radioaktiv moddalar;

ionlovchi nurlanish manbalari;

raketa yonilgʻisi tarkibidagi qismlar va boshqa oʻta zaharlovchi moddalar;

kimyoviy qurol tarkibiga kiradigan zaharlovchi moddalar;

30 kGsdan do 300 GGsgacha chastota diapazonida elektr-magnit maydonlarini hosil qiluvchi manbalar;

optik kvantli generatorlar;

patogenlik I, II guruhiga kiradigan mikroorganizmlar.

b) harbiy mehnatning oʻta ogʻir sharoiti bilan bogʻliq ishlar (mutaxassisliklar):

akvanavtlar va boshqa gʻavvos mutaxassislari;

maxsus inshoatlardagi xizmat;

qutqaruvchi va qutqaruv xizmati boshqa mutaxassislari

harbiy sektorlar navbatchilik tarkibining, havo harakatlar boshqaruv tizimi markazlarining va aviatsiyani yoʻnaltirish jangovar boshqaruv punktlarining ofitserlari (HHB va AYP operatorlari);

tanklar va boshqa jangovar texnika suv ostidagi boshqaruvi;

parashut bilan sakrash.

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 8-ILOVA

Harbiy qism (MIBB) ‎ burchak shtampi ‎‎ ‎ ‎ ‎ ___________________________ BOSH SHIFOKORIGA (BOSHLIGʻIGA)‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎davolash-profilaktika, ‎harbiy-tibbiy muassasasining nomlanishi ‎ ‎ ‎ ‎‎ Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun ‎YOʻLLANMA ‎‎ ‎‎ T/r‎ Harbiy unvon‎ F.I.Sh.‎ Tugʻilgan yili ‎ Lavozimi‎ ‎‎Qachon, qaysi MIBB tomonidan chiqarilgan Tashxis‎ ‎‎Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish maqsadi 1‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎ ‎ ‎‎ 2‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎ ‎ ‎‎ 3‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎ ‎ ‎‎ ‎‎ ‎ ‎ Harbiy qism komandiri (MIBB boshligʻi) __________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ harbiy unvoni, imzo, F.I.Sh.‎‎ ‎ M.Oʻ.‎ Harbiy qism tibbiy qism boshligʻi ________________________________________ ‎ ‎ (tibbiy komissiyasining katta shifokori) ‎‎harbiy unvoni, imzo, F.I.Sh.‎‎ ‎‎ ‎‎

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 9-ILOVA

Harbiy xizmatchilar va ularning oila aʼzolarini ogʻir iqlim sharoitli hududlarda harbiy xizmatni oʻtashiga (yashashiga) qarshi tibbiy koʻrsatmalar

Barcha aholi punktlari va hududlarda qarshi koʻrsatmalar deb hisoblanadi:

1. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Navoiy, Surxondaryo viloyatlari, Buxoro viloyati Qorovulbozor tumani, Qashqadaryo viloyati Muborak tumani, Qamchiq davoni (Toshkent va Namangan viloyatlari hududida) ning barcha hududlari.

a) shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar uchun:

tireotoksikoz, ogʻirlik darajasidan qatʼiy nazar;

buyraklarning faoliyatining buzilishi bilan kechadigan toshlar hosil boʻlishi bilan yoki konkrementlarsiz, biroq tez-tez kuzatiladigan buyrak sanchigʻi xurujlari bilan kechadigan siydik-tosh kasalligi, bitta buyrakning yoʻqligi, buyrak rivojlanishining anomaliyalari (taqasimon buyrak, jomcha, siydik yoʻllarining toʻliq ajralishi va boshqalar);

“nishon” aʼzolar faoliyati yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan gipertoniya kasalligining ikkinchi bosqichi;

xavfli oʻsmalar, kasallikning bosqichi va davolash natijalaridan qatʼiy nazar;

fotodermatozlar, eritematoz boʻricha (volchanka);

yaqqol ifodalangan surunkali laringofaringitlar;

davolash samarasiz boʻlganda uzluksiz — qaytalanuvchi allergik kasalliklarning ogʻir asoratli shakllari;

oʻpka va boshqa aʼzolar silining faol shakllari (3 yil davomida jarayonning faolligi kuzatilmagan boʻlsa, qarshi koʻrsatma yoʻq);

Bundan tashqari, ayol-harbiy xizmatchilar uchun:

bachadon, tuxumdon yoki koʻkrak bezi rivojlanayotgan oʻsmalari;

klimaks va bachadondan qon ketish bilan kechadigan tuxumdonlar faoliyatining buzilishlari.

b) harbiy xizmatchilarning oila aʼzolari uchun:

tez-tez takrorlanadigan talvasalar bilan (yil davomida 3-martadan koʻp) kechadigan tutqanoq kasalligi;

bosh va orqa miyaning qon tomir kasalliklari hamda falajlik (paralich) yoki chuqur ildiz otgan parezlar, gidrotsefaliya, nutq va, koʻrishning buzilishi, muvozanat saqlash yoki yurishning buzilishi bilan ifodalangan markaziy asab tizimining boshqa ogʻir organik kasalliklari;

endokrin tizimi kasalliklarining ogʻir shakllari, har qanday ogʻirlik darajasidagi tireotoksikoz;

koronar yoki umumiy qon aylanishining II yoki III darajali buzilishi bilan kechadigan qon aylanish tizimi kasalliklari;

gipertoniya kasalligining uchinchi bosqichi;

kollagenozlar (revmatoidli artrit, tizimli qizil teri sili (volchanka), tizimli sklerodermiya, tugunli periartrit, dermatomiozit);

xavfli oʻsmalar, bosqichi va davolash natijasidan qatʼiy nazar;

buyraklarning faoliyatining buzilishi bilan kechadigan toshlar hosil boʻlishi bilan yoki konkrementlarsiz, biroq tez-tez kuzatiladigan buyrak sanchigʻi xurujlari bilan kechadigan siydik-tosh kasalligi, bitta buyrakning yoʻqligi, buyrak rivojlanishining anomaliyalari (taqasimon buyrak, jomcha, siydik yoʻllarining toʻliq ajralishi va boshqalar);

oʻpka va boshqa aʼzolar silining faol shakllari (3 yil davomida jarayonning faolligi kuzatilmagan boʻlsa, qarshi koʻrsatma yoʻq);

Bundan tashqari, ayollar uchun:

har qanday etiologiyadagi bachadon, tuxumdon yoki sut bezi oʻsmalari;

2. Baland togʻlik hududlarda (dengiz sathiga nisbatan balandlikda): 2500 metr va undan baland:

a) harbiy xizmatchilar uchun:

miya qon aylanishining oʻtkinchi buzilishlari bilan kechadigan bosh va orqa miya qon tomir kasalliklari;

faoliyatning oʻrtacha buzilishi va onda-sonda roʻy beradigan xurujlar bilan kechuvchi sekin rivojlanayotgan qon tomir tizimi kasalliklari;

har qanday ogʻirlik darajasidagi tireotoksikoz;

tashqi nafas faoliyatining buzilishi bilan kechayotgan surunkali oʻpka kasalliklari;

koronar yoki umumiy qon aylanishining II yoki III darajali buzilishi bilan kechadigan qon aylanish tizimi kasalliklari;

xavfli oʻsmalar, kasallikning bosqichi va davolash natijasidan qatʼiy nazar;

har qanday rivojlanish darajasidagi obliteratsiyalovchi endoarteriitlar;

oʻpka va boshqa aʼzolar silining faol shakllari (3 yil davomida jarayonning faolligi kuzatilmagan boʻlsa, qarshi koʻrsatma yoʻq);

b) harbiy xizmatchilarning oila aʼzolari uchun:

aqliy zaiflik;

tez-tez takrorlanadigan talvasalar bilan (yil davomida 3-martadan koʻp) kechadigan tutqanoq kasalligi;

endogen ruhiy buzilishlar;

gidrotsefaliya, falajlik (paralich), parezlar, nutqning buzilishi bilan kechadigan markaziy asab tizimining organik kasalliklari; bosh yoki orqa miya oʻsmalari hamda aʼzolar faoliyatining turgʻun buzilishi bilan kechuvchi markaziy asab tizimining boshqa ogʻir va tez rivojlanayotgan kasalliklari;

endokrin tizimining kasalliklari, har qanday ogʻirlik darajasidagi tireotoksikoz;

rivojlanish alomatlari boʻlgan tizimli qon kasalliklari;

tashqi nafas olish faoliyatining II va III darajali buzilishi bilan kechayotgan surunkali oʻpka kasalliklari;

umumiy yoki koronar qon aylanishining II va III darajali buzilishi bilan kechuvchi qon aylanish tizimi surunkali kasalliklari

gipertoniya kasalligining II yoki III bosqichi;

xavfli oʻsmalar, bosqichi va davolash natijalaridan qatʼiy nazar;

har qanday ifodalangan darajadagi obliteratsiyalovchi endoarteriit;

har qanday etiologiyadagi bachadon, tuxumdon yoki sut bezi oʻsmalari;

oʻpka va boshqa aʼzolar silining faol shakllari (3 yil davomida jarayonning faolligi kuzatilmagan boʻlsa, qarshi koʻrsatma yoʻq);

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 10-ILOVA

Tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari

‎‎______________________________________________________________________ (komissiyaning nomlanishi) T/r‎ ‎‎Familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili, harbiy unvoni, harbiy qism, qaysi MIBdan chaqirilgan, chaqirilish sanasi va kim tomondan tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yuborilgan Shikoyatlari va qisqa anamnezi ‎ ‎ ‎ Shifokor tekshiruvining obyektiv maʼlumotlari va tashxis Komissiyaning xulosasi Izoh (HTQ uchun MHTKning xulosasi) ‎ 1‎ 2 3‎‎ 4‎‎ 5 6‎ ‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ ‎‎

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 11-ILOVA

‎‎Harbiy-tibbiy muassasaning (MIB huzuridagi tibbiy komissiyaning) burchak shtampi ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ MAʼLUMOTNOMA ______________________________________________________________________‎‎ (harbiy unvoni, harbiy qism, (SCHR xizmatchisi ), familiyasi, ismi, sharifi, tugʻilgan yili)‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(qachon va qaysi MIB tomonidan QK safiga chaqirilgan, avvalgi harbiy xizmati toʻgʻrisida maʼlumotlar) ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎muddatli, SCHR da yoki shartnoma asosida _______ dan ______ gacha Boʻshatilish sababi ______________________________________________________________________‎‎ ‎‎20 ____y. “___”_________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(komissiyaning nomi yoki harbiy-tibbiy muassasaning nomlanishi koʻrsatilsin) ‎‎garnizon (gospital) harbiy-tibbiy komissiyasi tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazildi. ‎‎Tashxis va komissiyaning kasallik, shikastlanish (yaradorlik, jarohat)ning sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi xulosasi ______________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(Tashxis va komissiyaning kasallik, jarohatning sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi xulosasi koʻrsatilsin) OʻR MV, MG, FVV, DXX, IIV, SSV 20____ yil “_____” ____________ dagi ____-sonli qaroridagi kasalliklar jadvalining __ ustuni _________ moddasi ____ bandlari asosida ______________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ (komissiya xulosasi koʻrsatilsin) ‎‎______________________________________________________________________ ‎ ‎‎Komissiya raisi _______________________________________________________________ M.Oʻ.‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi ismi, sharifi) ‎ ‎‎Komissiya kotibi ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi ismi, sharifi) ‎ Komissiyaning pochta manzili______________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎Markaziy harbiy-tibbiy komissiyaning xulosasi ‎ ‎

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 12-ILOVA

____-SONLI KASALLIK TOʻGʻRISIDAGI GUVOHNOMA‎‎ ‎‎20___yil “____”_______________________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(masʼul shaxs, hujjatning soni va sanasi) ‎‎koʻrsatmasiga binoan _____________________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(harbiy-tibbiy muassasa, mudofaa ishlari boshqarmasi) ‎‎tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyasi tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazildi. ‎‎1. Familiyasi, ismi, otasining ismi _________________________________________________________ ‎‎2. Tugʻilgan yili ______. Qurolli Kuchlarda ________ dan. Shartnomasi ______ dan ‎‎3. Harbiy unvoni __________, harbiy mutaxassisligi ________________________ ‎‎4. Harbiy qism ___________ ‎‎5. ________________________________________________________________________MIB chaqiruv (tuman, shahar, viloyat, respublika) komissiyasi tomonidan haqiqiy harbiy xizmatga chaqirilgan. ‎‎6. Boʻy ___ sm. Vazn __ kg. Koʻkrak qafasining alanasi (tinch holatda) ___ sm. ‎‎7. Shikoyatlari:_________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎8. Qisqa anamnez: _______________________________________________________________________ Kasallik qachon boshlangan; qachon va qaysi ‎‎______________________________________________________________________ holatda yaradorlik, jarohat, shikastlanish olgan; ‎‎ ______________________________________________________________________ yaradorlik, jarohat, shikastlanish olganlik va qaysi holatda boʻlganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar mavjudligi. ‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ Xizmat majburiyatlarini bajarishiga kasallikning taʼsiri, dastlabki‎‎ ______________________________________________________________________ tibbiy koʻrikdan oʻtkazilganligi va ularning natijalari; tibbiy muassasalarda davolash choralari ‎‎ va ularning samaradorligi, kasallik tufayli taʼtilda boʻlganligi, sanatoriyalarda davolanganligi va boshqalar ‎‎9. Tekshiruv va davolanishda boʻlgan _________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎davolash (davolash-profilaktika), ______________________________________________________________________ ‎‎harbiy tibbiy muassasalar, qaysi davrda davolanganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar) 10. Obyektiv tekshiruv maʼlumotlari _______________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ 11. Maxsus tekshiruvlarning natijalari (rentgenologik, tahliliy, uskunaviy va boshqalar) _____________‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎12. Tashxis va komissiyaning kasallik, jarohat (yaradorlik, shikastlanish)ning sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi xulosasi ____________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(kasallik va jarohat birgalikda mavjudligida sababiy bogʻliqliligi toʻgʻrisida qarorlarni alohida qayd etiladi) 13. Komissiyaning harbiy xizmatga, harbiy mutaxassislik boʻyicha xizmatiga yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosasi: OʻR MV, MG, FVV, DXX, IIV, SSV 20___ yil “__” ____________ dagi ____-sonli qaroridagi kasalliklar jadvalining __ustuni _______moddasi ___bandlari asosida __________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(komissiyaning xulosasi qayd etiladi) ‎‎14. Kuzatuvchilarga muhtoj, muhtoj emas (kerak boʻlmagan oʻchirilsin) ______________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(kerak boʻlganida, kuzatuvchilarning soni, transport turi i oʻtkazish tartibi qayd etiladi) ‎‎ ‎ ‎‎Komissiya raisi _______________________________________________________________ M.Oʻ. ‎ ‎ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi sharifi) ‎ Komissiya kotibi ______________________________________________________________‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi sharifi) ‎‎Komissiyaning pochta manzili: _____________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎Markaziy harbiy-tibbiy komissiyaning xulosasi ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 13-ILOVA

Harbiy-tibbiy muassasaning (MIB huzuridagi tibbiy komissiyaning) burchak shtampi ‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga chiqayotgan shaxsning sogʻliq holati toʻgʻrisida‎‎ MAʼLUMOTNOMA ‎‎ ‎‎ ‎‎Familiyasi___________________________ Ismi_____________________________________________ ‎‎Otasining ismi_________________________________________________________________________ ‎‎Tugʻilgan yili__________ Harbiy unvoni (harbiy xizmatchining oila aʼzosi, QK ishchi, xizmatchisi) ______ ______________________________________________________________________‎‎ Harbiy qism ___________________________________________________________________________‎‎ ‎‎Shikoyatlari:___________________________________________________________________________ Qisqa anamnez: _________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ Profilaktik emlashlar oʻtkazish uchun qarshiliklar (bor, yoʻq): ____________________________________ Boʻyi_______________ Vazni__________________________ ‎‎Qon guruhi va rezus-faktor ___________________________ Tekshiruv natijalari: ‎‎Tahliliy ______________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Qonning RW i OIV ga tahlili _____________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Rentgen tekshiruvlari (12 yosh va undan katta bolalar uchun) _______________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ Elektrofiziologik (EEG, REG, ExoES) _____________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Tibbiy uskunalar yordamida oʻtkaziladigan va boshqa (EKG, ExoKG, FGDS, UTT va tekshiruvlar) __________ ______________________________________________________________________‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ SHIFOKORLAR HULOSALARI‎‎ ‎‎Birlamchi Yakuniy‎‎ Jarroh:______________________ _________________________ _______________________________‎‎ ‎‎_______________________________ _____________________ _________________________________ ‎‎Terapevt:_______________________ _________________________ _____________________________ ‎‎______________________________ ____________________________ ___________________________ ‎‎Nevropatolog:__________________ _____________________________ __________________________ ______________________________ _____________________________ __________________________‎‎ Psixiatr:________________________ ___________________________ __________________________‎‎ ‎‎________________________________ ___________________________ __________________________ ‎‎Okulist:_________________________ ___________________________ _________________________ ‎‎________________________________ ___________________________ __________________________ Otolaringolog:____________________ ___________________________ _________________________ ‎‎_________________________________ ___________________________ _________________________ ‎‎Dermatovenerolog:__________________ ___________________________ ________________________ ‎‎__________________________________ ___________________________ ________________________ Stomatolog:________________________ ___________________________ ________________________ ‎‎__________________________________ _____________________________ ______________________ ‎‎Boshqa vrach-mutaxassislar (urolog, endokrinolog, pediatr va boshqa) ______________________________ ______________________________________________________________________ Tashxis:_______________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Harbiy-tibbiy komissiyaning xulosasi ______________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎ (komissiyaning nomi, xulosasi koʻrsatilsin) ______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎ Komissiya raisi _______________________________________________________________‎‎ M.Oʻ. ‎ ‎ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi ismi, sharifi) ‎ ‎‎Komissiya kotibi ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi ismi, sharifi) ‎ 20____y. “____”___________________ ‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ Tashxis: _______________________________________________________________________________‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ Harbiy-tibbiy komissiyaning xulosasi ______________________________________________________‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎(komissiyaning nomi, xulosasi koʻrsatilsin) ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ‎ ‎‎Komissiya raisi _______________________________________________________________ M.Oʻ.‎ ‎ ‎ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi ismi, sharifi)‎‎ ‎ ‎‎Komissiya kotibi ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi ismi, sharifi) ‎ 20____y. “____”___________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎Komissiyaning pochta manzili______________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎Markaziy harbiy-tibbiy komissiyaning xulosasi ‎‎ ‎‎

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 14-ILOVA

‎‎ ‎ ‎‎‏Surat oʻrni ‎‏ ‎‎ ‎‏ ‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎Mudofaa ishlari boshqarmasi (boʻlimi) gerbli muhri ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎ ‎‎Harbiy-taʼlim muassasaga kirayotgan shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish VARAQASI ‎‎ ‎‎1. Familiyasi, ismi, otasining ismi_________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ‎‎(harbiy xizmatchilar uchun — harbiy unvoni) ‎‎2. Tugʻilgan yili_________________________________________________________________________ 3. Yashash joyi ___________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ (harbiy xizmatchilar uchun — harbiy qismning manzili va shartli nomi) ‎‎ ‎‎‏ Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish bosqichlari‎‎ Birlamchi Takroriy‎‎ Yakuniy 1‎‎ 2‎‎ 3‎ 4 1. Shikoyatlar va anamnezi‎‎ ‎‎2. Oʻtkazilgan kasalliklar va jarohatlar ‎‎ ‎‎ 3. Antropometrik koʻrsatkichlar‎‎ ‏ Boʻyi‎‎ ‏ ‎‎Tana vazni ‏ ‎‎Spirometriya ‏ ‎‎Dinamometriya: ‏ ‎‎Oʻng qoʻl ‏ Chap qoʻl ‏ ‎‎Gavdani tik turish paytida ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ 4. Jarrohlik tekshiruvi natijalari:‎‎ ‏ ‎‎Umumiy jismoniy rivojlanishi ‏ ‎‎Teri va koʻrinadigan shilliq qavatlar ‏ ‎‎Limfa tugunlari ‏ Suyak-mushak tizimi ‏ Periferik tomirlar ‏ ‎‎Siydik, jinsiy tizim ‏ ‎‎Anus va yoʻgʻon ichak ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ Tashxis: ‏ ‎‎Xulosa: ‏ ‎‎Sana, jarrohning imzosi, familiyasi ismi sharifi ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ 1 2‎‎ 3 4‎‎ ‎‎5. Ichki aʼzolar tekshiruvi natijalari: ‏ ‎‎Oziqlanish ‏ Endokrin tizimi ‏ ‎‎Yurak: chegaralari ‏ ‎‎Tonlar ‏ ‎‎Faoliyat sinamalari ‏ Puls ‏ ‎‎Arterial bosim ‏ Nafas aʼzolari‎‎ ‏ Ovqat hazm qilish aʼzolari ‏ ‎‎Jigar ‏ ‎‎Taloq ‏ ‎‎Buyraklar ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Tashxis ‏ ‎‎Xulosa ‏ Sana, terapevtning imzosi, familiyasi ismi sharifi ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ 6. Asab tizimi tekshiruvi natijalari:‎‎ ‏ ‎‎Bosh-miya nervlari ‏ ‎‎Harakat faoliyati ‏ ‎‎Reflekslar ‏ Sezish ‏ Vegetativ asab tizimi ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ ‎‎Tashxis: ‏ Xulosa: ‏ Sana, nevropatologning imzosi, familiyasi ismi sharifi ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎7. Ruhiy holatni tekshiruv natijalari: ‏ Ong ‎‎ ‏ Diqqat-eʼtibor ‏ ‎‎Xotira ‏ Tafakkur ‎‎‏ ‎‎Intellekt ‏ ‎‎Hissiy-irodaviy faoliyat ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ Tashxis:‎‎ ‏ ‎Xulosa: ‏ ‎‎Sana, psixiatrning imzosi, familiyasi ismi sharifi ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ 8. Koʻrish aʼzosining tekshiruv natijalari:‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Rang ajratish (Rabkin boʻyicha) ‎‎ ‎‎ ‎‎‏Koʻrish oʻtkirligi korreksiyasiz ‎‎Oʻng koʻz ‎‎ ‎‎ ‎‎ Chap koʻz‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ Koʻrish oʻtkirligi korreksiya bilan Oʻng koʻz‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ Chap koʻz ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ Refraksiya skiaskopik‎‎‏‎‎‎ Oʻng koʻz‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ Chap koʻz‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ 1‎‎ 2‎‎ 3‎‎‎ 4‎‎ ‎‎Binokulyarnoye koʻrish ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‏Yaqqol koʻrishning eng yaqin nuqtasi Oʻng koʻz‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ Chap koʻz‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Koʻz yoshi yoʻllari ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎Qovoq va konyunktiva ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Koʻz olmalarining joylashuvi, harakatchanligi ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Qorachiq va ularning taʼsirga javobi ‎‎ ‎‎ ‎‎ Optik muhitlar Oʻng koʻz‎‎ ‎‎ Chap koʻz‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ Tashxis:‎‎ ‏ Xulosa:‎‎ ‏ Sana, oftalmologning imzosi, familiyasi ismi sharifi‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ 9. LOR-aʼzolarning tekshiruv natijalari: ‏ Nutq ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ Burun orqali nafas oʻng‎‎ ‎‎‎ ‎‎ chap‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ Hid bilish‎‎‏ oʻng‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ chap‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‏Shivirlab gapirishga eshitish oʻtkirligi‎ oʻng‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ chap‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ Quloqning barofaoliyati ‎‎‏ oʻng‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎chap‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Vestibulyar apparatining faoliyati (aylanish bilan ikki hissa tajriba) ‎‎ ‎‎ Tashxis:‎‎ ‏ Xulosa:‎‎ ‏ ‎‎Sana, otolaringologning imzosi, familiyasi ismi sharifi ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎10. Tishlar va ogʻiz boshligʻining tekshiruv natijalari: ‎‎ ‎‎ Tishlash holati‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Ogʻizning shilliq qavati ‎‎ ‎‎ ‎‎ Tishlar‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Milklar ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎Tashxis: ‏ Xulosa:‎‎ ‏ ‎‎Sana, stomatologning imzosi, familiyasi ismi sharifi ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎11. Teri tanosil tekshiruv natijalari ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Tashxis: ‏ ‎‎Xulosa: ‏ ‎‎Sana, dermatovenerologning imzosi, familiyasi ismi sharifi ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎12. Rentgen, tahliliy va boshqa tekshiruvlar, hamda va boshqa shifokorlar mutaxassis xulosalari yozuvlari uchun _________________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎13. Harbiy tibbiy (tibbiy) komissiyalarining xulosalari: ‎‎a) 20____yil “___”_________ _____________________________huzuridagi tibbiy (harbiy qism, mudofaa ishlari boʻlimi)‎‎ (harbiy-tibbiy) komissiyasi tomonidan birlamchi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish. ‎‎ ‎‎OʻR MV, MG, FVV, DXX, IIV, SSV 20__ yil “____” ________dagi __-sonli qaroridagi kasalliklar jadvalining _____ ustuni _____ moddasi asosida _____________________________ga kirishga _______ (HTM, fakultetning nomlanishi) ‎‎(yaroqli, yaroqsiz koʻrsatilsin) ‎ ‎ ‎ ‎‎Komissiya raisi _______________________________________________________________ M.Oʻ.‎ ‎ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi sharifi) ‎ ‎‎Komissiya kotibi ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi sharifi) ‎‎b) 20____yil “___”_________ _____________________________huzuridagi tibbiy ‎ (harbiy qism, mudofaa ishlari boshqarmasi) ‎ ‎ ‎ ‎‎(harbiy-tibbiy) komissiyasi tomonidan takroriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish. ‎‎OʻR MV, MG, FVV, DXX, IIV, SSV 20__ yil “____” ________dagi _-sonli qaroridagi kasalliklar jadvalining _______ ustuni _____moddasi asosida _____________________________ ga kirishga _____ ‎‎(HTM, fakultetning nomlanishi) ‎ (yaroqli, yaroqsiz koʻrsatilsin) ‎ ‎ Komissiya raisi _______________________________________________________________ M.Oʻ. ‎ ‎ ‎ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi sharifi)‎‎ ‎ ‎‎Komissiya kotibi ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi sharifi) ‎‎v) 20____yil “___”_________ _____________________________ huzuridagi tibbiy ‎‎(HTM nomlanishi) ‎‎(harbiy tibbiy) komissiyasi tomonidan yakuniy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish. ‎‎OʻR MV, MG, FVV, DXX, IIV, SSV 20__ yil “____” ________dagi _-sonli qaroridagi kasalliklar jadvalining _______ ustuni___moddasi asosida ______________________________ ga kirishga ______ ‎‎(HTM, fakultetning nomlanishi) ‎ ‎ ‎‎(yaroqli, yaroqsiz koʻrsatilsin) ‎ ‎‎Komissiya raisi _______________________________________________________________ M.Oʻ.‎ ‎ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi sharifi) ‎ ‎‎Komissiya kotibi ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi sharifi) ‎‎ ‎‎ ‎‎

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 15-ILOVA

‎‎______________________ viloyati ______________________ tumani ‎‎ mudofaa ishlari boʻlimi (boshqarmasi) ‎‎ ‎‎SHIFOKOR HULOSASI _______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(shifokor mutaxassisligi) ‎‎Fuqaro _______________________________________________________________________________ ‎ ‎‎(familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili) ‎‎Shikoyatlari ___________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ Anamnezi _____________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ Obyektiv tekshiruv maʼlumotlari __________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Maxsus tekshiruvlar natijalari (tahliliy, rentgenologik, uskunaviy va boshqalar) ___________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Tashxis _______________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Harbiy xizmatga yaroqlilik va tayinlanish xulosasi. ‎‎OʻR MV, MG, FVV, DXX, IIV, SVV 20___ yil “____” ____________ dagi __ — sonli qaroridagi kasalliklar jadvalining ____-ustuni ____ -moddasi ____- bandiga asosan ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Cheklanish darajasi ______ Harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi __________________________________ ‎‎Tibbiy koʻrikdan oʻtkazgan shifokor ______________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎(imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) ‎‎20___ y. “______”_______________ ‎‎

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 16-ILOVA

‎‎TIBBIY VARAQA ‎‎20____ yil “____” _____________ chaqiriluvchi______________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(familiyasi, ismi, otasining, tugʻilgan yili) ‎‎_____________________________________________ mudofaa ishlari boʻlimi (boshqarmasi) huzuridagi ‎‎( tuman, shahar, viloyat) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎tibbiy komissiyasining tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalari. Boʻyi ___ sm. Tana vazni ___ kg. ‎‎ ‎‎Koʻkrak qafasining aylanasi ________/________/___________________sm. ‎ ‎ ‎‎(tinch paytida) (nafas olganda) (nafas chiqarganda) ‎ ‎ ‎ Chaqiriluvchining shikoyatlari: _____________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎ Mutaxassis‎‎ Tashxis‎‎ Xulosa va CHD‎‎ Shifokorning familiyasi va ismi sharifi‎‎ Imzosi va shaxsiy muhri‎‎ ‎‎Terapevt ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Jarroh ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ Psixiatr‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎Nevropatolog ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎LOR-shifokori ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ Stomatolog‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎Dermatolog ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‎Bosh va mutaxassis shifokorlar ‏ ‎‎‏ ‎‎‎‏ ‎‎‏ ‎‎‏ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ Chaqiriluvchining harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi toʻgʻrisida yakuniy xulosasi______________________‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Cheklanish darajasi _____________________________________________________________________ ‎‎ MIB BOSHLIGʻI ‎‎______________________________________________________________________ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi sharifi)‎‎ ‎‎TIBBIY KOMISSIYANING KATTA SHIFOKORI ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(shifokorning imzosi, shaxsiy muhri, familiyasi, ismi sharifi)

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 17-ILOVA

‎‎Sogʻlik holatini tekshirish DALOLATNOMASI ‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(harbiy unvoni, familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili) ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎__________________________________ viloyati mudofaa ishlari boshqarmasi boshligʻi, harbiy qism komandiri tomonidan 20__ yil “___” ______________ dagi ____- sonli yoʻllanma asosida statsionar (ambulator) ravishda____________________________________________________________________ ‎‎(davolash-profilaktika (harbiy-tibbiy) muassasasining nomlanishi) ‎‎20____ y. “____” _______________ dan 20___ y. “_____” __________________gacha tekshiruvida boʻlgan. ‎‎Shikoyatlari ___________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Anamnezi _____________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Obyektiv tekshiruv maʼlumotlari __________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Maxsus tekshiruvlar natijalari (tahliliy, rentgenologik, uskunaviy i boshqalar) ____________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Tashxis _______________________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎ ‎‎Davolash-profilaktika (harbiy-tibbiy) muassasasining bosh shifokori (boshligʻi) ___________________ ‎‎______________________________________________________________________ (imzosi, familiyasi, ismi i otasining ismi)‎‎ ‎‎Tekshiruv oʻtkazgan shifokor ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ (imzosi, familiyasi, ismi i otasining ismi)‎‎ ‎‎M.Oʻ. ‎‎Davolash-profilaktika (harbiy-tibbiy) muassasasining manzili: _________________________________ ‎‎______________________________________________________________________

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 18-ILOVA

Harbiy davolash-profilaktika muassasasi ‎(harbiy tibbiy komissiya)ning burchak muhri ‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎ Homiladorlik toʻgʻrisidagi‎‎ MAʼLUMOTNOMA‎‎ ‎‎Berilgan ______________________________________________________________________________ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili) ‎‎haqiqatdan 20____yil “_____”______________ ‎‎_____________________________________________________________________________tomonidan ‎‎(harbiy tibbiy komissiyaning nomlanishi) ‎‎tibbiy koʻrikdan oʻtkazilgan. ‎‎Tashxis: homiladorlik ___________________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(homiladorlik muddatini qayd etish kerak) ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎20___yil “___”___________________________________ dan homiladorlik tufayli taʼtil huquqi bor. ‎ (tugʻishdan 56-kunlik davridan oldingi birinchi kun sanasi)‎‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎Komissiya raisi _______________________________________________________________ M.Oʻ. ‎ ‎ ‎ ‎‎(imzosi, familiyasi, ismi sharifi) ‎ ‎‎Komissiya kotibi ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(imzosi, familiyasi, ismi sharifi) ‎ ‎‎Komissiyaning pochta manzili______________________________________________________

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 19-ILOVA

‎‎Harbiy xizmatchining (harbiy xizmatga majburning) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish VARAQASI __________________________________________________________________________ farmoyishiga‎‎ ‎‎(mansabdor shaxs, hujjatning sanasi, raqami koʻrsatiladi) ‎‎binoan harbiy-tibbiy komissiyaga __________________________________________________________ ‎‎_____________________________________________________ tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yuborildi ‎‎(harbiy-tibbiy muassasaning nomi) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎Familiyasi, ismi, otasining ismi __________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Harbiy unvoni _________________________________________________________________________ ‎‎Tugʻilgan yili ______ Qurolli Kuchlarda __________________________________________________dan ‎ ‎ ‎ ‎ (muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilari uchun)‎‎ ‎‎Harbiy qism ___________________________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilari uchun) ‎‎____________viloyat _________________________________tuman MIB dan chaqirilgan (chaqirilmoqda) ‎‎Avval harbiy xizmatni oʻtagan (muddatli, SCHR yoki shartnoma boʻyicha)__________ _____________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(xizmatga majburlar uchun) ‎‎Boʻshash sababi __________________________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(xizmatga majburlar uchun) ‎‎Boʻyi ____ sm. Tana vazni ____ kg. Koʻkrak aylanasi (tinch holatda) ____ sm. ‎‎ Tahliliy-tibbiy uskunalar yordamida oʻtkaziladigan tekshiruvlar‎‎ Tekshiruv natijalari‎‎ ‎‎Qon umumiy tahlili “___”_____________ 20___ y. ‎‎ Siydik umumiy tahlili “___”__________ 20___ y. ‎‎ ‎‎ ‎‎Najasning gijja tuxumlariga tekshiruvi ‎“___”___ 20___ y. Qonning bioximik tahlili “___”________ 20___ y. ‎‎ ‎‎ ‎‎Qonning RW, V va S markerlar tahlili ‎ “___”_____________ 20___ y. ‎‎ ‎‎Qonning OIVga tahlili “___”__________ 20___ y. ‎‎ Koʻkrak qafasi aʼzolari flyuorografiyasi ‎ “___”_____________ 20___ y.‎‎ ‎‎ EKG “___”_________________________ 20___ y. ‎‎ ‎‎ UTT “___”__________________________ 20___ y. ‎‎ ‎‎ ‎‎FGDS “___”________________________ 20___ y. ‎‎ Boshqa tekshiruvlar “___”_____________ 20___ y. ‎‎ ‎‎ ‎‎ SHIFOKORLAR XULOSALARI ‎‎ Jarroh‎‎ ‎‎ Terapevt‎‎ ‎‎ Nevropatolog‎‎ ‎‎ ‎‎Psixiatr ‎‎ Oftalmolog‎‎ ‎‎ ‎‎Otolaringolog ‎‎ ‎‎Stomatolog ‎‎ ‎‎Dermatolog ‎‎ ‎‎Boshqa shifokor-mutaxassislar ‎‎ ‎‎ ‎‎Tashxis va komissiyaning kasallik, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi xulosasi: _____________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Komissiyaning harbiy xizmatga, harbiy mutaxassisligi boʻyicha yaroqliligi toʻgʻrisidagi xulosasi: OʻR MV, MG, FVV, DXX, IIV, SSV 20__ yil “____” __________dagi ___-sonli qaroridagi kasalliklar jadvalining ____ ustuni _______moddasi _____ bandi asosida _________________________________ ______________________________________________________________________ (komissiya xulosasi koʻrsatiladi) ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎ ‎‎Komissiya raisi _______________________________________________________________ M.Oʻ.‎ ‎ ‎‎(imzo, familiyasi ismi sharifi) ‎ ‎‎Komissiya kotibi ______________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(imzo, familiyasi ismi sharifi) ‎ ‎‎_____ -sonli “____”_________________ 20____y.

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 20-ILOVA

‎‎Shikast (yaradorlik, jarohat) olish holati toʻgʻrisidagi ‎‎MAʼLUMOTNOMA ______________________________________________________________________ ‎‎(harbiy unvoni, harbiy qism, familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili) ‎‎______________________________________________________________________ 20___yil “___”______________ da olingan jarohat ___________________________________________‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ (turi, tavsifi i joylashishi qayd etiladi)‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ Payti (vaqti) __________________________________________________________________________‎‎ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(jarohat olingan holat, sabablari: jangovar, xizmat vazifasini, komandirning buyrugʻi, koʻrsatmalarini bajarishda, harbiy xizmat majburiyatlari va fuqarolik burchini ijro etishda, jangovar, jismoniy tayyorgarligi mashgʻulotlarida, texnikaga xizmat koʻrsatish va taʼmirlash vaqtida, qurilish, xoʻjalik va boshqa ishlarni oʻtkazishda, OʻR QK Umumharbiy Nizomlari, buyruqlar, qoʻllanmalar, yoʻriqnomalarning talablarini buzgan hollarda, shu jumladan texnika xavfsizligi qoidalarini, xizmatdan tashqari davrda, komandirning buyrugʻi, koʻrsatmasi, xizmat vazifasini bajarmaganda, taʼtilda, qism yoki xizmat joyini tashlab ketganda, spirtli ichimliklar va giyohvand moddalarini isteʼmol qilganda va boshqalar) ‎‎Maʼlumotnoma taqdim qilinadi ___________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(taqdim qilinadigan muassasa, tashkilotning nomlanishi) ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎Baxtsiz hodisaning surishtiruvini oʻtkazish uchun tayinlangan maxsus komissiyaning raisi ______________ ‎‎______________________________________________________________________ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi sharifi) ‎‎Qism komandiri (muassasa boshligʻi)________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi sharifi) M.Oʻ. ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 21-ILOVA

Mudofaa ishlari boshqarmalari huzuridagi tibbiy komissiyalarning

1-jadval Mudofaa ishlari boshqarmalari (boʻlimlari) toʻgʻrisida MAʼLUMOTLAR (absolyut sonlar ) T/r Tuman (shahar) MIB razryadi MIB ega Tuman MIB (birlashgan, shahar) Yigʻin punktlari hammasi boʻlib Ulardan: zamonaviy yigʻin punktlari Yigʻin punktlari tibbiy boʻlimlari qanday sharoitda joylashgan MIB hammasi boʻlib Doimiy chaqiruv uchastkalari Ulardan ega: Vaqtincha chaqiruv uchastkalari Chaqiriluvchilarning tibbiy koʻrigi uchun sharoitlari “Chaqiruvga tayyorgarlik va oʻtkazish toʻgʻrisida”gi qoʻllanma talablariga mos “Chaqiruvga tayyorgarlik va oʻtkazish toʻgʻrisida”gi qoʻllanma talablariga mos emas “Chaqiruvga tayyorgarlik va oʻtkazish toʻgʻrisida”gi qoʻllanma talablariga mos “Chaqiruvga tayyorgarlik va oʻtkazish toʻgʻrisida”gi qoʻllanma talablariga mos emas 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Jami 20___y. 20___y.

2-jadval _______ y.t. oʻsmirlarning chaqiruv uchastkalarida qayd etishda tibbiy koʻrikdan oʻtkazish NATIJALARI Tumanlar (shaharlar) Viloyatlar (QR, Toshkent sh.) Jami tibbiy koʻrikdan oʻtkazilganlar Harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi A, V, S toifalar D toifa E toifa F toifa Abs. soni Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Jami viloyat boʻyicha (QR, Toshkent sh.)

3-jadval Fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etishda tibbiy qoʻrikdan oʻtkazish NATIJALARI (kasalliklar sinflari boʻyicha) Yaroqlilik toifasi JAMI Kasalliklar sinflari Yuqumli va parazitar kasalliklari Oʻsmalar Qon kasalliklari Endokrin tizimining kasalliklari Ruhiy va hulq-atvor buzilishlari Asab tiziminingkasalliklari Koʻz va uning yordamchi aʼzolarning kasalliklari Quloq va soʻrgʻichsimon oʻsigʻining kasalliklari Qon aylanish kasalliklari Nafas aʼzolarining kasalliklari Ovqat hazm qilish aʼzolarning kasalliklari Teri va teri osti qavatining kasalliklari Suyak-mushak tizimining kasalliklari Siydik-jinsiy tizimining kasalliklari Jarohat, jarrohlik amaliyotining oqibatlari Jami Shu jumladan sil kasalligi Jami Shu jumladan bosh suyagi-miya jarohati Jami Shu jumladan Jami Shu jumladan Jami Shu jumladan Jami Shu jumlajan Jami Moyakning suvli shishi Neyrotsirkulyator asteniya Va rikotsele Burunning yondosh boʻshliqlarining kasalliklari Halqumning kasalliklari Tishlarning kasalliklari Yara kasalligi Churralar Umurtqaning skoliozi Yassi kasalligi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 20 D toifa E toifa F toifa Jami

4-jadval Chaqiruvchilarning harbiy xizmatga chaqiruvidagi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish NATIJALARI Tumanlar (shaharlar) Jami guvohlantirilganlar Harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi A, V, C toifalari D toifa E toifa F toifa 20___y. 20___y. 20___y. 20___y. 20___y. 20___y. 20___y. 20___y. 20___y. 20___y. Abs. soni Abs. soni Abs. soni % Abs. soni % Abs. soni % Abs. soni % Abs. soni % Abs. soni % Abs. soni % Abs. soni % 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Jami viloyat (QR, Toshkent sh.) boʻyicha

5-jadval Chaqiruvchilarni harbiy xizmatga chaqiruvdagi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish NATIJALARI (kasalliklar sinflari boʻyicha) Yaroqlilik toifasi JAMI Kasalliklar sinflari Yuqumli va parazitar kasalliklari Oʻsmalar Qon kasalliklari Endokrin tizimining kasalliklari Ruhiy va hulq-atvor buzilishlari Asab tiziminingkasalliklari Koʻz va uning yordamchi aʼzolarning kasalliklari Quloq va soʻrgʻichsimon oʻsigʻining kasalliklari Qon aylanish kasalliklari Nafas aʼzolarining kasalliklari Ovqat hazm qilish aʼzolarning kasalliklari Teri va teri osti qavatining kasalliklari Suyak-mushak tizimining kasalliklari Siydik-jinsiy tizimining kasalliklari Jarohat, jarrohlik amaliyotining oqibatlari Jami Shu jumladan sil kasalligi Jami Shu jumladan bosh suyagi-miya jarohati Jami Shu jumladan Jami Shu jumladan Jami Shu jumladan Jami Shu jumlajan Jami Moyakning suvli shishi Neyrotsirkulyator asteniya Va rikotsele Burunning yondosh boʻshliqlarining kasalliklari Halqumning kasalliklari Tishlarning kasalliklari Yara kasalligi Churralar Umurtqaning skoliozi Yassi kasalligi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 D toifa si E toifa si F toifa si Jami

6-jadval Chaqiriluvchilarni yigʻin punktlaridan qaytarilganligi toʻgʻrisidagi MAʼLUMOTLAR Tumanlar (shaharlar) Viloyatlar (QR, Toshkent sh.) Jami yetkazildi Jami qaytarildi Ulardan Shu jumladan kasalliklar sinflari (4 — 6 grafalarning jami) D toifa E toifa F toifa Yuqumli va parazitar kasalliklari Oʻsmalar Qon kasalliklari Endokrin tizimining kasalliklari Ruhiy buzilishlar Asab tizimining kasalliklari Koʻz va uning yordamchi aʼzolarning kasalliklari Qulok va soʻrgʻichsimon oʻsigʻining kasalliklari Qon aylanish tizimining kasalliklari Nafas aʼzolarning kasalliklari Ovqat hazm qilish tizimining kasalliklari Teri va teri osti qavatining kasalliklari Suyak-mushak tizimining kasalliklari Siydik-jinsiy tizimining kasalliklari Jarohat va harrohlik amaliyotlarning oqibatlari Tekshiruvdan qaytmaganlar Abs. Abs. Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 Viloyat (QR, Toshkent sh.) boʻyicha 20 __ 20 __

7-jadval Chaqiruvchilarning MIB huzuridagi tibbiy komissiyasi tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish NATIJALARI Nazorat tarzida guvohlantirishdan oʻtgan chaqiruvchilarning kontingentlari Nazorat tarzida guvohlantirish oʻtkazilgan yili Nazorat tarzida guvohlantirilganlar jamida Ulardan topildi: A, V, C toifalar D toifa E toifa F toifa Umumiy soni Abs. Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 A, V, C toifalar 20___ 20___ D toifa 20___ 20___ E toifa 20___ 20___ F toifa 20___ 20___ Jami: 20___ 20___

8-jadval MIB huzuridagi tibbiy komissiyalar tomonidan HTMga kirayotgan nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish NATIJALARI Tumanlar (shaharlar), viloyatlar (QR, Toshkent sh.) Jami tibbiy koʻrikdan oʻtganlar soni Oʻqishga kirishga yaroqli Oʻqishga kirishga yaroqsiz va tekshiruvdan qaytmaganlar Kasalliklar sinfi Yuqumli va parazitar kasalliklar Oʻsmalar Qon kasalliklari Endokrin tizimining kasalliklari Ruhiy buzilishlar Asab tizimi kasalliklari Koʻz va uning yordamchi aʼzolari kasalliklari Quloq va soʻrgʻichsimon oʻsimta kasalliklari Qon aylanish tizimi kasalliklari Nafas olish aʼzolari kasalliklari Ovqat hazm qilish aʼzolari kasalliklari Teri va teri osi qavatining kasalliklari Suyak-mushak tizimining kasalliklari Siydik-jinsiy tizimining kasalliklari Jarohat va harrohlik amaliyotlarning oqibatlari Abs. Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % Abs. % 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 Viloyat boʻyicha (QR, Toshkent sh.) 20 __ 20 __

Mudofaa vaziri B. KURBANOV

Milliy gvardiya qoʻmondoni B. TASHMATOV

Favqulodda vaziyatlar vaziri v.b. T. XUDAYBERGENOV

Davlat xavfsizlik xizmati raisi A. AZIZOV

Ichki ishlar vaziri P. BOBOJONOV

Sogʻliqni saqlash vaziri A. SHADMANOV

Toshkent sh.,

2019-yil 14-mart,

Toshkent sh.,

2019-yil 14-mart,

Toshkent sh.,

2019-yil 14-mart,

Toshkent sh.,

2019-yil 14-mart,

Toshkent sh.,

2019-yil 14-mart,

Toshkent sh.,

2019-yil 14-mart,

11-son

8-son

5-son

6-son

23 qq-son

37-son

(Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 04.04.2019-y., 10/19/3147/2889-son; 08.07.2020-y., 10.20/3147-1/1037-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.07.2021-y., 10/21/3313/0724-son; 16.01.2025-y., 10/25/3147-2/0035-son; 02.09.2025-y., 10/25/3147-3/0795-son; 22.10.2026-y., 10/26/3958/1065)

lex.uz