UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

НОРМА ВА ҚОИДАЛАРИ

НОРМА ВА ҚОИДАЛАРИ

ПАРАМЕТРЛАРИ

Ихтисослаштирилган сўйиш корхоналари фаолиятини тартибга солиш ҳамда истеъмол бозорига гўшт ва гўшт маҳсулотларини етказиб бериш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида

Кейинги йилларда чорвачилик соҳасида амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар натижасида деҳқон ва фермер хўжаликлари, айниқса, аҳоли қарамоғидаги чорва ҳайвонлари сони, улардан олинадиган маҳсулот миқдорининг ошиши ҳисобига қўшимча даромад олиш ҳамда аҳолини озиқ-овқат маҳсулотларига бўлган эҳтиёжини қондириш борасида салмоқли ишлар амалга оширилди.

Шу билан бирга, ҳудудларда фаолият юритиб келаётган ҳайвонларни сўйиш ва гўшт сотиш билан шуғулланувчилар томонидан аҳолини гўшт билан таъминлашда ветеринария-санитария норма ва қоидаларига тўлиқ риоя қилмаслик натижасида хавфсизлиги ҳамда сифати кафолатланмаган гўшт ва гўшт маҳсулотларининг савдога чиқариш ҳолатлари учрамоқда.

Тадбиркорлик субъектлари томонидан аҳоли истеъмоли учун етказиб берилаётган гўшт ва гўшт маҳсулотларининг сифати ва хавфсизлигини таъминлаш, терини қайта ишлаш корхоналарига сифатли тери хом ашёсини етказиб бериш ҳамда сўйиш корхоналари фаолиятини тартибга солиш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагилар:

Ихтисослаштирилган сўйиш корхоналари учун ветеринария, ветеринария-санитария норма ва қоидалари 1-иловага мувофиқ;

Ҳайвонотга мансуб маҳсулот ва хом ашёларни ишлаб чиқариш, сақлаш ва сотиш бўйича ветеринария-санитария норма ва қоидалари 2-иловага мувофиқ;

2019 — 2021 йилларда республика ҳудудларида ҳайвонларни сўйиш ва терига бирламчи ишлов бериш бўйича ташкил этиладиган автоматлаштирилган мажмуалар билан жиҳозланган чорва молларини сўйиш бўйича ихтисослаштирилган сўйиш корхоналари параметрлари 3-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳамда туман (шаҳар) ҳокимликлари, Ўзбекистон Республикаси Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш давлат қўмитаси ва «Ўзчармсаноат» уюшмаси:

икки ой муддатда жойларда мавжуд ҳайвон сўйишга мўлжалланган кушхоналарни тўлиқ хатловдан ўтказиб, ушбу қарор талабларига мувофиқ ҳолда автоматлаштирилган мажмуалар билан жиҳозланган чорва молларини сўйиш бўйича ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарини (кейинги ўринларда ихтисослаштирилган сўйиш корхоналари деб аталади) ташкил этиш;

туман ва шаҳар марказларидан олис ҳудудларда, қишлоқ жойларда фаолият юритадиган гўшт сотишга мўлжалланган дўконлар ва шахсий эҳтиёжлар учун гўшт етказиб беришни тартибга солиш мақсадида аҳолига қулай бўлган ҳудудларда ихтисослаштирилган мини сўйиш корхоналарини ташкил этиш;

ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарининг лойиҳаларида кўрсатилган майдонидан кам бўлмаган белгиланган ер майдонини ажратиш;

аҳолига қулайликлар яратиш мақсадида деҳқон бозорларида ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарининг гўшт сотиш савдо шахобчалари ташкил этилишини таъминлаш;

деҳқон бозорлари, савдо мажмуалари ва бошқа савдо объектларига сотиш учун олиб кириладиган гўшт ва ҳайвонларни сўйишдан ҳосил бўладиган қўшимча суб маҳсулотларнинг ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарида тайёрланишини таъминлаш чораларини кўрсинлар.

3. Туман ва шаҳар ҳокимликлари манфаатдор ташкилотлар билан биргаликда:

икки ой муддатда аҳолига қулай бўлган ҳудудларда ихтисослаштирилган мини сўйиш корхоналарини ташкил этиш дислокациясини ишлаб чиқсин ва тасдиқласин;

ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарини ташкил этиш бўйича ташаббускорларни аниқлаб, 2019 — 2021 йиллар давомида босқичма-босқич ташкил этилишини таъминласин.

4. Ўзбекистон Республикаси Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш давлат қўмитаси ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарида ветеринария-санитария жиҳатидан хавфсизлиги кафолатланган сўйилган ҳайвон гўштларининг ягона электрон маълумотлар базасини (кейинги ўринларда ягона маълумотлар базаси деб аталади) ўз ичига олувчи дастурни ишлаб чиқиб, 2020 йил 1 январдан амалиётга жорий қилиш чораларини кўрсин.

5. Белгилансинки, тери хом ашёсини тайёрлаш (қайта ишлаш) фақат юридик шахс сифатида давлат рўйхатидан ўтган, ветеринария-санитария норма ва қоидаларига жавоб берадиган тери хом ашёсини қабул қилиш ва сақлаш учун махсус бино ҳамда омборхоналари мавжуд бўлган ташкилотлар томонидан амалга оширилади.

6. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси, Мактабгача таълим вазирлиги, Молия вазирлиги Ғазначилиги, Давлат солиқ қўмитаси умумий овқатланиш, ижтимоий ва хизмат кўрсатиш соҳаларида ишлатилаётган гўштлар ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарида тайёрланишини ҳамда белгиланган тартибда расмийлаштирилган сифати ва хавфсизлигини кафолатловчи ҳужжатлари билан қабул қилинишини қатъий назоратга олсин.

7. «Ўзчармсаноат» уюшмаси манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда:

икки ой муддатда тери хом ашёсини йиғиб олиш, тайёрлаш, сақлаш ва уни қайта ишлаш корхоналарига етказиб беришни янада такомиллаштириш чораларини кўрсин;

ишга туширилган ихтисослаштирилган сўйиш корхоналари тўғрисидаги маълумотлар мунтазам равишда Интернет жаҳон ахборот тармоғидаги расмий веб-сайти, шунингдек, бошқа оммавий ахборот воситалари орқали эълон қилиб борилишини таъминласин.

8. Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси ва оммавий ахборот воситаларига аҳоли орасида ушбу қарорнинг мазмуни ва моҳияти, ҳайвонларни сўйишни ихтисослаштирилган сўйиш корхоналари ва ихтисослаштирилган мини сўйиш корхоналарида амалга ошириш, келиб чиқиши номаълум гўшт ва гўшт маҳсулотларини харид қилмаслик, ҳайвон эгаларининг мажбуриятлари, шунингдек, жамоатчилик назоратини ташкил этишда фаол иштирок этиш юзасидан кенг кўламли тушунтириш ва тарғибот ишларини мунтазам олиб бориш тавсия этилсин.

9. Ўзбекистон Республикаси Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш давлат қўмитаси манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни бир ой муддатда ушбу қарорга мувофиқлаштирсинлар.

10. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг инвестициялар ва ташқи иқтисодий алоқалар масалалари бўйича ўринбосари Э.М. Ғаниев, Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг аграр ва озиқ-овқат соҳаларини ривожлантириш масалалари бўйича маслаҳатчиси А.Д. Вахабов ҳамда Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш давлат қўмитаси раиси Б.Т. Норқобилов зиммасига юклансин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 8 майдаги 386-сон қарорига 1-ИЛОВА

Ихтисослаштирилган сўйиш корхоналари учун ветеринария, ветеринария-санитария

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур норма ва қоидалар (кейинги ўринларда қоидалар деб аталади) ихтисослаштирилган сўйиш корхоналари учун ветеринария, ветеринария-санитария норма ва қоидаларини белгилайди.

2. Ушбу қоидаларда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

гўштни зарарсизлантириш — фақат зарарсизлантирилгач истеъмолга яроқли деб топилган гўштни белгиланган ҳароратда қайнатиш ва унга ёғда ёки юқори иссиқликда қовуриш ҳамда маълум бир муддат чуқур музлатиш усуллари билан ишлов бериш;

гўштни утилизация қилиш — гўшт-суяк уни, елим тайёрлаш ёки бошқа техник мақсадларда ишлатиш, шунингдек, белгиланган тартибда қайта ишлаш қоидаларига риоя этган ҳолда йиртқич ҳайвонларни боқиш мақсадларида фойдаланиш;

ихтисослаштирилган сўйиш корхонаси — замонавий типдаги механизациялашган ёки автоматлашган ускуналар билан жиҳозланган ҳайвонларни сўйиш учун мўлжалланган бино ва иншоотга эга бўлган корхона;

сўйишдан кейинги кўрик — ихтисослаштирилган сўйиш корхонасида ветеринария мутахассиси томонидан истеъмолга яроқлилигини аниқлаш учун сўйилган ҳайвоннинг гўшти ва ички аъзоларини белгиланган тартибда ветеринария текширувидан ўтказиш;

сўйишга мўлжалланган ҳайвонлар — қорамол (шу жумладан қўтос, буйволлар), чўчқа, қўй, эчки, от, туя, қуён, барча турдаги паррандалар;

сўйишдан олдинги кўрик — ихтисослаштирилган сўйиш корхонасида ветеринария мутахассиси томонидан сўйишга мўлжалланган ҳайвонларни белгиланган тартибда кўрикдан ўтказиш, шу жумладан қон намуналари олиб, текшириш.

3. Ихтисослаштирилган сўйиш корхонаси фаолиятини ташкил этишда ҳайвонларнинг соғлиғини ва гўшт, гўшт маҳсулотлари хавфсизлигини таъминлаш, шунингдек, қонунчиликда белгиланган тартибда керакли ҳужжатларни расмийлаштириш мақсадида ишлаб чиқаришдаги ветеринария хизмати ташкил этилади.

4. Ихтисослаштирилган сўйиш корхонаси томонидан ҳайвонларни сўйдириш учун хўжалик юритувчи субъектларга, шу жумладан аҳолига қулай шарт-шароитлар яратиш мақсадида ҳайвонларни сақланаётган жойлардан, шу жумладан хўжаликлар, мол бозорлари ва хонадонлардан сўйиш корхонасига келтириш ҳамда гўштни реализация қилиш жойига, шу жумладан бозорлар, савдо мажмуалари ва бошқа савдо объектлари ҳамда аҳоли хонадонларига етказиб бериш бўйича транспорт ва бошқа сервис хизматлари кўрсатишни ташкил этиш тавсия этилади.

5. Ҳайвонларни тижорат мақсадлари учун ихтисослаштирилган ва мини сўйиш корхоналарида сўйдириш мажбурийдир. Рухсат этилмаган жойларда, шу жумладан уй шароитида ҳайвонларни тижорат мақсадлари учун сўйиш қатъиян тақиқланади.

2-боб. Ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарига қўйиладиган ветеринария-санитария талаблари

6. Ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарида қуйидаги асосий ва ёрдамчи бинолар назарда тутилиши керак:

ҳайвонларни тушириш жойи;

ҳайвонларни сўйишдан олдин кўрикдан ўтказиш учун қабул қилиш майдони;

ҳайвонларни сўйишдан олдин сақлаш майдони (бостирма);

технологик жараёнлар кетма-кетлиги сақланган ҳолда, белгиланган тартибда механизациялашган ускуналар жойлаштирилган ҳайвонларни сўйиш биноси;

касалликларга гумон қилинган ҳайвонларни алоҳида сақлаш учун бино (жой);

ҳайвонларни автоматлаштирилган ёки ярим автоматлаштирилган ҳаракатсизлантириш ва терисини шилиш ускунаси, арра ва бошқа зарур жиҳозлари бўлган сўйиш жойи (сўйиш биноси ичида);

сўйилган ҳайвонни бўлакларга ажратиш жойи, гўштни совутиш, музлатиш ва вақтинча сақлаш учун катта ҳажмдаги музлатгич, туз сақланадиган омбор, музлатилган гўшт сақланадиган музлатгичли-омбор, шартли-яроқли гўштни зарарсизлантириш учун бино (жой);

ичак цехи, терини тузлаш цехи;

раҳбар, ветеринария врачи, ишчи-ходимлар учун алоҳида хоналар, душ, ҳожатхона, қон намуналарини текшириш учун ветеринария лабораторияси;

ичак, ошқозон ичини тозалаш жойи, гўнг сақлаш жойи, тозалаш ҳамда бошқа жой ва қурилмалар.

6 1 . Парранда сўйиш корхоналарида қуйидаги бўлинмалар бўлиши лозим:

паррандани сўйиш, парт қилиш, пар ва патлардан тозалаш ҳамда танани дастлабки ювиш бўлинмаси;

танани ички аъзолардан тозалаш ва иккиламчи ювиш бўлинмаси;

танани сувдан селгитиш ва совитиш бўлинмаси;

тананинг вазнини тортиш ва саралаш бўлинмаси;

сўйиш корхонасида маҳсулотни тез музлатиш учун ўта паст ҳароратли музлаткич ва музлатилгандан кейин вақтинчалик сақлаш учун музлаткичли омборхона.

7. Корхона ҳудуди яроқли тўсиқ билан тўсилган, атмосфера ёғингарчиликлари, майдон ва йўлакларни ювиш сувларини оқизиб кетадиган тармоқ билан таъминланган бўлиши керак. Асосий йўл транспорт, молларни олиб кириш, йўловчилар йўлаклари, ҳайвонларни қабул қилиш ва сақлаш учун майдонлар ва молхоналар қаттиқ, сув ўтказмайдиган қоплама билан қопланиши керак. Ҳудуднинг бўш майдонлари кўкаламзорлаштирилган бўлиши керак.

8. Кириш ва чиқиш дарвозалари олдида махсус кюветлар-дезинфекция тўсиқлари, транспорт ғилдиракларини дезинфекция қилиш учун махсус эритма билан доим тўлдирилган дезинфекцияловчи тўсиқлар ташкил этилади.

9. Ҳайвонларни темир йўл вагонлари ва автомашиналардан тушириш жойлари ва ҳайвонларни бирламчи ветеринария ва ветеринария — санитария текширувини ўтказиш ҳамда танлаб термометрия қилиш учун бостирмали очиқ молхоналар билан жиҳозланиши керак.

10. Ош тузини тушириш учун темир йўл ёки автомобиль эстакадаларида асфальтланган майдонлар яратилади, уни сақлаш учун эса, сувга чидамли полли махсус омборлар жиҳозланади.

Ёқилғи, идиш, қурилиш моллари, суяк, ем ва бошқалар бостирмали омбор ёки махсус майдонларда сақланади.

11. Ҳудуд иш куни давомида тизимли равишда тозаланади, йилнинг иссиқ даврида ҳудудга ҳар куни сув сепилади, қиш пайтида ҳудуд қор ва муздан тозаланади.

12. Чиқиндиларни йиғиш учун бетон ёки асфальт билан қопланган майдонда қопқоқли металл баклар ёки металл контейнерлар ўрнатилади.

Чиқинди ташлаш жойлари ва ҳовлидаги ҳожатхоналар ишлаб чиқариш ва омбор биноларидан камида 15 м узоқликда жойлаштирилади, улар сиғими 2/3 тўлганида тозаланиб туриши керак. Ҳожатхоналарни тоза ҳолда сақлаш ва ҳар куни дезинфекция қилиш керак.

Бак ва қутилардан ахлат ва чиқиндиларни ҳар куни олиб ташлаш ва дезинфекция қилиш керак.

13. Сўйиш корхоналари ҳудудида карантин бўлими, изолятор ва санитария сўйиш жойи ташкил этилади, уни ҳайвонни сўйишдан олдин сақлаш базасининг баландлиги 2 метрлик тўсиқ билан ўралган алоҳида майдонида жойлаштирилади. Санитария кушхонасида касалланган ҳайвонларни олиб кириш жойи, шунингдек, уни қабул қилиш, ветеринария текширувидан ўтказиш ва термометрия учун майдони бўлиши керак. Изоляторда ҳайвон мурдасини олиб чиқиш учун махсус жиҳозланган транспорт бўлиши керак.

Корхонадаги кўрсатилган объектларни, бундай объектлар бўлмаганида уни ташкил этиш учун майдон танлаш, шунингдек, уларнинг ўлчамлари ҳудудий давлат ветеринария хизмати ва Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг ҳудудий органи томонидан тасдиқланиши керак.

14. Сменасига 20 тоннагача гўшт чиқариш қувватига эга бўлган корхоналарнинг биносида санитария кушхонасининг ўрнига санитария камераси билан жиҳозланиши мумкин.

15. Корхонага сўйиладиган ҳайвон олиб келган автомашиналар ҳайвонларни туширгандан ва гўнгдан тозаланганидан сўнг корхонанинг четида жойлашган махсус майдонда ювилиши ва дезинфекция қилиниши шарт.

Шу майдонда молни ташишда ишлатилган автомашинадаги анжом ва жиҳозлар, шунингдек, темирйўл вагонларидаги ашёлар (ем солинадиган идиш, челак ва бошқалар) ювилиб дезинфекция қилинади.

16. Ҳайвон сақланадиган бинолар ва очиқ молхоналар ҳар куни гўнгдан тозаланади ва гўнг сақланадиган жойга олиб борилади.

Юқумли касалликка чалинган ҳайвон гўнгини тозалаш ва зарарли микроблардан тозалаш ўрнатилган тартибда амалга оширилади.

17. Ҳайвонлар ичагидаги чиқиндиларни йиғиш учун сувга чидамли пол ва деворли, қопқоғи маҳкам ёпиладиган махсус йиғиш жойлари жиҳозланади. Йиғиш жойи атрофидаги майдон бетонланади ва ҳар куни дезинфекция қилинади. Ичак чиқиндилар йиғиш жойидан жиҳозланган транспорт ёрдамида махсус ажратилган жойга олиб борилади.

18. Гўнг, ичак чиқиндиларини ташийдиган транспорт воситаси ҳар куни ювилиб дезинфекция қилинади.

19. Ҳайвонларни ташишда иштирок этадиган ходимлар кийимини санитар ишлов берилиши учун хўжалик бинода пароформалин дезинфекция камераси жиҳозланади.

20. Ихтисослаштирилган сўйиш корхонаси етарлича сув билан таъминланиши керак.

21. Ишлаб чиқариш, маиший ва ичимлик мақсадларида фақат стандарт талабларига мос келадиган сув ишлатишига йўл қўйилади.

22. Озиқ-овқат маҳсулотларини қайта ишлаш билан боғлиқ бўлмаган (компрессор, вакуум — насослар, ҳудуд ва мол базасига сув сепиш) сув сарфи учун техник сувдан фойдаланиш мумкин. Техник ва ичимлик сув қувурлари алоҳида ўрнатилади. Ички қувурлар бошқа рангга бўялади.

23. Шаҳар канализацияси ёки маҳаллий тозалаш иншоотларига қуйилишдан аввал оқова сув механик тозаланиши керак. Таркибида кўп миқдорда ёғ бўлган оқова сув (ёғ, ичакни қайта ишлаш цехларидан ва ҳ.к), маҳаллий тармоққа чиқарилишидан олдин ёғни ушлаб қолиш воситаларидан ўтказилиши керак.

24. Карантин, изолятор ва санитария сўйиш иншоотидан чиққан, шунингдек, ҳудудни ювишдан кейин чиққан оқова сувни ҳовли тармоғига чиқаришдан олдин уни тиндиргичлардан ўтказиб зарарсизлантирилади.

25. Барча ишлаб чиқариш цехларига кириш жойларида оёқ кийимини тозалаш ускуналари, дезинфекцияловчи гиламчалар қўйилади.

26. Ишлаб чиқариш биноларида бинони табиий ва сунъий ёритиш кўзда тутилиши керак.

Ишлаб чиқариш, ёрдамчи, омбор, маиший, маъмурий биноларнинг сунъий ёритилиши ёритиш нормаларига тўғри келиши керак.

27. Барча ишлаб чиқариш, омбор, маиший ёрдамчи биноларнинг девор ва шифтларида ёриқ, ўйиқ ва бошқалар бўлмаслиги керак. Ишлаб чиқариш, маиший ва ёрдамчи бинолар девори ва шифтини улар кирланганида ёки ҳар 6 ойда камида бир маротаба оч рангдаги мойли бўёқлар ёрдамида бўялади (бошқа турдаги ювиш имконияти бўлган жиҳозлар билан қопланган деворлар белгиланган тартибда ювилади).

Моғор пайдо бўлганида, девор ва шифтларни бўяшдан олдин антисептиклар билан ишлов берилади.

Плитка қопланган ёки мойли бўёқ билан бўялган девор ва панеллар хар куни совунли — ишқорга ботирилган латта билан артилади ҳамда ҳафтасига камида бир маротаба совунли иссиқ сув билан ювилиб дезинфекция қилинади.

Ҳайвонларни сўйиш ва ёрдамчи бинолар иш тугаганидан сўнг ҳар 5 кунда бир маротаба профилактик дезинфекция, шунингдек, ветеринария врачи талаби билан мажбурий дезинфекция қилинади.

28. Барча бинолардаги поллар сирпанчиқ бўлмаслиги, тирқишсиз ва ёриқларсиз бўлиши, иш жойлари ва йўлакларининг чеккаларида жойлашган траплар томонига қиялантирилган бўлиши керак.

Ишлаб чиқариш бинолари поллари иш жараёнида ва смена тугаганида тозаланади. Ишлаб чиқариш жараёнида пол ва деворлар ёғ билан кирланадиган цехларда иш пайтида ювилади, смена тугаганида эса иссиқ совун эритмаси, ишқор ёки бошқа мос ювиш ва ёғсизлантирувчи восита билан ювилади.

29. Пол, панель, ускуна ва технологик жиҳозларни ювиш учун барча ишлаб чиқариш бинолари ва цехлар иссиқ ва совуқ сув билан таъминланиши керак.

30. Дераза ва фонар шишалари кирланганида, ҳафтада камида бир марта артилиб ювилиши керак.

31. Зина панжаралари ҳар 10 кунда камида бир маротаба нам латта билан артилади ва дезинфекция қилинади. Зинапоялар кирланганида ҳар сменада камида бир маротаба ювилади.

32. Цех ичидаги барча сув, канализация, пар, газ ва бошқа қувурлари ажралиб туриши учун ҳар хил рангга бўялади. Уларни чангдан тозалаш учун қувурлар совунли ишқорли эритмага намланган тоза латта билан артилади.

33. Озиқ-овқат маҳсулотларига тегиб турадиган транспортер, конвеер ва бошқалар тозаланади, кальцийланган соданинг иссиқ ишқорли эритмаси ёки каустик соданинг 0,05 — 0,15 фоизли эритмасида артилиб сўнг иссиқ сувда чайилади.

34. Тозалаш анжомлари, ювиш ва дезинфекция воситаларини сақлаш учун омборхона, махсус шкафлар кўзда тутилган. Ювиш анжомларини санитар ишлов бериш учун иссиқ ва совуқ сув таъминотига эга бинолар ташкил этилиб жиҳозланиши керак.

35. Қўл ювиш учун цехларда иссиқ ва совуқ сув таъминотига эга махсус қўл ювиш анжомлари ўрнатилиши керак, улар совун, дезинфекция эритмаси ва тоза сочиқлар билан таъминланиши керак.

36. Ишлаб чиқариш ва ёрдамчи биноларида дарчалар ва бошқа усуллар ёрдамидаги табиий ёки сунъий шамоллатиш (вентиляция) бўлиши керак.

37. Ишлаб чиқариш биноларида ҳаво ҳарорати ва нисбий намлик лойиҳалашнинг санитария нормаларига мос келиши керак.

38. Технологик жиҳозлар ва анжомлар енгил тозаланиши, ювилиши ва дезинфекция қилиниши керак. Фақат Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси органлари томонидан рухсат этилган материаллардан фойдаланишга рухсат этилади.

39. Технологик жиҳозлар технологик жараённи қийинлаштирмайдиган ва ишлаб чиқариш биносини тозалаш ва дезинфекцияни қийинлаштирмайдиган этиб жойлаштирилиши керак.

40. Ишлаб чиқариш столлари қопламаси текис, зангламайдиган металл ёки мармардан бўлиши керак.

Гўштни суякдан ажратиш ва кесиш учун столларда қаттиқ ёғочдан олинган тахталар ишлатилади. Иш тугаганида бу тахталар яхшилаб ювилиб дезинфекция қилинади.

Маҳсулотнинг полга тушиб кетишини олдини олиш мақсадида махсус қурилма ва қувурлардан тушириладиган хом ашёни қабул қиладиган столларнинг ён деворлари баланд қилиб ясалади.

41. Иш столлари, ванна ва бошқа идишлар енгил тозаланиши, ювилиши ва дезинфекция қилиниши учун текис юзали бўлиши керак. Улар зангламас пўлат, алюмин ёки озиқ-овқат маҳсулотлари билан ишлашга рухсат этилган бошқа материаллардан бўлиши мумкин.

42. Гўшт осиш учун илгаклар механизациялашган ёки ярим механизациялашган механизмларга жойлаштирилиши керак. Улар зангламас пўлат, алюмин ёки озиқ — овқат маҳсулотлари билан ишлашга рухсат этилган бошқа материаллардан бўлиши мумкин. Турли бўёқларга бўялган ва қўл бола усулда ясалган илгаклардан фойдаланиш тақиқланади.

Қалай югуртирилган қозонлар, иш столлари, ванна ва бошқа идишлар, шунингдек, гўшт осиб қўйиш учун илгаклар вақти-вақти билан оқартириб тозаланиши керак. Идишдаги қалай миқдори 1% ошмаслиги керак. Оқартиргандан сўнг идиш яхшилаб тозаланади, тозалаш воситалари ва иссиқ сув билан ювилади, кучли пар ёки дезинфекция воситалари билан зарарсизлантирилади, сўнг иссиқ сув билан чайилади, қуритилади ва махсус жойда сақланади.

43. Цех ичида ҳаракатланадиган транспорт ва осиладиган қурилмалар алоҳида хом ашё ва маҳсулотларга бириктирилади ва керакли равишда белгиланади.

44. Жиҳоз ва ускуналар ҳар куни иш тугаганидан сўнг яхшилаб тозаланади, кальцийланган (0,5 — 2,0%) ёки каустик (0,1-0,2%) соданинг иссиқ эритмалари билан ювилади. Дезинфекция ҳафтасига бир маротаба ёки ветеринария мутахассиси кўрсатмасига биноан амалга оширилади. Санитария сўйиш жойи, жиҳоз ва анжомлар дезинфекцияси иш тугатилганидан сўнг олиб борилади.

45. Анжомларни ювиш ва дезинфекция қилиш учун ҳар бир цехда ювиш ванналарига иссиқ ва совуқ сув тармоғи уланган махсус хоналар ажратилади.

46. Тозалик сифати ва ветеринария-санитария ҳолатини назорат қилиш учун ҳудудий давлат ветеринария хизмати томонидан ускуна ва жиҳозларнинг микробиологик текшируви доимий равишда белгиланган муддатларда амалга оширилади.

47. Гўшт маҳсулотларининг иккиламчи ифлосланишининг олдини олиш мақсадида технологик жараёнларнинг кетма-кетлигини таъминлаш керак.

48. Корхонага зооноз касалликлар билан касалланган сўйиладиган (ветеринария қоидаларига кўра сўйишга рухсат этиладиган) ҳайвонлар келтирилганида, барча ҳолларда ўрнатилган профилактика чораларига риоя қилиниши керак.

49. Сўйилган ҳайвон гўшти осма йўллар билан ҳаракатлантирилиши зарур, бунда улар пол, девор, технологик жиҳозларга тегмаслиги керак.

Сўйилган ҳайвон гўшти қонини оқизиш ва полда техник қон ва ишлатилган сувни оқизиш учун, суюқликни трапга оқиб кетиши учун полда қияли тарнов (металл, бетон, қамчи билан ўралган) ясалади.

50. Ёғ хом ашёси, субмаҳсулотлар, ичак ва ҳайвон сўйилганда бошқа маҳсулотларни уларни қайта ишлаш жойларига олиб бориш қияликдан тушириш, аравалар, осма йўлаклар ёрдамида амалга оширилади.

Озиқ-овқат хом ашёсининг ҳар бир тури алоҳида туширилади.

Қон, қон плазмаси ва бошқа оқсилли суюқликларни транспортировка қилиш қувурлари, уларни яхшилаб ювиш ва дезинфекция қилиш учун ечиладиган бўлиши керак.

51. Озиқ-овқатга оид бўлмаган чиқиндилар улар ҳақида ёзуви бўлган махсус идишга йиғилади.

Конфискатларни (ветеринар мутахассиси томонидан брак деб топилган гўшт маҳсулотлари) йиғиш учун бошқа рангга бўялган (оқ фонда қора йўл-йўл) алоҳида тушириш қувурлари ёки махсус ҳаракатланадиган ёпиқ идиш ўрнатилади.

Конфискатларни озиқ-овқат маҳсулотларини тушириш учун мўлжалланган қувурлар, шунингдек, бошқа мақсадларга мўлжалланган тушириш йўли ва идишларга солиш тақиқланади.

52. Сўйилган ҳайвонлар ошқозонини бўшатиш ва терини гўштдан тозалаш баландлиги 2 метр бўлган тўсиқ билан ажратилган, молни бирламчи қайта ишлаш цехининг махсус ажратилган жойларида амалга оширилади.

53. Ҳайвонни бирламчи ишлов бериш цехида сўйилган ҳайвонларни ўта хавфли касалликка чалинганлиги гумони пайдо бўлганида, ветеринария мутахассиси талаби билан конвейерни зудлик билан тўхтатиш учун шароитлар яратилган бўлиши керак.

54. Совутиш ва музлатиш учун совутгичга фақат ишлов берилган субмаҳсулотлар қўйилиши мумкин.

55. Ичак цехидаги ичакларни бирламчи қайта ишлаш учун жиҳозлар ва иш жойлари, шунингдек, канализация сувлари тармоқлари шундай жойлаштирилиши керакки, уларни ювганда ичакдан чиққан ахлатлар ва сувлар цехни ифлосламаслиги керак.

Ичакдан чиққан ахлатлар канализацияга уланган люклар орқали чиқарилади.

Ичак цехларининг иш жойларига иссиқ ва совуқ сув уланади. Ичакларни саралаш (ҳаво билан тозалаш) учун ичак цехига сиқилган ҳаво берилиши таъминланади.

Ичак цехида ишлашнинг ҳўл жараёнларида ишчилар оёғи тагига панжаралар қўйилади.

56. Ёғларини эритиш учун мўлжалланган суякларни майдалаш ва арралаш ёғ цехининг алоҳида хонасида амалга оширилади.

57. Агар корхонада санитария сўйиш жойи бўлмаса, терини тузлаш цехида касалланган ҳайвонларнинг терисини дезинфекция қилиш ва тузлаш учун жой ажратилади.

58. Цехлардан ем ва техник маҳсулотлари чиқариш махсус идишлар ёки йўлаклар ёрдамида амалга оширилади.

59. Гўшт идишда ёки идишсиз совутиш камераларига жойлаштирилганида, ёғочдан ясалган, яхши текисланган рейка, брусдан ясалган панжара ёки поддонларга қўйилади.

Музлатилган гўшт ва субмаҳсулотлар текис тахланиб, полдан камида 8 см баландликдаги таглик ёки махсус сўриларга (стеллажлар) қўйилиши мумкин. Текис тахлаш девор ва совутиш ускуналардан 30 см масофада жойлаштирилади. Тахламлар орасида ўтиш жойлари бўлиши керак. Тиндирилган ва совуган гўшт осилган ҳолатда сақланади.

Мажбурий сўйилган ҳайвонларнинг гўштлари лаборатория текширувлари натижалари олингунга қадар алоҳида камерада ёки умумий камеранинг алоҳида бўлимида сақланади.

Ишлатилганидан сўнг дезинфекция қилинмаган асбоб-ускуналардан (панжара, рейка ва бошқалар) фойдаланиш тақиқланади. Тоза ёғоч жиҳозлар захираси махсус хонада сақланади.

Гўштни осиш илгаклари ва мосламалар зарур бўлганида рух билан ишлов берилади ёки оқартирилади.

60. Совутилган қувурлардаги қиров қатламлари камерани юкдан бўшатгандан сўнг иссиқ аммиак ёки тузли сув билан эритилади, шунингдек, қирғич ва қаттиқ супурги билан тозаланади. Бўшатилмаган камераларда қувурларни қировдан тозалашда яқин жойлашган юкларни тоза брезент ёки каноп мато устига ёпилган ҳолда фақат механик усулда рухсат этилади. Тозалаш тугаганидан кейин қировлар дарҳол олиб ташланади.

61. Маҳсулотларни қабул қилиш зиналари ва лифтлар ифлосланганда, ҳафтасига камида бир маротаба тозаланади.

Юклаш-тушириш вақтида камера ва йўлаклардаги поллар ифлосланганда, ҳафтасида камида бир маротаба тозаланади.

Мусбат ҳароратли камералардаги ифлосланган пол ва эшиклар, йўлак ва зиналардаги пол ва эшиклар мунтазам равишда иссиқ ишқорли — совунли эритма билан ювилади.

Тозалаш ишлари якунланганидан сўнг асбоб-ускуналар иссиқ сувда чайилади, 2% хлорли ишқор эритмасида дезинфекция қилинади, сув билан яхшилаб чайилади ва қуритилади. Моғорлаган камера ва хоналарни тозалагандан сўнг, асбоб-ускуналарни 5 — 10 дақиқага 2% хлорли ишқор эритмасига солинади, шундан сўнг иссиқ сув билан ювилиб қуритилади.

Плитка солинган ёки мойли бўёқ билан бўялган панелларни ҳар куни совунли — ишқорли эритмада намланган латта билан артилади.

62. Совутиш хоналаридаги жорий таъмир, оқлаш ва дезинфекция ишлари зарур ҳолларда, камера таъмири, оқлаш ва дезинфекция ишлари юкдан бўшатилганидан сўнг бажарилади.

63. Моғорга қарши кураш учун камера, йўлак, ҳаво ажратгичли ҳаво каналлари ва бошқаларга антисептик ёки хлорли оҳак эритмаси билан ишлов берилади.

64. Асбоб-ускуна, транспорт воситалари ва идишларни ювиш учун сув ўтказмайдиган полли, кучли пар берадиган, иссиқ сув ва оқова сув чиқиш йўли билан жиҳозланган махсус хона ташкил этилади.

65. Камераларнинг мажбурий дезинфекцияси:

а) камераларни юкдан бўшатгандан сўнг ва совутгичга катта миқдорда юк қўйишдан аввал тайёрлаш вақтида;

б) камера деворлари, шифти, асбоб-ускуналари ва жиҳозларида кўзга кўринадиган моғор пайдо бўлганида;

в) сақланаётган юкларда моғор пайдо бўлганида амалга оширилади.

Камераларнинг ветеринария — санитария ҳолати ва дезинфекцияни ўтказиш зарурати давлат ветеринария хизмати (шунингдек, ишлаб чиқаришдаги ветеринария хизмати) томонидан белгиланади.

Совутиш камералари дезинфекция воситасини ёки дезинфекция воситаси эритмасида тайёрланган оҳакли аралашмани сепиб, дезинфекция қилинади.

Камералар дезинфекция самараси дезинфекциядан олдинги ва кейинги бажарилган моғор замбуруғига зарарланганлик микробиологик таҳлили асосида аниқланади.

Агар таҳлил давомида замбуруғ уруғлари 1 см 2 юзада бир нечта донани ташкил этса, дезинфекция қониқарли ҳисобланади.

66. Идишга солинмаган маҳсулотларни тарозиларнинг платформасига тўғридан-тўғри қўйиш тақиқланади. Тортиш махсус идиш, панжаралар ёки қурилмаларда амалга оширилади.

67. Гўшт ва гўшт маҳсулотлари ортиладиган транспорт воситалари тоза ва соз ҳолатда бўлиши керак.

68. Гўшт ихтисослаштирилган ёки махсус ихтисослаштирилган транспортда ташилади.

Ташиш якунланганидан сўнг ҳар куни транспорт воситалари яхшилаб ювилади ва ҳафтасига камида бир маротаба дезинфекция қилинади.

69. Гўшт маҳсулотларини ташишда иштирок этаётган шахслар (юк ташувчи, экспедитор ва бошқалар) тоза кийим ва енг билан таъминланадилар, гўштни ортиш учун эса оёқ кийими устидан кийиладиган брезентли ҳимоя пайпоғи билан таъминланади.

70. Маиший хоналар сўйиш цехларида ишлайдиган ходимлар ишлаб чиқариш хоналаридан ўтмаслиги таъминланган ҳолда жойлаштирилиши керак.

71. Ишчи ва махсус кийимлар учун кийим осиш хоналари кўча ва ихтисослаштирилган кийимлар осиш хонасидан алоҳида жойлашиши керак.

Совутгичда ишлайдиган ходимларнинг кийиниш ва ювиниш хоналари умумий хўжалик биносида жойлашиши мумкин.

Санитария сўйиш цехи ходимлари учун алоҳида хўжалик хонаси ташкил этилади.

72. Юқумли касалликка чалинган ҳайвонларни сўйиш ва уларнинг маҳсулотларини қайта ишлаш бўлими ходимларининг ишчи кийимлари мажбурий равишда дезинфекция қилиниши керак.

73. Хўжалик хоналарини иш тугаганидан сўнг ҳар куни йиғиштириш керак: чангдан тозалаш, пол ва асбоб-ускуналарни совунли — ишқорли эритма ва қайноқ сув билан ювиш. Дезинфекция ҳафтасига камида бир маротаба ҳамда мажбурий дезинфекция ветеринария врачининг талаби билан амалга оширилади.

Хўжалик хоналаридан бошқа мақсадларда фойдаланиш қатъиян ман этилади.

74. Корхонанинг барча ходимлари шахсий гигиена қоидаларига риоя қилишлари керак.

75. Сўйиш цехига ишга кираётган шахслар дастлабки йўриқнома ва тиббий кўрикдан ҳамда ветеринария-санитария курсларидан ўтиши керак.

Ветеринария-санитария курсларидан ўтмаган шахсларни ишга қўйилиши учун маъмурият жавобгар ҳисобланади.

76. Корхона ходимлари ишга тоза ва ораста уст-бош ва оёқ кийимида келишлари керак.

77. Корхона ходимлари қуйидагиларга мажбурлар:

а) иш бошланишидан олдин ва танаффуслардан сўнг қўлларини совун билан яхшилаб ювишлари ва хлорли оҳак (0,2%) эритмасида дезинфекция қилишлари, тоза санитария кийимини кийишлари, сочларини бош кийим ёки рўмол билан ёпишлари керак;

б) ишдан сўнг душ қабул қилишлари керак;

в) ошхонага келишдан аввал санитария кийимларини кийим алмаштириш хонасида ечишлари, овқатланишдан олдин ва кейин қўлларини ювишлари керак;

г) фақат махсус ажратилган жойларда овқат истеъмол қилишлари ва чекишлари мумкин.

Махсус кийимда цехдан ташқарига чиқиш тақиқланади.

78. Корхона маъмурияти қуйидаги мажбуриятларга эга:

а) ҳар бир ходим учун махсус кийим комплекти бериши;

б) махсус кийимни мунтазам равишда ювиши ва ходимга тоза, соз ҳолатда бериши;

в) корхонанинг барча ходимлари учун ветеринария-санитария дарсларини ташкил этиш;

г) ишга қабул қилинаётган шахсларни улар тиббий кўрикдан, шунингдек, ветеринария-санитария курсидан ўтганлигини тасдиқловчи ҳужжат асосида (ветеринария-санитария курсини корхонани ўзида ташкил этиш мумкин) расмийлаштириш.

79. Корхоналарда зарарли бактериялар, кемирувчилар, ҳашоратлар ва пашша, чивинларга қарши кураш чораларини кўриш. Чиқинди ва кирларни ўз вақтида тозалаш, чиқинди йиғиш идишлари, ўралар, ҳожатхона, гўнг сақланадиган жойларга мунтазам равишда ишлов бериш.

Йилнинг иссиқ вақтида биноларга пашша (чивин) кириб олмаслиги учун ойна, дарча ва эшикларга сетка ўрнатиш керак.

Гўштни кир бўлмаслиги ва кемирувчилардан сақлаш учун:

а) хона остоналари ва эшикларига (40 — 50 см баландликдаги) листли темир ёки металл сетка, ёғочли тўсиқ қўйиш;

б) ертўла қаватларидаги ойналарни ва вентиляция каналларининг тешикларини ҳимоя сеткалари билан ёпиш;

в) девор, пол, қувур ва радиатор ёнидаги тешикларни металл қирриндили цемент билан суваб чиқиш;

г) цехларни ўз вақтида озиқ-овқат қолдиқлари ва чиқиндиларидан тозалаш, иш тугаганидан сўнг гўшт маҳсулотларини яхшилаб ёпиш;

д) кемирувчиларни механик (қопқон, тутқич ва бошқалар) ёки кимёвий воситалар билан йўқ қилиш керак.

Дератизациянинг кимёвий усулларидан фақат мутахассис — дератизаторлар фойдаланиши мумкин.

Кемирувчиларга қарши курашда бактериал усуллардан фойдаланиш тақиқланади.

79 1 . Вақтинчалик сақлаш жойлари паррандани стресс ҳолатига тушмайдиган даражада ёруғлик 10 люкс бўлиши, ҳаво алмашиниш жараёни 0,5-1 м/сек бўлиши ва ерда ўрнатилган тарози бўлиши керак.

79 2 . Паррандалар (товуқ, ўрдак, курка, бедана ва бошқа) юк ташиш контейнерларидан тўғридан-тўғри вақтинчалик сақлаш жойига туширилади.

79 3 . Паррандаларни тушириш ва илгакларга осиш жараёни қуйидаги тарзда амалга оширилиши лозим:

паррандалар жойланган контейнерларни тушириш жараёни механик тарзда ёки қўл меҳнати ёрдамида амалга оширилади. Тушириш вақти 40 дақиқадан ошмаслиги керак;

барча келтирилган паррандалар вақтинча сақлаш жойига туширилиб, ерда жойлаштирилган тарозида тортилади;

парранда солинган контейнерлар ва катаклар орасидаги масофа 40 сантиметрдан кам бўлмаслиги лозим.

3-боб. Ҳайвонларни сўйишдан олдин кўрикдан ўтказиш учун ветеринария-санитария талаблари

80. 14 кундан кичик бўлган ҳайвонлар гўшт учун сўйилишига рухсат берилмайди.

81. Гўшт учун соғлом ҳайвонларни сўйишга рухсат этилади. Касал ва юқумли касалликка чалинганликда гумон қилинаётган ёки ўлим хавфи (оғир жароҳат, суяк синиши, куйиш ва бошқа жароҳатлар) бўлган ҳайвонларни сўйиш тегишли йўриқномалар ва мазкур Қоидаларда назарда тутилган ҳолларда (гўшт инсон истеъмолига рухсат этилганида) рухсат этилади.

82. Қуйидаги ҳолларда ҳайвонларни гўшт учун сўйиш тақиқланади:

Ветеринария врачининг рухсати бўлмаганида;

куйдирги, эмфизематозли карбункул, йирик шохли ҳайвонлар ўлати, туялар ўлати, қутириш, қоқшол, хавфли шиш, брадзот, қўйларнинг энтеротоксемияси, йирик шохли ҳайвонлар ва қўйларнинг катарал безгаки (тил кўкариши), чўчқаларнинг африка ўлати, туляремия, ботулизм, сап, эпизоотик лимфангоит, мелиоидоз (сохта сап), миксоматоз ва қуёнларнинг геморрагик касаллиги, парранда гриппи билан касалланган ёки гумон қилинган ҳайвонлар;

ўлим талвасасида бўлган ҳайвонлар;

куйдирги касаллигига қарши эмланган ва даволанган ҳайвонларни эмлашдан (даволашдан) кейин 14 кун давомида, оқсил касаллигига қарши эмланганда, эмланишдан кейин 21 кун давомида;

маллеинизация қилинмаган бир туёқли ҳайвонлар. Маллеинизация қилинмаган ҳайвонлар сўйилганда гўшт ва бошқа маҳсулотлари утилизацияга юборилади.

83. Сўйиш учун юборилаётган ҳайвонлар таъминловчи хўжаликда белгиланган тартибда ветеринария кўригидан ўтказилиши керак.

Бруцеллез ва сил касалликлари билан касалланган, клиник белгилар намоён қилган, касаллик ташхиси аниқланмаган, юқумли бўлмаган касалликка чалинган, тана ҳарорати юқори ёки паст бўлган ҳайвонлар, орнитоз, грипп, ньюкасл касаллигига чалинган паррандаларни сўйиш корхоналарига юбориш тақиқланади.

Йўриқномаларда кўрсатилган муддат давомида даволаш ва профилактика мақсадларида антибиотиклар қўлланилган ҳайвонларни сўйишга юбориш тақиқланади.

Пестицидлар билан ишлов берилган ҳайвонлар, ҳашоратлар ва каналарга қарши кураш учун тавсия этилган кимёвий воситалар рўйхатида кўрсатилган муддат тугаганидан сўнг сўйишга юборилади.

Балиқ, балиқ чиқиндилари ва балиқ уни берилганидан сўнг чорва ҳайвонларини 30 кун давомида, паррандаларни эса — 10 давомида сўйишга юбориш тақиқланади.

84. Сўйишга юборилаётган ҳайвонларнинг ҳар бир партияси учун ветеринария мутахассиси томонидан тегишли ҳужжатлар ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарида ветеринария-санитария жиҳатидан хавфсизлиги кафолатланган сўйилган ҳайвон гўштларининг ягона электрон маълумотлар базаси (кейинги ўринларда — ахборот тизими) орқали расмийлаштирилади.

Боқиш ва парваришлашга нолойиқ бўлган, жароҳати бўлган, юқумсиз касалликка чалинган ва тана ҳарорати меъёрида бўлган ҳайвонлар учун етказиб берувчи ветеринария врачи иштирокида тузилган далолатнома ҳам тақдим этилади.

85. Текширув пайтида сил ва бруцеллезга гумон қилинган ҳайвонлар, шунингдек, мазкур қоидаларга мувофиқ гўшт учун сўйишга рухсат этилган касал ҳайвонларни фақат давлат ветеринария хизматининг рухсати билан сўйишга юбориш мумкин. Бундай ҳайвонларни ҳайдаб олиб бориш ман этилади.

86. Ихтисослашган сўйиш корхонасига ҳайвонлар келтирилиши билан корхонанинг ветеринария мутахассиси (фельдшер) ветеринария ҳужжатлари тўғри расмийлаштирилганлигини ахборот тизими орқали текшириб, ушбу ҳужжатларда кўрсатилган ҳайвонларнинг ҳақиқатда келтирилган ҳайвонларга мувофиқлигини ўрганади ва бошма-бош ветеринария кўригидан ўтказади. Зарур ҳолларда эса термометриядан ўтказади ва ҳайвонлар устидан ветеринария кузатувини ўрнатади.

Юқумли касалликларга чалинган, агонияда бўлган, нобуд бўлган ҳайвонлар учраган партияда, шу жумладан ветеринария гувоҳномасида кўрсатилган соннинг амалдаги сонига мос келмаган ҳолларда, ташхис ёки тафовут сабаблари аниқлангунга қадар ҳайвонлар карантинга қўйилади, бунда карантин уч суткадан ошмаслиги керак.

Ҳайвонларни транспортда ташиганда нобуд бўлган ҳайвон таналари туширилмайди, улар микроскопик текширувлардан ўтказилади ва куйдирги инкор этилганидан сўнг утилизацияга юборилиб, ҳайвон эгаси ҳисобидан йўқ қилинади.

87. Ҳайвонларни тирик вазни ва гўшт сифати бўйича топшириш — қабул қилишда, йирик ва майда шохли ҳайвонлар, чўчқалар, туялар, паррандалар қабул қилингандан 5 соат давомида сўйишга юборилиши керак.

Агар улар автотранспортда 100 кмгача масофада олиб келинган бўлса, уларда чарчаш аломатлари бўлмаса ва ихтисослаштирилган сўйиш корхонасига юборишдан олдин йирик ва майда шохли ҳайвонлар, туялар ва кийиклар — 15 соатдан кам бўлмаган, чўчқалар — 5 соатдан кам бўлмаган, қуёнлар — 12 соатдан кам бўлмаган, қуруқликдаги парранда — 6 — 8 соатдан кам бўлмаган, ва сувда сузувчи паррандалар — 4 — 6 соатдан кам бўлмаган даврда хўжаликда боқилмасдан сақланган бўлса. Ҳайвонларни сўйишдан олдин хўжаликда боқмасдан сақланган давр товар — транспорт юкхатида кўрсатилиши керак ва ихтисослаштирилган сўйиш корхонасига етказиб бериш муддати келишилган топшириш — қабул қилиш жадвалида кўрсатилган кун ва вақтида амалга оширилиши керак.

Қолган ҳолларда ҳайвонларни ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарида сўйишдан олдин боқмай сақлаш керак: қабул қилиб олинганидан сўнг йирик ва майда шохли моллар, туялар ва кийиклар — 15 соатдан кам бўлмаган, чўчқалар — 10 соатдан кам бўлмаган, қуёнлар — 5 соатдан кам бўлмаган даврда. Ҳайвонларга сув бериш чегараланмаган, лекин сўйишдан 3 соат олдин сув берилиши тўхтатилади.

Хўжаликда сўйишдан олдин оч қолдирилмаган паррандани сўйишга юборилмайди.

Узоқ ташишдан сўнг чарчаш аломатлари кузатилган ҳайвонларга камида 48 соат дам берилади, бунда уларни нормал равишда боқиб сув берилади, кейин эса юқорида кўрсатилган талаблар бажарилади.

Отларни сўйишдан олдин боқмаслик ихтисослаштирилган сўйиш корхонасида барча ҳолларда 24 соатдан кам бўлмаслиги керак (маллеинизация натижаларигача).

Бузоқ ва чўчқачалар қабул қилинганидан сўнг 6 соатдан кейин сўйишга юборилади.

88. Молни тирик вазни ва семизлиги бўйича хўжалик ёки корхоналарда топшириш — олишда, корхонага олиб келинганидан сўнг сўйишдан олдин ем бермай сақлаш вақти йирик ва майда шохли моллар, туя, отлар учун — 24 соатдан кам бўлмаслиги керак, чўчқалар учун — 12 соатдан кам бўлмаслиги керак, бузоқ ва чўчқа болалари учун эса — 6 соат бўлиши керак.

Ахталанмаган буқачалар бирга келган партияси билан алоҳида молхонада сақланади.

89. Сўйиш куни ҳайвонлар ветеринария мутахассиси томонидан кўриб чиқилади ва танлов асосида ҳайвонларнинг умумий аҳволидан келиб чиқиб термометрия қилинади.

Ҳайвонлар тўғрисидаги маълумотлар, уларни сўйишдан олдинги ветеринария кўриги ҳамда термометрия натижалари ахборот тизимига белгиланган тартибда киритилади.

Касал ёки тана ҳарорати кўтарилган ёки пасайган ҳайвонлар аниқланса, улар ажратилиб ташхис қўйилгунга қадар сўйилмайди.

Ихтисослаштирилган сўйиш корхонасига ташхиси аниқ ҳайвонлар олиб келинганида, улар ветеринария мутахассислари назорати остида санитар сўйиш цехига дарҳол сўйиш учун юборилади.

90. Сўйишдан олдин бир туёқлилар сап мавжудлигига бир маротабалик офтальмомаллеинизацияга текширилади. Маллеинга ижобий таъсир берган ҳайвонлар йўқ қилинади.

Бир туёқлиларни корхонанинг умумий залида, лекин бошқа турдаги ҳайвонлардан алоҳида жойда сўйишга рухсат этилади.

91. Ихтисослаштирилган сўйиш корхонаси ҳудудига туширилган ҳайвонларни ҳудуддан олиб чиқиш тақиқланади.

92. Ҳайвонларни сўйишдан олдин ва кейин аниқланган ўткир юқумли касалликлар барча ҳолларда, шунингдек, сил, лейкоз, цистицеркоз (финноз) ёки трихинеллез касалликлари аниқланганда, ихтисослаштирилган сўйиш корхонасининг ветеринария хизмати бу ҳақида ҳайвонлар юборилган жойдаги давлат ветеринария хизматига ва юборувчига, шунингдек, ушбу корхона жойлашган ҳудудий давлат ветеринария хизматига маълумот бериши керак.

93. Сўйишга олиб келинган ҳайвонларни текширганда бруцеллез ёки силга таъсирчан ҳайвонлар аниқланганида ёки юқумли касалга чалинган, йирингли яллиғланиши, йирингли гангреноз ярали, маститли, киндик ва бўғим яллиғланиши (бузоқларда) ва бошқа сабабларда улар соғлом ҳайвонлардан алоҳида қабул қилиб олинади ва санитария сўйиш цехига юборилади. Санитария сўйиш цехи бўлмаганида, умумий залда соғлом ҳайвонларни сўйиб бўлгандан сўнг ва залдан барча гўштлар ва бошқа маҳсулотлар олиб чиқилгандан сўнг умумий сўйиш цехида сўйишга рухсат этилади.

Юқорида келтирилган юқумли касалликлар билан касалланган ҳайвонларни сўйгандан сўнг, шунингдек, ҳайвонларни сўйганда бундай касалликлар аниқланганида, сўйиш цехи, бундай ҳайвонларни сўйиш ва ишлов беришда фойдаланилган барча жиҳоз ва асбоб — ускуналар, шунингдек, сўйишдан олдин сақланган жойлар санитар тозаланиши ва дезинфекция қилиниши керак.

94. Ихтисослаштирилган сўйиш корхонасига олиб кетилаётганида ёки қабул қилиш вақтида, темир йўл ёки автотранспорт орқали олиб келинаётган партиядаги ҳайвонда куйдирги касаллиги аниқланганида, ҳайвонлар санитария текширувидан ўтказилади ва ҳар бир бош термометрия қилинади. Тана ҳарорати меъёрда бўлган ва касаллик аломатлари бўлмаган йирик ва майда шохли ҳайвонлар, туя, отлар карантинга қўйилади ва ветеринария мутахассиси томонидан кунлик термометрия билан назоратга олинади.

Касалликнинг клиник аломатлари бўлган барча турдаги ҳайвонлар дарҳол изоляторга қўйилади ва у ерда даволанади. Даволаш бошланганидан 14 кун ўтганидан сўнг ва тана ҳарорати меъёрлашганида уларни сўйиш учун санитария сўйиш цехига олиб борилади.

95. Йирик шохли ҳайвон эмфизематоз карбункул билан касалланганида ёки бу касалдан ҳайвонлар ўлганда, бу партиядаги барча ҳайвонларни ветеринария мутахассиси текшириб чиқади. Ҳарорати меъёрда бўлган ва касалликнинг клиник аломатлари бўлмаган ҳайвонлар алоҳида партия билан дарҳол сўйишга юборилади, касалларини эса изоляция қилиниб даволанади. Тузалган ҳавонлар, ҳарорати меъёрга келганидан сўнг 14 кун сақланади ва сўйишга юборилади.

96. Сўйишга топширилаётган ҳайвонлар партиясида оқсил билан касалланган ёки касалликка гумон қилинган ҳайвонлар аниқланганида, ҳайвонларнинг бутун партиясини дарҳол санитария сўйиш цехига сўйиш учун юборилади.

Оқсил билан касалланиб чиққан ва карантинга олинганидан сўнг биринчи 3 ой ичида хўжаликдан ихтисослаштирилган сўйиш корхонасига юборилган ҳайвонлар, шунингдек, оқсилга қарши эмланган ва эмлангандан сўнг 21 кун ичида сўйишга юборилган ҳайвонлар алоҳида партия билан қабул қилиниб, сўйишга юборилади.

97. Қутирган ҳайвонлар тишлаган ҳайвонларни дарҳол сўйишга юборилади.

98. Ёнғин, йўл транспорт ҳодисаси, чақмоқдан, электр токидан, музлаб қолган, чўкиб кетган ва бошқа сабаблар оқибатида ўлган барча турдаги уй ҳайвонлари ва ёввойи ҳайвонлар гўштини истеъмол қилиш тақиқланади. Бундай ҳайвонларнинг мурдалари утилизация қилиниши керак ёки ветеринария врачи рухсати билан (агар улар ажралиб парчаланишни бошламаган бўлса) чўчқа ва қушларга ем сифатида қайнатиб берилиши, шунингдек, хом ёки қайнатилганидан сўнг питомникдаги ҳайвонларга берилиши мумкин, бунда сальмонелла мавжудлигига бактериологик текширув амалга ошириши шарт, зарур ҳолларда ҳайвонларга хавф туғдирадиган бошқа юқумли ва инвазион касалликлар келтириб чиқарувчилар мавжудлигига ҳам текширув ўтказилиши керак.

4-боб. Сўйилган ҳайвон таналари ва аъзоларининг сўйишдан кейинги ветеринария — санитария кўриги

99. Хўжаликдаги барча тоифадаги ҳайвонлар сўйилганидан сўнг уларнинг гўшти ва бошқа маҳсулотларини ветеринария врачи сўйишдан кейинги ветеринария — санитария экспертизасини ўтказиши шарт.

Ихтисослашган сўйиш корхонасидан реализацияга чиқарилаётган ҳайвон танаси (ҳар бир бўлаги) бўлакларига ахборот тизими орқали шакллантириладиган QR код ёрлиғи ёпиштирилади ҳамда гўшт ветеринария-санитария экспертизасидан ўтказилганлиги тўғрисидаги тегишли тамға (QR кодли ёрлиғи) босилади.

Реализацияга чиқарилаётган бўлакларга белгиланган шаклдаги ветеринария ҳужжатлари (маълумотнома, хулоса) ахборот тизими орқали расмийлаштирилади.

Ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарида ҳайвонларни узлуксиз қайта ишлаш жараёни билан сўйилган ҳайвон гўшти ва органларини ветеринария — санитария экспертизасидан ўтказиш учун қуйидаги иш жойлари жиҳозланиши керак:

йирик шохли ҳайвонлар ва отларни қайта ишлаш линиясига — 4 иш жойи: калла, ички органлар, гўшти, якуний текширувлар учун;

чўчқаларни қайта ишлаш учун — 5 иш жойи: жағ ости лимфа тугунларини куйдиргига текшириш (терини шилиб гўштни ажратганда бу жойни қонсизлантириш жойидан кейин жойлаштирилади, гўштни шпарка билан ишлов берилганда эса, — куйдириш печи ортида, куйдиргига текшириш жойини бошларни текшириш жойи билан бирлаштириб жойлаштирилади), каллаларни текшириш, ички орган, гўштни текшириш ва якуний текшириш иш жойлари.

майда шохли ҳайвонларни қайта ишлаш линиясида текшириш учун 3 иш ўрни бўлади: ички органлар, гўшт ва якуний текшириш.

Касалликка шубҳаланган сўйилган ҳайвонни мукаммал ветеринария текширувини ўтказиш учун захира линиясига жойлаштирилади.

Сўйиш ва сўйилган ҳайвонни бўлакларга ажратиш учун ҳаракатланадиган линияси бўлмаган ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарида сўйилган ҳайвонлар калласи, ўпка — жигар ва қораталоқ ветеринария текшируви учун махсус илгакларга осилиши ёки столга жойлаштирилиши керак.

100. Сўйилган ҳайвон ва ички органларининг ветеринария текшируви учун жойлар қулай ва яхши ёритилган бўлиши керак, мол касаллиги аниқланганида уларни қайд қилиш ускуналари бўлиши керак, стерилизаторлар (пичок, илгак ва бошқа анжомларни зарарсизлантириш учун), иссиқ ва совуқ сувли қўл ювиш жойлари, совун, қўл ва сочиқларга ишлов бериш учун дезинфекцияловчи эритмали баклар бўлиши керак.

Ҳаракатланадиган конвеер билан жиҳозланган ҳайвонларни қайта ишлаш линиясида қоидаларнинг кўрсатилган бўлимида назарда тутилган ветеринар текширувининг бирон — бир иш жойи бўлмаганида ёки бундай иш жойининг керакли ветеринария хизмати мутахассиси билан таъминланмаган ҳолларда, бу линияда ҳайвонларни қайта ишлашга рухсат берилмайди.

101. Технологик схема ва қуйидаги талабларга биноан ветеринария текшируви учун калла ва ички органлар корхона ишчилари томонидан тайёрланиши керак:

йирик шохли ҳайвон калласи танасидан ажратилади, пастки жағ кесишма бурчаги билан осиб қўйилади, тилини тепасидан ва ёнларидан шикастламай оғиз бўшлиғидан эркин тушиб турадиган қилиб кесиб олинади ва текширилиш керак бўлган барча лимфа тугунлари сақлаб қўйилади;

от калласи танасидан ажратилади ва калладан тили ажратилгандан сўнг бутунлигини сақлаган ҳолда бурун пардадевори чопилади;

чўчқа калласи бир оз кесиб сўйишдан кейинги ветеринария экспертизаси тугагунича танаси билан бирга қолдирилади, терисини шилганда ёки куйдиргандан сўнг калласи энса ва чап юзи томонидан кесиб энса атлант бўғимини чиқарилади, оғиз бўшлиғидан тилни кекирдак билан кесиб олинади ва текширув охиригача олиб қўйилади;

бузоқ, қўй ва эчки каллалари энса — атлант бўғимидан ажратилади, ички органлари текшируви тугагунича тана билан бирга қолдирилади;

танадан чиқариб олинган ўпка ва кекирдак, юрак ва жигар ветеринария текшируви тугагунича бир-бири билан табиий боғланиб туриши керак (ливер) ва уларда лимфа тугунлари сақлаб қолиниши керак;

конвеер столларига қўйиладиган ички органларни ветеринария врачи тана билан бирга текшириши керак.

102. Калла, ички орган ва тана қуйидаги тартибда текширилади:

йирик шохли ҳайвон калласини текширишда жағости, қулоқ олди, медиал ва зарур ҳолларда, латерал ҳалқум лимфа тугунлари очилади. Лаби ва тили текширилиб пайпасланади. Чайнаш мушаклари юзасига параллел равишда (ташқи томонида икки кесим, ичкида битта кесим билан) ҳар бир томонидан цистицеркоз (финнозни) аниқлаш учун кесиб кўрилади;

қораталоқ: ташқи қисми ва ичи кесиб текширилади;

ўпка: ташқи томондан текшириб, ҳар бир бўлаги пайпасланади. Чап бронхиал, трахебронхиал ва юрак лимфа тугунлари очилади. Йирик бронх жойларида (ем массалари аспирацияси ва бошқалар) ва патологик ўзгаришлар аниқланган жойларида паренхимани кесиб кўздан кечирилади;

юрак: юрак олди халтаси очилади. Эпикард, миокард ҳолати текширилади, юракнинг ўнг ва чап қисмлари катта қиялик билан кесилади, эндокард ва қон ҳолати текширилади, юрак мушакларининг 1-2 узунасига ва 1 кўндаланг кесилади (цистицеркоз, саркоцистоз ва бошқалар).

жигар: диафрагмал ва висцерал томонлардан текшириб пайпасланади. Диафрагма жигарга ёпишиб қолганида, уни кесиб олиб, жигар паренхимасини патологик ўзгаришларга текширилади. Портал лимфа тугунларини кесиб текширилади ва висцерал томондан ўт йўли бўйлаб 2-3 чуқур бўлмаган кесим қилинади;

буйрак: ишчилар капсуласидан ажратилади, кўздан кечириб пайпасланади, патологик ўзгаришлар кўринганида кесилади;

ошқозон (ошқозонолди): серозли сиртини ташқаридан текширилади, лимфа тугунлари кесиб текширилади. Зарур ҳолларда, ошқозон очилиб шиллиқ қавати текширилади. Қизилўнгач текширилади (цистицеркоз, саркоцистозга);

ичаклар: сероз қоплама томонидан текширилади ва бир нечта брижейкали лимфа тугунлар кесилади;

елин: яхшилаб пайпасланиб бир — иккита чуқур параллел кесим қилинади. Елин усти лимфа тугунлари очилади;

бачадон: мояк, қовуқ, меъда ости бези текширилади, зарур ҳолларда очилади;

тана: ташқи ва ички томондан текширилади, ўсма ва бошқа патологик ўзгаришларга аҳамият қаратилади.

Юқумли касал ёки ҳазм қилиш билан боғлиқ касалликларга гумон қилинганда, лимфа тугунлари очилади: юза-бўйин (курак олди суяги), қанотости (биринчи қовурға ва қанотости), қовурға — бўйин, қовурға орасидаги, краниал кўкрак, кўкрак усти, бел, қовурға билан қорин орасидаги, тоз,тизза, юза чов, қуймуч ва тизза ости. Зарур ҳолларда, цистицерк (финалларни) аниқлаш учун қўшимча равишда бўйин, курак — тирсак, бел, орқа, тоз мушаклари ва диафрагма мушаклари бўйламасига кесилади.

Бузоқларнинг киндиги ҳам текширилади ва оёқлар (билак ва сакраш) бўғимлари очилади.

103. Майда шохли ҳайвонлар:

ички органлари, бош ва танасини йирик шохли ҳайвонлар каби текширилади. Казеозли лимфаденитни аниқлаш учун бўйин юза ва тизза бурмаст лимфа тугунлари текширилади.

104. Чўчқаларда:

калласи: қони оқизилганидан сўнг тана териси шилиб олиниб, жағости соҳасидан яра тешигидан пастки жағ битиши бурчаги томонга тери ва мушаклар узунасига кесилади, икки томондан жағости лимфа тугунлари очиб текширилади (куйдиргига). Агар чўчқа танасига терини шилмасдан ишлов берилса, жағости лимфа тугунлари ва бошнинг бошқа қисмлари куйдиришдан кейин текширилади;

калла текширилганда жағости, қулоқ олди ва бўйин лимфа тугунлари, ташқи ва ички чайнаш мушаклари (цистицеркозга) кесиб текширилади. Тил текширилиб пайпасланади; бўғиз шиллиқ қавати, кичик тил ва бодомсимон без текширилади;

қоражигар: ташқи томондан текширилади, паренхима очилади, зарур ҳолларда лимфа тугунлари ҳам очилади;

ўпка: ташқи томондан текширилади, пайпасланиб бронхиал лимфа тугунлари кесилади (чап, ўнг ва ўрта);

ошқозон, қизилўнгач, ичак, буйрак, юрак йирик шохли ҳайвон каби текширилади ва ўрганилади;

жигар диафрагмал ва висцерал томонлардан текшириб пайпасланади, висцерал томондан қисмларни кесишиш жойида кўндаланг кесим бўйлаб ўт йўллари текширилади;

тана: йирик шохли ҳайвон каби текширилади. Цистицеркозга текшириш учун зарур ҳолларда бел, бўйин, курак-тирсак (анконеус), орқа, тоз ва диафрагма мушаклари кесилиб текширилади;

мушак тўқимасининг локаллашган чуқур қатламида яллиғланиш жараёнларига гумон бўлганда (абсцесс ва бошқалар), бўйин соҳасидаги мушак икки — уч кесим қилинади (бўйиннинг юрак қисмида).

тананинг олд қисмида яллиғланиш аниқланганида, жағ ости ва қулоқ орти лимфа тугунларидан ташқари устки бўйин лимфа тугунларини ҳам текшириш керак.

105. Отларда:

калла: жағ ости ва тил ости лимфа тугунлари кесилади, бурун бўшлиғи ва чопилган бурун девори текширилади;

ўпка: нафас олиш йўллари, йирик бронхлар очилади ва шиллиқ қатлами текширилади. Барча бронхиал ва нафас олиш йўллари бўйлаб жойлашган чуқур бўйин лимфа тугунлари очилиб текширилади. Ўнг ва чап ўпка қисмлари иккита қия кесим бўйлаб кесилади, кесилган жойлар кўрилиб пайпасланади;.

қораталоқ, жигар, буйрак, ичак, ошқозон, юрак ва бошқа органлар: йирик шохли ҳайвонлар каби текширилади;

тана: ташқи ва ички томондан текширилади, ўсма ва бошқа патологик ўзгаришларига аҳамият қаратилади. Юқумли касалликка гумон қилинганида, текшириладиган лимфа тугунлари очилиб текширилади, қўшимча равишда мушкалар (куракларнинг ички томонидан) меланомага, қорин деворлари ички юзаси альфортиозга текширилади.

Онхоцеркоз (грануляцион тўқима кўринишида патологик ўзгаришлар, чандиқланиш ва бошқалар) гумон пайдо бўлганида, бўғин бўйлаб мушаклар кўкрак умуртқасидаги қилтиқ ўсимтагача узунасига қия кесилади.

106. Туяларда:

барча орган ва танаси йирик шохли ҳайвонлар каби текширилади. Бир нечта жойидан кесиб, умуртқа билан кўкрак қафаси оралиғида чўзилган ўрта девор лимфа тугунлари очилиб текширилади.

5-боб. Тана ва ички органларнинг ветеринария-санитария экспертизаси

Юқумли касалликлар:

107. Куйдирги. Куйдиргига гумон қилинганда ҳайвонларни сўйиш тўхтатилади. Гумон қилинаётган сўйилган ҳайвондан талоқ бўлаги, тўқиманинг ўзгарган қисмлари ва касалланган лимфа тугунлари олиниб, лабораторияга бактериоскопик ва бактериологик текширув учун юборилади. Текширув натижаларини олгунча сўйилган ҳайвон ва барча органлари алоҳида жойда изоляция қилинади.

Бактериоскопик таҳлил натижасида куйдирги тасдиқланса, сўйилган ҳайвон органлари ва териси билан бактериологик таҳлил натижаларини кутмай ўрнатилган ветеринария-санитария қоидалари асосида йўқ қилинади.

Бошқа ҳайвонларни сўйишдан олинган, барча қисмлар (оёқ, қулоқ, елин, қон ва бошқалар) куйдирги билан касалланган ҳайвонни сўйганда аралашиб кетган бўлса, ҳаммаси куйдириш йўли билан йўқотилади.

Соғлом ҳайвон терилари куйдирги билан касалланган ҳайвон терисига теккан бўлса, ҳайвон хом ашёси ва уни тайёрлаш сақлаш ва қайта ишлаш корхоналарини дезинфекция қилиш йўриқномасида кўзда тутилган тартибда мажбурий дезинфекция қилинади.

Куйдирги бациллалари билан зарарланганликда гумон қилинаётган бошқа сўйилган ҳайвонлар ва уларнинг маҳсулотлари технологик жараён давомида сўйилгандан сўнг 6 соат ичида очиқ қозонларда қайнатилади ёки 3 соат давомида (ёпиқ қозонларда эса 0,5 МПа да 2,5 соат давомида) қайнатиб зарарсизлантирилади. Кўрсатилган муддат давомида зарарсизлантиришнинг иложи бўлмаса, бу сўйилган ҳайвонлар таналари плюс 10°C ҳароратдан юқори бўлмаган хонада изоляция қилиниши керак, сўнг юқорида кўрсатилганидек, зарарсизлантиришга юборилади, лекин сўйилгандан сўнг 48 соатдан ошмаслиги керак. Агар бунинг иложи бўлмаса, зарарсизлантирилиши керак бўлган ҳайвон таналари ва маҳсулотлари утилизация ва куйдириш усулида йўқотилиши керак.

Технологик жараён давомида сўйилган ҳайвон ва маҳсулотларни куйдирги бациллалари билан зарарланганлиги лаборатория синовларида тасдиқланмаса, чекловларсиз чиқарилади.

Куйдиргига гумон қилинаётган сўйилган ҳайвоннинг бактериоскопик текшируви салбий бўлса, бактериологик текширув натижалари олингунича изоляцияда қолдирилади ва цехда бошқа амалиётларни ўтказиш зарурати (дезинфекция ва бошқалар) ветеринария мутахассиси томонидан белгиланади.

Бактериологик текширувда куйдирги тасдиқланса, куйдирги бацилласи билан заҳарланганда гумон қилинган сўйилган ҳайвон ва бошқа сўйиш маҳсулотларини мазкур бўлимнинг иккинчи хатбошида кўрсатилгани каби иш тутилади.

108. Эмфизематозли карбункул, хавфли шиш, брадзот ва қўйларнинг юқумли энтеротоксемия касаллиги тасдиқланган тақдирда, сўйилган ҳайвон органлари билан бирга куйдириш йўли билан йўқотилади.

Бошқа ҳайвонларни сўйишдан олинган барча қисмлар (оёқ, қулоқ, елин, қон ва бошқалар) кўрсатилган касаллик аниқланган ҳайвонни сўйганда аралашиб кетган бўлса, ҳаммаси куйдириш йўли билан йўқ қилинади.

109. Манқа, ботулизм, эпизоотик лимфангоит, сақов касалликлари аниқланган тақдирда, сўйилган ҳайвон ва ички аъзолари ва териси утилизация қилинади. Сап ва эпизоотик лимфангоит қўзғовчиси билан зарарланган деб гумон қилинаётган барча сўйилган ҳайвонлар технологик жараён давомида қайнатилгандан сўнг чиқарилади, ички аъзолари эса утилизацияга юборилади, сўйилган ҳайвонни қайнатишни имкони бўлмаса улар ҳам утилизация қилинади.

Технологик жараён давомида ботулизм қўзғатувчиси билан зарарланган ҳайвон гўштлари ҳам утилизацияга юборилади.

Сақов аниқланганида бош ва ички аъзоларини утилизацияга юборилади, бактериологик текширув давомида сальмонелла ёки сақов қўзғатувчиси аниқланмаса, гўштни чекловларсиз чиқарилади. Гўштдан сальмонелла ёки сақов стрептококки аниқланганида қайнатишга юборилади.

110. Сил. Озғин сўйилган ҳайвонларда орган ва лимфа тугунларида силнинг ҳар қандай шакли аниқланганида ҳамда семизлигидан қатъий назар сўйилган ҳайвонлар танаси, боши, ички аъзолари (шу жумладан ичаги) умумийлашган сил жараёнида, яъни бир вақтда кўкрак ва регонар лимфа тугунлари билан қорин аъзолари касалланган бўлса утилизацияга юборилади.

Сўйилган чўчқа танасида фақат жағости лимфа тугунларида оқ қоплама кўринишидаги сил шикастланиши кузатилса, лимфа тугунлари кесиб ташланади, боши ва тилини қайнатишга юборилади, тана, ички аъзолари ва ичакларини чекловларсиз чиқарилади. Фақат бризжейка лимфа тугунларига сил ўтганида ичакни утилизацияга юборилади, ички аъзолари эса чекловсиз чиқарилади.

Чўчқа танаси лимфа тугунларида коринобактериялардан келиб чиққан касалланиш аниқланганида, касалланган лимфа тугунларини кесиб ташлагандан сўнг тана ва аъзолари чекловсиз чиқарилади.

Чўчқа танаси ва ичакларида парранда туридаги атипик микробактериялар келтириб чиқарган касалланиш аниқланганида, тана ва органлар билан ушбу бўлимда кўрсатилгани каби иш тутилади.

Туберкулинга таъсирчан ҳайвонни сўйганда, сил касаллиги аниқланишига қараб гўшт ва бошқа маҳсулотларнинг санитар баҳолаш амалга оширилади. Агар сил касалланиши лимфа тугунлар, тўқима ва аъзоларда аниқланмаса, тана ва сўйишнинг бошқа маҳсулотлари чекловларсиз чиқарилади.

111. Псевдотуберкулез. Ориқлик ва кўп сонли лимфа тугунлари касалланиши ва мушакларда псевдотуберкулез жараёни аниқланганида, сўйилган ҳайвон ва ички аъзоларини утилизацияга юборилади.

Ориқлик бўлмаганида ва фақат ички аъзолари ёки лимфа тугунлари касаллиги бўлганида, ички аъзоларини утилизацияга юборилади, сўйилган ҳайвон гўшти ва бошқа маҳсулотларини чекловларсиз чиқарилади.

112. Паратуберкулезли энтерит. Ичак, бризжейка лимфа тугунлари, бўғиз, жағ орасидаги соҳа, бошда патологик ўзгаришлар бўлганида, ўзгарган аъзо ва бризжейка ва ичакларни утилизацияга юборилади, сўйилган ҳайвон гўшти ва бошқа маҳсулотларини чекловларсиз чиқарилади.

Ориқ сўйилган ҳайвонлар ва уларнинг аъзолари кўрсатилган касалликлар бўлганида утилизацияга юборилади.

113. Оқсил билан касалланган ёки касалликда гумон қилинаётган ҳайвонлар билан бир партияда бўлган сўйилган ҳайвонлар гўшти ва бошқа маҳсулотларини қайнатилган ёки — дудланган турдаги колбаса, қайнатилган пазандачилик маҳсулотлари ёки консервалар тайёрлаш учун юборилади. Кўрсатилган маҳсулотлар учун гўштни қайта ишлашни имкони бўлмаса, қайнатиб зарарсизлантирилади.

Гўшт ва бошқа сўйиш маҳсулотларини ҳом холда чиқариш тақиқланади.

Кўпгина мушакларда (тоз ва кўкрак қисмларида, елка қисми ва ҳ.к), кўп сонли ёки кенг тарқалган некротик ўчоқлар бўлганида, шунингдек, оёқлар, елин ва бошқа аъзоларнинг гангренали ёки йирингли яллиғланиши билан кечган оқсилнинг оғирлашган ҳолатларида, сўйилган ҳайвон ва бошқа аъзоларини утилизацияга юборилади.

Мушакларда битталик некротик ўчоқлар бўлганида, мушак қисмлари утилизацияга юборилади, аъзолари ва қолган гўштни ишлатиш масаласи бактериологик текширув натижалари асосида ҳал қилинади.

Ичак, қизилўнгач, қовуқлар бошқа хом ашёдан ажратилган ҳолда технологик ишлов берилади ва усти ва ташқи томонини формальдегиднинг 0,5 фоизли эритмаси билан ювилади, сирка кислотасининг 0,08 фоизли концентрацияси қўшилган ош тузи эритмасига бўктирилади: ичаклар — 4 соат давомида, қизил ўнгач ва қовуқлар — 24 соат давомида. Кўрсатилган усулда зарарсизлантирилмаган ичак маҳсулотлари утилизацияга йўналтирилади.

Касал, касалланган ва заҳарланишда гумонланаётган ҳайвонлар териси дезинфекция қилинади. Оқсил аниқланишидан аввал олинган терилар, шунингдек, юқимли терига тегмаган соғлом ҳайвонлардан олинган терилар, ихтисослаштирилган сўйиш корхоналаридан дезинфекциясиз алоҳида вагонларга ёки автомашиналарга солишга ва бирламчи базаларга кирмасдан айнан чарм заводларига олиб боришга рухсат этилади.

Шохлар, туёқ, соч, тукларни 1 фоизли формальдегид эритмасида дезинфекция қилинади, шундан сўнг чекловларсиз чиқарилади.

Оқсил билан касалланган ҳайвонларни мажбурий сўйганда, гўшт ва бошқа маҳсулотларни фақат қайнатгандан сўнг хўжалик ичида ишлатилади. Хом ҳолда хўжалик ташқарисига олиб чиқиш тақиқланади. Тери, шох, туёқ, соч ва туклар дезинфекция қилиниши керак.

114. Бруцеллез. Бруцеллезнинг клиник ёки патологанатомик аломатлари бўлган барча турдаги ҳайвонларни сўйганда олинган гўштни қайнатгандан сўнг чиқарилади.

Бруцеллезга таъсир этадиган, лекин бруцеллезнинг клиник аломатлари бўлмаган ёки гўшт ва аъзоларида патологоанатомик ўзгаришлар бўлмаган йирик қорамол гўшти чекловларсиз чиқарилади.

Бруцеллезга таъсир этадиган ва эчки — қўй туридаги бруцеллезга (мелитензисга) гумонли хўжаликлардан (ферма) келиб тушган йирик қорамол ва чўчқа гўшти колбаса ёки консерва учун қайта ишланади.

Бруцеллезнинг клиник ёки патологик аломатлари бўлган барча турдаги ҳайвонлар гўштни суякдан ажратишда олинган суяклар, шунингдек, бруцеллезга таъсирчан қўй ва эчки таналарини ёғ ажратиш учун эритишга юборилади ёки ҳайвонларга қуруқ ем ишлаб чиқариш учун жўнатилади.

Бруцеллезга таъсир этадиган ёки бруцеллезнинг клиник аломатларига эга барча турдаги ҳайвонларни сўйганда олинган бош, жигар, юрак, ўпка, буйрак, ошқозон ва бошқа ички аъзоларни ҳом ҳолда сотиш тақиқланади; улар қайнатгандан сўнг чиқарилади ёки колбаса ва бошқа қайнатилган маҳсулотлар тайёрлаш учун қайта ишлашга юборилади.

Мол ва чўчқа қулоғи ва оёқлари, думи саноатда қайта ишлашдан ёки қайнатишдан аввал қайноқ сувга ботириб олиниши ёки куйдирилиши керак, мол ва чўчқа боши — куйдирилган, ошқозони эса қайнаган сувга ювилган бўлиши керак.

Бруцеллезга таъсирчан, лекин бруцеллезнинг клиник аломатлари ва тана ва аъзоларида патологоанатомик ўзгаришлар бўлмаган сигир, қўй ва эчки елини қайнатгандан сўнг чиқарилади, бруцеллезнинг клиник аломатлари ёки патологоанатомик ўзгаришлар бўлганида утилизацияга юборилади.

Бруцеллезга таъсирчан ҳайвонлардан олинган ичак, қизилўнгач ва қовуқлар 48 соат давомида 15 — 20 °C ҳароратда 1:2 суюқлик коэффициентида 0,5% тузли кислотали 1 фоизли тузли эритмада ушланади. Бруцеллез билан клиник касалланган ҳайвонларнинг ичак, қизилўнгач ва қовуқлари утилизация қилинади.

Бруцеллез билан клиник касалланган ва бруцеллезга таъсирчан ҳайвонлардан олинган қон ҳайвонларга қуруқ ем ёки техник маҳсулотлар ишлаб чиқаришга рухсат этилади.

Қўй ва эчкилар бруцеллез (мелитензис типи) билан касалланган ҳайвонлар териси, шохи ва туёғи дезинфекциядан сўнг чиқарилади.

115. Лептоспироз безгаки. Ҳайвонларнинг хламидиозли (энзоотик) аборти. Агар лептоспироз аниқланса ва икки кун давомида йўқолмаётган мушакларнинг дегенератив ўзгаришлари бўлса ёки сариқ рангга бўялса, гўшт ва ички аъзоларни утилизацияга юборилади. Мушакларда дегенератив ўзгаришлар бўлмаса, лекин унда икки кун давомида йўқолаётган сариқ ранг бўлса, паталогик ўзгариши бўлмаган гўшт ва ички аъзоларини қайнатишдан сўнг чиқарилади. Ичак ва патологик ўзгарган аъзоларини утилизацияга юборилади.

Ҳайвонларда Ку безгаги ва хламидиозли (энзоотик) аборт аниқланганида, гўшт ва ўзгармаган аъзоларини қайнатишдан сўнг чиқарилади, ўзгарган аъзолар ҳамда қон утилизация қилинади.

Ҳайвонлар хламидиозида патологик ўзгаришлар бўлмаган ичак, қизилўнгач, қовуқларни 30 дақиқа давомида 0,5 фоизли формальдегид эритмасида тозалагандан сўнг ишлатилади. Суяклар 2,5 соат қайнатилади.

Лептоспироз, хламидиозли (энзоотик) аборти, Ку безгагига текширилганда фақат ижобий таъсир кўрсатаётган ҳайвонлар сўйилганда, яъни уларда мушкка тўқималарида ва аъзоларида клиник аломатлар ёки паталогоанатомик ўзгаришлар бўлмаганида, гўшт ва бошқа маҳсулотларини чекловларсиз чиқарилади.

Лептоспироз, хламидиозли (энзоотик) аборти ёки Ку безгаги билан клиник касалланган ҳайвонларнинг териси, сочи, шохи ва туёқлари дезинфекциядан сўнг чиқарилади.

116. Актиномикоз. Фақат бош лимфа тугунлари актиномикоз билан касалланганида улар олиб ташланади, бош эса қайнатишга юборилади. Бош суяклари ва мушаклари касалланганида эса уни бутунлай утилизацияга юборилади.

Ички аъзолар ва тил актиномикоз билан чекланган касалланганида, уларнинг касалланган жойини кесиб ташлаб чиқарилади; ички аъзолари ва тил кенг касалланганида уларни утилизацияга юборилади.

Суяк, ички аъзолар, мушаклар касаллиги кенг тарқалган актиномикоз жараёнида сўйилган ҳайвонни барча аъзолари билан бирга утилизация қилинади.

117. Чўчқалар ўлати. Сарамас. Ауеска касали. Пастереллез (геморрагик септицемия). Листериоз. Сальмонеллез. Юқорида кўрсатилган касалликка чалинган ёки гумонланаётган ҳайвонларнинг гўшти ва маҳсулотларини ҳом ҳолда чиқариш тақиқланади. Ўлатга қарши эмланган чўчқалар ва сўйилишдан олдин юқори ҳарорати бўлган ёки сўйилгандан сўнг санитар текширувда ички аъзоларининг патологик ўзгаришлари аниқланган чўчқалар ўлат билан касалланган деб ҳисобланади.

Мушакларда дегенератив ёки бошқа патологик (абсцесс ва бошқалар) ўзгаришлар бўлганида, гўшт ва ички аъзоларни утилизацияга юборилади.

Сўйилган ҳайвонда ва ички аъзоларида патологик ўзгаришлар бўлмаганида, сальмонеллага бактериологик текшируви (листериоздан ташқари) ўтказилгандан сўнг уларни ишлатиш ҳақида қарор қабул қилинади. Бунда гўшт ва ички аъзоларида сальмонелла аниқланганида, ички аъзолар утилизацияга юборилади, гўштни эса қайнатиш дан сўнг чиқарилади ёки консервалар ишлаб чиқариш учун йўналтирилади.

Сальмонелла бўлмаганда, гўшт, шпик ва ички аъзоларини қайнатилган — дудланган колбаса ва консервалар ёки қайнатишга йўналтиришга рухсат этилади. Рожа, пастереллез ва листериозда гўштни бундан ташқари қайнатилган колбаса, қайнатилган — дудланган тўши ва корейка учун ишлатишга рухсат берилади.

Листериоз билан касалланган ҳайвонларнинг патологик ўзгарган ички аъзолари, ичаклари ва бошлари барча ҳолларда 100 °C ҳароратда ишлов бериш билан ёки шу ҳароратда 1 соат давомида қайнатиб утилизация қилинади.

Терилари дезинфекция қилинади.

118. Юқумли атрофик ринит. Касалга гумонланганда текшириш учун бошини бўйламасига иккига чопишади. Бурун ҳаво йўллари текширилади: бурун бўшлиғидаги шиллиқ қаватида яллиғланиш ва некротик жараёнлар, чаноқлар атрофияси аниқланганида боши, тили, қизилўнгач ва ўпкани утилизацияга юборилади. Гўшт ва бошқа аъзоларини (жигар, буйрак, қоражигар ва бошқалар) уларда дегенератив ўзгаришлар бўлмаганида чекловларсиз чиқарилади.

119. Юқумли ринотрахеит. Парагрипп-3. Вирусли диарея. Аденовирусли инфекция. Ветеринария санитария экспертизаси натижаларига кўра истеъмолга лойиқ деб топилган гўшт ва субмаҳсулотлар қайта ишлаш учун юборилади.

Гўшт ва ички аъзоларда патолгоанатомик ўзгаришлар бўлганида бактериологик текширувлар бажарилади. Сальмонелла аниқланганида ички органлар утилизацияга юборилади, гўшт эса қайнатишдан сўнг ёки консерва тайёрлашга юборилади.

Бош, трахея, қизилўнгач, қовуқ, гўштни суякдан ажратганда олинган суяк, қон, патологик ўзгарган аъзо ва тўқималар, шохи ва туёқлари утилизацияга юборилади.

Терини кўп миқдордаги ош тузи ва 1 фоизли тузли кислота қўшилган эритмада (НCl га ҳисобланганда) 24 соат давомида дезинфекция эритмаси 15 — 18 °C ҳароратида, ва суюқлик 1:4 коэффициентида дезинфекция қилинади. Нейтрализацияни 6% ош тузи бўлган, нейтрализация тугагунича хом ашё вазнига бир неча маротаба 0,5 % кальцийланган сода қўшилиб амалга оширилади; нейтрализация тугашини индикатор белгилайди.

120. Коқшол. Бош, гўшт ва бошқа маҳсулотлари утилизацияга юборилади.

121. Қорамолнинг хавфли катарал иситмаси, отлар энцефаломиелити касалликларида гўшт қайнатишга юборилади, бош ва касал аъзолар утилизация қилинади.

Тери дезинфекция қилинади.

122. Отларнинг юқумли анемияси. Касал ҳайвонлар гўшти ва маҳсулотлари утилизацияга юборилади. Клиник аломатлари бўлмаган, лекин серологик текширувда ижобий ёки 7 — 20 кун оралиғида иккита гумонли натижа бўлганида ҳайвонлар санитар кушхонада сўйилади, гўшт эса қайнатиб зарарсизлантиргандан сўнг ишлатилади.

Боши, суяги ва ички аъзолари утилизация қилинади.

Тери дезинфекция қилинади.

123. Чўчқаларнинг вирусли (трансмиссив) гастроэнтрити. Касал ва касалликни юқтиришга гумонланаётган чўчқаларнинг гўшт ва субмаҳсулотлари қайнатилган, қайнатилган — дудланган колбаса ва консервалар ишлаб чиқаришга йўналтирилади. Гўшт ва субмаҳсулотларни колбаса маҳсулотларини қайта ишлаш имкони бўлмаса, улар қайнатиб зарарсизлантирилади.

Касалликдан тузалган ҳайвонларнинг гўшт ва субмаҳсулотлари чекловларсиз чиқарилади.

Касал чўчқаларнинг ичаги, қовуғи ва қизилўнгачи утилизация қилинади.

Касалликка, юқтиришга гумонланган, ва касалликдан тузалган ҳайвонларнинг ичаги, қовуғи ва қизилўнгачи бир соат давомида 0,5 фоизли формальдегид эритмасида ювилиб, кейин сувда чайилади, қайнатилган колбаса маҳсулотларининг пўсти сифатида ишлатилиши мумкин.

Ёғи эритилганидан сўнг суяклар, қон, туёқлар ҳайвонларга ем учун қайта ишланади.

Касал ва касалликка гумон қилинган чўчқа терилари дезинфекция қилинади.

Касалликдан тузалган ҳайвонлар териси чекловларсиз чиқарилади.

124. Чўчқаларнинг энзоотик энцефаломиелити (Тешен касали).

Сўйилган ҳайвоннинг гўшти ва маҳсулотлари қайнатилган — дудланган колбаса ва консерваларга қайта ишлов беришга ёки қайнатишга йўналтиришга рухсат этилади.

Зелец ва илвира тайёрлаш учун бош, оёқ ва думларини ишлатишга рухсат берилади.

Суяк, қон, бош ва орқа мия, ичак, ошқозон, қовуқ, қизилўнгач, туёқлар ҳайвонлар учун қуруқ ем тайёрлашда қайта ишланади.

Мушакларда дегенератив ўзгаришлар бўлганида, гўшт ва барча ички аъзоларни утилизация қилинади.

Ҳайвонларнинг терисини шилишмайди, уларни куйдириш ёки қайнаб турган сувга ботириш мумкин. Ихтисослаштирилган сўйиш корхонасига дезинфекция қилинадиган териларни шилишга рухсат этилади.

125. Чўчқаларнинг везикуляр касаллиги. Касал ва касалликни юқтиришга гумонланган чўчқалардан олинган гўшт ва бошқа маҳсулотлар технологик йўриқномаларда белгиланган режимлар бўйича тайёрланадиган қайнатилган, қайнатилган — дудланган ва дудланган — ёпилган колбаса маҳсулотлари ва консерваларга ишлатилади.

Субмаҳсулотларни зелец ва илвира, қайнатилган колбаса ва консервалар тайёрлаш учун ишлатилади, бунда технологик йўриқномаларда белгиланган режимларга риоя этилиши керак.

Ёғларни эритгандан сўнг суяклари ошқозон шиллиқ қавати, туёқлар ҳайвонларга қуруқ ем ишлаб чиқариш учун чўчқалар сўйилган корхонада қайта ишланади.

Ичак, қовуқ ва қизилўнгач бир соат давомида 0,5 фоизли формальдегид эритмасида ювилади, кейин сувда чайилиб корхона ичида ишлатилади. Юқорида кўрсатилган усулда зарарсизлантирилмаган ичак ва бошқа маҳсулотлар утилизация қилинади.

Касал ва касалликни юқтиришга гумонланган чўчқалар териси дезинфекция қилинади.

126. Чечак касаллиги аниқланган тақдирда қўй, эчки ва чўчқаларнинг гўшти ва ички аъзолари оспанинг хавфсиз шаклида ва пустулларнинг битишида, патологик ўзгаришлар, шишган тўқималар олиб ташлаганда (тозалаганда) чекловларсиз чиқарилади.

Чечакнинг аралашган геморрагик ва гангреноз шаклларида қўй, эчки ва чўчқалар гўшти ва маҳсулотлари утилизация қилинади.

Териси дезинфекция қилинади.

Некробактериоз. маҳаллий патологик жараёнида (ҳалқум, бурун, бўғиз, ички аъзолар ёки оёқларнинг зарарланишида) гўштни чекловларсиз чиқарилади, зарарланган қисмлари эса утилизация қилинади. Септик жараёнда эса гўшт ва субмаҳсулотлар утилизацияга юборилади. Ўртача семизликда бир нечта аъзоларнинг зарарланишида гўшт ва ички органларни ишлатиш масаласи бактериологик текширув ўтказилгандан сўнг ҳал этилади (патоген коккли микрофлора, сальмонелла ва бошқалар борлигини).

127. Ёш ҳайвонларнинг юқумли касалликлари (диплококкли септицемия, колибактериоз, стрептококкоз, сальмонеллез, қўзи ва чўчқа дизентерияси, энзоотик бронхопневмония).

Мушакларда дегенератив ўзгаришлар бўлганда, гўшт ва маҳсулотлар утилизация қилинади.

Мушак тўқималарида патологик ўзгаришлар бўлмаганида ички аъзолар утилизацияга юборилади, гўшт эса қайнатилгандан сўнг чиқарилади.

128. Мастит, эндометрит,параметрит билан касалланган қорамол ва қўйларни сўйганда олинган гўшт сальмонелла ва патоген стафилококка текширилиши керак.

Сальмонелла ва патоген стафилококк, мушкаларда дегенератив ўзгаришлар бўлмаганида гўшт ва ички аъзоларни чекловларсиз чиқарилади.

Сальмонелла аниқланганда гўшт қайта ишлашга юборилади.

Ҳар икки ҳолатда зарарланган елин утилизация қилинади.

129. Стахиботриотоксикоз, фузариотоксикоз, патологик ўзгаришлар бўлмаганида ва сальмонеллага текширув салбий бўлганида, гўшт, бош ва оёқлари чекловларсиз чиқарилади. Сальмонелла аниқланганида эса, гўштни қайнатишга ёки консервалар тайёрлашга юборилади.

Касал ҳайвоннинг ички аъзолари ва гўштида некротик қисмлар аниқланганида утилизацияга юборилади.

130. Лейкоз ва бир нечта паренхиатоз аъзоларнинг лимфа тугунлари касалланганида ёки тананинг серозли қопламида лейкозли ўсимталар (тошмалар) аниқланганида, ҳайвон семизлигидан қатъи назар, сўйгандан сўнг утилизация қилинади.

Агар алоҳида лимфа тугунлар ёки аъзолар зарарланган бўлса ва скелетал мушакларда ўзгаришлар бўлмаса, бундай лимфа тугунлар ёки аъзолар утилизацияга юборилади, гўшт ва зарарланмаган аъзолар бактериологик такширув натижаларидан келиб чиқиб ишлатилади.

Ҳайвоннинг лейкозга гемотогик текшируви ижобий бўлса, лекин лейкозга хос патологик ўзгаришлар бўлмаса, гўшт ва аъзолар чекловларсиз чиқарилади.

Инвазион касалликлар:

131. Пироплазмидоз касаллигида сариқ ранг ва дегенератив ўзгаришлар бўлмаганида, гўшт ва ички аъзолар чекловларсиз чиқарилади.

132. Қорамол ва чўчқалар цистицеркози (финноз). Бош мушаклари ва юрак кесилиб финлар аниқланганида бўйиннинг орқа қисмидаги мушакларда, курак-тирсак, бел, орқа, тоз оёқлар ва диафрагмада қўшимча иккита параллел кесим кесилади. Зарарланганлик даражасидан келиб чиқиб, гўшт ва аъзоларнинг санитар текшируви дифферентлаб амалга оширилади.

Бош ёки юрак мушаги кесимларининг бирида 40 кв.см юзасида учдан ортиқ тирик ёки ўлик финн аниқланганида, гўшт, бош ва ички аъзолар (ичакдан ташқари) утилизацияга юборилади. Ички ва ташқи ёғ (шпик) олиниб, озиқ — овқат мақсадларида эритишга йўналтирилади.

Бош ёки юрак мушаги кесимида 40 кв.см юзасида учдан кўп бўлмаган тирик ёки ўлик финн аниқланганида ва айтиб ўтилган мушакларнинг бошқа кесимларида финлар аниқланмаганида ёки миқдори учдан ошмаганида, гўшт, бош ва ички аъзолар (ичакдан ташқари) утилизация қилинади.

Ички ёғ ва шпик юқорида кўрсатилгани каби зарарсизлантирилади.

Қорамол гўштини музлатиш ёки тузлаш орқали зарарсизлантирилган гўшт қиймали колбаса маҳсулотлари ёки қиймали консервалар тайёрлаш учун юборилади. Зарарсизлантирилган субмаҳсулотлар ишлаб чиқаришда қайта ишлашга юборилади.

Цистицеркоз билан зарарланиш даражасидан қатъий назар, ичак ва тери оддий ишлов берилгандан сўнг чекловларсиз чиқарилади.

Серозли қоплама ва жигарда ингичка бўйинли финлар (ингичка бўйинли цистицеркоз) аниқланганида, улар олиб ташланади ва шундан сўнг гўшт ва ички аъзолар чекловларсиз чиқарилади.

133. Қўй ва эчки цистицеркози (финноз). Гўшт ва аъзолар енгил зарарланганида (40 кв.см юза кесимида 5 дан кўп бўлмаган финн) ва мушакларда ўзгаришлар бўлмаганида, гўшт ва аъзолар яхлатиб зарарсизлантирилади ва кейин колбаса маҳсулотлари (қиймали) ва қиймали консерва маҳсулотлари учун қайта ишлов берилади. Гўштнинг катта миқдорда зарарланишида (кесимда 5 дан ортиқ финн бўлса) ёки мушакларда патологик ўзгаришлар бўлса, гўшт утилизацияга юборилади, ёғ эса қайта эритилади.

134. Трихинеллез. Чўчқа (3 ҳафталик ёшга тўлмаган чўчқа болаларидан ташқари), қобон, бўрсиқ, айиқ ва бошқа ҳар нарсани ейдиган ва йиртқич ҳайвонлар гўшти ва ички аъзоларини трихинеллезга текшириш шарт. Ҳар бир сўйилган ҳайвондан иккита проба олинади (хар бири 60 гр) диафрагма оёқларидан (мушак тўқимасини пайга ўтиш чегарасида), улар бўлмаганида — диафрагманинг мушак қовурға қисмидан, ва қовурға орасидаги ёки бўйин мушакларидан. Ҳар бир пробадан камида 12 кесим текширилади.

Компрессориусдаги 24 кесимда, ҳатто битта трихинелла топилса (унинг тириклигадан қатъи назар), гўшт, мушаклари бўлган субмаҳсулотлар, қизилўнгач, тўғри ичак, шунингдек, аралашиб кетган гўшт маҳсулотлари утилизацияга юборилади.

Ташқи ёғ (шпик) ажратилиб қайта эритилади. Ички ёғ эса чекловларсиз чиқарилади.

Ичаклар (тўғри ичакдан ташқари) оддий ишлов берилгандан сўнг чекловларсиз чиқарилади.

Тери мушак тўқималари олиб ташланганидан сўнг чиқарилади. Мушак тўқималари утилизацияга юборилади.

135. Эхинококкоз. Мушак ёки ички аъзоларнинг кенг зарарланишида, гўшт ёки аъзолар утилизацияга юборилади. Кам зарарланишда эса фақат гўшт ва аъзоларнинг зарарланган қисмлари утилизация қилинади. Гўшт ва аъзоларнинг зарарланмаган қисмлари чекловларсиз чиқарилади.

136. Метастронгилезлар. Фасциолез. Дикроцелиоз. Диктиокаулез. Лингватулез. Аъзоларнинг зарарланган қисмлари утилизацияга юборилади ёки йўқ қилинади. Ички аъзоларнинг зарарланмаган қисмлари эса чекловларсиз чиқарилади.

Ички аъзонинг 2/3 қисми ивазия билан зарарланган бўлса, у бутунлай утилизацияга юборилади.

137. Альфортиоз. Альфортиоз билан касал отлардан олинган гўшт зарарланган ўчоқлар тозаланганидан сўнг чекловларсиз чиқарилади.

138. Онхоцеркоз. Гўшт ва аъзолар зарарланган ўчоқлардан тозалангандан сўнг чекловларсиз чиқарилади. Онхоцеркознинг йирингли — некротик аломатлар билан оғир кечишида, гўшт ва ички аъзолар патоген стафилококклар ва сальмонеллаларга бактериологик текширилиши керак.

139. Аскаридоз. Параскаридоз. Гидремиянинг яққол аломатларида гўшт ва аъзолар утилизация қилиниши керак.

Мушаклар гидремияси аломатлари бўлмаганида, гўшт ва аъзолар чекловларсиз чиқарилади.

140. Овод личинкалари. Яллиғланган ва шишган жойлар яхшилаб тозаланади.

141. Ценуроз. Бош утилизацияга юборилади. Гўшт ва аъзолар чекловларсиз чиқарилади.

142. Саркоцистоз. Мушакларда саркоциста аниқланганида, лекин уларда патологик ўзгаришлар топилмаганда, гўшт ва аъзолар чекловларсиз чиқарилади.

Гўшт саркоцистлар билан зарарланганида ва мушакларда ўзгаришлар аниқланганида (озиш, гидремия, рангсизланиш, мушак тўқималарининг оҳак билан қопланиши, дегенератив ўзгаришлар) гўшт ва аъзолар утилизацияга юборилади.

Чўчқа шпики ва ички ёғи, барча турдаги ҳайвонларнинг ичак ва териси чекловларсиз ишлатилади.

143. Яхши ва ёмон ўсимталар. Ёмон ўсимта ва кўп сонли яхши ўсимта билан зарарланган аъзо ва тана қисмлари утилизацияга юборилади, зарарланмаган қисмлари эса қайнатилгандан сўнг чиқарилади. Кенг зарарланиш оқибатида зарарланган қисмларни олиб ташлашнинг имкон бўлмаганида, гўшт ёки аъзолар утилизацияга юборилади.

Кам сонли яхши ўсимталар бўлса, зарарланган қисмлар кесиб олиб ташланади ва гўшт ва аъзолар чекловларсиз чиқарилади.

144. Оқ мушак касаллиги. Кетозлар. Мушакларда дегенератив ўзгаришлари бўлганида (рангсизланиш, шишлар, ҳажмни катталаниши, мушаклар бўшашиши) гўшт ва аъзолар утилизацияга жўнатилади.

Мушаклардаги ўзгаришлар аломатлари кучли бўлмаса (ранг оч пушти, ҳажм кам катталашиши) ёки аъзо ёки скелет мушаклари қисмида патологик ўзгаришлар бўлса, гўшт ва ички аъзолар сальмонеллага текширилади. Мушак ёки аъзоларда сальмонелла аниқланганида, гўшт зарарсизлантириш учун қайнатишга юборилади, ички аъзолар эса утилизацияга юборилади; сальмонеллага бактериологик текширув натижалари салбий бўлса, гўшт ва зарарланмаган аъзолар ишлаб чиқариш қайта ишловига юборилади (қайнатилган ва қайнатилган — дудланган колбасалар ва консервалар), зарарланган аъзолар эса утилизацияга юборилади.

145. Озиш. Илвираган шиш ва ёғ йиғилган жойларда озиш, озишни келтириб чиқарган сабаблардан қатъи назар, ёки мушак тўқималаридаги шундай шишлар бўлганида, мушаклар атрофияси ёки дегенератив ўзгаришда ва лимфа тугунларининг шишишида, гўшт ва ички аъзолар утилизацияга юборилади.

146. Сўйилган ҳайвон гўштини сариқ рангга бўялиши икки кун давомида йўқолмаётган бўлса, гўшт қайнаганида аччиқ маза ва ахлат ҳиди келганида, гўшт утилизацияга юборилади.

Икки кун давомида сариқ ранг, ахлат ҳиди ва аччиқ маза кетса, бактериологик текширув натижаларига кўра гўшт чиқарилиши мумкин.

Гўштда балиқ, сийдик, балчиқ, дори ёки гўштга ёт бўлган бошқа ноодатий ҳид бўлганида, ва бу ҳид гўшт қайнатилганидан сўнг ҳам йўқолмаса, шунингдек, чириш аломатлари бўлганида, гўшт утилизацияга юборилади.

Балиқ ҳиди бўлган гўштда патологоанатомик ўзгаришлар бўлмаганида, 48 соат давомида совутиш камераларида сақланади. Агар 48 соатдан сўнг қайнатилиб татиб кўрилганда балиқ ҳиди сезилмаса, гўштни ишлаб чиқаришга қайта ишлаш учун юборилади.

Ёғ хом ашёси балиқ ҳиди бўлганида утилизация қилинади.

147. Ҳайвонларни фақат ветеринария мутахассиси рухсати билан мажбурий сўйилади.

Мажбурий сўйиш учун ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарига олиб келинган ҳайвонларни сўйишдан олдин сақланиши амалга оширилмайди.

Хўжаликда ҳайвонларни мажбурий сўйиш сабаблари ҳақида ветеринария мутахассиси имзолайдиган далолатнома тузилади. Мазкур далолатнома ва мажбурий ўлдирилган ҳайвон гўштининг бактериологик текшируви натижалари ҳақида ветеринария лаборатория хулосаси ҳамда ветеринария гувоҳномаси билан бирга сўйилган ҳайвонни ихтисослаштирилган сўйиш корхонасига олиб келишда берилиши керак, у ерда сўйилган ҳайвон қайта бактериологик текширувдан ўтказилади.

Ҳайвон пестицид ва бошқа заҳарли моддалар билан заҳарланганда гумон қилинганда, гўштни заҳарли моддаларга текшириш натижалари ҳақида ветеринария лабораториясининг хулосаси бўлиши керак.

148. Мажбурий равишда сўйилган ҳайвонлар гўштини хўжаликлардан гўшт ишлаб чиқариш корхоналарига олиб бориш гўшт маҳсулотларини ташиш бўйича амалдаги ветеринария — санитария қоидаларига риоя қилинган ҳолда амалга оширилиши керак.

149. Мажбурий равишда сўйилган қўй, эчки, чўчқа ва бузоқлар гўштини тўғри экспертиза қилишини таъминлаш мақсадида гўшт ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарига яхлит ҳолатда келтирилиши керак, қорамол ва туя гўштлари эса — яхлит, иккига бўлинган ва тўртга бўлинган кўринишда олиб келиниши ва алоҳида совутиш камерасига қўйилиши керак. Иккига ва тўртга бўлинган ҳайвон гўштларини улар бир ҳайвонга тегишлилигини билдириш учун ёрлиқ қўйилади.

150. Йўлда мажбурий равишда сўйишдан олдин ветеринария кўриги ўтказилмай сўйилган ҳайвон гўшти тегишли ветеринария гувоҳномаси (маълумотномаси), мажбурий сўйиш сабаби ҳақидаги ветеринария далолатномаси ва бактериологик текширув натижалари ҳақидаги ветеринария лаборатория хулосасисиз ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарига қабул қилиш тақиқланади.

151. Ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарида ҳайвонни мажбуран сўйиш фақат санитар сўйиш хоналарида амалга оширилади.

6-боб. Парранда сўйишдан олинган маҳсулотларнинг ветеринария- санитария текшируви ва экспертизаси

152. Паррандаларни қабул қилиш, сўйишдан олдин сақлаш, ветеринария текшируви ва сўйиш учун ихтисослаштирилган сўйиш корхоналари ветеринария-санитария талабларига жавоб берадиган хоналарни жиҳозлаши керак.

153. Соғлом ва касал паррандаларни бирга транспортировка қилиш ва сўйишга рухсат берилмайди.

154. Ихтисослаштирилган сўйиш корхонасига олиб келинган парранда партия орасида юқумли касалга чалинган (грипдан ташқари) парранда аниқланса, бутун партия дарҳол сўйишга юборилади, уларни сўйиш соғлом паррандаларни сўйишдан алоҳида амалга оширилиши керак.

155. Ихтисослаштирилган сўйиш корхоналаридан ичи тозаланмаган паррандалар олиб чиқилиши тақиқланади.

Тўлиқ ичак — чавоқдан тозалашда бош, бўйи, оёқлар ажратилади; паррандадан бўқоқ, трахея, қизилўнгач ва ички аъзолар олиб ташланиши керак. Патологик ўзгаришлари бўлмаган ўпка ва буйраклар парранда ичида қолдирилиши мумкин. Ошқозон таркиби ва кутикуладан тозаланиши керак.

Парранда ярим тозаланган ҳолатда чиқарилганда, улардан клоака билан ичак ва тухум йўли олиб ташланади. Жиғилдон ем билан тўлган бўлса у ҳам олиб ташланади.

Паррандани ичак-чавоғи ярим тозаланган ҳолатда чиқаришга фақат соғлом паррандалар сўйилганида рухсат берилади. Юқумли ёки юқумли бўлмаган касаллик аниқланганида, барча паррандаларнинг ёши ва сонидан қатъи назар ичак-чавоғи тўлиқ тозаланиши керак.

Парранда сўйилганидан сўнг ветеринария мутахассиси сўйилган паррандаларни кўздан кечиради ва боши, териси ва бўғимларида патологоанатомик ўзгаришлар аниқланганида, уларнинг ичак-чавоғини тозалайди ва ветеринар шифокор томонидан тўлиқ ветеринария-санитария экспертизасини амалга ошириши учун ички аъзолари билан бирга столга қўяди.

Ветеринария-санитария экспертизасида ичак-чавоқ тозалагандан сўнг ички аъзолар текширилади (юрак, жигар, қоражигар, тухумдон, уруғдон, ошқозон ва ичак).

Ички аъзолар ёки серозли қопламада патологик ўзгаришлар аниқланганида, сўйилган парранда ички аъзолари билан бирга конвеердан олинади ва синчиклаб текширилади. Агар патологоанатомик текшириш ташхис қўйиш имконини бермаса, гўшт ва аъзолари бактериологик текширувга юборилади.

Ичак-чавоғи ярим тозаланган паррандаларни ветеринария — санитария экспертизасида, уларни кўздан кечиргандан сўнг ветеринар шифокор (ходим томонидан олинган) ичакни текшириб, кўкрак қисмидаги кесим орқали (кесим узунлиги 3-4 см) кесим атрофидаги ички аъзоларни визуал равишда текширади. Патологик ўзгаришга эга парранда гўшти конвеердан олинади ва тўлиқ экспертизага юборилади.

Ичи тозаланган парранда ветеринария — санитария экспертизаси ўтказилганидан сўнг бу мақсадларда фойдаланишга рухсат этилган целофан, пергамент ёки полимер пленкага ўралган ичак-чавоқ (жигар, юрак ва ичи тозаланган мушакли қоринча, бўйин) ичи бўшатилган парранда ичига қўйилиши мумкин ёки парранда гўштидан алоҳида сотувга чиқарилиши мумкин.

Барча ҳолларда ичак, жиғилдон, трахея, қизил ўнгач, мушакли ошқозон кутикуласи, тухум йўли, қоражигар, уруғдон, тухумдон, ўт қопи утилизацияга юборилади.

7-боб. Парранда танаси ва аъзоларининг алоҳида касалликларидаги ветеринария-санитария экспертизаси

156. Пастереллез. Ички аъзолар утилизация қилинади. Гўшт қайнатиш, қовуриш ёки консервалар учун қайта ишлашга юборилади. Пар ва патлари дезинфекция қилинади.

157. Пуллороз — тиф. Ички аъзолар утилизация қилинади. Гўшт қайнатиш, ёки консервалар учун қайта ишлашга юборилади. Ўзгарган мушакли парранда кўкрак қорин қисмида қон қуйилиши ёки перитонитлар бўлганида утилизация қилинади.

158. Сил. Бир нечта ички аъзолар ёки алоҳида аъзолар силга чалинганида ва ориқликда парранда аъзолари билан утилизация қилинади.

Алоҳида аъзолар силга чалинса, лекин парранда танаси семизлиги нормал бўлса, ички аъзолари утилизация қилинади, гўшти эса қайнатишдан сўнг чиқарилади.

Туберкулинга ижобий таъсир этаётган, лекин сил билан зарарланиши бўлмаган сўйилган парранда қайнатилганидан сўнг чиқарилади ёки консерваларга қайта ишлаш учун юборилади.

Пар ва патлари дезинфекция қилинади.

159. Юқумли ларинготрахеит. Юқумли бронхит. Зарарланган аъзолар ва гўшт қисмлари утилизация қилинади, гўшт ва аъзоларда ўзгаришлар бўлмаса, улар қайнатилади ёки гўштга консерва учун қайта ишлов берилади.

Пар ва патлари дезинфекция қилинади.

160. Чечак. Умумийлашган жараёнда тана барча ички аъзолари билан бирга утилизация қилинади, фақат боши зарарланган бўлса, утилизация қилинади, тана ва аъзолари эса қайнатгандан сўнг чиқарилади ёки консервалар учун қайта ишланади.

Пар ва патлари дезинфекция қилинади.

161. Сальмонеллез. Ички аъзолари утилизация қилинади, танаси эса қайнатгандан сўнг чиқарилади ёки консервалар учун қайта ишланади.

Пар ва патлари дезинфекция қилинади.

162. Колибактериоз. Мушак ва ички аъзоларида (перикард, перигептит, аэросаккул, перитонит) патологик ўзгаришлар бўлганида, тана ички аъзолари билан утилизация қилинади.

Фақат ички аъзоларида ўзгаришлар бўлганида, гўшт қайнатилади ёки консерва тайёрлаш учун қайта ишлов беришга юборилади, ички аъзолар эса утилизация қилинади.

163. Аспергиллез. Ўпка ва мушак тўқималари зарарланганда, тана ва ички аъзолари утилизация қилинади. Ўпка зарарланганда фақат ички аъзолар утилизация қилинади.

164. Стафилококкоз. Бўғинлардан бири зарарланганда, зарарланган қисми олиб ташланади, гўшт эса қайнатгандан сўнг чиқарилади. Кенг тарқалган жараёнда (бўғинлардаги абсцесс, аъзолардаги ўзгариш) тана ва аъзолар утилизация қилинади.

165. Спирохетоз. Озиш ва ички аъзоларнинг патологик ўзгаришида, тана ва ички аъзолари утилизация қилинади.

Мушакларда патологик ўзгаришлар бўлмаганида, фақат ички аъзолар утилизация қилинади.

166. Энтерогепатит. Зарарланган аъзолар (жигар, безли ошқозон, жиғилдон) утилизация қилинади.

167. Лейкоз. Марек касали. Ўсимталар. Анемия ёки сариқ бўлмаганида, мушакларда патологик ўзгаришлар бўлмаганда ёки ички аъзоларнинг қисман зарарланишида, улар утилизация қилинади, гўшти эса қайнатилади ёки консерваларга қайта ишланади. Умумлашган жараёнда ёки тери ва мушаклар зарарланганда ёки озиш мавжудлигида, зарарланиш даражасидан қатъи назар, парранда утилизация қилинади. Марек касаллигида пар ва пат дезинфекция қилинади.

168. Грипп, перитонит, кўкариш ва мушак тўқималарининг дегенератив ўзгаришлари, кўкрак қорин соҳасида қон қуюлиши бўлмаганида, тана ва зарарланмаган аъзолар қайнатилади.

Пар ва патлари дезинфекция қилинади.

169. Ньюкасл касали. Тана ва аъзолар утилизация қилинади. Зарарланганда гумон қилинган, лекин патологоанатомик ўзгаришлари бўлмаган парранда сўйилганида олинган гўшт ва ичак-чавоғи қайнатилади.

Пар ва патлари йўқ қилинади.

170. Ботулизм. Тана ички аъзолари билан бирга, пар ва пат йўқ қилинади.

171. Стрептококкоз. Тана ва ички аъзолар утилизация қилинади.

172. Орнитоз (пситакоз). Гўшт қайнатилади, ички аъзолар утилизация қилинади.

Пар ва патлари йўқ қилинади.

173. Листериоз. Бош ва зарарланган аъзолар утилизация қилинади. Гўшт ва зарарланмаган аъзолар қайнатилади.

Пар ва патлари йўқ қилинади.

174. Сарамас септицемия. Мушакларда ўзгаришлар бўлмаса, гўшти қайнатилади, ички аъзолари эса утилизация қилинади. Мушакларда патологик ўзгаришлар бўлганида, гўшт ва тана аъзолари утилизация қилинади.

175. Оёқ қичимаси. Таянмайдиган оёқ қисмлари утилизация қилинади.

176. Микоплазмоз. ҳаво қопларининг фиброз зарарланишида, тана утилизация қилинади; кўрсатилган зарарланиш бўлмаса, бош ва ички аъзолар утилизация қилинади, гўшт эса қайнатилади.

177. Некробактериоз, юқумли синусит. Септик жараёнда тана ва аъзолар утилизация қилинади. Фақат боши, бўйни зарарланганида улар утилизация қилинади.

178. Авитаминоз. Ориқлик ёки висцерал подагра бўлганида, тана ва аъзолари утилизация қилинади.

179. Ориқлик. Мушак тўқималарининг ёғ йиғиладиган жойларда илвираган шишлар бўлганида, мушак атрофияси ва қуруқлигида (бўғин, бел, ва бошқа жойлардан суяклари чиқиб қолиши), шунингдек, мушак тўқималари, талоғи, зираги оқариши ёки кўкаришида тана ва аъзолари утилизация қилинади.

180. Жароҳатлар, абсцесслар. Танада жароҳатлар, абсцеслар натижасида патологик ўзгаришлар бўлганида, зарарланган қисмлар, кенг зарарланишда эса бутун тана ички органлари билан бирга утилизация қилинади. Кичик зарарланишда, мушак тўқимасидан патологик ўзгаришлар кесиб ташланганидан сўнг гўштнинг бир қисми одатий технологик режимда консерва тайёрлаш учун юборилади ёки қайнатилади.

Янги жароҳатлар ва кичик янги қон қуйилишида, лекин атрофдаги тўқималарда яллиғланиш аломатлари бўлмаганида, барча ўзгарган тўқималар утилизация қилинади, қолган қисми эса чекловларсиз саноатда қайта ишлашга юборилади. Кўкрак суяги килида наминли жўжа — бройлерлар гўшти, тери қалинлашиш даражаси пастлигида чекловларсиз чиқарилади. Терисида яққол пуфак кўринишидаги шишли ичида шаффоф ёки қизғиш ва кўк суюқлик ва оқ фиброз масса бўлган намуналар кесиб ташланади ва утилизацияга юборилади, танаси эса ишлаб чиқаришда қайта ишлаш учун юборилади. Йирингли ёки яралар кесилиб, атрофидаги ўзгарган тўқима билан утилизация қилинади, гўшт эса қайнатишга юборилади ёки консервалар тайёрлашда ишлатилади. Наминларни махсус ўргатилган ходим олиб ташлайди.

181. Перитонитлар. Ички аъзолар, плевра ва қорин сероз қатламининг ўчоқли зарарланишида зарарланган аъзолар утилизация қилинади, гўшти эса қайнатилади, қовурилади ёки консервалар учун қайта ишланади.

Ички аъзолар ва кўкрак қорин бўшлиғининг сероз қоплами зарарланишли диффуз перитонитида ва қорин бўшлиғида серозли — фиброз ёки йирингли экссудат бўлганида, тана ва аъзолар утилизация қилинади.

182. Бегона ҳидлар. Дори ёки парранда гўштига ўхшамайдиган бошқа ҳидлар пайдо бўлганида, тана ва ички аъзолар утилизация қилинади.

183. Патулинотоксикох. Мушак ва ички аъзоларда патологик ўзгаришларда тана ва ички аъзолар утилизация қилинади. Мушакларда патологик ўзгаришлар бўлмаганида, фақат ички аъзолар утилизация қилинади.

8-боб. Қуёнлар сўйилганда ветеринария-санитария экспертизаси

184. Сўйишга олиб келинган қуёнлар ветеринария кўригидан ўтади. Сўйишдан олдин сақлаш, ветеринар текшируви, сўйиш ва қуёнларни қайта ишлаш учун ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарида, агар у ерда махсус цехлар бўлмаса, махсус бинолар ажратилиб жиҳозланиши ва ветеринар шифокорлар учун иш жойлари ажратилиши керак.

Келтирилган қуёнлар партияси орасида юқумли ёки юқумли бўлмаган касалга чалинган ёки касалга чалинганликда гумонланган қуёнлар аниқланганида, улар соғлом қуёнлардан алоҳида сўйилиши керак (гоморрогик касалдан ташқари).

185. Қуёнлар сўйилганидан сўнг уларнинг ички аъзолари (ўпка, юрак, жигар, қоражигар, ичак), бошидаги мушаклар (цистицеркозга) ва танаси текширилиши керак. Танасини текширганда қони чиқиш даражасига, танасига ишлов бериш тозалигига, паталогоанатомик ўзгаришлар борлигига аҳамият бериш керак.

186. Қуёнлар касаллиги аниқланган ҳолатда, танаси ва ички аъзоларини санитария текшируви қуйидаги тартибда амалга оширилади.

187. Пастереллез. Ички аъзолари утилизацияга юборилади, гўшти эса қайнатишдан сўнг чиқарилади. Абсцесс мавжуд бўлганида, танаси ва ички аъзолари утилизация қилиниши керак.

188. Псевдотуберкулез. Озғинлик ёки мушакларда псевдотуберкулез зарарланиш аломатлари бўлса, танаси ва ички аъзолари утилизация қилиниши керак. Бундай аломатлар бўлмаса, гўшти қайнатилади. Зарарланган аъзолар утилизация қилинади.

189. Некробактериоз. Маҳаллий жараёнда зарарланган қисмлари, умумлашган зарарланишда эса — тана ички аъзолари билан утилизация қилинади.

190. Сил, туляремия, миксоматоз, стрептококкли септицемия, стафилококкозлар (юқумли мастит). Сўйилган қуён ички аъзолари ва териси билан утилизация қилинади.

191. Спирохетоз. Сўйилган қуённинг зарарланган гўшт ва аъзолари утилизация қилинади.

192. Фасциолез, цистицеркоз. Фасциолезда жигар утилизация қилинади. Мушаклар цистицеркоз билан зарарланганда, сўйилган қуён ва аъзолари утилизация қилинади.

193. Кокциодоз. Зарарланган аъзолар (жигар, ичак) утилизация қилинади.

194. Листериоз. Зарарланган аъзолар (юрак, жигар) ва боши утилизация қилинади. Гўшт қайнатгандан сўнг ажратилади. Териси дезинфекция қилинади.

195. Ауеска касали. Мушаклардаги дегенератив ўзгаришларда тана ва ички аъзолари утилизация қилинади. Дегенератив ўзгаришлар бўлмаганида, ички аъзолар утилизация қилинади, гўшт эса қайнатгандан сўнг чиқарилади. Териси дезинфекция қилинади.

9-боб. Якунловчи қоида

196. Мазкур қоидалар талаблари бузилишида айбдор шахслар қонунчиликка мувофиқ жавобгар бўлади.

Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 8 майдаги 386-сон қарорига 2-ИЛОВА

Ҳайвонотга мансуб маҳсулот ва хом ашёларни ишлаб чиқариш, сақлаш ва сотиш бўйича ветеринария-санитария

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур норма ва қоидалар (кейинги ўринларда қоидалар деб аталади) ҳайвонотга мансуб маҳсулот ва хом ашёларни ишлаб чиқариш, сақлаш ва сотиш бўйича ветеринария-санитария норма ва қоидаларини белгилайди.

2. Ушбу Қоидалар Ўзбекистон Республикаси ҳудудида жисмоний ва юридик шахслар учун мажбурий ҳисобланади.

3. Бозорларда, савдо мажмуалари ва бошқа савдо объектларида гўшт маҳсулотлари билан савдо қилишга ветеринария-санитария хулосаси мавжуд бўлганда, тегишли тарзда чакана савдо ҳуқуқига эга бўлган тадбиркорлик фаолиятини амалга оширувчи юридик ва жисмоний шахсларга рухсат берилади.

Сотилаётган гўшт давлат ветеринария хизматининг ихтисослаштирилган сўйиш корхоналарида сўйилган ҳайвон гўштларининг ветеринария-санитария жиҳатидан хавфсизлиги кафолатланган ягона электрон маълумотлар базасига белгиланган тартибда киритилган бўлиши керак.

Ушбу ягона электрон маълумотлар базасида қайд этилмаган гўштларни сотиш тақиқланади. Ягона маълумотлар базасида қайд қилинмаган гўшт сотилиши кузатилганда, ушбу гўшт келиб чиқиши номаълум ҳисобланади ва сотувдан олиниб, лаборатория текширувлари натижасига кўра қайта ишлаш учун фойдаланилади ёки утилизация қилинади.

4. Ҳайвонотга мансуб маҳсулот ва хом ашёни қайта ишлашни амалга оширувчи ишлаб чиқариш объектлари маъмурияти «Ветеринария тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига мувофиқ ҳайвонотга мансуб маҳсулот ва хом ашё ветеринария-санитария нормаларига тўғри келишини назорат қилиш бўйича ишлаб чиқариш ветеринария хизматини ташкил этади.

5. Қайта ишлашга, сақлашга ва реализация қилишга келиб тушадиган ҳайвонотга мансуб маҳсулот ва хом ашёлар уларнинг хавфсизлигини ва келиб чиқишини тасдиқловчи ветеринария кузатув ҳужжатлари билан бирга бўлади.

6. Ишлаб чиқариш объектларини фойдаланишга топшириш, шунингдек, технологик ускуналар ёки линияларни ўрнатишда ҳамда янги турдаги гўшт (сут, балиқ) маҳсулотларини ишлаб чиқаришда объектга белгиланган тартибда бериладиган ветеринария-санитария хулосасини олиш зарур.

2-боб. Асосий тушунчалар

гўшт маҳсулотлари — қиймаланган, қайнатилган, ярим дудланган, қайнатилган-дудланган, пишлоқли ва дудланган, ўпка-жигарли ва қонли колбасалар, гўштли нонлар, сосискалар, сарделькалар, паштетлар, шунингдек, чўчқа, қорамол, қўй, парранда ва бошқа сўйиладиган ҳайвонлар гўштлардан тайёрланган бошқа маҳсулотлар;

чакана савдо — тижорат мақсадларида фойдаланиш ҳуқуқисиз маҳсулотни охирги истеъмол учун оз миқдорда сотишни назарда тутувчи савдо соҳасидаги фаолиятни амалга ошириш;

савдо шаҳобчаси — мулкчилик шаклидан, сотув ҳажмидан, иншоат ўлчамидан қатъий назар, маҳсулот ва хизматларни реализация қилиш учун мўлжалланган (мосланган) бино ёки иншоат;

чакана савдо савдо шаҳобчаларига: бозор, гипермаркет, супермаркет, савдо маркази, савдо мажмуаси, универсам, универмаг, минимаркет, гастроном, ихтисослаштирилган магазинлар, павильонлар, гўшт дўконлари ва бошқалар киради;

стационар савдо шаҳобчалари — маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари томонидан белгиланган жойларда муқим жойлаштирилган савдо объектлари (дўконлар, гўшт дўконлари ва павильонлар, умумий овқатланиш объектлари ва бошқалар);

сотувчи — савдо фаолияти билан шуғулланувчи ва сотиб олиш — сотиш шартномасининг томонларидан бири сифатида намойиш этилувчи юридик ёки жисмоний шахс.

3-боб. Ҳайвонотга мансуб маҳсулот ва хом ашёни қайта ишлашни амалга оширувчи қайта ишлаш объектларига қўйиладиган ветеринария-санитария талаблари

7. Ҳайвонотга мансуб маҳсулот ва хом ашёни қайта ишлашни амалга оширувчи қайта ишлаш объектларида (кейинги ўринларда гўштни қайта ишлаш объектлари деб аталади), ишлаб чиқариш хоналарида технологик ускунани жойлаштиришда ўзаро контаминацияга йўл қўйилмайди.

8. Гўштни қайта ишлаш объектлари қуйидаги ветеринария-санитария мақсадларига мўлжалланган соз, ишчи ҳолатида бўлган объектлар билан жиҳозланади:

гўшт ва гўштли маҳсулотни қайта ишлашга етказиб берувчи автотранспортни ювиш ва дезинфекция қилиш учун муқим дезювиш пункти ёки майдони, ёки дезинфекцияловчи барьер;

ҳайвонларни, ҳайвонотга мансуб маҳсулотларни ва хом ашёларни назорат қилиш ва ветеринария-санитария экспертизаси учун жиҳозланган ветеринария мутахассисларига мўлжалланган хоналар;

қайта ишлашгача гўшт ва сўйиш маҳсулотларини вақтинча сақлаш учун ажратилган совутиш камераси;

оқова сувларни зарарсизлантириш иншоатлари.

9. Ювиш бўлинмаси инвентарни, транспорт воситаларини ювиш учун сув ўтказмайдиган полларга, иссиқ буғ қувурларига, иссиқ ва совуқ сувларга ва каналларни ювиш ва дезинфекция қилиш учун канализация тизимига эга.

10. Ишлаб чиқариш цехлари (бинолари) ва санитария блокларидаги девор ва устун панеллари икки метрдан кам бўлмаган даражада кафелланади (юзасига ишлов берилади).

11. Шифт ва соябон устунлари юзасида кир, ёт жинсларнинг ва конденсатларнинг пайдо бўлишига ёки озиқ-овқат маҳсулотларида моғор пайдо бўлишига йўл қўйилмайди.

12. Гўштни қайта ишлаш объектининг барча бинолар полининг юзаси текис ва силлиқ, сув ўтказмайдиган ашёлардан тайёрланган бўлиши керак.

13. Ювиш ва дезинфекция қилиш воситалари алоҳида бинода сақланади.

14. Омборхона хоналари тоза сақланади ва вақт-вақти билан дезинсекция ва дератизация қилинади.

15. Гўштни қайта ишлаш объектида технологик жараёнлар қуйидагиларни таъминлайди:

хом ва тайёр маҳсулотлар ўзаро оқимининг кесишиши ва алоқасига (контакти) йўл қўймасликни;

қайта ишлаш учун келиб тушадиган хом ашё ва ёрдамчи материалларнинг ветеринария соҳасидаги қонунчилик талабларига мувофиқлигини назорат қилишни;

осилган ҳолатдаги гўшт нимталарининг девор, пол ва технологик жиҳозларга тегмаслигини;

суюқликнинг қонсизлаштириш майдонларидаги оқова йўлакларига оқишини, сўйилган ҳайвоннинг нимталанмаган гўштини махсус эгилган новларда тозалаш ва ювишни;

озиқ-овқат хом ашёсини (ёғ хом ашёсини, ичаклар тўпламларини, озуқавий қонни, ён маҳсулотларни) санитария ишлови бериш имконини яратган ҳолда бир-биридан ажратишни;

ноозуқавий чиқиндиларни ўзига хос рангда бўялган ва ишлатиш мақсади тўғрисидаги ёзуви (маркировкаси) бўлган махсус идишда йиғишни;

ветеринария конфискатларини (ветеринария-санитария экспертизасида яроқсиз деб топилган гўштлар ва ички органлар) жиҳозланган алоҳида тушувчи жой ёки ажралиб турувчи ранглар билан бўялган махсус ҳаракатланувчи, ёпилувчи идишларда йиғишни;

сўйилган ҳайвонларда ўта хавфли касаллик тахмин қилинганда ёки аниқланганда ветеринария мутахассисларининг иш жойларидан «Стоп» тугмачаси орқали конвейерни зудлик билан тўхтатишни (технологик жараён тўлиқ автоматлаштирилган бўлса);

гўшт, суб маҳсулотлар ва бошқа сўйиш маҳсулотларини фақат уларга санитария ишлови берилиб, ветеринария-санитария экспертизаси ва тамғалаш (QR кодли ёрлиғи ёпиштириш) ўтказилганидан сўнг совутгичга юборишни;

иш жойига иссиқ ва совуқ сув етказиб бериш, шунингдек, ичакларни сортлаш (ҳаво узатиш) учун сиқилган ҳавони узатишни.

16. Гўштни қайта ишлаш объекти маҳсулот турига қараб ҳароратни 0° дан 30° гача бошқариш ва ҳаво намлигини 60% дан 95% гача бошқариш имконини берувчи совутиш камералари ва музлатгичлар билан жиҳозланади.

17. Хом ашёни ва маҳсулотни сақлаш учун штабеллар деворлардан ва совутиш қурилмаларидан 30 см дан яқин бўлмаган жойларда жойлаштириш.

18. Тахламлар (штабел) орасида ўтиш жойлари жиҳозланади.

19. Совутилган гўшт осилган ҳолатда сақланади. Шартли равишда яроқли гўштлар ушбу мақсадлар учун мўлжалланган махсус музлатгич — изоляторларда ёки музлатгичнинг алоҳида камераларида сақланади.

20. Гўштни қайта ишлаш объекти ишлаб чиқариш цехларида оқова сувлар учун ички канализациянинг алоҳида тармоқлари билан жиҳозланадилар: ёғли, ёғсиз, маиший — хўжалик ва ифлосланмаган ишлаб чиқариш сувлари.

21. Оқова сувлар канализацияга ёки маҳаллий тозалаш иншоотларига юборилишларидан олдин механик тозаланади.

22. Ичида ёғ бўлган сувлар ёғтутгичлардан ўтказилади.

23. Оқова сувларни қабул қилиш учун мўлжалланган чуқур бетонланган бўлиши, ишлаб чиқариш биносидан камида 20 метр масофада жойлашган бўлиши, қопқоқ билан таъминланган бўлиши ва унинг тўлиш даражасига қараб 2/3 бўлганда тозаланиши керак.

24. Гўшт ва гўшт маҳсулотларини ташиш учун мўлжалланган транспорт воситалари поли, идишлари силлиқ ва маҳсулотнинг органолептик хусусиятларига ва соғлиққа таъсир қилмайдиган материаллардан тайёрланган бўлиши, тозалаш ҳамда дезинфекция қилиш учун қулай бўлиши керак.

25. Транспорт воситалари ҳашоратлар ва чангдан, шунингдек суюқлик дренажларидан маҳсулотни самарали ҳимояловчи воситалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

26. Транспорт воситалари тана гўшти, ярим тана гўшти, чорак тана гўштини ташиш пайтида ерга тегмайдиган қилиб, осиб қўйиш учун зангламайдиган илгаклар билан жиҳозланган бўлиши керак. Бунда турли бўёқлар билан бўялган илгаклардан фойдаланиш тақиқланади.

27. Транспорт воситасида ҳайвонлар ёки бошқа маҳсулотлар ташилганидан сўнг ушбу транспорт воситасида ёки идишда гўшт ва гўшт маҳсулотларини ташишда фойдаланишга йўл қўйилмайди.

4-боб. Сут ва сут маҳсулотларини қайта ишлаш фаолиятини амалга оширувчи ишлаб чиқариш объектларига қўйиладиган ветеринария-санитария талаблари

28. Сут ва сут маҳсулотларини қайта ишлаш фаолиятини амалга оширувчи ишлаб чиқариш объектларида (кейинги ўринларда сутни қайта ишлаш объектлари деб аталади), ишлаб чиқариш хоналарида жойлаштиришда технологик жараёнларнинг ўзаро контаминациясига, қарши оқимга, ўзаро кесишишга йўл қўйилмайди.

29. Сут хом ашёсининг ҳарорати қайта ишлаш жойигача ташиш пайтида ва қайта ишлаш бошланишига қадар 8° бўлиши керак.

30. Қабул қилишда сут хом ашёсининг ҳарорати белгиланган ҳароратга мувофиқ бўлмаса, унга дарҳол ишлов берилади.

31. Ишчилар ва хизматчиларнинг махсус оёқ кийимини дезинфекция қилиш учун барча цехга олиб борувчи кириш (чиқиш) жойларида ва бошқа ишлаб чиқариш хоналарида дезинфекция қилувчи гиламчалар ўрнатилади.

32. Сутни қайта ишлаш объектлари санитария шартлари бажарилишини кафолатлаш учун иссиқ ва совуқ сув, канализация, сунъий ёритиш, вентиляция билан таъминланади.

33. Техник сув қувури ичимлик сув қувуридан ажратилган бўлиши керак. Иккала тизим ҳам бир-бири орасида боғланмаслиги керак, қувурлар турли рангларда бўялган бўлиши керак.

34. Сутни қайта ишлаш объектлари сув билан таъминлаш тизимига сув узатиш тўхтаганда сув билан таъминлашни кафолатлаш учун тоза сув захираларига эга бўлиши керак.

35. Ишлаб чиқариш хоналарининг деворлари, поллари ва шифтлари мустаҳкам, сув ўтказмайдиган материаллардан тайёрланади ва мунтазам равишда тозаланиб турилади.

36. Ишлаб чиқариш хоналарида чиқиндини йиғиш учун махсус металл ёки пластик қопқоқли идишлар ўрнатилади.

37. Оқова сувлар канализациянинг барча линияларидан алоҳида оқим тизимига юборилади ёки маҳсулотни қайта ишлаш, алоқа қилиш ёки сақлаш амалга оширилувчи жойларга ифлос сувлар келишининг олдини олиш учун етарли бўлган бошқа йўллар орқали чиқарилади.

38. Ювиниш хоналари, кийиниш хоналари, ҳожатхоналар маҳсулотни қайта ишлаш ёки сақлаш амалга оширилувчи хоналардан ажратилган бўлади, шунингдек яхши ҳолатда сақланади.

39. Технологик ускуналар, аппаратура, идиш — товоқлар, таралар, инвентар, пленка, ва полимер ва бошқа синтетик материаллардан тайёрланган, сут ва сут маҳсулотларини қадоқлаш учун мўлжалланган, озиқ-овқат учун рухсат этилган материаллардан тайёрланади.

40. Ванналар, металл идиш-товоқлар, қияликлар, лотоклар, новлар ва бошқа идишлар силлиқ юзали, осон тозаланувчи, ювишни қийинлаштирувчи тирқишларсиз, чиқиб турган болтлар ёки михларсиз бўлиши керак. Ювилиши ва дезинфекция қилиниши қийин бўлган материаллардан, жумладан, тахтадан фойдаланишга йўл қўйилмайди.

41. Озиқ-овқат маҳсулотларига ишлов бериш столлари юзалари силлиқ, тирқишларсиз, озиқ-овқат билан алоқада бўлиш учун рухсат этилган материаллардан тайёрланади.

42. Технологик ускуналар ва аппаратура зарарли моддаларни ўз ичига олмаслиги ва маҳсулотнинг органолептик хусусиятларига таъсир кўрсатмаслиги керак.

43. Ускуналар, аппаратура ва сут қувурлари сут, ювиш ва дезинфекция қилиш эритмаларининг тўлиқ туширилишини таъминловчи ҳолатларда ўрнатилади. Барча сут ва сут маҳсулотлари билан тўқнашувчи қисмлари тозалаш, ювиш ва дезинфекция қилиш учун қулай бўлади. Металл сут қувурлари ечиладиган бўлади.

44. Ҳимоя қопламига эга бўлмаган шиша термометрларни ишлатишга йўл қўйилмайди.

45. Сут, қаймоқ, сметана ва бошқа сут маҳсулотларини ишлаб чиқариш учун захиралар (творог ва пишлоқ ишлаб чиқариш учун фойдаланиладиган захиралар бундан мустасно) қаттиқ ёпилувчи қопқоқлар билан таъминланади.

46. Сут маҳсулотлари тайёрланадиган аппаратлар, ванналар ва бошқа жиҳозлар канализация тизимига сифонли воронка орқали оқим узилиши билан уланади.

47. Ускунанинг бевосита канализация билан уланиши ҳамда сувнинг ундан полга оқиб кетишига йўл қўйилмайди.

48. Инвентарларни, идишларни, транспорт воситаларини ювиш ва дезинфекциялаш учун махсус ювиш хоналари жиҳозланиб, уларнинг поли сув ўтказмаслиги, шунингдек уларда буғ, иссиқ ва совуқ сув қувурлари ўтказилган бўлиши, оқова сувларнинг чиқиб кетиши учун дренаж ва вентиляция тизими ўрнатилган бўлиши лозим.

49. Фильтрловчи материалларни ҳар бир ишлатгандан сўнг ювиб, дезинфекциялаб туриш лозим.

50. Сутни алоҳида хўжалик юритувчи субъектлардан қабул қилиб олганда, фильтрловчи материаллар ҳар бир етказиб берувчидан сут олингандан кейин ювиб, дезинфекцияланади.

51. Сутни узлуксиз равишда автоматик хисоблагич орқали қабул қилиб олганда, фильтрларни ювиш ва дезинфекциялаш ҳар бир сменада камида 1 марта амалга оширилади. Даврий равишда сутни қабул қилишда фильтрларни ювиш ва дезинфекциялаш сутни қабул қилишдаги ҳар бир танаффусда амалга оширилади.

52. Сут цистерналари ҳар сафар сутдан бўшатилганидан кейин ювилиши ва дезинфекцияланиши лозим. Ювилгандан кейин цистерналар пломбаланади ва бу ҳақда йўл ҳужжатида тегишли белги қўйилади.

53. Барча сут ва сут маҳсулотларини қабул қилиш, қайта ишлаш ва сақлаш жараёнлари яхшилаб тозаланган ҳамда ифлосланиш ва бузилишдан, шунингдек, бегона жисм ва моддаларнинг тушиб қолишидан ҳимояланган шароитларда амалга оширилади.

54. Бевосита сутни қабул қилишдан олдин цистернанинг сут қувурлари ва штуцерлари дезинфекцияланади ва ичимлик сув билан чайилади. Сутни қабул қилиш якунлангандан сўнг сут қувурлари ювилади, дезинфекцияланади, тиқин ёки сув ўтказмайдиган ғилоф ёрдамида ёпилади ҳамда кронштейнга осиб қўйилади. Цистерна қувурларига ишлов бериш учун ювиш ва дезинфекциялаш эритмалари махсус идишларда сақланади.

55. Хом ва пастеризация қилинган сутни сақлаш учун алоҳида идишлар, сутни етказиш учун эса алоҳида сут қувурлари кўзда тутилган бўлиши керак.

56. Хом ва пастеризация қилинган сутни сақлаш учун идишлар белгиланган бўлиши лозим.

57. Маҳсулотга ишлов бериш даврида хоналарни таъмирлаш ишлари ва дезинфекция қилишга, ишлаб чиқариш цехларида таъмирлаш асбобларини қолдиришга рухсат берилмайди. Ишлаб чиқариш жараёни давомида фақат кўчма (ҳимояловчи) экранлар ёрдамида ўраб олиш мажбурияти билангина жиҳозларни таъмирлашга рухсат берилади.

58. Ҳар бир цехда синадиган жисмларнинг ҳисоби олиб борилиши ҳамда сут маҳсулотларига ёт жисмларнинг тушиб қолиши тўғрисида огоҳлантириш бўйича йўриқномадан кўчирма бўлиши лозим.

59. Совутиш камераларида барча юклар (идишда) панжараларга ёки поддонларга ётқизилиб, улар даврий равишда ювиб, дезинфекцияланиб турилади. Маҳсулотларни флягаларда сақлашга рухсат берилади.

5-боб. Балиқ ва балиқ маҳсулотларини ишлаб чиқариш, тайёрлаш ва қайта ишлашни амалга оширувчи объектларга қўйиладиган ветеринария-санитария талаблари

60. Балиқ ва балиқ маҳсулотларини тайёрлаш ва қайта ишлашни амалга оширувчи ишлаб чиқариш объектларида (кейинги ўринларда балиқ ишлаб чиқариш объектлари деб аталади) технологик жараёнларнинг оқими ҳамда хом ашё ва чиқиндилар оқимининг тайёр маҳсулот оқимидан кесишуви имкониятининг йўқ қилиниши таъминланади.

61. Балиқ ишлаб чиқариш объектларида қуйидагилар бўлади:

конструкцияси тоза ва ифлосланган зоналарга ажратилишини таъминловчи иш цехлари;

қуйидагиларга эга бўлган маҳсулотни қайта ишлаш ва ишлов бериш учун цехлар:

сув ўтказмайдиган, тозалаш, дезинфекция қилиш, сув оқиб чиқиши учун қулай пол қопламалари, сув оқиб чиқишини таъминловчи қурилма;

тозалаш учун қулай бўлган устки девор ва унинг юза қопламаси;

тозалаш учун қулай бўлган мустаҳкам материалдан ясалган эшиклар;

тегишли тартибдаги вентиляция тизими, зарур ҳолларда, ҳаво сўриш тизими;

яхши сунъий ва табиий ёритиш;

қўлларни ювиш ва дезинфекциялаш учун етарли миқдордаги қурилмалар;

хоналар, қурилмалар ва бошқа жиҳозларни тозалаш учун қурилма;

балиқ маҳсулотларини сақлаш учун совутиш камералари;

ҳашаротлар, қушлар ва сичқонлардан ҳимоя қилиш учун жиҳозлар;

тозалаш ва дезинфекция учун қулай бўлган асбоб ва ишчи жиҳозлар (коррозияга чидамли материалдан ясалган ишлов бериш столлари, контейнерлар, конвейерлар, пичоқлар ва трансортерлар);

истеъмол қилиш учун яроқли бўлган балиқ маҳсулотлари учун махсус сув ўтказмайдиган, коррозияга чидамли контейнерлар, шунингдек, агарда контейнерлар кун охиригача бўшатилмайдиган бўлса, уларни сақлаш учун хоналар;

махсус тизим ёрдамида тозаланувчи керакли ичимлик сув ёки денгиз суви захиралари билан таъминловчи қурилма;

ташиш воситаларини тозалаш ва дезинфекция қилиш қурилмаси;

агарда балиқ ишлаб чиқариш объектида қисқичбақасимон балиқлар ва тирик балиқлар сақланадиган бўлса, зарарли организм ёки моддалар билан ифлосланмаган сув билан таъминлаш учун тегишли қурилма;

силлиқ, сув ўтказмайдиган, ювиладиган девор, полга эга бўлган керакли миқдордаги қўл ювгичлар, ҳожатхоналар ва кийим алмаштириш хоналари; ҳожатхона эшиклари тўғридан-тўғри иш цехларига очилмаслиги лозим. Қўл ювгичлар тозалаш воситалари ва бир марталик фойдаланиладиган сочиқлар билан таъминланган бўлиши лозим;

жўмраклар (кранлар) қўлда бошқарилиши лозим.

62. Балиқчилик маҳсулотлари билан ишлашда фойдаланиладиган пол, деворлар, устки девор ёки устки девор юза қопламаси, жиҳоз ва асбоблар доимо тоза ва соз ҳолатда сақланиши лозим.

63. Ишлаш цехлари, асбоблар ва жиҳозлардек фақат балиқчилик маҳсулотлари билан ишлаш учун фойдаланилиш лозим.

64. Балиқ ва балиқ маҳсулотларининг микробиологик ва паразитологик контаминацияси ҳамда кимёвий ифлословчи моддалар, заҳарли элементлар, пестицидлар, радионуклинлар, бошқа зарарли моддалар ва уларнинг қолдиқларининг бўлишига йўл қўйилмайди.

65. Балиқ ишлаб чиқариш объектида балиқ ва балиқ маҳсулотларининг ветеринария-санитария назорати ҳамда хавфсизлигининг, шунингдек, тозалаш, ювиш ва дезинфекциялар сифатининг назорати амалга оширилади.

66. Балиқ ишлаб чиқариш объектларидаги ишлаш зоналари балиқчилик маҳсулотларини тайёрлаш ва ишлов бериш учун кенг жойга эга бўлиши, осон тозаланиши ва дезинфекцияланиши, исталган маҳсулот контаминациясининг олдини олиш учун қулай ҳолда қурилган бўлиши лозим.

67. Балиқ ишлаб чиқариш объектида тайёр маҳсулотни сақлаш учун алоҳида зона ташкил этилади.

68. Қадоқлаш материаллари маҳсулот тайёрлаш ва ишлов бериш зоналаридан алоҳида сақланади.

69. Балиқчилик маҳсулотлари муз ёки совутилган сувда сақлангандан кейин бир соатдан кечиктирилмаган ҳолда совутилади.

70. Тоза балиқчилик маҳсулотларини ташиш ва сақлаш учун контейнерлар тоза бўлиши, шунингдек, маҳсулот эриши натижасида пайдо бўлган сувларнинг оқиб чиқишини таъминлаши лозим.

71. Маҳсулотлар бузилишининг олдини олиш учун музларни эритиш натижасида пайдо бўлган сув оқиб чиқиш тизими назарда тутилган бўлиши керак. Музларни эритиш пайтида маҳсулот ҳарорати ҳаддан ортиқ кўтарилмаслиги лозим.

72. Балиқларни дудлашда зарур бўлган ҳолларда, вентиляция тизими билан жиҳозланган, бошқа хона ва жойларда тутун ва иссиқлик тўпланиб қолишининг олдини олувчи алоҳида хоналар ёки махсус ажратилган жойлар кўзда тутилган бўлиб, у ерда маҳсулотларга ишлов берилади, қайта ишланади ва сақланади.

73. Балиқ ва балиқ маҳсулотларини тузлаш бошқа операциялар бажариладиган цехлардан алоҳида бўлган хоналарда амалга оширилади. Тузлаш учун ишлатиладиган контейнерлар (чанлар) шундай жойлаштирилган бўлиши керакки, унинг ифлосланиш имконияти бартараф қилиниши, фойдаланишдан олдин эса тозаланиши лозим.

74. Чиқиндиларни сақлаш камераларидан инсонлар томонидан истеъмол қилиш учун яроқсиз бўлган балиқчилик маҳсулотлари чиқиндиларини йўқ қилиш учун балиқ ишлаб чиқариш объекти махсус йўқ қилиш қурилмаси билан жиҳозланади.

75. Балиқ ишлаб чиқариш объектида балиқ маҳсулотларига ишлов бериш билан машғул бўлган ходимлар учун қўл ювиш қурилмалари ўрнатилган бўлиши лозим.

76. Балиқчилик маҳсулотлари тоза совутилган сувда кема бортида уч кундан ортиқ бўлмаган муддатда сақланади.

77. Совутиш камераларининг ички деворлари ва устки девори уларга балиқчилик маҳсулотларини юклашдан олдин санитария ишлов берилишидан ўтказилиши лозим.

78. Совутиш камераларида ва музлатгичларда балиқчилик маҳсулотларини штабел ёрдамида жойлаштириш учун панжара ва поддонлар полдан камида 8 см баландликда жойлаштирилиши лозим.

79. Штабеллар девордан, совутиш қурилмаларидан ҳамда бир-биридан камида 30 см масофада жойлаштирилиши лозим.

80. Музлатилган балиқ ва балиқ маҳсулотларини ишлаб чиқаришда қуйидаги шартларга амал қилиш лозим:

ишлов бериш участкасида ичимлик ва тоза сувнинг бўлиши;

маҳсулотнинг ички ҳарорати — 18 о Сга етгунига қадар, уни музлатиш ҳарорати — 30 о Сдан юқори бўлмаслиги;

-12 о Сдан юқори бўлмаган ҳаво ҳароратида навагаларни тутиш жойларидаги табиий шароитларда маҳсулотларни яхши шамоллатиладиган ёки шабада эсиб турадиган хоналарда музлатиш;

керакли ишлаб чиқариш босқичлари якунига етказилганидан кейин балиқ ва балиқ маҳсулотлари музлатилади;

хом ашё ишлаб чиқаришга келиб тушганидан сўнг ва ишлов бериш учун олингунига қадар балиқни музлатгичда сақлаш давомийлиги 4 соатдан ошмаслиги лозим.

81. Балиқ маҳсулотларини ишлаб чиқариш жараёнида олинган чиқиндилар сув ўтказмайдиган маркаланган сиғимларга йиғилиб, тўпланган чиқиндилар ишлаб чиқариш хоналаридан олиб чиқилади.

82. Чиқиндилар совутиш камераларидаги хом ашё ва тайёр маҳсулотдан алоҳида сақланади.

83. Чиқиндилар ёпиқ сиғимларда икки соатдан кўп бўлмаган вақт давомида совутилмаган ҳолда сақланади.

84. Балиқда ишлов берилган ҳудудга мансублиги тўғрисидаги ахборот туширилган бўлади.

85. Озиқ-овқат хом ашёси ҳамда ёрдамчи материалларни полда сақлашга йўл қўйилмайди.

86. Омборхона бинолари тоза ҳолатда сақланиши ва вақти-вақти билан дезинфекция ва дератизация қилиб турилиши керак.

87. Балиқ ва балиқ маҳсулотларини сақлаш учун хона ва жиҳозларда ҳарорат кўрсаткичларини ёзиб борувчи термометрлар ўрнатилади.

88. Транспорт воситалари маҳсулотни ҳашаротлар ва чангдан самарали ҳимоя қилувчи воситалар ҳамда сув ўтказмайдиган назорат-ўлчов асбоблари билан жиҳозланади.

89. Совутилган балиқ эрийдиган муз ҳароратига яқин бўлган ҳароратда сақланади.

90. Музлатилган балиқ ва балиқ маҳсулотлари — 18 о Сдан юқори бўлмаган ҳароратда сақланади.

91. Консерва ишлаб чиқариш учун мўлжалланган музлатилган балиқ — 9 о Сдан юқори бўлмаган ҳароратда ажратилмаган тузланган ҳолда сақланади.

92. Тирик балиқ реализация қилиш муддатларини чекламаган ҳолда, унинг яшаб қолишини таъминлайдиган шароитларда сақланади.

93. Балиқ ва балиқ маҳсулотлари сув сифатини ўзгартириб юбормайдиган материаллардан ясалган сиғимларда сақланади.

6-боб. Ҳайвонотга мансуб маҳсулот ва хом ашёни сақлашни амалга оширувчи объектларга қўйиладиган ветеринария-санитария талаблари

94. Ҳайвонотга мансуб маҳсулот ва хом ашёни сақлаш объектларидаги (кейинги ўринларда сақлаш объектлари деб аталади) хоналарда барча турдаги ҳайвонларни, ҳайвонларнинг эмбрионлари ва спермаларини, уруғлантирилган икра, инкубацион тухум, шунингдек, чорва ҳайвонларидан олинадиган техник хом ашёни (шу жумладан жун, мўйна, пўстин, пат, эндокрин ва ичак хом ашёси, муяклар, бошқа хом ашё турлари), ем ва қўшимча озуқа моддалари, зоология, ҳайвонлар анатомияси ва палентологияси бўйича коллекция ва коллекцияланган буюмларнинг жойлаштиришга рухсат берилмайди.

95. Сақлаш объектлари ишлаб чиқариш ҳажмига қараб етарли даражада омборхона хоналари билан таъминланади.

96. Ўтиш йўллари, йўлаклари ва йўловчилар йўлкалари, юклаш-тушириш майдончалари ва йўлаклари қаттиқ қоплама (асфальт, бетон) билан қопланган, текис, сув ўтказмайдиган, ювиш ва дезинфекциялаш имкониятига эга, эриган ва ювилган сувларнинг канализация тизимига оқиб кетишини таъминловчи қияликда бўлиши лозим.

97. Омборхонада товарларни ветеринария кўригини амалга ошириш учун хона ажратилиб, улар қуйидагилар билан жиҳозланган бўлади:

ветеринария назоратини амалга ошириш учун зарур бўлган техник воситалар;

товарларнинг ветеринария кўригини амалга ошириш (жумладан, уларни тўлиқ тушириш) учун керак бўладиган юклаш-тушириш техникаси;

зангламайдиган пўлатдан ясалган маҳсулотларни эритиш учун стеллажлар мажмуаси ҳамда столлар.

98. Товарларнинг ветеринария кўригини ўтказиш учун хона деворлари текис ва мустаҳкам, пол эса сув ўтказмайдиган бўлиши лозим бўлиб, унда етарли миқдорда дренаж тешиклари бўлиши, ҳаво ҳарорати 21 °C дан ошмаслиги лозим. Омборхона ёритиш, иссиқ ва совуқ сув таъминоти, шунингдек, бошқа иш учун керакли шароитлар билан таъминланган бўлиши лозим.

99. Идишлар, инвентарлар, транспорт воситаларини ювиш ва дезинфекциялаш учун совутиш камераларидан ажратилган махсус хоналар жиҳозланиб, унинг поли сув ўтказмаслиги, унда иссиқ ва совуқ сув, канализация, ёритиш ва вентиляция тизими ўтказилган бўлиши, шунингдек, ювиш агрегати билан таъминланган бўлиши лозим.

100. Омборхонадаги ишлаб чиқариш хоналари, камералар ва бошқа объектларни тозалаш инвентари ҳожатхонани тозалашда ишлатиладиган инвентардан алоҳида сақланиши керак.

101. Ҳайвонлардан олинадиган маҳсулот ва хом ашёни сақлаш учун махсус сақлаш шароитларига эга бўлган хона ва жиҳозлар ушбу маҳсулотнинг сақлаш шароитларини назорат қилиш учун назорат-ўлчов асбоблари билан таъминланган бўлиши лозим.

102. Гўшт ва гўшт маҳсулотларини ишлаб чиқаришда совутиш орқали ишлов бериш ҳамда маҳсулотларни сақлаш учун махсус тайёрланган совутиш камералари ва музлатгичлар қўлланилади. Совутиш камералари ва музлатгичларнинг ҳажми ва сони объектларнинг ишлаб чиқариш қувватини ҳамда улар маҳсулот турига қараб ҳароратни -30 °C дан 0 °C гача, ҳаво намлигини эса 60% дан 95% гача созлаш таъминлашини ҳисобга олган ҳолда танланади.

103. Совутиш камералари ва музлатгичларнинг ички деворлари ва юқори деворига уларга гўшт ва гўшт маҳсулотлари юкланишидан олдин санитар ишлов берилиши лозим.

7-боб. Ҳайвонотга мансуб маҳсулот ва хом ашёлар реализацияси билан шуғулланувчи объектларга қўйиладиган ветеринария-санитария талаблари

104. Қуйидаги ҳолларда ер участкасида объектнинг қурилишини лойиҳалаштиришга рухсат берилмайди:

агарда унда олдин чорва моллари ёки зарарли чиқиндилар кўмилган бўлса;

радиация хавфсизлиги нормалари ошиб кетган бўлса;

ер участкасида куйдирги касаллигининг тупроқ ўчоқлари, ушбу касаллик бўйича стационар носоғлом пунктлар жойлаштирилган бўлса;

саноат ва шахсий мақсадда ишлатиладиган объектлардан санитария ҳимоя ҳудудларини ташкил этиш имкониятлари бўлмаса.

105. Барча хоналар хом ашёнинг ва тайёр озиқ-овқат маҳсулотларининг, ходимлар ва ташриф буюрувчиларнинг оқими, ҳаракатланиши ҳисобга олган ҳолда жойлаштирилади. Реализацияни амалга оширувчи объект ҳудудига чорва ҳайвонларидан олинадиган маҳсулот ва хом ашёни киритиш учун алоҳида кириш жойи қўйилиб, ҳайвонлардан олинадиган маҳсулот ва хом ашёнинг ветеринария-санитария экспертизаси лабораторияларида ва кейинчалик реализация жойига қараб бир томонлама ҳаракатланишини таъминлайди.

106. Ҳар бир хоналар гуруҳи алоҳида блокда бирлашади: юклаш, омборхона хоналари, озиқ-овқат маҳсулотларини сотув учун тайёрлаш хоналари, маъмурий-маиший, ёрдамчи, савдо хоналари

107. Савдо ҳудудида умумий овқатланиш, маиший хизмат кўрсатиш корхоналари ҳамда ветеринария-санитария экспертизаси лабораторияси учун ҳайвонотга мансуб маҳсулот ва хом ашё билан савдо қилиш учун алоҳида майдончалар (гўшт, балиқ, сут ва бошқа маҳсулотларини алоҳида сотиш жойлари) ажратиб қўйилади.

108. Омборхона зонасида озиқ-овқат товарларини сақлаш учун жойлар, совутиш қурилмалари жойлаштирилган бўлади.

109. Юкловчи, омборхона биноларининг, маҳсулотларни сотувга тайёрлаш хоналари, савдо залларининг жойлаштирилиши улар орасидаги технологик боғлиқлик ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.

110. Объектнинг ички қисмини пардозлаш ишлари заҳарсиз, ювиш ва дезинфекциялаш воситаларига чидамли бўлган пардозлаш материалларидан фойдаланган ҳолда амалга оширилади.

111. Савдо заллари, қадоқлаш хоналари, ювиш хоналари, совутиш камералари, санитария узелларининг деворлари ювиш ва дезинфекциялаш воситаларига чидамли бўлган материаллар билан қопланади.

112. Поллар намга чидамли ва намликни ўтказмайдиган, санитария ишлови берилиши имконини берувчи бутун материаллардан тайёрланади. Юкларни тушириш хоналаридаги, автомобиллар майдончасидаги қопламлар қаттиқ сув ўтказмайдиган материалларидан тайёрланади. Ювиш хоналари, ҳожатхона ва ҳаммомларда сувнинг сув чиқариш тизимига чиқариб ташланишини таъминлаш учун трапларни ўрнатиш кўзда тутилади.

113. Бутун, иккига ёки тўртга бўлинган гўшт бўлаклари билан савдо қилиш ташкил этилган объектларда майдони камида 10 метр квадратни ташкил қилувчи гўштларни майдалаш хонаси ажратилиб, унда қўл ювгич ҳамда қўшимча совутгичлар ўрнатилган бўлиши лозим.

114. Тез бузилувчи маҳсулотлар билан савдо қилиш объектлари хом ва тайёр маҳсулотларни алоҳида сақлаш учун совутиш қурилмалари билан жиҳозланган бўлиши лозим. Тез бузилувчи озиқ-овқат маҳсулотлари захираси совутиш қурилмасининг сиғимини ҳисобга олган ҳолда омборхонага жойлаштириш нормаларига мувофиқ бўлиши лозим.

115. Объект раҳбарияти (эгаси) қуйидагиларни таъминлайди:

Ҳайвонотга мансуб маҳсулот ва хом ашёнинг, шунингдек, ўсимлик озиқ-овқат маҳсулотларининг ветеринария-санитария экспертизасидан ўтказилиши;

Ўзбекистон Республикасининг ветеринария (ветеринария-санитария) қоидалари ва бошқа норматив ҳужжатларининг талабларига мувофиқ лабораторияларда ветеринария-санитария экспертизасидан ўтказилган гўшт, ҳайвонотга мансуб бошқа маҳсулотлар билан савдо қилиш учун тегишли шароитлар яратишни;

савдо шаҳобчаси ҳудудида лаборатория томонидан яроқсиз деб топилган тегишли маҳсулотларни зарарсизлантириш учун автоклав ўрнатилган ва алоҳида изолятор хонани ажратишни;

лаборатория текширувлари натижаларини олгунга қадар гўшт, гўшт маҳсулотларини вақтинча сақлаш учун алоҳида изоляцияланган совутиш камерасини таъминлашни;

истеъмол учун яроқсиз деб топилган гўшт, гўшт маҳсулотлари, жумладан мусодара қилинган маҳсулотлар, ҳайвонотга мансуб бошқа маҳсулотларнинг утилизация қилинишини амалга оширишни;

санитария кунларини ўтказишни, ҳудуд, савдо жойлари, бошқа ёрдамчи хоналар, совутгичлар ва бозор инвентарларининг доимий тозаланишини ва дезинфекция қилинишини амалга оширишни;

Ўзбекистон Республикасининг ветеринария (ветеринария-санитария) қоидалари, йўриқномалари ва ветеринария соҳасидаги бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатларида назарда тутилган профилактика ва мажбурий чора-тадбирларни амалга оширишни.

Савдо объекти ва турғун савдо шаҳобчаларида ветеринария-санитария экспертиза лабораторияси бўлмаган тақдирда, маҳсулотлар экспертизасини ўтказиш шартнома асосида яқинда жойлашган бошқа ветеринария-санитария экспертиза лабораториялари томонидан амалга оширилади.

8-боб. Озиқ-овқат маҳсулотларини ташиш, сақлаш ва реализация қилишга қўйилган талаблар

116. Озиқ-овқат маҳсулотларининг ҳар бир партиясига қабул қилиш, сақлаш, ташиш ва реализация қилиш пайтида уларнинг сифати ва хавфсизлигини тасдиқловчи ҳужжатлар, шунингдек, сақлаш, ташиш шартлари ва яроқлилик/сақлаш муддати тўғрисидаги ахборот, тез бузилувчи озиқ-овқат маҳсулотларида эса тайёрланган вақт ва сана кўрсатилган накладной қоғозлар, маҳсулотни сақлаш ҳарорати ва уни реализация қилишнинг якуний муддати кўрсатилган ҳужжатлар бириктириб юборилади.

117. Озиқ-овқат маҳсулотларининг сақлаш жойларига етиб келиши тоза, қуруқ, бегона ҳид бўлмаган ва яхлитлиги бузилмаган идиш ва қадоқда амалга оширилади.

118. Озиқ-овқат маҳсулотларини сақлаш ва реализацияга тайёрлаш учун объект хом ашёни, тайёр маҳсулотни, қадоқлаш ва ёрдамчи материалларни алоҳида сақлаш учун совутиш ускуналари билан жиҳозланган омборхона бинолари билан таъминланиб, шунингдек осон ювилиши ҳамда дезинфекция қилиниши мумкин бўлган материаллардан, полдан баландлиги камида 15 см бўлган тайёрланган қаватлар, стеллажлар, товарларни жойлаштириш расталари ва контейнерлар, совутиш камералари, буғланган сувларни йиғиш ва чиқариб юбориш тизимлари, керак бўлган ҳолларда эса, оқартирилган ёки зангламас пўлатдан ясалган илгаклар ўрнатилган осма балкалар билан жиҳозланади.

119. Объектлардаги барча озиқ-овқат маҳсулотлари объектлардаги полдан камида 15 см баландликда жойлашган стеллажларда, поддонларда, товар расталарида сақланади. Озиқ-овқат маҳсулотларини полда сақлашга йўл қўйилмайди.

120. Озиқ-овқат маҳсулотини сақлаш учун мўлжалланган хонада бошқа ноозиқ-овқат материалларини биргаликда сақлашга рухсат берилмайди.

121. Ўзига хос ҳидга эга бўлган озиқ-овқат маҳсулотлари (балиқ, пишлоқ ва бошқалар) бегона ҳидни ўзида сингдириб олувчи маҳсулотлардан (хом гўшт, сариёғ, тухум ва бошқалар) алоҳида сақланади.

122. Хом маҳсулотларнинг (гўшт, парранда гўшти, балиқ, тухум ва бошқалар) истеъмол учун тайёр бўлган озиқ-овқат маҳсулотлари, тайёр, лекин қадоқланмаган маҳсулотлар билан биргаликда сақланишига, хавфли озиқ-овқат маҳсулотларининг бошқа озиқ-овқат маҳсулотлари билан бирга сақланиши, шунингдек, уларнинг сув қувурлари ва канализация қувурлари, иситиш қурилмалари яқинида, омборхона биноларидан ташқарида сақланишига рухсат берилмайди. Озиқ-овқат маҳсулотларининг бевосита полда жойлаштирилишига рухсат берилмайди.

123. Қуйидаги озиқ-овқат маҳсулотларини сақлашнинг алоҳида сақлаш шартларига амал қилиш таъминланади:

совутилган ва музлатилган гўштни (бутун, икки ёки тўрт бўлакка бўлинган, майдаланган) сақлаш илгакларда осган ҳолда амалга оширилиб, бунда гўшт бўлакларининг бир-бирига, хона деворлари ва полига тегишига йўл қўйилмайди.

Блоклардаги (ёки идиш (тара)ларга жойлаштирилган) гўштни стеллажларда, товар жойлаштириш расталарига ва контейнер қутиларга жойлаштиришга рухсат берилади. Гўштли ярим фабрикатлар, субмаҳсулотлар, музлатилган ва совутилган парранда гўшти махсус идишда сақланади, штабелни жойлаштиришда ҳаво циркуляцияси таъминланади;

совутилган балиқ етказиб бериш идишида 0 °C дан — 2 °C гача бўлган ҳароратда сақланади.

124. Озиқ-овқат маҳсулотларини сақлаш ҳарорат режимларини назорат қилиш учун барча совутиш қурилмалари термометр билан жиҳозланган бўлиши лозим.

125. Норматив ва техник ҳужжатлар ва техник ҳужжатлар талабларига жавоб бермайдиган, истеъмол учун яроқсиз деб топилган, аҳоли саломатлигини хавф остига қўювчи озиқ-овқат маҳсулотлари сотувдан олиб ташланади. Унинг кейинчалик ишлатилиши ёки йўқ қилиниши тўғрисидаги қарор давлат ветеринария инспекторлари томонидан қабул қилинади.

126. Ҳайвонотга мансуб маҳсулотлар ва хом ашёларни фақат ветеринария-санитария экспертизасининг натижалари бўйича, маҳсулотга тегишли ветеринария ҳужжатлари бўлган ҳолдагина ишлов берилмаган ва қайта ишланмаган ҳолда озиқ-овқат мақсадларида қабул қилиш, сақлаш, ташиш ва аҳолига реализация қилиш учун рухсат берилади.

127. Суюқ озиқ-овқат маҳсулотларини (сут, сметана, творог, ўсимлик мойи ва бошқалар) чиқаришда маҳсулотларни сотувчининг идишидан қайтиб умумий идишга қуйишга йўл қўйилмайди. Сут, сметана, творог солинган идишдан қуйиш учун савдо инвентари қолдирилади, махсус идишда сақланади, ҳар куни ювиб турилади.

128. Сутни қайта ишлаш объектлари томонидан флягада етказиб бериладиган сутни реализация қилишда бўшаган идишга ишлаб чиқарувчи корхонасида ишлов берилиб, у дастлабки реализация жойларида қўшимча равишда ювилиши лозим.

129. Объектларда қуйидагиларни қабул қилиш, сақлаш, ташиш ва реализация қилишга йўл қўйилмайди:

келиб чиқиши, сифати ва хавфсизлигини тасдиқловчи ҳужжатлар бўлмаган озиқ-овқат маҳсулотлари;

тақдим қилинган маълумотга мувофиқ келмайдиган озиқ-овқат маҳсулотлари;

озиқ-овқат маҳсулотларининг қалбакилаштирилиши;

озиқ-овқат маҳсулотларини сақлашнинг ҳарорат ва намлик шартларига амал қилиш учун имкониятлар бўлмаганда;

патлари юлинмаган парранда, хўжалик юритувчи субъектлардан олинган, сальмонеллез бўйича носоғлом бўлган тухум, қобиғи ифлосланган, қобиғи дарз кетган тухум, ўрдак ва ғоз тухумлари;

ветеринария тамғаси «(QR кодли ёрлиғи) бўлмаган ҳамда ахборот тизими орқали расмийлаштирилган бўлмаган ҳамда ветеринария ҳужжатларига мувофиқ келмайдиган гўшт, шунингдек, шартли равишда яроқли бўлган гўшт ва гўшт маҳсулотлари, ҳайвонотга мансуб маҳсулот ва хом ашё ҳамда ветеринария-санитария экспертизасидан ўтмаган маҳсулотлар.

130. Тоза балиқ ва балиқ маҳсулотларини сақлаш ва реализация қилиш учун объект ажратилган совутгичлар билан таъминланган бўлиши лозим.

131. Тухумларни қадоқланмаган ҳолда истеъмолга тайёр бўлган маҳсулотларни реализация қилувчи бўлинмаларда (секцияларда) реализация қилишга йўл қўйилмайди.

132. Тайёр озиқ-овқат маҳсулотларининг озиқ-овқат хом ашёси ва пишмаган озиқ-овқат маҳсулотлари билан биргаликда ташилишига йўл қўйилмайди.

133. Йилнинг иссиқ фаслларида тез бузилувчи маҳсулотларни ташиш 6 °C даражадан юқори бўлмаган ҳароратда қуйидаги ҳолатда амалга оширилади:

совутувчи кузовга эга бўлган махсус транспорт воситаларида 6 соатдан кўп бўлмаган вақт давомида;

совутгичга эга бўлмаган изотермик кузовларда 1 соатдан кўп бўлмаган вақт давомида.

134. Гўштни ташиш авторефрижераторларда: тиниб совутилгани 6 о С ҳароратда, музлатилгани 0 о С ҳароратда амалга оширилади.

135. Гўшт маҳсулотларини автомобиль транспорти билан ташишга фақат совутилган, музлатилган ёки тинган ҳолатдагина рухсат берилади. 6 соат давомида тиндирилган ва юзаси қуришни бошлаган, буғлатилган ёки музлари эритилган гўшт маҳсулотларини ташишга рухсат берилмайди.

136. Автомобиллар, жумладан, махсус автомашиналар (гўшт маҳсулотларини ташиш учун мўлжалланган рефрижераторлар) тегишли тарзда жиҳозланган бўлиши лозим.

137. Гўшт маҳсулотларини ташишга қуйидаги шартларга амал қилингандагина рухсат берилади:

майдаланган гўштлар белгиланган талабларга мувофиқ ажратилган (қорамол ва бошқа йирик ҳайвонларнинг гўшти — тўртга бўлинган бўлиши, чўчқа гўшти — узунасига иккига ажратилган ёки бутун бўлиши, қўй ва эчки гўшти бутун бўлиши) ҳамда калласидан ажратилган бўлиши лозим;

майдаланган гўштларда ҳеч қандай механик зарар етказилмаган бўлиши, қон оқиб кетган, урилган жойлари, қон излари, ошқозон-ичак тракти таркибидаги аъзолари ва бошқалар, шунингдек, ички ва ташқи юзаларида, бўйин қисмида шокилалари, ички аъзоларининг қолдиқлари бўлмаслиги лозим;

музлатилган гўшт блокларини пергамент ёки ушбу мақсадларда қўлланиладиган бошқа материалларга ўралган ҳамда тегишли идишда (тара) қадоқланган ҳолда ташишга рухсат берилади;

ҳар бир майдаланган гўшт ва унинг алоҳида қисмларида (яримтадан, тўрттадан майдаланган гўштлар) ветеринария-санитария экспертизасининг аниқ кўриниб турувчи ва белгиланган шаклга эга бўлган тамғаси (QR кодли ёрлиғи) бўлиши лозим;

қиймалаб тайёрланган, қайнатилган, ярим дудланган, қайнатиб-дудланган, хом дудланган, ўпка-жигарли ва қонли колбасалар, гўштли нонлар, сосискалар, сарделкалар, зельцлар, студнялар, паштетлар, шунингдек, бошқа маҳсулотлар ушбу мақсадлар учун махсус мўлжалланган қадоқлаш материаллари ёки идишларга (тара) ўраб қўйилган бўлиши лозим.

138. Совутилган ҳамда музлатилган гўшт маҳсулотларини нефть маҳсулотлари ёки бошқа ҳид чиқарувчи моддалар сингдирилган (ёки ифлосланган) кузовли автомашиналарда, шунингдек, ўзига хос ўткир ҳидга эга бўлган бошқа маҳсулотлар билан бирга ташиш тақиқланади.

139. Гўшт маҳсулотларининг сифатига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган заҳарли кимёвий моддалар, қурилиш материаллари, ёқилғи-мойлаш материаллари, ишқорлар, кислоталарни гўшт маҳсулотларини ташиш учун мўлжалланган махсус автотранспортларда ташиш қатъиян ман этилади.

Гўштни одам ва юк ташишга мўлжалланган енгил, ўрта ва оғир транспорт воситаларида ташиш тақиқланади.

140. Тиниб қолган, совутилган ва музлатилган гўшт маҳсулотларини махсус рефрижератор машиналарда ташишда мазкур транспорт воситаси учун белгилаб қўйилган техник шартларга (гўшт маҳсулотини қўйиш ёки осиш тартиби, ҳарорат режими, совутиш тизимининг ишчи ҳолати ва бошқалар) амал қилиниши шарт.

141. Тирик балиқ термоизоляция, муз учун махсус сиғимга, шунингдек, сувни ҳаво билан тўйинтириш қурилмасига эга бўлган цистернали автомобилларда ташилади.

9-боб. Бозор ва савдо объектлари ва турғун савдо шаҳобчаларида гўшт маҳсулотларини реализация қилишга қўйиладиган талаблар

142. Сўйиладиган ҳайвонлардан олинадиган гўшт ва гўшт маҳсулотларини тегишли шароитлар яратилган бозор, савдо объектлари ва турғун савдо шаҳобчаларида реализация қилишга рухсат берилади.

Гўштни кўчаларда ҳамда савдо объектлари ва савдо шаҳобчалари ичида хона ёки кўча ҳароратида илгакларга илинган ҳолда сотиш, сақлаш қатъиян тақиқланади.

143. Ҳайвонлар гўштини реализация қилишга қуйидаги ҳолларда йўл қўйилади:

агарда уларнинг сўйилиши ихтисослаштирилган ва мини сўйиш корхоналарида амалга оширилган бўлса;

гўшт сотиш учун тегишли барча шароитлар, шу жумладан совутгичли махсус расталар ташкил этилган бўлса;

тегишли ветеринария ҳужжатлари мавжуд бўлса (белгиланган тартибда расмийлаштирилган тақдирда);

ветеринария-санитария жиҳатидан хавфсизлиги кафолатланган гўштларнинг ягона электрон маълумотлар базасига белгиланган тартибда киритилган бўлса.

144. Савдо шохобчалари ва бозорларга сотиш учун келтирилган гўшт ва гўшт маҳсулотлари ветеринария-санитария экспертизаси лабораториялари мутахассислари томонидан ахборот тизими орқали белгиланган тартибда қабул қилинади.

Ихтисослашган сўйиш корхоналаридан сотиш учун чиқарилган гўшт маҳсулотлари 72 соатдан кейин қайта ветеринария-санитария экспертизасидан ўтказилиб, белгиланган тартибда ахборот тизимига киритилади ва натижаси бўйича реализацияга (сотиш, қайта ишлаш ёки утилизация) йўналтирилиб, тегишли ветеринария-санитария экспертиза хулосаси ахборот тизими орқали расмийлаштирилади.

Бозордан ташқаридаги гўшт сотиладиган савдо объектларида туман ветеринария бўлими мутахассислари томонидан ветеринария-санитария экспертизаси ўтказилиши мумкин.

145. Қуйидаги ҳолларда гўшт маҳсулотларини реализация қилишга рухсат берилмайди:

сўйилиши ихтисослаштирилган ва мини сўйиш корхоналарида амалга оширилмаган бўлса;

гўшт ва гўшт маҳсулотларини ташиш учун белгиланмаган транспорт воситалари ёрдамида етказиб берилган бўлса;

тегишли ветеринария ҳужжатлари бўлмаса;

ветеринария-санитария экспертизасининг хулосаси (маълумотномаси) бўлмаса;

оёқлари ва бош қисми жун билан бирга бўлса, шунингдек парранда ва қушларнинг патлари юлинмаган бўлса;

хона ёки кўча ҳароратида илгакка осилган ёки ерга (очиқ раста устига) очиқ ҳолда қўйилган ҳолатда бўлса;

ветеринария-санитария жиҳатидан хавфсизлиги кафолатланган гўштларнинг ягона электрон маълумотлар базасига киритилмаган бўлса.

146. Гўшт ва гўшт маҳсулотларини фақат барча ветеринария, ветеринария-санитария қоида ва нормаларига жавоб берувчи, совутиш қурилмалари билан жиҳозланган ҳамда ветеринария-санитария хулосаларига эга бўлган жойларда реализация қилишга рухсат берилади.

147. Гўшт совутгичли махсус расталарда (витриналарда) сотилади. Бунда совутгичли витриналарнинг ҳар томонлари зич ёпиладиган бўлиши зарур. Гўштнинг расталарга сиғмаган қисми совутгичли хоналар ёки катта ҳажмдаги совутгичларда сақланиши лозим.

Гўштни майдалаш ва ажратиш махсус ёғоч мосламаларда (кундалар) амалга оширилиши лозим. Кундаларнинг юзаси текис бўлиши, улар мунтазам равишда пичоқ билан тозаланиб турилиши, иссиқ сув билан ювилиши ҳамда иш куни якунлангандан кейин устига катта заррачали туз сепилиши ва дока билан қопланиши лозим.

Савдо объектлари ва турғун савдо шаҳобчалари қувур орқали келувчи иссиқ ва совуқ сув, қўл ювгич ва бошқа зарур асбоблар (пичоқ, болта, тарози ва бошқалар) билан таъминланган бўлиши лозим.

148. Сотувчи тўлиқ бўлган махсус кийим бошда ишлаши ҳамда харидорга гўшт маҳсулоти тўғрисидаги зарурий ва аниқ ахборотни бериши, хусусан қуйидагиларни маълум қилиши шарт:

гўшт ва гўшт маҳсулоти олинган ҳайвоннинг тури, сўйилган санаси;

истеъмолга яроқлилигини тасдиқловчи ветеринария маълумотномаси.

Ҳар бир совутгичли витрина устида ушбу гўшт олинган ҳайвон тури тўғрисидаги маълумот ёзуви бўлиши шарт.

149. Харидорнинг талабига биноан сотувчи, шунингдек етказиб берувчининг фирма номи ҳамда жойлашуви (юридик манзили) тўғрисидаги маълумотни ҳам тақдим қилиши шарт.

150. Бозор маъмурияти, дўконлар ва гўшт сотиш шаҳобчалари раҳбарлари, мулкчилик шаклидан қатъи назар, тиббий кўрикдан ўтмаган ва ветеринария-санитария курсларида таҳсил олмаган шахсларнинг ишлашига йўл қўйганлиги учун жавобгар бўлади.

10-боб. Якунловчи қоида

151. Мазкур қоидаларнинг талабларини бузишда айбдор шахслар қонунчиликка мувофиқ жавобгар бўлади.

Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 8 майдаги 386-сон қарорига 3-ИЛОВА

2019 — 2021 йилларда республика ҳудудларида ҳайвонларни сўйиш ва терига бирламчи ишлов бериш бўйича ташкил этиладиган автоматлаштирилган мажмуалар билан жиҳозланган чорва молларини сўйиш бўйича ихтисослаштирилган сўйиш корхоналари

Т/р Ҳудудлар номи Туман ва шаҳарларда қуриладиган ихтисослаштирилган сўйиш корхоналари сони Ташкил этилган замонавий ихтисослаштирилган сўйиш корхоналар сони Фойдаланишга топшириладиган йили * жами туман шаҳар жами туман шаҳар 2019 йил 2020-2021 йил 1. Қорақалпоғистон Республикаси 15 14 1 1 1 2 13 2. Андижон вилояти 17 14 3 1 1 1 16 3. Бухоро вилояти 13 11 2 2 2 2 11 4. Жиззах вилояти 13 12 1 2 2 1 12 5. Қашқадарё вилояти 14 13 1 5 5 2 12 6. Навоий вилояти 10 8 2 4 3 1 1 9 7. Наманган вилояти 11 11 2 2 1 10 8. Самарқанд вилояти 16 14 2 4 3 1 2 14 9. Сирдарё вилояти 11 8 3 3 1 2 2 9 10. Сурхондарё вилояти 14 13 1 2 1 1 1 13 11. Хоразм вилояти 12 10 2 2 1 1 1 11 12. Фарғона вилояти 19 15 4 2 1 1 1 18 13. Тошкент вилояти 21 15 6 4 4 2 19 14. Тошкент шаҳри 11 11 4 4 11 Жами: 197 169 28 38 23 15 19 178

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2019 йил 8 май,

386-сон

(Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 10.05.2019 й., 09/19/386/3108-сон; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.11.2021 й., 09/21/694/1075-сон; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.12.2021 й., 09/21/776/1200-сон; 30.01.2025 й., 09/25/48/0093-сон; 16.12.2025 й., 09/25/791/1167-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

NORMA VA QOIDALARI

NORMA VA QOIDALARI

PARAMETRLARI

Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalari faoliyatini tartibga solish hamda isteʼmol bozoriga goʻsht va goʻsht mahsulotlarini yetkazib berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida

Keyingi yillarda chorvachilik sohasida amalga oshirilayotgan keng koʻlamli islohotlar natijasida dehqon va fermer xoʻjaliklari, ayniqsa, aholi qaramogʻidagi chorva hayvonlari soni, ulardan olinadigan mahsulot miqdorining oshishi hisobiga qoʻshimcha daromad olish hamda aholini oziq-ovqat mahsulotlariga boʻlgan ehtiyojini qondirish borasida salmoqli ishlar amalga oshirildi.

Shu bilan birga, hududlarda faoliyat yuritib kelayotgan hayvonlarni soʻyish va goʻsht sotish bilan shugʻullanuvchilar tomonidan aholini goʻsht bilan taʼminlashda veterinariya-sanitariya norma va qoidalariga toʻliq rioya qilmaslik natijasida xavfsizligi hamda sifati kafolatlanmagan goʻsht va goʻsht mahsulotlarining savdoga chiqarish holatlari uchramoqda.

Tadbirkorlik subyektlari tomonidan aholi isteʼmoli uchun yetkazib berilayotgan goʻsht va goʻsht mahsulotlarining sifati va xavfsizligini taʼminlash, terini qayta ishlash korxonalariga sifatli teri xom ashyosini yetkazib berish hamda soʻyish korxonalari faoliyatini tartibga solish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilar:

Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalari uchun veterinariya, veterinariya-sanitariya norma va qoidalari 1-ilovaga muvofiq;

Hayvonotga mansub mahsulot va xom ashyolarni ishlab chiqarish, saqlash va sotish boʻyicha veterinariya-sanitariya norma va qoidalari 2-ilovaga muvofiq;

2019 — 2021-yillarda respublika hududlarida hayvonlarni soʻyish va teriga birlamchi ishlov berish boʻyicha tashkil etiladigan avtomatlashtirilgan majmualar bilan jihozlangan chorva mollarini soʻyish boʻyicha ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalari parametrlari 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hamda tuman (shahar) hokimliklari, Oʻzbekiston Respublikasi Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qoʻmitasi va “Oʻzcharmsanoat” uyushmasi:

ikki oy muddatda joylarda mavjud hayvon soʻyishga moʻljallangan kushxonalarni toʻliq xatlovdan oʻtkazib, ushbu qaror talablariga muvofiq holda avtomatlashtirilgan majmualar bilan jihozlangan chorva mollarini soʻyish boʻyicha ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalarini (keyingi oʻrinlarda ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalari deb ataladi) tashkil etish;

tuman va shahar markazlaridan olis hududlarda, qishloq joylarda faoliyat yuritadigan goʻsht sotishga moʻljallangan doʻkonlar va shaxsiy ehtiyojlar uchun goʻsht yetkazib berishni tartibga solish maqsadida aholiga qulay boʻlgan hududlarda ixtisoslashtirilgan mini soʻyish korxonalarini tashkil etish;

ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalarining loyihalarida koʻrsatilgan maydonidan kam boʻlmagan belgilangan yer maydonini ajratish;

aholiga qulayliklar yaratish maqsadida dehqon bozorlarida ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalarining goʻsht sotish savdo shaxobchalari tashkil etilishini taʼminlash;

dehqon bozorlari, savdo majmualari va boshqa savdo obyektlariga sotish uchun olib kiriladigan goʻsht va hayvonlarni soʻyishdan hosil boʻladigan qoʻshimcha sub mahsulotlarning ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalarida tayyorlanishini taʼminlash choralarini koʻrsinlar.

3. Tuman va shahar hokimliklari manfaatdor tashkilotlar bilan birgalikda:

ikki oy muddatda aholiga qulay boʻlgan hududlarda ixtisoslashtirilgan mini soʻyish korxonalarini tashkil etish dislokatsiyasini ishlab chiqsin va tasdiqlasin;

ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalarini tashkil etish boʻyicha tashabbuskorlarni aniqlab, 2019 — 2021-yillar davomida bosqichma-bosqich tashkil etilishini taʼminlasin.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qoʻmitasi ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalarida veterinariya-sanitariya jihatidan xavfsizligi kafolatlangan soʻyilgan hayvon goʻshtlarining yagona elektron maʼlumotlar bazasini (keyingi oʻrinlarda yagona maʼlumotlar bazasi deb ataladi) oʻz ichiga oluvchi dasturni ishlab chiqib, 2020-yil 1-yanvardan amaliyotga joriy qilish choralarini koʻrsin.

5. Belgilansinki, teri xom ashyosini tayyorlash (qayta ishlash) faqat yuridik shaxs sifatida davlat roʻyxatidan oʻtgan, veterinariya-sanitariya norma va qoidalariga javob beradigan teri xom ashyosini qabul qilish va saqlash uchun maxsus bino hamda omborxonalari mavjud boʻlgan tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi, Maktabgacha taʼlim vazirligi, Moliya vazirligi Gʻaznachiligi, Davlat soliq qoʻmitasi umumiy ovqatlanish, ijtimoiy va xizmat koʻrsatish sohalarida ishlatilayotgan goʻshtlar ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalarida tayyorlanishini hamda belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan sifati va xavfsizligini kafolatlovchi hujjatlari bilan qabul qilinishini qatʼiy nazoratga olsin.

7. “Oʻzcharmsanoat” uyushmasi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda:

ikki oy muddatda teri xom ashyosini yigʻib olish, tayyorlash, saqlash va uni qayta ishlash korxonalariga yetkazib berishni yanada takomillashtirish choralarini koʻrsin;

ishga tushirilgan ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar muntazam ravishda Internet jahon axborot tarmogʻidagi rasmiy veb-sayti, shuningdek, boshqa ommaviy axborot vositalari orqali eʼlon qilib borilishini taʼminlasin.

8. Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi va ommaviy axborot vositalariga aholi orasida ushbu qarorning mazmuni va mohiyati, hayvonlarni soʻyishni ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalari va ixtisoslashtirilgan mini soʻyish korxonalarida amalga oshirish, kelib chiqishi nomaʼlum goʻsht va goʻsht mahsulotlarini xarid qilmaslik, hayvon egalarining majburiyatlari, shuningdek, jamoatchilik nazoratini tashkil etishda faol ishtirok etish yuzasidan keng koʻlamli tushuntirish va targʻibot ishlarini muntazam olib borish tavsiya etilsin.

9. Oʻzbekiston Respublikasi Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qoʻmitasi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar.

10. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining investitsiyalar va tashqi iqtisodiy aloqalar masalalari boʻyicha oʻrinbosari E.M. Gʻaniyev, Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining agrar va oziq-ovqat sohalarini rivojlantirish masalalari boʻyicha maslahatchisi A.D. Vaxabov hamda Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qoʻmitasi raisi B.T. Norqobilov zimmasiga yuklansin.

Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 8-maydagi 386-son qaroriga 1-ILOVA

Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalari uchun veterinariya, veterinariya-sanitariya

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur norma va qoidalar (keyingi oʻrinlarda qoidalar deb ataladi) ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalari uchun veterinariya, veterinariya-sanitariya norma va qoidalarini belgilaydi.

2. Ushbu qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

goʻshtni zararsizlantirish — faqat zararsizlantirilgach isteʼmolga yaroqli deb topilgan goʻshtni belgilangan haroratda qaynatish va unga yogʻda yoki yuqori issiqlikda qovurish hamda maʼlum bir muddat chuqur muzlatish usullari bilan ishlov berish;

goʻshtni utilizatsiya qilish — goʻsht-suyak uni, yelim tayyorlash yoki boshqa texnik maqsadlarda ishlatish, shuningdek, belgilangan tartibda qayta ishlash qoidalariga rioya etgan holda yirtqich hayvonlarni boqish maqsadlarida foydalanish;

ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasi — zamonaviy tipdagi mexanizatsiyalashgan yoki avtomatlashgan uskunalar bilan jihozlangan hayvonlarni soʻyish uchun moʻljallangan bino va inshootga ega boʻlgan korxona;

soʻyishdan keyingi koʻrik — ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasida veterinariya mutaxassisi tomonidan isteʼmolga yaroqliligini aniqlash uchun soʻyilgan hayvonning goʻshti va ichki aʼzolarini belgilangan tartibda veterinariya tekshiruvidan oʻtkazish;

soʻyishga moʻljallangan hayvonlar — qoramol (shu jumladan qoʻtos, buyvollar), choʻchqa, qoʻy, echki, ot, tuya, quyon, barcha turdagi parrandalar;

soʻyishdan oldingi koʻrik — ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasida veterinariya mutaxassisi tomonidan soʻyishga moʻljallangan hayvonlarni belgilangan tartibda koʻrikdan oʻtkazish, shu jumladan qon namunalari olib, tekshirish.

3. Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasi faoliyatini tashkil etishda hayvonlarning sogʻligʻini va goʻsht, goʻsht mahsulotlari xavfsizligini taʼminlash, shuningdek, qonunchilikda belgilangan tartibda kerakli hujjatlarni rasmiylashtirish maqsadida ishlab chiqarishdagi veterinariya xizmati tashkil etiladi.

4. Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasi tomonidan hayvonlarni soʻydirish uchun xoʻjalik yurituvchi subyektlarga, shu jumladan aholiga qulay shart-sharoitlar yaratish maqsadida hayvonlarni saqlanayotgan joylardan, shu jumladan xoʻjaliklar, mol bozorlari va xonadonlardan soʻyish korxonasiga keltirish hamda goʻshtni realizatsiya qilish joyiga, shu jumladan bozorlar, savdo majmualari va boshqa savdo obyektlari hamda aholi xonadonlariga yetkazib berish boʻyicha transport va boshqa servis xizmatlari koʻrsatishni tashkil etish tavsiya etiladi.

5. Hayvonlarni tijorat maqsadlari uchun ixtisoslashtirilgan va mini soʻyish korxonalarida soʻydirish majburiydir. Ruxsat etilmagan joylarda, shu jumladan uy sharoitida hayvonlarni tijorat maqsadlari uchun soʻyish qatʼiyan taqiqlanadi.

2-bob. Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalariga qoʻyiladigan veterinariya-sanitariya talablari

6. Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalarida quyidagi asosiy va yordamchi binolar nazarda tutilishi kerak:

hayvonlarni tushirish joyi;

hayvonlarni soʻyishdan oldin koʻrikdan oʻtkazish uchun qabul qilish maydoni;

hayvonlarni soʻyishdan oldin saqlash maydoni (bostirma);

texnologik jarayonlar ketma-ketligi saqlangan holda, belgilangan tartibda mexanizatsiyalashgan uskunalar joylashtirilgan hayvonlarni soʻyish binosi;

kasalliklarga gumon qilingan hayvonlarni alohida saqlash uchun bino (joy);

hayvonlarni avtomatlashtirilgan yoki yarim avtomatlashtirilgan harakatsizlantirish va terisini shilish uskunasi, arra va boshqa zarur jihozlari boʻlgan soʻyish joyi (soʻyish binosi ichida);

soʻyilgan hayvonni boʻlaklarga ajratish joyi, goʻshtni sovutish, muzlatish va vaqtincha saqlash uchun katta hajmdagi muzlatgich, tuz saqlanadigan ombor, muzlatilgan goʻsht saqlanadigan muzlatgichli-ombor, shartli-yaroqli goʻshtni zararsizlantirish uchun bino (joy);

ichak sexi, terini tuzlash sexi;

rahbar, veterinariya vrachi, ishchi-xodimlar uchun alohida xonalar, dush, hojatxona, qon namunalarini tekshirish uchun veterinariya laboratoriyasi;

ichak, oshqozon ichini tozalash joyi, goʻng saqlash joyi, tozalash hamda boshqa joy va qurilmalar.

6 1 . Parranda soʻyish korxonalarida quyidagi boʻlinmalar boʻlishi lozim:

parrandani soʻyish, part qilish, par va patlardan tozalash hamda tanani dastlabki yuvish boʻlinmasi;

tanani ichki aʼzolardan tozalash va ikkilamchi yuvish boʻlinmasi;

tanani suvdan selgitish va sovitish boʻlinmasi;

tananing vaznini tortish va saralash boʻlinmasi;

soʻyish korxonasida mahsulotni tez muzlatish uchun oʻta past haroratli muzlatkich va muzlatilgandan keyin vaqtinchalik saqlash uchun muzlatkichli omborxona.

7. Korxona hududi yaroqli toʻsiq bilan toʻsilgan, atmosfera yogʻingarchiliklari, maydon va yoʻlaklarni yuvish suvlarini oqizib ketadigan tarmoq bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. Asosiy yoʻl transport, mollarni olib kirish, yoʻlovchilar yoʻlaklari, hayvonlarni qabul qilish va saqlash uchun maydonlar va molxonalar qattiq, suv oʻtkazmaydigan qoplama bilan qoplanishi kerak. Hududning boʻsh maydonlari koʻkalamzorlashtirilgan boʻlishi kerak.

8. Kirish va chiqish darvozalari oldida maxsus kyuvetlar-dezinfeksiya toʻsiqlari, transport gʻildiraklarini dezinfeksiya qilish uchun maxsus eritma bilan doim toʻldirilgan dezinfeksiyalovchi toʻsiqlar tashkil etiladi.

9. Hayvonlarni temir yoʻl vagonlari va avtomashinalardan tushirish joylari va hayvonlarni birlamchi veterinariya va veterinariya — sanitariya tekshiruvini oʻtkazish hamda tanlab termometriya qilish uchun bostirmali ochiq molxonalar bilan jihozlanishi kerak.

10. Osh tuzini tushirish uchun temir yoʻl yoki avtomobil estakadalarida asfaltlangan maydonlar yaratiladi, uni saqlash uchun esa, suvga chidamli polli maxsus omborlar jihozlanadi.

Yoqilgʻi, idish, qurilish mollari, suyak, yem va boshqalar bostirmali ombor yoki maxsus maydonlarda saqlanadi.

11. Hudud ish kuni davomida tizimli ravishda tozalanadi, yilning issiq davrida hududga har kuni suv sepiladi, qish paytida hudud qor va muzdan tozalanadi.

12. Chiqindilarni yigʻish uchun beton yoki asfalt bilan qoplangan maydonda qopqoqli metall baklar yoki metall konteynerlar oʻrnatiladi.

Chiqindi tashlash joylari va hovlidagi hojatxonalar ishlab chiqarish va ombor binolaridan kamida 15 m uzoqlikda joylashtiriladi, ular sigʻimi 2/3 toʻlganida tozalanib turishi kerak. Hojatxonalarni toza holda saqlash va har kuni dezinfeksiya qilish kerak.

Bak va qutilardan axlat va chiqindilarni har kuni olib tashlash va dezinfeksiya qilish kerak.

13. Soʻyish korxonalari hududida karantin boʻlimi, izolyator va sanitariya soʻyish joyi tashkil etiladi, uni hayvonni soʻyishdan oldin saqlash bazasining balandligi 2 metrlik toʻsiq bilan oʻralgan alohida maydonida joylashtiriladi. Sanitariya kushxonasida kasallangan hayvonlarni olib kirish joyi, shuningdek, uni qabul qilish, veterinariya tekshiruvidan oʻtkazish va termometriya uchun maydoni boʻlishi kerak. Izolyatorda hayvon murdasini olib chiqish uchun maxsus jihozlangan transport boʻlishi kerak.

Korxonadagi koʻrsatilgan obyektlarni, bunday obyektlar boʻlmaganida uni tashkil etish uchun maydon tanlash, shuningdek, ularning oʻlchamlari hududiy davlat veterinariya xizmati va Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining hududiy organi tomonidan tasdiqlanishi kerak.

14. Smenasiga 20 tonnagacha goʻsht chiqarish quvvatiga ega boʻlgan korxonalarning binosida sanitariya kushxonasining oʻrniga sanitariya kamerasi bilan jihozlanishi mumkin.

15. Korxonaga soʻyiladigan hayvon olib kelgan avtomashinalar hayvonlarni tushirgandan va goʻngdan tozalanganidan soʻng korxonaning chetida joylashgan maxsus maydonda yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi shart.

Shu maydonda molni tashishda ishlatilgan avtomashinadagi anjom va jihozlar, shuningdek, temiryoʻl vagonlaridagi ashyolar (yem solinadigan idish, chelak va boshqalar) yuvilib dezinfeksiya qilinadi.

16. Hayvon saqlanadigan binolar va ochiq molxonalar har kuni goʻngdan tozalanadi va goʻng saqlanadigan joyga olib boriladi.

Yuqumli kasallikka chalingan hayvon goʻngini tozalash va zararli mikroblardan tozalash oʻrnatilgan tartibda amalga oshiriladi.

17. Hayvonlar ichagidagi chiqindilarni yigʻish uchun suvga chidamli pol va devorli, qopqogʻi mahkam yopiladigan maxsus yigʻish joylari jihozlanadi. Yigʻish joyi atrofidagi maydon betonlanadi va har kuni dezinfeksiya qilinadi. Ichak chiqindilar yigʻish joyidan jihozlangan transport yordamida maxsus ajratilgan joyga olib boriladi.

18. Goʻng, ichak chiqindilarini tashiydigan transport vositasi har kuni yuvilib dezinfeksiya qilinadi.

19. Hayvonlarni tashishda ishtirok etadigan xodimlar kiyimini sanitar ishlov berilishi uchun xoʻjalik binoda paroformalin dezinfeksiya kamerasi jihozlanadi.

20. Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasi yetarlicha suv bilan taʼminlanishi kerak.

21. Ishlab chiqarish, maishiy va ichimlik maqsadlarida faqat standart talablariga mos keladigan suv ishlatishiga yoʻl qoʻyiladi.

22. Oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash bilan bogʻliq boʻlmagan (kompressor, vakuum — nasoslar, hudud va mol bazasiga suv sepish) suv sarfi uchun texnik suvdan foydalanish mumkin. Texnik va ichimlik suv quvurlari alohida oʻrnatiladi. Ichki quvurlar boshqa rangga boʻyaladi.

23. Shahar kanalizatsiyasi yoki mahalliy tozalash inshootlariga quyilishdan avval oqova suv mexanik tozalanishi kerak. Tarkibida koʻp miqdorda yogʻ boʻlgan oqova suv (yogʻ, ichakni qayta ishlash sexlaridan va h.k), mahalliy tarmoqqa chiqarilishidan oldin yogʻni ushlab qolish vositalaridan oʻtkazilishi kerak.

24. Karantin, izolyator va sanitariya soʻyish inshootidan chiqqan, shuningdek, hududni yuvishdan keyin chiqqan oqova suvni hovli tarmogʻiga chiqarishdan oldin uni tindirgichlardan oʻtkazib zararsizlantiriladi.

25. Barcha ishlab chiqarish sexlariga kirish joylarida oyoq kiyimini tozalash uskunalari, dezinfeksiyalovchi gilamchalar qoʻyiladi.

26. Ishlab chiqarish binolarida binoni tabiiy va sunʼiy yoritish koʻzda tutilishi kerak.

Ishlab chiqarish, yordamchi, ombor, maishiy, maʼmuriy binolarning sunʼiy yoritilishi yoritish normalariga toʻgʻri kelishi kerak.

27. Barcha ishlab chiqarish, ombor, maishiy yordamchi binolarning devor va shiftlarida yoriq, oʻyiq va boshqalar boʻlmasligi kerak. Ishlab chiqarish, maishiy va yordamchi binolar devori va shiftini ular kirlanganida yoki har 6 oyda kamida bir marotaba och rangdagi moyli boʻyoqlar yordamida boʻyaladi (boshqa turdagi yuvish imkoniyati boʻlgan jihozlar bilan qoplangan devorlar belgilangan tartibda yuviladi).

Mogʻor paydo boʻlganida, devor va shiftlarni boʻyashdan oldin antiseptiklar bilan ishlov beriladi.

Plitka qoplangan yoki moyli boʻyoq bilan boʻyalgan devor va panellar xar kuni sovunli — ishqorga botirilgan latta bilan artiladi hamda haftasiga kamida bir marotaba sovunli issiq suv bilan yuvilib dezinfeksiya qilinadi.

Hayvonlarni soʻyish va yordamchi binolar ish tugaganidan soʻng har 5 kunda bir marotaba profilaktik dezinfeksiya, shuningdek, veterinariya vrachi talabi bilan majburiy dezinfeksiya qilinadi.

28. Barcha binolardagi pollar sirpanchiq boʻlmasligi, tirqishsiz va yoriqlarsiz boʻlishi, ish joylari va yoʻlaklarining chekkalarida joylashgan traplar tomoniga qiyalantirilgan boʻlishi kerak.

Ishlab chiqarish binolari pollari ish jarayonida va smena tugaganida tozalanadi. Ishlab chiqarish jarayonida pol va devorlar yogʻ bilan kirlanadigan sexlarda ish paytida yuviladi, smena tugaganida esa issiq sovun eritmasi, ishqor yoki boshqa mos yuvish va yogʻsizlantiruvchi vosita bilan yuviladi.

29. Pol, panel, uskuna va texnologik jihozlarni yuvish uchun barcha ishlab chiqarish binolari va sexlar issiq va sovuq suv bilan taʼminlanishi kerak.

30. Deraza va fonar shishalari kirlanganida, haftada kamida bir marta artilib yuvilishi kerak.

31. Zina panjaralari har 10 kunda kamida bir marotaba nam latta bilan artiladi va dezinfeksiya qilinadi. Zinapoyalar kirlanganida har smenada kamida bir marotaba yuviladi.

32. Sex ichidagi barcha suv, kanalizatsiya, par, gaz va boshqa quvurlari ajralib turishi uchun har xil rangga boʻyaladi. Ularni changdan tozalash uchun quvurlar sovunli ishqorli eritmaga namlangan toza latta bilan artiladi.

33. Oziq-ovqat mahsulotlariga tegib turadigan transporter, konveyer va boshqalar tozalanadi, kalsiylangan sodaning issiq ishqorli eritmasi yoki kaustik sodaning 0,05 — 0,15 foizli eritmasida artilib soʻng issiq suvda chayiladi.

34. Tozalash anjomlari, yuvish va dezinfeksiya vositalarini saqlash uchun omborxona, maxsus shkaflar koʻzda tutilgan. Yuvish anjomlarini sanitar ishlov berish uchun issiq va sovuq suv taʼminotiga ega binolar tashkil etilib jihozlanishi kerak.

35. Qoʻl yuvish uchun sexlarda issiq va sovuq suv taʼminotiga ega maxsus qoʻl yuvish anjomlari oʻrnatilishi kerak, ular sovun, dezinfeksiya eritmasi va toza sochiqlar bilan taʼminlanishi kerak.

36. Ishlab chiqarish va yordamchi binolarida darchalar va boshqa usullar yordamidagi tabiiy yoki sunʼiy shamollatish (ventilyatsiya) boʻlishi kerak.

37. Ishlab chiqarish binolarida havo harorati va nisbiy namlik loyihalashning sanitariya normalariga mos kelishi kerak.

38. Texnologik jihozlar va anjomlar yengil tozalanishi, yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi kerak. Faqat Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi organlari tomonidan ruxsat etilgan materiallardan foydalanishga ruxsat etiladi.

39. Texnologik jihozlar texnologik jarayonni qiyinlashtirmaydigan va ishlab chiqarish binosini tozalash va dezinfeksiyani qiyinlashtirmaydigan etib joylashtirilishi kerak.

40. Ishlab chiqarish stollari qoplamasi tekis, zanglamaydigan metall yoki marmardan boʻlishi kerak.

Goʻshtni suyakdan ajratish va kesish uchun stollarda qattiq yogʻochdan olingan taxtalar ishlatiladi. Ish tugaganida bu taxtalar yaxshilab yuvilib dezinfeksiya qilinadi.

Mahsulotning polga tushib ketishini oldini olish maqsadida maxsus qurilma va quvurlardan tushiriladigan xom ashyoni qabul qiladigan stollarning yon devorlari baland qilib yasaladi.

41. Ish stollari, vanna va boshqa idishlar yengil tozalanishi, yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi uchun tekis yuzali boʻlishi kerak. Ular zanglamas poʻlat, alyumin yoki oziq-ovqat mahsulotlari bilan ishlashga ruxsat etilgan boshqa materiallardan boʻlishi mumkin.

42. Goʻsht osish uchun ilgaklar mexanizatsiyalashgan yoki yarim mexanizatsiyalashgan mexanizmlarga joylashtirilishi kerak. Ular zanglamas poʻlat, alyumin yoki oziq — ovqat mahsulotlari bilan ishlashga ruxsat etilgan boshqa materiallardan boʻlishi mumkin. Turli boʻyoqlarga boʻyalgan va qoʻl bola usulda yasalgan ilgaklardan foydalanish taqiqlanadi.

Qalay yugurtirilgan qozonlar, ish stollari, vanna va boshqa idishlar, shuningdek, goʻsht osib qoʻyish uchun ilgaklar vaqti-vaqti bilan oqartirib tozalanishi kerak. Idishdagi qalay miqdori 1% oshmasligi kerak. Oqartirgandan soʻng idish yaxshilab tozalanadi, tozalash vositalari va issiq suv bilan yuviladi, kuchli par yoki dezinfeksiya vositalari bilan zararsizlantiriladi, soʻng issiq suv bilan chayiladi, quritiladi va maxsus joyda saqlanadi.

43. Sex ichida harakatlanadigan transport va osiladigan qurilmalar alohida xom ashyo va mahsulotlarga biriktiriladi va kerakli ravishda belgilanadi.

44. Jihoz va uskunalar har kuni ish tugaganidan soʻng yaxshilab tozalanadi, kalsiylangan (0,5 — 2,0%) yoki kaustik (0,1-0,2%) sodaning issiq eritmalari bilan yuviladi. Dezinfeksiya haftasiga bir marotaba yoki veterinariya mutaxassisi koʻrsatmasiga binoan amalga oshiriladi. Sanitariya soʻyish joyi, jihoz va anjomlar dezinfeksiyasi ish tugatilganidan soʻng olib boriladi.

45. Anjomlarni yuvish va dezinfeksiya qilish uchun har bir sexda yuvish vannalariga issiq va sovuq suv tarmogʻi ulangan maxsus xonalar ajratiladi.

46. Tozalik sifati va veterinariya-sanitariya holatini nazorat qilish uchun hududiy davlat veterinariya xizmati tomonidan uskuna va jihozlarning mikrobiologik tekshiruvi doimiy ravishda belgilangan muddatlarda amalga oshiriladi.

47. Goʻsht mahsulotlarining ikkilamchi ifloslanishining oldini olish maqsadida texnologik jarayonlarning ketma-ketligini taʼminlash kerak.

48. Korxonaga zoonoz kasalliklar bilan kasallangan soʻyiladigan (veterinariya qoidalariga koʻra soʻyishga ruxsat etiladigan) hayvonlar keltirilganida, barcha hollarda oʻrnatilgan profilaktika choralariga rioya qilinishi kerak.

49. Soʻyilgan hayvon goʻshti osma yoʻllar bilan harakatlantirilishi zarur, bunda ular pol, devor, texnologik jihozlarga tegmasligi kerak.

Soʻyilgan hayvon goʻshti qonini oqizish va polda texnik qon va ishlatilgan suvni oqizish uchun, suyuqlikni trapga oqib ketishi uchun polda qiyali tarnov (metall, beton, qamchi bilan oʻralgan) yasaladi.

50. Yogʻ xom ashyosi, submahsulotlar, ichak va hayvon soʻyilganda boshqa mahsulotlarni ularni qayta ishlash joylariga olib borish qiyalikdan tushirish, aravalar, osma yoʻlaklar yordamida amalga oshiriladi.

Oziq-ovqat xom ashyosining har bir turi alohida tushiriladi.

Qon, qon plazmasi va boshqa oqsilli suyuqliklarni transportirovka qilish quvurlari, ularni yaxshilab yuvish va dezinfeksiya qilish uchun yechiladigan boʻlishi kerak.

51. Oziq-ovqatga oid boʻlmagan chiqindilar ular haqida yozuvi boʻlgan maxsus idishga yigʻiladi.

Konfiskatlarni (veterinar mutaxassisi tomonidan brak deb topilgan goʻsht mahsulotlari) yigʻish uchun boshqa rangga boʻyalgan (oq fonda qora yoʻl-yoʻl) alohida tushirish quvurlari yoki maxsus harakatlanadigan yopiq idish oʻrnatiladi.

Konfiskatlarni oziq-ovqat mahsulotlarini tushirish uchun moʻljallangan quvurlar, shuningdek, boshqa maqsadlarga moʻljallangan tushirish yoʻli va idishlarga solish taqiqlanadi.

52. Soʻyilgan hayvonlar oshqozonini boʻshatish va terini goʻshtdan tozalash balandligi 2 metr boʻlgan toʻsiq bilan ajratilgan, molni birlamchi qayta ishlash sexining maxsus ajratilgan joylarida amalga oshiriladi.

53. Hayvonni birlamchi ishlov berish sexida soʻyilgan hayvonlarni oʻta xavfli kasallikka chalinganligi gumoni paydo boʻlganida, veterinariya mutaxassisi talabi bilan konveyerni zudlik bilan toʻxtatish uchun sharoitlar yaratilgan boʻlishi kerak.

54. Sovutish va muzlatish uchun sovutgichga faqat ishlov berilgan submahsulotlar qoʻyilishi mumkin.

55. Ichak sexidagi ichaklarni birlamchi qayta ishlash uchun jihozlar va ish joylari, shuningdek, kanalizatsiya suvlari tarmoqlari shunday joylashtirilishi kerakki, ularni yuvganda ichakdan chiqqan axlatlar va suvlar sexni ifloslamasligi kerak.

Ichakdan chiqqan axlatlar kanalizatsiyaga ulangan lyuklar orqali chiqariladi.

Ichak sexlarining ish joylariga issiq va sovuq suv ulanadi. Ichaklarni saralash (havo bilan tozalash) uchun ichak sexiga siqilgan havo berilishi taʼminlanadi.

Ichak sexida ishlashning hoʻl jarayonlarida ishchilar oyogʻi tagiga panjaralar qoʻyiladi.

56. Yogʻlarini eritish uchun moʻljallangan suyaklarni maydalash va arralash yogʻ sexining alohida xonasida amalga oshiriladi.

57. Agar korxonada sanitariya soʻyish joyi boʻlmasa, terini tuzlash sexida kasallangan hayvonlarning terisini dezinfeksiya qilish va tuzlash uchun joy ajratiladi.

58. Sexlardan yem va texnik mahsulotlari chiqarish maxsus idishlar yoki yoʻlaklar yordamida amalga oshiriladi.

59. Goʻsht idishda yoki idishsiz sovutish kameralariga joylashtirilganida, yogʻochdan yasalgan, yaxshi tekislangan reyka, brusdan yasalgan panjara yoki poddonlarga qoʻyiladi.

Muzlatilgan goʻsht va submahsulotlar tekis taxlanib, poldan kamida 8 sm balandlikdagi taglik yoki maxsus soʻrilarga (stellajlar) qoʻyilishi mumkin. Tekis taxlash devor va sovutish uskunalardan 30 sm masofada joylashtiriladi. Taxlamlar orasida oʻtish joylari boʻlishi kerak. Tindirilgan va sovugan goʻsht osilgan holatda saqlanadi.

Majburiy soʻyilgan hayvonlarning goʻshtlari laboratoriya tekshiruvlari natijalari olingunga qadar alohida kamerada yoki umumiy kameraning alohida boʻlimida saqlanadi.

Ishlatilganidan soʻng dezinfeksiya qilinmagan asbob-uskunalardan (panjara, reyka va boshqalar) foydalanish taqiqlanadi. Toza yogʻoch jihozlar zaxirasi maxsus xonada saqlanadi.

Goʻshtni osish ilgaklari va moslamalar zarur boʻlganida rux bilan ishlov beriladi yoki oqartiriladi.

60. Sovutilgan quvurlardagi qirov qatlamlari kamerani yukdan boʻshatgandan soʻng issiq ammiak yoki tuzli suv bilan eritiladi, shuningdek, qirgʻich va qattiq supurgi bilan tozalanadi. Boʻshatilmagan kameralarda quvurlarni qirovdan tozalashda yaqin joylashgan yuklarni toza brezent yoki kanop mato ustiga yopilgan holda faqat mexanik usulda ruxsat etiladi. Tozalash tugaganidan keyin qirovlar darhol olib tashlanadi.

61. Mahsulotlarni qabul qilish zinalari va liftlar ifloslanganda, haftasiga kamida bir marotaba tozalanadi.

Yuklash-tushirish vaqtida kamera va yoʻlaklardagi pollar ifloslanganda, haftasida kamida bir marotaba tozalanadi.

Musbat haroratli kameralardagi ifloslangan pol va eshiklar, yoʻlak va zinalardagi pol va eshiklar muntazam ravishda issiq ishqorli — sovunli eritma bilan yuviladi.

Tozalash ishlari yakunlanganidan soʻng asbob-uskunalar issiq suvda chayiladi, 2% xlorli ishqor eritmasida dezinfeksiya qilinadi, suv bilan yaxshilab chayiladi va quritiladi. Mogʻorlagan kamera va xonalarni tozalagandan soʻng, asbob-uskunalarni 5 — 10 daqiqaga 2% xlorli ishqor eritmasiga solinadi, shundan soʻng issiq suv bilan yuvilib quritiladi.

Plitka solingan yoki moyli boʻyoq bilan boʻyalgan panellarni har kuni sovunli — ishqorli eritmada namlangan latta bilan artiladi.

62. Sovutish xonalaridagi joriy taʼmir, oqlash va dezinfeksiya ishlari zarur hollarda, kamera taʼmiri, oqlash va dezinfeksiya ishlari yukdan boʻshatilganidan soʻng bajariladi.

63. Mogʻorga qarshi kurash uchun kamera, yoʻlak, havo ajratgichli havo kanallari va boshqalarga antiseptik yoki xlorli ohak eritmasi bilan ishlov beriladi.

64. Asbob-uskuna, transport vositalari va idishlarni yuvish uchun suv oʻtkazmaydigan polli, kuchli par beradigan, issiq suv va oqova suv chiqish yoʻli bilan jihozlangan maxsus xona tashkil etiladi.

65. Kameralarning majburiy dezinfeksiyasi:

a) kameralarni yukdan boʻshatgandan soʻng va sovutgichga katta miqdorda yuk qoʻyishdan avval tayyorlash vaqtida;

b) kamera devorlari, shifti, asbob-uskunalari va jihozlarida koʻzga koʻrinadigan mogʻor paydo boʻlganida;

v) saqlanayotgan yuklarda mogʻor paydo boʻlganida amalga oshiriladi.

Kameralarning veterinariya — sanitariya holati va dezinfeksiyani oʻtkazish zarurati davlat veterinariya xizmati (shuningdek, ishlab chiqarishdagi veterinariya xizmati) tomonidan belgilanadi.

Sovutish kameralari dezinfeksiya vositasini yoki dezinfeksiya vositasi eritmasida tayyorlangan ohakli aralashmani sepib, dezinfeksiya qilinadi.

Kameralar dezinfeksiya samarasi dezinfeksiyadan oldingi va keyingi bajarilgan mogʻor zamburugʻiga zararlanganlik mikrobiologik tahlili asosida aniqlanadi.

Agar tahlil davomida zamburugʻ urugʻlari 1 sm 2 yuzada bir nechta donani tashkil etsa, dezinfeksiya qoniqarli hisoblanadi.

66. Idishga solinmagan mahsulotlarni tarozilarning platformasiga toʻgʻridan-toʻgʻri qoʻyish taqiqlanadi. Tortish maxsus idish, panjaralar yoki qurilmalarda amalga oshiriladi.

67. Goʻsht va goʻsht mahsulotlari ortiladigan transport vositalari toza va soz holatda boʻlishi kerak.

68. Goʻsht ixtisoslashtirilgan yoki maxsus ixtisoslashtirilgan transportda tashiladi.

Tashish yakunlanganidan soʻng har kuni transport vositalari yaxshilab yuviladi va haftasiga kamida bir marotaba dezinfeksiya qilinadi.

69. Goʻsht mahsulotlarini tashishda ishtirok etayotgan shaxslar (yuk tashuvchi, ekspeditor va boshqalar) toza kiyim va yeng bilan taʼminlanadilar, goʻshtni ortish uchun esa oyoq kiyimi ustidan kiyiladigan brezentli himoya paypogʻi bilan taʼminlanadi.

70. Maishiy xonalar soʻyish sexlarida ishlaydigan xodimlar ishlab chiqarish xonalaridan oʻtmasligi taʼminlangan holda joylashtirilishi kerak.

71. Ishchi va maxsus kiyimlar uchun kiyim osish xonalari koʻcha va ixtisoslashtirilgan kiyimlar osish xonasidan alohida joylashishi kerak.

Sovutgichda ishlaydigan xodimlarning kiyinish va yuvinish xonalari umumiy xoʻjalik binosida joylashishi mumkin.

Sanitariya soʻyish sexi xodimlari uchun alohida xoʻjalik xonasi tashkil etiladi.

72. Yuqumli kasallikka chalingan hayvonlarni soʻyish va ularning mahsulotlarini qayta ishlash boʻlimi xodimlarining ishchi kiyimlari majburiy ravishda dezinfeksiya qilinishi kerak.

73. Xoʻjalik xonalarini ish tugaganidan soʻng har kuni yigʻishtirish kerak: changdan tozalash, pol va asbob-uskunalarni sovunli — ishqorli eritma va qaynoq suv bilan yuvish. Dezinfeksiya haftasiga kamida bir marotaba hamda majburiy dezinfeksiya veterinariya vrachining talabi bilan amalga oshiriladi.

Xoʻjalik xonalaridan boshqa maqsadlarda foydalanish qatʼiyan man etiladi.

74. Korxonaning barcha xodimlari shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilishlari kerak.

75. Soʻyish sexiga ishga kirayotgan shaxslar dastlabki yoʻriqnoma va tibbiy koʻrikdan hamda veterinariya-sanitariya kurslaridan oʻtishi kerak.

Veterinariya-sanitariya kurslaridan oʻtmagan shaxslarni ishga qoʻyilishi uchun maʼmuriyat javobgar hisoblanadi.

76. Korxona xodimlari ishga toza va orasta ust-bosh va oyoq kiyimida kelishlari kerak.

77. Korxona xodimlari quyidagilarga majburlar:

a) ish boshlanishidan oldin va tanaffuslardan soʻng qoʻllarini sovun bilan yaxshilab yuvishlari va xlorli ohak (0,2%) eritmasida dezinfeksiya qilishlari, toza sanitariya kiyimini kiyishlari, sochlarini bosh kiyim yoki roʻmol bilan yopishlari kerak;

b) ishdan soʻng dush qabul qilishlari kerak;

v) oshxonaga kelishdan avval sanitariya kiyimlarini kiyim almashtirish xonasida yechishlari, ovqatlanishdan oldin va keyin qoʻllarini yuvishlari kerak;

g) faqat maxsus ajratilgan joylarda ovqat isteʼmol qilishlari va chekishlari mumkin.

Maxsus kiyimda sexdan tashqariga chiqish taqiqlanadi.

78. Korxona maʼmuriyati quyidagi majburiyatlarga ega:

a) har bir xodim uchun maxsus kiyim komplekti berishi;

b) maxsus kiyimni muntazam ravishda yuvishi va xodimga toza, soz holatda berishi;

v) korxonaning barcha xodimlari uchun veterinariya-sanitariya darslarini tashkil etish;

g) ishga qabul qilinayotgan shaxslarni ular tibbiy koʻrikdan, shuningdek, veterinariya-sanitariya kursidan oʻtganligini tasdiqlovchi hujjat asosida (veterinariya-sanitariya kursini korxonani oʻzida tashkil etish mumkin) rasmiylashtirish.

79. Korxonalarda zararli bakteriyalar, kemiruvchilar, hashoratlar va pashsha, chivinlarga qarshi kurash choralarini koʻrish. Chiqindi va kirlarni oʻz vaqtida tozalash, chiqindi yigʻish idishlari, oʻralar, hojatxona, goʻng saqlanadigan joylarga muntazam ravishda ishlov berish.

Yilning issiq vaqtida binolarga pashsha (chivin) kirib olmasligi uchun oyna, darcha va eshiklarga setka oʻrnatish kerak.

Goʻshtni kir boʻlmasligi va kemiruvchilardan saqlash uchun:

a) xona ostonalari va eshiklariga (40 — 50 sm balandlikdagi) listli temir yoki metall setka, yogʻochli toʻsiq qoʻyish;

b) yertoʻla qavatlaridagi oynalarni va ventilyatsiya kanallarining teshiklarini himoya setkalari bilan yopish;

v) devor, pol, quvur va radiator yonidagi teshiklarni metall qirrindili sement bilan suvab chiqish;

g) sexlarni oʻz vaqtida oziq-ovqat qoldiqlari va chiqindilaridan tozalash, ish tugaganidan soʻng goʻsht mahsulotlarini yaxshilab yopish;

d) kemiruvchilarni mexanik (qopqon, tutqich va boshqalar) yoki kimyoviy vositalar bilan yoʻq qilish kerak.

Deratizatsiyaning kimyoviy usullaridan faqat mutaxassis — deratizatorlar foydalanishi mumkin.

Kemiruvchilarga qarshi kurashda bakterial usullardan foydalanish taqiqlanadi.

79 1 . Vaqtinchalik saqlash joylari parrandani stress holatiga tushmaydigan darajada yorugʻlik 10 lyuks boʻlishi, havo almashinish jarayoni 0,5-1 m/sek boʻlishi va yerda oʻrnatilgan tarozi boʻlishi kerak.

79 2 . Parrandalar (tovuq, oʻrdak, kurka, bedana va boshqa) yuk tashish konteynerlaridan toʻgʻridan-toʻgʻri vaqtinchalik saqlash joyiga tushiriladi.

79 3 . Parrandalarni tushirish va ilgaklarga osish jarayoni quyidagi tarzda amalga oshirilishi lozim:

parrandalar joylangan konteynerlarni tushirish jarayoni mexanik tarzda yoki qoʻl mehnati yordamida amalga oshiriladi. Tushirish vaqti 40 daqiqadan oshmasligi kerak;

barcha keltirilgan parrandalar vaqtincha saqlash joyiga tushirilib, yerda joylashtirilgan tarozida tortiladi;

parranda solingan konteynerlar va kataklar orasidagi masofa 40 santimetrdan kam boʻlmasligi lozim.

3-bob. Hayvonlarni soʻyishdan oldin koʻrikdan oʻtkazish uchun veterinariya-sanitariya talablari

80. 14 kundan kichik boʻlgan hayvonlar goʻsht uchun soʻyilishiga ruxsat berilmaydi.

81. Goʻsht uchun sogʻlom hayvonlarni soʻyishga ruxsat etiladi. Kasal va yuqumli kasallikka chalinganlikda gumon qilinayotgan yoki oʻlim xavfi (ogʻir jarohat, suyak sinishi, kuyish va boshqa jarohatlar) boʻlgan hayvonlarni soʻyish tegishli yoʻriqnomalar va mazkur Qoidalarda nazarda tutilgan hollarda (goʻsht inson isteʼmoliga ruxsat etilganida) ruxsat etiladi.

82. Quyidagi hollarda hayvonlarni goʻsht uchun soʻyish taqiqlanadi:

Veterinariya vrachining ruxsati boʻlmaganida;

kuydirgi, emfizematozli karbunkul, yirik shoxli hayvonlar oʻlati, tuyalar oʻlati, qutirish, qoqshol, xavfli shish, bradzot, qoʻylarning enterotoksemiyasi, yirik shoxli hayvonlar va qoʻylarning kataral bezgaki (til koʻkarishi), choʻchqalarning afrika oʻlati, tulyaremiya, botulizm, sap, epizootik limfangoit, melioidoz (soxta sap), miksomatoz va quyonlarning gemorragik kasalligi, parranda grippi bilan kasallangan yoki gumon qilingan hayvonlar;

oʻlim talvasasida boʻlgan hayvonlar;

kuydirgi kasalligiga qarshi emlangan va davolangan hayvonlarni emlashdan (davolashdan) keyin 14 kun davomida, oqsil kasalligiga qarshi emlanganda, emlanishdan keyin 21 kun davomida;

malleinizatsiya qilinmagan bir tuyoqli hayvonlar. Malleinizatsiya qilinmagan hayvonlar soʻyilganda goʻsht va boshqa mahsulotlari utilizatsiyaga yuboriladi.

83. Soʻyish uchun yuborilayotgan hayvonlar taʼminlovchi xoʻjalikda belgilangan tartibda veterinariya koʻrigidan oʻtkazilishi kerak.

Brutsellez va sil kasalliklari bilan kasallangan, klinik belgilar namoyon qilgan, kasallik tashxisi aniqlanmagan, yuqumli boʻlmagan kasallikka chalingan, tana harorati yuqori yoki past boʻlgan hayvonlar, ornitoz, gripp, nyukasl kasalligiga chalingan parrandalarni soʻyish korxonalariga yuborish taqiqlanadi.

Yoʻriqnomalarda koʻrsatilgan muddat davomida davolash va profilaktika maqsadlarida antibiotiklar qoʻllanilgan hayvonlarni soʻyishga yuborish taqiqlanadi.

Pestitsidlar bilan ishlov berilgan hayvonlar, hashoratlar va kanalarga qarshi kurash uchun tavsiya etilgan kimyoviy vositalar roʻyxatida koʻrsatilgan muddat tugaganidan soʻng soʻyishga yuboriladi.

Baliq, baliq chiqindilari va baliq uni berilganidan soʻng chorva hayvonlarini 30 kun davomida, parrandalarni esa — 10 davomida soʻyishga yuborish taqiqlanadi.

84. Soʻyishga yuborilayotgan hayvonlarning har bir partiyasi uchun veterinariya mutaxassisi tomonidan tegishli hujjatlar ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalarida veterinariya-sanitariya jihatidan xavfsizligi kafolatlangan soʻyilgan hayvon goʻshtlarining yagona elektron maʼlumotlar bazasi (keyingi oʻrinlarda — axborot tizimi) orqali rasmiylashtiriladi.

Boqish va parvarishlashga noloyiq boʻlgan, jarohati boʻlgan, yuqumsiz kasallikka chalingan va tana harorati meʼyorida boʻlgan hayvonlar uchun yetkazib beruvchi veterinariya vrachi ishtirokida tuzilgan dalolatnoma ham taqdim etiladi.

85. Tekshiruv paytida sil va brutsellezga gumon qilingan hayvonlar, shuningdek, mazkur qoidalarga muvofiq goʻsht uchun soʻyishga ruxsat etilgan kasal hayvonlarni faqat davlat veterinariya xizmatining ruxsati bilan soʻyishga yuborish mumkin. Bunday hayvonlarni haydab olib borish man etiladi.

86. Ixtisoslashgan soʻyish korxonasiga hayvonlar keltirilishi bilan korxonaning veterinariya mutaxassisi (feldsher) veterinariya hujjatlari toʻgʻri rasmiylashtirilganligini axborot tizimi orqali tekshirib, ushbu hujjatlarda koʻrsatilgan hayvonlarning haqiqatda keltirilgan hayvonlarga muvofiqligini oʻrganadi va boshma-bosh veterinariya koʻrigidan oʻtkazadi. Zarur hollarda esa termometriyadan oʻtkazadi va hayvonlar ustidan veterinariya kuzatuvini oʻrnatadi.

Yuqumli kasalliklarga chalingan, agoniyada boʻlgan, nobud boʻlgan hayvonlar uchragan partiyada, shu jumladan veterinariya guvohnomasida koʻrsatilgan sonning amaldagi soniga mos kelmagan hollarda, tashxis yoki tafovut sabablari aniqlangunga qadar hayvonlar karantinga qoʻyiladi, bunda karantin uch sutkadan oshmasligi kerak.

Hayvonlarni transportda tashiganda nobud boʻlgan hayvon tanalari tushirilmaydi, ular mikroskopik tekshiruvlardan oʻtkaziladi va kuydirgi inkor etilganidan soʻng utilizatsiyaga yuborilib, hayvon egasi hisobidan yoʻq qilinadi.

87. Hayvonlarni tirik vazni va goʻsht sifati boʻyicha topshirish — qabul qilishda, yirik va mayda shoxli hayvonlar, choʻchqalar, tuyalar, parrandalar qabul qilingandan 5 soat davomida soʻyishga yuborilishi kerak.

Agar ular avtotransportda 100 kmgacha masofada olib kelingan boʻlsa, ularda charchash alomatlari boʻlmasa va ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasiga yuborishdan oldin yirik va mayda shoxli hayvonlar, tuyalar va kiyiklar — 15 soatdan kam boʻlmagan, choʻchqalar — 5 soatdan kam boʻlmagan, quyonlar — 12 soatdan kam boʻlmagan, quruqlikdagi parranda — 6 — 8 soatdan kam boʻlmagan, va suvda suzuvchi parrandalar — 4 — 6 soatdan kam boʻlmagan davrda xoʻjalikda boqilmasdan saqlangan boʻlsa. Hayvonlarni soʻyishdan oldin xoʻjalikda boqmasdan saqlangan davr tovar — transport yukxatida koʻrsatilishi kerak va ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasiga yetkazib berish muddati kelishilgan topshirish — qabul qilish jadvalida koʻrsatilgan kun va vaqtida amalga oshirilishi kerak.

Qolgan hollarda hayvonlarni ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalarida soʻyishdan oldin boqmay saqlash kerak: qabul qilib olinganidan soʻng yirik va mayda shoxli mollar, tuyalar va kiyiklar — 15 soatdan kam boʻlmagan, choʻchqalar — 10 soatdan kam boʻlmagan, quyonlar — 5 soatdan kam boʻlmagan davrda. Hayvonlarga suv berish chegaralanmagan, lekin soʻyishdan 3 soat oldin suv berilishi toʻxtatiladi.

Xoʻjalikda soʻyishdan oldin och qoldirilmagan parrandani soʻyishga yuborilmaydi.

Uzoq tashishdan soʻng charchash alomatlari kuzatilgan hayvonlarga kamida 48 soat dam beriladi, bunda ularni normal ravishda boqib suv beriladi, keyin esa yuqorida koʻrsatilgan talablar bajariladi.

Otlarni soʻyishdan oldin boqmaslik ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasida barcha hollarda 24 soatdan kam boʻlmasligi kerak (malleinizatsiya natijalarigacha).

Buzoq va choʻchqachalar qabul qilinganidan soʻng 6 soatdan keyin soʻyishga yuboriladi.

88. Molni tirik vazni va semizligi boʻyicha xoʻjalik yoki korxonalarda topshirish — olishda, korxonaga olib kelinganidan soʻng soʻyishdan oldin yem bermay saqlash vaqti yirik va mayda shoxli mollar, tuya, otlar uchun — 24 soatdan kam boʻlmasligi kerak, choʻchqalar uchun — 12 soatdan kam boʻlmasligi kerak, buzoq va choʻchqa bolalari uchun esa — 6 soat boʻlishi kerak.

Axtalanmagan buqachalar birga kelgan partiyasi bilan alohida molxonada saqlanadi.

89. Soʻyish kuni hayvonlar veterinariya mutaxassisi tomonidan koʻrib chiqiladi va tanlov asosida hayvonlarning umumiy ahvolidan kelib chiqib termometriya qilinadi.

Hayvonlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, ularni soʻyishdan oldingi veterinariya koʻrigi hamda termometriya natijalari axborot tizimiga belgilangan tartibda kiritiladi.

Kasal yoki tana harorati koʻtarilgan yoki pasaygan hayvonlar aniqlansa, ular ajratilib tashxis qoʻyilgunga qadar soʻyilmaydi.

Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasiga tashxisi aniq hayvonlar olib kelinganida, ular veterinariya mutaxassislari nazorati ostida sanitar soʻyish sexiga darhol soʻyish uchun yuboriladi.

90. Soʻyishdan oldin bir tuyoqlilar sap mavjudligiga bir marotabalik oftalmomalleinizatsiyaga tekshiriladi. Malleinga ijobiy taʼsir bergan hayvonlar yoʻq qilinadi.

Bir tuyoqlilarni korxonaning umumiy zalida, lekin boshqa turdagi hayvonlardan alohida joyda soʻyishga ruxsat etiladi.

91. Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasi hududiga tushirilgan hayvonlarni hududdan olib chiqish taqiqlanadi.

92. Hayvonlarni soʻyishdan oldin va keyin aniqlangan oʻtkir yuqumli kasalliklar barcha hollarda, shuningdek, sil, leykoz, sistitserkoz (finnoz) yoki trixinellez kasalliklari aniqlanganda, ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasining veterinariya xizmati bu haqida hayvonlar yuborilgan joydagi davlat veterinariya xizmatiga va yuboruvchiga, shuningdek, ushbu korxona joylashgan hududiy davlat veterinariya xizmatiga maʼlumot berishi kerak.

93. Soʻyishga olib kelingan hayvonlarni tekshirganda brutsellez yoki silga taʼsirchan hayvonlar aniqlanganida yoki yuqumli kasalga chalingan, yiringli yalligʻlanishi, yiringli gangrenoz yarali, mastitli, kindik va boʻgʻim yalligʻlanishi (buzoqlarda) va boshqa sabablarda ular sogʻlom hayvonlardan alohida qabul qilib olinadi va sanitariya soʻyish sexiga yuboriladi. Sanitariya soʻyish sexi boʻlmaganida, umumiy zalda sogʻlom hayvonlarni soʻyib boʻlgandan soʻng va zaldan barcha goʻshtlar va boshqa mahsulotlar olib chiqilgandan soʻng umumiy soʻyish sexida soʻyishga ruxsat etiladi.

Yuqorida keltirilgan yuqumli kasalliklar bilan kasallangan hayvonlarni soʻygandan soʻng, shuningdek, hayvonlarni soʻyganda bunday kasalliklar aniqlanganida, soʻyish sexi, bunday hayvonlarni soʻyish va ishlov berishda foydalanilgan barcha jihoz va asbob — uskunalar, shuningdek, soʻyishdan oldin saqlangan joylar sanitar tozalanishi va dezinfeksiya qilinishi kerak.

94. Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasiga olib ketilayotganida yoki qabul qilish vaqtida, temir yoʻl yoki avtotransport orqali olib kelinayotgan partiyadagi hayvonda kuydirgi kasalligi aniqlanganida, hayvonlar sanitariya tekshiruvidan oʻtkaziladi va har bir bosh termometriya qilinadi. Tana harorati meʼyorda boʻlgan va kasallik alomatlari boʻlmagan yirik va mayda shoxli hayvonlar, tuya, otlar karantinga qoʻyiladi va veterinariya mutaxassisi tomonidan kunlik termometriya bilan nazoratga olinadi.

Kasallikning klinik alomatlari boʻlgan barcha turdagi hayvonlar darhol izolyatorga qoʻyiladi va u yerda davolanadi. Davolash boshlanganidan 14 kun oʻtganidan soʻng va tana harorati meʼyorlashganida ularni soʻyish uchun sanitariya soʻyish sexiga olib boriladi.

95. Yirik shoxli hayvon emfizematoz karbunkul bilan kasallanganida yoki bu kasaldan hayvonlar oʻlganda, bu partiyadagi barcha hayvonlarni veterinariya mutaxassisi tekshirib chiqadi. Harorati meʼyorda boʻlgan va kasallikning klinik alomatlari boʻlmagan hayvonlar alohida partiya bilan darhol soʻyishga yuboriladi, kasallarini esa izolyatsiya qilinib davolanadi. Tuzalgan havonlar, harorati meʼyorga kelganidan soʻng 14 kun saqlanadi va soʻyishga yuboriladi.

96. Soʻyishga topshirilayotgan hayvonlar partiyasida oqsil bilan kasallangan yoki kasallikka gumon qilingan hayvonlar aniqlanganida, hayvonlarning butun partiyasini darhol sanitariya soʻyish sexiga soʻyish uchun yuboriladi.

Oqsil bilan kasallanib chiqqan va karantinga olinganidan soʻng birinchi 3 oy ichida xoʻjalikdan ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasiga yuborilgan hayvonlar, shuningdek, oqsilga qarshi emlangan va emlangandan soʻng 21 kun ichida soʻyishga yuborilgan hayvonlar alohida partiya bilan qabul qilinib, soʻyishga yuboriladi.

97. Qutirgan hayvonlar tishlagan hayvonlarni darhol soʻyishga yuboriladi.

98. Yongʻin, yoʻl transport hodisasi, chaqmoqdan, elektr tokidan, muzlab qolgan, choʻkib ketgan va boshqa sabablar oqibatida oʻlgan barcha turdagi uy hayvonlari va yovvoyi hayvonlar goʻshtini isteʼmol qilish taqiqlanadi. Bunday hayvonlarning murdalari utilizatsiya qilinishi kerak yoki veterinariya vrachi ruxsati bilan (agar ular ajralib parchalanishni boshlamagan boʻlsa) choʻchqa va qushlarga yem sifatida qaynatib berilishi, shuningdek, xom yoki qaynatilganidan soʻng pitomnikdagi hayvonlarga berilishi mumkin, bunda salmonella mavjudligiga bakteriologik tekshiruv amalga oshirishi shart, zarur hollarda hayvonlarga xavf tugʻdiradigan boshqa yuqumli va invazion kasalliklar keltirib chiqaruvchilar mavjudligiga ham tekshiruv oʻtkazilishi kerak.

4-bob. Soʻyilgan hayvon tanalari va aʼzolarining soʻyishdan keyingi veterinariya — sanitariya koʻrigi

99. Xoʻjalikdagi barcha toifadagi hayvonlar soʻyilganidan soʻng ularning goʻshti va boshqa mahsulotlarini veterinariya vrachi soʻyishdan keyingi veterinariya — sanitariya ekspertizasini oʻtkazishi shart.

Ixtisoslashgan soʻyish korxonasidan realizatsiyaga chiqarilayotgan hayvon tanasi (har bir boʻlagi) boʻlaklariga axborot tizimi orqali shakllantiriladigan QR kod yorligʻi yopishtiriladi hamda goʻsht veterinariya-sanitariya ekspertizasidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi tegishli tamgʻa (QR kodli yorligʻi) bosiladi.

Realizatsiyaga chiqarilayotgan boʻlaklarga belgilangan shakldagi veterinariya hujjatlari (maʼlumotnoma, xulosa) axborot tizimi orqali rasmiylashtiriladi.

Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalarida hayvonlarni uzluksiz qayta ishlash jarayoni bilan soʻyilgan hayvon goʻshti va organlarini veterinariya — sanitariya ekspertizasidan oʻtkazish uchun quyidagi ish joylari jihozlanishi kerak:

yirik shoxli hayvonlar va otlarni qayta ishlash liniyasiga — 4 ish joyi: kalla, ichki organlar, goʻshti, yakuniy tekshiruvlar uchun;

choʻchqalarni qayta ishlash uchun — 5 ish joyi: jagʻ osti limfa tugunlarini kuydirgiga tekshirish (terini shilib goʻshtni ajratganda bu joyni qonsizlantirish joyidan keyin joylashtiriladi, goʻshtni shparka bilan ishlov berilganda esa, — kuydirish pechi ortida, kuydirgiga tekshirish joyini boshlarni tekshirish joyi bilan birlashtirib joylashtiriladi), kallalarni tekshirish, ichki organ, goʻshtni tekshirish va yakuniy tekshirish ish joylari.

mayda shoxli hayvonlarni qayta ishlash liniyasida tekshirish uchun 3 ish oʻrni boʻladi: ichki organlar, goʻsht va yakuniy tekshirish.

Kasallikka shubhalangan soʻyilgan hayvonni mukammal veterinariya tekshiruvini oʻtkazish uchun zaxira liniyasiga joylashtiriladi.

Soʻyish va soʻyilgan hayvonni boʻlaklarga ajratish uchun harakatlanadigan liniyasi boʻlmagan ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalarida soʻyilgan hayvonlar kallasi, oʻpka — jigar va qorataloq veterinariya tekshiruvi uchun maxsus ilgaklarga osilishi yoki stolga joylashtirilishi kerak.

100. Soʻyilgan hayvon va ichki organlarining veterinariya tekshiruvi uchun joylar qulay va yaxshi yoritilgan boʻlishi kerak, mol kasalligi aniqlanganida ularni qayd qilish uskunalari boʻlishi kerak, sterilizatorlar (pichok, ilgak va boshqa anjomlarni zararsizlantirish uchun), issiq va sovuq suvli qoʻl yuvish joylari, sovun, qoʻl va sochiqlarga ishlov berish uchun dezinfeksiyalovchi eritmali baklar boʻlishi kerak.

Harakatlanadigan konveyer bilan jihozlangan hayvonlarni qayta ishlash liniyasida qoidalarning koʻrsatilgan boʻlimida nazarda tutilgan veterinar tekshiruvining biron — bir ish joyi boʻlmaganida yoki bunday ish joyining kerakli veterinariya xizmati mutaxassisi bilan taʼminlanmagan hollarda, bu liniyada hayvonlarni qayta ishlashga ruxsat berilmaydi.

101. Texnologik sxema va quyidagi talablarga binoan veterinariya tekshiruvi uchun kalla va ichki organlar korxona ishchilari tomonidan tayyorlanishi kerak:

yirik shoxli hayvon kallasi tanasidan ajratiladi, pastki jagʻ kesishma burchagi bilan osib qoʻyiladi, tilini tepasidan va yonlaridan shikastlamay ogʻiz boʻshligʻidan erkin tushib turadigan qilib kesib olinadi va tekshirilish kerak boʻlgan barcha limfa tugunlari saqlab qoʻyiladi;

ot kallasi tanasidan ajratiladi va kalladan tili ajratilgandan soʻng butunligini saqlagan holda burun pardadevori chopiladi;

choʻchqa kallasi bir oz kesib soʻyishdan keyingi veterinariya ekspertizasi tugagunicha tanasi bilan birga qoldiriladi, terisini shilganda yoki kuydirgandan soʻng kallasi ensa va chap yuzi tomonidan kesib ensa atlant boʻgʻimini chiqariladi, ogʻiz boʻshligʻidan tilni kekirdak bilan kesib olinadi va tekshiruv oxirigacha olib qoʻyiladi;

buzoq, qoʻy va echki kallalari ensa — atlant boʻgʻimidan ajratiladi, ichki organlari tekshiruvi tugagunicha tana bilan birga qoldiriladi;

tanadan chiqarib olingan oʻpka va kekirdak, yurak va jigar veterinariya tekshiruvi tugagunicha bir-biri bilan tabiiy bogʻlanib turishi kerak (liver) va ularda limfa tugunlari saqlab qolinishi kerak;

konveyer stollariga qoʻyiladigan ichki organlarni veterinariya vrachi tana bilan birga tekshirishi kerak.

102. Kalla, ichki organ va tana quyidagi tartibda tekshiriladi:

yirik shoxli hayvon kallasini tekshirishda jagʻosti, quloq oldi, medial va zarur hollarda, lateral halqum limfa tugunlari ochiladi. Labi va tili tekshirilib paypaslanadi. Chaynash mushaklari yuzasiga parallel ravishda (tashqi tomonida ikki kesim, ichkida bitta kesim bilan) har bir tomonidan sistitserkoz (finnozni) aniqlash uchun kesib koʻriladi;

qorataloq: tashqi qismi va ichi kesib tekshiriladi;

oʻpka: tashqi tomondan tekshirib, har bir boʻlagi paypaslanadi. Chap bronxial, traxebronxial va yurak limfa tugunlari ochiladi. Yirik bronx joylarida (yem massalari aspiratsiyasi va boshqalar) va patologik oʻzgarishlar aniqlangan joylarida parenximani kesib koʻzdan kechiriladi;

yurak: yurak oldi xaltasi ochiladi. Epikard, miokard holati tekshiriladi, yurakning oʻng va chap qismlari katta qiyalik bilan kesiladi, endokard va qon holati tekshiriladi, yurak mushaklarining 1-2 uzunasiga va 1 koʻndalang kesiladi (sistitserkoz, sarkotsistoz va boshqalar).

jigar: diafragmal va visseral tomonlardan tekshirib paypaslanadi. Diafragma jigarga yopishib qolganida, uni kesib olib, jigar parenximasini patologik oʻzgarishlarga tekshiriladi. Portal limfa tugunlarini kesib tekshiriladi va visseral tomondan oʻt yoʻli boʻylab 2-3 chuqur boʻlmagan kesim qilinadi;

buyrak: ishchilar kapsulasidan ajratiladi, koʻzdan kechirib paypaslanadi, patologik oʻzgarishlar koʻringanida kesiladi;

oshqozon (oshqozonoldi): serozli sirtini tashqaridan tekshiriladi, limfa tugunlari kesib tekshiriladi. Zarur hollarda, oshqozon ochilib shilliq qavati tekshiriladi. Qiziloʻngach tekshiriladi (sistitserkoz, sarkotsistozga);

ichaklar: seroz qoplama tomonidan tekshiriladi va bir nechta brijeykali limfa tugunlar kesiladi;

yelin: yaxshilab paypaslanib bir — ikkita chuqur parallel kesim qilinadi. Yelin usti limfa tugunlari ochiladi;

bachadon: moyak, qovuq, meʼda osti bezi tekshiriladi, zarur hollarda ochiladi;

tana: tashqi va ichki tomondan tekshiriladi, oʻsma va boshqa patologik oʻzgarishlarga ahamiyat qaratiladi.

Yuqumli kasal yoki hazm qilish bilan bogʻliq kasalliklarga gumon qilinganda, limfa tugunlari ochiladi: yuza-boʻyin (kurak oldi suyagi), qanotosti (birinchi qovurgʻa va qanotosti), qovurgʻa — boʻyin, qovurgʻa orasidagi, kranial koʻkrak, koʻkrak usti, bel, qovurgʻa bilan qorin orasidagi, toz,tizza, yuza chov, quymuch va tizza osti. Zarur hollarda, sistitserk (finallarni) aniqlash uchun qoʻshimcha ravishda boʻyin, kurak — tirsak, bel, orqa, toz mushaklari va diafragma mushaklari boʻylamasiga kesiladi.

Buzoqlarning kindigi ham tekshiriladi va oyoqlar (bilak va sakrash) boʻgʻimlari ochiladi.

103. Mayda shoxli hayvonlar:

ichki organlari, bosh va tanasini yirik shoxli hayvonlar kabi tekshiriladi. Kazeozli limfadenitni aniqlash uchun boʻyin yuza va tizza burmast limfa tugunlari tekshiriladi.

104. Choʻchqalarda:

kallasi: qoni oqizilganidan soʻng tana terisi shilib olinib, jagʻosti sohasidan yara teshigidan pastki jagʻ bitishi burchagi tomonga teri va mushaklar uzunasiga kesiladi, ikki tomondan jagʻosti limfa tugunlari ochib tekshiriladi (kuydirgiga). Agar choʻchqa tanasiga terini shilmasdan ishlov berilsa, jagʻosti limfa tugunlari va boshning boshqa qismlari kuydirishdan keyin tekshiriladi;

kalla tekshirilganda jagʻosti, quloq oldi va boʻyin limfa tugunlari, tashqi va ichki chaynash mushaklari (sistitserkozga) kesib tekshiriladi. Til tekshirilib paypaslanadi; boʻgʻiz shilliq qavati, kichik til va bodomsimon bez tekshiriladi;

qorajigar: tashqi tomondan tekshiriladi, parenxima ochiladi, zarur hollarda limfa tugunlari ham ochiladi;

oʻpka: tashqi tomondan tekshiriladi, paypaslanib bronxial limfa tugunlari kesiladi (chap, oʻng va oʻrta);

oshqozon, qiziloʻngach, ichak, buyrak, yurak yirik shoxli hayvon kabi tekshiriladi va oʻrganiladi;

jigar diafragmal va visseral tomonlardan tekshirib paypaslanadi, visseral tomondan qismlarni kesishish joyida koʻndalang kesim boʻylab oʻt yoʻllari tekshiriladi;

tana: yirik shoxli hayvon kabi tekshiriladi. Sistitserkozga tekshirish uchun zarur hollarda bel, boʻyin, kurak-tirsak (ankoneus), orqa, toz va diafragma mushaklari kesilib tekshiriladi;

mushak toʻqimasining lokallashgan chuqur qatlamida yalligʻlanish jarayonlariga gumon boʻlganda (abssess va boshqalar), boʻyin sohasidagi mushak ikki — uch kesim qilinadi (boʻyinning yurak qismida).

tananing old qismida yalligʻlanish aniqlanganida, jagʻ osti va quloq orti limfa tugunlaridan tashqari ustki boʻyin limfa tugunlarini ham tekshirish kerak.

105. Otlarda:

kalla: jagʻ osti va til osti limfa tugunlari kesiladi, burun boʻshligʻi va chopilgan burun devori tekshiriladi;

oʻpka: nafas olish yoʻllari, yirik bronxlar ochiladi va shilliq qatlami tekshiriladi. Barcha bronxial va nafas olish yoʻllari boʻylab joylashgan chuqur boʻyin limfa tugunlari ochilib tekshiriladi. Oʻng va chap oʻpka qismlari ikkita qiya kesim boʻylab kesiladi, kesilgan joylar koʻrilib paypaslanadi;.

qorataloq, jigar, buyrak, ichak, oshqozon, yurak va boshqa organlar: yirik shoxli hayvonlar kabi tekshiriladi;

tana: tashqi va ichki tomondan tekshiriladi, oʻsma va boshqa patologik oʻzgarishlariga ahamiyat qaratiladi. Yuqumli kasallikka gumon qilinganida, tekshiriladigan limfa tugunlari ochilib tekshiriladi, qoʻshimcha ravishda mushkalar (kuraklarning ichki tomonidan) melanomaga, qorin devorlari ichki yuzasi alfortiozga tekshiriladi.

Onxotserkoz (granulyatsion toʻqima koʻrinishida patologik oʻzgarishlar, chandiqlanish va boshqalar) gumon paydo boʻlganida, boʻgʻin boʻylab mushaklar koʻkrak umurtqasidagi qiltiq oʻsimtagacha uzunasiga qiya kesiladi.

106. Tuyalarda:

barcha organ va tanasi yirik shoxli hayvonlar kabi tekshiriladi. Bir nechta joyidan kesib, umurtqa bilan koʻkrak qafasi oraligʻida choʻzilgan oʻrta devor limfa tugunlari ochilib tekshiriladi.

5-bob. Tana va ichki organlarning veterinariya-sanitariya ekspertizasi

Yuqumli kasalliklar:

107. Kuydirgi. Kuydirgiga gumon qilinganda hayvonlarni soʻyish toʻxtatiladi. Gumon qilinayotgan soʻyilgan hayvondan taloq boʻlagi, toʻqimaning oʻzgargan qismlari va kasallangan limfa tugunlari olinib, laboratoriyaga bakterioskopik va bakteriologik tekshiruv uchun yuboriladi. Tekshiruv natijalarini olguncha soʻyilgan hayvon va barcha organlari alohida joyda izolyatsiya qilinadi.

Bakterioskopik tahlil natijasida kuydirgi tasdiqlansa, soʻyilgan hayvon organlari va terisi bilan bakteriologik tahlil natijalarini kutmay oʻrnatilgan veterinariya-sanitariya qoidalari asosida yoʻq qilinadi.

Boshqa hayvonlarni soʻyishdan olingan, barcha qismlar (oyoq, quloq, yelin, qon va boshqalar) kuydirgi bilan kasallangan hayvonni soʻyganda aralashib ketgan boʻlsa, hammasi kuydirish yoʻli bilan yoʻqotiladi.

Sogʻlom hayvon terilari kuydirgi bilan kasallangan hayvon terisiga tekkan boʻlsa, hayvon xom ashyosi va uni tayyorlash saqlash va qayta ishlash korxonalarini dezinfeksiya qilish yoʻriqnomasida koʻzda tutilgan tartibda majburiy dezinfeksiya qilinadi.

Kuydirgi batsillalari bilan zararlanganlikda gumon qilinayotgan boshqa soʻyilgan hayvonlar va ularning mahsulotlari texnologik jarayon davomida soʻyilgandan soʻng 6 soat ichida ochiq qozonlarda qaynatiladi yoki 3 soat davomida (yopiq qozonlarda esa 0,5 MPa da 2,5 soat davomida) qaynatib zararsizlantiriladi. Koʻrsatilgan muddat davomida zararsizlantirishning iloji boʻlmasa, bu soʻyilgan hayvonlar tanalari plyus 10°C haroratdan yuqori boʻlmagan xonada izolyatsiya qilinishi kerak, soʻng yuqorida koʻrsatilganidek, zararsizlantirishga yuboriladi, lekin soʻyilgandan soʻng 48 soatdan oshmasligi kerak. Agar buning iloji boʻlmasa, zararsizlantirilishi kerak boʻlgan hayvon tanalari va mahsulotlari utilizatsiya va kuydirish usulida yoʻqotilishi kerak.

Texnologik jarayon davomida soʻyilgan hayvon va mahsulotlarni kuydirgi batsillalari bilan zararlanganligi laboratoriya sinovlarida tasdiqlanmasa, cheklovlarsiz chiqariladi.

Kuydirgiga gumon qilinayotgan soʻyilgan hayvonning bakterioskopik tekshiruvi salbiy boʻlsa, bakteriologik tekshiruv natijalari olingunicha izolyatsiyada qoldiriladi va sexda boshqa amaliyotlarni oʻtkazish zarurati (dezinfeksiya va boshqalar) veterinariya mutaxassisi tomonidan belgilanadi.

Bakteriologik tekshiruvda kuydirgi tasdiqlansa, kuydirgi batsillasi bilan zaharlanganda gumon qilingan soʻyilgan hayvon va boshqa soʻyish mahsulotlarini mazkur boʻlimning ikkinchi xatboshida koʻrsatilgani kabi ish tutiladi.

108. Emfizematozli karbunkul, xavfli shish, bradzot va qoʻylarning yuqumli enterotoksemiya kasalligi tasdiqlangan taqdirda, soʻyilgan hayvon organlari bilan birga kuydirish yoʻli bilan yoʻqotiladi.

Boshqa hayvonlarni soʻyishdan olingan barcha qismlar (oyoq, quloq, yelin, qon va boshqalar) koʻrsatilgan kasallik aniqlangan hayvonni soʻyganda aralashib ketgan boʻlsa, hammasi kuydirish yoʻli bilan yoʻq qilinadi.

109. Manqa, botulizm, epizootik limfangoit, saqov kasalliklari aniqlangan taqdirda, soʻyilgan hayvon va ichki aʼzolari va terisi utilizatsiya qilinadi. Sap va epizootik limfangoit qoʻzgʻovchisi bilan zararlangan deb gumon qilinayotgan barcha soʻyilgan hayvonlar texnologik jarayon davomida qaynatilgandan soʻng chiqariladi, ichki aʼzolari esa utilizatsiyaga yuboriladi, soʻyilgan hayvonni qaynatishni imkoni boʻlmasa ular ham utilizatsiya qilinadi.

Texnologik jarayon davomida botulizm qoʻzgʻatuvchisi bilan zararlangan hayvon goʻshtlari ham utilizatsiyaga yuboriladi.

Saqov aniqlanganida bosh va ichki aʼzolarini utilizatsiyaga yuboriladi, bakteriologik tekshiruv davomida salmonella yoki saqov qoʻzgʻatuvchisi aniqlanmasa, goʻshtni cheklovlarsiz chiqariladi. Goʻshtdan salmonella yoki saqov streptokokki aniqlanganida qaynatishga yuboriladi.

110. Sil. Ozgʻin soʻyilgan hayvonlarda organ va limfa tugunlarida silning har qanday shakli aniqlanganida hamda semizligidan qatʼiy nazar soʻyilgan hayvonlar tanasi, boshi, ichki aʼzolari (shu jumladan ichagi) umumiylashgan sil jarayonida, yaʼni bir vaqtda koʻkrak va regonar limfa tugunlari bilan qorin aʼzolari kasallangan boʻlsa utilizatsiyaga yuboriladi.

Soʻyilgan choʻchqa tanasida faqat jagʻosti limfa tugunlarida oq qoplama koʻrinishidagi sil shikastlanishi kuzatilsa, limfa tugunlari kesib tashlanadi, boshi va tilini qaynatishga yuboriladi, tana, ichki aʼzolari va ichaklarini cheklovlarsiz chiqariladi. Faqat brizjeyka limfa tugunlariga sil oʻtganida ichakni utilizatsiyaga yuboriladi, ichki aʼzolari esa cheklovsiz chiqariladi.

Choʻchqa tanasi limfa tugunlarida korinobakteriyalardan kelib chiqqan kasallanish aniqlanganida, kasallangan limfa tugunlarini kesib tashlagandan soʻng tana va aʼzolari cheklovsiz chiqariladi.

Choʻchqa tanasi va ichaklarida parranda turidagi atipik mikrobakteriyalar keltirib chiqargan kasallanish aniqlanganida, tana va organlar bilan ushbu boʻlimda koʻrsatilgani kabi ish tutiladi.

Tuberkulinga taʼsirchan hayvonni soʻyganda, sil kasalligi aniqlanishiga qarab goʻsht va boshqa mahsulotlarning sanitar baholash amalga oshiriladi. Agar sil kasallanishi limfa tugunlar, toʻqima va aʼzolarda aniqlanmasa, tana va soʻyishning boshqa mahsulotlari cheklovlarsiz chiqariladi.

111. Psevdotuberkulez. Oriqlik va koʻp sonli limfa tugunlari kasallanishi va mushaklarda psevdotuberkulez jarayoni aniqlanganida, soʻyilgan hayvon va ichki aʼzolarini utilizatsiyaga yuboriladi.

Oriqlik boʻlmaganida va faqat ichki aʼzolari yoki limfa tugunlari kasalligi boʻlganida, ichki aʼzolarini utilizatsiyaga yuboriladi, soʻyilgan hayvon goʻshti va boshqa mahsulotlarini cheklovlarsiz chiqariladi.

112. Paratuberkulezli enterit. Ichak, brizjeyka limfa tugunlari, boʻgʻiz, jagʻ orasidagi soha, boshda patologik oʻzgarishlar boʻlganida, oʻzgargan aʼzo va brizjeyka va ichaklarni utilizatsiyaga yuboriladi, soʻyilgan hayvon goʻshti va boshqa mahsulotlarini cheklovlarsiz chiqariladi.

Oriq soʻyilgan hayvonlar va ularning aʼzolari koʻrsatilgan kasalliklar boʻlganida utilizatsiyaga yuboriladi.

113. Oqsil bilan kasallangan yoki kasallikda gumon qilinayotgan hayvonlar bilan bir partiyada boʻlgan soʻyilgan hayvonlar goʻshti va boshqa mahsulotlarini qaynatilgan yoki — dudlangan turdagi kolbasa, qaynatilgan pazandachilik mahsulotlari yoki konservalar tayyorlash uchun yuboriladi. Koʻrsatilgan mahsulotlar uchun goʻshtni qayta ishlashni imkoni boʻlmasa, qaynatib zararsizlantiriladi.

Goʻsht va boshqa soʻyish mahsulotlarini hom xolda chiqarish taqiqlanadi.

Koʻpgina mushaklarda (toz va koʻkrak qismlarida, yelka qismi va h.k), koʻp sonli yoki keng tarqalgan nekrotik oʻchoqlar boʻlganida, shuningdek, oyoqlar, yelin va boshqa aʼzolarning gangrenali yoki yiringli yalligʻlanishi bilan kechgan oqsilning ogʻirlashgan holatlarida, soʻyilgan hayvon va boshqa aʼzolarini utilizatsiyaga yuboriladi.

Mushaklarda bittalik nekrotik oʻchoqlar boʻlganida, mushak qismlari utilizatsiyaga yuboriladi, aʼzolari va qolgan goʻshtni ishlatish masalasi bakteriologik tekshiruv natijalari asosida hal qilinadi.

Ichak, qiziloʻngach, qovuqlar boshqa xom ashyodan ajratilgan holda texnologik ishlov beriladi va usti va tashqi tomonini formaldegidning 0,5 foizli eritmasi bilan yuviladi, sirka kislotasining 0,08 foizli konsentratsiyasi qoʻshilgan osh tuzi eritmasiga boʻktiriladi: ichaklar — 4 soat davomida, qizil oʻngach va qovuqlar — 24 soat davomida. Koʻrsatilgan usulda zararsizlantirilmagan ichak mahsulotlari utilizatsiyaga yoʻnaltiriladi.

Kasal, kasallangan va zaharlanishda gumonlanayotgan hayvonlar terisi dezinfeksiya qilinadi. Oqsil aniqlanishidan avval olingan terilar, shuningdek, yuqimli teriga tegmagan sogʻlom hayvonlardan olingan terilar, ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalaridan dezinfeksiyasiz alohida vagonlarga yoki avtomashinalarga solishga va birlamchi bazalarga kirmasdan aynan charm zavodlariga olib borishga ruxsat etiladi.

Shoxlar, tuyoq, soch, tuklarni 1 foizli formaldegid eritmasida dezinfeksiya qilinadi, shundan soʻng cheklovlarsiz chiqariladi.

Oqsil bilan kasallangan hayvonlarni majburiy soʻyganda, goʻsht va boshqa mahsulotlarni faqat qaynatgandan soʻng xoʻjalik ichida ishlatiladi. Xom holda xoʻjalik tashqarisiga olib chiqish taqiqlanadi. Teri, shox, tuyoq, soch va tuklar dezinfeksiya qilinishi kerak.

114. Brutsellez. Brutsellezning klinik yoki patologanatomik alomatlari boʻlgan barcha turdagi hayvonlarni soʻyganda olingan goʻshtni qaynatgandan soʻng chiqariladi.

Brutsellezga taʼsir etadigan, lekin brutsellezning klinik alomatlari boʻlmagan yoki goʻsht va aʼzolarida patologoanatomik oʻzgarishlar boʻlmagan yirik qoramol goʻshti cheklovlarsiz chiqariladi.

Brutsellezga taʼsir etadigan va echki — qoʻy turidagi brutsellezga (melitenzisga) gumonli xoʻjaliklardan (ferma) kelib tushgan yirik qoramol va choʻchqa goʻshti kolbasa yoki konserva uchun qayta ishlanadi.

Brutsellezning klinik yoki patologik alomatlari boʻlgan barcha turdagi hayvonlar goʻshtni suyakdan ajratishda olingan suyaklar, shuningdek, brutsellezga taʼsirchan qoʻy va echki tanalarini yogʻ ajratish uchun eritishga yuboriladi yoki hayvonlarga quruq yem ishlab chiqarish uchun joʻnatiladi.

Brutsellezga taʼsir etadigan yoki brutsellezning klinik alomatlariga ega barcha turdagi hayvonlarni soʻyganda olingan bosh, jigar, yurak, oʻpka, buyrak, oshqozon va boshqa ichki aʼzolarni hom holda sotish taqiqlanadi; ular qaynatgandan soʻng chiqariladi yoki kolbasa va boshqa qaynatilgan mahsulotlar tayyorlash uchun qayta ishlashga yuboriladi.

Mol va choʻchqa qulogʻi va oyoqlari, dumi sanoatda qayta ishlashdan yoki qaynatishdan avval qaynoq suvga botirib olinishi yoki kuydirilishi kerak, mol va choʻchqa boshi — kuydirilgan, oshqozoni esa qaynagan suvga yuvilgan boʻlishi kerak.

Brutsellezga taʼsirchan, lekin brutsellezning klinik alomatlari va tana va aʼzolarida patologoanatomik oʻzgarishlar boʻlmagan sigir, qoʻy va echki yelini qaynatgandan soʻng chiqariladi, brutsellezning klinik alomatlari yoki patologoanatomik oʻzgarishlar boʻlganida utilizatsiyaga yuboriladi.

Brutsellezga taʼsirchan hayvonlardan olingan ichak, qiziloʻngach va qovuqlar 48 soat davomida 15 — 20 °C haroratda 1:2 suyuqlik koeffitsiyentida 0,5% tuzli kislotali 1 foizli tuzli eritmada ushlanadi. Brutsellez bilan klinik kasallangan hayvonlarning ichak, qiziloʻngach va qovuqlari utilizatsiya qilinadi.

Brutsellez bilan klinik kasallangan va brutsellezga taʼsirchan hayvonlardan olingan qon hayvonlarga quruq yem yoki texnik mahsulotlar ishlab chiqarishga ruxsat etiladi.

Qoʻy va echkilar brutsellez (melitenzis tipi) bilan kasallangan hayvonlar terisi, shoxi va tuyogʻi dezinfeksiyadan soʻng chiqariladi.

115. Leptospiroz bezgaki. Hayvonlarning xlamidiozli (enzootik) aborti. Agar leptospiroz aniqlansa va ikki kun davomida yoʻqolmayotgan mushaklarning degenerativ oʻzgarishlari boʻlsa yoki sariq rangga boʻyalsa, goʻsht va ichki aʼzolarni utilizatsiyaga yuboriladi. Mushaklarda degenerativ oʻzgarishlar boʻlmasa, lekin unda ikki kun davomida yoʻqolayotgan sariq rang boʻlsa, patalogik oʻzgarishi boʻlmagan goʻsht va ichki aʼzolarini qaynatishdan soʻng chiqariladi. Ichak va patologik oʻzgargan aʼzolarini utilizatsiyaga yuboriladi.

Hayvonlarda Ku bezgagi va xlamidiozli (enzootik) abort aniqlanganida, goʻsht va oʻzgarmagan aʼzolarini qaynatishdan soʻng chiqariladi, oʻzgargan aʼzolar hamda qon utilizatsiya qilinadi.

Hayvonlar xlamidiozida patologik oʻzgarishlar boʻlmagan ichak, qiziloʻngach, qovuqlarni 30 daqiqa davomida 0,5 foizli formaldegid eritmasida tozalagandan soʻng ishlatiladi. Suyaklar 2,5 soat qaynatiladi.

Leptospiroz, xlamidiozli (enzootik) aborti, Ku bezgagiga tekshirilganda faqat ijobiy taʼsir koʻrsatayotgan hayvonlar soʻyilganda, yaʼni ularda mushkka toʻqimalarida va aʼzolarida klinik alomatlar yoki patalogoanatomik oʻzgarishlar boʻlmaganida, goʻsht va boshqa mahsulotlarini cheklovlarsiz chiqariladi.

Leptospiroz, xlamidiozli (enzootik) aborti yoki Ku bezgagi bilan klinik kasallangan hayvonlarning terisi, sochi, shoxi va tuyoqlari dezinfeksiyadan soʻng chiqariladi.

116. Aktinomikoz. Faqat bosh limfa tugunlari aktinomikoz bilan kasallanganida ular olib tashlanadi, bosh esa qaynatishga yuboriladi. Bosh suyaklari va mushaklari kasallanganida esa uni butunlay utilizatsiyaga yuboriladi.

Ichki aʼzolar va til aktinomikoz bilan cheklangan kasallanganida, ularning kasallangan joyini kesib tashlab chiqariladi; ichki aʼzolari va til keng kasallanganida ularni utilizatsiyaga yuboriladi.

Suyak, ichki aʼzolar, mushaklar kasalligi keng tarqalgan aktinomikoz jarayonida soʻyilgan hayvonni barcha aʼzolari bilan birga utilizatsiya qilinadi.

117. Choʻchqalar oʻlati. Saramas. Auyeska kasali. Pasterellez (gemorragik septitsemiya). Listerioz. Salmonellez. Yuqorida koʻrsatilgan kasallikka chalingan yoki gumonlanayotgan hayvonlarning goʻshti va mahsulotlarini hom holda chiqarish taqiqlanadi. Oʻlatga qarshi emlangan choʻchqalar va soʻyilishdan oldin yuqori harorati boʻlgan yoki soʻyilgandan soʻng sanitar tekshiruvda ichki aʼzolarining patologik oʻzgarishlari aniqlangan choʻchqalar oʻlat bilan kasallangan deb hisoblanadi.

Mushaklarda degenerativ yoki boshqa patologik (abssess va boshqalar) oʻzgarishlar boʻlganida, goʻsht va ichki aʼzolarni utilizatsiyaga yuboriladi.

Soʻyilgan hayvonda va ichki aʼzolarida patologik oʻzgarishlar boʻlmaganida, salmonellaga bakteriologik tekshiruvi (listeriozdan tashqari) oʻtkazilgandan soʻng ularni ishlatish haqida qaror qabul qilinadi. Bunda goʻsht va ichki aʼzolarida salmonella aniqlanganida, ichki aʼzolar utilizatsiyaga yuboriladi, goʻshtni esa qaynatish dan soʻng chiqariladi yoki konservalar ishlab chiqarish uchun yoʻnaltiriladi.

Salmonella boʻlmaganda, goʻsht, shpik va ichki aʼzolarini qaynatilgan — dudlangan kolbasa va konservalar yoki qaynatishga yoʻnaltirishga ruxsat etiladi. Roja, pasterellez va listeriozda goʻshtni bundan tashqari qaynatilgan kolbasa, qaynatilgan — dudlangan toʻshi va koreyka uchun ishlatishga ruxsat beriladi.

Listerioz bilan kasallangan hayvonlarning patologik oʻzgargan ichki aʼzolari, ichaklari va boshlari barcha hollarda 100 °C haroratda ishlov berish bilan yoki shu haroratda 1 soat davomida qaynatib utilizatsiya qilinadi.

Terilari dezinfeksiya qilinadi.

118. Yuqumli atrofik rinit. Kasalga gumonlanganda tekshirish uchun boshini boʻylamasiga ikkiga chopishadi. Burun havo yoʻllari tekshiriladi: burun boʻshligʻidagi shilliq qavatida yalligʻlanish va nekrotik jarayonlar, chanoqlar atrofiyasi aniqlanganida boshi, tili, qiziloʻngach va oʻpkani utilizatsiyaga yuboriladi. Goʻsht va boshqa aʼzolarini (jigar, buyrak, qorajigar va boshqalar) ularda degenerativ oʻzgarishlar boʻlmaganida cheklovlarsiz chiqariladi.

119. Yuqumli rinotraxeit. Paragripp-3. Virusli diareya. Adenovirusli infeksiya. Veterinariya sanitariya ekspertizasi natijalariga koʻra isteʼmolga loyiq deb topilgan goʻsht va submahsulotlar qayta ishlash uchun yuboriladi.

Goʻsht va ichki aʼzolarda patolgoanatomik oʻzgarishlar boʻlganida bakteriologik tekshiruvlar bajariladi. Salmonella aniqlanganida ichki organlar utilizatsiyaga yuboriladi, goʻsht esa qaynatishdan soʻng yoki konserva tayyorlashga yuboriladi.

Bosh, traxeya, qiziloʻngach, qovuq, goʻshtni suyakdan ajratganda olingan suyak, qon, patologik oʻzgargan aʼzo va toʻqimalar, shoxi va tuyoqlari utilizatsiyaga yuboriladi.

Terini koʻp miqdordagi osh tuzi va 1 foizli tuzli kislota qoʻshilgan eritmada (NCl ga hisoblanganda) 24 soat davomida dezinfeksiya eritmasi 15 — 18 °C haroratida, va suyuqlik 1:4 koeffitsiyentida dezinfeksiya qilinadi. Neytralizatsiyani 6% osh tuzi boʻlgan, neytralizatsiya tugagunicha xom ashyo vazniga bir necha marotaba 0,5 % kalsiylangan soda qoʻshilib amalga oshiriladi; neytralizatsiya tugashini indikator belgilaydi.

120. Koqshol. Bosh, goʻsht va boshqa mahsulotlari utilizatsiyaga yuboriladi.

121. Qoramolning xavfli kataral isitmasi, otlar ensefalomiyeliti kasalliklarida goʻsht qaynatishga yuboriladi, bosh va kasal aʼzolar utilizatsiya qilinadi.

Teri dezinfeksiya qilinadi.

122. Otlarning yuqumli anemiyasi. Kasal hayvonlar goʻshti va mahsulotlari utilizatsiyaga yuboriladi. Klinik alomatlari boʻlmagan, lekin serologik tekshiruvda ijobiy yoki 7 — 20 kun oraligʻida ikkita gumonli natija boʻlganida hayvonlar sanitar kushxonada soʻyiladi, goʻsht esa qaynatib zararsizlantirgandan soʻng ishlatiladi.

Boshi, suyagi va ichki aʼzolari utilizatsiya qilinadi.

Teri dezinfeksiya qilinadi.

123. Choʻchqalarning virusli (transmissiv) gastroentriti. Kasal va kasallikni yuqtirishga gumonlanayotgan choʻchqalarning goʻsht va submahsulotlari qaynatilgan, qaynatilgan — dudlangan kolbasa va konservalar ishlab chiqarishga yoʻnaltiriladi. Goʻsht va submahsulotlarni kolbasa mahsulotlarini qayta ishlash imkoni boʻlmasa, ular qaynatib zararsizlantiriladi.

Kasallikdan tuzalgan hayvonlarning goʻsht va submahsulotlari cheklovlarsiz chiqariladi.

Kasal choʻchqalarning ichagi, qovugʻi va qiziloʻngachi utilizatsiya qilinadi.

Kasallikka, yuqtirishga gumonlangan, va kasallikdan tuzalgan hayvonlarning ichagi, qovugʻi va qiziloʻngachi bir soat davomida 0,5 foizli formaldegid eritmasida yuvilib, keyin suvda chayiladi, qaynatilgan kolbasa mahsulotlarining poʻsti sifatida ishlatilishi mumkin.

Yogʻi eritilganidan soʻng suyaklar, qon, tuyoqlar hayvonlarga yem uchun qayta ishlanadi.

Kasal va kasallikka gumon qilingan choʻchqa terilari dezinfeksiya qilinadi.

Kasallikdan tuzalgan hayvonlar terisi cheklovlarsiz chiqariladi.

124. Choʻchqalarning enzootik ensefalomiyeliti (Teshen kasali).

Soʻyilgan hayvonning goʻshti va mahsulotlari qaynatilgan — dudlangan kolbasa va konservalarga qayta ishlov berishga yoki qaynatishga yoʻnaltirishga ruxsat etiladi.

Zelets va ilvira tayyorlash uchun bosh, oyoq va dumlarini ishlatishga ruxsat beriladi.

Suyak, qon, bosh va orqa miya, ichak, oshqozon, qovuq, qiziloʻngach, tuyoqlar hayvonlar uchun quruq yem tayyorlashda qayta ishlanadi.

Mushaklarda degenerativ oʻzgarishlar boʻlganida, goʻsht va barcha ichki aʼzolarni utilizatsiya qilinadi.

Hayvonlarning terisini shilishmaydi, ularni kuydirish yoki qaynab turgan suvga botirish mumkin. Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasiga dezinfeksiya qilinadigan terilarni shilishga ruxsat etiladi.

125. Choʻchqalarning vezikulyar kasalligi. Kasal va kasallikni yuqtirishga gumonlangan choʻchqalardan olingan goʻsht va boshqa mahsulotlar texnologik yoʻriqnomalarda belgilangan rejimlar boʻyicha tayyorlanadigan qaynatilgan, qaynatilgan — dudlangan va dudlangan — yopilgan kolbasa mahsulotlari va konservalarga ishlatiladi.

Submahsulotlarni zelets va ilvira, qaynatilgan kolbasa va konservalar tayyorlash uchun ishlatiladi, bunda texnologik yoʻriqnomalarda belgilangan rejimlarga rioya etilishi kerak.

Yogʻlarni eritgandan soʻng suyaklari oshqozon shilliq qavati, tuyoqlar hayvonlarga quruq yem ishlab chiqarish uchun choʻchqalar soʻyilgan korxonada qayta ishlanadi.

Ichak, qovuq va qiziloʻngach bir soat davomida 0,5 foizli formaldegid eritmasida yuviladi, keyin suvda chayilib korxona ichida ishlatiladi. Yuqorida koʻrsatilgan usulda zararsizlantirilmagan ichak va boshqa mahsulotlar utilizatsiya qilinadi.

Kasal va kasallikni yuqtirishga gumonlangan choʻchqalar terisi dezinfeksiya qilinadi.

126. Chechak kasalligi aniqlangan taqdirda qoʻy, echki va choʻchqalarning goʻshti va ichki aʼzolari ospaning xavfsiz shaklida va pustullarning bitishida, patologik oʻzgarishlar, shishgan toʻqimalar olib tashlaganda (tozalaganda) cheklovlarsiz chiqariladi.

Chechakning aralashgan gemorragik va gangrenoz shakllarida qoʻy, echki va choʻchqalar goʻshti va mahsulotlari utilizatsiya qilinadi.

Terisi dezinfeksiya qilinadi.

Nekrobakterioz. mahalliy patologik jarayonida (halqum, burun, boʻgʻiz, ichki aʼzolar yoki oyoqlarning zararlanishida) goʻshtni cheklovlarsiz chiqariladi, zararlangan qismlari esa utilizatsiya qilinadi. Septik jarayonda esa goʻsht va submahsulotlar utilizatsiyaga yuboriladi. Oʻrtacha semizlikda bir nechta aʼzolarning zararlanishida goʻsht va ichki organlarni ishlatish masalasi bakteriologik tekshiruv oʻtkazilgandan soʻng hal etiladi (patogen kokkli mikroflora, salmonella va boshqalar borligini).

127. Yosh hayvonlarning yuqumli kasalliklari (diplokokkli septitsemiya, kolibakterioz, streptokokkoz, salmonellez, qoʻzi va choʻchqa dizenteriyasi, enzootik bronxopnevmoniya).

Mushaklarda degenerativ oʻzgarishlar boʻlganda, goʻsht va mahsulotlar utilizatsiya qilinadi.

Mushak toʻqimalarida patologik oʻzgarishlar boʻlmaganida ichki aʼzolar utilizatsiyaga yuboriladi, goʻsht esa qaynatilgandan soʻng chiqariladi.

128. Mastit, endometrit,parametrit bilan kasallangan qoramol va qoʻylarni soʻyganda olingan goʻsht salmonella va patogen stafilokokka tekshirilishi kerak.

Salmonella va patogen stafilokokk, mushkalarda degenerativ oʻzgarishlar boʻlmaganida goʻsht va ichki aʼzolarni cheklovlarsiz chiqariladi.

Salmonella aniqlanganda goʻsht qayta ishlashga yuboriladi.

Har ikki holatda zararlangan yelin utilizatsiya qilinadi.

129. Staxibotriotoksikoz, fuzariotoksikoz, patologik oʻzgarishlar boʻlmaganida va salmonellaga tekshiruv salbiy boʻlganida, goʻsht, bosh va oyoqlari cheklovlarsiz chiqariladi. Salmonella aniqlanganida esa, goʻshtni qaynatishga yoki konservalar tayyorlashga yuboriladi.

Kasal hayvonning ichki aʼzolari va goʻshtida nekrotik qismlar aniqlanganida utilizatsiyaga yuboriladi.

130. Leykoz va bir nechta parenxiatoz aʼzolarning limfa tugunlari kasallanganida yoki tananing serozli qoplamida leykozli oʻsimtalar (toshmalar) aniqlanganida, hayvon semizligidan qatʼi nazar, soʻygandan soʻng utilizatsiya qilinadi.

Agar alohida limfa tugunlar yoki aʼzolar zararlangan boʻlsa va skeletal mushaklarda oʻzgarishlar boʻlmasa, bunday limfa tugunlar yoki aʼzolar utilizatsiyaga yuboriladi, goʻsht va zararlanmagan aʼzolar bakteriologik takshiruv natijalaridan kelib chiqib ishlatiladi.

Hayvonning leykozga gemotogik tekshiruvi ijobiy boʻlsa, lekin leykozga xos patologik oʻzgarishlar boʻlmasa, goʻsht va aʼzolar cheklovlarsiz chiqariladi.

Invazion kasalliklar:

131. Piroplazmidoz kasalligida sariq rang va degenerativ oʻzgarishlar boʻlmaganida, goʻsht va ichki aʼzolar cheklovlarsiz chiqariladi.

132. Qoramol va choʻchqalar sistitserkozi (finnoz). Bosh mushaklari va yurak kesilib finlar aniqlanganida boʻyinning orqa qismidagi mushaklarda, kurak-tirsak, bel, orqa, toz oyoqlar va diafragmada qoʻshimcha ikkita parallel kesim kesiladi. Zararlanganlik darajasidan kelib chiqib, goʻsht va aʼzolarning sanitar tekshiruvi differentlab amalga oshiriladi.

Bosh yoki yurak mushagi kesimlarining birida 40 kv.sm yuzasida uchdan ortiq tirik yoki oʻlik finn aniqlanganida, goʻsht, bosh va ichki aʼzolar (ichakdan tashqari) utilizatsiyaga yuboriladi. Ichki va tashqi yogʻ (shpik) olinib, oziq — ovqat maqsadlarida eritishga yoʻnaltiriladi.

Bosh yoki yurak mushagi kesimida 40 kv.sm yuzasida uchdan koʻp boʻlmagan tirik yoki oʻlik finn aniqlanganida va aytib oʻtilgan mushaklarning boshqa kesimlarida finlar aniqlanmaganida yoki miqdori uchdan oshmaganida, goʻsht, bosh va ichki aʼzolar (ichakdan tashqari) utilizatsiya qilinadi.

Ichki yogʻ va shpik yuqorida koʻrsatilgani kabi zararsizlantiriladi.

Qoramol goʻshtini muzlatish yoki tuzlash orqali zararsizlantirilgan goʻsht qiymali kolbasa mahsulotlari yoki qiymali konservalar tayyorlash uchun yuboriladi. Zararsizlantirilgan submahsulotlar ishlab chiqarishda qayta ishlashga yuboriladi.

Sistitserkoz bilan zararlanish darajasidan qatʼiy nazar, ichak va teri oddiy ishlov berilgandan soʻng cheklovlarsiz chiqariladi.

Serozli qoplama va jigarda ingichka boʻyinli finlar (ingichka boʻyinli sistitserkoz) aniqlanganida, ular olib tashlanadi va shundan soʻng goʻsht va ichki aʼzolar cheklovlarsiz chiqariladi.

133. Qoʻy va echki sistitserkozi (finnoz). Goʻsht va aʼzolar yengil zararlanganida (40 kv.sm yuza kesimida 5 dan koʻp boʻlmagan finn) va mushaklarda oʻzgarishlar boʻlmaganida, goʻsht va aʼzolar yaxlatib zararsizlantiriladi va keyin kolbasa mahsulotlari (qiymali) va qiymali konserva mahsulotlari uchun qayta ishlov beriladi. Goʻshtning katta miqdorda zararlanishida (kesimda 5 dan ortiq finn boʻlsa) yoki mushaklarda patologik oʻzgarishlar boʻlsa, goʻsht utilizatsiyaga yuboriladi, yogʻ esa qayta eritiladi.

134. Trixinellez. Choʻchqa (3 haftalik yoshga toʻlmagan choʻchqa bolalaridan tashqari), qobon, boʻrsiq, ayiq va boshqa har narsani yeydigan va yirtqich hayvonlar goʻshti va ichki aʼzolarini trixinellezga tekshirish shart. Har bir soʻyilgan hayvondan ikkita proba olinadi (xar biri 60 gr) diafragma oyoqlaridan (mushak toʻqimasini payga oʻtish chegarasida), ular boʻlmaganida — diafragmaning mushak qovurgʻa qismidan, va qovurgʻa orasidagi yoki boʻyin mushaklaridan. Har bir probadan kamida 12 kesim tekshiriladi.

Kompressoriusdagi 24 kesimda, hatto bitta trixinella topilsa (uning tirikligadan qatʼi nazar), goʻsht, mushaklari boʻlgan submahsulotlar, qiziloʻngach, toʻgʻri ichak, shuningdek, aralashib ketgan goʻsht mahsulotlari utilizatsiyaga yuboriladi.

Tashqi yogʻ (shpik) ajratilib qayta eritiladi. Ichki yogʻ esa cheklovlarsiz chiqariladi.

Ichaklar (toʻgʻri ichakdan tashqari) oddiy ishlov berilgandan soʻng cheklovlarsiz chiqariladi.

Teri mushak toʻqimalari olib tashlanganidan soʻng chiqariladi. Mushak toʻqimalari utilizatsiyaga yuboriladi.

135. Exinokokkoz. Mushak yoki ichki aʼzolarning keng zararlanishida, goʻsht yoki aʼzolar utilizatsiyaga yuboriladi. Kam zararlanishda esa faqat goʻsht va aʼzolarning zararlangan qismlari utilizatsiya qilinadi. Goʻsht va aʼzolarning zararlanmagan qismlari cheklovlarsiz chiqariladi.

136. Metastrongilezlar. Fassiolez. Dikrotselioz. Diktiokaulez. Lingvatulez. Aʼzolarning zararlangan qismlari utilizatsiyaga yuboriladi yoki yoʻq qilinadi. Ichki aʼzolarning zararlanmagan qismlari esa cheklovlarsiz chiqariladi.

Ichki aʼzoning 2/3 qismi ivaziya bilan zararlangan boʻlsa, u butunlay utilizatsiyaga yuboriladi.

137. Alfortioz. Alfortioz bilan kasal otlardan olingan goʻsht zararlangan oʻchoqlar tozalanganidan soʻng cheklovlarsiz chiqariladi.

138. Onxotserkoz. Goʻsht va aʼzolar zararlangan oʻchoqlardan tozalangandan soʻng cheklovlarsiz chiqariladi. Onxotserkozning yiringli — nekrotik alomatlar bilan ogʻir kechishida, goʻsht va ichki aʼzolar patogen stafilokokklar va salmonellalarga bakteriologik tekshirilishi kerak.

139. Askaridoz. Paraskaridoz. Gidremiyaning yaqqol alomatlarida goʻsht va aʼzolar utilizatsiya qilinishi kerak.

Mushaklar gidremiyasi alomatlari boʻlmaganida, goʻsht va aʼzolar cheklovlarsiz chiqariladi.

140. Ovod lichinkalari. Yalligʻlangan va shishgan joylar yaxshilab tozalanadi.

141. Senuroz. Bosh utilizatsiyaga yuboriladi. Goʻsht va aʼzolar cheklovlarsiz chiqariladi.

142. Sarkotsistoz. Mushaklarda sarkotsista aniqlanganida, lekin ularda patologik oʻzgarishlar topilmaganda, goʻsht va aʼzolar cheklovlarsiz chiqariladi.

Goʻsht sarkotsistlar bilan zararlanganida va mushaklarda oʻzgarishlar aniqlanganida (ozish, gidremiya, rangsizlanish, mushak toʻqimalarining ohak bilan qoplanishi, degenerativ oʻzgarishlar) goʻsht va aʼzolar utilizatsiyaga yuboriladi.

Choʻchqa shpiki va ichki yogʻi, barcha turdagi hayvonlarning ichak va terisi cheklovlarsiz ishlatiladi.

143. Yaxshi va yomon oʻsimtalar. Yomon oʻsimta va koʻp sonli yaxshi oʻsimta bilan zararlangan aʼzo va tana qismlari utilizatsiyaga yuboriladi, zararlanmagan qismlari esa qaynatilgandan soʻng chiqariladi. Keng zararlanish oqibatida zararlangan qismlarni olib tashlashning imkon boʻlmaganida, goʻsht yoki aʼzolar utilizatsiyaga yuboriladi.

Kam sonli yaxshi oʻsimtalar boʻlsa, zararlangan qismlar kesib olib tashlanadi va goʻsht va aʼzolar cheklovlarsiz chiqariladi.

144. Oq mushak kasalligi. Ketozlar. Mushaklarda degenerativ oʻzgarishlari boʻlganida (rangsizlanish, shishlar, hajmni kattalanishi, mushaklar boʻshashishi) goʻsht va aʼzolar utilizatsiyaga joʻnatiladi.

Mushaklardagi oʻzgarishlar alomatlari kuchli boʻlmasa (rang och pushti, hajm kam kattalashishi) yoki aʼzo yoki skelet mushaklari qismida patologik oʻzgarishlar boʻlsa, goʻsht va ichki aʼzolar salmonellaga tekshiriladi. Mushak yoki aʼzolarda salmonella aniqlanganida, goʻsht zararsizlantirish uchun qaynatishga yuboriladi, ichki aʼzolar esa utilizatsiyaga yuboriladi; salmonellaga bakteriologik tekshiruv natijalari salbiy boʻlsa, goʻsht va zararlanmagan aʼzolar ishlab chiqarish qayta ishloviga yuboriladi (qaynatilgan va qaynatilgan — dudlangan kolbasalar va konservalar), zararlangan aʼzolar esa utilizatsiyaga yuboriladi.

145. Ozish. Ilviragan shish va yogʻ yigʻilgan joylarda ozish, ozishni keltirib chiqargan sabablardan qatʼi nazar, yoki mushak toʻqimalaridagi shunday shishlar boʻlganida, mushaklar atrofiyasi yoki degenerativ oʻzgarishda va limfa tugunlarining shishishida, goʻsht va ichki aʼzolar utilizatsiyaga yuboriladi.

146. Soʻyilgan hayvon goʻshtini sariq rangga boʻyalishi ikki kun davomida yoʻqolmayotgan boʻlsa, goʻsht qaynaganida achchiq maza va axlat hidi kelganida, goʻsht utilizatsiyaga yuboriladi.

Ikki kun davomida sariq rang, axlat hidi va achchiq maza ketsa, bakteriologik tekshiruv natijalariga koʻra goʻsht chiqarilishi mumkin.

Goʻshtda baliq, siydik, balchiq, dori yoki goʻshtga yot boʻlgan boshqa noodatiy hid boʻlganida, va bu hid goʻsht qaynatilganidan soʻng ham yoʻqolmasa, shuningdek, chirish alomatlari boʻlganida, goʻsht utilizatsiyaga yuboriladi.

Baliq hidi boʻlgan goʻshtda patologoanatomik oʻzgarishlar boʻlmaganida, 48 soat davomida sovutish kameralarida saqlanadi. Agar 48 soatdan soʻng qaynatilib tatib koʻrilganda baliq hidi sezilmasa, goʻshtni ishlab chiqarishga qayta ishlash uchun yuboriladi.

Yogʻ xom ashyosi baliq hidi boʻlganida utilizatsiya qilinadi.

147. Hayvonlarni faqat veterinariya mutaxassisi ruxsati bilan majburiy soʻyiladi.

Majburiy soʻyish uchun ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalariga olib kelingan hayvonlarni soʻyishdan oldin saqlanishi amalga oshirilmaydi.

Xoʻjalikda hayvonlarni majburiy soʻyish sabablari haqida veterinariya mutaxassisi imzolaydigan dalolatnoma tuziladi. Mazkur dalolatnoma va majburiy oʻldirilgan hayvon goʻshtining bakteriologik tekshiruvi natijalari haqida veterinariya laboratoriya xulosasi hamda veterinariya guvohnomasi bilan birga soʻyilgan hayvonni ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasiga olib kelishda berilishi kerak, u yerda soʻyilgan hayvon qayta bakteriologik tekshiruvdan oʻtkaziladi.

Hayvon pestitsid va boshqa zaharli moddalar bilan zaharlanganda gumon qilinganda, goʻshtni zaharli moddalarga tekshirish natijalari haqida veterinariya laboratoriyasining xulosasi boʻlishi kerak.

148. Majburiy ravishda soʻyilgan hayvonlar goʻshtini xoʻjaliklardan goʻsht ishlab chiqarish korxonalariga olib borish goʻsht mahsulotlarini tashish boʻyicha amaldagi veterinariya — sanitariya qoidalariga rioya qilingan holda amalga oshirilishi kerak.

149. Majburiy ravishda soʻyilgan qoʻy, echki, choʻchqa va buzoqlar goʻshtini toʻgʻri ekspertiza qilishini taʼminlash maqsadida goʻsht ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalariga yaxlit holatda keltirilishi kerak, qoramol va tuya goʻshtlari esa — yaxlit, ikkiga boʻlingan va toʻrtga boʻlingan koʻrinishda olib kelinishi va alohida sovutish kamerasiga qoʻyilishi kerak. Ikkiga va toʻrtga boʻlingan hayvon goʻshtlarini ular bir hayvonga tegishliligini bildirish uchun yorliq qoʻyiladi.

150. Yoʻlda majburiy ravishda soʻyishdan oldin veterinariya koʻrigi oʻtkazilmay soʻyilgan hayvon goʻshti tegishli veterinariya guvohnomasi (maʼlumotnomasi), majburiy soʻyish sababi haqidagi veterinariya dalolatnomasi va bakteriologik tekshiruv natijalari haqidagi veterinariya laboratoriya xulosasisiz ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalariga qabul qilish taqiqlanadi.

151. Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalarida hayvonni majburan soʻyish faqat sanitar soʻyish xonalarida amalga oshiriladi.

6-bob. Parranda soʻyishdan olingan mahsulotlarning veterinariya- sanitariya tekshiruvi va ekspertizasi

152. Parrandalarni qabul qilish, soʻyishdan oldin saqlash, veterinariya tekshiruvi va soʻyish uchun ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalari veterinariya-sanitariya talablariga javob beradigan xonalarni jihozlashi kerak.

153. Sogʻlom va kasal parrandalarni birga transportirovka qilish va soʻyishga ruxsat berilmaydi.

154. Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonasiga olib kelingan parranda partiya orasida yuqumli kasalga chalingan (gripdan tashqari) parranda aniqlansa, butun partiya darhol soʻyishga yuboriladi, ularni soʻyish sogʻlom parrandalarni soʻyishdan alohida amalga oshirilishi kerak.

155. Ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalaridan ichi tozalanmagan parrandalar olib chiqilishi taqiqlanadi.

Toʻliq ichak — chavoqdan tozalashda bosh, boʻyi, oyoqlar ajratiladi; parrandadan boʻqoq, traxeya, qiziloʻngach va ichki aʼzolar olib tashlanishi kerak. Patologik oʻzgarishlari boʻlmagan oʻpka va buyraklar parranda ichida qoldirilishi mumkin. Oshqozon tarkibi va kutikuladan tozalanishi kerak.

Parranda yarim tozalangan holatda chiqarilganda, ulardan kloaka bilan ichak va tuxum yoʻli olib tashlanadi. Jigʻildon yem bilan toʻlgan boʻlsa u ham olib tashlanadi.

Parrandani ichak-chavogʻi yarim tozalangan holatda chiqarishga faqat sogʻlom parrandalar soʻyilganida ruxsat beriladi. Yuqumli yoki yuqumli boʻlmagan kasallik aniqlanganida, barcha parrandalarning yoshi va sonidan qatʼi nazar ichak-chavogʻi toʻliq tozalanishi kerak.

Parranda soʻyilganidan soʻng veterinariya mutaxassisi soʻyilgan parrandalarni koʻzdan kechiradi va boshi, terisi va boʻgʻimlarida patologoanatomik oʻzgarishlar aniqlanganida, ularning ichak-chavogʻini tozalaydi va veterinar shifokor tomonidan toʻliq veterinariya-sanitariya ekspertizasini amalga oshirishi uchun ichki aʼzolari bilan birga stolga qoʻyadi.

Veterinariya-sanitariya ekspertizasida ichak-chavoq tozalagandan soʻng ichki aʼzolar tekshiriladi (yurak, jigar, qorajigar, tuxumdon, urugʻdon, oshqozon va ichak).

Ichki aʼzolar yoki serozli qoplamada patologik oʻzgarishlar aniqlanganida, soʻyilgan parranda ichki aʼzolari bilan birga konveyerdan olinadi va sinchiklab tekshiriladi. Agar patologoanatomik tekshirish tashxis qoʻyish imkonini bermasa, goʻsht va aʼzolari bakteriologik tekshiruvga yuboriladi.

Ichak-chavogʻi yarim tozalangan parrandalarni veterinariya — sanitariya ekspertizasida, ularni koʻzdan kechirgandan soʻng veterinar shifokor (xodim tomonidan olingan) ichakni tekshirib, koʻkrak qismidagi kesim orqali (kesim uzunligi 3-4 sm) kesim atrofidagi ichki aʼzolarni vizual ravishda tekshiradi. Patologik oʻzgarishga ega parranda goʻshti konveyerdan olinadi va toʻliq ekspertizaga yuboriladi.

Ichi tozalangan parranda veterinariya — sanitariya ekspertizasi oʻtkazilganidan soʻng bu maqsadlarda foydalanishga ruxsat etilgan selofan, pergament yoki polimer plenkaga oʻralgan ichak-chavoq (jigar, yurak va ichi tozalangan mushakli qorincha, boʻyin) ichi boʻshatilgan parranda ichiga qoʻyilishi mumkin yoki parranda goʻshtidan alohida sotuvga chiqarilishi mumkin.

Barcha hollarda ichak, jigʻildon, traxeya, qizil oʻngach, mushakli oshqozon kutikulasi, tuxum yoʻli, qorajigar, urugʻdon, tuxumdon, oʻt qopi utilizatsiyaga yuboriladi.

7-bob. Parranda tanasi va aʼzolarining alohida kasalliklaridagi veterinariya-sanitariya ekspertizasi

156. Pasterellez. Ichki aʼzolar utilizatsiya qilinadi. Goʻsht qaynatish, qovurish yoki konservalar uchun qayta ishlashga yuboriladi. Par va patlari dezinfeksiya qilinadi.

157. Pulloroz — tif. Ichki aʼzolar utilizatsiya qilinadi. Goʻsht qaynatish, yoki konservalar uchun qayta ishlashga yuboriladi. Oʻzgargan mushakli parranda koʻkrak qorin qismida qon quyilishi yoki peritonitlar boʻlganida utilizatsiya qilinadi.

158. Sil. Bir nechta ichki aʼzolar yoki alohida aʼzolar silga chalinganida va oriqlikda parranda aʼzolari bilan utilizatsiya qilinadi.

Alohida aʼzolar silga chalinsa, lekin parranda tanasi semizligi normal boʻlsa, ichki aʼzolari utilizatsiya qilinadi, goʻshti esa qaynatishdan soʻng chiqariladi.

Tuberkulinga ijobiy taʼsir etayotgan, lekin sil bilan zararlanishi boʻlmagan soʻyilgan parranda qaynatilganidan soʻng chiqariladi yoki konservalarga qayta ishlash uchun yuboriladi.

Par va patlari dezinfeksiya qilinadi.

159. Yuqumli laringotraxeit. Yuqumli bronxit. Zararlangan aʼzolar va goʻsht qismlari utilizatsiya qilinadi, goʻsht va aʼzolarda oʻzgarishlar boʻlmasa, ular qaynatiladi yoki goʻshtga konserva uchun qayta ishlov beriladi.

Par va patlari dezinfeksiya qilinadi.

160. Chechak. Umumiylashgan jarayonda tana barcha ichki aʼzolari bilan birga utilizatsiya qilinadi, faqat boshi zararlangan boʻlsa, utilizatsiya qilinadi, tana va aʼzolari esa qaynatgandan soʻng chiqariladi yoki konservalar uchun qayta ishlanadi.

Par va patlari dezinfeksiya qilinadi.

161. Salmonellez. Ichki aʼzolari utilizatsiya qilinadi, tanasi esa qaynatgandan soʻng chiqariladi yoki konservalar uchun qayta ishlanadi.

Par va patlari dezinfeksiya qilinadi.

162. Kolibakterioz. Mushak va ichki aʼzolarida (perikard, perigeptit, aerosakkul, peritonit) patologik oʻzgarishlar boʻlganida, tana ichki aʼzolari bilan utilizatsiya qilinadi.

Faqat ichki aʼzolarida oʻzgarishlar boʻlganida, goʻsht qaynatiladi yoki konserva tayyorlash uchun qayta ishlov berishga yuboriladi, ichki aʼzolar esa utilizatsiya qilinadi.

163. Aspergillez. Oʻpka va mushak toʻqimalari zararlanganda, tana va ichki aʼzolari utilizatsiya qilinadi. Oʻpka zararlanganda faqat ichki aʼzolar utilizatsiya qilinadi.

164. Stafilokokkoz. Boʻgʻinlardan biri zararlanganda, zararlangan qismi olib tashlanadi, goʻsht esa qaynatgandan soʻng chiqariladi. Keng tarqalgan jarayonda (boʻgʻinlardagi abssess, aʼzolardagi oʻzgarish) tana va aʼzolar utilizatsiya qilinadi.

165. Spiroxetoz. Ozish va ichki aʼzolarning patologik oʻzgarishida, tana va ichki aʼzolari utilizatsiya qilinadi.

Mushaklarda patologik oʻzgarishlar boʻlmaganida, faqat ichki aʼzolar utilizatsiya qilinadi.

166. Enterogepatit. Zararlangan aʼzolar (jigar, bezli oshqozon, jigʻildon) utilizatsiya qilinadi.

167. Leykoz. Marek kasali. Oʻsimtalar. Anemiya yoki sariq boʻlmaganida, mushaklarda patologik oʻzgarishlar boʻlmaganda yoki ichki aʼzolarning qisman zararlanishida, ular utilizatsiya qilinadi, goʻshti esa qaynatiladi yoki konservalarga qayta ishlanadi. Umumlashgan jarayonda yoki teri va mushaklar zararlanganda yoki ozish mavjudligida, zararlanish darajasidan qatʼi nazar, parranda utilizatsiya qilinadi. Marek kasalligida par va pat dezinfeksiya qilinadi.

168. Gripp, peritonit, koʻkarish va mushak toʻqimalarining degenerativ oʻzgarishlari, koʻkrak qorin sohasida qon quyulishi boʻlmaganida, tana va zararlanmagan aʼzolar qaynatiladi.

Par va patlari dezinfeksiya qilinadi.

169. Nyukasl kasali. Tana va aʼzolar utilizatsiya qilinadi. Zararlanganda gumon qilingan, lekin patologoanatomik oʻzgarishlari boʻlmagan parranda soʻyilganida olingan goʻsht va ichak-chavogʻi qaynatiladi.

Par va patlari yoʻq qilinadi.

170. Botulizm. Tana ichki aʼzolari bilan birga, par va pat yoʻq qilinadi.

171. Streptokokkoz. Tana va ichki aʼzolar utilizatsiya qilinadi.

172. Ornitoz (psitakoz). Goʻsht qaynatiladi, ichki aʼzolar utilizatsiya qilinadi.

Par va patlari yoʻq qilinadi.

173. Listerioz. Bosh va zararlangan aʼzolar utilizatsiya qilinadi. Goʻsht va zararlanmagan aʼzolar qaynatiladi.

Par va patlari yoʻq qilinadi.

174. Saramas septitsemiya. Mushaklarda oʻzgarishlar boʻlmasa, goʻshti qaynatiladi, ichki aʼzolari esa utilizatsiya qilinadi. Mushaklarda patologik oʻzgarishlar boʻlganida, goʻsht va tana aʼzolari utilizatsiya qilinadi.

175. Oyoq qichimasi. Tayanmaydigan oyoq qismlari utilizatsiya qilinadi.

176. Mikoplazmoz. havo qoplarining fibroz zararlanishida, tana utilizatsiya qilinadi; koʻrsatilgan zararlanish boʻlmasa, bosh va ichki aʼzolar utilizatsiya qilinadi, goʻsht esa qaynatiladi.

177. Nekrobakterioz, yuqumli sinusit. Septik jarayonda tana va aʼzolar utilizatsiya qilinadi. Faqat boshi, boʻyni zararlanganida ular utilizatsiya qilinadi.

178. Avitaminoz. Oriqlik yoki visseral podagra boʻlganida, tana va aʼzolari utilizatsiya qilinadi.

179. Oriqlik. Mushak toʻqimalarining yogʻ yigʻiladigan joylarda ilviragan shishlar boʻlganida, mushak atrofiyasi va quruqligida (boʻgʻin, bel, va boshqa joylardan suyaklari chiqib qolishi), shuningdek, mushak toʻqimalari, talogʻi, ziragi oqarishi yoki koʻkarishida tana va aʼzolari utilizatsiya qilinadi.

180. Jarohatlar, abssesslar. Tanada jarohatlar, absseslar natijasida patologik oʻzgarishlar boʻlganida, zararlangan qismlar, keng zararlanishda esa butun tana ichki organlari bilan birga utilizatsiya qilinadi. Kichik zararlanishda, mushak toʻqimasidan patologik oʻzgarishlar kesib tashlanganidan soʻng goʻshtning bir qismi odatiy texnologik rejimda konserva tayyorlash uchun yuboriladi yoki qaynatiladi.

Yangi jarohatlar va kichik yangi qon quyilishida, lekin atrofdagi toʻqimalarda yalligʻlanish alomatlari boʻlmaganida, barcha oʻzgargan toʻqimalar utilizatsiya qilinadi, qolgan qismi esa cheklovlarsiz sanoatda qayta ishlashga yuboriladi. Koʻkrak suyagi kilida naminli joʻja — broylerlar goʻshti, teri qalinlashish darajasi pastligida cheklovlarsiz chiqariladi. Terisida yaqqol pufak koʻrinishidagi shishli ichida shaffof yoki qizgʻish va koʻk suyuqlik va oq fibroz massa boʻlgan namunalar kesib tashlanadi va utilizatsiyaga yuboriladi, tanasi esa ishlab chiqarishda qayta ishlash uchun yuboriladi. Yiringli yoki yaralar kesilib, atrofidagi oʻzgargan toʻqima bilan utilizatsiya qilinadi, goʻsht esa qaynatishga yuboriladi yoki konservalar tayyorlashda ishlatiladi. Naminlarni maxsus oʻrgatilgan xodim olib tashlaydi.

181. Peritonitlar. Ichki aʼzolar, plevra va qorin seroz qatlamining oʻchoqli zararlanishida zararlangan aʼzolar utilizatsiya qilinadi, goʻshti esa qaynatiladi, qovuriladi yoki konservalar uchun qayta ishlanadi.

Ichki aʼzolar va koʻkrak qorin boʻshligʻining seroz qoplami zararlanishli diffuz peritonitida va qorin boʻshligʻida serozli — fibroz yoki yiringli ekssudat boʻlganida, tana va aʼzolar utilizatsiya qilinadi.

182. Begona hidlar. Dori yoki parranda goʻshtiga oʻxshamaydigan boshqa hidlar paydo boʻlganida, tana va ichki aʼzolar utilizatsiya qilinadi.

183. Patulinotoksikox. Mushak va ichki aʼzolarda patologik oʻzgarishlarda tana va ichki aʼzolar utilizatsiya qilinadi. Mushaklarda patologik oʻzgarishlar boʻlmaganida, faqat ichki aʼzolar utilizatsiya qilinadi.

8-bob. Quyonlar soʻyilganda veterinariya-sanitariya ekspertizasi

184. Soʻyishga olib kelingan quyonlar veterinariya koʻrigidan oʻtadi. Soʻyishdan oldin saqlash, veterinar tekshiruvi, soʻyish va quyonlarni qayta ishlash uchun ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalarida, agar u yerda maxsus sexlar boʻlmasa, maxsus binolar ajratilib jihozlanishi va veterinar shifokorlar uchun ish joylari ajratilishi kerak.

Keltirilgan quyonlar partiyasi orasida yuqumli yoki yuqumli boʻlmagan kasalga chalingan yoki kasalga chalinganlikda gumonlangan quyonlar aniqlanganida, ular sogʻlom quyonlardan alohida soʻyilishi kerak (gomorrogik kasaldan tashqari).

185. Quyonlar soʻyilganidan soʻng ularning ichki aʼzolari (oʻpka, yurak, jigar, qorajigar, ichak), boshidagi mushaklar (sistitserkozga) va tanasi tekshirilishi kerak. Tanasini tekshirganda qoni chiqish darajasiga, tanasiga ishlov berish tozaligiga, patalogoanatomik oʻzgarishlar borligiga ahamiyat berish kerak.

186. Quyonlar kasalligi aniqlangan holatda, tanasi va ichki aʼzolarini sanitariya tekshiruvi quyidagi tartibda amalga oshiriladi.

187. Pasterellez. Ichki aʼzolari utilizatsiyaga yuboriladi, goʻshti esa qaynatishdan soʻng chiqariladi. Abssess mavjud boʻlganida, tanasi va ichki aʼzolari utilizatsiya qilinishi kerak.

188. Psevdotuberkulez. Ozgʻinlik yoki mushaklarda psevdotuberkulez zararlanish alomatlari boʻlsa, tanasi va ichki aʼzolari utilizatsiya qilinishi kerak. Bunday alomatlar boʻlmasa, goʻshti qaynatiladi. Zararlangan aʼzolar utilizatsiya qilinadi.

189. Nekrobakterioz. Mahalliy jarayonda zararlangan qismlari, umumlashgan zararlanishda esa — tana ichki aʼzolari bilan utilizatsiya qilinadi.

190. Sil, tulyaremiya, miksomatoz, streptokokkli septitsemiya, stafilokokkozlar (yuqumli mastit). Soʻyilgan quyon ichki aʼzolari va terisi bilan utilizatsiya qilinadi.

191. Spiroxetoz. Soʻyilgan quyonning zararlangan goʻsht va aʼzolari utilizatsiya qilinadi.

192. Fassiolez, sistitserkoz. Fassiolezda jigar utilizatsiya qilinadi. Mushaklar sistitserkoz bilan zararlanganda, soʻyilgan quyon va aʼzolari utilizatsiya qilinadi.

193. Koksiodoz. Zararlangan aʼzolar (jigar, ichak) utilizatsiya qilinadi.

194. Listerioz. Zararlangan aʼzolar (yurak, jigar) va boshi utilizatsiya qilinadi. Goʻsht qaynatgandan soʻng ajratiladi. Terisi dezinfeksiya qilinadi.

195. Auyeska kasali. Mushaklardagi degenerativ oʻzgarishlarda tana va ichki aʼzolari utilizatsiya qilinadi. Degenerativ oʻzgarishlar boʻlmaganida, ichki aʼzolar utilizatsiya qilinadi, goʻsht esa qaynatgandan soʻng chiqariladi. Terisi dezinfeksiya qilinadi.

9-bob. Yakunlovchi qoida

196. Mazkur qoidalar talablari buzilishida aybdor shaxslar qonunchilikka muvofiq javobgar boʻladi.

Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 8-maydagi 386-son qaroriga 2-ILOVA

Hayvonotga mansub mahsulot va xom ashyolarni ishlab chiqarish, saqlash va sotish boʻyicha veterinariya-sanitariya

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur norma va qoidalar (keyingi oʻrinlarda qoidalar deb ataladi) hayvonotga mansub mahsulot va xom ashyolarni ishlab chiqarish, saqlash va sotish boʻyicha veterinariya-sanitariya norma va qoidalarini belgilaydi.

2. Ushbu Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi hududida jismoniy va yuridik shaxslar uchun majburiy hisoblanadi.

3. Bozorlarda, savdo majmualari va boshqa savdo obyektlarida goʻsht mahsulotlari bilan savdo qilishga veterinariya-sanitariya xulosasi mavjud boʻlganda, tegishli tarzda chakana savdo huquqiga ega boʻlgan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi yuridik va jismoniy shaxslarga ruxsat beriladi.

Sotilayotgan goʻsht davlat veterinariya xizmatining ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalarida soʻyilgan hayvon goʻshtlarining veterinariya-sanitariya jihatidan xavfsizligi kafolatlangan yagona elektron maʼlumotlar bazasiga belgilangan tartibda kiritilgan boʻlishi kerak.

Ushbu yagona elektron maʼlumotlar bazasida qayd etilmagan goʻshtlarni sotish taqiqlanadi. Yagona maʼlumotlar bazasida qayd qilinmagan goʻsht sotilishi kuzatilganda, ushbu goʻsht kelib chiqishi nomaʼlum hisoblanadi va sotuvdan olinib, laboratoriya tekshiruvlari natijasiga koʻra qayta ishlash uchun foydalaniladi yoki utilizatsiya qilinadi.

4. Hayvonotga mansub mahsulot va xom ashyoni qayta ishlashni amalga oshiruvchi ishlab chiqarish obyektlari maʼmuriyati “Veterinariya toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq hayvonotga mansub mahsulot va xom ashyo veterinariya-sanitariya normalariga toʻgʻri kelishini nazorat qilish boʻyicha ishlab chiqarish veterinariya xizmatini tashkil etadi.

5. Qayta ishlashga, saqlashga va realizatsiya qilishga kelib tushadigan hayvonotga mansub mahsulot va xom ashyolar ularning xavfsizligini va kelib chiqishini tasdiqlovchi veterinariya kuzatuv hujjatlari bilan birga boʻladi.

6. Ishlab chiqarish obyektlarini foydalanishga topshirish, shuningdek, texnologik uskunalar yoki liniyalarni oʻrnatishda hamda yangi turdagi goʻsht (sut, baliq) mahsulotlarini ishlab chiqarishda obyektga belgilangan tartibda beriladigan veterinariya-sanitariya xulosasini olish zarur.

2-bob. Asosiy tushunchalar

goʻsht mahsulotlari — qiymalangan, qaynatilgan, yarim dudlangan, qaynatilgan-dudlangan, pishloqli va dudlangan, oʻpka-jigarli va qonli kolbasalar, goʻshtli nonlar, sosiskalar, sardelkalar, pashtetlar, shuningdek, choʻchqa, qoramol, qoʻy, parranda va boshqa soʻyiladigan hayvonlar goʻshtlardan tayyorlangan boshqa mahsulotlar;

chakana savdo — tijorat maqsadlarida foydalanish huquqisiz mahsulotni oxirgi isteʼmol uchun oz miqdorda sotishni nazarda tutuvchi savdo sohasidagi faoliyatni amalga oshirish;

savdo shahobchasi — mulkchilik shaklidan, sotuv hajmidan, inshoat oʻlchamidan qatʼiy nazar, mahsulot va xizmatlarni realizatsiya qilish uchun moʻljallangan (moslangan) bino yoki inshoat;

chakana savdo savdo shahobchalariga: bozor, gipermarket, supermarket, savdo markazi, savdo majmuasi, universam, univermag, minimarket, gastronom, ixtisoslashtirilgan magazinlar, pavilyonlar, goʻsht doʻkonlari va boshqalar kiradi;

statsionar savdo shahobchalari — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan belgilangan joylarda muqim joylashtirilgan savdo obyektlari (doʻkonlar, goʻsht doʻkonlari va pavilyonlar, umumiy ovqatlanish obyektlari va boshqalar);

sotuvchi — savdo faoliyati bilan shugʻullanuvchi va sotib olish — sotish shartnomasining tomonlaridan biri sifatida namoyish etiluvchi yuridik yoki jismoniy shaxs.

3-bob. Hayvonotga mansub mahsulot va xom ashyoni qayta ishlashni amalga oshiruvchi qayta ishlash obyektlariga qoʻyiladigan veterinariya-sanitariya talablari

7. Hayvonotga mansub mahsulot va xom ashyoni qayta ishlashni amalga oshiruvchi qayta ishlash obyektlarida (keyingi oʻrinlarda goʻshtni qayta ishlash obyektlari deb ataladi), ishlab chiqarish xonalarida texnologik uskunani joylashtirishda oʻzaro kontaminatsiyaga yoʻl qoʻyilmaydi.

8. Goʻshtni qayta ishlash obyektlari quyidagi veterinariya-sanitariya maqsadlariga moʻljallangan soz, ishchi holatida boʻlgan obyektlar bilan jihozlanadi:

goʻsht va goʻshtli mahsulotni qayta ishlashga yetkazib beruvchi avtotransportni yuvish va dezinfeksiya qilish uchun muqim dezyuvish punkti yoki maydoni, yoki dezinfeksiyalovchi baryer;

hayvonlarni, hayvonotga mansub mahsulotlarni va xom ashyolarni nazorat qilish va veterinariya-sanitariya ekspertizasi uchun jihozlangan veterinariya mutaxassislariga moʻljallangan xonalar;

qayta ishlashgacha goʻsht va soʻyish mahsulotlarini vaqtincha saqlash uchun ajratilgan sovutish kamerasi;

oqova suvlarni zararsizlantirish inshoatlari.

9. Yuvish boʻlinmasi inventarni, transport vositalarini yuvish uchun suv oʻtkazmaydigan pollarga, issiq bugʻ quvurlariga, issiq va sovuq suvlarga va kanallarni yuvish va dezinfeksiya qilish uchun kanalizatsiya tizimiga ega.

10. Ishlab chiqarish sexlari (binolari) va sanitariya bloklaridagi devor va ustun panellari ikki metrdan kam boʻlmagan darajada kafellanadi (yuzasiga ishlov beriladi).

11. Shift va soyabon ustunlari yuzasida kir, yot jinslarning va kondensatlarning paydo boʻlishiga yoki oziq-ovqat mahsulotlarida mogʻor paydo boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

12. Goʻshtni qayta ishlash obyektining barcha binolar polining yuzasi tekis va silliq, suv oʻtkazmaydigan ashyolardan tayyorlangan boʻlishi kerak.

13. Yuvish va dezinfeksiya qilish vositalari alohida binoda saqlanadi.

14. Omborxona xonalari toza saqlanadi va vaqt-vaqti bilan dezinseksiya va deratizatsiya qilinadi.

15. Goʻshtni qayta ishlash obyektida texnologik jarayonlar quyidagilarni taʼminlaydi:

xom va tayyor mahsulotlar oʻzaro oqimining kesishishi va aloqasiga (kontakti) yoʻl qoʻymaslikni;

qayta ishlash uchun kelib tushadigan xom ashyo va yordamchi materiallarning veterinariya sohasidagi qonunchilik talablariga muvofiqligini nazorat qilishni;

osilgan holatdagi goʻsht nimtalarining devor, pol va texnologik jihozlarga tegmasligini;

suyuqlikning qonsizlashtirish maydonlaridagi oqova yoʻlaklariga oqishini, soʻyilgan hayvonning nimtalanmagan goʻshtini maxsus egilgan novlarda tozalash va yuvishni;

oziq-ovqat xom ashyosini (yogʻ xom ashyosini, ichaklar toʻplamlarini, ozuqaviy qonni, yon mahsulotlarni) sanitariya ishlovi berish imkonini yaratgan holda bir-biridan ajratishni;

noozuqaviy chiqindilarni oʻziga xos rangda boʻyalgan va ishlatish maqsadi toʻgʻrisidagi yozuvi (markirovkasi) boʻlgan maxsus idishda yigʻishni;

veterinariya konfiskatlarini (veterinariya-sanitariya ekspertizasida yaroqsiz deb topilgan goʻshtlar va ichki organlar) jihozlangan alohida tushuvchi joy yoki ajralib turuvchi ranglar bilan boʻyalgan maxsus harakatlanuvchi, yopiluvchi idishlarda yigʻishni;

soʻyilgan hayvonlarda oʻta xavfli kasallik taxmin qilinganda yoki aniqlanganda veterinariya mutaxassislarining ish joylaridan “Stop” tugmachasi orqali konveyerni zudlik bilan toʻxtatishni (texnologik jarayon toʻliq avtomatlashtirilgan boʻlsa);

goʻsht, sub mahsulotlar va boshqa soʻyish mahsulotlarini faqat ularga sanitariya ishlovi berilib, veterinariya-sanitariya ekspertizasi va tamgʻalash (QR kodli yorligʻi yopishtirish) oʻtkazilganidan soʻng sovutgichga yuborishni;

ish joyiga issiq va sovuq suv yetkazib berish, shuningdek, ichaklarni sortlash (havo uzatish) uchun siqilgan havoni uzatishni.

16. Goʻshtni qayta ishlash obyekti mahsulot turiga qarab haroratni 0° dan 30° gacha boshqarish va havo namligini 60% dan 95% gacha boshqarish imkonini beruvchi sovutish kameralari va muzlatgichlar bilan jihozlanadi.

17. Xom ashyoni va mahsulotni saqlash uchun shtabellar devorlardan va sovutish qurilmalaridan 30 sm dan yaqin boʻlmagan joylarda joylashtirish.

18. Taxlamlar (shtabel) orasida oʻtish joylari jihozlanadi.

19. Sovutilgan goʻsht osilgan holatda saqlanadi. Shartli ravishda yaroqli goʻshtlar ushbu maqsadlar uchun moʻljallangan maxsus muzlatgich — izolyatorlarda yoki muzlatgichning alohida kameralarida saqlanadi.

20. Goʻshtni qayta ishlash obyekti ishlab chiqarish sexlarida oqova suvlar uchun ichki kanalizatsiyaning alohida tarmoqlari bilan jihozlanadilar: yogʻli, yogʻsiz, maishiy — xoʻjalik va ifloslanmagan ishlab chiqarish suvlari.

21. Oqova suvlar kanalizatsiyaga yoki mahalliy tozalash inshootlariga yuborilishlaridan oldin mexanik tozalanadi.

22. Ichida yogʻ boʻlgan suvlar yogʻtutgichlardan oʻtkaziladi.

23. Oqova suvlarni qabul qilish uchun moʻljallangan chuqur betonlangan boʻlishi, ishlab chiqarish binosidan kamida 20 metr masofada joylashgan boʻlishi, qopqoq bilan taʼminlangan boʻlishi va uning toʻlish darajasiga qarab 2/3 boʻlganda tozalanishi kerak.

24. Goʻsht va goʻsht mahsulotlarini tashish uchun moʻljallangan transport vositalari poli, idishlari silliq va mahsulotning organoleptik xususiyatlariga va sogʻliqqa taʼsir qilmaydigan materiallardan tayyorlangan boʻlishi, tozalash hamda dezinfeksiya qilish uchun qulay boʻlishi kerak.

25. Transport vositalari hashoratlar va changdan, shuningdek suyuqlik drenajlaridan mahsulotni samarali himoyalovchi vositalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

26. Transport vositalari tana goʻshti, yarim tana goʻshti, chorak tana goʻshtini tashish paytida yerga tegmaydigan qilib, osib qoʻyish uchun zanglamaydigan ilgaklar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Bunda turli boʻyoqlar bilan boʻyalgan ilgaklardan foydalanish taqiqlanadi.

27. Transport vositasida hayvonlar yoki boshqa mahsulotlar tashilganidan soʻng ushbu transport vositasida yoki idishda goʻsht va goʻsht mahsulotlarini tashishda foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

4-bob. Sut va sut mahsulotlarini qayta ishlash faoliyatini amalga oshiruvchi ishlab chiqarish obyektlariga qoʻyiladigan veterinariya-sanitariya talablari

28. Sut va sut mahsulotlarini qayta ishlash faoliyatini amalga oshiruvchi ishlab chiqarish obyektlarida (keyingi oʻrinlarda sutni qayta ishlash obyektlari deb ataladi), ishlab chiqarish xonalarida joylashtirishda texnologik jarayonlarning oʻzaro kontaminatsiyasiga, qarshi oqimga, oʻzaro kesishishga yoʻl qoʻyilmaydi.

29. Sut xom ashyosining harorati qayta ishlash joyigacha tashish paytida va qayta ishlash boshlanishiga qadar 8° boʻlishi kerak.

30. Qabul qilishda sut xom ashyosining harorati belgilangan haroratga muvofiq boʻlmasa, unga darhol ishlov beriladi.

31. Ishchilar va xizmatchilarning maxsus oyoq kiyimini dezinfeksiya qilish uchun barcha sexga olib boruvchi kirish (chiqish) joylarida va boshqa ishlab chiqarish xonalarida dezinfeksiya qiluvchi gilamchalar oʻrnatiladi.

32. Sutni qayta ishlash obyektlari sanitariya shartlari bajarilishini kafolatlash uchun issiq va sovuq suv, kanalizatsiya, sunʼiy yoritish, ventilyatsiya bilan taʼminlanadi.

33. Texnik suv quvuri ichimlik suv quvuridan ajratilgan boʻlishi kerak. Ikkala tizim ham bir-biri orasida bogʻlanmasligi kerak, quvurlar turli ranglarda boʻyalgan boʻlishi kerak.

34. Sutni qayta ishlash obyektlari suv bilan taʼminlash tizimiga suv uzatish toʻxtaganda suv bilan taʼminlashni kafolatlash uchun toza suv zaxiralariga ega boʻlishi kerak.

35. Ishlab chiqarish xonalarining devorlari, pollari va shiftlari mustahkam, suv oʻtkazmaydigan materiallardan tayyorlanadi va muntazam ravishda tozalanib turiladi.

36. Ishlab chiqarish xonalarida chiqindini yigʻish uchun maxsus metall yoki plastik qopqoqli idishlar oʻrnatiladi.

37. Oqova suvlar kanalizatsiyaning barcha liniyalaridan alohida oqim tizimiga yuboriladi yoki mahsulotni qayta ishlash, aloqa qilish yoki saqlash amalga oshiriluvchi joylarga iflos suvlar kelishining oldini olish uchun yetarli boʻlgan boshqa yoʻllar orqali chiqariladi.

38. Yuvinish xonalari, kiyinish xonalari, hojatxonalar mahsulotni qayta ishlash yoki saqlash amalga oshiriluvchi xonalardan ajratilgan boʻladi, shuningdek yaxshi holatda saqlanadi.

39. Texnologik uskunalar, apparatura, idish — tovoqlar, taralar, inventar, plenka, va polimer va boshqa sintetik materiallardan tayyorlangan, sut va sut mahsulotlarini qadoqlash uchun moʻljallangan, oziq-ovqat uchun ruxsat etilgan materiallardan tayyorlanadi.

40. Vannalar, metall idish-tovoqlar, qiyaliklar, lotoklar, novlar va boshqa idishlar silliq yuzali, oson tozalanuvchi, yuvishni qiyinlashtiruvchi tirqishlarsiz, chiqib turgan boltlar yoki mixlarsiz boʻlishi kerak. Yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi qiyin boʻlgan materiallardan, jumladan, taxtadan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

41. Oziq-ovqat mahsulotlariga ishlov berish stollari yuzalari silliq, tirqishlarsiz, oziq-ovqat bilan aloqada boʻlish uchun ruxsat etilgan materiallardan tayyorlanadi.

42. Texnologik uskunalar va apparatura zararli moddalarni oʻz ichiga olmasligi va mahsulotning organoleptik xususiyatlariga taʼsir koʻrsatmasligi kerak.

43. Uskunalar, apparatura va sut quvurlari sut, yuvish va dezinfeksiya qilish eritmalarining toʻliq tushirilishini taʼminlovchi holatlarda oʻrnatiladi. Barcha sut va sut mahsulotlari bilan toʻqnashuvchi qismlari tozalash, yuvish va dezinfeksiya qilish uchun qulay boʻladi. Metall sut quvurlari yechiladigan boʻladi.

44. Himoya qoplamiga ega boʻlmagan shisha termometrlarni ishlatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

45. Sut, qaymoq, smetana va boshqa sut mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun zaxiralar (tvorog va pishloq ishlab chiqarish uchun foydalaniladigan zaxiralar bundan mustasno) qattiq yopiluvchi qopqoqlar bilan taʼminlanadi.

46. Sut mahsulotlari tayyorlanadigan apparatlar, vannalar va boshqa jihozlar kanalizatsiya tizimiga sifonli voronka orqali oqim uzilishi bilan ulanadi.

47. Uskunaning bevosita kanalizatsiya bilan ulanishi hamda suvning undan polga oqib ketishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

48. Inventarlarni, idishlarni, transport vositalarini yuvish va dezinfeksiyalash uchun maxsus yuvish xonalari jihozlanib, ularning poli suv oʻtkazmasligi, shuningdek ularda bugʻ, issiq va sovuq suv quvurlari oʻtkazilgan boʻlishi, oqova suvlarning chiqib ketishi uchun drenaj va ventilyatsiya tizimi oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

49. Filtrlovchi materiallarni har bir ishlatgandan soʻng yuvib, dezinfeksiyalab turish lozim.

50. Sutni alohida xoʻjalik yurituvchi subyektlardan qabul qilib olganda, filtrlovchi materiallar har bir yetkazib beruvchidan sut olingandan keyin yuvib, dezinfeksiyalanadi.

51. Sutni uzluksiz ravishda avtomatik xisoblagich orqali qabul qilib olganda, filtrlarni yuvish va dezinfeksiyalash har bir smenada kamida 1-marta amalga oshiriladi. Davriy ravishda sutni qabul qilishda filtrlarni yuvish va dezinfeksiyalash sutni qabul qilishdagi har bir tanaffusda amalga oshiriladi.

52. Sut sisternalari har safar sutdan boʻshatilganidan keyin yuvilishi va dezinfeksiyalanishi lozim. Yuvilgandan keyin sisternalar plombalanadi va bu haqda yoʻl hujjatida tegishli belgi qoʻyiladi.

53. Barcha sut va sut mahsulotlarini qabul qilish, qayta ishlash va saqlash jarayonlari yaxshilab tozalangan hamda ifloslanish va buzilishdan, shuningdek, begona jism va moddalarning tushib qolishidan himoyalangan sharoitlarda amalga oshiriladi.

54. Bevosita sutni qabul qilishdan oldin sisternaning sut quvurlari va shtutserlari dezinfeksiyalanadi va ichimlik suv bilan chayiladi. Sutni qabul qilish yakunlangandan soʻng sut quvurlari yuviladi, dezinfeksiyalanadi, tiqin yoki suv oʻtkazmaydigan gʻilof yordamida yopiladi hamda kronshteynga osib qoʻyiladi. Sisterna quvurlariga ishlov berish uchun yuvish va dezinfeksiyalash eritmalari maxsus idishlarda saqlanadi.

55. Xom va pasterizatsiya qilingan sutni saqlash uchun alohida idishlar, sutni yetkazish uchun esa alohida sut quvurlari koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.

56. Xom va pasterizatsiya qilingan sutni saqlash uchun idishlar belgilangan boʻlishi lozim.

57. Mahsulotga ishlov berish davrida xonalarni taʼmirlash ishlari va dezinfeksiya qilishga, ishlab chiqarish sexlarida taʼmirlash asboblarini qoldirishga ruxsat berilmaydi. Ishlab chiqarish jarayoni davomida faqat koʻchma (himoyalovchi) ekranlar yordamida oʻrab olish majburiyati bilangina jihozlarni taʼmirlashga ruxsat beriladi.

58. Har bir sexda sinadigan jismlarning hisobi olib borilishi hamda sut mahsulotlariga yot jismlarning tushib qolishi toʻgʻrisida ogohlantirish boʻyicha yoʻriqnomadan koʻchirma boʻlishi lozim.

59. Sovutish kameralarida barcha yuklar (idishda) panjaralarga yoki poddonlarga yotqizilib, ular davriy ravishda yuvib, dezinfeksiyalanib turiladi. Mahsulotlarni flyagalarda saqlashga ruxsat beriladi.

5-bob. Baliq va baliq mahsulotlarini ishlab chiqarish, tayyorlash va qayta ishlashni amalga oshiruvchi obyektlarga qoʻyiladigan veterinariya-sanitariya talablari

60. Baliq va baliq mahsulotlarini tayyorlash va qayta ishlashni amalga oshiruvchi ishlab chiqarish obyektlarida (keyingi oʻrinlarda baliq ishlab chiqarish obyektlari deb ataladi) texnologik jarayonlarning oqimi hamda xom ashyo va chiqindilar oqimining tayyor mahsulot oqimidan kesishuvi imkoniyatining yoʻq qilinishi taʼminlanadi.

61. Baliq ishlab chiqarish obyektlarida quyidagilar boʻladi:

konstruksiyasi toza va ifloslangan zonalarga ajratilishini taʼminlovchi ish sexlari;

quyidagilarga ega boʻlgan mahsulotni qayta ishlash va ishlov berish uchun sexlar:

suv oʻtkazmaydigan, tozalash, dezinfeksiya qilish, suv oqib chiqishi uchun qulay pol qoplamalari, suv oqib chiqishini taʼminlovchi qurilma;

tozalash uchun qulay boʻlgan ustki devor va uning yuza qoplamasi;

tozalash uchun qulay boʻlgan mustahkam materialdan yasalgan eshiklar;

tegishli tartibdagi ventilyatsiya tizimi, zarur hollarda, havo soʻrish tizimi;

yaxshi sunʼiy va tabiiy yoritish;

qoʻllarni yuvish va dezinfeksiyalash uchun yetarli miqdordagi qurilmalar;

xonalar, qurilmalar va boshqa jihozlarni tozalash uchun qurilma;

baliq mahsulotlarini saqlash uchun sovutish kameralari;

hasharotlar, qushlar va sichqonlardan himoya qilish uchun jihozlar;

tozalash va dezinfeksiya uchun qulay boʻlgan asbob va ishchi jihozlar (korroziyaga chidamli materialdan yasalgan ishlov berish stollari, konteynerlar, konveyerlar, pichoqlar va transorterlar);

isteʼmol qilish uchun yaroqli boʻlgan baliq mahsulotlari uchun maxsus suv oʻtkazmaydigan, korroziyaga chidamli konteynerlar, shuningdek, agarda konteynerlar kun oxirigacha boʻshatilmaydigan boʻlsa, ularni saqlash uchun xonalar;

maxsus tizim yordamida tozalanuvchi kerakli ichimlik suv yoki dengiz suvi zaxiralari bilan taʼminlovchi qurilma;

tashish vositalarini tozalash va dezinfeksiya qilish qurilmasi;

agarda baliq ishlab chiqarish obyektida qisqichbaqasimon baliqlar va tirik baliqlar saqlanadigan boʻlsa, zararli organizm yoki moddalar bilan ifloslanmagan suv bilan taʼminlash uchun tegishli qurilma;

silliq, suv oʻtkazmaydigan, yuviladigan devor, polga ega boʻlgan kerakli miqdordagi qoʻl yuvgichlar, hojatxonalar va kiyim almashtirish xonalari; hojatxona eshiklari toʻgʻridan-toʻgʻri ish sexlariga ochilmasligi lozim. Qoʻl yuvgichlar tozalash vositalari va bir martalik foydalaniladigan sochiqlar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim;

joʻmraklar (kranlar) qoʻlda boshqarilishi lozim.

62. Baliqchilik mahsulotlari bilan ishlashda foydalaniladigan pol, devorlar, ustki devor yoki ustki devor yuza qoplamasi, jihoz va asboblar doimo toza va soz holatda saqlanishi lozim.

63. Ishlash sexlari, asboblar va jihozlardek faqat baliqchilik mahsulotlari bilan ishlash uchun foydalanilish lozim.

64. Baliq va baliq mahsulotlarining mikrobiologik va parazitologik kontaminatsiyasi hamda kimyoviy ifloslovchi moddalar, zaharli elementlar, pestitsidlar, radionuklinlar, boshqa zararli moddalar va ularning qoldiqlarining boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

65. Baliq ishlab chiqarish obyektida baliq va baliq mahsulotlarining veterinariya-sanitariya nazorati hamda xavfsizligining, shuningdek, tozalash, yuvish va dezinfeksiyalar sifatining nazorati amalga oshiriladi.

66. Baliq ishlab chiqarish obyektlaridagi ishlash zonalari baliqchilik mahsulotlarini tayyorlash va ishlov berish uchun keng joyga ega boʻlishi, oson tozalanishi va dezinfeksiyalanishi, istalgan mahsulot kontaminatsiyasining oldini olish uchun qulay holda qurilgan boʻlishi lozim.

67. Baliq ishlab chiqarish obyektida tayyor mahsulotni saqlash uchun alohida zona tashkil etiladi.

68. Qadoqlash materiallari mahsulot tayyorlash va ishlov berish zonalaridan alohida saqlanadi.

69. Baliqchilik mahsulotlari muz yoki sovutilgan suvda saqlangandan keyin bir soatdan kechiktirilmagan holda sovutiladi.

70. Toza baliqchilik mahsulotlarini tashish va saqlash uchun konteynerlar toza boʻlishi, shuningdek, mahsulot erishi natijasida paydo boʻlgan suvlarning oqib chiqishini taʼminlashi lozim.

71. Mahsulotlar buzilishining oldini olish uchun muzlarni eritish natijasida paydo boʻlgan suv oqib chiqish tizimi nazarda tutilgan boʻlishi kerak. Muzlarni eritish paytida mahsulot harorati haddan ortiq koʻtarilmasligi lozim.

72. Baliqlarni dudlashda zarur boʻlgan hollarda, ventilyatsiya tizimi bilan jihozlangan, boshqa xona va joylarda tutun va issiqlik toʻplanib qolishining oldini oluvchi alohida xonalar yoki maxsus ajratilgan joylar koʻzda tutilgan boʻlib, u yerda mahsulotlarga ishlov beriladi, qayta ishlanadi va saqlanadi.

73. Baliq va baliq mahsulotlarini tuzlash boshqa operatsiyalar bajariladigan sexlardan alohida boʻlgan xonalarda amalga oshiriladi. Tuzlash uchun ishlatiladigan konteynerlar (chanlar) shunday joylashtirilgan boʻlishi kerakki, uning ifloslanish imkoniyati bartaraf qilinishi, foydalanishdan oldin esa tozalanishi lozim.

74. Chiqindilarni saqlash kameralaridan insonlar tomonidan isteʼmol qilish uchun yaroqsiz boʻlgan baliqchilik mahsulotlari chiqindilarini yoʻq qilish uchun baliq ishlab chiqarish obyekti maxsus yoʻq qilish qurilmasi bilan jihozlanadi.

75. Baliq ishlab chiqarish obyektida baliq mahsulotlariga ishlov berish bilan mashgʻul boʻlgan xodimlar uchun qoʻl yuvish qurilmalari oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

76. Baliqchilik mahsulotlari toza sovutilgan suvda kema bortida uch kundan ortiq boʻlmagan muddatda saqlanadi.

77. Sovutish kameralarining ichki devorlari va ustki devori ularga baliqchilik mahsulotlarini yuklashdan oldin sanitariya ishlov berilishidan oʻtkazilishi lozim.

78. Sovutish kameralarida va muzlatgichlarda baliqchilik mahsulotlarini shtabel yordamida joylashtirish uchun panjara va poddonlar poldan kamida 8 sm balandlikda joylashtirilishi lozim.

79. Shtabellar devordan, sovutish qurilmalaridan hamda bir-biridan kamida 30 sm masofada joylashtirilishi lozim.

80. Muzlatilgan baliq va baliq mahsulotlarini ishlab chiqarishda quyidagi shartlarga amal qilish lozim:

ishlov berish uchastkasida ichimlik va toza suvning boʻlishi;

mahsulotning ichki harorati — 18 o Sga yetguniga qadar, uni muzlatish harorati — 30 o Sdan yuqori boʻlmasligi;

-12 o Sdan yuqori boʻlmagan havo haroratida navagalarni tutish joylaridagi tabiiy sharoitlarda mahsulotlarni yaxshi shamollatiladigan yoki shabada esib turadigan xonalarda muzlatish;

kerakli ishlab chiqarish bosqichlari yakuniga yetkazilganidan keyin baliq va baliq mahsulotlari muzlatiladi;

xom ashyo ishlab chiqarishga kelib tushganidan soʻng va ishlov berish uchun olinguniga qadar baliqni muzlatgichda saqlash davomiyligi 4 soatdan oshmasligi lozim.

81. Baliq mahsulotlarini ishlab chiqarish jarayonida olingan chiqindilar suv oʻtkazmaydigan markalangan sigʻimlarga yigʻilib, toʻplangan chiqindilar ishlab chiqarish xonalaridan olib chiqiladi.

82. Chiqindilar sovutish kameralaridagi xom ashyo va tayyor mahsulotdan alohida saqlanadi.

83. Chiqindilar yopiq sigʻimlarda ikki soatdan koʻp boʻlmagan vaqt davomida sovutilmagan holda saqlanadi.

84. Baliqda ishlov berilgan hududga mansubligi toʻgʻrisidagi axborot tushirilgan boʻladi.

85. Oziq-ovqat xom ashyosi hamda yordamchi materiallarni polda saqlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

86. Omborxona binolari toza holatda saqlanishi va vaqti-vaqti bilan dezinfeksiya va deratizatsiya qilib turilishi kerak.

87. Baliq va baliq mahsulotlarini saqlash uchun xona va jihozlarda harorat koʻrsatkichlarini yozib boruvchi termometrlar oʻrnatiladi.

88. Transport vositalari mahsulotni hasharotlar va changdan samarali himoya qiluvchi vositalar hamda suv oʻtkazmaydigan nazorat-oʻlchov asboblari bilan jihozlanadi.

89. Sovutilgan baliq eriydigan muz haroratiga yaqin boʻlgan haroratda saqlanadi.

90. Muzlatilgan baliq va baliq mahsulotlari — 18 o Sdan yuqori boʻlmagan haroratda saqlanadi.

91. Konserva ishlab chiqarish uchun moʻljallangan muzlatilgan baliq — 9 o Sdan yuqori boʻlmagan haroratda ajratilmagan tuzlangan holda saqlanadi.

92. Tirik baliq realizatsiya qilish muddatlarini cheklamagan holda, uning yashab qolishini taʼminlaydigan sharoitlarda saqlanadi.

93. Baliq va baliq mahsulotlari suv sifatini oʻzgartirib yubormaydigan materiallardan yasalgan sigʻimlarda saqlanadi.

6-bob. Hayvonotga mansub mahsulot va xom ashyoni saqlashni amalga oshiruvchi obyektlarga qoʻyiladigan veterinariya-sanitariya talablari

94. Hayvonotga mansub mahsulot va xom ashyoni saqlash obyektlaridagi (keyingi oʻrinlarda saqlash obyektlari deb ataladi) xonalarda barcha turdagi hayvonlarni, hayvonlarning embrionlari va spermalarini, urugʻlantirilgan ikra, inkubatsion tuxum, shuningdek, chorva hayvonlaridan olinadigan texnik xom ashyoni (shu jumladan jun, moʻyna, poʻstin, pat, endokrin va ichak xom ashyosi, muyaklar, boshqa xom ashyo turlari), yem va qoʻshimcha ozuqa moddalari, zoologiya, hayvonlar anatomiyasi va palentologiyasi boʻyicha kolleksiya va kolleksiyalangan buyumlarning joylashtirishga ruxsat berilmaydi.

95. Saqlash obyektlari ishlab chiqarish hajmiga qarab yetarli darajada omborxona xonalari bilan taʼminlanadi.

96. Oʻtish yoʻllari, yoʻlaklari va yoʻlovchilar yoʻlkalari, yuklash-tushirish maydonchalari va yoʻlaklari qattiq qoplama (asfalt, beton) bilan qoplangan, tekis, suv oʻtkazmaydigan, yuvish va dezinfeksiyalash imkoniyatiga ega, erigan va yuvilgan suvlarning kanalizatsiya tizimiga oqib ketishini taʼminlovchi qiyalikda boʻlishi lozim.

97. Omborxonada tovarlarni veterinariya koʻrigini amalga oshirish uchun xona ajratilib, ular quyidagilar bilan jihozlangan boʻladi:

veterinariya nazoratini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan texnik vositalar;

tovarlarning veterinariya koʻrigini amalga oshirish (jumladan, ularni toʻliq tushirish) uchun kerak boʻladigan yuklash-tushirish texnikasi;

zanglamaydigan poʻlatdan yasalgan mahsulotlarni eritish uchun stellajlar majmuasi hamda stollar.

98. Tovarlarning veterinariya koʻrigini oʻtkazish uchun xona devorlari tekis va mustahkam, pol esa suv oʻtkazmaydigan boʻlishi lozim boʻlib, unda yetarli miqdorda drenaj teshiklari boʻlishi, havo harorati 21 °C dan oshmasligi lozim. Omborxona yoritish, issiq va sovuq suv taʼminoti, shuningdek, boshqa ish uchun kerakli sharoitlar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

99. Idishlar, inventarlar, transport vositalarini yuvish va dezinfeksiyalash uchun sovutish kameralaridan ajratilgan maxsus xonalar jihozlanib, uning poli suv oʻtkazmasligi, unda issiq va sovuq suv, kanalizatsiya, yoritish va ventilyatsiya tizimi oʻtkazilgan boʻlishi, shuningdek, yuvish agregati bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

100. Omborxonadagi ishlab chiqarish xonalari, kameralar va boshqa obyektlarni tozalash inventari hojatxonani tozalashda ishlatiladigan inventardan alohida saqlanishi kerak.

101. Hayvonlardan olinadigan mahsulot va xom ashyoni saqlash uchun maxsus saqlash sharoitlariga ega boʻlgan xona va jihozlar ushbu mahsulotning saqlash sharoitlarini nazorat qilish uchun nazorat-oʻlchov asboblari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

102. Goʻsht va goʻsht mahsulotlarini ishlab chiqarishda sovutish orqali ishlov berish hamda mahsulotlarni saqlash uchun maxsus tayyorlangan sovutish kameralari va muzlatgichlar qoʻllaniladi. Sovutish kameralari va muzlatgichlarning hajmi va soni obyektlarning ishlab chiqarish quvvatini hamda ular mahsulot turiga qarab haroratni -30 °C dan 0 °C gacha, havo namligini esa 60% dan 95% gacha sozlash taʼminlashini hisobga olgan holda tanlanadi.

103. Sovutish kameralari va muzlatgichlarning ichki devorlari va yuqori devoriga ularga goʻsht va goʻsht mahsulotlari yuklanishidan oldin sanitar ishlov berilishi lozim.

7-bob. Hayvonotga mansub mahsulot va xom ashyolar realizatsiyasi bilan shugʻullanuvchi obyektlarga qoʻyiladigan veterinariya-sanitariya talablari

104. Quyidagi hollarda yer uchastkasida obyektning qurilishini loyihalashtirishga ruxsat berilmaydi:

agarda unda oldin chorva mollari yoki zararli chiqindilar koʻmilgan boʻlsa;

radiatsiya xavfsizligi normalari oshib ketgan boʻlsa;

yer uchastkasida kuydirgi kasalligining tuproq oʻchoqlari, ushbu kasallik boʻyicha statsionar nosogʻlom punktlar joylashtirilgan boʻlsa;

sanoat va shaxsiy maqsadda ishlatiladigan obyektlardan sanitariya himoya hududlarini tashkil etish imkoniyatlari boʻlmasa.

105. Barcha xonalar xom ashyoning va tayyor oziq-ovqat mahsulotlarining, xodimlar va tashrif buyuruvchilarning oqimi, harakatlanishi hisobga olgan holda joylashtiriladi. Realizatsiyani amalga oshiruvchi obyekt hududiga chorva hayvonlaridan olinadigan mahsulot va xom ashyoni kiritish uchun alohida kirish joyi qoʻyilib, hayvonlardan olinadigan mahsulot va xom ashyoning veterinariya-sanitariya ekspertizasi laboratoriyalarida va keyinchalik realizatsiya joyiga qarab bir tomonlama harakatlanishini taʼminlaydi.

106. Har bir xonalar guruhi alohida blokda birlashadi: yuklash, omborxona xonalari, oziq-ovqat mahsulotlarini sotuv uchun tayyorlash xonalari, maʼmuriy-maishiy, yordamchi, savdo xonalari

107. Savdo hududida umumiy ovqatlanish, maishiy xizmat koʻrsatish korxonalari hamda veterinariya-sanitariya ekspertizasi laboratoriyasi uchun hayvonotga mansub mahsulot va xom ashyo bilan savdo qilish uchun alohida maydonchalar (goʻsht, baliq, sut va boshqa mahsulotlarini alohida sotish joylari) ajratib qoʻyiladi.

108. Omborxona zonasida oziq-ovqat tovarlarini saqlash uchun joylar, sovutish qurilmalari joylashtirilgan boʻladi.

109. Yuklovchi, omborxona binolarining, mahsulotlarni sotuvga tayyorlash xonalari, savdo zallarining joylashtirilishi ular orasidagi texnologik bogʻliqlik hisobga olgan holda amalga oshiriladi.

110. Obyektning ichki qismini pardozlash ishlari zaharsiz, yuvish va dezinfeksiyalash vositalariga chidamli boʻlgan pardozlash materiallaridan foydalangan holda amalga oshiriladi.

111. Savdo zallari, qadoqlash xonalari, yuvish xonalari, sovutish kameralari, sanitariya uzellarining devorlari yuvish va dezinfeksiyalash vositalariga chidamli boʻlgan materiallar bilan qoplanadi.

112. Pollar namga chidamli va namlikni oʻtkazmaydigan, sanitariya ishlovi berilishi imkonini beruvchi butun materiallardan tayyorlanadi. Yuklarni tushirish xonalaridagi, avtomobillar maydonchasidagi qoplamlar qattiq suv oʻtkazmaydigan materiallaridan tayyorlanadi. Yuvish xonalari, hojatxona va hammomlarda suvning suv chiqarish tizimiga chiqarib tashlanishini taʼminlash uchun traplarni oʻrnatish koʻzda tutiladi.

113. Butun, ikkiga yoki toʻrtga boʻlingan goʻsht boʻlaklari bilan savdo qilish tashkil etilgan obyektlarda maydoni kamida 10 metr kvadratni tashkil qiluvchi goʻshtlarni maydalash xonasi ajratilib, unda qoʻl yuvgich hamda qoʻshimcha sovutgichlar oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

114. Tez buziluvchi mahsulotlar bilan savdo qilish obyektlari xom va tayyor mahsulotlarni alohida saqlash uchun sovutish qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Tez buziluvchi oziq-ovqat mahsulotlari zaxirasi sovutish qurilmasining sigʻimini hisobga olgan holda omborxonaga joylashtirish normalariga muvofiq boʻlishi lozim.

115. Obyekt rahbariyati (egasi) quyidagilarni taʼminlaydi:

Hayvonotga mansub mahsulot va xom ashyoning, shuningdek, oʻsimlik oziq-ovqat mahsulotlarining veterinariya-sanitariya ekspertizasidan oʻtkazilishi;

Oʻzbekiston Respublikasining veterinariya (veterinariya-sanitariya) qoidalari va boshqa normativ hujjatlarining talablariga muvofiq laboratoriyalarda veterinariya-sanitariya ekspertizasidan oʻtkazilgan goʻsht, hayvonotga mansub boshqa mahsulotlar bilan savdo qilish uchun tegishli sharoitlar yaratishni;

savdo shahobchasi hududida laboratoriya tomonidan yaroqsiz deb topilgan tegishli mahsulotlarni zararsizlantirish uchun avtoklav oʻrnatilgan va alohida izolyator xonani ajratishni;

laboratoriya tekshiruvlari natijalarini olgunga qadar goʻsht, goʻsht mahsulotlarini vaqtincha saqlash uchun alohida izolyatsiyalangan sovutish kamerasini taʼminlashni;

isteʼmol uchun yaroqsiz deb topilgan goʻsht, goʻsht mahsulotlari, jumladan musodara qilingan mahsulotlar, hayvonotga mansub boshqa mahsulotlarning utilizatsiya qilinishini amalga oshirishni;

sanitariya kunlarini oʻtkazishni, hudud, savdo joylari, boshqa yordamchi xonalar, sovutgichlar va bozor inventarlarining doimiy tozalanishini va dezinfeksiya qilinishini amalga oshirishni;

Oʻzbekiston Respublikasining veterinariya (veterinariya-sanitariya) qoidalari, yoʻriqnomalari va veterinariya sohasidagi boshqa normativ-huquqiy hujjatlarida nazarda tutilgan profilaktika va majburiy chora-tadbirlarni amalga oshirishni.

Savdo obyekti va turgʻun savdo shahobchalarida veterinariya-sanitariya ekspertiza laboratoriyasi boʻlmagan taqdirda, mahsulotlar ekspertizasini oʻtkazish shartnoma asosida yaqinda joylashgan boshqa veterinariya-sanitariya ekspertiza laboratoriyalari tomonidan amalga oshiriladi.

8-bob. Oziq-ovqat mahsulotlarini tashish, saqlash va realizatsiya qilishga qoʻyilgan talablar

116. Oziq-ovqat mahsulotlarining har bir partiyasiga qabul qilish, saqlash, tashish va realizatsiya qilish paytida ularning sifati va xavfsizligini tasdiqlovchi hujjatlar, shuningdek, saqlash, tashish shartlari va yaroqlilik/saqlash muddati toʻgʻrisidagi axborot, tez buziluvchi oziq-ovqat mahsulotlarida esa tayyorlangan vaqt va sana koʻrsatilgan nakladnoy qogʻozlar, mahsulotni saqlash harorati va uni realizatsiya qilishning yakuniy muddati koʻrsatilgan hujjatlar biriktirib yuboriladi.

117. Oziq-ovqat mahsulotlarining saqlash joylariga yetib kelishi toza, quruq, begona hid boʻlmagan va yaxlitligi buzilmagan idish va qadoqda amalga oshiriladi.

118. Oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash va realizatsiyaga tayyorlash uchun obyekt xom ashyoni, tayyor mahsulotni, qadoqlash va yordamchi materiallarni alohida saqlash uchun sovutish uskunalari bilan jihozlangan omborxona binolari bilan taʼminlanib, shuningdek oson yuvilishi hamda dezinfeksiya qilinishi mumkin boʻlgan materiallardan, poldan balandligi kamida 15 sm boʻlgan tayyorlangan qavatlar, stellajlar, tovarlarni joylashtirish rastalari va konteynerlar, sovutish kameralari, bugʻlangan suvlarni yigʻish va chiqarib yuborish tizimlari, kerak boʻlgan hollarda esa, oqartirilgan yoki zanglamas poʻlatdan yasalgan ilgaklar oʻrnatilgan osma balkalar bilan jihozlanadi.

119. Obyektlardagi barcha oziq-ovqat mahsulotlari obyektlardagi poldan kamida 15 sm balandlikda joylashgan stellajlarda, poddonlarda, tovar rastalarida saqlanadi. Oziq-ovqat mahsulotlarini polda saqlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

120. Oziq-ovqat mahsulotini saqlash uchun moʻljallangan xonada boshqa nooziq-ovqat materiallarini birgalikda saqlashga ruxsat berilmaydi.

121. Oʻziga xos hidga ega boʻlgan oziq-ovqat mahsulotlari (baliq, pishloq va boshqalar) begona hidni oʻzida singdirib oluvchi mahsulotlardan (xom goʻsht, sariyogʻ, tuxum va boshqalar) alohida saqlanadi.

122. Xom mahsulotlarning (goʻsht, parranda goʻshti, baliq, tuxum va boshqalar) isteʼmol uchun tayyor boʻlgan oziq-ovqat mahsulotlari, tayyor, lekin qadoqlanmagan mahsulotlar bilan birgalikda saqlanishiga, xavfli oziq-ovqat mahsulotlarining boshqa oziq-ovqat mahsulotlari bilan birga saqlanishi, shuningdek, ularning suv quvurlari va kanalizatsiya quvurlari, isitish qurilmalari yaqinida, omborxona binolaridan tashqarida saqlanishiga ruxsat berilmaydi. Oziq-ovqat mahsulotlarining bevosita polda joylashtirilishiga ruxsat berilmaydi.

123. Quyidagi oziq-ovqat mahsulotlarini saqlashning alohida saqlash shartlariga amal qilish taʼminlanadi:

sovutilgan va muzlatilgan goʻshtni (butun, ikki yoki toʻrt boʻlakka boʻlingan, maydalangan) saqlash ilgaklarda osgan holda amalga oshirilib, bunda goʻsht boʻlaklarining bir-biriga, xona devorlari va poliga tegishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Bloklardagi (yoki idish (tara)larga joylashtirilgan) goʻshtni stellajlarda, tovar joylashtirish rastalariga va konteyner qutilarga joylashtirishga ruxsat beriladi. Goʻshtli yarim fabrikatlar, submahsulotlar, muzlatilgan va sovutilgan parranda goʻshti maxsus idishda saqlanadi, shtabelni joylashtirishda havo sirkulyatsiyasi taʼminlanadi;

sovutilgan baliq yetkazib berish idishida 0 °C dan — 2 °C gacha boʻlgan haroratda saqlanadi.

124. Oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash harorat rejimlarini nazorat qilish uchun barcha sovutish qurilmalari termometr bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

125. Normativ va texnik hujjatlar va texnik hujjatlar talablariga javob bermaydigan, isteʼmol uchun yaroqsiz deb topilgan, aholi salomatligini xavf ostiga qoʻyuvchi oziq-ovqat mahsulotlari sotuvdan olib tashlanadi. Uning keyinchalik ishlatilishi yoki yoʻq qilinishi toʻgʻrisidagi qaror davlat veterinariya inspektorlari tomonidan qabul qilinadi.

126. Hayvonotga mansub mahsulotlar va xom ashyolarni faqat veterinariya-sanitariya ekspertizasining natijalari boʻyicha, mahsulotga tegishli veterinariya hujjatlari boʻlgan holdagina ishlov berilmagan va qayta ishlanmagan holda oziq-ovqat maqsadlarida qabul qilish, saqlash, tashish va aholiga realizatsiya qilish uchun ruxsat beriladi.

127. Suyuq oziq-ovqat mahsulotlarini (sut, smetana, tvorog, oʻsimlik moyi va boshqalar) chiqarishda mahsulotlarni sotuvchining idishidan qaytib umumiy idishga quyishga yoʻl qoʻyilmaydi. Sut, smetana, tvorog solingan idishdan quyish uchun savdo inventari qoldiriladi, maxsus idishda saqlanadi, har kuni yuvib turiladi.

128. Sutni qayta ishlash obyektlari tomonidan flyagada yetkazib beriladigan sutni realizatsiya qilishda boʻshagan idishga ishlab chiqaruvchi korxonasida ishlov berilib, u dastlabki realizatsiya joylarida qoʻshimcha ravishda yuvilishi lozim.

129. Obyektlarda quyidagilarni qabul qilish, saqlash, tashish va realizatsiya qilishga yoʻl qoʻyilmaydi:

kelib chiqishi, sifati va xavfsizligini tasdiqlovchi hujjatlar boʻlmagan oziq-ovqat mahsulotlari;

taqdim qilingan maʼlumotga muvofiq kelmaydigan oziq-ovqat mahsulotlari;

oziq-ovqat mahsulotlarining qalbakilashtirilishi;

oziq-ovqat mahsulotlarini saqlashning harorat va namlik shartlariga amal qilish uchun imkoniyatlar boʻlmaganda;

patlari yulinmagan parranda, xoʻjalik yurituvchi subyektlardan olingan, salmonellez boʻyicha nosogʻlom boʻlgan tuxum, qobigʻi ifloslangan, qobigʻi darz ketgan tuxum, oʻrdak va gʻoz tuxumlari;

veterinariya tamgʻasi “(QR kodli yorligʻi) boʻlmagan hamda axborot tizimi orqali rasmiylashtirilgan boʻlmagan hamda veterinariya hujjatlariga muvofiq kelmaydigan goʻsht, shuningdek, shartli ravishda yaroqli boʻlgan goʻsht va goʻsht mahsulotlari, hayvonotga mansub mahsulot va xom ashyo hamda veterinariya-sanitariya ekspertizasidan oʻtmagan mahsulotlar.

130. Toza baliq va baliq mahsulotlarini saqlash va realizatsiya qilish uchun obyekt ajratilgan sovutgichlar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

131. Tuxumlarni qadoqlanmagan holda isteʼmolga tayyor boʻlgan mahsulotlarni realizatsiya qiluvchi boʻlinmalarda (seksiyalarda) realizatsiya qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

132. Tayyor oziq-ovqat mahsulotlarining oziq-ovqat xom ashyosi va pishmagan oziq-ovqat mahsulotlari bilan birgalikda tashilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

133. Yilning issiq fasllarida tez buziluvchi mahsulotlarni tashish 6 °C darajadan yuqori boʻlmagan haroratda quyidagi holatda amalga oshiriladi:

sovutuvchi kuzovga ega boʻlgan maxsus transport vositalarida 6 soatdan koʻp boʻlmagan vaqt davomida;

sovutgichga ega boʻlmagan izotermik kuzovlarda 1 soatdan koʻp boʻlmagan vaqt davomida.

134. Goʻshtni tashish avtorefrijeratorlarda: tinib sovutilgani 6 o S haroratda, muzlatilgani 0 o S haroratda amalga oshiriladi.

135. Goʻsht mahsulotlarini avtomobil transporti bilan tashishga faqat sovutilgan, muzlatilgan yoki tingan holatdagina ruxsat beriladi. 6 soat davomida tindirilgan va yuzasi qurishni boshlagan, bugʻlatilgan yoki muzlari eritilgan goʻsht mahsulotlarini tashishga ruxsat berilmaydi.

136. Avtomobillar, jumladan, maxsus avtomashinalar (goʻsht mahsulotlarini tashish uchun moʻljallangan refrijeratorlar) tegishli tarzda jihozlangan boʻlishi lozim.

137. Goʻsht mahsulotlarini tashishga quyidagi shartlarga amal qilingandagina ruxsat beriladi:

maydalangan goʻshtlar belgilangan talablarga muvofiq ajratilgan (qoramol va boshqa yirik hayvonlarning goʻshti — toʻrtga boʻlingan boʻlishi, choʻchqa goʻshti — uzunasiga ikkiga ajratilgan yoki butun boʻlishi, qoʻy va echki goʻshti butun boʻlishi) hamda kallasidan ajratilgan boʻlishi lozim;

maydalangan goʻshtlarda hech qanday mexanik zarar yetkazilmagan boʻlishi, qon oqib ketgan, urilgan joylari, qon izlari, oshqozon-ichak trakti tarkibidagi aʼzolari va boshqalar, shuningdek, ichki va tashqi yuzalarida, boʻyin qismida shokilalari, ichki aʼzolarining qoldiqlari boʻlmasligi lozim;

muzlatilgan goʻsht bloklarini pergament yoki ushbu maqsadlarda qoʻllaniladigan boshqa materiallarga oʻralgan hamda tegishli idishda (tara) qadoqlangan holda tashishga ruxsat beriladi;

har bir maydalangan goʻsht va uning alohida qismlarida (yarimtadan, toʻrttadan maydalangan goʻshtlar) veterinariya-sanitariya ekspertizasining aniq koʻrinib turuvchi va belgilangan shaklga ega boʻlgan tamgʻasi (QR kodli yorligʻi) boʻlishi lozim;

qiymalab tayyorlangan, qaynatilgan, yarim dudlangan, qaynatib-dudlangan, xom dudlangan, oʻpka-jigarli va qonli kolbasalar, goʻshtli nonlar, sosiskalar, sardelkalar, zelslar, studnyalar, pashtetlar, shuningdek, boshqa mahsulotlar ushbu maqsadlar uchun maxsus moʻljallangan qadoqlash materiallari yoki idishlarga (tara) oʻrab qoʻyilgan boʻlishi lozim.

138. Sovutilgan hamda muzlatilgan goʻsht mahsulotlarini neft mahsulotlari yoki boshqa hid chiqaruvchi moddalar singdirilgan (yoki ifloslangan) kuzovli avtomashinalarda, shuningdek, oʻziga xos oʻtkir hidga ega boʻlgan boshqa mahsulotlar bilan birga tashish taqiqlanadi.

139. Goʻsht mahsulotlarining sifatiga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan zaharli kimyoviy moddalar, qurilish materiallari, yoqilgʻi-moylash materiallari, ishqorlar, kislotalarni goʻsht mahsulotlarini tashish uchun moʻljallangan maxsus avtotransportlarda tashish qatʼiyan man etiladi.

Goʻshtni odam va yuk tashishga moʻljallangan yengil, oʻrta va ogʻir transport vositalarida tashish taqiqlanadi.

140. Tinib qolgan, sovutilgan va muzlatilgan goʻsht mahsulotlarini maxsus refrijerator mashinalarda tashishda mazkur transport vositasi uchun belgilab qoʻyilgan texnik shartlarga (goʻsht mahsulotini qoʻyish yoki osish tartibi, harorat rejimi, sovutish tizimining ishchi holati va boshqalar) amal qilinishi shart.

141. Tirik baliq termoizolyatsiya, muz uchun maxsus sigʻimga, shuningdek, suvni havo bilan toʻyintirish qurilmasiga ega boʻlgan sisternali avtomobillarda tashiladi.

9-bob. Bozor va savdo obyektlari va turgʻun savdo shahobchalarida goʻsht mahsulotlarini realizatsiya qilishga qoʻyiladigan talablar

142. Soʻyiladigan hayvonlardan olinadigan goʻsht va goʻsht mahsulotlarini tegishli sharoitlar yaratilgan bozor, savdo obyektlari va turgʻun savdo shahobchalarida realizatsiya qilishga ruxsat beriladi.

Goʻshtni koʻchalarda hamda savdo obyektlari va savdo shahobchalari ichida xona yoki koʻcha haroratida ilgaklarga ilingan holda sotish, saqlash qatʼiyan taqiqlanadi.

143. Hayvonlar goʻshtini realizatsiya qilishga quyidagi hollarda yoʻl qoʻyiladi:

agarda ularning soʻyilishi ixtisoslashtirilgan va mini soʻyish korxonalarida amalga oshirilgan boʻlsa;

goʻsht sotish uchun tegishli barcha sharoitlar, shu jumladan sovutgichli maxsus rastalar tashkil etilgan boʻlsa;

tegishli veterinariya hujjatlari mavjud boʻlsa (belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan taqdirda);

veterinariya-sanitariya jihatidan xavfsizligi kafolatlangan goʻshtlarning yagona elektron maʼlumotlar bazasiga belgilangan tartibda kiritilgan boʻlsa.

144. Savdo shoxobchalari va bozorlarga sotish uchun keltirilgan goʻsht va goʻsht mahsulotlari veterinariya-sanitariya ekspertizasi laboratoriyalari mutaxassislari tomonidan axborot tizimi orqali belgilangan tartibda qabul qilinadi.

Ixtisoslashgan soʻyish korxonalaridan sotish uchun chiqarilgan goʻsht mahsulotlari 72 soatdan keyin qayta veterinariya-sanitariya ekspertizasidan oʻtkazilib, belgilangan tartibda axborot tizimiga kiritiladi va natijasi boʻyicha realizatsiyaga (sotish, qayta ishlash yoki utilizatsiya) yoʻnaltirilib, tegishli veterinariya-sanitariya ekspertiza xulosasi axborot tizimi orqali rasmiylashtiriladi.

Bozordan tashqaridagi goʻsht sotiladigan savdo obyektlarida tuman veterinariya boʻlimi mutaxassislari tomonidan veterinariya-sanitariya ekspertizasi oʻtkazilishi mumkin.

145. Quyidagi hollarda goʻsht mahsulotlarini realizatsiya qilishga ruxsat berilmaydi:

soʻyilishi ixtisoslashtirilgan va mini soʻyish korxonalarida amalga oshirilmagan boʻlsa;

goʻsht va goʻsht mahsulotlarini tashish uchun belgilanmagan transport vositalari yordamida yetkazib berilgan boʻlsa;

tegishli veterinariya hujjatlari boʻlmasa;

veterinariya-sanitariya ekspertizasining xulosasi (maʼlumotnomasi) boʻlmasa;

oyoqlari va bosh qismi jun bilan birga boʻlsa, shuningdek parranda va qushlarning patlari yulinmagan boʻlsa;

xona yoki koʻcha haroratida ilgakka osilgan yoki yerga (ochiq rasta ustiga) ochiq holda qoʻyilgan holatda boʻlsa;

veterinariya-sanitariya jihatidan xavfsizligi kafolatlangan goʻshtlarning yagona elektron maʼlumotlar bazasiga kiritilmagan boʻlsa.

146. Goʻsht va goʻsht mahsulotlarini faqat barcha veterinariya, veterinariya-sanitariya qoida va normalariga javob beruvchi, sovutish qurilmalari bilan jihozlangan hamda veterinariya-sanitariya xulosalariga ega boʻlgan joylarda realizatsiya qilishga ruxsat beriladi.

147. Goʻsht sovutgichli maxsus rastalarda (vitrinalarda) sotiladi. Bunda sovutgichli vitrinalarning har tomonlari zich yopiladigan boʻlishi zarur. Goʻshtning rastalarga sigʻmagan qismi sovutgichli xonalar yoki katta hajmdagi sovutgichlarda saqlanishi lozim.

Goʻshtni maydalash va ajratish maxsus yogʻoch moslamalarda (kundalar) amalga oshirilishi lozim. Kundalarning yuzasi tekis boʻlishi, ular muntazam ravishda pichoq bilan tozalanib turilishi, issiq suv bilan yuvilishi hamda ish kuni yakunlangandan keyin ustiga katta zarrachali tuz sepilishi va doka bilan qoplanishi lozim.

Savdo obyektlari va turgʻun savdo shahobchalari quvur orqali keluvchi issiq va sovuq suv, qoʻl yuvgich va boshqa zarur asboblar (pichoq, bolta, tarozi va boshqalar) bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

148. Sotuvchi toʻliq boʻlgan maxsus kiyim boshda ishlashi hamda xaridorga goʻsht mahsuloti toʻgʻrisidagi zaruriy va aniq axborotni berishi, xususan quyidagilarni maʼlum qilishi shart:

goʻsht va goʻsht mahsuloti olingan hayvonning turi, soʻyilgan sanasi;

isteʼmolga yaroqliligini tasdiqlovchi veterinariya maʼlumotnomasi.

Har bir sovutgichli vitrina ustida ushbu goʻsht olingan hayvon turi toʻgʻrisidagi maʼlumot yozuvi boʻlishi shart.

149. Xaridorning talabiga binoan sotuvchi, shuningdek yetkazib beruvchining firma nomi hamda joylashuvi (yuridik manzili) toʻgʻrisidagi maʼlumotni ham taqdim qilishi shart.

150. Bozor maʼmuriyati, doʻkonlar va goʻsht sotish shahobchalari rahbarlari, mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, tibbiy koʻrikdan oʻtmagan va veterinariya-sanitariya kurslarida tahsil olmagan shaxslarning ishlashiga yoʻl qoʻyganligi uchun javobgar boʻladi.

10-bob. Yakunlovchi qoida

151. Mazkur qoidalarning talablarini buzishda aybdor shaxslar qonunchilikka muvofiq javobgar boʻladi.

Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 8-maydagi 386-son qaroriga 3-ILOVA

2019 — 2021-yillarda respublika hududlarida hayvonlarni soʻyish va teriga birlamchi ishlov berish boʻyicha tashkil etiladigan avtomatlashtirilgan majmualar bilan jihozlangan chorva mollarini soʻyish boʻyicha ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalari

T/r Hududlar nomi Tuman va shaharlarda quriladigan ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalari soni Tashkil etilgan zamonaviy ixtisoslashtirilgan soʻyish korxonalar soni Foydalanishga topshiriladigan yili * jami tuman shahar jami tuman shahar 2019-yil 2020-2021-yil 1. Qoraqalpogʻiston Respublikasi 15 14 1 1 1 2 13 2. Andijon viloyati 17 14 3 1 1 1 16 3. Buxoro viloyati 13 11 2 2 2 2 11 4. Jizzax viloyati 13 12 1 2 2 1 12 5. Qashqadaryo viloyati 14 13 1 5 5 2 12 6. Navoiy viloyati 10 8 2 4 3 1 1 9 7. Namangan viloyati 11 11 2 2 1 10 8. Samarqand viloyati 16 14 2 4 3 1 2 14 9. Sirdaryo viloyati 11 8 3 3 1 2 2 9 10. Surxondaryo viloyati 14 13 1 2 1 1 1 13 11. Xorazm viloyati 12 10 2 2 1 1 1 11 12. Fargʻona viloyati 19 15 4 2 1 1 1 18 13. Toshkent viloyati 21 15 6 4 4 2 19 14. Toshkent shahri 11 11 4 4 11 Jami: 197 169 28 38 23 15 19 178

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2019-yil 8-may,

386-son

(Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 10.05.2019-y., 09/19/386/3108-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 20.11.2021-y., 09/21/694/1075-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2021-y., 09/21/776/1200-son; 30.01.2025-y., 09/25/48/0093-son; 16.12.2025-y., 09/25/791/1167-son)

lex.uz