UzbekAI

← Qonunlar

📅 2019-yil 11-iyun · Vazirlar Mahkamasi qarorlari

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2019 йил 11 июнь · Вазирлар Маҳкамаси қарорлари

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 11 июня 2019 г. · Постановления Кабинета Министров

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 11 June 2019 · Cabinet of Ministers resolutions

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

СТРАТЕГИЯСИ

ҲАРАКАТЛАР РЕЖАСИ

рўйхати

2019-2028 йиллар даврида Ўзбекистон Республикасида биологик хилма-хилликни сақлаш стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида

Ўзбекистон Республикаси Президентининг «2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясини «Фаол инвестициялар ва ижтимоий ривожланиш йили»да амалга оширишга оид давлат дастури тўғрисида» 2019 йил 17 январдаги ПФ-5635-сон Фармонини ва Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг «1992 йилда Рио-де-Жанейрода имзоланган Биологик хилма-хиллик тўғрисидаги конвенцияга Ўзбекистон Республикасининг қўшилиши тўғрисида» 1995 йил 6 майдаги 82-I-сон қарорини ижро этиш юзасидан, шунингдек, биологик хилма-хилликни сақлаш ва ундан барқарор фойдаланишни таъминлаш, муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудларни ривожлантириш ва кенгайтириш, табиий экологик тизимларнинг таназзулга учраши суръатларини пасайтириш, ҳайвонлар ва ўсимликларнинг камёб ва йўқолиб бораётган турларини қайта тиклаш, биохилма-хилликни сақлаб қолиш соҳасидаги халқаро муносабатларни ривожлантиришга қаратилган комплекс чора-тадбирларни амалга ошириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагилар:

а) 2019 — 2028 йиллар даврида Ўзбекистон Республикасида биологик хилма-хилликни сақлаш стратегияси (кейинги ўринларда Стратегия деб аталади) 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин. Стратегия қуйидаги устувор вазифалар амалга оширилишини назарда тутади:

муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар майдонларини мамлакат ҳудудининг 12 фоизига етказиш;

Орол денгизининг қуриган тубида ўрмонзорлаштириш ишларини олиб бориш ва унинг майдонини 1,2 миллион гектарга етказиш;

Бухоро ихтисослаштирилган «Жайрон» питомнигида жайронлар бош сонини 1000 га етказиш;

давлат қўриқхоналаридаги эталон экотизимларда биохилма-хиллик компонентлари учун мониторинг олиб боришнинг марказий бўғинли ягона тизимини яратиш;

замонавий геоахборот технологиялари (ГИС-технологиялар) асосида биохилма-хилликнинг давлат мониторинги ва давлат кадастри ягона ахборот маълумотлар базасини яратиш;

ҳар йили 2 млн гектар майдонда табиий яйловлар ва пичанзорлардаги ўсимликларни геоботаник текширувдан ўтказиш;

биохилма-хилликни сақлаб қолиш масалаларини иқтисодиётнинг барча тармоқларига интеграциялаш;

б) 2019 — 2028 йиллар даврида биологик хилма-хилликни сақлаш стратегиясини амалга ошириш бўйича Ҳаракатлар режаси (кейинги ўринларда Ҳаракатлар режаси деб аталади) 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Тасдиқланган Стратегия ва уни амалга ошириш бўйича Ҳаракатлар режаси ҳаётга жорий этилишини мувофиқлаштириш ва назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитасига юклансин.

3. Вазирликлар ва идоралар, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари:

Ўзбекистон Республикаси Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги билан биргаликда тармоқларни ривожлантириш стратегияларини ишлаб чиқишда ушбу қарорда назарда тутилган тадбирларнинг кейинчалик тегишли йилга Ўзбекистон Республикаси Инвестиция дастурига киритиш таклиф қилинаётган лойиҳалар билан ўзаро боғлиқлигини таъминласинлар;

ҳар йили йил якуни бўйича Ҳаракатлар режасида назарда тутилган тадбирларнинг бажарилиши ҳолати тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитасига ахборот киритсинлар.

4. Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг 3-иловага мувофиқ айрим қарорлари ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

5. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг биринчи ўринбосари — транспорт вазири А.Ж. Раматов ва Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси раиси Б.Т .Қўчқоров зиммасига юклансин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 11 июндаги 484-сон қарорига 1-ИЛОВА

2019 — 2028 йиллар даврида Ўзбекистон Республикасида биологик хилма-хилликни сақлаш

1-боб. Умумий қоидалар

1. Ўзбекистонда биологик хилма-хилликни тиклаш ва сақлаш — экологик хавфсизликни таъминлаш ва мамлакатнинг барқарор ривожланиши, шунингдек, иқлим ўзгаришининг юз бераётган жараёнларига мослашишнинг ишончли йўли.

Ўзбекистон Республикаси 1995 йилдан бошлаб Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг (кейинги ўринларда БМТ деб аталади) Биологик хилма-хиллик тўғрисидаги Конвенциясининг Томони ҳисобланади ва ўзига қуйидаги мажбуриятларни олган:

биологик хилма-хилликни сақлаш ва ундан барқарор фойдаланишнинг ёки мавжуд режалар ва дастурларга мослаштиришнинг миллий стратегиялари, режалари ва дастурларини ишлаб чиқиш;

биологик хилма-хилликни сақлаш ва ундан барқарор фойдаланиш учун унинг муҳим аҳамиятга эга бўлган қисмларини белгилаш;

биологик хилма-хиллик ишончли сақланишини таъминлаш мақсадида мавжуд муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудларни кенгайтириш ва янгиларини ташкил этиш;

таназзулга учраган экотизимларни тиклаш ҳамда камёб ва йўқолиб кетиш хавфи остидаги турларини тиклаш чора-тадбирларини кўриш.

Биологик хилма-хилликни сақлаш бўйича Биринчи миллий стратегия ва Ҳаракатлар режаси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1998 йил 1 апрелдаги 139-сон қарори билан маъқулланган эди.

Мана шу туфайли биологик хилма-хилликни сақлаш соҳасидаги кўплаб лойиҳалар Глобал экологик жамғарма (кейинги ўринларда ГЭЖ деб аталади), Жаҳон банки, Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Тараққиёт дастури (кейинги ўринларда БМТТД деб аталади), Ёввойи табиатни қўриқлаш жаҳон жамғармаси ва бошқа халқаро ташкилотлар томонидан халқаро қўллаб-қувватланди.

Ушбу Стратегия доирасида атроф муҳитни муҳофаза қилиш бўйича бир қатор миллий ва маҳаллий дастурлар ва режаларга биологик хилма-хилликни сақлаш масалалари киритилди ва биологик хилма-хилликни сақлаш соҳасида қирққа яқин халқаро лойиҳалар амалга оширилди. Натижада ерларнинг таназзулга учрашини секинлаштиришга, чўлланиш жараёнларини қисқартиришга, табиий ресурслардан нобарқарор фойдаланишнинг бошқа салбий оқибатларини сусайтиришга эришилди.

Эришилган натижаларга қарамай, табиий экотизимларга ва ёввойи ҳайвонлар ва ўсимликлар кўпайишига салбий омилларнинг таъсири давом этмоқда. Биологик хилма-хиллик компонентлари самарали муҳофаза қилинишини давом эттириш учун тизимли ёндашувни қўллаш талаб қилинади, ҳам ҳайвонларнинг ўзини, ҳам улар яшаш жойини муҳофаза қилиш бўйича комплекс тадбирларни ишлаб чиқиш зарур.

2. Ушбу 2019 — 2028 йиллар даврида биологик хилма-хилликни сақлаш стратегияси (кейинги ўринларда Стратегия деб аталади) устувор йўналишларни, мақсадлар ва вазифаларни, режалаштиришни, уларга самарали эришиш усулларини, шунингдек, узоқ муддатли истиқболга биологик хилма-хилликни сақлаш ва ундан фойдаланиш соҳасида барқарор тизимни шакллантириш ва ривожлантириш соҳасида давлат сиёсати амалга оширилиши босқичларини белгилашга қаратилган.

3. Стратегия Ўзбекистон Республикаси Конституциясига , « Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида », « Ўсимлик дунёсини муҳофаза қилиш ва ундан фойдаланиш тўғрисида », « Ҳайвонот дунёсини муҳофаза қилиш ва ундан фойдаланиш тўғрисида », « Муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар тўғрисида » ва « Ўрмон тўғрисида »ги Ўзбекистон Республикаси қонунларига, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги ПФ-4947-сон Фармони билан тасдиқланган 2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясига асосланади.

2-боб. Жорий вазиятнинг тавсифи

1-§. Ўзбекистон Республикасида биологик хилма-хилликнинг жорий ҳолати

4. Ўзбекистон ҳудуди табиий экотизимларнинг ниҳоятда хилма-хиллиги билан тавсифланади. Текис минтақаларда чўл экотизимлари, тоғ экотизимларида эса баландлик зоналари мавжуд, тоғ экотизимларининг асосий типларига мувофиқ бўлган бир қанча зонал-иқлим пояслари аниқ намоён бўлади.

Дарё ва қирғоқбўйи экотизимлари ҳам теккисликда, ҳам тоғли минтақаларда жойлашган, уларнинг ҳар бирида ўзига хос яшаш жойи мавжуд. Сув-ботқоқлик экотизимлари асосан мамлакатнинг текислик ҳудудларида жойлашган.

5. Ўзбекистон ҳудуди учун табиий экотизимларнинг бешта асосий типи ажратилган. Булар:

чўл ва яримчўл;

тоғолди ва пасткам тоғли жойлар;

тоғ экотизимлари;

дарё ва қирғоқбўйи экотизимлари;

сувли-ботқоқ жойлар экотизимлари.

6. Ҳар бир экотизимда комплекс табиий компонентлар мавжуд. Улар муайян ўсимликлар дунёси ва ҳайвонларнинг ривожланиши, яшаш ва ўсишини белгилайди. Экотизимларнинг ҳар бир типи бошқа экотизимлар билан ўзаро ҳамкорликда мамлакатнинг умумий экологик яхлитлигини сақлаш ва муайян экотизим хизматлари кўрсатишда ноёб ўрин тутади.

7. Ўзбекистоннинг биохилма-хиллиги ҳозирги пайтда маълум бўлган 27 мингтага яқин турни ўз ичига олади. Улар орасида юксак ўсимликлар, пўпанаклар, лишайниклар (сув ўтлари билан қопланган замбуруғлар), қўзиқоринлар ва сув ўтлари) умуман олганда 11 мингтага яқин турни ташкил этади, фауна турлари — 15,6 мингта турдан ортиқ. Ўзбекистон олий томирли ўсимликлари эндемизми қарийб 8%. Қадимдан сақланиб қолган эндемиклар эндемик турлар умумий сонининг 10 — 12 фоизини ташкил этади.

8. Ҳозирги вақтда зоологик тадқиқотларнинг бутун даврида мамлакат ҳудудида рўйхатдан ўтказилган турларни ўз ичига оладиган Ўзбекистон умуртқали ҳайвонлар фаунаси бешта синфни ифодалайди ва 715 та турни ўз ичига олади, улардан 77 таси балиқ турлари, 3 таси амфибиялар турлари, 61 таси судралиб юрувчилар турлари, 467 таси қушлар турлари ва 107 таси сут эмизувчилар турларидир.

9. Ўзбекистон ва Марказий Осиёнинг эндемикаси умуртқали ҳайвонларнинг 53 та тури ва кенжа турини ифодалайди. Судралиб юрувчиларда эндемизм кўрсаткичи 50 фоизга тенг, сут эмизувчилар синфи эндемизми даражаси пастроқ — 14% ва қушлар синфи учун эндемиклар сони кўп эмас — 1,7%. Балиқлар орасида эндемизм даражаси 50 фоиздан ортиққа етади.

2-§. Ҳайвонлар ва ўсимликларнинг камёб ва йўқолиб бораётган турлари

10. Антропоген таъсир остида кучаяётган табиий экотизимларнинг умумий таназзули ва фрагментацияси ареалларнинг ва ҳам камёб, ҳам ресурс (овланадиган) турларнинг сони қисқаришига олиб келди. Бундай турлар ёввойи табиатда йўқолиб кетиш хавфига эга ва Қизил китобга киритиш учун тавсия қилинган.

11. Ҳайвонларнинг 207 та тури ва кенжа турлари камёб ва йўқолиб кетиш хавфи остидаги турли тоифаларга киритилган, улардан 184 таси Ўзбекистон Республикасининг Қизил китобига киритилган (2009 й.), улардан сут эмизувчиларнинг 24 тури, қушларнинг 48 тури, рептилийларнинг 16 тури, балиқларнинг 17 тури, бўғимли чувалчангларнинг 3 та тури, молюскаларнинг 14 та тури, бўғимоёқлиларнинг 60 тури мавжуд.

12. Табиатни муҳофаза қилиш халқаро иттифоқининг Қизил китобига ҳайвонларнинг 73 та тури ва кенжа турлари киритилган. Уларнинг келажаги глобал кўламда ташвиш уйғотади.

13. Йўқолиб кетиш хавфи остидаги турлар билан халқаро савдо қилиш тўғрисидаги конвенцияга Иловага ҳайвонларнинг 88 та тури ва кенжа турлари киритилган.

14. Ўзбекистон Республикаси Қизил китобининг охирги нашри (2009 й.) юксак ўсимликларнинг 321 турини ва замбуруғларнинг уч турини ўз ичига олади. Олдинги нашрлар билан таққослаганда 23 тур чиқариб ташланган, бошқа томондан эса камёб деб эътироф этилган ўсимликларнинг 11 янги тури киритилган, 7 тури улар табиатда кўпайганлиги муносабати билан «камёб» мақомидан «қисқариб бораётган» мақомига киритилган. Ўзбекистон Республикасининг Қизил китобида «Йўқолиб кетган» мақоми билан 18 тур мавжудлигини алоҳида таъкидлаш зарур.

3-§. Ҳайвонларнинг яшаш жойлари ва уларни қўриқлаш

15. Ҳайвонлар турларининг табиий яшаш жойлари қисқариши ва сезиларли даражада трансформацияси биологик хилма-хиллик учун асосий хавф ҳисобланади. Бунда камёб ва йўқолиб кетиш хавфи остидаги турғун, автохтон турлар, эндемиклар кўпроқ энг заиф ҳолатдадир.

16. Ғарбий Тёншон ва Помир-Олойнинг тўқайзорлари, қадимдан сақланиб қолган ёнғоқзорлари ва бошқа мевали ўрмонлари, сувли-ботқоқ жойлар ва шу кабилар йўқолиб кетиш хавфи остидаги ва муҳим жаҳон аҳамиятига эга бўлган ҳайвонлар турларининг яшаш жойлари ҳисобланади.

17. Кейинги ўн йилликда табиатдан жадал фойдаланиш натижасида Ўзбекистон ҳайвонларининг айрим турлари антропоген таъсирга учради, шу муносабат билан уларнинг ареали ва сони камайди, ҳайвонларнинг айрим турлари йўқолиб кетиш хавфи остида ёки батамом йўқолди. Кўплаб ҳайвонларнинг сони ҳали таҳликали даражага етмади, бироқ изчил қисқариб бормоқда. Яшаш жойларининг таназзулга учраши ва тўғридан-тўғри қириш энг аввало йирик йиртқич ҳайвонлар ва туёқли сут эмизувчилар ҳиссасига тўғри келди.

18. Табиатга доимий равишда кучайиб бораётган антропоген таъсир республиканинг барча минтақаларида илдизли ўсимликлар сезиларли даражада ўзгаришига олиб келди. Ўсимлик қопламасининг ҳозирги ҳолати биомассанинг сийраклиги, маҳсулдорлигининг пастлиги, ўрмонлар майдонининг қисқариши, иккиламчи ўсимликлар дунёси ва ҳайвонлар тўдалари ва ўсимликларнинг муқобил (инсон томонидан табиий ареалдан йироқдаги ҳудудга қасддан келтирилмаган ўсимликлар), бегона турлари кенг тарқалиши билан тавсифланади.

19. Ҳайвонларнинг айрим турлари Ўзбекистон ҳудудида мавсумий, яъни миграция даврида яшайди. Ҳайвонларнинг миграция турларига сут эмизувчиларни (оққуйруқлар, Бухоро буғуси, кулон, илвирс (тоғ қоплони), қушларни (турналар, сувли-ботқоқ жойлар ўсимликлари ва бошқалар), балиқларни киритиш мумкин.

20. Ҳайвонлар миграцияси, асосан — куз-баҳор даврида амалга оширилади. Миграция билан боғлиқ ҳайвонларнинг катта қисми Ўзбекистонда қишлаб қолади. Бундай ҳолатда ҳайвонлар сонини ҳисобга олиш, уларни қўриқлаш ва яшаш жойларини ҳимоя қилиш чораларини кўриш зарур.

4-§. Ўрмон ва ўрмондан фойдаланиш

21. Ўзбекистон ўрмонлар кам бўлган мамлакат ҳисобланади, бироқ ўрмон экотизимлари ҳам хўжалик муносабатларида, ҳам табиатни муҳофаза қилиш муносабатларида муҳим роль ўйнайди.

Давлат ўрмон фонди ерлари 11,2 млн гектарни эгаллайди, бу республика умумий майдонининг 25,2 фоизини ташкил этади, улардан 3,26 млн гектарга яқини ўрмонлар билан қопланган.

22. Ўзбекистон ўрмонлари ўзининг табиий таркиби, маҳсулдорлиги ва бажариладиган функцияларига кўра жиддий равишда фарқланади. Ўрмонлар асосан қумли чўлларда — 9,53 млн га, тоғларда — 1,12 млн га, қайирларда — 0,11 млн га, шунингдек, воҳаларда — 0,26 млн га жойлашган.

23. 30 минг гектарга яқинни эгаллаган тўқайзорлар участкалари Қорақалпоғистон Республикасида жойлашган ва Амударё дельтасида тўқайзорлар дастлабки ҳудудининг 10 фоизига яқинни ташкил этади. Ушбу участкалар Ўзбекистондаги қолган барча тўқайзорларнинг 75 фоизини ва Марказий Осиё тўқайзорларининг 20 фоизини ташкил этади.

24. Тўқайзорлар майдонининг камайиши камёб ва йўқолиб бораётган турларнинг қисқариши сабаби ҳисобланади. Тўқайзорлар массивлари унча катта бўлмаган тор полосалар ва дарё уваларидаги алоҳида участкаларда сақланиб қолган ва ёввойи табиат учун муҳим экологик йўлаклар ҳисобланади.

5-§. Муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар

25. Мавжуд биохилма-хилликни сақлаб қолиш учун бой табиий мерос асосида муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудларнинг тўлақонли тармоғини ташкил этиш Ўзбекистонни ривожлантиришнинг муҳим шартларидан бири ҳисобланади.

26. Муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар тизимини ривожлантириш, жумладан:

Қуйи Амударё давлат биосфера резервати;

«Дўрмон» миллий боғи;

«Сайғоқли» комплекс ланфдашфт буюртмахонаси;

«Угом-Чотқол» давлат биосфера резервати ташкил этилиши республиканинг катта муваффақияти бўлди.

Шунингдек, Бухоро ихтисослаштирилган «Жайрон» питомнигини ривожлантириш, Рамсар Конвенцияси доирасида сувли-ботқоқ жойлар халқаро рўйхатига янги табиий ҳудудларни киритиш, мамлакатнинг 51 та муҳим арнетологик ҳудудини хатловдан ўтказиш ва уларни тавсифлаш катта ютуқ бўлди.

27. Бугунги кунда республикада 7 та қўриқхона (188,3 минг га), 1 та комплекс ландшафт-буюртмахона (628,3 минг га), 2 та биосфера резервати (111,7 минг га), 3 та миллий табиий боғ (558,2 минг га), 1 та «Дўрмон» миллий боғи (32,4 га), 10 та табиат ёдгорлиги (3,8 минг га), 12 та буюртмахона (572,4 минг га) ва Бухоро ихтисослаштирилган «Жайрон» питомниги (165, минг га), шунингдек, ўрмон ва ўрмон овчилик хўжаликлари (11,121 млн га) мавжуд.

28. Биохилма-хиллик барқарор сақланишини таъминлайдиган муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудларнинг (муҳофаза қилинадиган ландшафтлар — курорт табиий ҳудудлар, рекреацион зоналар, сувни муҳофаза қилиш зоналари, қирғоқбўйи полосалари, сув объектларини санитария жиҳатидан муҳофаза қилиш зоналари, юза ва ерости сувлар ҳосил бўлиши зоналарисиз) умумий майдони 13,2 млн гектарга яқинни ташкил этади. Айни вақтда муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудларнинг умумий майдони ўрмон хўжаликлари ва ўрмон-овчилик хўжаликлари ҳисобга олинмаганда 2079,2 минг гектарни ёки мамлакат ҳудудининг 4,64 фоизини ташкил этади.

6-§. Экотуризм

29. Ўзбекистонда экотуризмни ривожлантириш учун ноёб табиат, ҳар хил ландшафтлар (чўллар, тоғлар, плато, дарёлар, кўллар, шаршаралар), ўсимлик ва ҳайвонот дунёсининг камёб ва йўқолиб бораётган турлари, археологик топилмалар, полеонтологик қолдиқлар, петроглифлар, нодир геологик объектлар мавжуд. Шунга қарамай, республикада туристларни табиий объектларга жалб қилиш учун инфратузилма етарли даражада ривожланмаган.

30. Республиканинг айрим муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлари туристларни қабул қилиш учун энг уюштирилган ва муносиб жойлар ҳисобланади, чунки ушбу ҳудудларда белгиланган майдон ва чегаралар, туристлар ташриф буюриши учун ажратилган участкалар, келувчилар билан ишлаш тажрибаси мавжуд, айримларида эса — белгиланган йўналишлар ҳамда ушбу ҳудуд ва унинг хусусиятлари бўйича муайян билимларга эга бўлган ходимлар бор.

31. Бироқ қонун ҳужжатларига мувофиқ экотуризмни, шу жумладан, рекреацион фаолиятни амалга ошириш учун давлат қўриқхоналарига, табиий боғларнинг қўриқхона зоналарига ва биосфера резерватларига кириш тақиқланган.

3-боб. Мавжуд хавф-хатарлар ва муаммолар

32. Охирги ўн йилдаги вазиятни таҳлил қилиш биохилма-хиллик йўқолиши ва унинг маҳсулдорлиги пасайиши ва экотизим хизматлари функциялари камайишининг асосий сабаблари жиддий равишда ўзгармаганлигини кўрсатади.

33. Биологик хилма-хилликнинг мавжуд хавф-хатарлари асосан иқтисодиётнинг биологик ресурслардан барқарор фойдаланишни ҳисобга олмасдан ривожланиши билан боғлиқдир.

34. Чорвачилик табиий экотизимларга салмоқли таъсир кўрсатади. Чўл, тоғолди ва тоғ ҳудудларида, айниқса қишлоқ манзилгоҳлари яқинида жойлашган зоналарда яйловларнинг таназзулли тезлашади.

35. Қуйидагилар:

қишлоқ хўжалиги суғориши инфратузилмасининг тор йўналтирилган ривожланиши ва бошқарилиши;

балиқчилик хўжалиги соҳасида табиий ресурсларни бошқариш ва фойдаланишнинг барқарор бўлмаган шакллари;

суғориладиган деҳқончилик ҳосилдорлигининг пастлиги ва барқарор бўлмайдиган суғорилмайдиган деҳқончилик ўсиб бораётган хавф-хатарларга тегишлидир.

Ушбу омиллар мамлакат аҳолиси сони тез ўсиб бориши билан қўшилиб барча ресурслардан жадал фойдаланишга олиб келади.

36. Аҳоли сони ўсиши натижасида аҳоли пунктлари ҳудуди кенгайди, бу экотизимлар томонидан кўрсатиладиган хизматларга нисбатан табиий экотизимларга юкламани оширди.

37. Иқлим ўзгариши ерларнинг таназзулга учраши ва чўлланиш жараёнларини келтириб чиқаради ва бу билан биологик хилма-хилликнинг ҳолатига таъсир кўрсатади. Ушбу жараёнлар айниқса Оролбўйида, Устюрт платосида, Қизилқум саҳросида, тоғлардаги ўрмон массивларида ва тоғолди туманларида жадаллик билан юз бермоқда.

38. Мавжуд тенденциялар сақланиб қолса яқин ўн йил мобайнида асосий экотизим хизматларининг қўлдан бой берилиши хавфи ўсади. Бундан ташқари, иқлим ўзгариши таъсирнинг бошқариб бўлмайдиган омили ҳисобланади, у таназзулга учраши ва биологик хилма-хилликнинг йўқолиши борасида қўшимча муаммолар келтириб чиқариши мумкин.

39. Қуйидагилар биологик хилма-хиллик сақланиб қолишига тўсқинлик қилаётган асосий муаммолар ҳисобланади:

норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг биологик ресурслардан фойдаланишни тартибга солувчи халқаро стандартларга номувофиқлиги;

биохилма-хиллик ва экотизим хизматлари қийматини иқтисодий баҳолаш механизмларининг мавжуд эмаслиги;

муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар тизимини ва уларнинг репрезентатив тизимини муқобил бошқаришнинг мавжуд эмаслиги;

атроф табиий муҳит, жумладан, биохилма-хиллик давлат кадастри ва мониторинги етарлича амалга оширилмаслиги;

биохилма-хилликни сақлаш соҳасида молиялаштириш етарли эмаслиги;

давлат экологик экспертизаси тартиботига хўжалик фаолияти ва бошқа фаолиятнинг биохилма-хилликка таъсирини баҳолаш механизмлари етарлича жорий этилмаганлиги;

жамоатчиликнинг биохилма-хилликни сақлаб қолишдан хабардорлигини ва иштироки даражасининг пастлиги;

аҳоли экологик маданиятининг етарлича ривожланмаганлиги.

4-боб. Биохилма-хиллик соҳасида халқаро алоқалар

40. Ўзбекистон табиатни муҳофаза қилиш минтақавий ва халқаро жараёнларининг фаол иштирокчиси ҳисобланади. Ҳамкорлик кўп томонлама табиатни муҳофаза қилиш шартномаларини — глобал экологик Конвенцияларни, икки томонлама ва кўп томонлама битимлар ва меморандумларни амалга ошириш йўли билан амалга оширилади. Булар:

Биологик хилма-хиллик тўғрисидаги конвенция;

Йўқ бўлиб кетиш хавфи остидаги ёввойи фауна ва флора турларининг халқаро савдоси тўғрисидаги конвенция;

Халқаро аҳамиятга эга, айниқса сувда сузувчи қушларнинг яшаш жойлари бўлган сувли-ботқоқ жойлар тўғрисидаги конвенция (Рамсар конвенцияси);

ЮНЕСКОнинг бутунжаҳон маданий ва табиий меросни муҳофаза қилиш тўғрисидаги конвенцияси;

Ёввойи ҳайвонларнинг миграцион турларини сақлаш бўйича конвенция;

Жиддий қурғоқчилик ва/ёки чўлланишга дучор бўлган мамлакатларда, айниқса, Африкада чўлланишга қарши курашиш бўйича конвенция;

Афро-Евроосиё миграцияланадиган сувли-ботқоқ жойлардаги қушларни муҳофаза қилиш бўйича битим;

Оқ қуйруқ, Бухоро буғуси, Сибирь оқ турнаси сингари ҳайвонларнинг камёб миграцияланадиган турларини сақлаш бўйича ўзаро тушуниш тўғрисидаги меморандумлар;

Сут эмизувчилар бўйича Марказий Осиё ташаббуси;

Оролни қутқариш Халқаро жамғармасини ташкил этиш тўғрисидаги битим.

41. Биологик хилма-хилликни сақлаш ва тегишли лойиҳаларни амалга ошириш бўйича тадбирларни амалга ошириш доирасида Глобал экологик жамғарма, Халқаро табиатни муҳофаза қилиш иттифоқи, БМТ ТД, БМТнинг атроф муҳит бўйича дастури, ЮНЕСКО, Бутунжаҳон ёввойи табиатни муҳофаза қилиш жамғармаси, Табиатни муҳофаза қилиш бўйича Михаэл Зукков жамғармаси сингари халқаро ташкилотлар билан ҳамкорлик қилинмоқда.

42. Ўзбекистонда кейинги ўн беш йилда халқаро грантлар жалб этилган ҳолда бир қанча лойиҳалар амалга оширилди. Улар доирасида муҳофаза қилинадиган табиий муҳитларда ва улар атрофида биохилма-хиллик ва табиий ресурсларни сақлаш ва бошқариш, муҳофаза қилинадиган табиий муҳитлар тизимини кенгайтириш бўйича янги ёндашувлар намойиш қилинди. Ушбу лойиҳаларни амалга ошириш туфайли муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудларнинг янги тоифалари ташкил этилди, уларнинг моддий-техника базаси яхшиланди, Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси тизими мутахассислари ва ходимларини, шунингдек, республика компаниялари ва корхоналари экологларини биохилма-хилликни сақлаб қолиш бўйича янги илғор ёндашувларга ўқитиш яхшиланди.

5-боб. Стратегиянинг мақсадлари ва вазифалари

43. Ушбу Биохилма-хилликни сақлаш стратегиясининг концепцияси Ўзбекистон ривожланишнинг мувозанатли ва барқарор шаклига эришишидан, у узоқ муддатли истиқболда миллатнинг иқтисодий, ижтимоий ва маданий эҳтиёжлари боғлиқ бўлган экотизимларнинг асосий хизматларини таъминлайдиган биохилма-хилликни эътироф этиши, баҳолаши ва сақлаб қолишидан иборатдир.

44. Стратегиянинг мақсади 2029 йилга келиб биохилма-хилликни сақлаш ва ундан барқарор фойдаланишни, экотизимлар фаолият кўрсатиши ва улар томонидан асосий хизматлар кўрсатилишини таъминлаш учун самарали ва шошилинч чора-тадбирлар ишлаб чиқилишидан иборат.

45. Биохилма-хилликни сақлаш ва ундан барқарор фойдаланишни, озиқ-овқат хавфсизлигини, аҳоли яшаши учун қулай муҳитни ҳамда мамлакатни барқарор ривожлантиришни таъминлаш учун 2029 йилгача қуйидаги стратегик мақсадлар белгиланди:

биохилма-хиллик масалаларини давлат ҳокимияти бошқаруви органлари ва бутун жамиятнинг фаолиятига киритиш;

биохилма-хилликка тўғридан-тўғри юкламаларни қисқартириш, унинг компонентларидан озиқ-овқат ландшафтларида барқарор фойдаланиш;

муҳофаза қилинадиган табиий муҳитлар ҳудуди тизимини ривожлантириш, экотизим хизматлари томонидан таъминланадиган афзалликлар ҳажмини кўпайтириш;

салоҳиятни режалаштириш, яратиш ва молиялаштириш механизмларини ривожлантириш йўли билан биологик хилма-хиллик сақлаш ва ундан барқарор фойдаланиш самарадорлигини ошириш.

46. Стратегия турли даражалардаги давлат ва нодавлат тузилмалари, аҳолининг келишилган саъй-ҳаракатларини сафарбар қилишга, шунингдек, биохилма-хилликни сақлаб қолиш ва ундан барқарор фойдаланиш билан боғлиқ бўлган муайян йўналишларни қўллаб-қувватлаш ва амалга оширишдан манфаатдор бўлган донорларни жалб этишга йўналтирилган.

47. Биологик хилма-хиллик мавзуларини давлат ҳокимияти бошқаруви органлари ва бутун жамиятнинг фаолиятига киритиш учун:

атроф табиий муҳит давлат мониторинги тизимини такомиллаштириш, биологик хилма-хиллик компонентлари мониторинги билан кенг қамраб олиш ҳисобига унинг мазмун-моҳиятини кенгайтириш;

биологик хилма-хиллик қадриятлари ва экотизим хизматлари тўғрисида давлат ҳокимияти бошқаруви органлари, шунингдек, жамиятнинг барча қатламларининг хабардорлиги ва билимини ошириш;

биологик хилма-хилликлар қиймати ва экотизимлар хизматларини иқтисодий баҳолашни ишлаб чиқиш ва унинг механизмларини режалаштириш жараёнига киритиш;

ташкилий-техник, технологик ечимларни ўз ичига оладиган давлат экологик экспертизаси доирасида табиатни муҳофаза қилиш тадбирлари иерархиясини назарда тутувчи атроф муҳитга таъсир тўғрисидаги баёнотлар лойиҳаларига халқаро талабларни ишлаб чиқиш ва жорий этиш зарур.

48. Биологик хилма-хилликка тўғридан-тўғри юкламаларни қисқартириш ва унинг компонентларидан озиқ-овқат ландшафтларида барқарор фойдаланиш учун:

энг заиф табиий экологик тизимлар таназзули ва фрагментацияси суръатларини пасайтириш бўйича комплекс чоралар ишлаб чиқилиши ва амалга оширилишини;

такомиллаштирилган ҳуқуқий ва методик асосда сув ҳавзалари ва бошқа экотизимларнинг биологик ресурсларидан барқарор фойдаланишни таъминлаш зарур.

49. Муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар тизимини ривожлантириш, экотизимлар хизматлари билан таъминланадиган афзалликлар ҳажмини кўпайтириш учун:

муҳофаза қилинадиган табиий ҳудуд тизимини муқобил ва самарали бошқаришни ва табиий боғлар, комплекс буюртмахоналар ва буюртмахоналар ҳисобига тизим майдонини кенгайтиришни;

озиқ-овқат маҳсулотлари ишлаб чиқариш ва қишлоқ хўжалигини юритиш учун фойдаланиладиган биологик хилма-хиллик компонентларини сақлаш ва улардан барқарор фойдаланиш давлат дастури ишлаб чиқилишини таъминлаш зарур.

50. Салоҳиятни яратишни режалаштириш йўли билан биологик хилма-хилликни сақлаб қолиш ва улардан барқарор фойдаланиш самарадорлигини ошириш учун миллий, ҳудудий ва тармоқ ривожланиши режаларининг таркибий қисмлари сифатида ушбу Стратегиянинг қоидалари киритилиши ва амалга оширилишини таъминлаш зарур.

6-боб. Биологик хилма-хилликни сақлаб қолиш бўйича ҳаракатларнинг асосий йўналишлари

51. Биологик хилма-хилликни тўғрисидаги конвенциянинг Томонлари конференцияси (КТ-10) қарорига мувофиқ 2010 йилда Конвенция томонлари бўлган мамлакатлар янгилашлари ва «биологик хилма-хилликни сақлаб қолиш бўйича самарали ва янгиланган миллий стратегиялар ва ҳаракатлар режаларини бошлаши» керак.

52. Стратегия ва Стратегияни амалга ошириш бўйича Ҳаракатлар режаси биологик хилма-хиллик компонентларининг ҳозирги ҳолатини, мамлакатнинг иқтисодий, институционал, ҳуқуқий, таълим, илмий, ахборот хусусиятларини ва бошқа хусусиятларини таҳлил қилишга асосланиши керак.

53. Ўзбекистон томонидан мустақиллик даврида кўрилган биологик хилма-хилликни сақлаб қолиш ва ундан барқарор фойдаланишга доир саъй-ҳаракатлар ернинг таназзулга учраши, чўлланиш, қурғоқчилик, ареаллар ва турлар сонининг қисқариши соҳасида ва табиий ресурслардан нобарқарор фойдаланишнинг бошқа оқибатлари бўйича тенденциялар унча катта бўлмаган секинлашишига олиб келди.

Бироқ биохилма-хиллик масалалари иқтисодиётнинг асосий секторларига зарур даражада интеграциялаштирилмади.

54. Узоқ муддатли истиқболда барқарор ривожланишга эришиш учун биологик хилма-хилликни сақлаш ва ундан барқарор фойдаланиш масалаларини зарур ташкилий ва молиявий ресурслар яратилган ҳолда иқтисодиётнинг барча секторларини миллий ривожлантириш режаларига киритиш зарур.

55. Мамлакатнинг янада иқтисодий ривожланиши, аҳоли сонининг ва табиий ресурсларга бўлган талабнинг ўсиши шароитларида фақат «яшил иқтисодиёт» принципларига амал қилиш мамлакатнинг экологик хавфсизлигини, ернинг узоқ муддатли маҳсулдорлигини таъминлашга, биологик хилма-хилликни ва экотизимларнинг асосий хизматларини сақлаб қолишга қодирдир.

56. Биологик хилма-хиллик сақлаб қолиниши ва ундан барқарор фойдаланишни таъминлаш қуйидаги асосий йўналишларни амалга ошириш билан боғлиқдир:

биологик хилма-хилликни сақлаб қолиш ва ундан барқарор фойдаланиш соҳасида норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш;

ҳайвонот ва ўсимлик дунёси объектлари давлат кадастри ва мониторинги юритилишини такомиллаштириш;

ушбу соҳада сиёсатни шакллантириш ва комплекс қарорлар қабул қилиш учун зарур бўлган биологик хилма-хилликнинг ҳолати ва аҳамияти тўғрисидаги замонавий илмий ахборотни такомиллаштириш;

муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар тизимини ривожлантириш;

энг заиф табиий экологик тизимлар таназзули ва фрагментацияси суръатларини пасайтириш бўйича комплекс чора-тадбирларни амалга ошириш;

ҳайвонлар ва ўсимликларнинг камёб ва йўқолиб бораётган турларини тиклаш тадбирларини амалга ошириш;

ҳайвонот ва ўсимликлар дунёси объектларидан ноқонуний фойдаланиш устидан назорат қилишни кучайтириш;

экологик туризмни ривожлантириш;

биологик хилма-хилликка нисбатан аҳолининг хабардорлиги ва экологик маданияти даражасини ошириш.

1-§. Биологик хилма-хиллик соҳасида норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш

57. Табиатдан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг ҳуқуқий ва қонунчилик асоси 120 тадан ортиқ қонунлар ва қонуности ҳужжатларини ўз ичига олади, уларнинг кўпчилиги тўғридан-тўғри ёки билвосита биологик хилма-хиллик масалалари билан боғлиқдир.

Бироқ ҳамон нуқсонлар мавжуд, айниқса биологик хилма-хилликка салбий таъсир кўрсатувчи хўжалик фаолияти ва бошқа фаолият лойиҳаларининг атроф муҳитга таъсирини баҳолаш қўлланилишига нисбатан нуқсонлар мавжуд.

58. Биологик хилма-хилликнинг давлат кадастри ва мониторингини юритишнинг институционал ва қонунчилик асосларини такомиллаштириш зарур. Табиатдан фойдаланишга ва уни назорат қилишга йўналтирилган қонуности ҳужжатлари ҳам такомиллаштиришни талаб қилади. Шунингдек, ҳам биологик хилма-хилликни сақлаб қолиш бўйича фаолиятни молиялаштиришни излаш, ҳам давлат томонидан ушбу соҳага инвестицияларни баҳолаш учун янги ёндашувларни ишлаб чиқиш зарур.

59. Биологик хилма-хилликни сақлаб қолиш ва ундан барқарор фойдаланиш масалаларини иқтисодиёт секторларига интеграциялаш билан боғлиқ муаммоларни ҳал этиш учун қишлоқ, ўрмон, балиқчилик хўжалиги ва аквамаданиятлар, энергетика, ер усти транспорти, қазиб олувчи саноат ва туризмнинг норматив базаларини такомиллаштиришни назарда тутиш зарур.

Бундан ташқари, табиатни муҳофаза қилиш қонунчилиги (йўриқномалар, тартиботлар)ни амалий қўллаш механизмларини кучайтириш зарур.

2-§. Ҳайвонот ва ўсимлик дунёси объектлари давлат кадастри юритилишини ва мониторинги олиб борилишини такомиллаштириш

60. Ҳозирги вақтда Атроф табиий муҳит давлат мониторингининг умумий тузилмасида биологик хилма-хиллик компонентлари етарлича ифодаланмаслиги кузатилмоқда.

Шу билан бирга, биологик хилма-хилликнинг тизимли мониторингини ривожлантириш, шу жумладан, мониторингнинг тегишли тузилмаларини ва уни амалга ошириш учун асосий йўналишларни ривожлантириш билан боғлиқ муаммоларни ҳал этиш мақсадида муайян хатти-ҳаракатлар кўрилмоқда. Республиканинг давлат қўриқхоналарида эталон экотизимлар учун биологик хилма-хиллик мониторингининг ягона келишилган тизими ишлаб чиқилмоқда.

61. Асосланган қарорлар қабул қилиш учун биологик хилма-хиллик компонентларининг ҳолати ва ривожланиши динамикаси тўғрисида долзарб ва ишончли маълумотлар мавжудлиги зарур.

62. Ҳайвонот ва ўсимлик дунёси объектлари давлат кадастрини юритиш ва мониторинг олиб боришни такомиллаштириш мақсадида биологик хилма-хиллик компонентлари мониторингининг ягона тизимини ишлаб чиқиш, тасдиқлаш ва жорий этиш, биологик хилма-хиллик мониторинги усуллари ва объектларини бирхиллаштириш, биологик хилма-хиллик мониторинги маълумотлар базасини ривожлантириш ва такомиллаштириш зарур.

3-§. Муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар тизимини ривожлантириш

63. Республика муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар тизими умумий ўлчами, таркиби, концептуал ёндашув, молиялаштириш принциплари нуқтаи назаридан чекланишларга эга.

Муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар тизимини такомиллаштириш ва уни самарали бошқаришни таъминлаш бугунги кунда долзарб вазифалар ҳисобланади.

64. Тизимни ривожлантириш, яхшилаш ва муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар самарали бошқарилишини таъминлаш мақсадида илмий тадқиқотлар ва мониторинг олиб боришга, муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар барпо этиш тартибини, уларни молиялаштириш манбаларини аниқлашга, кадрлар билан таъминлашни яхшилашга йўналтирилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни қабул қилиш зарур.

65. Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар соҳасида давлат бошқаруви тизимини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2019 йил 20 мартдаги ПҚ-4247-сон қарорига мувофиқ 2019 — 2022 йиллар даврида Қорақалпоғистон Республикасида бешта янги муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар ташкил этилади. Булар:

Жанубий Устюрт давлат қўриқхонаси;

«Белтов», «Оқтепа» ва «Оқдарё-Қозоқдарё» оралиғи давлат буюртмахоналари;

«Судочье» давлат буюртмахонаси негизида «Судочье» кўллар тизими» давлат буюртмахонаси.

66. Янги муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудларни ташкил этиш билан биргаликда истиқболда мавжуд давлат буюртмахоналарини уларга бошқариш, молиялаштириш ва муҳофаза қилишнинг тегишли тартиби билан биргаликда юридик шахс мақомини бериш йўли билан уларни ривожлантириш ёки қайта ташкил этишга алоҳида эътиборни қаратиш зарур.

4-§. Энг заиф табиий экологик тизимларнинг таназзули ва фрагментацияси суръатларини пасайтириш бўйича комплекс чора-тадбирларни амалга ошириш

67. Республика иқтисодиётида муҳим роль ўйнайдиган чорвачилик табиий экотизимларга катта таъсир кўрсатмоқда. Бунда шуни ҳисобга олиш зарурки, хусусий эгаликларда моллар бош сони ўсиб бормоқда. Шу муносабат билан яйлов экотизимлари айниқса қўй-эчкилардан катта юкламага дучор бўлмоқда.

68. Ўсимлик дунёси давлат кадастрини юритиш, яйловларнинг таназзули ва чўлланиш жараёнларининг олдини олиш юзасидан тадбирларни ишлаб чиқиш учун табиий яйловлар ва пичанзорларда ўсадиган ўсимликларни даврий биоботаник текширишдан ўтказиш зарур.

69. Мамлакатда ўрмонлар ҳудудларининг қисқариши ҳайвонлар ва ўсимликлар яшаш жойлари йўқолишига олиб келади ва ўрмон экотизимлари таназзули жараёнларига кўмаклашади. Амударё, Сирдарё, Зарафшон дарёси, Чирчиқ дарёси, Оҳангарон дарёси бўйлаб жойлашган тўқайзорлар мамлакатда майдони кам тўқайзорлар ҳисобланади.

70. Орол денгизининг қуриган тубида ўрмон-мелиоратив ишларни амалга ошириш ҳамда тоғ массивлари ва тўқайларнинг ўрмонлар билан қопланишини ошириш йўли билан Оролбўйини экологик соғломлаштириш яшаш жойи таназзулининг давом этаётган жараёнининг олдини олиш учун экологик соғломлаштириш тадбирлари долзарб ҳисобланади.

71. Орол денгизининг қуриган тубида экологик вазиятни яхшилаш мақсадида ўрмонзорлар барпо этиш бўйича катта кўламли ишлар амалга оширилмоқда. Вазирлар Маҳкамасининг «Орол денгизининг қуриган тубида «яшил майдончалар» — ҳимоя ўрмонзорлари барпо этишни жадаллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2019 йил 15 февралдаги 132-сон қарори билан 2019 йилда 500 минг гектар ерга кўчатлар экиш назарда тутилган. Ушбу ишлар Орол денгизининг қуриган тубини тўлиқ ўрмонзорлаштиришгача давом эттирилиши керак.

5-§. Ҳайвонлар ва ўсимликларнинг камёб ва йўқолиб бораётган турларини тиклаш тадбирларини амалга ошириш

72. Янги муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар барпо этиш ҳамда мавжудларини ривожлантириш ҳайвонларнинг камёб ва йўқолиб бораётган турлари сонини тиклашда муҳим ўрин тутади.

Тиклаш ва кўпайтириш бўйича питомниклар ташкил этиш тадбирларини амалга ошириш ҳайвонларни, асосан уларнинг камёб ва йўқолиб бораётган турларининг сонини тиклашга муайян улуш қўшади.

73. Ёввойи ҳолда ўсувчи ўсимликлардан фойдаланишни қисқартириш мақсадида республиканинг турли минтақаларида плантациялар ташкил этиш тадбирларини амалга ошириш зарур.

6-§. Ҳайвонот ва ўсимлик дунёси объектларидан ноқонуний фойдаланиш устидан назоратни кучайтириш

74. Ўсимликлар ва ҳайвонлар турларидан фойдаланишнинг тижорат усулларини шартли равишда:

озиқ-овқатбоп ва доривор ўсимликларни йиғиш ва сотишга;

ёввойи ҳайвонлар билан савдо қилишга ажратиш мумкин.

75. Ўсимликлардан тижорат мақсадларида фойдаланиш эксперт баҳолашга кўра охирги 20 йилда анча кўпайган. Бу тижорат компаниялари томонидан амалга ошириладиган бозорларда сотишдан тортиб уларни қайта ишлаш ва маркетингнинг мураккаб механизмларигача кузатилади.

76. Ҳайвонлардан тижорат мақсадида фойдаланишнинг исталган тури катта иқтисодий фойда олиш учун улкан салоҳият ҳисобланади, бироқ ушбу фаолият барқарор бошқарилиши ва илмий асосланган маълумотлар асосида амалга оширилиши лозим.

77. Овчилик хўжалигини барқарор юритишда ов маҳсулотларини барқарор олиш ва ўлжа олиш имконияти юзага келади. Ўлжадан олинган даромадлар улардан биотехник ва муҳофаза тадбирларини амалга оширишда, ҳайвонларнинг овланадиган турларини тиклашда фойдаланиш имкониятини таъминлайди.

78. Ҳайвонот ва ўсимлик дунёсини муҳофаза қилиш қуйидагилар йўли билан амалга оширилади:

муҳофаза қилиш ва улардан фойдаланиш соҳасида қоидалар, нормалар ва нормативларни белгилаш;

чеклашлар ва тақиқларни белгилаш;

махсус фойдаланиш ҳуқуқини тўхтатиб туриш, тўхтатиш, бекор қилиш;

ўзбошимчалик билан фойдаланиш ва фойдаланишнинг белгиланган тартиби бошқача тарзда бузилишларининг олдини олиш;

яшаш ва ўсиш муҳити муҳофаза қилинишини ташкил этиш;

давлат кадастрини юритиш ва мониторинг олиб бориш;

муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудларни ташкил этиш ва ривожлантириш, ҳайвонлар ва ўсимликларнинг камёб ва йўқолиб кетиш хавфи остидаги турларини Қизил китобга киритиш;

питомниклар ва плантацияларда ҳайвонлар ва ўсимликларнинг камёб ва йўқолиб кетиш хавфи остидаги турларини кўпайтириш;

ҳайвонот ва ўсимликлар дунёси объектларининг давлат ҳисобини олиб бориш ва улардан фойдаланиш ҳажмларини ҳисобга олиш;

ҳайвонот ва ўсимликлар дунёси объектларини муҳофаза қилиш ва улардан фойдаланиш соҳасида назорат қилиш;

Ўзбекистон Республикасига олиб кириш ва Ўзбекистон Республикасидан олиб чиқишни тартибга солиш;

муҳофаза қилиш ва оқилона фойдаланиш бўйича биотехник тадбирларни ва бошқа тадбирларни амалга ошириш.

79. Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида давлат бошқаруви тизимини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида» 2018 йил 3 октябрдаги ПҚ-3956-сон қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитасининг инспекция хизмати қайта ташкил этилди. Ушбу қарорга мувофиқ ҳайвонот ва ўсимлик дунёсини сақлаш устидан назоратни амалга оширувчи давлат инспекторлари сони кўпайтирилди ҳамда уларнинг фаолиятини Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети ҳисобига молиялаштириш тартиби белгиланди.

80. Броконьерлик даражасини пасайтириш мақсадида экологик тадбирларни ташкил этиш йўли билан аҳоли орасида экологик онг даражасини ҳамда тренинглар ва таълим берувчи семинарлар ташкил этиш йўли билан давлат инспекторлари малакасини ошириш зарур.

7-§. Экологик туризмни ривожлантириш

81. Экологик туризм Ўзбекистонда ривожланаётган ва истиқболли тармоқ ҳисобланади. Экологик туризм катта иқтисодий даромад келтиришга қодирдир.

82. Табиий боғларнинг рекреацион зоналаридан, айниқса тоғларда ва тоғолди яқинидаги шаҳарларда фойдаланиш сўнгги 20 йилда шиддат билан ўсди. Аҳоли анъанавий равишда оммавий дам оладиган жойларда рекреацион юкламанинг ошиши айниқса маҳаллий табиий ўсимликлар дунёси ва ҳайвонлар тўдаларининг биологик хилма-хиллик тузилмасига жиддий таъсир кўрсатади.

83. Уюштирилган экологик туризм ташкил этиш тадбирларини амалга ошириш зарур. Биринчи навбатда норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш зарур, тегишли кадрлар тайёрлаш масаласи ҳам муҳим ҳисобланади.

8-§. Биологик хилма-хилликка нисбатан аҳолининг экологик маданияти ва хабардорлиги даражасини ошириш

84. Бугунги кунда биологик хилма-хилликни сақлаш ва ундан фойдаланиш учун одамлар амал қилиши керак бўлган чора-тадбирлардан улар хабардорлиги даражасининг етарлича эмаслиги тегишли чора-тадбирлар кўришни талаб этадиган муҳим ва долзарб масала бўлиб қолмоқда.

Ишлаб чиқилган дастурлар ва ҳаракатлар режалари асосида турли мақсадли гуруҳларнинг хабардорлигини оширишга тизимли, комплекс ёндашув мавжуд эмас.

85. Қарор қабул қиладиган мансабдор шахслар ва жамиятнинг биологик хилма-хиллик ва экотизимлар хизматларининг аҳамиятидан, мамлакатнинг фаровонлиги ва ривожланишига уларнинг улушидан хабардорлигини ошириш ҳам муҳим ҳисобланади.

86. Жамоатчиликни биологик хилма-хиллик соҳасидаги масалаларни ҳал этишга, шу жумладан, унинг мониторингини олиб бориш тадбирларига жалб этиш аҳолининг хабардорлиги ва экологик маданияти даражасини оширишга кўмаклашади.

7-боб. Стратегияни амалга ошириш механизми

87. Стратегия Ҳаракатлар режасида назарда тутилган тадбирлар тўлиқ ва ўз вақтида ижро этилиши орқали амалга оширилади.

Стратегиянинг қоидалари Ўзбекистон Республикасининг иқлим ўзгаришига, чўлланишга қарши курашга, сув ресурслари ва трансчегаравий сув оқимларидан фойдаланишга тегишли халқаро шартномалари доирасида ишлаб чиқилган бошқа ҳужжатларга интеграция қилинади.

88. Стратегия миллий ва маҳаллий даражаларда атроф муҳит муҳофазаси бўйича ҳаракатлар режаларини, фундаментал ва амалий тадқиқотларни, атроф табиий муҳит мониторингига, биологик хилма-хилликка тўғридан-тўғри юкламаларни қисқартиришга, муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар тизимини ривожлантиришга, экотизимлар хизматларини ҳисобга олган ҳолда биологик хилма-хилликни сақлаб қолиш ва ундан фойдаланиш самарадорлигини оширишга ва иқлим ўзгаришига мослашишга, ўрмон хўжалигини ривожлантиришга, яйловларни барқарор бошқаришга, сув ресурсларини муҳофаза қилишга тегишли тармоқ ривожлантириш дастурларини ишлаб чиқиш учун ҳуқуқий асослардан бири бўлиб хизмат қилади.

89. Стратегия амалга оширилиши учун масъул бўлган ижрочилар:

тадбирларни бажариш бўйича аниқ чора-тадбирларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш йўли билан тадбирлар белгиланган муддатларга мувофиқ амалга оширилишини;

мақсадли молиявий маблағлардан самарали фойдаланишни;

охирги йилда амалга оширилган тадбирлар тўғрисидаги ҳисоботлар ҳар йили Вазирлар Маҳкамасига тақдим этилишини таъминлайдилар. Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси ишларни мувофиқлаштиради ва улар бажарилиши устидан назорат қилади.

8-боб. Стратегияни ресурслар билан таъминлаш ва уни амалга ошириш босқичлари

1-§. Стратегия амалга оширилишини ресурслар билан таъминлаш

90. Масъул ижрочиларнинг бюджет ва бюджетдан ташқари маблағлари, мавжуд ва ташаббус кўрсатадиган миллий ва халқаро лойиҳаларнинг грант маблағлари ҳамда халқаро молия институтларининг маблағлари Стратегия амалга оширилишини молиялаштириш манбалари ҳисобланади.

91. Режалаштириладиган ҳар бир тадбир бўйича молиялаштиришнинг зарур ҳажми тегишли тадбирларни амалга ошириш учун назарда тутилган аниқ чора-тадбирларнинг мазмун-моҳиятидан келиб чиқиб алоҳида ҳисоблаб чиқилади.

92. Ҳаракатлар режасини амалга ошириш учун молиявий ресурсларни сафарбар қилиш учта асосий ёндашувни назарда тутади. Булар:

биологик хилма-хиллик сақланишини таъминлаш ва экотизимлар хизматларини қўллаб-қувватлаш учун ички инвестицияларни кўпайтириш;

биологик хилма-хилликни сақлаш бўйича Ҳаракатлар режасини амалга ошириш учун халқаро молиявий ва техник кўмак олиш;

биологик хилма-хиллик ва экотизимлар хизматларини қўллаб-қувватлаш билан боғлиқ фаолиятни молиялаштиришнинг инновацион механизмларини аниқлаш ва ишлаб чиқиш.

2-§. Стратегияни амалга ошириш босқичлари

93. Стратегияни амалга ошириш қуйидаги даврларга мўлжалланади:

биринчи босқич (2019 — 2023 йиллар) — қонунчилик базасини такомиллаштириш ва Қорақалпоғистон Республикаси ҳудудида бешта муҳофаза қилинадиган табиий ҳудуд барпо этиш;

иккинчи босқич (2024 — 2028 йиллар) — мақсадли кўрсаткичларга ва кутилаётган натижаларга эришиш.

9-боб. Мақсадли кўрсаткичлар ва кутилаётган натижалар

94. Стратегияни амалга ошириш дастурлари бўйича:

муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудларни 12 фоизгача кенгайтиришга;

Орол денгизининг қуриган тубини 1,2 млн гектаргача ўрмонзорлаштиришга;

Бухоро ихтисослаштирилган «Жайрон» питомнигида жайронларни 1000 тагача кўпайтиришга;

ҳар йили 1000 тагача тувалоқларни кўпайтириш ва табиатга қўйиб юборишга;

марказий бўғинга — давлат қўриқхоналарининг эталон экотизимларига эга бўлган биологик хилма-хиллик компонентлари мониторингининг ягона тизимини яратишга;

замонавий биоахборот технологиялар (ГИС-технологиялар) асосида биологик хилма-хилликнинг давлат мониторинги ва давлат кадастрининг ягона ахборот маълумотлар базасини яратишга;

уч тилда (ўзбек, рус ва инглиз тилларида) иш юритадиган www.biodiversity.uz сайтини яратишга;

2 млн га ҳажмда табиий яйловлар ва пичанзорлар ўсимликларини биоботаник текширишни ҳар йили амалга оширишга;

Ўзбекистон сув ҳавзаларида қушларнинг овланадиган турлари сони ҳар йили ҳисобга олинишига;

Тозакўл ва Тўдакўл сув омборларини халқаро аҳамиятга эга бўлган сувли-ботқоқ жойлар рўйхатига (Рамсар Конвенцияси) киритиш бўйича материалларни тайёрлашга ва белгиланган тартибда берилишини ташкил этишга;

овчилик мониторинги ва балиқчилик хўжалиги сув ҳавзаларининг биологик ресурслари ҳолати тизимини яратишга;

биологик хилма-хилликка босим пасайишига;

зарур молиявий қўллаб-қувватлашга;

иқтисодиётнинг барча секторларида биологик хилма-хилликни сақлаш масалалари интеграция қилинишига;

илмий билимларга ва олдини олувчи ёндашувга асосланган тегишли комплекс қарорлар қабул қилинишига ва самарали амалга оширилишига эришилади.

95. Стратегияни амалга ошириш учун 2019-2028 йиллар даврида биологик хилма-хилликни сақлаш ва ундан фойдаланиш бўйича Ҳаракатлар стратегияси ишлаб чиқилган. Ҳаракатлар стратегияси ривожлантириш стратегиялари ва ҳаракатлар режаларини, секторлар бўйича дастурлар ва бошқа режаларни таҳлил қилишга асосланган ва манфаатдор вазирликлар ва идораларни, илмий жамоатчиликни ва экологик нодавлат нотижорат ташкилотларни жалб этган ҳолда маслаҳатлашув жараёни якунлари бўйича ишлаб чиқилган.

Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 11 июндаги 484-сон қарорига 2-ИЛОВА

2019-2028 йиллар даврида биологик хилма-хилликни сақлаш стратегиясини амалга оширишга доир

Т/р Чора-тадбирлар номи Амалга ошириш механизми Бажариш муддатлари Молиялаштириш манбалари Масъул ижрочилар Кутилаётган натижалар I. Биологик хилма-хиллик мавзуларини давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари ва жамият фаолиятига киритиш 1.1Атроф табиий муҳит давлат мониторинги тизимига биологик хилма-хиллик мониторингини киритиш орқали уни такомиллаштириш 1. Ўсимлик ва ҳайвонот дунёси мониторингини ташкил қилиш ва амалга ошириш тартибини белгилаб берувчи биологик хилма-хиллик компонентларининг ягона мониторингини олиб бориш тизимини яратиш. Ўсимлик ва ҳайвонот дунёси мониторингини олиб бориш тартибини белгилайдиган қарор лойиҳасини ишлаб чиқиш ва Вазирлар Маҳкамасига киритиш. 2020 йил август Давлат бошқаруви республика органларининг бюджет (ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари доирасида) ва бюджетдан ташқари маблағлари, грантлар Давлат экология қўмитаси, Қишлоқ хўжалик вазирлиги, Фанлар академияси, Ўзгидромет, Ергеодезкадастр давлат қўмитаси, Соғлиқни сақлаш вазирлиги Ўсимлик ва ҳайвонот дунёси давлат ҳисобини юритиш тизимини такомиллаштириш, шунингдек, « Ўсимлик дунёсини муҳофаза қилиш ва ундан фойдаланиш тўғрисида », «Ҳайвонот дунёсини муҳофаза қилиш ва ундан фойдаланиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси қонунларининг 16-моддасига мувофиқ ўсимлик ва ҳайвонот дунёси объектлари ва уларнинг яшаш муҳити ҳолатини кузатиш, улар тўғрисидаги маълумотларни тўплаш, умумлаштириш ва таҳлил қилиш. 2. Замонавий геоахборот технологиялари (ГИС- технологиялар) асосида муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси объектлари давлат кадастри ва мониторинги бўйича маълумотлар ахборот базасини яратиш. 1. Ўзбекистоннинг юқори тоғли экотизимларининг биохилма-хиллиги экологик ахборотини бошқариш ва мониторингини олиб бориш тизимини яратиш. 2. Электрон маълумотлар базасини ишлаб чиқиш, тўлдириш ва интеграциялаш. 2020 йил ноябрь 2020 — 2023 йиллар Давлат бошқаруви республика органларининг бюджет (ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари доирасида) ва бюджетдан ташқари маблағлари, грантлар Давлат экология қўмитаси, Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси, Фанлар академияси, Ергеодезкадастр давлат қўмитаси, Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ҳокимликлари Ўзбекистоннинг юқори тоғли экотизимлари биологик хилма-хиллигининг ҳолати ҳақидаги маълумотларни тўплаш, қайта ишлаш ва сақлаш тизимини ишлаб чиқиш ва амалиётга жорий этиш. Геоахборот технологиялар асосида маълумотлар базасини жорий этиш ва республиканинг биологик хилма-хиллиги ҳолати тўғрисидаги маълумотлар билан мутахассислар ва қарор қабул қилувчи шахсларни ўз вақтида ва кўргазмали тарзда таъминлаш. 3. Ягона давлат кадастрлари тизимининг талабларига мувофиқ муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси объектларининг кадастрини юритиш ишларини такомиллаштириш. Тегишли кадастр объектларининг давлат ҳисобини юритиш ишларини ташкил этиш ва ўтказиш. Кадастр маълумотларини тўплаш тизимини такомиллаштириш. Ҳар йили Давлат бошқаруви республика органларининг бюджет (ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари доирасида) ва бюджетдан ташқари маблағлари Давлат экология қўмитаси, Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси, Фанлар академияси, Ергеодезкадастр давлат қўмитаси, Соғлиқни сақлаш вазирлиги Тегишли давлат кадастрлари бўйича ишларни бажариш ва манфаатдор идораларни биологик хилма-хилликнинг сифат ва миқдор кўрсаткичлари билан таъминлаш. 4. Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси қошида www. biodiversity.uz биологик хилма-хиллик сайтини уч тилда (ўзбек, рус ва инглиз тилларида) ташкил этиш. Домен ва провайдерни аниқлаш. Маълумотларни тўплаш ва сайтга жойлаштириш 2020 йил июнь Давлат экология қўмитасининг бюджетдан ташқари жамғармаси маблағлари Давлат экология қўмитаси Биологик хилма-хиллик билан боғлиқ барча норматив ҳужжатларни ҳамда қуйидаги маълумотларни сайтда жойлаштириш: МҚТҲ, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси бўйича; йиллик мониторинг натижалари ва кадастр маълумотлари тўғрисида; ўсимлик ва ҳайвонот дунёсини овлаш бўйича квоталарни тасдиқлаш тўғрисида; ўсимлик ва ҳайвонот дунёсини овлаш, олиб кириш ва олиб чиқиш учун бериладиган рухсатномалар тўғрисида; фуқароларнинг мурожаатлари бўйича, фуқаролар ва тадбиркорлар учун қулай бўлган шароитларни яратадиган бошқа маълумотлар. 5. Ёввойи ҳолда ўсувчи доривор, озиқ-овқатбоп ва техник ўсимликлар турларининг табиий захираларни хатловдан ўтказиш. Ҳар йили мавжуд ўсимлик турларини ўрганиб чиқиш ва Давлат экология қўмитасига ҳисобот тақдим этиш. 2019 — 2028йиллар Ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари, Ўрмон хўжалиги давлат қўмитасининг Ўрмон хўжалигини ривожлантириш жамғармаси, Давлат экология қўмитасининг бюджетдан ташқари маблағлари Фанлар академияси, Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси, Давлат экология қўмитаси, Ергеодезкадастр давлат қўмитаси Хатлов натижаларига кўра табиатга зарар етказилмайдиган ҳолда ёввойи ҳолда ўсадиган доривор, озиқ-овқатбоп ва техник ўсимликлар турлари бўйича квоталарни тасдиқлаш ва тайёрлаш ҳажмларини аниқлаш. 6. Йилига 2 млн га майдонда табиий яйловлар ва пичанзорлардаги ўсимликларни геоботаник ўрганиб чиқиш. Геоботаник ўрганиб чиқиш ва ҳар йили Давлат экология қўмитасига ҳисобот тақдим этиш Ҳар йили 31 январга қадар Ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари Ергеодезкадастр давлат қўмитаси, Давлат экология қўмитаси Ўсимлик дунёси давлат кадастри юритилишини таъминлаш, яйловларнинг таназзулга учраши ва чўлланишга қарши чора-тадбирларни ишлаб чиқиш. 7. Ўзбекистон сув ҳавзаларида ов қилинадиган қушларнинг ҳисобини юритиш. Қушларнинг қишки ҳисобини юритиш. Ҳар йили Давлат экология қўмитасига ҳисобот тақдим этиш. Доимий асосда Давлат экология қўмитасининг бюджетдан ташқари маблағлари (150,0 млн сўм) Фанлар академияси, Давлат экология қўмитаси Биологик ресурслардан оқилона фойдаланиш, атроф муҳит хавфсизлигини таъминлашга қаратилган тавсиялар тайёрлаш, шунингдек, сувда сузадиган қушларни овлаш квотасини ва ов қилиш муддатларини белгилаш. 8. Тозакўл ва Тўдакўл сув омборларини (Навоий вилояти) халқаро аҳамиятга (Рамсар конвенцияси) эга бўлган сувли-ботқоқ жойлар рўйхатига киритишни таъминлаш. Белгиланган шакл бўйича номма-ном ҳужжатларни тайёрлаш. 2020 йил декабрь Маблағ талаб этилмайди Фанлар академияси, Давлат экология қўмитаси Атроф муҳит муҳофазаси бўйича халқаро конвенциялар бўйича мажбуриятларни бажариш мақсадида Қуйимазор ва Тўдакўл сув омборларини халқаро аҳамиятга эга бўлган сувли-ботқоқ жойлар рўйхатига киритиш. 1.2. Давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари, жамиятнинг биологик хилма-хилликнинг аҳамияти ва экотизимлар хизматларидан хабардорлигини ва билимини ошириш 9. Биологик хилма-хилликни сақлаш чора-тадбирларини ва экотизимлар кўрсатадиган хизматларни иқтисодиёт секторларига интеграциялаш. Биохилма-хилликни сақлаш ва экотизимлар кўрсатадиган хизматлар бўйича чора-тадбирларни ишлаб чиқиш ва уларни идоравий дастурлар ва режаларга киритиш. Доимий асосда Республика давлат ва хўжалик бошқаруви органларининг бюджет (ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари доирасида) ва бюджетдан ташқари маблағлари Давлат экология қўмитаси, Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги, Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси, Ергеодезкадастр давлат қўмитаси, «Иссиқлик электростанциялари» АЖ, «Ўзбекнефтгаз» МХК, Туризмни ривожлантириш давлат қўмитаси Биохилма-хилликни сақлашга ва экотизимлар кўрсатадиган хизматларга йўналтирилган чора-тадбирлар самарадорлигини ошириш. 10. Биологик хилма-хилликнинг аҳамияти тўғрисида жамиятнинг хабардорлиги тўғрисида оммавий ахборот воситаларининг (ОАВ) ролини ошириш. Тегишли тадбирлар режасини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш. Биологик хилма-хиллик мавзулари оммавий ахборот воситаларида мунтазам ёритилишини ташкил этиш. Доимий асосда Республика давлат бошқаруви органларининг бюджет (ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари доирасида) ва бюджетдан ташқари маблағлари Давлат экология қўмитаси Биологик хилма-хиллик ва экотизим кўрсатадиган хизматларнинг аҳамиятини ташвиқ қилиш соҳасида ОАВ иштирокини кенгайтириш, шунингдек, экология соҳасида журналистларнинг касбий маҳоратини оширишга кўмаклашиш. 11. Биологик ресурсларни сақлашнинг аҳамиятини ошириш ҳамда уларнинг экотизимлари хизматларидан барқарор фойдаланишни ошириш мақсадида аҳоли (табиатдан фойдаланувчилар) учун ахборот компаниясини ўтказишни ташкил этиш. Семинар ва тренинглар ўтказиш. Доимий асосда Республика давлат бошқаруви органларининг маблағлари, грантлар Давлат экология қўмитаси, Халқ таълим вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ҳокимликлари Биологик хилма-хилликни сақлаш ва ундан ҳамда экотизимлар хизматларидан барқарор фойдаланиш жараёнларига иқтисодий механизмларни жорий этиш. Биологик хилма-хилликнинг иқтисодий қийматини баҳолаш соҳасида тажриба тўплаш, шунингдек, методикани такомиллаштириш учун таклифлар ишлаб чиқиш. 1.3. Биологик хилма-хиллик ва экотизимлар хизматлари қийматини иқтисодий баҳолаш механизмини ишлаб чиқиш ва режалаштириш жараёнига жорий қилиш 12. Биологик хилма-хилликни ва экотизимлар хизматлари қийматини иқтисодий баҳолаш механизмини яратиш. Тажриба ўтказиладиган ҳудудлар мисолида биологик хилма-хилликни ва экотизимлар хизматлари қийматини иқтисодий баҳолаш бўйича методик тавсияларни ишлаб чиқиш. 2023 йил май Республика давлат бошқаруви органларининг бюджет (ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари доирасида) ва бюджетдан ташқари маблағлари, БМТнинг Тараққиёт дастури/Глобал экологик жамғарманинг «Биохилма-хилликнинг глобал аҳамиятли турлари учун асосий тоғли минтақаларда таби�й ва ўрмон ресурсларини бар�арор бошқариш» дастурлари линияси бўйича грантлар Давлат экология қўмитаси, Ергеодезкадастр давлат қўмитаси, Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги, Молия вазирлиги, Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси, Фанлар академияси Биологик хилма-хилликни сақлаш ва барқарор фойдаланишга ва экотизимлар тақдим қиладиган хизматлар жараёнига иқтисодий механизмларни жорий қилиш. Биологик хилма-хилликни ва иқтисодий баҳолаш соҳасида тажриба орттириш ҳамда ушбу масалада методик тавсияларни такомиллаштириш учун таклифлар ишлаб чиқиш. 13. Биологик ресурсларни муҳофаза қилиш, улардан барқарор фойдаланиш ва уларни қайта тиклашни рағбатлантириш механизмларини ишлаб чиқиш. Тегишли Ҳукумат қарори лойиҳасини ишлаб чиқиш ва Вазирлар Маҳкамасига киритиш. 2020 йиллар октябрь Маблағ талаб қилинмайди Давлат экология қўмитаси, Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси, Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги, Молия вазирлиги, Фанлар академияси. Табиатни муҳофаза қилишга ва табиатни тиклаш самарадорлигига олиб келувчи фаолият амалга оширилганлиги учун солиқ, кредит имтиёзлари ва бошқа имтиёзлар бериш йўли билан экотизимларни сақлаш ва улардан барқарор фойдаланиш мақсадида табиатдан фойдаланувчиларни рағбатлантириш. II. Биологик хилма-хилликка тўғридан-тўғри юкламаларни қисқартириш, унинг компонентларидан озиқ-овқат ландшафтларида барқарор фойдаланиш 14. Орол денгизининг қуриган тубида ўрмон-мелиоратив ишларни амалга ошириш йўли билан Оролбўйини экологик соғломлаштириш. Янги ўрмонзорлар барпо этиш. 2019 — 2028 йиллар Бюджет маблағлари (ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари доирасида) ва бюджетдан ташқари маблағлар, грантлар Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси Муҳофаза ўрмон полосалари майдонини кенгайтириш, туз-чанг кўчишини қисқартириш ва биологик хилма-хилликни тиклаш. 15 Тоғли жойларда ва тўқайзорларда чўл ҳудудларнинг ўрмон билан қопланишини, сув тўпланадиган ҳавзаларни кўпайтириш. Ўрмон тиклаш ишларини олиб бориш. 2019 — 2028 йиллар Бюджет (ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари доирасида) ва бюджетдан ташқари маблағлар, грантлар Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси Чўл ҳудудларини тиклаш ва ўрмонзорлаштириш. Тоғли жойларда сув тўпланадиган ҳавзаларни тиклаш ва ўрмонзорлар барпо этиш. Тўқайзорларни тиклаш ва барпо этиш. Водий зонасида ўрмонзорларни тиклаш ва барпо этиш. 16. Биологик хилма-хилликни сақлаш билан боғлиқ масалаларни комплекс ҳал этиш ва биологик ресурсларни бошқариш механизмларини такомиллаштириш, шу жумладан, ландшафт даражасида режалаштириш усулларини синовдан ўтказиш, тегишли қарорлар қабул қилиш, биохилма-хилликнинг асосий зоналарини мустаҳкамлаш, Ғарбий Тёншон ва Помир-Олой тоғ тизмаларида ўсимлик дунёси ва ҳайвонларнинг барқарор иқтисодий ривожланиши учун рағбатлар яратиш, минтақавий ва халқаро ҳамкорлик ва ўзаро ҳамкорликни ривожлантириш. «Биологик хилма-хилликнинг глобал аҳамиятли турлари учун муҳим бўлган асосий тоғли минтақаларда табиий ва ўрмон ресурсларини барқарор бошқариш» лойиҳасини амалга ошириш. 2019 —2021 йиллар Бюджет (ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари доирасида) ва БМТ ТД ва ГЭЖ томонидан ажратиладиган йиллик бюджет маблағлари доирасида Давлат экология қўмитаси, Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси Муҳоф�за қилинадиган табиий ҳудударни ривожлантириш, маҳаллий аҳолини ижтимоий-иқтисодий қўллаб-қувватлаш ҳамда илвирс (тоғ қоплони) яшайдиган ареалда (Ғарбий Тёншон ва Ҳисор) уни сақлаб қолиш учун биологик хилма-хилликни бошқаришнинг илғор механизмлари ва ёндашувларини жорий этиш. 17 Табиий экотизимлар — илвирс (тоғ қоплони) яшайдиган жойларни сақлаш чора-тадбирларини ишлаб чиқиш. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Илвирс (тоғ қоплони)ни сақлаш дастури ва ҳаракатлар режасини тасдиқлаш тўғрисида»ги қарори лойиҳаси. 2021 йил август Донорлар: БМТ ТД/ГЭЖнинг «Биологик хилма-хилликнинг глобал аҳамиятли турлари учун муҳим бўлган асосий тоғли минтақаларда табиий ва ўрмон ресурсларини барқарор бошқариш» дастурлари линияси бўйича грант маблағлари Давлат Экология қўмитаси, Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси, Фанлар академияси. «Илвирс (тоғ қоплони)ни сақлаш дастури ва ҳаракатлар режаси илвирс (тоғ қоплони) кўпайишини ва асосий тоғ ландшафтлари биохилма-хиллигини сақлаб қолиш имконини беради. 18. Балиқ ови ва сув ҳавзаларининг балиқчилик хўжаликлари биологик ресурслари ҳолати мониторинги тизимини ташкил этиш. Методик тавсиялар-ни ва уларни амалга ошириш дастурларини ишлаб чиқиш. 2020 йил октябрь Ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари, Балиқчиликни ривожлантириш жамғармаси, «Айдар-Арнасой кўллар тизими дирекцияси» ДУК маблағлари «Ўзбалиқсаноат» уюшмаси, Фанлар академияси, «Айдар-Арнасой кўллар тизими дирекцияси» ДУК, Давлат экология қўмитаси Биологик хилма-хиллик мониторинги маълумотлари асосида сув ҳавзалари балиқчилик хўжаликларининг самарали бошқарилишини таъминлаш. III. Муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар тизимини ривожлантириш, экотизимлар хизматлари билан таъминланадиган афзалликлар ҳажмини кўпайтириш 3.1. Миллий экологик тармоқни (турли тоифа ва турлардаги муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар) ташкил этиш, уларни самарали бошқаришни таъминлаш мақсадида мамлакатнинг муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлари умумий майдонини кенгайтириш 19. Муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар тизимини ривожлантириш. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «2028 йилгача бўлган даврда Ўзбекистон Республикасида муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар тизимини ташкил этиш ва кенгайтириш дастурини тасдиқлаш тўғрисида»ги қарори лойиҳаси. 2020 йил Маблағ талаб этилмайди. Давлат экология қўмитаси Муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудларнинг репрезентатив тизимини ривожлантириш ва миллий экологик тармоқни ташкил этиш, табиий мувозанатни таъминлаш, ландшафт, фауна, флора ва экотизим хилма-хиллигини сақлаб қолиш. Муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудларни ривожлантириш ва уларни бошқариш соҳасида фаолиятнинг асосий истиқболли йўналишларини белгилаш. 3.2. Озиқ-овқат маҳсулотлари ишлаб чиқариш ва қишлоқ хўжалигини юритишда фойдаланиладиган биологик хилма-хиллик компонентларини сақлаш ва улардан барқарор фойдаланиш дастурини ишлаб чиқиш 20. Маданий ўсимликлар кўпайишини тиклаш мақсадида уларнинг ёввойи аждодлари генофондини сақлашни таъминлаш. Биологик хилма-хиллик компонентларини уларнинг табиий шароитларидан ташқарида сақлаш. Қишлоқ хўжалиги экинлари ва уларнинг ёввойи аждодлари маҳаллий навлари ва шаклларининг жонли коллекцияларини яратиш. Маданий ўсимликларнинг ёввойи аждодлари ҳар хил популяциялари уруғлари банкини ташкил этиш. 2019 — 2022 йилларда ва сўнгра доимий асосда Республика давлат бошқаруви органларининг бюджет (ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари доирасида) ва бюджетдан ташқари маблағлари, грантлар Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Фанлар академияси, Давлат экология қўмитаси, Маданий ўсимликларнинг ёввойи геннофондини сақлаб қолиш. Маданий ўсимликларнинг ёввойи аждодлари популяцияларини тиклаш. IV. Биргаликда режалаштириш ва салоҳиятни ташкил этиш йўли билан биологик хилма-хилликни сақлаш самарадорлигини ошириш ва ундан барқарор фойдаланиш 21. Биологик хилма-хилликни сақлаш ва ундан барқарор фойдаланиш бўйича Ҳаракатлар режаси бажарилишининг тизимли мониторинги олиб борилишини жорий қилиш. Масъул ижрочилардан ахборот тўплаш, ахборотни таҳлил қилиш ҳар йили 15 декабргача Маблағ талаб қилинмайди Давлат экология қўмитаси, Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси, Прогнозлаштириш ва макроиқтисодий тадқиқотлар институти Ҳаракатлар режаси бажарилиши тўғрисида ўз вақтида ва сифатли ахборот билан таъминлаш. Мониторинг натижаларини ҳисоботларга ва Миллий маърузаларга киритиш. 22. Манфаатдор томонларни стратегиянинг мақсадлари ва вазифалари ҳамда унинг бажарилиши, шу жумладан, минтақавий ва халқаро тадбирларда, шу жумладан, Биологик хилма-хиллик тўғрисидаги Конвенция Томонлари Конференциясида иштирок этиш тўғрисида хабардор қилиш. Ҳаракатлар режаси бажарилишининг бориши ва натижалари тўғрисида ҳисоботлар тайёрлаш ва тақдим этиш. 2019 — 2028 йилларда биологик хилма-хилликни сақлаб қолиш стратегиясининг шарҳловчи материалларини эълон қилиш. Стратегия қабул қилингандан кейин Республика давлат бошқаруви органларининг бюджет (ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари доирасида) ва бюджетдан ташқари маблағлари Давлат экология қўмитаси, Фанлар академияси, Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси, Ўзгидромет, Давлат геология қўмитаси Ергеодезкадастр давлат қўмитаси ва бошқа дахлдор вазирликлар ва идоралар Биологик хилма-хилликни сақлаш ва ундан барқарор фойдаланиш бўйича Ҳаракатлар режаси бажарилиши тўғрисида манфаатдор томонларни ўз вақтида хабардор қилиш. Минтақавий ва халқаро даражаларда Ўзбекистон Республикаси манфаатларини ифодалаш, халқаро молиявий институтлар томонидан Ўзбекистонга кўмаклашишни фаоллаштириш. 23. БМТнинг биологик хилма-хиллик тўғрисидаги Конвенцияси талабларига мувофиқ замонавий ахборот технологияларидан фойдаланган ҳолда Биологик хилма-хиллик бўйича воситачиликнинг миллий механизмини ривожлантириш ва барқарор ишлашини таъминлаш. Биологик хилма-хиллик бўйича воситачилик миллий механизмининг www.cbd.uz сайтини ишлаб чиқиш ва контентини тўлдириш. доимий асосда Бюджет (ҳар йили ажратиладиган бюджет маблағлари доирасида) ва бюджетдан ташқари маблағлар Давлат экология қўмитаси Миллий ва халқаро даражаларда манфаатдор томонлар ўртасида биологик хилма-хиллик ва экотизимлар хизматлари соҳасида ахборот айирбошлаш мақсадида ахборот технологияларини жорий этиш.

Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 11 июндаги 484-сон қарорига 3-ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг ўз кучини йўқотган деб ҳисобланаётган айрим қарорлари

1. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикасининг биологик ранг-барангликни сақлаш бўйича Миллий стратегияси ва Ҳаракатлар режаси тўғрисида» 1998 йил 1 апрелдаги 139-сон қарори .

2. Вазирлар Маҳкамасининг «Ҳукумат комиссияларини ташкил этиш масалалари бўйича Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг айрим қарорларига ўзгартиришлар, қўшимчалар киритиш ва ўз кучини йўқотган деб ҳисоблаш тўғрисида» 2000 йил 19 сентябрдаги 359-сон қарорига 1 -илованинг 11-банди.

3. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартиришлар киритиш тўғрисида (Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида давлат бошқаруви тизимини такомиллаштириш тўғрисида» 2017 йил 21 апрелдаги ПФ-5024-сон Фармони ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси фаолиятини таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида» 2017 йил 21 апрелдаги ПҚ-2915-сон қарори)» 2017 йил 14 ноябрдаги 915-сон қарорига 1-илованинг 4-банди .

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2019 йил 11 июнь,

484-сон

(Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 13.06.2019 й., 09/19/484/3281-сон; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 15.01.2024 й., 09/24/26/0029-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

STRATEGIYASI

HARAKATLAR REJASI

roʻyxati

2019-2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida biologik xilma-xillikni saqlash strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasini “Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlanish yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturi toʻgʻrisida” 2019-yil 17-yanvardagi PF-5635-son Farmonini va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining “1992-yilda Rio-de-Janeyroda imzolangan Biologik xilma-xillik toʻgʻrisidagi konvensiyaga Oʻzbekiston Respublikasining qoʻshilishi toʻgʻrisida” 1995-yil 6-maydagi 82-I-son qarorini ijro etish yuzasidan, shuningdek, biologik xilma-xillikni saqlash va undan barqaror foydalanishni taʼminlash, muhofaza qilinadigan tabiiy hududlarni rivojlantirish va kengaytirish, tabiiy ekologik tizimlarning tanazzulga uchrashi surʼatlarini pasaytirish, hayvonlar va oʻsimliklarning kamyob va yoʻqolib borayotgan turlarini qayta tiklash, bioxilma-xillikni saqlab qolish sohasidagi xalqaro munosabatlarni rivojlantirishga qaratilgan kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilar:

a) 2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida biologik xilma-xillikni saqlash strategiyasi (keyingi oʻrinlarda Strategiya deb ataladi) 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. Strategiya quyidagi ustuvor vazifalar amalga oshirilishini nazarda tutadi:

muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar maydonlarini mamlakat hududining 12 foiziga yetkazish;

Orol dengizining qurigan tubida oʻrmonzorlashtirish ishlarini olib borish va uning maydonini 1,2 million gektarga yetkazish;

Buxoro ixtisoslashtirilgan “Jayron” pitomnigida jayronlar bosh sonini 1000 ga yetkazish;

davlat qoʻriqxonalaridagi etalon ekotizimlarda bioxilma-xillik komponentlari uchun monitoring olib borishning markaziy boʻgʻinli yagona tizimini yaratish;

zamonaviy geoaxborot texnologiyalari (GIS-texnologiyalar) asosida bioxilma-xillikning davlat monitoringi va davlat kadastri yagona axborot maʼlumotlar bazasini yaratish;

har yili 2 mln gektar maydonda tabiiy yaylovlar va pichanzorlardagi oʻsimliklarni geobotanik tekshiruvdan oʻtkazish;

bioxilma-xillikni saqlab qolish masalalarini iqtisodiyotning barcha tarmoqlariga integratsiyalash;

b) 2019 — 2028-yillar davrida biologik xilma-xillikni saqlash strategiyasini amalga oshirish boʻyicha Harakatlar rejasi (keyingi oʻrinlarda Harakatlar rejasi deb ataladi) 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Tasdiqlangan Strategiya va uni amalga oshirish boʻyicha Harakatlar rejasi hayotga joriy etilishini muvofiqlashtirish va nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasiga yuklansin.

3. Vazirliklar va idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari:

Oʻzbekiston Respublikasi Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi bilan birgalikda tarmoqlarni rivojlantirish strategiyalarini ishlab chiqishda ushbu qarorda nazarda tutilgan tadbirlarning keyinchalik tegishli yilga Oʻzbekiston Respublikasi Investitsiya dasturiga kiritish taklif qilinayotgan loyihalar bilan oʻzaro bogʻliqligini taʼminlasinlar;

har yili yil yakuni boʻyicha Harakatlar rejasida nazarda tutilgan tadbirlarning bajarilishi holati toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasiga axborot kiritsinlar.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 3-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari — transport vaziri A.J. Ramatov va Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisi B.T .Qoʻchqorov zimmasiga yuklansin.

Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 11-iyundagi 484-son qaroriga 1-ILOVA

2019 — 2028-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasida biologik xilma-xillikni saqlash

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Oʻzbekistonda biologik xilma-xillikni tiklash va saqlash — ekologik xavfsizlikni taʼminlash va mamlakatning barqaror rivojlanishi, shuningdek, iqlim oʻzgarishining yuz berayotgan jarayonlariga moslashishning ishonchli yoʻli.

Oʻzbekiston Respublikasi 1995-yildan boshlab Birlashgan Millatlar Tashkilotining (keyingi oʻrinlarda BMT deb ataladi) Biologik xilma-xillik toʻgʻrisidagi Konvensiyasining Tomoni hisoblanadi va oʻziga quyidagi majburiyatlarni olgan:

biologik xilma-xillikni saqlash va undan barqaror foydalanishning yoki mavjud rejalar va dasturlarga moslashtirishning milliy strategiyalari, rejalari va dasturlarini ishlab chiqish;

biologik xilma-xillikni saqlash va undan barqaror foydalanish uchun uning muhim ahamiyatga ega boʻlgan qismlarini belgilash;

biologik xilma-xillik ishonchli saqlanishini taʼminlash maqsadida mavjud muhofaza qilinadigan tabiiy hududlarni kengaytirish va yangilarini tashkil etish;

tanazzulga uchragan ekotizimlarni tiklash hamda kamyob va yoʻqolib ketish xavfi ostidagi turlarini tiklash chora-tadbirlarini koʻrish.

Biologik xilma-xillikni saqlash boʻyicha Birinchi milliy strategiya va Harakatlar rejasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998-yil 1-apreldagi 139-son qarori bilan maʼqullangan edi.

Mana shu tufayli biologik xilma-xillikni saqlash sohasidagi koʻplab loyihalar Global ekologik jamgʻarma (keyingi oʻrinlarda GEJ deb ataladi), Jahon banki, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot dasturi (keyingi oʻrinlarda BMTTD deb ataladi), Yovvoyi tabiatni qoʻriqlash jahon jamgʻarmasi va boshqa xalqaro tashkilotlar tomonidan xalqaro qoʻllab-quvvatlandi.

Ushbu Strategiya doirasida atrof muhitni muhofaza qilish boʻyicha bir qator milliy va mahalliy dasturlar va rejalarga biologik xilma-xillikni saqlash masalalari kiritildi va biologik xilma-xillikni saqlash sohasida qirqqa yaqin xalqaro loyihalar amalga oshirildi. Natijada yerlarning tanazzulga uchrashini sekinlashtirishga, choʻllanish jarayonlarini qisqartirishga, tabiiy resurslardan nobarqaror foydalanishning boshqa salbiy oqibatlarini susaytirishga erishildi.

Erishilgan natijalarga qaramay, tabiiy ekotizimlarga va yovvoyi hayvonlar va oʻsimliklar koʻpayishiga salbiy omillarning taʼsiri davom etmoqda. Biologik xilma-xillik komponentlari samarali muhofaza qilinishini davom ettirish uchun tizimli yondashuvni qoʻllash talab qilinadi, ham hayvonlarning oʻzini, ham ular yashash joyini muhofaza qilish boʻyicha kompleks tadbirlarni ishlab chiqish zarur.

2. Ushbu 2019 — 2028-yillar davrida biologik xilma-xillikni saqlash strategiyasi (keyingi oʻrinlarda Strategiya deb ataladi) ustuvor yoʻnalishlarni, maqsadlar va vazifalarni, rejalashtirishni, ularga samarali erishish usullarini, shuningdek, uzoq muddatli istiqbolga biologik xilma-xillikni saqlash va undan foydalanish sohasida barqaror tizimni shakllantirish va rivojlantirish sohasida davlat siyosati amalga oshirilishi bosqichlarini belgilashga qaratilgan.

3. Strategiya Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga , “ Tabiatni muhofaza qilish toʻgʻrisida ”, “ Oʻsimlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish toʻgʻrisida ”, “ Hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish toʻgʻrisida ”, “ Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar toʻgʻrisida ” va “ Oʻrmon toʻgʻrisida ”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7-fevraldagi PF-4947-son Farmoni bilan tasdiqlangan 2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasiga asoslanadi.

2-bob. Joriy vaziyatning tavsifi

1-§. Oʻzbekiston Respublikasida biologik xilma-xillikning joriy holati

4. Oʻzbekiston hududi tabiiy ekotizimlarning nihoyatda xilma-xilligi bilan tavsiflanadi. Tekis mintaqalarda choʻl ekotizimlari, togʻ ekotizimlarida esa balandlik zonalari mavjud, togʻ ekotizimlarining asosiy tiplariga muvofiq boʻlgan bir qancha zonal-iqlim poyaslari aniq namoyon boʻladi.

Daryo va qirgʻoqboʻyi ekotizimlari ham tekkislikda, ham togʻli mintaqalarda joylashgan, ularning har birida oʻziga xos yashash joyi mavjud. Suv-botqoqlik ekotizimlari asosan mamlakatning tekislik hududlarida joylashgan.

5. Oʻzbekiston hududi uchun tabiiy ekotizimlarning beshta asosiy tipi ajratilgan. Bular:

choʻl va yarimchoʻl;

togʻoldi va pastkam togʻli joylar;

togʻ ekotizimlari;

daryo va qirgʻoqboʻyi ekotizimlari;

suvli-botqoq joylar ekotizimlari.

6. Har bir ekotizimda kompleks tabiiy komponentlar mavjud. Ular muayyan oʻsimliklar dunyosi va hayvonlarning rivojlanishi, yashash va oʻsishini belgilaydi. Ekotizimlarning har bir tipi boshqa ekotizimlar bilan oʻzaro hamkorlikda mamlakatning umumiy ekologik yaxlitligini saqlash va muayyan ekotizim xizmatlari koʻrsatishda noyob oʻrin tutadi.

7. Oʻzbekistonning bioxilma-xilligi hozirgi paytda maʼlum boʻlgan 27 mingtaga yaqin turni oʻz ichiga oladi. Ular orasida yuksak oʻsimliklar, poʻpanaklar, lishayniklar (suv oʻtlari bilan qoplangan zamburugʻlar), qoʻziqorinlar va suv oʻtlari) umuman olganda 11 mingtaga yaqin turni tashkil etadi, fauna turlari — 15,6 mingta turdan ortiq. Oʻzbekiston oliy tomirli oʻsimliklari endemizmi qariyb 8%. Qadimdan saqlanib qolgan endemiklar endemik turlar umumiy sonining 10 — 12 foizini tashkil etadi.

8. Hozirgi vaqtda zoologik tadqiqotlarning butun davrida mamlakat hududida roʻyxatdan oʻtkazilgan turlarni oʻz ichiga oladigan Oʻzbekiston umurtqali hayvonlar faunasi beshta sinfni ifodalaydi va 715 ta turni oʻz ichiga oladi, ulardan 77 tasi baliq turlari, 3 tasi amfibiyalar turlari, 61 tasi sudralib yuruvchilar turlari, 467 tasi qushlar turlari va 107 tasi sut emizuvchilar turlaridir.

9. Oʻzbekiston va Markaziy Osiyoning endemikasi umurtqali hayvonlarning 53 ta turi va kenja turini ifodalaydi. Sudralib yuruvchilarda endemizm koʻrsatkichi 50 foizga teng, sut emizuvchilar sinfi endemizmi darajasi pastroq — 14% va qushlar sinfi uchun endemiklar soni koʻp emas — 1,7%. Baliqlar orasida endemizm darajasi 50 foizdan ortiqqa yetadi.

2-§. Hayvonlar va oʻsimliklarning kamyob va yoʻqolib borayotgan turlari

10. Antropogen taʼsir ostida kuchayayotgan tabiiy ekotizimlarning umumiy tanazzuli va fragmentatsiyasi areallarning va ham kamyob, ham resurs (ovlanadigan) turlarning soni qisqarishiga olib keldi. Bunday turlar yovvoyi tabiatda yoʻqolib ketish xavfiga ega va Qizil kitobga kiritish uchun tavsiya qilingan.

11. Hayvonlarning 207 ta turi va kenja turlari kamyob va yoʻqolib ketish xavfi ostidagi turli toifalarga kiritilgan, ulardan 184 tasi Oʻzbekiston Respublikasining Qizil kitobiga kiritilgan (2009-y.), ulardan sut emizuvchilarning 24 turi, qushlarning 48 turi, reptiliylarning 16 turi, baliqlarning 17 turi, boʻgʻimli chuvalchanglarning 3 ta turi, molyuskalarning 14 ta turi, boʻgʻimoyoqlilarning 60 turi mavjud.

12. Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqining Qizil kitobiga hayvonlarning 73 ta turi va kenja turlari kiritilgan. Ularning kelajagi global koʻlamda tashvish uygʻotadi.

13. Yoʻqolib ketish xavfi ostidagi turlar bilan xalqaro savdo qilish toʻgʻrisidagi konvensiyaga Ilovaga hayvonlarning 88 ta turi va kenja turlari kiritilgan.

14. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobining oxirgi nashri (2009-y.) yuksak oʻsimliklarning 321 turini va zamburugʻlarning uch turini oʻz ichiga oladi. Oldingi nashrlar bilan taqqoslaganda 23 tur chiqarib tashlangan, boshqa tomondan esa kamyob deb eʼtirof etilgan oʻsimliklarning 11 yangi turi kiritilgan, 7 turi ular tabiatda koʻpayganligi munosabati bilan “kamyob” maqomidan “qisqarib borayotgan” maqomiga kiritilgan. Oʻzbekiston Respublikasining Qizil kitobida “Yoʻqolib ketgan” maqomi bilan 18 tur mavjudligini alohida taʼkidlash zarur.

3-§. Hayvonlarning yashash joylari va ularni qoʻriqlash

15. Hayvonlar turlarining tabiiy yashash joylari qisqarishi va sezilarli darajada transformatsiyasi biologik xilma-xillik uchun asosiy xavf hisoblanadi. Bunda kamyob va yoʻqolib ketish xavfi ostidagi turgʻun, avtoxton turlar, endemiklar koʻproq eng zaif holatdadir.

16. Gʻarbiy Tyonshon va Pomir-Oloyning toʻqayzorlari, qadimdan saqlanib qolgan yongʻoqzorlari va boshqa mevali oʻrmonlari, suvli-botqoq joylar va shu kabilar yoʻqolib ketish xavfi ostidagi va muhim jahon ahamiyatiga ega boʻlgan hayvonlar turlarining yashash joylari hisoblanadi.

17. Keyingi oʻn yillikda tabiatdan jadal foydalanish natijasida Oʻzbekiston hayvonlarining ayrim turlari antropogen taʼsirga uchradi, shu munosabat bilan ularning areali va soni kamaydi, hayvonlarning ayrim turlari yoʻqolib ketish xavfi ostida yoki batamom yoʻqoldi. Koʻplab hayvonlarning soni hali tahlikali darajaga yetmadi, biroq izchil qisqarib bormoqda. Yashash joylarining tanazzulga uchrashi va toʻgʻridan-toʻgʻri qirish eng avvalo yirik yirtqich hayvonlar va tuyoqli sut emizuvchilar hissasiga toʻgʻri keldi.

18. Tabiatga doimiy ravishda kuchayib borayotgan antropogen taʼsir respublikaning barcha mintaqalarida ildizli oʻsimliklar sezilarli darajada oʻzgarishiga olib keldi. Oʻsimlik qoplamasining hozirgi holati biomassaning siyrakligi, mahsuldorligining pastligi, oʻrmonlar maydonining qisqarishi, ikkilamchi oʻsimliklar dunyosi va hayvonlar toʻdalari va oʻsimliklarning muqobil (inson tomonidan tabiiy arealdan yiroqdagi hududga qasddan keltirilmagan oʻsimliklar), begona turlari keng tarqalishi bilan tavsiflanadi.

19. Hayvonlarning ayrim turlari Oʻzbekiston hududida mavsumiy, yaʼni migratsiya davrida yashaydi. Hayvonlarning migratsiya turlariga sut emizuvchilarni (oqquyruqlar, Buxoro bugʻusi, kulon, ilvirs (togʻ qoploni), qushlarni (turnalar, suvli-botqoq joylar oʻsimliklari va boshqalar), baliqlarni kiritish mumkin.

20. Hayvonlar migratsiyasi, asosan — kuz-bahor davrida amalga oshiriladi. Migratsiya bilan bogʻliq hayvonlarning katta qismi Oʻzbekistonda qishlab qoladi. Bunday holatda hayvonlar sonini hisobga olish, ularni qoʻriqlash va yashash joylarini himoya qilish choralarini koʻrish zarur.

4-§. Oʻrmon va oʻrmondan foydalanish

21. Oʻzbekiston oʻrmonlar kam boʻlgan mamlakat hisoblanadi, biroq oʻrmon ekotizimlari ham xoʻjalik munosabatlarida, ham tabiatni muhofaza qilish munosabatlarida muhim rol oʻynaydi.

Davlat oʻrmon fondi yerlari 11,2 mln gektarni egallaydi, bu respublika umumiy maydonining 25,2 foizini tashkil etadi, ulardan 3,26 mln gektarga yaqini oʻrmonlar bilan qoplangan.

22. Oʻzbekiston oʻrmonlari oʻzining tabiiy tarkibi, mahsuldorligi va bajariladigan funksiyalariga koʻra jiddiy ravishda farqlanadi. Oʻrmonlar asosan qumli choʻllarda — 9,53 mln ga, togʻlarda — 1,12 mln ga, qayirlarda — 0,11 mln ga, shuningdek, vohalarda — 0,26 mln ga joylashgan.

23. 30 ming gektarga yaqinni egallagan toʻqayzorlar uchastkalari Qoraqalpogʻiston Respublikasida joylashgan va Amudaryo deltasida toʻqayzorlar dastlabki hududining 10 foiziga yaqinni tashkil etadi. Ushbu uchastkalar Oʻzbekistondagi qolgan barcha toʻqayzorlarning 75 foizini va Markaziy Osiyo toʻqayzorlarining 20 foizini tashkil etadi.

24. Toʻqayzorlar maydonining kamayishi kamyob va yoʻqolib borayotgan turlarning qisqarishi sababi hisoblanadi. Toʻqayzorlar massivlari uncha katta boʻlmagan tor polosalar va daryo uvalaridagi alohida uchastkalarda saqlanib qolgan va yovvoyi tabiat uchun muhim ekologik yoʻlaklar hisoblanadi.

5-§. Muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar

25. Mavjud bioxilma-xillikni saqlab qolish uchun boy tabiiy meros asosida muhofaza qilinadigan tabiiy hududlarning toʻlaqonli tarmogʻini tashkil etish Oʻzbekistonni rivojlantirishning muhim shartlaridan biri hisoblanadi.

26. Muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar tizimini rivojlantirish, jumladan:

Quyi Amudaryo davlat biosfera rezervati;

“Doʻrmon” milliy bogʻi;

“Saygʻoqli” kompleks lanfdashft buyurtmaxonasi;

“Ugom-Chotqol” davlat biosfera rezervati tashkil etilishi respublikaning katta muvaffaqiyati boʻldi.

Shuningdek, Buxoro ixtisoslashtirilgan “Jayron” pitomnigini rivojlantirish, Ramsar Konvensiyasi doirasida suvli-botqoq joylar xalqaro roʻyxatiga yangi tabiiy hududlarni kiritish, mamlakatning 51 ta muhim arnetologik hududini xatlovdan oʻtkazish va ularni tavsiflash katta yutuq boʻldi.

27. Bugungi kunda respublikada 7 ta qoʻriqxona (188,3 ming ga), 1 ta kompleks landshaft-buyurtmaxona (628,3 ming ga), 2 ta biosfera rezervati (111,7 ming ga), 3 ta milliy tabiiy bogʻ (558,2 ming ga), 1 ta “Doʻrmon” milliy bogʻi (32,4 ga), 10 ta tabiat yodgorligi (3,8 ming ga), 12 ta buyurtmaxona (572,4 ming ga) va Buxoro ixtisoslashtirilgan “Jayron” pitomnigi (165, ming ga), shuningdek, oʻrmon va oʻrmon ovchilik xoʻjaliklari (11,121 mln ga) mavjud.

28. Bioxilma-xillik barqaror saqlanishini taʼminlaydigan muhofaza qilinadigan tabiiy hududlarning (muhofaza qilinadigan landshaftlar — kurort tabiiy hududlar, rekreatsion zonalar, suvni muhofaza qilish zonalari, qirgʻoqboʻyi polosalari, suv obyektlarini sanitariya jihatidan muhofaza qilish zonalari, yuza va erosti suvlar hosil boʻlishi zonalarisiz) umumiy maydoni 13,2 mln gektarga yaqinni tashkil etadi. Ayni vaqtda muhofaza qilinadigan tabiiy hududlarning umumiy maydoni oʻrmon xoʻjaliklari va oʻrmon-ovchilik xoʻjaliklari hisobga olinmaganda 2079,2 ming gektarni yoki mamlakat hududining 4,64 foizini tashkil etadi.

6-§. Ekoturizm

29. Oʻzbekistonda ekoturizmni rivojlantirish uchun noyob tabiat, har xil landshaftlar (choʻllar, togʻlar, plato, daryolar, koʻllar, sharsharalar), oʻsimlik va hayvonot dunyosining kamyob va yoʻqolib borayotgan turlari, arxeologik topilmalar, poleontologik qoldiqlar, petrogliflar, nodir geologik obyektlar mavjud. Shunga qaramay, respublikada turistlarni tabiiy obyektlarga jalb qilish uchun infratuzilma yetarli darajada rivojlanmagan.

30. Respublikaning ayrim muhofaza qilinadigan tabiiy hududlari turistlarni qabul qilish uchun eng uyushtirilgan va munosib joylar hisoblanadi, chunki ushbu hududlarda belgilangan maydon va chegaralar, turistlar tashrif buyurishi uchun ajratilgan uchastkalar, keluvchilar bilan ishlash tajribasi mavjud, ayrimlarida esa — belgilangan yoʻnalishlar hamda ushbu hudud va uning xususiyatlari boʻyicha muayyan bilimlarga ega boʻlgan xodimlar bor.

31. Biroq qonun hujjatlariga muvofiq ekoturizmni, shu jumladan, rekreatsion faoliyatni amalga oshirish uchun davlat qoʻriqxonalariga, tabiiy bogʻlarning qoʻriqxona zonalariga va biosfera rezervatlariga kirish taqiqlangan.

3-bob. Mavjud xavf-xatarlar va muammolar

32. Oxirgi oʻn yildagi vaziyatni tahlil qilish bioxilma-xillik yoʻqolishi va uning mahsuldorligi pasayishi va ekotizim xizmatlari funksiyalari kamayishining asosiy sabablari jiddiy ravishda oʻzgarmaganligini koʻrsatadi.

33. Biologik xilma-xillikning mavjud xavf-xatarlari asosan iqtisodiyotning biologik resurslardan barqaror foydalanishni hisobga olmasdan rivojlanishi bilan bogʻliqdir.

34. Chorvachilik tabiiy ekotizimlarga salmoqli taʼsir koʻrsatadi. Choʻl, togʻoldi va togʻ hududlarida, ayniqsa qishloq manzilgohlari yaqinida joylashgan zonalarda yaylovlarning tanazzulli tezlashadi.

35. Quyidagilar:

qishloq xoʻjaligi sugʻorishi infratuzilmasining tor yoʻnaltirilgan rivojlanishi va boshqarilishi;

baliqchilik xoʻjaligi sohasida tabiiy resurslarni boshqarish va foydalanishning barqaror boʻlmagan shakllari;

sugʻoriladigan dehqonchilik hosildorligining pastligi va barqaror boʻlmaydigan sugʻorilmaydigan dehqonchilik oʻsib borayotgan xavf-xatarlarga tegishlidir.

Ushbu omillar mamlakat aholisi soni tez oʻsib borishi bilan qoʻshilib barcha resurslardan jadal foydalanishga olib keladi.

36. Aholi soni oʻsishi natijasida aholi punktlari hududi kengaydi, bu ekotizimlar tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlarga nisbatan tabiiy ekotizimlarga yuklamani oshirdi.

37. Iqlim oʻzgarishi yerlarning tanazzulga uchrashi va choʻllanish jarayonlarini keltirib chiqaradi va bu bilan biologik xilma-xillikning holatiga taʼsir koʻrsatadi. Ushbu jarayonlar ayniqsa Orolboʻyida, Ustyurt platosida, Qizilqum sahrosida, togʻlardagi oʻrmon massivlarida va togʻoldi tumanlarida jadallik bilan yuz bermoqda.

38. Mavjud tendensiyalar saqlanib qolsa yaqin oʻn yil mobaynida asosiy ekotizim xizmatlarining qoʻldan boy berilishi xavfi oʻsadi. Bundan tashqari, iqlim oʻzgarishi taʼsirning boshqarib boʻlmaydigan omili hisoblanadi, u tanazzulga uchrashi va biologik xilma-xillikning yoʻqolishi borasida qoʻshimcha muammolar keltirib chiqarishi mumkin.

39. Quyidagilar biologik xilma-xillik saqlanib qolishiga toʻsqinlik qilayotgan asosiy muammolar hisoblanadi:

normativ-huquqiy hujjatlarning biologik resurslardan foydalanishni tartibga soluvchi xalqaro standartlarga nomuvofiqligi;

bioxilma-xillik va ekotizim xizmatlari qiymatini iqtisodiy baholash mexanizmlarining mavjud emasligi;

muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar tizimini va ularning reprezentativ tizimini muqobil boshqarishning mavjud emasligi;

atrof tabiiy muhit, jumladan, bioxilma-xillik davlat kadastri va monitoringi yetarlicha amalga oshirilmasligi;

bioxilma-xillikni saqlash sohasida moliyalashtirish yetarli emasligi;

davlat ekologik ekspertizasi tartibotiga xoʻjalik faoliyati va boshqa faoliyatning bioxilma-xillikka taʼsirini baholash mexanizmlari yetarlicha joriy etilmaganligi;

jamoatchilikning bioxilma-xillikni saqlab qolishdan xabardorligini va ishtiroki darajasining pastligi;

aholi ekologik madaniyatining yetarlicha rivojlanmaganligi.

4-bob. Bioxilma-xillik sohasida xalqaro aloqalar

40. Oʻzbekiston tabiatni muhofaza qilish mintaqaviy va xalqaro jarayonlarining faol ishtirokchisi hisoblanadi. Hamkorlik koʻp tomonlama tabiatni muhofaza qilish shartnomalarini — global ekologik Konvensiyalarni, ikki tomonlama va koʻp tomonlama bitimlar va memorandumlarni amalga oshirish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Bular:

Biologik xilma-xillik toʻgʻrisidagi konvensiya;

Yoʻq boʻlib ketish xavfi ostidagi yovvoyi fauna va flora turlarining xalqaro savdosi toʻgʻrisidagi konvensiya;

Xalqaro ahamiyatga ega, ayniqsa suvda suzuvchi qushlarning yashash joylari boʻlgan suvli-botqoq joylar toʻgʻrisidagi konvensiya (Ramsar konvensiyasi);

YUNESKOning butunjahon madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi konvensiyasi;

Yovvoyi hayvonlarning migratsion turlarini saqlash boʻyicha konvensiya;

Jiddiy qurgʻoqchilik va/yoki choʻllanishga duchor boʻlgan mamlakatlarda, ayniqsa, Afrikada choʻllanishga qarshi kurashish boʻyicha konvensiya;

Afro-Yevroosiyo migratsiyalanadigan suvli-botqoq joylardagi qushlarni muhofaza qilish boʻyicha bitim;

Oq quyruq, Buxoro bugʻusi, Sibir oq turnasi singari hayvonlarning kamyob migratsiyalanadigan turlarini saqlash boʻyicha oʻzaro tushunish toʻgʻrisidagi memorandumlar;

Sut emizuvchilar boʻyicha Markaziy Osiyo tashabbusi;

Orolni qutqarish Xalqaro jamgʻarmasini tashkil etish toʻgʻrisidagi bitim.

41. Biologik xilma-xillikni saqlash va tegishli loyihalarni amalga oshirish boʻyicha tadbirlarni amalga oshirish doirasida Global ekologik jamgʻarma, Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqi, BMT TD, BMTning atrof muhit boʻyicha dasturi, YUNESKO, Butunjahon yovvoyi tabiatni muhofaza qilish jamgʻarmasi, Tabiatni muhofaza qilish boʻyicha Mixael Zukkov jamgʻarmasi singari xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qilinmoqda.

42. Oʻzbekistonda keyingi oʻn besh yilda xalqaro grantlar jalb etilgan holda bir qancha loyihalar amalga oshirildi. Ular doirasida muhofaza qilinadigan tabiiy muhitlarda va ular atrofida bioxilma-xillik va tabiiy resurslarni saqlash va boshqarish, muhofaza qilinadigan tabiiy muhitlar tizimini kengaytirish boʻyicha yangi yondashuvlar namoyish qilindi. Ushbu loyihalarni amalga oshirish tufayli muhofaza qilinadigan tabiiy hududlarning yangi toifalari tashkil etildi, ularning moddiy-texnika bazasi yaxshilandi, Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi tizimi mutaxassislari va xodimlarini, shuningdek, respublika kompaniyalari va korxonalari ekologlarini bioxilma-xillikni saqlab qolish boʻyicha yangi ilgʻor yondashuvlarga oʻqitish yaxshilandi.

5-bob. Strategiyaning maqsadlari va vazifalari

43. Ushbu Bioxilma-xillikni saqlash strategiyasining konsepsiyasi Oʻzbekiston rivojlanishning muvozanatli va barqaror shakliga erishishidan, u uzoq muddatli istiqbolda millatning iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy ehtiyojlari bogʻliq boʻlgan ekotizimlarning asosiy xizmatlarini taʼminlaydigan bioxilma-xillikni eʼtirof etishi, baholashi va saqlab qolishidan iboratdir.

44. Strategiyaning maqsadi 2029-yilga kelib bioxilma-xillikni saqlash va undan barqaror foydalanishni, ekotizimlar faoliyat koʻrsatishi va ular tomonidan asosiy xizmatlar koʻrsatilishini taʼminlash uchun samarali va shoshilinch chora-tadbirlar ishlab chiqilishidan iborat.

45. Bioxilma-xillikni saqlash va undan barqaror foydalanishni, oziq-ovqat xavfsizligini, aholi yashashi uchun qulay muhitni hamda mamlakatni barqaror rivojlantirishni taʼminlash uchun 2029-yilgacha quyidagi strategik maqsadlar belgilandi:

bioxilma-xillik masalalarini davlat hokimiyati boshqaruvi organlari va butun jamiyatning faoliyatiga kiritish;

bioxilma-xillikka toʻgʻridan-toʻgʻri yuklamalarni qisqartirish, uning komponentlaridan oziq-ovqat landshaftlarida barqaror foydalanish;

muhofaza qilinadigan tabiiy muhitlar hududi tizimini rivojlantirish, ekotizim xizmatlari tomonidan taʼminlanadigan afzalliklar hajmini koʻpaytirish;

salohiyatni rejalashtirish, yaratish va moliyalashtirish mexanizmlarini rivojlantirish yoʻli bilan biologik xilma-xillik saqlash va undan barqaror foydalanish samaradorligini oshirish.

46. Strategiya turli darajalardagi davlat va nodavlat tuzilmalari, aholining kelishilgan saʼy-harakatlarini safarbar qilishga, shuningdek, bioxilma-xillikni saqlab qolish va undan barqaror foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan muayyan yoʻnalishlarni qoʻllab-quvvatlash va amalga oshirishdan manfaatdor boʻlgan donorlarni jalb etishga yoʻnaltirilgan.

47. Biologik xilma-xillik mavzularini davlat hokimiyati boshqaruvi organlari va butun jamiyatning faoliyatiga kiritish uchun:

atrof tabiiy muhit davlat monitoringi tizimini takomillashtirish, biologik xilma-xillik komponentlari monitoringi bilan keng qamrab olish hisobiga uning mazmun-mohiyatini kengaytirish;

biologik xilma-xillik qadriyatlari va ekotizim xizmatlari toʻgʻrisida davlat hokimiyati boshqaruvi organlari, shuningdek, jamiyatning barcha qatlamlarining xabardorligi va bilimini oshirish;

biologik xilma-xilliklar qiymati va ekotizimlar xizmatlarini iqtisodiy baholashni ishlab chiqish va uning mexanizmlarini rejalashtirish jarayoniga kiritish;

tashkiliy-texnik, texnologik yechimlarni oʻz ichiga oladigan davlat ekologik ekspertizasi doirasida tabiatni muhofaza qilish tadbirlari iyerarxiyasini nazarda tutuvchi atrof muhitga taʼsir toʻgʻrisidagi bayonotlar loyihalariga xalqaro talablarni ishlab chiqish va joriy etish zarur.

48. Biologik xilma-xillikka toʻgʻridan-toʻgʻri yuklamalarni qisqartirish va uning komponentlaridan oziq-ovqat landshaftlarida barqaror foydalanish uchun:

eng zaif tabiiy ekologik tizimlar tanazzuli va fragmentatsiyasi surʼatlarini pasaytirish boʻyicha kompleks choralar ishlab chiqilishi va amalga oshirilishini;

takomillashtirilgan huquqiy va metodik asosda suv havzalari va boshqa ekotizimlarning biologik resurslaridan barqaror foydalanishni taʼminlash zarur.

49. Muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar tizimini rivojlantirish, ekotizimlar xizmatlari bilan taʼminlanadigan afzalliklar hajmini koʻpaytirish uchun:

muhofaza qilinadigan tabiiy hudud tizimini muqobil va samarali boshqarishni va tabiiy bogʻlar, kompleks buyurtmaxonalar va buyurtmaxonalar hisobiga tizim maydonini kengaytirishni;

oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish va qishloq xoʻjaligini yuritish uchun foydalaniladigan biologik xilma-xillik komponentlarini saqlash va ulardan barqaror foydalanish davlat dasturi ishlab chiqilishini taʼminlash zarur.

50. Salohiyatni yaratishni rejalashtirish yoʻli bilan biologik xilma-xillikni saqlab qolish va ulardan barqaror foydalanish samaradorligini oshirish uchun milliy, hududiy va tarmoq rivojlanishi rejalarining tarkibiy qismlari sifatida ushbu Strategiyaning qoidalari kiritilishi va amalga oshirilishini taʼminlash zarur.

6-bob. Biologik xilma-xillikni saqlab qolish boʻyicha harakatlarning asosiy yoʻnalishlari

51. Biologik xilma-xillikni toʻgʻrisidagi konvensiyaning Tomonlari konferensiyasi (KT-10) qaroriga muvofiq 2010-yilda Konvensiya tomonlari boʻlgan mamlakatlar yangilashlari va “biologik xilma-xillikni saqlab qolish boʻyicha samarali va yangilangan milliy strategiyalar va harakatlar rejalarini boshlashi” kerak.

52. Strategiya va Strategiyani amalga oshirish boʻyicha Harakatlar rejasi biologik xilma-xillik komponentlarining hozirgi holatini, mamlakatning iqtisodiy, institutsional, huquqiy, taʼlim, ilmiy, axborot xususiyatlarini va boshqa xususiyatlarini tahlil qilishga asoslanishi kerak.

53. Oʻzbekiston tomonidan mustaqillik davrida koʻrilgan biologik xilma-xillikni saqlab qolish va undan barqaror foydalanishga doir saʼy-harakatlar erning tanazzulga uchrashi, choʻllanish, qurgʻoqchilik, areallar va turlar sonining qisqarishi sohasida va tabiiy resurslardan nobarqaror foydalanishning boshqa oqibatlari boʻyicha tendensiyalar uncha katta boʻlmagan sekinlashishiga olib keldi.

Biroq bioxilma-xillik masalalari iqtisodiyotning asosiy sektorlariga zarur darajada integratsiyalashtirilmadi.

54. Uzoq muddatli istiqbolda barqaror rivojlanishga erishish uchun biologik xilma-xillikni saqlash va undan barqaror foydalanish masalalarini zarur tashkiliy va moliyaviy resurslar yaratilgan holda iqtisodiyotning barcha sektorlarini milliy rivojlantirish rejalariga kiritish zarur.

55. Mamlakatning yanada iqtisodiy rivojlanishi, aholi sonining va tabiiy resurslarga boʻlgan talabning oʻsishi sharoitlarida faqat “yashil iqtisodiyot” prinsiplariga amal qilish mamlakatning ekologik xavfsizligini, erning uzoq muddatli mahsuldorligini taʼminlashga, biologik xilma-xillikni va ekotizimlarning asosiy xizmatlarini saqlab qolishga qodirdir.

56. Biologik xilma-xillik saqlab qolinishi va undan barqaror foydalanishni taʼminlash quyidagi asosiy yoʻnalishlarni amalga oshirish bilan bogʻliqdir:

biologik xilma-xillikni saqlab qolish va undan barqaror foydalanish sohasida normativ-huquqiy bazani takomillashtirish;

hayvonot va oʻsimlik dunyosi obyektlari davlat kadastri va monitoringi yuritilishini takomillashtirish;

ushbu sohada siyosatni shakllantirish va kompleks qarorlar qabul qilish uchun zarur boʻlgan biologik xilma-xillikning holati va ahamiyati toʻgʻrisidagi zamonaviy ilmiy axborotni takomillashtirish;

muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar tizimini rivojlantirish;

eng zaif tabiiy ekologik tizimlar tanazzuli va fragmentatsiyasi surʼatlarini pasaytirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish;

hayvonlar va oʻsimliklarning kamyob va yoʻqolib borayotgan turlarini tiklash tadbirlarini amalga oshirish;

hayvonot va oʻsimliklar dunyosi obyektlaridan noqonuniy foydalanish ustidan nazorat qilishni kuchaytirish;

ekologik turizmni rivojlantirish;

biologik xilma-xillikka nisbatan aholining xabardorligi va ekologik madaniyati darajasini oshirish.

1-§. Biologik xilma-xillik sohasida normativ-huquqiy bazani takomillashtirish

57. Tabiatdan foydalanish sohasidagi faoliyatning huquqiy va qonunchilik asosi 120 tadan ortiq qonunlar va qonunosti hujjatlarini oʻz ichiga oladi, ularning koʻpchiligi toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita biologik xilma-xillik masalalari bilan bogʻliqdir.

Biroq hamon nuqsonlar mavjud, ayniqsa biologik xilma-xillikka salbiy taʼsir koʻrsatuvchi xoʻjalik faoliyati va boshqa faoliyat loyihalarining atrof muhitga taʼsirini baholash qoʻllanilishiga nisbatan nuqsonlar mavjud.

58. Biologik xilma-xillikning davlat kadastri va monitoringini yuritishning institutsional va qonunchilik asoslarini takomillashtirish zarur. Tabiatdan foydalanishga va uni nazorat qilishga yoʻnaltirilgan qonunosti hujjatlari ham takomillashtirishni talab qiladi. Shuningdek, ham biologik xilma-xillikni saqlab qolish boʻyicha faoliyatni moliyalashtirishni izlash, ham davlat tomonidan ushbu sohaga investitsiyalarni baholash uchun yangi yondashuvlarni ishlab chiqish zarur.

59. Biologik xilma-xillikni saqlab qolish va undan barqaror foydalanish masalalarini iqtisodiyot sektorlariga integratsiyalash bilan bogʻliq muammolarni hal etish uchun qishloq, oʻrmon, baliqchilik xoʻjaligi va akvamadaniyatlar, energetika, yer usti transporti, qazib oluvchi sanoat va turizmning normativ bazalarini takomillashtirishni nazarda tutish zarur.

Bundan tashqari, tabiatni muhofaza qilish qonunchiligi (yoʻriqnomalar, tartibotlar)ni amaliy qoʻllash mexanizmlarini kuchaytirish zarur.

2-§. Hayvonot va oʻsimlik dunyosi obyektlari davlat kadastri yuritilishini va monitoringi olib borilishini takomillashtirish

60. Hozirgi vaqtda Atrof tabiiy muhit davlat monitoringining umumiy tuzilmasida biologik xilma-xillik komponentlari yetarlicha ifodalanmasligi kuzatilmoqda.

Shu bilan birga, biologik xilma-xillikning tizimli monitoringini rivojlantirish, shu jumladan, monitoringning tegishli tuzilmalarini va uni amalga oshirish uchun asosiy yoʻnalishlarni rivojlantirish bilan bogʻliq muammolarni hal etish maqsadida muayyan xatti-harakatlar koʻrilmoqda. Respublikaning davlat qoʻriqxonalarida etalon ekotizimlar uchun biologik xilma-xillik monitoringining yagona kelishilgan tizimi ishlab chiqilmoqda.

61. Asoslangan qarorlar qabul qilish uchun biologik xilma-xillik komponentlarining holati va rivojlanishi dinamikasi toʻgʻrisida dolzarb va ishonchli maʼlumotlar mavjudligi zarur.

62. Hayvonot va oʻsimlik dunyosi obyektlari davlat kadastrini yuritish va monitoring olib borishni takomillashtirish maqsadida biologik xilma-xillik komponentlari monitoringining yagona tizimini ishlab chiqish, tasdiqlash va joriy etish, biologik xilma-xillik monitoringi usullari va obyektlarini birxillashtirish, biologik xilma-xillik monitoringi maʼlumotlar bazasini rivojlantirish va takomillashtirish zarur.

3-§. Muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar tizimini rivojlantirish

63. Respublika muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar tizimi umumiy oʻlchami, tarkibi, konseptual yondashuv, moliyalashtirish prinsiplari nuqtai nazaridan cheklanishlarga ega.

Muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar tizimini takomillashtirish va uni samarali boshqarishni taʼminlash bugungi kunda dolzarb vazifalar hisoblanadi.

64. Tizimni rivojlantirish, yaxshilash va muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar samarali boshqarilishini taʼminlash maqsadida ilmiy tadqiqotlar va monitoring olib borishga, muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar barpo etish tartibini, ularni moliyalashtirish manbalarini aniqlashga, kadrlar bilan taʼminlashni yaxshilashga yoʻnaltirilgan normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qilish zarur.

65. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar sohasida davlat boshqaruvi tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2019-yil 20-martdagi PQ-4247-son qaroriga muvofiq 2019 — 2022-yillar davrida Qoraqalpogʻiston Respublikasida beshta yangi muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar tashkil etiladi. Bular:

Janubiy Ustyurt davlat qoʻriqxonasi;

“Beltov”, “Oqtepa” va “Oqdaryo-Qozoqdaryo” oraligʻi davlat buyurtmaxonalari;

“Sudochye” davlat buyurtmaxonasi negizida “Sudochye” koʻllar tizimi” davlat buyurtmaxonasi.

66. Yangi muhofaza qilinadigan tabiiy hududlarni tashkil etish bilan birgalikda istiqbolda mavjud davlat buyurtmaxonalarini ularga boshqarish, moliyalashtirish va muhofaza qilishning tegishli tartibi bilan birgalikda yuridik shaxs maqomini berish yoʻli bilan ularni rivojlantirish yoki qayta tashkil etishga alohida eʼtiborni qaratish zarur.

4-§. Eng zaif tabiiy ekologik tizimlarning tanazzuli va fragmentatsiyasi surʼatlarini pasaytirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish

67. Respublika iqtisodiyotida muhim rol oʻynaydigan chorvachilik tabiiy ekotizimlarga katta taʼsir koʻrsatmoqda. Bunda shuni hisobga olish zarurki, xususiy egaliklarda mollar bosh soni oʻsib bormoqda. Shu munosabat bilan yaylov ekotizimlari ayniqsa qoʻy-echkilardan katta yuklamaga duchor boʻlmoqda.

68. Oʻsimlik dunyosi davlat kadastrini yuritish, yaylovlarning tanazzuli va choʻllanish jarayonlarining oldini olish yuzasidan tadbirlarni ishlab chiqish uchun tabiiy yaylovlar va pichanzorlarda oʻsadigan oʻsimliklarni davriy biobotanik tekshirishdan oʻtkazish zarur.

69. Mamlakatda oʻrmonlar hududlarining qisqarishi hayvonlar va oʻsimliklar yashash joylari yoʻqolishiga olib keladi va oʻrmon ekotizimlari tanazzuli jarayonlariga koʻmaklashadi. Amudaryo, Sirdaryo, Zarafshon daryosi, Chirchiq daryosi, Ohangaron daryosi boʻylab joylashgan toʻqayzorlar mamlakatda maydoni kam toʻqayzorlar hisoblanadi.

70. Orol dengizining qurigan tubida oʻrmon-meliorativ ishlarni amalga oshirish hamda togʻ massivlari va toʻqaylarning oʻrmonlar bilan qoplanishini oshirish yoʻli bilan Orolboʻyini ekologik sogʻlomlashtirish yashash joyi tanazzulining davom etayotgan jarayonining oldini olish uchun ekologik sogʻlomlashtirish tadbirlari dolzarb hisoblanadi.

71. Orol dengizining qurigan tubida ekologik vaziyatni yaxshilash maqsadida oʻrmonzorlar barpo etish boʻyicha katta koʻlamli ishlar amalga oshirilmoqda. Vazirlar Mahkamasining “Orol dengizining qurigan tubida “yashil maydonchalar” — himoya oʻrmonzorlari barpo etishni jadallashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2019-yil 15-fevraldagi 132-son qarori bilan 2019-yilda 500 ming gektar erga koʻchatlar ekish nazarda tutilgan. Ushbu ishlar Orol dengizining qurigan tubini toʻliq oʻrmonzorlashtirishgacha davom ettirilishi kerak.

5-§. Hayvonlar va oʻsimliklarning kamyob va yoʻqolib borayotgan turlarini tiklash tadbirlarini amalga oshirish

72. Yangi muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar barpo etish hamda mavjudlarini rivojlantirish hayvonlarning kamyob va yoʻqolib borayotgan turlari sonini tiklashda muhim oʻrin tutadi.

Tiklash va koʻpaytirish boʻyicha pitomniklar tashkil etish tadbirlarini amalga oshirish hayvonlarni, asosan ularning kamyob va yoʻqolib borayotgan turlarining sonini tiklashga muayyan ulush qoʻshadi.

73. Yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklardan foydalanishni qisqartirish maqsadida respublikaning turli mintaqalarida plantatsiyalar tashkil etish tadbirlarini amalga oshirish zarur.

6-§. Hayvonot va oʻsimlik dunyosi obyektlaridan noqonuniy foydalanish ustidan nazoratni kuchaytirish

74. Oʻsimliklar va hayvonlar turlaridan foydalanishning tijorat usullarini shartli ravishda:

oziq-ovqatbop va dorivor oʻsimliklarni yigʻish va sotishga;

yovvoyi hayvonlar bilan savdo qilishga ajratish mumkin.

75. Oʻsimliklardan tijorat maqsadlarida foydalanish ekspert baholashga koʻra oxirgi 20 yilda ancha koʻpaygan. Bu tijorat kompaniyalari tomonidan amalga oshiriladigan bozorlarda sotishdan tortib ularni qayta ishlash va marketingning murakkab mexanizmlarigacha kuzatiladi.

76. Hayvonlardan tijorat maqsadida foydalanishning istalgan turi katta iqtisodiy foyda olish uchun ulkan salohiyat hisoblanadi, biroq ushbu faoliyat barqaror boshqarilishi va ilmiy asoslangan maʼlumotlar asosida amalga oshirilishi lozim.

77. Ovchilik xoʻjaligini barqaror yuritishda ov mahsulotlarini barqaror olish va oʻlja olish imkoniyati yuzaga keladi. Oʻljadan olingan daromadlar ulardan biotexnik va muhofaza tadbirlarini amalga oshirishda, hayvonlarning ovlanadigan turlarini tiklashda foydalanish imkoniyatini taʼminlaydi.

78. Hayvonot va oʻsimlik dunyosini muhofaza qilish quyidagilar yoʻli bilan amalga oshiriladi:

muhofaza qilish va ulardan foydalanish sohasida qoidalar, normalar va normativlarni belgilash;

cheklashlar va taqiqlarni belgilash;

maxsus foydalanish huquqini toʻxtatib turish, toʻxtatish, bekor qilish;

oʻzboshimchalik bilan foydalanish va foydalanishning belgilangan tartibi boshqacha tarzda buzilishlarining oldini olish;

yashash va oʻsish muhiti muhofaza qilinishini tashkil etish;

davlat kadastrini yuritish va monitoring olib borish;

muhofaza qilinadigan tabiiy hududlarni tashkil etish va rivojlantirish, hayvonlar va oʻsimliklarning kamyob va yoʻqolib ketish xavfi ostidagi turlarini Qizil kitobga kiritish;

pitomniklar va plantatsiyalarda hayvonlar va oʻsimliklarning kamyob va yoʻqolib ketish xavfi ostidagi turlarini koʻpaytirish;

hayvonot va oʻsimliklar dunyosi obyektlarining davlat hisobini olib borish va ulardan foydalanish hajmlarini hisobga olish;

hayvonot va oʻsimliklar dunyosi obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish sohasida nazorat qilish;

Oʻzbekiston Respublikasiga olib kirish va Oʻzbekiston Respublikasidan olib chiqishni tartibga solish;

muhofaza qilish va oqilona foydalanish boʻyicha biotexnik tadbirlarni va boshqa tadbirlarni amalga oshirish.

79. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish sohasida davlat boshqaruvi tizimini takomillashtirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2018-yil 3-oktabrdagi PQ-3956-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining inspeksiya xizmati qayta tashkil etildi. Ushbu qarorga muvofiq hayvonot va oʻsimlik dunyosini saqlash ustidan nazoratni amalga oshiruvchi davlat inspektorlari soni koʻpaytirildi hamda ularning faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti hisobiga moliyalashtirish tartibi belgilandi.

80. Brokonyerlik darajasini pasaytirish maqsadida ekologik tadbirlarni tashkil etish yoʻli bilan aholi orasida ekologik ong darajasini hamda treninglar va taʼlim beruvchi seminarlar tashkil etish yoʻli bilan davlat inspektorlari malakasini oshirish zarur.

7-§. Ekologik turizmni rivojlantirish

81. Ekologik turizm Oʻzbekistonda rivojlanayotgan va istiqbolli tarmoq hisoblanadi. Ekologik turizm katta iqtisodiy daromad keltirishga qodirdir.

82. Tabiiy bogʻlarning rekreatsion zonalaridan, ayniqsa togʻlarda va togʻoldi yaqinidagi shaharlarda foydalanish soʻnggi 20 yilda shiddat bilan oʻsdi. Aholi anʼanaviy ravishda ommaviy dam oladigan joylarda rekreatsion yuklamaning oshishi ayniqsa mahalliy tabiiy oʻsimliklar dunyosi va hayvonlar toʻdalarining biologik xilma-xillik tuzilmasiga jiddiy taʼsir koʻrsatadi.

83. Uyushtirilgan ekologik turizm tashkil etish tadbirlarini amalga oshirish zarur. Birinchi navbatda normativ-huquqiy bazani takomillashtirish zarur, tegishli kadrlar tayyorlash masalasi ham muhim hisoblanadi.

8-§. Biologik xilma-xillikka nisbatan aholining ekologik madaniyati va xabardorligi darajasini oshirish

84. Bugungi kunda biologik xilma-xillikni saqlash va undan foydalanish uchun odamlar amal qilishi kerak boʻlgan chora-tadbirlardan ular xabardorligi darajasining yetarlicha emasligi tegishli chora-tadbirlar koʻrishni talab etadigan muhim va dolzarb masala boʻlib qolmoqda.

Ishlab chiqilgan dasturlar va harakatlar rejalari asosida turli maqsadli guruhlarning xabardorligini oshirishga tizimli, kompleks yondashuv mavjud emas.

85. Qaror qabul qiladigan mansabdor shaxslar va jamiyatning biologik xilma-xillik va ekotizimlar xizmatlarining ahamiyatidan, mamlakatning farovonligi va rivojlanishiga ularning ulushidan xabardorligini oshirish ham muhim hisoblanadi.

86. Jamoatchilikni biologik xilma-xillik sohasidagi masalalarni hal etishga, shu jumladan, uning monitoringini olib borish tadbirlariga jalb etish aholining xabardorligi va ekologik madaniyati darajasini oshirishga koʻmaklashadi.

7-bob. Strategiyani amalga oshirish mexanizmi

87. Strategiya Harakatlar rejasida nazarda tutilgan tadbirlar toʻliq va oʻz vaqtida ijro etilishi orqali amalga oshiriladi.

Strategiyaning qoidalari Oʻzbekiston Respublikasining iqlim oʻzgarishiga, choʻllanishga qarshi kurashga, suv resurslari va transchegaraviy suv oqimlaridan foydalanishga tegishli xalqaro shartnomalari doirasida ishlab chiqilgan boshqa hujjatlarga integratsiya qilinadi.

88. Strategiya milliy va mahalliy darajalarda atrof muhit muhofazasi boʻyicha harakatlar rejalarini, fundamental va amaliy tadqiqotlarni, atrof tabiiy muhit monitoringiga, biologik xilma-xillikka toʻgʻridan-toʻgʻri yuklamalarni qisqartirishga, muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar tizimini rivojlantirishga, ekotizimlar xizmatlarini hisobga olgan holda biologik xilma-xillikni saqlab qolish va undan foydalanish samaradorligini oshirishga va iqlim oʻzgarishiga moslashishga, oʻrmon xoʻjaligini rivojlantirishga, yaylovlarni barqaror boshqarishga, suv resurslarini muhofaza qilishga tegishli tarmoq rivojlantirish dasturlarini ishlab chiqish uchun huquqiy asoslardan biri boʻlib xizmat qiladi.

89. Strategiya amalga oshirilishi uchun masʼul boʻlgan ijrochilar:

tadbirlarni bajarish boʻyicha aniq chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish yoʻli bilan tadbirlar belgilangan muddatlarga muvofiq amalga oshirilishini;

maqsadli moliyaviy mablagʻlardan samarali foydalanishni;

oxirgi yilda amalga oshirilgan tadbirlar toʻgʻrisidagi hisobotlar har yili Vazirlar Mahkamasiga taqdim etilishini taʼminlaydilar. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi ishlarni muvofiqlashtiradi va ular bajarilishi ustidan nazorat qiladi.

8-bob. Strategiyani resurslar bilan taʼminlash va uni amalga oshirish bosqichlari

1-§. Strategiya amalga oshirilishini resurslar bilan taʼminlash

90. Masʼul ijrochilarning budjet va budjetdan tashqari mablagʻlari, mavjud va tashabbus koʻrsatadigan milliy va xalqaro loyihalarning grant mablagʻlari hamda xalqaro moliya institutlarining mablagʻlari Strategiya amalga oshirilishini moliyalashtirish manbalari hisoblanadi.

91. Rejalashtiriladigan har bir tadbir boʻyicha moliyalashtirishning zarur hajmi tegishli tadbirlarni amalga oshirish uchun nazarda tutilgan aniq chora-tadbirlarning mazmun-mohiyatidan kelib chiqib alohida hisoblab chiqiladi.

92. Harakatlar rejasini amalga oshirish uchun moliyaviy resurslarni safarbar qilish uchta asosiy yondashuvni nazarda tutadi. Bular:

biologik xilma-xillik saqlanishini taʼminlash va ekotizimlar xizmatlarini qoʻllab-quvvatlash uchun ichki investitsiyalarni koʻpaytirish;

biologik xilma-xillikni saqlash boʻyicha Harakatlar rejasini amalga oshirish uchun xalqaro moliyaviy va texnik koʻmak olish;

biologik xilma-xillik va ekotizimlar xizmatlarini qoʻllab-quvvatlash bilan bogʻliq faoliyatni moliyalashtirishning innovatsion mexanizmlarini aniqlash va ishlab chiqish.

2-§. Strategiyani amalga oshirish bosqichlari

93. Strategiyani amalga oshirish quyidagi davrlarga moʻljallanadi:

birinchi bosqich (2019 — 2023-yillar) — qonunchilik bazasini takomillashtirish va Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududida beshta muhofaza qilinadigan tabiiy hudud barpo etish;

ikkinchi bosqich (2024 — 2028-yillar) — maqsadli koʻrsatkichlarga va kutilayotgan natijalarga erishish.

9-bob. Maqsadli koʻrsatkichlar va kutilayotgan natijalar

94. Strategiyani amalga oshirish dasturlari boʻyicha:

muhofaza qilinadigan tabiiy hududlarni 12 foizgacha kengaytirishga;

Orol dengizining qurigan tubini 1,2 mln gektargacha oʻrmonzorlashtirishga;

Buxoro ixtisoslashtirilgan “Jayron” pitomnigida jayronlarni 1000 tagacha koʻpaytirishga;

har yili 1000 tagacha tuvaloqlarni koʻpaytirish va tabiatga qoʻyib yuborishga;

markaziy boʻgʻinga — davlat qoʻriqxonalarining etalon ekotizimlariga ega boʻlgan biologik xilma-xillik komponentlari monitoringining yagona tizimini yaratishga;

zamonaviy bioaxborot texnologiyalar (GIS-texnologiyalar) asosida biologik xilma-xillikning davlat monitoringi va davlat kadastrining yagona axborot maʼlumotlar bazasini yaratishga;

uch tilda (oʻzbek, rus va ingliz tillarida) ish yuritadigan www.biodiversity.uz saytini yaratishga;

2 mln ga hajmda tabiiy yaylovlar va pichanzorlar oʻsimliklarini biobotanik tekshirishni har yili amalga oshirishga;

Oʻzbekiston suv havzalarida qushlarning ovlanadigan turlari soni har yili hisobga olinishiga;

Tozakoʻl va Toʻdakoʻl suv omborlarini xalqaro ahamiyatga ega boʻlgan suvli-botqoq joylar roʻyxatiga (Ramsar Konvensiyasi) kiritish boʻyicha materiallarni tayyorlashga va belgilangan tartibda berilishini tashkil etishga;

ovchilik monitoringi va baliqchilik xoʻjaligi suv havzalarining biologik resurslari holati tizimini yaratishga;

biologik xilma-xillikka bosim pasayishiga;

zarur moliyaviy qoʻllab-quvvatlashga;

iqtisodiyotning barcha sektorlarida biologik xilma-xillikni saqlash masalalari integratsiya qilinishiga;

ilmiy bilimlarga va oldini oluvchi yondashuvga asoslangan tegishli kompleks qarorlar qabul qilinishiga va samarali amalga oshirilishiga erishiladi.

95. Strategiyani amalga oshirish uchun 2019-2028-yillar davrida biologik xilma-xillikni saqlash va undan foydalanish boʻyicha Harakatlar strategiyasi ishlab chiqilgan. Harakatlar strategiyasi rivojlantirish strategiyalari va harakatlar rejalarini, sektorlar boʻyicha dasturlar va boshqa rejalarni tahlil qilishga asoslangan va manfaatdor vazirliklar va idoralarni, ilmiy jamoatchilikni va ekologik nodavlat notijorat tashkilotlarni jalb etgan holda maslahatlashuv jarayoni yakunlari boʻyicha ishlab chiqilgan.

Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 11-iyundagi 484-son qaroriga 2-ILOVA

2019-2028-yillar davrida biologik xilma-xillikni saqlash strategiyasini amalga oshirishga doir

T/r Chora-tadbirlar nomi Amalga oshirish mexanizmi Bajarish muddatlari Moliyalashtirish manbalari Masʼul ijrochilar Kutilayotgan natijalar I. Biologik xilma-xillik mavzularini davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari va jamiyat faoliyatiga kiritish 1.1Atrof tabiiy muhit davlat monitoringi tizimiga biologik xilma-xillik monitoringini kiritish orqali uni takomillashtirish 1. Oʻsimlik va hayvonot dunyosi monitoringini tashkil qilish va amalga oshirish tartibini belgilab beruvchi biologik xilma-xillik komponentlarining yagona monitoringini olib borish tizimini yaratish. Oʻsimlik va hayvonot dunyosi monitoringini olib borish tartibini belgilaydigan qaror loyihasini ishlab chiqish va Vazirlar Mahkamasiga kiritish. 2020-yil avgust Davlat boshqaruvi respublika organlarining budjet (har yili ajratiladigan budjet mablagʻlari doirasida) va budjetdan tashqari mablagʻlari, grantlar Davlat ekologiya qoʻmitasi, Qishloq xoʻjalik vazirligi, Fanlar akademiyasi, Oʻzgidromet, Yergeodezkadastr davlat qoʻmitasi, Sogʻliqni saqlash vazirligi Oʻsimlik va hayvonot dunyosi davlat hisobini yuritish tizimini takomillashtirish, shuningdek, “ Oʻsimlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish toʻgʻrisida ”, “Hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarining 16-moddasiga muvofiq oʻsimlik va hayvonot dunyosi obyektlari va ularning yashash muhiti holatini kuzatish, ular toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni toʻplash, umumlashtirish va tahlil qilish. 2. Zamonaviy geoaxborot texnologiyalari (GIS- texnologiyalar) asosida muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar, oʻsimlik va hayvonot dunyosi obyektlari davlat kadastri va monitoringi boʻyicha maʼlumotlar axborot bazasini yaratish. 1. Oʻzbekistonning yuqori togʻli ekotizimlarining bioxilma-xilligi ekologik axborotini boshqarish va monitoringini olib borish tizimini yaratish. 2. Elektron maʼlumotlar bazasini ishlab chiqish, toʻldirish va integratsiyalash. 2020-yil noyabr 2020 — 2023-yillar Davlat boshqaruvi respublika organlarining budjet (har yili ajratiladigan budjet mablagʻlari doirasida) va budjetdan tashqari mablagʻlari, grantlar Davlat ekologiya qoʻmitasi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Fanlar akademiya�i, Yergeodezkadastr davlat qoʻmitasi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar hokimliklari Oʻzbekistonning yuqori togʻli ekotizimlari biologik xilma-xilligining holati haqidagi maʼlumotlarni toʻplash, qayta ishlash va saqlash tizimini ishlab chiqish va amaliyotga joriy etish. Geoaxborot texnologiyalar asosida maʼlumotlar bazasini joriy etish va respublikaning biologik xilma-xilligi holati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bilan mutaxassislar va qaror qabul qiluvchi shaxslarni oʻz vaqtida va koʻrgazmali tarzda taʼminlash. 3. Yagona davlat kadastrlari tizimining talablariga muvofiq muhofaza etiladigan tabiiy hududlar, oʻsimlik va hayvonot dunyosi obyektlarining kadastrini yuritish ishlarini takomillashtirish. Tegishli kadastr obyektlarining davlat hisobini yuritish ishlarini tashkil etish va oʻtkazish. Kadastr maʼlumotlarini toʻplash tizimini takomillashtirish. Har yili Davlat boshqaruvi respublika organlarining budjet (har yili ajratiladigan budjet mablagʻlari doirasida) va budjetdan tashqari mablagʻlari Davlat ekologiya qoʻmitasi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Fanlar akademiyasi, Yergeodezkadastr davlat qoʻmitasi, Sogʻliqni saqlash vazirligi Tegishli davlat kadastrlari boʻyicha ishlarni bajarish va manfaatdor idoralarni biologik xilma-xillikning sifat va miqdor koʻrsatkichlari bilan taʼminlash. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi qoshida www. biodiversity.uz biologik xilma-xillik saytini uch tilda (oʻzbek, rus va ingliz tillarida) tashkil etish. Domen va provayderni aniqlash. Maʼlumotlarni toʻplash va saytga joylashtirish 2020-yil iyun Davlat ekologiya qoʻmitasining budjetdan tashqari jamgʻarmasi mablagʻlari Davlat ekologiya qoʻmitasi Biologik xilma-xillik bilan bogʻliq barcha normativ hujjatlarni hamda quyidagi maʼlumotlarni saytda joylashtirish: MQTH, oʻsimlik va hayvonot dunyosi boʻyicha; yillik monitoring natijalari va kadastr maʼlumotlari toʻgʻrisida; oʻsimlik va hayvonot dunyosini ovlash boʻyicha kvotalarni tasdiqlash toʻgʻrisida; oʻsimlik va hayvonot dunyosini ovlash, olib kirish va olib chiqish uchun beriladigan ruxsatnomalar toʻgʻrisida; fuqarolarning murojaatlari boʻyicha, fuqarolar va tadbirkorlar uchun qulay boʻlgan sharoitlarni yaratadigan boshqa maʼlumotlar. 5. Yovvoyi holda oʻsuvchi dorivor, oziq-ovqatbop va texnik oʻsimliklar turlarining tabiiy zaxiralarni xatlovdan oʻtkazish. Har yili mavjud oʻsimlik turlarini oʻrganib chiqish va Davlat ekologiya qoʻmitasiga hisobot taqdim etish. 2019 — 2028yillar Har yili ajratiladigan budjet ma�lagʻlari, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasining Oʻrmon xoʻjaligini rivojlantirish jamgʻarmasi, Davlat ekologiya qoʻmitasining budjetdan tashqari mablagʻlari Fanlar akademiyasi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Davlat ekologiya qoʻmitasi, Yergeodezkadastr davlat qoʻmitasi Xatlov natijalariga koʻra tabiatga zarar yetkazilmaydigan holda yovvoyi holda oʻsadigan dorivor, oziq-ovqatbop va texnik oʻsimliklar turlari boʻyicha kvotalarni tasdiqlash va tayyorlash hajmlarini aniqlash. 6. Yiliga 2 mln ga maydonda tabiiy yaylovlar va pichanzorlardagi oʻsimliklarni geobotanik oʻrganib chiqish. Geobotanik oʻrganib chiqish va har yili Davlat ekologiya qoʻmitasiga hisobot taqdim etish Har yili 31-yanvarga qadar Har yili ajratiladigan budjet mablagʻlari Yergeodezkadastr davlat qoʻmitasi, Davlat ekologiya qoʻmitasi Oʻsimlik dunyosi davlat kadastri yuritilishini taʼminlash, yaylovlarning tanazzulga uchrashi va choʻllanishga qarshi chora-tadbirlarni ishlab chiqish. 7. Oʻzbekiston suv havzalarida ov qilinadigan qushlarning hisobini yuritish. Qushlarning qishki hisobini yuritish. Har yili Davlat ekologiya qoʻmitasiga hisobot taqdim etish. Doimiy asosda Davlat ekologiya qoʻmitasining budjetdan tashqari mablagʻlari (150,0 mln soʻm) Fanlar akademiyasi, Davlat ekologiya qoʻmitasi Biologik resurslardan oqilona foydalanish, atrof muhit xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan tavsiyalar tayyorlash, shuningdek, suvda suzadigan qushlarni ovlash kvotasini va ov qilish muddatlarini belgilash. 8. Tozakoʻl va Toʻdakoʻl suv omborlarini (Navoiy viloyati) xalqaro ahamiyatga (Ramsar konvensiyasi) ega boʻlgan suvli-botqoq joylar roʻyxatiga kiritishni taʼminlash. Belgilangan shakl boʻyicha nomma-nom hujjatlarni tayyorlash. 2020-yil dekabr Mablagʻ talab etilmaydi Fanlar akademiyasi, Davlat ekologiya qoʻmitasi Atrof muhit muhofazasi boʻyicha xalqaro konvensiyalar boʻyicha majburiyatlarni bajarish maqsadida Quyimazor va Toʻdakoʻl suv omborlarini xalqaro ahamiyatga ega boʻlgan suvli-botqoq joylar roʻyxatiga kiritish. 1.2. Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, jamiyatning biologik xilma-xillikning ahamiyati va ekotizimlar xizmatlaridan xabardorligini va bilimini oshirish 9. Biologik xilma-xillikni saqlash chora-tadbirlarini va ekotizimlar koʻrsatadigan xizmatlarni iqtisodiyot sektorlariga integratsiyalash. Bioxilma-xillikni saqlash va ekotizimlar koʻrsatadigan xizmatlar boʻyicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish va ularni idoraviy dasturlar va rejalarga kiritish. Doimiy asosda Respublika davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlarining budjet (har yili ajratiladigan budjet mablagʻlari doirasida) va budjetdan tashqari mablagʻlari Davlat ekologiya qoʻmitasi, Iqtisodiyot va sanoat vazirligi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Yergeodezkadastr davlat qoʻmitasi, “Issiqlik elektrostansiyalari” AJ, “Oʻzbekneftgaz” MXK, Turizmni rivojlantirish davlat qoʻmitasi Bioxilma-xillikni saqlashga va ekotizimlar koʻrsatadigan xizmatlarga yoʻnaltirilgan chora-tadbirlar samaradorligini oshirish. 10. Biologik xilma-xillikning ahamiyati toʻgʻrisida jamiyatning xabardorligi toʻgʻrisida ommaviy axborot vositalarining (OAV) rolini oshirish. Tegishli tadbirlar rejasini ishlab chiqish va amalga oshirish. Biologik xilma-xillik mavzulari ommaviy axborot vositalarida muntazam yoritilishini tashkil etish. Doimiy asosda Respublika davlat boshqaruvi organlarining budjet (har yili ajratiladigan budjet mablagʻlari doirasida) va budjetdan tashqari mablagʻlari Davlat ekologiya qoʻmitasi Biologik xilma-xillik va ekotizim koʻrsatadigan xizmatlarning ahamiyatini tashviq qilish sohasida OAV ishtirokini kengaytirish, shuningdek, ekologiya sohasida jurnalistlarning kasbiy mahoratini oshirishga koʻmaklashish. 11. Biologik resurslarni saqlashning ahamiyatini oshirish hamda ularning ekotizimlari xizmatlaridan barqaror foyd�lanishni oshirish maqsadida aholi (tabiatdan foydalanuvchilar) uchun axborot kompaniyasini oʻtkazishni tashkil etish. Seminar va treninglar oʻtkazish. Doimiy asosda Respublika davlat boshqaruvi organlarining mablagʻlari, grantlar Davlat ekologiya qoʻmitasi, Xalq taʼlim vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar hokimliklari Biologik xilma-xillikni saqlash va undan hamda ekotizimlar xizmatlaridan barqaror foydalanish jarayonlariga iqtisodiy mexanizmlarni joriy etish. Biologik xilma-xillikning iqtisodiy qiymatini baholash sohasida tajriba toʻplash, shuningdek, metodikani takomillashtirish uchun takliflar ishlab chiqish. 1.3. Biologik xilma-xillik va ekotizimlar xizmatlari qiymatini iqtisodiy baholash mexanizmini ishlab chiqish va rejalashtirish jarayoniga joriy qilish 12. Biologik xilma-xillikni va ekotizimlar xizmatlari qiymatini iqtisodiy baholash mexanizmini yaratish. Tajriba oʻtkaziladigan hududlar misolida biologik xilma-xillikni va ekotizimlar xizmatlari qiymatini iqtisodiy baholash boʻyicha metodik tavsiyalarni ishlab chiqish. 2023-yil may Respublika davlat boshqaruvi organlarining budjet (har yili ajratiladigan budjet mablagʻlari doirasida) va budjetdan tashqari mablagʻlari, BMTning Taraqqiyot dasturi/Global ekologik jamgʻarmaning “Bioxilma-xillikning global ahamiyatli turlari uchun asosiy togʻli mintaqalarda tabi�y va oʻrmon resurslarini bar�aror boshqarish” dasturlari liniyasi boʻyicha grantlar Davlat ekologiya qoʻmitasi, Yergeodezkadastr davlat qoʻmitasi, Iqtisodiyot va sanoat vazirligi, Moliya vazirligi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Fanlar akademiyasi Biologik xilma-xillikni saqlash va barqaror foydalanishga va ekotizimlar taqdim qiladigan xizmatlar jarayoniga iqtisodiy mexanizmlarni joriy qilish. Biologik xilma-xillikni va iqtisodiy baholash sohasida tajriba orttirish hamda ushbu masalada metodik tavsiyalarni takomillashtirish uchun takliflar ishlab chiqish. 13. Biologik resurslarni muhofaza qilish, ulardan barqaror foydalanish va ularni qayta tiklashni ragʻbatlantirish mexanizmlarini ishlab chiqish. Tegishli Hukumat qarori loyihasini ishlab chiqish va Vazirlar Mahkamasiga kiritish. 2020-yillar oktyabr Mablagʻ talab qilinmaydi Davlat ekologiya qoʻmitasi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Iqtisodiyot va sanoat vazirligi, Moliya vazirligi, Fanlar akademiyasi. Tabiatni muhofaza qilishga va tabiatni tiklash samaradorligiga olib keluvchi faoliyat amalga oshirilganligi uchun soliq, kredit imtiyozlari va boshqa imtiyozlar berish yoʻli bilan ekotizimlarni saqlash va ulardan barqaror foydalanish maqsadida tabiatdan foydalanuvchilarni ra�batlantirish. II. Biologik xilma-xillikka toʻgʻridan-toʻgʻri yuklamalarni qisqartirish, uning komponentlaridan oziq-ovqat landshaftlarida barqaror foydalanish 14. Orol dengizining qurigan tubida oʻrmon-meliorativ ishlarni amalga oshirish yoʻli bilan Orolboʻyini ekologik sogʻlomlashtirish. Yangi oʻrmonzorlar barpo etish. 2019 — 2028-yillar Budjet mablagʻlari (har yili ajratiladigan budjet mablagʻlari doirasida) va budjetdan tashqari mablagʻlar, grantlar Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi Muhofaza oʻrmon polosalari maydonini kengaytirish, tuz-chang koʻchishini qisqartirish va biologik xilma-xillikni tiklash. 15 Togʻli joylarda va toʻqayzorlarda choʻl hududlarning oʻrmon bilan qoplanishini, suv toʻplanadigan havzalarni koʻpaytirish. Oʻrmon tiklash ishlarini olib borish. 2019 — 2028-yillar Budjet (har yili ajratiladigan budjet mablagʻlari doirasida) va budjetdan tashqari mablagʻlar, grantlar Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi Choʻl hududlarini tiklash va oʻrmonzorlashtirish. Togʻli joylarda suv toʻplanadigan havzalarni tiklash va oʻrmonzorlar barpo etish. Toʻqayzorlarni tiklash va barpo etish. Vodiy zonasida oʻrmonzorlarni tiklash va barpo etish. 16. Biologik xilma-xillikni saqlash bilan bogʻliq masalalarni kompleks hal etish va biologik resurslarni boshqarish mexanizm�arini takomillashtirish, shu jumladan, landshaft darajasida rejalashtirish usullarini sinovdan oʻtkazish, tegishli qarorlar qabul qilish, bioxilma-xillikning asosiy zonalarini mustahkamlash, Gʻarbiy Tyonshon va Pomir-Oloy togʻ tizmalarida oʻsimlik dunyosi va hayvonlarning barqaror iqtisodiy rivojlanishi uchun ragʻbatlar yaratish, mintaqaviy va xalqaro hamkorlik va oʻzaro hamkorlikni rivojlantirish. “Biologik xilma-xillikning global ahamiyatli turlari uchun muhim boʻlgan asosiy togʻli mintaqalarda tabiiy va oʻrmon resurslarini barqaror boshqarish” loyihasini amalga oshirish. 2019 —2021-yillar Budjet (har yili ajratiladigan budjet mablagʻlari doirasida) va BMT TD va GEJ tomonidan ajratiladigan yillik budjet mablagʻlari doirasida Davlat ekologiya qoʻmitasi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi Muhof�za qilinadigan tabiiy hududarni rivojlantirish, mahalliy aholini ijtimoiy-iqtisodiy qoʻllab-quvvatlash hamda ilvirs (togʻ qoploni) yashaydigan arealda (Gʻarbiy Tyonshon va Hisor) uni saqlab qolish uchun biologik xilma-xillikni boshqarishning ilgʻor mexanizmlari va yondashuvlarini joriy etish. 17 Tabiiy ekotizimlar — ilvirs (togʻ qoploni) yashaydigan joylarni saqlash chora-tadbirlarini ishlab chiqish. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Ilvirs (togʻ qoploni)ni saqlash dasturi va harakatlar rejasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarori loyihasi. 2021-yil avgust Donorlar: BMT TD/GEJning “Biologik xilma-xillikning global ahamiyatli turlari uchun muhim boʻlgan asosiy togʻli mintaqalarda tabiiy va oʻrmon resurslarini barqaror boshqarish” dasturlari liniyasi boʻyicha grant mablagʻlari Davlat Ekologiya qoʻmitasi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Fanlar akademiyasi. “Ilvirs (togʻ qoploni)ni saqlash dasturi va harakatlar rejasi ilvirs (togʻ qoploni) koʻpayishini va asosiy togʻ landshaftlari bioxilma-xilligini saqlab qolish imkonini beradi. 18. Baliq ovi va suv havzalarining baliqchilik xoʻjaliklari biologik resurslari holati monitoringi tizimini tashkil etish. Metodik tavsiyalar-ni va ularni amalga oshirish dasturlarini ishlab chiqish. 2020-yil oktyabr Har yili ajratiladigan budjet mablagʻlari, Baliqchilikni rivojlantirish jamgʻarmasi, “Aydar-Arnasoy koʻllar tizimi direksiyasi” DUK mablagʻlari “Oʻzbaliqsanoat” uyushmasi, Fanlar akademiyasi, “Aydar-Arnasoy koʻllar tizimi direksiyasi” DUK, Davlat ekologiya qoʻmitasi Biologik xilma-xillik monitoringi maʼlumotlari asosida suv havzalari baliqchilik xoʻjaliklarining samarali boshqarilishini taʼminlash. III. Muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar tizimini rivojlantirish, ekotizimlar xizmatlari bilan taʼminlanadigan afzalliklar hajmini koʻpaytirish 3.1. Milliy ekologik tarmoqni (turli toifa va turlardagi muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar) tashkil etish, ularni samarali boshqarishni taʼminlash maqsadida mamlakatning muhofaza qilinadigan tabiiy hududlari umumiy maydonini kengaytirish 19. Muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar tizimini rivojlantirish. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “2028-yilgacha boʻlgan davrda Oʻzbekiston Respublikasida muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar tizimini tashkil etish va kengaytirish dasturini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarori loyihasi. 2020-yil Mablagʻ talab etilmaydi. Davlat ekologiya qoʻmitasi Muhofaza qilinadigan tabiiy hududlarning reprezentativ tizimini rivojlantirish va milliy ekologik tarmoqni tashkil etish, tabiiy muvozanatni taʼminlash, landshaft, fauna, flora va ekotizim xilma-xilligini saqlab qolish. Muhofaza qilinadigan tabiiy hududlarni rivojlantirish va ularni boshqarish sohasida faoliyatning asosiy istiqbolli yoʻnalishlarini belgilash. 3.2. Oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish va qishloq xoʻjaligini yuritishda foydalaniladigan biologik xilma-xillik komponentlarini saqlash va ulardan barqaror foydalanish dasturini ishlab chiqish 20. Madaniy oʻsimliklar koʻpayishini tiklash maqsadida ularning yovvoyi ajdodlari genofondini saqlashni taʼminlash. Biologik xilma-xillik komponentlarini ularning tabiiy sharoitlaridan tashqarida saqlash. Qishloq xoʻjaligi ekinlari va ularning yovvoyi ajdodlari mahalliy navlari va shakllarining jonli kolleksiyalarini yaratish. Madaniy oʻsimliklarning yovvoyi ajdodlari har xil populatsiyalari urugʻlari bankini tashkil etish. 2019 — 2022-yillarda va soʻngra doimiy asosda Respublika davlat boshqaruvi organlarining budjet (har yili ajratiladigan budjet mablagʻlari doirasida) va budjetdan tashqari mablagʻlari, grantlar Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Fanlar akademiyasi, Davlat ekologiya qoʻmitasi, Madaniy oʻsimliklarning yovvoyi gennofondini saqlab qolish. Madaniy oʻsimliklarning yovvoyi ajdodlari populatsiyalarini tiklash. IV. Birgalikda rejalashtirish va salohiyatni tashkil etish yoʻli bilan biologik xilma-xillikni saqlash samaradorligini oshirish va undan barqaror foydalanish 21. Biologik xilma-xillikni saqlash va undan barqaror foydalanish boʻyicha Harakatlar rejasi bajarilishining tizimli monitoringi olib borilishini joriy qilish. Masʼul ijrochilardan axborot toʻplash, axborotni tahlil qilish har yili 15-dekabrgacha Mablagʻ talab qilinmaydi Davlat ekologiya qoʻmitasi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Prognozlashtirish va makroiqtisodiy tadqiqotlar instituti Harakatlar rejasi bajarilishi toʻgʻrisida oʻz vaqtida va sifatli axborot bilan taʼminlash. Monitoring natijalarini hisobotlarga va Milliy maʼruzalarga kiritish. 22. Manfaatdor tomonlarni strategiyaning maqsadlari va vazifalari hamda uning bajarilishi, shu jumladan, mintaqaviy va xalqaro tadbirlarda, shu jumladan, Biologik xilma-xillik toʻgʻrisidagi Konvensiya Tomonlari Konferensiyasida ishtirok etish toʻgʻrisida xabardor qilish. Harakatlar rejasi bajarilishining borishi va natijalari toʻgʻrisida hisobotlar tayyorlash va taqdim etish. 2019 — 2028-yillarda biologik xilma-xillikni saqlab qolish strategiyasining sharhlovchi materiallarini eʼlon qilish. Strategiya qabul qilingandan keyin Respublika davlat boshqaruvi organlarining budjet (har yili ajratiladigan budjet mablagʻlari doirasida) va budjetdan tashqari mablagʻlari Davlat ekologiya qoʻmitasi, Fanlar akademiyasi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Oʻzgidromet, Davlat geologiya qoʻmitasi Yergeodezkadastr davlat qoʻmitasi va boshqa daxldor vazirliklar va idoralar Biologik xilma-xillikni saqlash va undan barqaror foydalanish boʻyicha Harakatlar rejasi bajarilishi toʻgʻrisida manfaatdor tomonlarni oʻz vaqtida xabardor qilish. Mintaqaviy va xalqaro darajalarda Oʻzbekiston Respublikasi manfaatlarini ifodalash, xalqaro moliyaviy institutlar tomonidan Oʻzbekistonga koʻmaklashishni faollashtirish. 23. BMTning biologik xilma-xillik toʻgʻrisidagi Konvensiyasi talablariga muvofiq zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalangan holda Biologik xilma-xillik boʻyicha vositachilikning milliy mexanizmini rivojlantirish va barqaror ishlashini taʼminlash. Biologik xilma-xillik boʻyicha vositachilik milliy mexanizmining www.cbd.uz saytini ishlab chiqish va kontentini toʻldirish. doimiy asosda Budjet (har yili ajratiladigan budjet mablagʻlari doirasida) va budjetdan tashqari mablagʻlar Davlat ekologiya qoʻmitasi Milliy va xalqaro darajalarda manfaatdor tomonlar oʻrtasida biologik xilma-xillik va ekotizimlar xizmatlari sohasida axborot ayirboshlash maqsadida axborot texnologiyalarini joriy etish.

Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 11-iyundagi 484-son qaroriga 3-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblanayotgan ayrim qarorlari

1. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasining biologik rang-baranglikni saqlash boʻyicha Milliy strategiyasi va Harakatlar rejasi toʻgʻrisida” 1998-yil 1-apreldagi 139-son qarori .

2. Vazirlar Mahkamasining “Hukumat komissiyalarini tashkil etish masalalari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar, qoʻshimchalar kiritish va oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida” 2000-yil 19-sentabrdagi 359-son qaroriga 1 -ilovaning 11-bandi.

3. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish sohasida davlat boshqaruvi tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida” 2017-yil 21-apreldagi PF-5024-son Farmoni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi faoliyatini taʼminlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2017-yil 21-apreldagi PQ-2915-son qarori)” 2017-yil 14-noyabrdagi 915-son qaroriga 1-ilovaning 4-bandi .

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2019-yil 11-iyun,

484-son

(Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 13.06.2019-y., 09/19/484/3281-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 15.01.2024-y., 09/24/26/0029-son)

lex.uz

Кабинета Министров Республики Узбекистан

Постановление

СТРАТЕГИЯ

ПЛАН ДЕЙСТВИЙ

ПЕРЕЧЕНЬ

Об утверждении Стратегии по сохранению биологического разнообразия в Республике Узбекистан на период 2019-2028 годы

Во исполнение Указа Президента Республики Узбекистан от 17 января 2019 года № УП-5635 «О Государственной программе по реализации Стратегии действий по пяти приоритетным направлениям развития Республики Узбекистан в 2017 — 2021 годах в «Год активных инвестиций и социального развития»» и постановления Олий Мажлиса Республики Узбекистан от 6 мая 1995 года № 82-I «О присоединении Республики Узбекистан к Конвенции о биологическом разнообразии, подписанной в Рио-де-Жанейро в 1992 году», а также в целях обеспечения сохранения и устойчивого использования биологического разнообразия, развития и расширения охраняемых природных территорий, осуществления комплекса мер по снижению темпов деградации естественных экологических систем, восстановления редких и исчезающих видов животных и растений, развития международных отношений в области сохранения биоразнообразия Кабинет Министров постановляет:

1. Утвердить:

а) Стратегию по сохранению биологического разнообразия в Республике Узбекистан на период 2019 — 2028 годы (далее — Стратегия) согласно приложению № 1 , предусматривающую реализацию следующих приоритетных задач:

расширение площади охраняемых природных территорий до 12 процентов от территории страны;

облесение осушенного дна Аральского моря с доведением площади лесов до 1,2 млн. гектаров;

разведение джейранов в Бухарском специализированном питомнике «Джейран» с доведением их количества до 1 000 особей;

создание единой системы мониторинга компонентов биоразнообразия с центральным звеном — эталонными экосистемами государственных заповедников;

создание единой информационной базы данных государственного мониторинга и государственного кадастра биоразнообразия на основе современных геоинформационных технологий (ГИС-технологии);

проведение ежегодного геоботанического обследования растительности природных пастбищ и сенокосов в объеме 2 млн. га;

интегрирование вопросов сохранения биоразнообразия во все секторы экономики;

б) План действий по реализации Стратегии по сохранению биологического разнообразия на период 2019 — 2028 годы (далее — План действий) согласно приложению № 2 .

2. Возложить на Государственный комитет Республики Узбекистан по экологии и охране окружающей среды координацию и контроль за претворением в жизнь утвержденных Стратегии и Плана действий по ее реализации.

3. Министерствам и ведомствам, Совету Министров Республики Каракалпакстан, хокимиятам областей и города Ташкента:

совместно с Министерством инвестиций и внешней торговли Республики Узбекистан при разработке стратегий развития отраслей обеспечить взаимоувязку мероприятий, предусмотрененых настоящим постановлением, с проектами, предлагаемыми для последующего включения в Инвестиционную программу Республики Узбекистан на соответствующий год;

ежегодно по итогам года вносить в Государственный комитет Республики Узбекистан по экологии и охране окружающей среды информацию о ходе выполнения мероприятий, предусмотренных утвержденным настоящим постановлением Планом действий.

4. Признать утратившими силу некоторые решения Правительства Республики Узбекистан согласно приложению № 3 .

5. Контроль за исполнением настоящего постановления возложить на первого заместителя Премьер-министра Республики Узбекистан — министра транспорта А.Ж Раматова . и председателя Государственного комитета Республики Узбекистан по экологии и охране окружающей среды Б.Т. Кучкарова.

ПРИЛОЖЕНИЕ № 1 к постановлению Кабинета Министров от 11 июня 2019 года № 484

по сохранению биологического разнообразия в Республике Узбекистан на период 2019 — 2028 годы

Глава 1. Общие положения

1. Восстановление и сохранение биологического разнообразия в Узбекистане — надежный путь для обеспечения экологической безопасности и устойчивого развития страны, а также адаптации к происходящим процессам изменения климата.

Республика Узбекистан является Стороной Конвенции Организации Объединенных Наций (далее — ООН) о биологическом разнообразии с 1995 года и приняла на себя обязательства:

разрабатывать национальные стратегии, планы и программы сохранения и устойчивого использования биологического разнообразия или адаптировать существующие планы и программы;

определять компоненты биологического разнообразия, имеющие важное значение для его сохранения и устойчивого использования;

расширять существующие и создавать новые охраняемые природные территории в целях обеспечения надежного сохранения биологического разнообразия;

принимать меры по восстановлению деградированных экосистем и восстановлению редких и находящихся под угрозой исчезновения видов.

Первая Национальная стратегия и План действий по сохранению биологического разнообразия были одобрены постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 1 апреля 1998 года № 139.

Благодаря этому многие проекты в области сохранения биоразнообразия получили международную поддержку со стороны Глобального экологического фонда (далее — ГЭФ), Всемирного банка, Программы развития Организации Объединенных Наций (далее — ПРООН), Всемирного фонда охраны дикой природы и других международных организаций.

В рамках данной стратегии в ряд национальных и местных программ и планов по охране окружающей среды были включены вопросы сохранения биоразнообразия и реализованы около сорока международных проектов в области сохранения биологического разнообразия. В результате достигнуто замедление деградации земель, сокращение процессов опустынивания, ослабление других отрицательных последствий неустойчивого использования природных ресурсов.

Несмотря на достигнутые результаты, воздействие негативных факторов на природные экосистемы и популяцию диких животных и растений продолжается.

Для дальнейшего осуществления эффективной охраны компонентов биоразнообразия требуется применение системного подхода, необходимо разрабатывать комплексные мероприятия как по охране самих видов, так и по сохранению их местообитаний.

2. Настоящая Стратегия по сохранению биологического разнообразия на период 2019 — 2028 годы (далее — Стратегия) направлена на определение приоритетных направлений, целей и задач, планирование, способов их эффективного достижения, а также этапов реализации государственной политики в сфере формирования и развития на долгосрочную перспективу устойчивой системы в области охраны и использования биоразнообразия.

3. Стратегия основывается на Конституции Республики Узбекистан, законах Республики Узбекистан « Об охране природы », « Об охране и использовании растительного мира », « Об охране и использовании животного мира », « Об охраняемых природных территориях » и « О лесе », а также Стратегии действий по пяти приоритетным направлениям развития Республики Узбекистан в 2017 — 2021 годах, утвержденной Указом Президента Республики Узбекистан от 7 февраля 2017 года № УП-4947.

Глава 2. Описание текущей ситуации

§ 1. Текущее состояние биоразнообразия в Республике Узбекистан

4. Территория Узбекистана характеризуется большим разнообразием природных экосистем. В равнинных регионах широко представлены пустынные экосистемы, а в горных, где хорошо выражена высотная зональность, четко определяются несколько зонально-климатических поясов, соответствующих основным типам горных экосистем.

Речные и прибрежные экосистемы расположены как на равнинных, так и в горных регионах, образуя в каждом из них специфические местообитания. Водно-болотные экосистемы в основном представлены на равнинных территориях страны.

5. Для территории Узбекистана выделено 5 основных типов природных экосистем:

пустыни и полупустыни;

предгорья и низкогорья;

горные экосистемы;

речные и прибрежные экосистемы;

экосистемы водно-болотных угодий.

6. Каждая экосистема содержит комплекс природных компонентов, которые обуславливают развитие и функционирование определённых сообществ растений и животных. Каждый тип экосистем, взаимодействуя с остальными, играет уникальную роль в сохранении общей экологической целостности страны и предоставлении определённых экосистемных услуг.

7. Биоразнообразие Узбекистана включает около 27 тыс. известных на данный момент видов. Среди них высшие сосудистые растения, мхи, лишайники, грибы и водоросли в общей сложности составляют около 11 тыс. видов, представители фауны — более 15,6 тыс. видов. Эндемизм высших сосудистых растений Узбекистана около 8 %. Реликтовые эндемики составляют 10-12 % от общего числа эндемичных видов.

8. В настоящее время фауна позвоночных животных Узбекистана, включающая в себя виды, зарегистрированные на территории страны за весь период зоологических исследований, представлена 5 классами и включает 715 видов, из которых 77 видов рыб, 3 вида амфибий, 61 вид рептилий, 467 видов птиц и 107 видов млекопитающих.

9. Эндемики Узбекистана и Центральной Азии представлены 53 видами и подвидами наземных позвоночных животных. Показатель эндемизма у пресмыкающихся равен 50 %, меньшей степенью эндемизма отличается класс млекопитающих — 14 % и незначительное количество эндемиков отмечено для класса птиц — 1,7 %. Уровень эндемизма среди рыб достигает более 50 %.

§ 2. Редкие и исчезающие виды животных и растений

10. Общая деградация и фрагментация естественных экосистем, которые усиливаются под влиянием антропогенных воздействий, привели к сокращению ареалов и численности как редких, так и ресурсных (охотничьих) видов. Такие виды имеют повышенный риск исчезновения в дикой природе и рекомендованы для занесения в Красную книгу.

11. В различные категории редких и находящихся под угрозой исчезновения внесено 207 видов и подвидов животных, из которых 184 занесены в Красную книгу Республики Узбекистан (2009 г.), из них 24 вида млекопитающих, 48 видов птиц, 16 видов рептилий, 17 видов рыб, 3 вида кольчатых червей, 14 видов моллюсков, 60 видов членистоногих.

12. В Красный список Международного союза охраны природы (далее — МСОП) внесено 73 вида и подвида животных, будущее которых вызывает обеспокоенность в глобальном масштабе.

13. В Приложение к Конвенции о международной торговле видами, находящимися под угрозой исчезновения, внесено 88 видов и подвидов животных.

14. Последнее издание Красной книги Республики Узбекистан (2009 г.) включает в себя 321 вид сосудистых растений и 3 вида грибов. По сравнению с предыдущими изданиями были исключены 23 вида, а с другой стороны, включены 11 новых видов высших растений, признанных редкими, 7 видов переведены из статуса «редкие» в статус «сокращающиеся» в связи с расширением их популяций в природе. Особо следует подчеркнуть наличие в Красной книги Республики Узбекистан 18 видов со статусом «по-видимому исчезнувшие».

§ 3. Местообитания животных и их охрана

15. Основную угрозу для биологического разнообразия представляют сокращение и значительная трансформация природных мест обитания видов. При этом в наиболее уязвимом положении оказываются редкие и находящиеся под угрозой исчезновения, оседлые, автохтонные виды, эндемики.

16. Местами обитания видов, находящихся под угрозой исчезновения и имеющих важное мировое значение, являются тугайные леса, реликтовые ореховые и другие плодовые леса Западного Тянь-Шаня и Памиро-Алая, водно-болотные угодья и др.

17. За последние десятилетия в результате интенсивного природопользования некоторые виды животных Узбекистана подвергались антропогенному воздействию, в связи с чем сократились их ареалы и численность, отдельные виды находятся на грани исчезновения или исчезли полностью. Численность многих животных еще не достигла критического уровня, но продолжает неуклонно сокращаться. Деградация мест обитания и прямое истребление коснулись, прежде всего, крупных хищных и копытных млекопитающих.

18. Постоянно усиливающееся антропогенное воздействие на природу вызвало значительные изменения коренных растительных сообществ во всех регионах республики. Современное состояние растительного покрова характеризуется разреженностью, низкой продуктивностью биомассы, сокращением площади лесов, широким распространением вторичных сообществ и адвентивных (растения, неумышленно занесенные человеком в районы, удаленные от природного ареала), сорных видов растений. Все типы естественных лесов Узбекистана являются весьма уязвимыми и подвергаются сильному антропогенному прессу.

19. Некоторые виды животных обитают на территории Узбекистана сезонно, т.е. во время миграции. К мигрирующим видам животных можно отнести представителей класса млекопитающих (сайгак, бухарский олень, кулан, снежный барс), птиц (журавли, водно-болотные птицы и другие), рыб.

20. Миграция животных в основном осуществляется в осенне-весенний период. Большая часть мигрирующих животных остается в Узбекистане на период зимовки. В данном случае необходимо принятие мер по учету численности животных, их охране и защите их местообитаний.

§ 4. Леса и лесопользование

21. Узбекистан является малолесной страной, однако лесные экосистемы играют важную роль как в хозяйственном, так и в природоохранном отношении.

Земли государственного лесного фонда занимают 11,2 млн. га, что составляет 25,2 % от общей площади республики, из них около 3,26 млн. га покрыто лесами.

22. Леса Узбекистана существенно различаются по своему природному составу, продуктивности и выполняемым функциям. Они расположены в основном на песчаных пустынях — 9,53 млн. га, горных — 1,12 млн. га, пойменных — 0,11 млн. га, а также долинных — 0,26 млн. га экосистемах.

23. Самые большие, территориально разобщенные участки тугайных экосистем, занимающие около 30 тыс. га, находятся в Республике Каракалпакстан и составляют около 10 % первоначальной территории тугайных лесов в дельте р. Амударьи. Эти же участки составляют 75 % всех оставшихся тугайных лесов в Узбекистане и 20 % тугайных лесов всей Центральной Азии.

24. Уменьшение площади тугайных лесов является причиной сокращения редких и исчезающих видов, связанных с ними. Массивы тугаев сохранились небольшими узкими полосами и отдельными участками в речных долинах и являются важными экологическими коридорами для дикой природы.

§ 5. Охраняемые природные территории

25. Одним из важных условий развития Узбекистана является создание полноценной сети охраняемых природных территорий (далее — ОПТ) на основе богатого природного наследия для сохранения существующего биоразнообразия.

26. Большим достижением республики стало развитие системы охраняемых природных территорий, в частности, создание:

Нижне-Амударьинского государственного биосферного резервата;

национального парка «Дурмень»;

комплексного (ландшафтного) заказника «Сайгачий»;

Угам-Чаткальского государственного биосферного резервата.

Также развитие Бухарского специализированного питомника «Джейран», включение новых природных территорий в международный Список водно-болотных угодий в рамках Рамсарской Конвенции, инвентаризация и описание 51 важнейшей орнитологической территории страны и др.

27. На сегодняшний день в республике функционируют 7 заповедников (188,3 тыс. га), 1 комплексный ландшафтный заказник (628,3 тыс. га), 2 биосферных резервата (111,7 тыс. га), 3 национальных природных парка (558,2 тыс. га), 1 национальный парк «Дурмень» (32,4 га), 10 памятников природы (3,8 тыс. га), 12 заказников (572,4 тыс. га) и Бухарский специализированный питомник «Джейран» (16,5 тыс. га), а также лесные и лесоохотничьи хозяйства (11,121 млн. га).

28. Общая площадь ОПТ, обеспечивающих устойчивое сохранение биоразнообразия (без охраняемых ландшафтов — курортные природные территории, рекреационные зоны, водоохранные зоны, прибрежные полосы, зоны санитарной охраны водных объектов, зоны формирования поверхностных и подземных вод), составляет около 13,2 млн. га. В то же время общая площадь ОПТ без учета лесхозов и лесоохотничьих хозяйств — 2079,2 тыс. га или 4,64 % от территории страны.

§ 6. Экотуризм

29. Для развития экотуризма в Узбекистане имеются уникальная природа, различные ландшафты (пустыни, горы, плато, реки, озера, водопады), представители редких и исчезающих видов растительного и животного мира, археологические находки, палеонтологические останки, петроглифы, редкие геологические объекты.

Несмотря на это в республике не на достаточном уровне развита инфраструктура для привлечения туристов к природным объектам.

30. Наиболее организованными и доступными местами для приёма туристов являются отдельные охраняемые природные территории республики, так как у таких территорий есть установленная площадь и границы, выделенные участки для посещения туристами, опыт работы с посетителями, в некоторых — установленные маршруты, а также работники, обладающие определенными знаниями по данной территории и ее особенностям.

31. Однако в соответствии с законодательством доступ в государственные заповедники, заповедные зоны природных парков и биосферных резерватов для осуществления экотуризма, в том числе рекреационной деятельности, запрещен.

Глава 3. Существующие угрозы и проблемы

32. Анализ ситуации за последние десять лет показывает, что основные причины потери биоразнообразия и снижения его продуктивности и функций экосистемных услуг существенно не изменились.

33. Существующие угрозы биологическому разнообразию главным образом связаны с развитием экономики без учета устойчивого использования биологических ресурсов.

34. Значительное воздействие на естественные экосистемы оказывает животноводство. Ускоряется деградация пастбищных угодий на пустынных, предгорных и горных территориях, особенно в зонах, расположенных вблизи сельских поселений.

35. К возрастающим угрозам относятся:

узкоориентированное развитие и управление инфраструктурой сельскохозяйственного орошения;

неустойчивые формы управления и использования природных ресурсов в сфере рыбного хозяйства;

низкая продуктивность орошаемого земледелия и неустойчивое неорошаемое земледелие.

Эти факторы в сочетании с быстрорастущим населением страны приводят к интенсивному использованию всех ресурсов.

36. В результате роста населения расширились территории населенных пунктов, что увеличило нагрузку на естественные экосистемы в отношении предоставляемых ими услуг.

37. Изменение климата интенсифицирует процессы деградации земель и опустынивания и, тем самым, влияет на состояние биоразнообразия. Особенно интенсивно эти процессы происходят в Приаралье, на плато Устюрт, в пустыне Кызылкум, в горных лесных массивах и предгорных районах.

38. При сохранении существующих тенденций в течение ближайших десяти лет риск потери ключевых экосистемных услуг возрастет. Кроме того, изменение климата является нерегулируемым фактором влияния, который может создать дополнительные проблемы в части деградации и потери биоразнообразия.

39. Основные проблемы, препятствующие сохранению биоразнообразия, следующие:

несоответствие нормативно-правовых актов международным стандартам, регулирующим использование биологических ресурсов;

отсутствие механизмов экономической оценки стоимости биологического разнообразия и экосистемных услуг;

отсутствие адекватного управления системой ОПТ и репрезентативной их системой;

недостаточное осуществление государственного кадастра и мониторинга окружающей природной среды, в частности, биоразнообразия;

недостаточное финансирование сферы сохранения биоразнообразия;

недостаточное внедрение в процедуру государственной экологической экспертизы (ОВОС) механизмов оценки воздействия хозяйственной и иной деятельности на биологическое разнообразие;

низкий уровень осведомленности и участия общественности в сохранении биоразнообразия;

недостаточное развитие экологической культуры населения.

Глава 4. Международные отношения в области биоразнообразия

40. Узбекистан является активным участником природоохранных региональных и международных процессов. Сотрудничество осуществляется путем реализации многосторонних природоохранных договоров — глобальных экологических Конвенций, двухсторонних и многосторонних соглашений и меморандумов, таких как:

Конвенция о биологическом разнообразии;

Конвенция о международной торговле видами дикой фауны и флоры, находящимися под угрозой исчезновения;

Конвенция о водно-болотных угодьях, имеющих международное значение, главным образом в качестве местообитаний водоплавающих птиц (Рамсарская);

Конвенция ЮНЕСКО об охране всемирного культурного и природного наследия;

Конвенция по сохранению мигрирующих видов диких животных;

Конвенция по борьбе с опустыниванием в тех странах, которые испытывают серьезную засуху и/или опустынивание, особенно в Африке;

Соглашение по охране Афро-Евразийских мигрирующих водно-болотных птиц;

меморандумы о взаимопонимании по сохранению редких мигрирующих видов животных таких, как сайгак, бухарский олень, стерх;

Центрально-Азиатская инициатива по млекопитающим;

Соглашение о создании Международного Фонда спасения Арала.

41. В рамках осуществления мероприятий по сохранению биоразнообразия и реализации соответствующих проектов ведется сотрудничество с такими международными организациями, как ГЭФ, МСОП, ПРООН, Программа ООН по окружающей среде, ЮНЕСКО, Всемирный фонд охраны дикой природы, Фонд Михаэля Зуккова по охране природы и другие.

42. В Узбекистане за последние пятнадцать лет реализован ряд проектов с привлечением международных грантов, в рамках которых были продемонстрированы новые подходы по сохранению и управлению биоразнообразием и природными ресурсами на ОПТ и вокруг них, расширению системы ОПТ. Благодаря реализации этих проектов были созданы новые категории ОПТ, улучшена их материально-техническая база, новым передовым подходам по сохранению биоразнообразия обучены специалисты и работники системы Государственного комитета Республики Узбекистан по экологии и охране окружающей среды, а также экологи компаний и предприятий республики.

Глава 5. Цели и задачи Стратегии

43. Концепция настоящей Стратегии по сохранению биоразнообразия заключается в том, что Узбекистан достигнет сбалансированной и устойчивой формы развития, которая признаёт, ценит и сохраняет биологическое разнообразие, обеспечивающее ключевые услуги экосистем, от которых зависят экономические, социальные и культурные потребности нации в долгосрочной перспективе.

44. Цель Стратегии заключается в разработке эффективных и срочных мер для обеспечения к 2029 году сохранения и устойчивого использования биоразнообразия, функционирования экосистем и предоставления ими ключевых услуг.

45. Для обеспечения сохранения и устойчивого использования биологического разнообразия, продовольственной безопасности, благоприятной среды для проживания населения, а также устойчивого развития страны определены следующие стратегические цели до 2029 года:

включение вопросов биологического разнообразия в деятельность органов государственной власти и управления и всего общества;

сокращение прямых нагрузок на биологическое разнообразие, устойчивое использование его компонентов в продуктивных ландшафтах;

развитие системы ОПТ, увеличение объема выгод, обеспечиваемых экосистемными услугами;

повышение эффективности сохранения и устойчивого использования биологического разнообразия путем планирования, создания потенциала и развития механизмов финансирования.

46. Стратегия ориентирована на мобилизацию согласованных усилий государственных и негосударственных структур различного уровня, населения, а также на привлечение доноров, заинтересованных в поддержке и реализации определенных направлений, связанных с сохранением и устойчивым использованием биоразнообразия.

47. Для включения тематики биологического разнообразия в деятельность органов государственной власти и управления и всего общества необходимо:

усовершенствовать систему государственного мониторинга окружающей природной среды, расширив её содержание за счет большего охвата мониторингом компонентов биологического разнообразия;

повысить знания и осведомленность органов государственной власти и управления, а также всех слоёв общества о ценности биологического разнообразия и экосистемных услуг;

разработать и внедрить в процесс планирования механизмы экономической оценки стоимости биологического разнообразия и экосистемных услуг;

разработать и внедрить международные требования к проектам заявлений о воздействии на окружающую среду, предусматривающие иерархию природоохранных мероприятий в рамках государственной экологической экспертизы, которые включают в себя организационные, технические, технологические решения.

48. Для сокращения прямых нагрузок на биологическое разнообразие и устойчивого использования его компонентов в продуктивных ландшафтах необходимо обеспечить:

разработку и реализацию комплекса мер по снижению темпов деградации и фрагментации наиболее уязвимых естественных экологических систем;

устойчивое использование биологических ресурсов водоемов и других экосистем на усовершенствованной правовой и методической основе.

49. Для развития системы охраняемых природных территорий, увеличения объема выгод, обеспечиваемых экосистемными услугами необходимо обеспечить:

адекватное и эффективное управление системой ОПТ и расширить площадь системы за счет природных парков, комплексных заказников и заказников;

разработку государственной программы сохранения и устойчивого использования компонентов биологического разнообразия, используемых для производства продуктов питания и ведения сельского хозяйства.

50. Для повышения эффективности сохранения и устойчивого использования биологического разнообразия путем планирования создания потенциала необходимо обеспечить включение и осуществление положений настоящей Стратегии в качестве составных частей планов национального, территориального и отраслевого развития.

Глава 6. Основные направления действий по сохранению биоразнообразия

51. Согласно решению Конференции Сторон (КС-10) Конвенции о биологическом разнообразии в 2010 г. страны — стороны Конвенции должны обновить и «начать реализацию эффективных и обновленных национальных стратегий по сохранению биологического разнообразия и планов действий».

52. Стратегия и План действий по реализации Стратегии должны быть основаны на анализе современного состояния компонентов биоразнообразия, экономических, институциональных, правовых, образовательных, научных, информационных и других особенностей страны.

53. Усилия по сохранению и устойчивому использованию биоразнообразия, предпринятые Узбекистаном в период независимости, привели к незначительному замедлению тенденций в области деградации земель, опустынивания, засухи, сокращения ареалов и численности видов и другим последствиям неустойчивого использования природных ресурсов.

Однако вопросы биоразнообразия не были в должной мере интегрированы в ключевые секторы экономики.

54. Для достижения устойчивого развития в долгосрочной перспективе необходимо включить вопросы сохранения и устойчивого использования биоразнообразия в планы национального развития всех секторов экономики с созданием необходимых организационных и финансовых ресурсов.

55. В условиях дальнейшего экономического развития страны, роста населения и спроса на природные ресурсы только следование принципам «зеленой экономики» способно обеспечить экологическую безопасность страны, долгосрочную продуктивность земель, сохранение биоразнообразия и ключевых услуг экосистем.

56. Обеспечение сохранение и устойчивого использования биоразнообразии связано с реализацией следующих основных направлений:

совершенствование нормативно-правовой базы в сфере сохранения и устойчивого использования биоразнообразия;

совершенствование ведения государственного кадастра и мониторинга объектов животного и растительного мира;

усовершенствование современной научной информации о состоянии и значимости биоразнообразия, необходимой для дальнейшего формирования политики в данной сфере и принятия комплексных решений;

развитие системы охраняемых природных территорий;

осуществление комплекса мер по снижению темпов деградации и фрагментации наиболее уязвимых естественных экологических систем;

осуществление мероприятий по восстановлению редких и исчезающих видов животных и растений;

усиление контроля за незаконным использованием объектов животного и растительного мира;

развитие экологического туризма;

повышение уровня осведомленности и экологической культуры населения в отношении биоразнообразия.

§ 1. Совершенствование нормативно-правовой базы в области биоразнообразия

57. Правовая и законодательная основа деятельности в области природопользования включает более 120 законов и подзаконных актов, большинство из которых прямо или косвенно связаны с вопросами биоразнообразия.

Однако все еще остаются пробелы, особенно в отношении применения оценки воздействия на окружающую среду проектов хозяйственной и иной деятельности, оказывающей вредное воздействие на биологическое разнообразие.

58. Необходимо совершенствование институциональных и законодательных основ ведения государственного кадастра и мониторинга биоразнообразия. Совершенствования также требуются подзаконные акты, направленные на природопользование и его контроль. Необходимо также разработать новые подходы как для поиска финансирования деятельности по сохранению биоразнообразия, так и для оценки инвестиций со стороны государства в эту сферу.

59. Для решения проблем, связанных с интеграцией вопросов сохранения и устойчивого использования биоразнообразия в секторы экономики, необходимо предусмотреть совершенствование нормативных баз сельского, лесного, рыбного хозяйств и аквакультуры, энергетики, наземного транспорта, добывающей промышленности и туризма.

Кроме того, следует усилить механизмы практического применения природоохранного законодательства (инструкции, процедуры).

§ 2. Совершенствование ведения государственного кадастра и мониторинга объектов животного и растительного мира

60. В настоящее время наблюдается недостаточная представительность компонентов биоразнообразия в общей структуре Государственного мониторинга окружающей природной среды.

Вместе с тем, предпринимаются определенные действия в целях решения проблем, связанных с организацией системного мониторинга биоразнообразия, включая развитие соответствующих структур мониторинга и основных направлений для его осуществления. Разрабатывается единая согласованная система мониторинга биоразнообразия для эталонных экосистем в государственных заповедниках республики.

61. Для принятия обоснованных решений необходимо наличие актуальных и достоверных данных о состоянии и динамике развития компонентов биоразнообразия.

62. В целях совершенствования ведения государственных кадастров и мониторинга объектов животного и растительного мира необходима разработка, утверждение и внедрение единой системы мониторинга компонентов биоразнообразия, унификация методов и объектов мониторинга биоразнообразия, развитие и совершенствование базы данных мониторинга биоразнообразия.

§ 3. Развитие системы охраняемых природных территорий

63. Система ОПТ республики имеет ограничения с точки зрения общего размера, состав, концептуального подхода, принципа финансирования.

Совершенствование системы ОПТ и обеспечение эффективного управления ими по сей день являются актуальными задачами.

64. В целях развития, улучшения системы и обеспечения эффективного управления ОПТ необходимо принятие нормативно-правовых документов, направленных на проведение научных исследований и мониторинга, определение порядка создания ОПТ, источников их финансирования, улучшение кадрового обеспечения.

65. В соответствии с постановлением Президента Республики Узбекистан от 20 марта 2019 года № ПП-4247 «О мерах по совершенствованию системы государственного управления в сфере охраняемых природных территорий» в период 2019 — 2022 годы будет создано 5 новых охраняемых природных территорий в Республике Каракалпакстан:

государственный заповедник «Южный Устюрт»;

государственные заказники «Бельтау», «Акпетки» и «Междуречье Акдарья-Казахдарья»;

государственный заказник «Судочьинская система озер» на базе государственного заказника «Судочье».

66. Наряду с созданием новых ОПТ необходимо также в перспективе уделить особое внимание развитию или реорганизации существующих государственных заказников путем придания им статуса юридического лица с соответствующим порядком управления, финансирования и охраны.

§ 4. Осуществление комплекса мер по снижению темпов деградации и фрагментации наиболее уязвимых естественных экологических систем

67. Значительное воздействие на естественные экосистемы оказывает животноводство, которое играет важную роль в экономике республики. При этом следует учитывать значительный рост поголовья в частных владениях, в связи с чем пастбищные экосистемы испытывают повышенную нагрузку, особенно от мелкого рогатого скота.

68. Для ведения государственного кадастра растительного мира, разработки мероприятий по предотвращению деградации пастбищ и процессов опустынивания необходимо проводить периодические геоботанические обследования растительности природных пастбищ и сенокосов.

69. Сокращение лесных территорий в стране ведет к потере мест обитания и способствует процессам деградации лесных экосистем. Наименьшими по площади в стране являются тугайные экосистемы, расположенные вдоль рек Амударья, Сырдарья, Заравшан, Чирчик, Ахангаран.

70. Для предотвращения продолжающего процесса деградации местообитаний актуальными остаются мероприятия по экологическому оздоровлению Приаралья путем проведения лесомелиоративных работ на высохшей части дна Аральского моря, а также повышению лесистости горных массивов и тугаев.

71. В целях улучшения экологической обстановки на осушенном дне Аральского моря осуществляется крупномасштабная работа по лесопосадке. Постановлением Кабинета Министров от 15 февраля 2019 года № 132 «О мерах по ускорению создания «зеленых площадей» — защитных лесных насаждений на осушенном дне Аральского моря» предусмотрено в 2019 году произвести посадки на 500 тыс. га. Эти работы должны продолжаться до полного облесения осушенного дна Аральского моря.

§ 5. Осуществление мероприятий по восстановлению редких и исчезающих видов животных и растений

72. Немаловажную роль в восстановлении численности редких и исчезающих видов животных играют мероприятия по созданию новых охраняемых природных территорий, а также развитие существующих.

Определенный вклад в восстановлении численности животных, преимущественно редких и исчезающих, вносит осуществление мероприятий по созданию питомников по воспризводству и разведению.

73. В целях сокращения использования дикорастущих растений необходимо осуществление мероприятий по созданию плантаций в различных регионах республики.

§ 6. Усиление контроля за незаконным использованием объектов животного и растительного мира

74. Коммерческие способы использования видов растений и животных могут быть условно разделены на:

сбор и продажу пищевых и лекарственных растений;

торговлю дикими животными.

75. Коммерческое использование растений, судя по экспертной оценке, за последние двадцать лет значительно увеличилось. Это прослеживается от продаж на базарах до более сложных механизмов обработки и маркетинга, осуществляемого коммерческими компаниями.

76. Охота как любой другой вид коммерческого использования животных имеет огромный потенциал для получения существенной экономической прибыли, но только если эта деятельность управляется устойчиво и на основе научно обоснованных данных.

77. При устойчивом ведении охотничьего хозяйства появится возможность стабильного получения охотничьей продукции и осуществления трофейной охоты. Полученные доходы от трофейной охоты обеспечат возможность их использования на проведение биотехнических и охранных мероприятий, воспроизводство охотничьих видов животных и т.д.

78. Охрана животного и растительного мира осуществляется путем:

установления правил, норм и нормативов в области охраны и их использования;

установления ограничений и запретов;

приостановления, прекращения, аннулирования права специального пользования;

предотвращения самовольного пользования и других нарушений установленного порядка пользования;

организации охраны среды обитания и произрастания;

ведения государственного кадастра и осуществления мониторинга;

образования и развития ОПТ, занесения редких и находящихся под угрозой исчезновения видов в Красную книгу;

разведения в питомниках и на плантациях редких и находящихся под угрозой исчезновения видов;

проведения государственного учета объектов животного и растительного мира и учета объемов их использования;

осуществления контроля в области охраны и использования объектов животного и растительного мира;

регулирования ввоза в Республику Узбекистан и вывоза из Республики Узбекистан;

проведения биотехнических и иных мероприятий по охране и рациональному использованию.

79. В соответствии с постановлением Президента Республики Узбекистан от 3 октября 2018 года № ПП-3956 «О дополнительных мерах по совершенствованию системы государственного управления в сфере экологии и охраны окружающей среды» проведена реорганизация инспекционной службы Государственного комитета Республики Узбекистан по экологии и охране окружающей. Согласно данному постановлению увеличено количество государственных инспекторов, осуществляющих контроль за сохранением животного и растительного мира, а также определен порядок финансирования их деятельности за счет Государственного бюджета Республики Узбекистан.

80. В целях снижения уровня браконьерства необходимо повысить уровень экологической сознательности среди населения, путем организации экологических мероприятий, а также уровень квалификации государственных инспекторов, путем организации тренингов и обучающих семинаров.

§ 7. Развитие экологического туризма

81. Экологический туризм является развивающейся и перспективной отраслью в Узбекистане, которая способна принести большой экономический доход.

82. Использование рекреационных зон природных парков, особенно в горах и предгорьях вблизи городов, стремительно возросло за последние двадцать лет. Значительные рекреационные нагрузки в местах традиционного массового отдыха населения оказывают существенное влияние на структуру биоразнообразия, особенно на местные естественные сообщества.

83. Необходимо осуществление мероприятий по созданию организованного экологического туризма. В первую очередь необходимо совершенствование нормативно-правовой базы, немаловажным также являются вопросы подготовки соответствующих кадров.

§ 8. Повышение уровня осведомленности и экологической культуры населения в отношении биоразнообразия

84. Недостаточный уровень осведомленности о мерах, которые люди могут принимать для сохранения и устойчивого использования биоразнообразия, на сегодняшний день остается важным и актуальным вопросом, требующим принятия соответствующих мер.

Имеет место отсутствие системного, комплексного подхода к повышению осведомленности различных целевых групп на основе разработанных программ и планов действий.

85. Важным является также повышение осведомленности должностных лиц, принимающих решения и общества о значимости биоразнообразия и экосистемных услуг, их вклада в благосостояние и развитие страны.

86. Привлечение общественности к решению вопросов в области биоразнообразия, включая мероприятия по его мониторингу, будет способствовать повышению уровня осведомленности и экологической культуры населения.

Глава 7. Механизм реализации Стратегии

87. Реализация Стратегии осуществляется посредством полного и своевременного исполнения мероприятий, предусмотренных Планом действий.

Положения Стратегии будут интегрированы в иные документы, разработанные в рамках международных договоров Республики Узбекистан, касающихся изменения климата, борьбы с опустыниванием, использованием водных ресурсов и трансграничных водотоков.

88. Стратегия будет служить одной из правовых основ для разработки планов действий по охране окружающей среды национального и местного уровней, государственных и отраслевых научно-технических программ, фундаментальных и прикладных исследований, отраслевых планов развития, касающихся мониторинга окружающей природной среды, сокращения прямых нагрузок на биологическое разнообразие, развития системы охраняемых природных территорий, повышения эффективности сохранения и устойчивого использования биологического разнообразия с учетом экосистемных услуг и адаптации к изменению климата, развития лесного хозяйства, устойчивого управления пастбищами, охраны водных ресурсов.

89. Ответственные исполнители за реализацию Стратегии обеспечивают:

осуществление мероприятий в соответствии с установленными сроками путем разработки и реализации конкретных мер по их выполнению;

эффективное использование целевых финансовых средств;

ежегодное представление в Кабинет Министров отчетов о реализации мероприятий за последний год. Государственный комитет Республики Узбекистан по экологии и охране окружающей среды осуществляет координацию работ и контроль за их выполнением.

Глава 8. Ресурсное обеспечение и этапы реализации Стратегии

§ 1. Ресурсное обеспечение реализации Стратегии

90. Источниками финансирования реализации Стратегии являются бюджетные и внебюджетные средства ответственных исполнителей, грантовые средства текущих и инициируемых национальных и международных проектов, а также средства международных финансовых институтов.

91. Необходимый объем финансирования по каждому из планируемых мероприятий рассчитывается отдельно, исходя из содержания конкретных мер, предусмотренных для реализации соответствующих мероприятий.

92. Мобилизация финансовых ресурсов для реализации Плана действий предусматривает три основных подхода:

увеличение внутренних инвестиций для обеспечения сохранения биоразнообразия и поддержание услуг экосистем;

получение доступа к международной финансовой и технической помощи для реализации Плана действий по сохранению биоразнообразия;

определение и разработка инновационных механизмов финансирования деятельности, связанной с биоразнообразием и поддержанием услуг экосистем.

§ 2. Этапы реализации Стратегии

93. Реализация Стратегии предполагает следующие периоды:

первый этап (2019 — 2023 годы) — совершенствование законодательной базы и создание 5 ОПТ на территории Республики Каракалпакстан;

второй этап (2024 — 2028 годы) — достижение целевых показателей и ожидаемых результатов.

Глава 9. Целевые показатели и ожидаемые результаты

94. По итогам реализации Стратегии будет достигнуто:

расширение охраняемых природных территорий до 12 %;

облесение осушенного дна Аральского моря до 1,2 млн. гектаров;

разведение джейранов в Бухарском специализированном питомнике «Джейран» до 1000 особей;

разведение и выпуск ежегодно в природе 1000 особей дрофы-красотки;

создание единой системы мониторинга компонентов биоразнообразия с центральным звеном — эталонными экосистемами государственных заповедников;

создание единой информационной базы данных государственного мониторинга и государственного кадастра биоразнообразия на основе современных геоинформационных технологий (ГИС-технологий);

создание сайта www.biodiversity.uz, функционирующего на трех языках (узбекский, русский и английский);

проведение ежегодного геоботанического обследования растительности природных пастбищ и сенокосов в объёме 2 млн. га;

проведение ежегодного учета численности охотничьих видов птиц на водоемах Узбекистана;

подготовка и организация передачи в установленном порядке материалов по включению водохранилищ Тозакул и Тудакуль в список водно-болотных угодий, имеющих международное значение (Рамсарская Конвенция);

создание системы мониторинга промысла и состояния биологических ресурсов рыбохозяйственных водоемов;

сниженение давления на биоразнообразие;

предоставление необходимой финансовой поддержки;

интегрирование вопросов сохранения биоразнообразия во все секторы экономики;

принятие и эффективная реализация соответствующих комплексных решений, основанных на научных знаниях, и упреждающего подхода.

95. Для практической реализации Стратегии разработан План действий по сохранению и устойчивому использованию биоразнообразия на период 2019–2028 годы, который основан на анализе стратегий развития и планов действий, секторальных программ и иных планов и разработан по итогам консультативного процесса, с привлечением заинтересованных министерств и ведомств, научной общественности и экологических негосударственных некоммерческих организаций.

ПРИЛОЖЕНИЕ № 2 к постановлению Кабинета Министров от 11 июня 2019 года № 484

по реализации Стратегии по сохранению биологического разнообразия на период 2019 — 2028 годы

№ Наименование мероприятий Механизм реализации Сроки исполнения Источники финансирования Ответственные исполнители Ожидаемые результаты I. Включение тематики биологического разнообразия в деятельность органов государственной власти и управления и общества 1.1.Совершенствование системы государственного мониторинга окружающей природной среды путем включения в неё мониторинга биологического разнообразия 1. Создание единой системы мониторинга компонентов биологического разнообразия, устанавливающей порядок организации и осуществления мониторинга растительного и животного мира. Разработка и внесение в Кабинет Министров проекта постановления, устанавливающего порядок осуществления мониторинга растительного и животного мира. август 2020 г. Бюджетные (в пределах ежегодно выделяемых бюджетных ассигнований) и внебюджетные средства республиканских органов государственного управления, гранты Госкомэкологии, Госкомлес, Минсельхоз, Академия наук, Узгидромет, Госкомземгеодезкадастр, Минздрав Совершенствование системы государственного учета объектов растительного и животного мира, а также наблюдения, сбора, обобщения и анализа информации о состоянии объектов растительного и животного мира и среды их обитания в соответствии со статьями 16 законов Республики Узбекистан «Об охране и использовании растительного мира» и « Об охране и использовании животного мира ». 2. Создание информационной базы данных по государственным кадастрам и мониторингу объектов охраняемых природных территорий, животного и растительного мира на основе современных геоинформационных технологий (ГИС-технологии). 1. Создание системы управления экологической информацией и мониторинга биоразнообразия высокогорных экосистем Узбекистана. 2. Разработка, заполнение и интегрирование электронной базы данных. ноябрь 2020 г. 2020 — 2023 гг. Бюджетные (в пределах ежегодно выделяемых бюджетных ассигнований) и внебюджетные средства республиканских органов государственного управления, гранты Госкомэкологии, Госкомлес, Академия наук, Госкомземгеодезкадастр, Минздрав, Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей Разработка и внедрение в практику системы сбора, обработки, хранения информации о состоянии биоразнообразия высокогорных экосистем Узбекистана. Внедрение информационной базы данных на основе ГИС- технологий обеспечит специалистов и лиц, принимающих решения, своевременной и наглядной информацией о состоянии биоразнообразия республики. 3. Совершенствование работ по ведению государственных кадастров объектов охраняемых природных территорий, животного и растительного мира в соответствии с требованиями Единой системы государственных кадастров. Организация и проведение работ по государственному учету соответствующих кадастровых объектов. Совершенствование системы сбора кадастровой информации. ежегодно Бюджетные (в пределах ежегодно выделяемых бюджетных ассигнований) и внебюджетные средства республиканских органов государственного управления Госкомэкологии, Госкомлес, Академия наук, Госкомземгеодезкадастр, Минздрав Выполнение работ по соответствующим государственным кадастрам позволить обеспечивать заинтересованные органы качественными и количественными показателями состояния биологического разнообразия. 4. Создание при Государственном комитете Республики Узбекистан по экологии и охране окружающей среды сайта по биологическому разнообразию www.biodiversity.uz, функционирующего на трех языках (узбекский, русский и английский). Определение домена и провайдера. Организация работ по сбору и размещению информации на сайте. июнь 2020 г. Средства внебюджетного фонда Госкомэкологии Госкомэкологии Размещение на сайте всех нормативных документов, связанных с биоразнообразием, а также информации: об ОПТ, растительном и животном мире; о результатах ежегодных мониторинговых исследований и кадастровых данных; об утверждение квоты на добывание животного и растительного мира; о выданных разрешениях на добывание, ввоз, вывоз животного и растительного мира; по обращению граждан и других данных с целью создания благоприятных условий для предпринимателей, туристов и граждан. 5. Инвентаризация природных запасов дикорастущих видов лекарственных, пищевых и технических растений. Проведение на ежегодной основе обследований и представление отчетов в Госкомэкологии 2019 — 2028 гг. Ежегодно выделяемые бюджетные ассигнования, средства Фонда развития лесного хозяйства Госкомлеса, внебюджетные средства Госкомэкологии Академия наук,Госкомлес, Госкомэкологии, Госкомземгеодезкадастр Утверждение по итогам инвентаризации квот и определение возможных объёмов заготовки, без ущерба природе дикорастущих видов лекарственных, пищевых и технических растений. 6. Периодическое геоботаническое обследования растительности природных пастбищ и сенокосов в объёме 2 млн. га в год. Проведение геоботанического обследования. Представление отчетов в Госкомэкологии на ежегодной основе. ежегодно до 31 января Ежегодно выделяемые бюджетные ассигнования Госкомземгеодезкадастр, Госкомэкологии Обеспечение ведения государственного кадастра растительного мира, разработка мероприятий по предотвращению деградации пастбищ и опустынивания. 7. Учет численности охотничьих видов птиц на водоемах Узбекистана. Проведение зимних учетов птиц. Представление отчетов в Госкомэкологии на ежегодной основе. на постоянной основе Внебюджетные средства Госкомэкологии (150,0 млн. сум.) Академия наук, Госкомэкологии Подготовка рекомендаций, направленных на устойчивое использование биологических ресурсов, обеспечение экологической безопасности, а также с целью определения квоты на добывание водоплавающих птиц и установление сроков охоты. 8. Обеспечение включения водохранилищ Тозакул и Тудакуль (Навоийская область) в Список водно-болотных угодий, имеющих международное значение (Рамсарская Конвенция). Подготовка номинационных документов (досье) по установленной форме. декабрь 2020 г. Не требуется Госкомэкологии, Академия наук Внесение водохранилищ Тозакул и Тудакуль в Список водно-болотных угодий, имеющих международное значение, в целях выполнения обязательств по природоохранным международным конвенциям. 1.2. Повышение знаний и осведомленности органов государственной власти и управления, общества о ценности биологического разнообразия и экосистемных услуг 9. Интегрирование мероприятий по сохранению биологического разнообразия и экосистемных услуг в секторы экономики. Разработка и включение мероприятий по решению вопросов сохранения биологического разнообразия и экосистемных услуг в ведомственные программы и планы. на постоянной основе Бюджетные (в пределах ежегодно выделяемых бюджетных ассигнований) и внебюджетные средства республиканских органов государственного и хозяйственного управления Госкомэкологии, Минэкономпром, Госкомлес, Госкомземгеодез- кадастр, АО «Тепловые электрические станции», АО «Узбекнефтегаз», Госкомтуризма Повышение эффективности мер, направленных на сохранение биологического разнообразия и экосистемных услуг. 10. Повышение роли СМИ в области осведомления общества о значимости биологического разнообразия. Разработка и реализация соответствующего плана мероприятий. Организация регулярного освещения в СМИ тематики биологического разнооб-разия. на постоянной основе Бюджетные (в пределах ежегодно выделяемых бюджетных ассигнований) и внебюджетные средства республиканских органов государственного управления Госкомэкологии Расширение участия СМИ в области пропаганды значимости биологического разнообразия и экосистемных услуг, а также содействие развитию профессионализма журналистов в области экологии. 11. Организация проведения информационной кампании для населения (природопользователей) с целью повышения значимости сохранения и устойчивого использования биологических ресурсов, а также их экосистемных услуг. Проведение семинаров и тренингов. на постоянной основе Средства республиканских органов государственного управления, гранты Госкомэкологии, МНО, Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей Повышение уровня знаний населения (природопользователей) о значимости биоразнообразия и экосистемных услуг в целях сохранения и устойчивого использования биологических ресурсов. 1.3. Разработка и внедрение в процесс планирования механизмов экономической оценки стоимости биологического разнообразия и экосистемных услуг 12. Создание механизма оценки экономической стоимости биологического разнообразия и экосистемных услуг. Разработка методических рекомендаций по проведению оценки экономической стоимости биологического разнообразия и экосистемных услуг на примере пилотных территорий. май 2023 г. Бюджетные (в пределах ежегодно выделяемых бюджетных ассигнований) и внебюджетные средства республиканских органов государственного управления, гранты: по линии программы ПРООН/ГЭФ «Устойчивое управление природными и лесными ресурсами в ключевых горных регионах, важных для глобально значимых видов биоразнообразия» Госкомэкологии, Госкомземгеодез- кадастр, Минэкономпром, Минфин, Госкомлес , Академия наук Внедрение экономических механизмов в процессы сохранения и устойчивого использования биологического разнообразия и экосистемных услуг. Приобретение опыта в области проведения оценки экономической стоимости биологического разнообразия, а также выработка предложений для совершенствования методики. 13. Разработка механизмов стимулирования охраны, устойчивого использования и воспроизводства биологических ресурсов. Разработка и внесение в Кабинет Министров проекта соответствующего постановления Правительства. октябрь 2020 г. Не требуется Госкомэкологии, Госкомлес, Минэкономпром, Минфин, Академия наук Стимулирование природопользователей в целях сохранения и устойчивого использование экосистем путем предоставления налоговых, кредитных и иных льгот за осуществление деятельности, приводящей к природоохранному и природовосстановительному эффекту. II. Сокращение прямых нагрузок на биологическое разнообразие, устойчивое использование его компонентов в продуктивных ландшафтах 14. Экологическое оздоровление Приаралья путем проведения лесомелиоративных работ на высохшей части дна Аральского моря. Создание новых лесных насаждений. 2019 — 2028 гг. Бюджетные (в пределах ежегодно выделяемых бюджетных ассигнований) и внебюджетные средства, гранты Госкомлес Расширение площади защитных лесных полос, сокращение солепылепереноса и восстановление биологического разнообразия. 15. Повышение лесистости пус-тынных территорий, водосборных бассейнов в горной местности и тугайных лесов. Проведение лесовосстановительных работ. 2019 — 2028 гг. Бюджетные (в пределах ежегодно выделяемых бюджетных ассигнований) и внебюджетные средства, гранты Госкомлес Восстановление и облесение пустынных территорий. Восстановление и создание лесов водосборных бассейнов в горной местности. Восстановление и создание тугайных лесов. Восстановление и создание лесов в долинной зоне. 16. Комплексное решение вопросов, связанных с сохранением биологического разнообразия, и совершенствование механизмов управления биологическими ресурсами, включая апробирование методов планирования на уровне ландшафта, принятия соответствующих решений, укрепления основных зон биоразнообразия, создания стимулов для устойчивого экономического развития сообществ в высокогорьях Западного Тянь-шаня и Памиро-Алая, развитие регионального и международного сотрудничества и взаимодействия. Реализация проекта «Устойчивое управление природными и лесными ресурсами в ключевых горных регионах, важных для глобально значимых видов биоразнообразия». 2019 — 2021 гг. Бюджетные средства (в пределах ежегодно выделяемых бюджетных ассигнований) и средства ПРООН/ГЭФ Госкомэкологии, Госкомлес Развитие охраняемых природных территорий, социально-экономическая поддержка местного населения и внедрение передовых механизмов и подходов управления биологическим разнообразием для сохранения снежного барса в ареале его обитания (Западный Тянь-Шань и Гиссар). 17. Разработка мер по сохранению естественных экосистем — мест обитания снежного барса. Проект постановления Кабинета Министров Республики Узбекистан «Об утверждении Программы и плана действий по сохранению снежного барса». август 2021 г. Грантовые средства доноров: по линии программ ПРООН/ГЭФ «Устойчивое управление природными и лесными ресурсами в ключевых горных регионах, важных для глобально значимых видов биоразнообразия» Госкомэкологии, Госкомлес, Академия наук Программа и план действий по сохранению снежного барса позволят обеспечить сохранение популяции снежного барса и биоразнообразия ключевых горных ландшафтов. 18. Создание системы мониторинга промысла и состояния биологических ресурсов рыбохозяйственных водоемов. Разработка методических рекомендаций и программы их реализации. октябрь 2020 г. Ежегодно выделяемые бюджетные ассигнования, средства Фонда развития рыбоводства, средства ГУП «Дирекция Айдар-Арнасайской системы озер» Ассоциация «Узбаликсаноат», Академия наук, ГУП «Дирекция Айдар-Арнасайской системы озер», Госкомэкологии Обеспечение эффективного управления рыбохозяйственными водоемами на основе данных мониторинга биологических ресурсов. III. Развитие системы охраняемых природных территорий (ОПТ), увеличение объема выгод, обеспечиваемых экосистемными услугами 3.1. Расширение общей площади охраняемых природных территорий страны в целях создания национальной экологической сети (ОПТ различных категорий и видов), обеспечение эффективного управления ими 19. Развитие системы охраняемых природных территорий. Проект постановления Кабинета Министров Республики Узбекистан «Об утверждении Программы создания и расширения системы охраняемых природных территорий в Республике Узбекистан на период до 2028 года». август 2020 г. Не требуется Госкомэкологии Развитие репрезентативной системы ОПТ и создание национальной экологической сети, обеспечение природного равновесия, сохранение ландшафтного, фаунистического, флористического и экосистемного разнообразия, определение основных перспективных направлений деятельности в области развития ОПТ и управления ими. 3.2. Разработка программы по сохранению и устойчивому использованию компонентов биологического разнообразия, используемых для производства продуктов питания и ведения сельского хозяйства 20. Обеспечение сохранения генофонда диких сородичей культурных растений (ДСКР) в целях восстановления их популяций Сохранение компонентов биологического разнообразия вне их естественных условий. Создание живых коллекций местных сортов и форм сельскохозяйственных культур и их диких сородичей; создание банка семян ДСКР из различных популяций 2019 — 2022 гг. и далее на постоянной основе Бюджетные (в пределах ежегодно выделяемых бюджетных ассигнований) и внебюджетные средства республиканских органов государственного управления, гранты Минсельхоз, Академия наук, Госкомэкологии Сохранение генофонда ДСКР; восстановление популяций ДСКР. IV. Повышение эффективности сохранения и устойчивого использования биологического разнообразия путем совместного планирования и создания потенциала 21. Ведение системного мониторинга выполнения Плана действий по сохранению и устойчивому использованию биологического разнообразия. Сбор информации от ответственных исполнителей, анализ информации. ежегодно до 15 декабря Не требуется Госкомэкологии, Госкомлес, Институт прогнозирования и макроэкономических исследований Обеспечение своевременной и качественной информацией о ходе выполнения Плана действий. Включение результатов мониторинга в отчеты и национальные доклады. 22. Информирование заинтересованных сторон о целях и задачах Стратегии и ходе их выполнения, в том числе в ходе участия на региональных и международных мероприятиях, включая Конференции Сторон Конвенции о биологическом разнообразии (КБР). Подготовка и предоставление отчетов о ходе и результатах выполнения Плана действий. Публикация обзорных материалов Стратегии по сохранению биологического разнообразия на 2019 — 2028гг. после принятия Стратегии Бюджетные (в пределах ежегодно выделяемых бюджетных ассигнований) и внебюджетные средства республиканских органов государственного управления Госкомэкологии, Академия наук, Госкомлес, Узгидромет, Госкомгеологии, Госкомземгеодезкадастр, причастные министерств и ведомств Своевременное информирование заинтересованных сторон о целях и задачах Стратегии, о ходе выполнения Плана действий по сохранению и устойчивому использованию биоразнообразия. Представление интересов Республики Узбекистан на региональном и международном уровнях, активизация содействия Узбекистану со стороны международных финансовых институтов. 23. Развитие и обеспечение стабильного функционирования Национального механизма посредничества по биологическому разнообразию с использованием современных информационных технологий в соответствии с требованиями Конвенции ООН о биологическом разнообразии. Разработка и наполнение контента сайта Национального механизма посредничества по биологическому разнообразию www.cbd.uz. на постоянной основе Бюджетные (в пределах ежегодно выделяемых бюджетных ассигнований) и внебюджетные средства Госкомэкологии Внедрение информационных технологий в целях обмена информацией в сфере биологического разнообразия и экосистемных услуг между заинтересованными сторонами на национальном и международном уровнях.

ПРИЛОЖЕНИЕ № 3 к постановлению Кабинета Министров от 11 июня 2019 года № 484

некоторых решений Правительства Республики Узбекистан, признаваемых утратившими силу

1. Постановление Кабинета Министров от 1 апреля 1998 г. № 139 «О Национальной стратегии и Плане действий Республики Узбекистан по сохранению биологического разнообразия».

2. Пункт 11 приложения № 1 к постановлению Кабинета Министров от 19 сентября 2000 г. № 359 «Об изменении, дополнении и признании утратившим силу некоторых решений Кабинета Министров по вопросам образования правительственных комиссий».

3. Пункт 4 приложения № 1 к постановлению Кабинета Министров от 14 ноября 2017 г. № 915 «О внесении изменений в некоторые решения Правительства Республики Узбекистан (Указ Президента Республики Узбекистан от 21 апреля 2017 года № УП-5024 «О совершенствовании системы государственного управления в сфере экологии и охраны окружающей среды», постановление Президента Республики Узбекистан от 21 апреля 2017 года № ПП-2915 «О мерах по обеспечению организации деятельности Государственного комитета Республики Узбекистан по экологии и охране окружающей среды»)».

Премьер-министр Республики Узбекистан А. АРИПОВ

г. Ташкент,

11 июня 2019 г.,

№ 484

(Национальная база данных законодательства, 13.06.2019 г., № 09/19/484/3281)

lex.uz