📅 2019-yil 24-may · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2019-yil 24-may · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2019 йил 24 май · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди Пленуми
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 24 мая 2019 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 24 May 2019 · Other documents · Oliy sudi Plenumi
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг
Қарори
Жиноят ишларини назорат тартибида кўриш бўйича суд амалиёти тўғрисида
Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексига ўзгартиришлар киритилганлиги, суд амалиётида масалалар келиб чиқаётганлиги муносабати билан ҳамда қонун нормалари бир тахлитда ва тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида, «Судлар тўғрисида»ги Қонуннинг 17-моддасига асосан Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:
1. Тушунтирилсинки, Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодекси (бундан буён матнда ЖПК деб юритилади) 510-моддасига мувофиқ суднинг қонуний кучга кирган ҳукми, ажрими, қарори устидан шикоят бериш ҳуқуқи суд ишини юритишда айблов томони (прокурор, жабрланувчи ёки унинг вакили, фуқаровий даъвогар ёки унинг вакили) ва ҳимоя томони (айблилик тўғрисидаги масала ҳал қилинмай туриб, жиноят иши тугатилган шахс, маҳкум (оқланган шахс), унинг ҳимоячиси ёки қонуний вакили, фуқаровий жавобгар ёки унинг вакили) иштирокчисига берилган.
Суд ҳужжатлари устидан назорат тартибида шикоят бериш ҳуқуқи, шунингдек мазкур қарорлар ҳуқуқлари ёки қонуний манфаатларига дахл этган бошқа шахсларда ҳам мавжуд. Бундай шахслар жумласига, масалан, гаров берувчи ёки даъвони ёхуд ҳукм ижросини таъминлаш мақсадида мол-мулки хатланган шахс киради.
Фуқаровий даъвогар, фуқаровий жавобгар ва уларнинг вакиллари суд ҳужжатларининг фақат фуқаровий даъвога оид қисми устидан шикоят беришга ҳақли.
Оқланган шахс, унинг ҳимоячиси ва қонуний вакили ҳукмнинг оқлов сабаблари ва асосларига оид қисми устидан шикоят беришга ҳақли.
Қонунда бошқа шахсларга суд ҳужжатлари устидан назорат тартибида шикоят бериш ҳуқуқи берилмаган.
2. Назорат тартибидаги шикоят, протест бевосита Ўзбекистон Республикаси Олий судига (бундан буён матнда Олий суд деб юритилади) берилади.
Назорат тартибида иш юритиш қуйидагича қўзғатилиши мумкин:
Олий суд судьясининг ажрими бўйича — ЖПК 515-моддасига мувофиқ;
Олий суд раиси ёки унинг ўринбосари ажрими бўйича — ЖПК 515 1 -моддаси учинчи қисмига мувофиқ;
Олий суд раиси ёки унинг ўринбосари протести бўйича — ЖПК 511-моддасига мувофиқ;
Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ёки унинг ўринбосари протести бўйича — ЖПК 511-моддасига мувофиқ;
Назорат тартибида иш юритиш фақат апелляция ёки кассация тартибида кўрилган ишлар бўйича қўзғатилади.
3. Назорат тартибидаги шикоят, протест (бундан буён матнда шикоят (протест) деб юритилади) қуйидаги тартибда берилади:
Олий суднинг жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъатига — апелляция ёки кассация инстанцияси судлари қарорлари устидан;
Олий суд Раёсатига — Олий суднинг жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати томонидан апелляция, кассация ёки назорат тартибида чиқарилган ажримлар устидан.
4. Қонунда шикоят (протест) бериш учун бирон-бир муддат белгиланмаган. Шу билан бирга, ЖПК 513-моддаси мазмунига кўра, ҳукм (ажрим) қонуний кучга кирган кундан бошлаб бир йил ўтгандан сўнг берилган шикоят (протест), башарти унда оғирроқ жиноятга доир қонун моддаларини қўллаш зарурлиги, жазони кучайтириш ёки маҳкумнинг аҳволини оғирлаштирадиган бошқа ўзгаришларга (масалан, маҳкумни ўта хавфли рецидивист деб топиш, жазони ижро этиш колониясининг қаттиқроқ турини белгилаш, шартли ҳукмни бекор қилиш, мулкий зиён миқдорини кўпайтириш, башарти бу жиноят квалификацияси ёки айблов мазмуни маҳкумнинг аҳволини оғирлаштирувчи томонга ўзгаришига олиб келса ва ҳ.к.), шунингдек оқлов ҳукмини ёхуд суднинг ишни тугатиш тўғрисидаги ажримини бекор қилиш назарда тутилган бўлса, назорат инстанцияси суди томонидан кўрилиши мумкин эмас.
Бунда бир йиллик муддат биринчи инстанция судининг тегишли ҳукми, ажрими ёки қарори қонуний кучга кирган кундан бошлаб, назорат инстанцияси суди томонидан қарор қабул қилинган кун қўшилган ҳолда ҳисобланиши керак.
Агар шикоят (протест) бир йиллик муддат ўтгунга қадар берилган бўлиб, мазкур муддат иш бўйича қарор қабул қилингунга қадар ўтиб кетса, уни ҳал этиш босқичидан келиб чиқиб, кўрилмасдан ёки қаноатлантирилмасдан қолдирилади ва бу ҳақда шикоят (протест) берган шахсга маълум қилинади.
5. Шуни назарда тутиш лозимки, шикоят (протест) мазмуни ЖПК 510-моддаси иккинчи қисми талабларига мос бўлиши лозим.
Шикоят (протест) қуйидаги ҳолларда қайтарилади, агар:
у ЖПК 502 1 -моддаси биринчи қисмида назарда тутилган талабларга жавоб бермаса;
иш апелляция ёки кассация тартибида кўрилмаган бўлса.
Шикоят, шунингдек, унга мазкур иш бўйича суд томонидан тасдиқланган суд қарорлари кўчирма нусхаси илова этилмаган ҳолда ҳам қайтарилади.
Қайд этилган ҳолатлар бартараф этилгандан сўнг шикоят (протест) умумий тартибда қайта берилиши мумкин.
6. ЖПК 514-моддасига мувофиқ шикоят назорат инстанцияси суди томонидан у келиб тушган кундан бошлаб бир ой мобайнида, иш чақиртирилган ва текшириб чиқилган ҳолларда эса — икки ойгача бўлган муддатда кўриб чиқилиши керак. Бу муддатга ишни назорат инстанциясида кўриш учун ЖПК 483-моддасида белгиланган вақт қўшилмайди.
7. Судларга тушунтирилсинки, қонунда назорат тартибида иш юритиш предмети бўйича муайян истиснолар назарда тутилган.
Чунончи, ҳукм чиқарилгандан сўнг қабул қилинган амнистия актини, тиббий йўсиндаги мажбурлов чораларини қўллаш масалалари юзасидан, шунингдек, маҳкумга нисбатан ижро этилмаган бир неча ҳукм мавжуд бўлиб, вақт жиҳатдан охирги ҳукмни чиқарган суд бундан бехабар бўлган ҳолларда берилган шикоят (протест), агар унда айни бир пайтда айблов мазмуни ёки суд қарорларининг қонунийлиги ва асослилиги бўйича бошқа масалалар қўйилган бўлмаса, назорат инстанцияси суди томонидан кўрилмайди. Бу масалалар биринчи инстанция суди томонидан ЖПК 540-моддаси ва 541-моддаси биринчи қисми қоидаларига мувофиқ ҳал этилади.
8. ЖПК 76-моддасига мувофиқ шикоят, шунингдек, талаб қилиб олинган ёки шикоят (протест) билан келиб тушган жиноят иши мазкур ишни кўришда муқаддам иштирок этмаган судья томонидан ўрганиб чиқилиши лозим.
Шикоят (протест) ёки жиноят иши мазкур ишни кўришда муқаддам иштирок этган судьяга тайинланган ҳолда, у ЖПК 80-моддасига мувофиқ ўзини ўзи рад этиши шарт.
Ишни назорат инстанциясида кўришда иштирок этган судья, башарти назорат инстанциясида унинг иштирокида чиқарилган ажрим бекор қилинмаган бўлса, шу ишни бошқа маҳкумга (оқланган шахсга) нисбатан кўришда иштирок этиши мумкин.
9. Назорат инстанциясига келиб тушган дастлабки шикоят Олий суд судьяси томонидан шикоятга илова этилган материаллар, зарурат бўлганда эса, жиноят ишини талаб қилиб олган ҳолда ўрганиб чиқилади.
Олий суд судьяси шикоятни ўрганиб чиқиш натижаси бўйича ўз ажрими билан қуйидаги қарорлардан бирини қабул қилади:
суд қарорларини назорат тартибида қайта кўриб чиқиш учун асослар мавжуд эмаслиги тўғрисида;
шикоятни иш билан бирга кўриб чиқиш учун Олий суднинг жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъатига бериш тўғрисида.
Қабул қилинган қарор тўғрисида шикоят берган шахсга уч кунлик муддат ичида хабар қилинади.
10. Шикоятни ўрганиб чиқишда судлар шундан келиб чиқишлари лозимки, шикоятда баён этилган важлар суд ҳукми, ажрими ёки қарорининг қонунийлиги ва асослилиги юзасидан шубҳа уйғотган ёки бундай шубҳа бевосита суд қарорлари мазмунидан келиб чиққан ҳар бир ҳолда иш чақиртирилиши шарт. Иш, жумладан, қуйидаги ҳолатлар юзасидан шубҳа туғилганда талаб қилиб олиниши шарт:
суд терговининг тўлиқлиги;
суд хулосалари ишнинг ҳақиқий ҳолатларига мувофиқлиги;
жиноят ёки жиноят-процессуал қонуни нормаларига риоя этилганлиги ва тўғри қўлланилганлиги;
тайинланган жазонинг адолатлилиги.
11. Олий суд судьясининг суд қарорларини назорат тартибида қайта кўриб чиқиш учун асослар мавжуд эмаслиги тўғрисидаги ажримида шикоятни кўриб чиқиш учун Олий суднинг жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъатига бериш рад этилганлиги сабаблари ва асослари шикоят важларини рад этувчи ҳамда ҳукм ёки бошқа суд қарори қонунийлиги ва асослилигини тасдиқловчи аниқ далиллар ва хулосалар баён этилган ҳолда кўрсатилиши лозим.
Олий суд судьясининг суд қарорларини назорат тартибида қайта кўриб чиқиш учун асослар мавжуд эмаслиги тўғрисидаги ажрими шикоят берган шахсга юборилади ва у ажрим устидан Олий суд раиси ёки унинг ўринбосарига шикоят беришга ҳақли.
12. ЖПК 518-моддасига кўра назорат инстанцияси судида ишни кўриш бошлангунга қадар протест билдирган шахс ўз протестини, Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори эса, ўзининг ўринбосари билдирган протестни қайтариб олишга ёки ўзгартиришга (шу жумладан тўлдиришга) ҳақли.
Қонунга кўра, маҳкум ўзининг шикоятини, шунингдек ҳимоячисининг шикоятини шундай тартибда қайтариб олишга ҳақли.
Шикоят (протест)нинг қайтариб олиниши, агар иш бўйича бошқа шахснинг шикояти ёки протести бўлмаса, назорат тартибида иш юритиш тугатилишига олиб келади. Бу ҳақда ажрим чиқарилади.
Шикоят (протест)нинг қайтариб олиниши унинг янгидан умумий тартибда берилишига монелик қилмайди.
13. Маҳкум (оқланган шахс)нинг назорат инстанцияси суди мажлисида иштироки унинг ҳуқуқи ҳисобланади. Шундан келиб чиқиб, жиноят иши келиб тушганидан сўнг суд маҳкум (оқланган шахс)ни назорат инстанцияси судида иш кўриладиган вақт ҳақида хабардор қилиши лозим.
Жазони ижро этиш муассасасида жазо ўтаётган маҳкумнинг назорат инстанцияси суди мажлисида иштироки зарурати, шунингдек уни олиб келиш масаласи суд томонидан ҳал этилади (ЖПК 479-моддаси тўртинчи қисми ).
14. ЖПК 480-моддасининг биринчи қисми мазмунига кўра назорат инстанцияси суди мазкур инстанция судида қатнашиш ваколатига эга бўлган прокурорни ҳар бир иш бўйича олдиндан хабардор этиш чораларини кўриши шарт.
15. Назорат инстанцияси суди мажлисида иштирок этишга ҳуқуқи бор шахслар доираси қонунда белгиланган (ЖПК 479-моддаси тўртинчи қисми ).
Ишнинг кўрилиш жойи, санаси ва вақти тўғрисида тегишли равишда хабардор этилган шахсларнинг узрли сабабларсиз суд мажлисига келмаслиги уни кўриш учун монелик қилмайди.
Айни пайтда, қонунга кўра назорат инстанцияси судида прокурорнинг иштироки шарт бўлиб, бундай ҳолда, ЖПК 25-моддаси биринчи қисми , 51-моддаси биринчи қисми 6 , 9-бандлари ва иккинчи қисми мазмунидан келиб чиқиб, ушбу инстанцияда ҳимоячининг иштироки ҳам таъминланиши шарт (ЖПК 52-моддасида кўрсатилган ҳоллар бундан мустасно). Шу сабабли прокурор ёки ҳимоячи келмаган ҳолларда ишнинг муҳокамаси кейинга қолдирилиши керак.
16. Назорат инстанцияси суди холислик ва беғаразликни сақлаган ҳолда тарафларга ўз процессуал ҳуқуқ ва мажбуриятларини амалга оширишлари учун зарур шароит яратиб бериши шарт.
Назорат инстанцияси судида ишнинг муҳокамаси ЖПК 520-моддасида назарда тутилган қоидалар асосида олиб борилади.
17. Назорат тартибида иш юритишнинг апелляция, кассация тартибидан фарқли хусусияти шундан иборатки, назорат инстанцияси суди фақат қисман суд тергови ўтказиши, шу жумладан, биринчи инстанция суди томонидан текширилмаган далилларни текшириб чиқиши ва уларга суд мажлисида аниқланган янги ҳолатлар натижасига кўра ҳуқуқий баҳо бериши мумкин (ЖПК 490-моддаси тўртинчи қисми ).
Назорат инстанцияси суди тарафларнинг илтимосномаларини (янги гувоҳларни сўроқ қилиш, экспертизалар ўтказиш, ашёвий далиллар ва ҳужжатларни талаб қилиб олиш ва бошқалар ҳақида) улар биринчи, апелляция ёки кассация инстанцияси суди томонидан рад этилганлиги сабаблигина, рад этишга ҳақли эмас. Зарур ҳолларда суд қўшимча далилларни талаб қилиб олишда ташаббус кўрсатиши лозим.
ЖПК 481-моддасига кўра, қўшимча материаллар суд томонидан тергов органларига муайян тергов ҳаракатларини ўтказиш тўғрисида топшириқ бериш йўли билан ҳам олиниши мумкин. Бу ҳақда назорат инстанцияси суди ажрим чиқаради, ишнинг муҳокамаси эса кейинга қолдирилади.
18. Процесс иштирокчиларининг суд мажлиси баённомасида қайд этилган кўрсатувлари уларнинг биринчи, апелляция (кассация), назорат инстанциялари судида аслида берган кўрсатувларига мос эмаслиги тўғрисида шикоятда (протестда) келтирилган важлар бу шахсларни сўроқ қилиш йўли билан текширилиши мумкин.
19. Назорат инстанцияси суди биринчи, апелляция (кассация), назорат инстанциялари суди томонидан ишнинг ҳақиқий ҳолатлари қанчалик тўғри аниқланганлигини, моддий ва процессуал қонун нормалари қанчалик тўғри қўлланилганлигини текширади.
Назорат инстанцияси суди жиноят ишини фақат шахс судланган ёки оқланган айблов доирасида кўриб чиқади.
ЖПК 494-моддасига мувофиқ оғирроқ жиноятга доир қонунни қўллаш ёки жазони кучайтиришга зарурат бўлганда, назорат инстанцияси суди апелляция ёки кассация инстанцияси ажримини бекор қилиб, ишни апелляция ёки кассация тартибида янгидан кўриш учун юборишга фақат шу асослар бўйича жабрланувчи томонидан шикоят берилган ёки прокурор томонидан протест билдирилган ҳолда ҳақли.
20. ЖПК 482-моддасига мувофиқ назорат инстанцияси суди шикоят (протест)да баён этилган важлар билангина чегараланмасдан, суд қарорларининг қонунийлиги, асослилиги ва адолатлилигини тўла ҳажмда (тафтиш тартибида) текширишга мажбур.
Иш бўйича бир неча маҳкум (оқланган шахс) ўтган бўлиб, улардан айримларига нисбатан шикоят (протест) берилган ҳолларда назорат инстанцияси судида иш барча маҳкумларга (оқланган шахсларга) нисбатан текширилади. Агар шикоят бермаган ёки (протест) билдирилмаган шахсларга нисбатан суд қарорларини уларнинг аҳволини енгиллаштирувчи томонга бекор қилиш ёки ўзгартириш учун асослар борлиги аниқланса, суд тегишли қарор қабул қилади. Бундай асослар мавжуд бўлмаган ҳолда, суд ажрими (қарори)да ишнинг уларга доир қисми текширилганлиги ва уларга нисбатан чиқарилган суд қарорлари кучида қолдирилганлиги кўрсатилмайди.
21. Назорат инстанцияси суди, Олий суд Раёсати бундан мустасно, айнан бир ҳукм, ажрим, қарор устидан айнан бир маҳкум (оқланган шахс)га нисбатан берилган шикоят (протест) бўйича ишни, гарчи у бошқа асослар бўйича берилган бўлса ҳам, такроран кўриб чиқишга ҳақли эмас. Айни пайтда назорат инстанцияси суди илгари назорат тартибида қарор қабул қилинмаган маҳкумга (оқланган шахсга) нисбатан ишни такроран кўриб чиқишга ҳақли.
22. Назорат инстанцияси суди, агар чиқарилган суд қарори моддий ва процессуал қонун талабларига мувофиқ эканлигини аниқласа, уни ўзгаришсиз қолдиради.
Суд қарорини ўзгаришсиз қолдирганда назорат инстанцияси суди қуйидагиларга ҳақли:
ЖПК 533-моддаси биринчи қисми 3-бандида кўрсатилган асос мавжуд бўлганда — ҳукмнинг ижросини кечиктиришга;
амнистия актини қўллашга.
23. ЖПК 484-моддасида суд қарорлари бекор қилиниши ва ўзгартирилиши учун умумий асослар белгиланган бўлиб, назорат инстанцияси суди, ишнинг муайян ҳолатларидан келиб чиққан ҳолда, уларни у ёки бу тарзда қўллаши мумкин.
Суд қарорлари қуйидаги ҳолларда, ўзгартирилиши шарт, агар:
суриштирув, дастлабки тергов ёки суд тергови тўлиқ бўлмаса ёки бир ёқлама олиб борилган бўлиб, бироқ йўл қўйилган кам-кўстлар тўлдирилганидан сўнг назорат инстанцияси суди жиноят квалификацияси ўзгартирилиши зарурлиги ҳақида хулосага келса;
ҳукмда, ажримда, қарорда баён қилинган суд хулосалари ишнинг ҳақиқий ҳолатларига мувофиқ бўлмай, бироқ назорат инстанцияси суди маҳкумнинг аҳволини оғирлаштирмай туриб, уларга тегишли баҳо бера олса;
иш бўйича жиноят-процессуал қонуни нормалари бузилишига йўл қўйилган бўлиб, уларнинг назорат инстанциясида бартараф этилиши суд қарорлари ўзгартирилишига олиб келса;
суд томонидан Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодекси (бундан буён матнда ЖК деб юритилади) нормалари нотўғри қўлланилган бўлиб, бироқ назорат инстанцияси суди бу хатони маҳкумнинг аҳволини оғирлаштирмай туриб тузатиши мумкин бўлса;
назорат инстанцияси суди тайинланган жазони енгиллатиш зарур деб ҳисобласа.
Назорат инстанцияси судида камчиликларни тўлдириш ва процессуал қонун бузилишини бартараф этиш имконияти бўлмаса, суд қарорлари барча ҳолларда бекор қилиниши шарт.
24. Назорат инстанцияси суди ҳукмни, ажримни, қарорни ўзгартириш учун асослар мавжуд бўлганда қуйидагиларга ҳақли:
қилмишни ЖК бошқа моддасига (бир неча моддаларига) қайта квалификация қилишга, агар бу маҳкумга биринчи инстанция суди ҳукмида, апелляция ёки кассация инстанцияси суди ажримида баён қилинганидан жиддий фарқ қиладиган айблов қўйилишига ёки унга оғирроқ жазо тайинланишига олиб келмаса;
ҳукмдан айбловнинг бир қисмини (айрим эпизодларини) ёки маҳкумнинг жавобгарлигини оғирлаштирувчи белгиларни чиқаришга;
ҳукмдан жиноятларнинг идеал мажмуи тариқасида қилмишни нотўғри баҳолаш туфайли ортиқча эълон қилинган ЖК моддасини чиқаришга;
ЖК 70 — 72-моддаларида назарда тутилган асослар мавжуд бўлганда — маҳкумни жазодан озод қилишга ёки шартли ҳукм қўллашга;
ЖК Махсус қисми моддаси санкцияси доирасида ёки ЖК 57-моддасини қўллаган ҳолда жазо миқдорини камайтиришга ёки бошқа енгилроқ жазо (асосий ва қўшимча) тайинлашга;
жиноят натижасида етказилган зарарни қоплаш миқдорини кўпайтириш ёки камайтиришга, шунингдек ушбу масала суд томонидан ҳал этилмаган ҳолларда, бундай зарарни қоплаш тўғрисида қарор қабул қилишга, башарти бу жиноят квалификациясини маҳкумнинг аҳволини оғирлаштирадиган томонга ўзгартириш заруратини келтириб чиқармаса;
маҳкумни ўта хавфли рецидивист деб топишга ёки ҳукмдан уни ўта хавфли рецидивист деб топиш ҳақидаги қарорни чиқаришга;
маҳкумга нисбатан жазони ижро этиш колониясининг бошқа, шу жумладан қаттиқроқ турини белгилашга.
25. Судлар шуни назарда тутишлари лозимки, маҳкумга нисбатан жазони енгиллатишга ёки уни жазони ўташдан озод қилишга асос сифатида фақат иш бўйича аниқланган ва маҳкумга номутаносиб оғир жазо тайинланганлигидан далолат берувчи ҳолатлар олиниши мумкин. Ҳукм чиқарилгандан сўнг келиб чиққан ҳолатлар, шунингдек маҳкумнинг жазони ўташ вақтидаги хулқ-атвори эса, ўз ўзидан суд қарорларининг ўзгартирилишига олиб келмаслиги лозим ва фақат ишнинг назорат тартибида кўриб чиқилиши учун бошқа асослар мавжуд бўлганда инобатга олиниши мумкин.
26. Назорат инстанцияси суди маҳкумга нисбатан жазони енгиллатиш масаласини ҳал қила туриб, уни нафақат камайтириши, балки енгилроқ жазо турига ҳам ўтиши мумкин. Бунда енгилроқ жазо муддати қонунда белгиланган доирада енгиллаштирилаётган жазо муддатидан ошиши мумкин (ЖК 61-моддасида назарда тутилган ҳисоблаш қоидалари инобатга олинган ҳолда).
Озодликдан маҳрум қилиш тариқасидаги жазога нисбатан қўлланилган шартли ҳукм ўрнига суд жарима, муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш, ахлоқ тузатиш ишлари ёки хизмат бўйича чеклаш жазоси тайинлашга ҳақли.
Асосий жазо енгиллаштирилганда, шу жумладан ЖК 57-моддаси қўлланилганда ҳам назорат инстанцияси суди қўшимча жазони ўзгаришсиз қолдириши мумкин.
27. ЖПК 494-моддаси биринчи қисми талабларига риоя этган ҳолда маҳкумнинг қилмиши ЖК бир моддасидан икки ва ундан ортиқ моддаларига қайта квалификация қилинганда, назорат инстанцияси суди суд қарорларига тегишли ўзгартиришлар киритиши ва ЖК 59-моддасида белгиланган қоидага мувофиқ жазо тайинлашга ҳақли. Бунда узил-кесил тайинланган янги жазо тури ва миқдори ҳукм бўйича тайинланган жазодан оғирроқ бўлиши мумкин эмас.
Агар ЖК бир моддаси билан квалификация қилиниши шарт бўлган икки ёки ундан ортиқ қилмиш ЖК бир неча моддаси билан нотўғри квалификация қилинган бўлса, назорат инстанцияси суди ушбу қилмишларни енгилроқ жиноят тўғрисидаги моддага қайта квалификация қилиб, унинг санкцияси доирасида мазкур модда бўйича тайинланган жазодан оғирроқ, бироқ узил-кесил тайинланган жазо миқдоридан кўп бўлмаган жазо белгилашга ҳақли.
28. Назорат инстанцияси суди ҳукм ва кейинги суд қарорлари ўзгартирилиб, бир ёки бир неча жиноят учун жазо енгиллаштирилганда, жиноятлар мажмуи бўйича ҳукмда қўлланилган қоплаш қоидаси ўрнига жазони қўшиш қоидасини қўллашга ҳақли. Бироқ, бунда ЖК 59-моддасига мувофиқ тайинланган жазо ҳукмда белгиланган жазо миқдоридан (кейинги суд инстанциялари томонидан киритилган ўзгартиришларни инобатга олган ҳолда) ошмаслиги лозим.
Агар суд томонидан бир неча ҳукм бўйича жазо белгилашда бир жазони бошқаси билан қоплаш қоидаси қонунга хилоф тарзда қўлланилган бўлса ёки ўталмаган жазо муддатини қўшиш имконияти бўлмаса, назорат инстанцияси суди охирги ҳукм бўйича жазони енгиллаштирганда олдинги ҳукм бўйича ўталмаган жазони қисман ёки тўлиқ қўшишга ҳақли. Бунда узил-кесил жазо ҳукмда белгиланган жазо миқдоридан (кейинги суд инстанциялари томонидан киритилган ўзгартиришларни инобатга олган ҳолда) ошмаслиги лозим.
29. Назорат инстанцияси суди ҳукмни, ажримни, қарорни бекор қилганда қуйидагиларга ҳақли:
ЖПК 83 , 84-моддаларида назарда тутилган асослар мавжуд бўлганда, ишни тўлиқ ҳажмда ёки мустақил квалификация қилинган айблов қисми бўйича тугатишга;
ЖПК 484-моддасида назарда тутилган асослар бўйича, ишни апелляция ёки кассация тартибида янгидан кўриш учун юборишга ҳақли.
Назорат инстанцияси суди апелляция ёки кассация ажримини, шунингдек кейинги суд қарорларини (агар улар чиқарилган бўлса), бекор қилиб, ишни апелляция ёки кассация инстанциясида янгидан кўриб чиқишга юбориши мумкин. Бунда иш бўйича қўлланилган эҳтиёт чораларини ўзгаришсиз қолдириш, ўзгартириш ёки бекор қилиш масаласи ҳал этилиши шарт ҳисобланади.
30. Агар вояга етмаган шахсга нисбатан ишни кўришда назорат инстанцияси суди айбдор жиноий жазо қўлламасдан ҳам ахлоқан тузатилиши мумкин, деган хулосага келса, у суд қарорларини бекор қилиб, ишни тугатишга ёки вояга етмаган шахсни жазодан озод этиб, унга нисбатан қонунда белгиланган мажбурлов чораларидан бирини (ЖК 87-моддаси ) қўллашга ҳақли.
31. Жиноят-процессуал қонуни нормаларининг ҳукм бекор қилинишига сабаб бўладиган даражада жиддий бузилиши тушунчаси ЖПК 487-моддасида ифодаланган.
Жиноят-процессуал қонуни нормаларининг ҳукм бекор қилинишига сабаб бўладиган даражада жиддий бузилиши аниқланганда, назорат инстанцияси суди иш кимнинг шикояти (протести) бўйича кўрилаётганидан қатъий назар, йўл қўйилган қонун бузилиши дахл этган барча маҳкумларга нисбатан суд қарорларини бекор қилиши шарт.
Бундай талабга нафақат ЖПК 487-моддаси иккинчи қисмида кўрсатиб ўтилган қонун бузилишлари аниқланганда, балки ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган асослар мавжуд бўлганда, яъни жиноят-процессуал қонуни нормаларининг бошқача тарзда бузилиши айбланувчи, судланувчи ва процесс бошқа иштирокчиларини қонунда белгиланган ҳуқуқларидан маҳрум қилган ёки чеклаган, судга иш ҳолатларини ҳар томонлама, тўла ва холисона аниқлашга халал берган ҳамда қонуний ва асосли ҳукм чиқаришга бошқача тарзда таъсир этган ёки таъсир этиши мумкин бўлган ҳолда ҳам (айб эълон қилинмаганлиги, судланувчига айблов хулосаси нусхасининг берилмаганлиги, қонунга кўра ўтказилиши шарт бўлган экспертиза ўтказилмаганлиги, судланувчига охирги сўз берилмаганлиги ва бошқалар) риоя этилиши лозим.
Шуни назарда тутиш лозимки, жиноят-процессуал қонуни нормалари жиддий бузилганлигининг аниқланиши назорат инстанцияси судини шикоятда (протестда) келтирилган бошқа важлар (айбловнинг исботланганлиги, квалификациянинг тўғрилиги, жазонинг адолатлилиги тўғрисида ва ҳ.к.)ни ҳам мазмунан кўриб чиқиш ва улар бўйича ажримда (қарорда) тегишли хулоса чиқариш мажбуриятидан озод этмайди.
Жиноят иши бўйича йўл қўйилган жиноят-процессуал қонунининг бузилиши ҳоллари назорат инстанцияси суди томонидан суд қарорлари бекор қилиниб, ишнинг ЖПК 83 , 84-моддаларига мувофиқ тугатилишига тўсиқ бўлмайди.
32. Бошқа эпизодлар билан умумий квалификация қилинган бир ёки бир неча эпизод (масалан, бир неча марта пора олганлик) бўйича иш ҳолатлари тўлиқ текширилмаган деб топилганда, агар уларни суд қарорларидан чиқариш учун етарли асослар ёки йўл қўйилган камчиликларни тўлдириш учун имконият бўлмаса, назорат инстанцияси суд қарорларини бекор қилиб, ишни апелляция ёки кассация тартибида янгидан тўлиқ ҳажмда кўриш учун юбориши керак.
Агар маҳкум ЖК турли моддалари бўйича квалификация қилинган бир неча жиноятни содир этганликда айбдор деб топилган бўлиб, улардан ҳар бирини алоҳида кўриш имконияти бўлса, назорат инстанцияси суди суд қарорларининг бир ёки бир неча жиноятга оид қисмини бекор қилиб, ишнинг шу қисмини апелляция ёки кассация тартибида янгидан кўриш учун юборишга, айни пайтда, ўша маҳкумга нисбатан суд қарорларининг қолган қисмини ўзгаришсиз қолдиришга ҳақли.
Агар назорат инстанцияси суди суд қарорларининг маҳкумлардан бирига доир қисмини бекор қилиб, ишнинг шу қисмини апелляция ёки кассация тартибида янгидан кўриш учун юбориш тўғрисида фикрга келса ва ишнинг шу қисмини ЖПК 332 , 416 , 417-моддалари мазмунидан келиб чиқиб ажратишнинг имкони бўлмаса, суд қарорлари тўла ҳажмда бекор қилиниши керак.
33. Шахсни жиноий жавобгарликдан озод этишни назарда тутувчи амнистия актига зид равишда ёки жиноий жавобгарликка тортиш муддати ўтгандан сўнг жиноят иши қўзғатилган ҳолларда, суд қарорлари, гарчи уларда маҳкум жазодан озод қилинган бўлса ҳам, бекор қилиниб, иш тугатилиши керак.
Агар назорат инстанцияси маҳкумнинг ҳаракатларини ЖК бошқа моддасига қайта квалификация қилиш кераклиги тўғрисида хулосага келса ва бу модда шахсни жазодан озод этишни назарда тутувчи ёки жазо қўлланилишини истисно этувчи амнистия акти таъсири доирасига тушса, назорат инстанцияси биринчи, апелляция ёки кассация инстанцияси суди қабул қилиши шарт бўлган қарор чиқариши керак. Маҳкумнинг ҳаракатлари ЖК бошқа моддасига қайта квалификация қилиниб, бу модда бўйича шахс ЖПК 463-моддаси иккинчи қисми 2-банди ҳамда учинчи қисми 2 ва 5-бандларига мувофиқ жазодан озод қилиниши лозим бўлган ёки унга нисбатан жазо тайинланиши истисно этилган ҳолларда ҳам шундай қарор қабул қилиниши лозим.
34. Агар амнистия акти суд томонидан қўлланилиши мумкин бўлмаган маҳкумга нисбатан қўлланилган бўлса, назорат инстанцияси суди жабрланувчининг шикояти ёки протест бўлган тақдирда, суд қарорларининг жазо тайинлаш қисмини бекор қилиб, ишни апелляция ёки кассация тартибида янгидан кўриш учун юбориши лозим.
Бироқ, агар назорат инстанцияси амнистия акти қўлланилган ҳолда ҳукм (ажрим, қарор)да тайинланган жазо амнистия акти қўлланилмаган ҳолда ҳам маҳкум учун етарли деб топса, ишни апелляция ёки кассация тартибида янгидан кўриш учун юбормасдан, ҳукм (ажрим, қарор)ни ўзгартиришга — ундан амнистия актини қўллаш ҳақидаги хулоса ва қарорни чиқариб, амнистия акти қўлланилган ҳолда тайинланган жазони қолдиришга ҳақли.
35. ЖПК 494-моддаси иккинчи қисми мазмунига кўра, ҳукм (ажрим, қарор) назорат инстанцияси суди томонидан маҳкумнинг аҳволини оғирлаштирувчи томонга фақат шикоятда (протестда) кўрсатилган асослар бўйича бекор қилиниши мумкин. Масалан, агар шикоятда (протестда) фақат маҳкумнинг ҳаракатлари нотўғри квалификация қилинганлиги тўғрисидаги масала қўйилган бўлса, суд қарори жазонинг енгиллиги сабабли бекор қилиниши мумкин эмас.
Маҳкум ёки унинг ҳимоячисининг бошқа маҳкумларга нисбатан оғирроқ жиноят тўғрисидаги қонунни қўллаш ёки жазонинг енгиллиги тўғрисидаги шикояти ҳукм (ажрим, қарор)ни маҳкумнинг аҳволини оғирлаштирувчи томонга ўзгартириш учун сабаб бўлмайди.
36. Назорат инстанцияси суди ишни апелляция ёки кассация тартибида янгидан кўришга юбориш пайтида айбловнинг исботланганлиги ёки исботланмаганлиги, у ёки бу далилнинг ишончли ёки ишончсизлиги, айрим далилларнинг бошқа далиллардан устунлиги, жиноятнинг квалификацияси ва жазо тўғрисидаги суд хулосаларини олдиндан ҳал қилиб қўядиган кўрсатмалар беришга ҳақли эмас.
Назорат инстанцияси суди, ҳукм (ажрим, қарор)ни бекор қилиб, ишни апелляция ёки кассация тартибида янгидан кўриш учун юбораётганда, ўз қарори (ажрими)да қандай ҳолатлар ҳукм (ажрим, қарор)нинг бекор қилинишига асос бўлганлигини ва йўл қўйилган қонун бузилиши қандай бартараф этилиши кераклигини кўрсатиши шарт.
37. Суд қарорлари бекор қилиниб, иш апелляция ёки кассация тартибида янгидан кўриш учун юборилганда ёки янги ҳукм чиқарилганда назорат инстанцияси суди ЖПК 490-моддасига кўра биринчи, апелляция, кассация ёки назорат инстанцияси судининг барча қарорларини бекор қилади.
38. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, оқлов ҳукмининг асоси фақат бу ҳақда оқланган шахс шикояти ёки прокурор протести берилган ҳолда ўзгартирилиши мумкин (ЖПК 494-моддаси ).
Оқлов ҳукми назорат инстанцияси суди томонидан, фақат, шахс асоссиз оқланганлиги тўғрисида жабрланувчи ёки унинг вакили шикояти ёхуд прокурор протести бўлган ҳолда бекор қилиниши мумкин.
Айрим оқланган шахсларга нисбатан протест берилиши бошқа оқланган шахсларга нисбатан ҳукмнинг бекор қилиниши ёки ўзгартирилиши учун асос бўлмайди.
39. Агар иш назорат тартибида кўрилганда суд қарорлари бекор қилиниб, иш маҳкумнинг жиноят содир этилишига дахлдор эмаслиги туфайли тугатилиб, бироқ бу жиноятни содир этган шахс аниқланмай қолса, суд ишни ЖПК 464-моддаси талабларидан келиб чиқиб, айбланувчи тариқасида жиноятни содир этган шахсни аниқлаш юзасидан чора кўриш учун прокурорга юбориши керак.
40. Агар маҳкум шикоят (протест) билдирилгандан сўнг, бироқ иш назорат инстанциясида кўрилгунга қадар вафот этса, иш юритиш умумий асосларда давом эттирилади.
Марҳумни реабилитация қилиш учун асослар бўлган тақдирда назорат инстанцияси суди айблов ҳукмини бекор қилиб, ушбу шахсга нисбатан жиноят ишини ЖПК 83-моддасига мувофиқ тугатади.
Иш тугатилганда ашёвий далиллар тақдири ҳақидаги масала ЖПК 211-моддасига мувофиқ уларнинг тегишлилиги тўғрисида низо келиб чиққанда эса — фуқаролик иш юритув тартибида кўрилиши мумкин. Марҳумнинг ҳаракатлари билан етказилган зарарни ундириш масаласи ҳам жабрланувчи ёки прокурор томонидан марҳумнинг ворисларига ёки унинг мулкини бошқариш ҳуқуқини ўзига олган шахсга нисбатан қўзғатилган даъво бўйича фуқаролик иш юритув тартибида кўрилади.
41. Назорат инстанцияси суди ҳукмнинг фуқаровий даъвога оид қисми нотўғрилигини аниқласа, унга тегишли ўзгартиришлар киритиши, жумладан, ундирув миқдорини кўпайтириши мумкин, башарти иш бўйича далиллар тўплаш ёки уларни қўшимча текшириш зарурати бўлмаса ва иш ҳолатлари биринчи, апелляция, кассация инстанцияси суди томонидан тўла ва тўғри аниқланиб, бироқ моддий қонун нормаларини қўллашда хатога йўл қўйилган бўлса.
Агар фуқаровий даъво бўйича ундирув миқдорини кўпайтириш жиноят квалификациясини ёки айблов мазмунини маҳкумнинг ҳолатини оғирлаштириш томонига ўзгартиришни тақозо этса, суд қарорлари фақат жабрланувчи ёки унинг вакили шикояти ёхуд прокурор протести мавжуд бўлганда, ЖПК 513-моддаси талабларига риоя этилган ҳолда бекор қилиниши лозим.
42. Иш назорат тартибида кўриб чиқилаётганда шикоят (протест) билан бирга тақдим этилган қўшимча материаллардан, башарти улар суд мажлисида текширилган ҳолатларга дахлдор бўлса ва янги очилган ҳолатлар мавжудлигидан далолат бермаса, фойдаланилиши мумкин.
Қўшимча материаллар ишда мавжуд далиллар билан қўшилган ҳолда баҳоланади ва улар билан бирга, фақат суд қарорларини бекор қилиб, ишни апелляция ёки кассация тартибида янгидан кўриш учун юбориш лозимлиги тўғрисидаги қарор асосига қўйилиши мумкин. Ишни апелляция ёки кассация тартибида янгидан кўриш учун юбориш лозимлиги тўғрисидаги масалани ҳал этишда, суд иш ҳолатлари тўла ва ҳар томонлама текширилиши ва айбланувчининг ҳимоя ҳуқуқи таъминланиши заруратидан келиб чиқиши лозим.
Суд қарорлари бекор қилиниб, иш тугатилганда назорат инстанцияси суди ўз ажрими (қарори)да фақат биринчи, апелляция ёки кассация инстанцияси суди томонидан аниқланган ва маҳкумнинг жавобгарлигини истисно этувчи ёки енгиллаштирувчи ҳолатларга таяниши мумкин.
Қўшимча материаллар асосида ҳукм ва кейинги суд қарорлари ўзгартирилиши ёки бекор қилиниб, иш тугатилишига йўл қўйилмайди, бундай материаллар билан аниқланадиган фактлар ҳаққонийлиги биринчи, апелляция ёки кассация инстанцияси суди томонидан текширилиши талаб этилмайдиган ҳоллар бундан мустасно (маҳкум жиноий жавобгарлик келиб чиқадиган ёшга етмаганлиги тўғрисидаги, муқаддам судланмаганлиги тўғрисидаги ҳужжатлар ва ҳ.к).
43. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, суд қарорини назорат тартибида қайта кўриб чиқишга фақат иш материалларидан келиб чиқадиган асослар мавжуд бўлгандагина йўл қўйилади. Агар суд қарорининг қонунийлиги ва асослилиги хусусидаги шубҳалар судга маълум бўлмаган ва тегишли ҳукм, ажрим ёки қарор қонуний кучга киргандан сўнг аниқланган ҳолатлар билан боғлиқ бўлса, бундай суд қарорини қайта кўриб чиқиш масаласи фақат янги очилган ҳолатлар бўйича иш юритиш тартибида ҳал этилиши мумкин. Агар бундай ҳолларда назорат тартибида протест билдирилган бўлса, назорат инстанцияси суди уни кўрмасдан қолдиради ва ишни барча материаллар билан бирга прокурорга янги очилган ҳолат бўйича иш юритишни қўзғатиш учун юборади (ЖПК 522-моддаси ).
44. Назорат инстанциясининг ажрими (қарори) аниқ, батафсил, юридик жиҳатдан асослантирилган бўлиши ва унда биринчи, апелляция (кассация), назорат инстанцияларининг айб ҳажми ва исботланганлиги, жиноят квалификацияси, ҳукм бўйича тайинланган жазонинг адолатлилиги хусусидаги қарорлари тўғрилиги ёки хатолигига доир хулосалар баён этилиши шарт.
ЖПК 496-моддасига мувофиқ ажрим (қарор)да ҳукмнинг қарор қисми мазмуни билан бир қаторда протест моҳияти, прокурор фикрининг ва ишда иштирок этувчи шахслар тушунтиришларининг қисқача баёни, назорат инстанцияси судининг шикоят (протест) важлари асослилиги тўғрисидаги хулосаси, қабул қилинган қарорнинг сабаблари моддий ёки процессуал қонунга ҳавола этилган тарзда кўрсатилиши лозим. Суд қарорлари бекор қилиниб, иш апелляция ёки кассация тартибида янгидан кўриш учун юборилганда, ажрим (қарор)да қайси ҳолатлар қўшимча тарзда аниқланиши лозимлигини суд аниқ кўрсатиши шарт.
Назорат инстанцияси судининг ажрими (қарори) у эълон қилинган пайтдан эътиборан кучга киради ва дарҳол ижрога қаратилиши шарт.
45. ЖПК 298-моддасида назарда тутилган асослар мавжуд бўлганда, шунингдек суриштирув, дастлабки тергов юритилган ёки суд муҳокамаси вақтида қонун бузилишига йўл қўйилганлигини аниқлаган тақдирда, назорат инстанцияси суди хусусий ажрим (қарор) чиқариш йўли билан тегишли орган ёки мансабдор шахснинг эътиборини бунга жалб этади.
Суд қарори ўзгаришсиз қолдирилганда, назорат инстанцияси суди унинг қонунийлиги ва асослилигини шубҳа остига олувчи хусусий ажрим чиқаришга ҳақли эмас.
46. Одил судлов сифатини ошириш мақсадида Қорақалпоғистон Республикаси жиноят ишлари бўйича суди, жиноят ишлари бўйича вилоятлар ва уларга тенглаштирилган судларга ишларнинг апелляция, кассация инстанциясида синчковлик билан, ҳар томонлама, тўла ва холисона кўриб чиқилиши учун қонунда берилган барча имкониятлардан фойдаланиш тавсия этилсин.
47. Мазкур қарор қабул қилинганлиги муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 2008 йил 15 майдаги «Судлар томонидан жиноят ишларини назорат тартибида кўриш амалиёти тўғрисида»ги 12-сонли қарори ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси К. КАМИЛОВ
Пленум котиби, Олий суд судьяси И. АЛИМОВ
Тошкент ш.,
2019 йил 24 май,
11-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining
Qarori
Jinoyat ishlarini nazorat tartibida koʻrish boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida
Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksiga oʻzgartirishlar kiritilganligi, sud amaliyotida masalalar kelib chiqayotganligi munosabati bilan hamda qonun normalari bir taxlitda va toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 17-moddasiga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:
1. Tushuntirilsinki, Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi (bundan buyon matnda JPK deb yuritiladi) 510-moddasiga muvofiq sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi, ajrimi, qarori ustidan shikoyat berish huquqi sud ishini yuritishda ayblov tomoni (prokuror, jabrlanuvchi yoki uning vakili, fuqaroviy daʼvogar yoki uning vakili) va himoya tomoni (ayblilik toʻgʻrisidagi masala hal qilinmay turib, jinoyat ishi tugatilgan shaxs, mahkum (oqlangan shaxs), uning himoyachisi yoki qonuniy vakili, fuqaroviy javobgar yoki uning vakili) ishtirokchisiga berilgan.
Sud hujjatlari ustidan nazorat tartibida shikoyat berish huquqi, shuningdek mazkur qarorlar huquqlari yoki qonuniy manfaatlariga daxl etgan boshqa shaxslarda ham mavjud. Bunday shaxslar jumlasiga, masalan, garov beruvchi yoki daʼvoni yoxud hukm ijrosini taʼminlash maqsadida mol-mulki xatlangan shaxs kiradi.
Fuqaroviy daʼvogar, fuqaroviy javobgar va ularning vakillari sud hujjatlarining faqat fuqaroviy daʼvoga oid qismi ustidan shikoyat berishga haqli.
Oqlangan shaxs, uning himoyachisi va qonuniy vakili hukmning oqlov sabablari va asoslariga oid qismi ustidan shikoyat berishga haqli.
Qonunda boshqa shaxslarga sud hujjatlari ustidan nazorat tartibida shikoyat berish huquqi berilmagan.
2. Nazorat tartibidagi shikoyat, protest bevosita Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga (bundan buyon matnda Oliy sud deb yuritiladi) beriladi.
Nazorat tartibida ish yuritish quyidagicha qoʻzgʻatilishi mumkin:
Oliy sud sudyasining ajrimi boʻyicha — JPK 515-moddasiga muvofiq;
Oliy sud raisi yoki uning oʻrinbosari ajrimi boʻyicha — JPK 515 1 -moddasi uchinchi qismiga muvofiq;
Oliy sud raisi yoki uning oʻrinbosari protesti boʻyicha — JPK 511-moddasiga muvofiq;
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori yoki uning oʻrinbosari protesti boʻyicha — JPK 511-moddasiga muvofiq;
Nazorat tartibida ish yuritish faqat apellatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha qoʻzgʻatiladi.
3. Nazorat tartibidagi shikoyat, protest (bundan buyon matnda shikoyat (protest) deb yuritiladi) quyidagi tartibda beriladi:
Oliy sudning jinoyat ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga — apellatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudlari qarorlari ustidan;
Oliy sud Rayosatiga — Oliy sudning jinoyat ishlari boʻyicha sudlov hayʼati tomonidan apellatsiya, kassatsiya yoki nazorat tartibida chiqarilgan ajrimlar ustidan.
4. Qonunda shikoyat (protest) berish uchun biron-bir muddat belgilanmagan. Shu bilan birga, JPK 513-moddasi mazmuniga koʻra, hukm (ajrim) qonuniy kuchga kirgan kundan boshlab bir yil oʻtgandan soʻng berilgan shikoyat (protest), basharti unda ogʻirroq jinoyatga doir qonun moddalarini qoʻllash zarurligi, jazoni kuchaytirish yoki mahkumning ahvolini ogʻirlashtiradigan boshqa oʻzgarishlarga (masalan, mahkumni oʻta xavfli retsidivist deb topish, jazoni ijro etish koloniyasining qattiqroq turini belgilash, shartli hukmni bekor qilish, mulkiy ziyon miqdorini koʻpaytirish, basharti bu jinoyat kvalifikatsiyasi yoki ayblov mazmuni mahkumning ahvolini ogʻirlashtiruvchi tomonga oʻzgarishiga olib kelsa va h.k.), shuningdek oqlov hukmini yoxud sudning ishni tugatish toʻgʻrisidagi ajrimini bekor qilish nazarda tutilgan boʻlsa, nazorat instansiyasi sudi tomonidan koʻrilishi mumkin emas.
Bunda bir yillik muddat birinchi instansiya sudining tegishli hukmi, ajrimi yoki qarori qonuniy kuchga kirgan kundan boshlab, nazorat instansiyasi sudi tomonidan qaror qabul qilingan kun qoʻshilgan holda hisoblanishi kerak.
Agar shikoyat (protest) bir yillik muddat oʻtgunga qadar berilgan boʻlib, mazkur muddat ish boʻyicha qaror qabul qilingunga qadar oʻtib ketsa, uni hal etish bosqichidan kelib chiqib, koʻrilmasdan yoki qanoatlantirilmasdan qoldiriladi va bu haqda shikoyat (protest) bergan shaxsga maʼlum qilinadi.
5. Shuni nazarda tutish lozimki, shikoyat (protest) mazmuni JPK 510-moddasi ikkinchi qismi talablariga mos boʻlishi lozim.
Shikoyat (protest) quyidagi hollarda qaytariladi, agar:
u JPK 502 1 -moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan talablarga javob bermasa;
ish apellatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilmagan boʻlsa.
Shikoyat, shuningdek, unga mazkur ish boʻyicha sud tomonidan tasdiqlangan sud qarorlari koʻchirma nusxasi ilova etilmagan holda ham qaytariladi.
Qayd etilgan holatlar bartaraf etilgandan soʻng shikoyat (protest) umumiy tartibda qayta berilishi mumkin.
6. JPK 514-moddasiga muvofiq shikoyat nazorat instansiyasi sudi tomonidan u kelib tushgan kundan boshlab bir oy mobaynida, ish chaqirtirilgan va tekshirib chiqilgan hollarda esa — ikki oygacha boʻlgan muddatda koʻrib chiqilishi kerak. Bu muddatga ishni nazorat instansiyasida koʻrish uchun JPK 483-moddasida belgilangan vaqt qoʻshilmaydi.
7. Sudlarga tushuntirilsinki, qonunda nazorat tartibida ish yuritish predmeti boʻyicha muayyan istisnolar nazarda tutilgan.
Chunonchi, hukm chiqarilgandan soʻng qabul qilingan amnistiya aktini, tibbiy yoʻsindagi majburlov choralarini qoʻllash masalalari yuzasidan, shuningdek, mahkumga nisbatan ijro etilmagan bir necha hukm mavjud boʻlib, vaqt jihatdan oxirgi hukmni chiqargan sud bundan bexabar boʻlgan hollarda berilgan shikoyat (protest), agar unda ayni bir paytda ayblov mazmuni yoki sud qarorlarining qonuniyligi va asosliligi boʻyicha boshqa masalalar qoʻyilgan boʻlmasa, nazorat instansiyasi sudi tomonidan koʻrilmaydi. Bu masalalar birinchi instansiya sudi tomonidan JPK 540-moddasi va 541-moddasi birinchi qismi qoidalariga muvofiq hal etiladi.
8. JPK 76-moddasiga muvofiq shikoyat, shuningdek, talab qilib olingan yoki shikoyat (protest) bilan kelib tushgan jinoyat ishi mazkur ishni koʻrishda muqaddam ishtirok etmagan sudya tomonidan oʻrganib chiqilishi lozim.
Shikoyat (protest) yoki jinoyat ishi mazkur ishni koʻrishda muqaddam ishtirok etgan sudyaga tayinlangan holda, u JPK 80-moddasiga muvofiq oʻzini oʻzi rad etishi shart.
Ishni nazorat instansiyasida koʻrishda ishtirok etgan sudya, basharti nazorat instansiyasida uning ishtirokida chiqarilgan ajrim bekor qilinmagan boʻlsa, shu ishni boshqa mahkumga (oqlangan shaxsga) nisbatan koʻrishda ishtirok etishi mumkin.
9. Nazorat instansiyasiga kelib tushgan dastlabki shikoyat Oliy sud sudyasi tomonidan shikoyatga ilova etilgan materiallar, zarurat boʻlganda esa, jinoyat ishini talab qilib olgan holda oʻrganib chiqiladi.
Oliy sud sudyasi shikoyatni oʻrganib chiqish natijasi boʻyicha oʻz ajrimi bilan quyidagi qarorlardan birini qabul qiladi:
sud qarorlarini nazorat tartibida qayta koʻrib chiqish uchun asoslar mavjud emasligi toʻgʻrisida;
shikoyatni ish bilan birga koʻrib chiqish uchun Oliy sudning jinoyat ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga berish toʻgʻrisida.
Qabul qilingan qaror toʻgʻrisida shikoyat bergan shaxsga uch kunlik muddat ichida xabar qilinadi.
10. Shikoyatni oʻrganib chiqishda sudlar shundan kelib chiqishlari lozimki, shikoyatda bayon etilgan vajlar sud hukmi, ajrimi yoki qarorining qonuniyligi va asosliligi yuzasidan shubha uygʻotgan yoki bunday shubha bevosita sud qarorlari mazmunidan kelib chiqqan har bir holda ish chaqirtirilishi shart. Ish, jumladan, quyidagi holatlar yuzasidan shubha tugʻilganda talab qilib olinishi shart:
sud tergovining toʻliqligi;
sud xulosalari ishning haqiqiy holatlariga muvofiqligi;
jinoyat yoki jinoyat-protsessual qonuni normalariga rioya etilganligi va toʻgʻri qoʻllanilganligi;
tayinlangan jazoning adolatliligi.
11. Oliy sud sudyasining sud qarorlarini nazorat tartibida qayta koʻrib chiqish uchun asoslar mavjud emasligi toʻgʻrisidagi ajrimida shikoyatni koʻrib chiqish uchun Oliy sudning jinoyat ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga berish rad etilganligi sabablari va asoslari shikoyat vajlarini rad etuvchi hamda hukm yoki boshqa sud qarori qonuniyligi va asosliligini tasdiqlovchi aniq dalillar va xulosalar bayon etilgan holda koʻrsatilishi lozim.
Oliy sud sudyasining sud qarorlarini nazorat tartibida qayta koʻrib chiqish uchun asoslar mavjud emasligi toʻgʻrisidagi ajrimi shikoyat bergan shaxsga yuboriladi va u ajrim ustidan Oliy sud raisi yoki uning oʻrinbosariga shikoyat berishga haqli.
12. JPK 518-moddasiga koʻra nazorat instansiyasi sudida ishni koʻrish boshlangunga qadar protest bildirgan shaxs oʻz protestini, Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori esa, oʻzining oʻrinbosari bildirgan protestni qaytarib olishga yoki oʻzgartirishga (shu jumladan toʻldirishga) haqli.
Qonunga koʻra, mahkum oʻzining shikoyatini, shuningdek himoyachisining shikoyatini shunday tartibda qaytarib olishga haqli.
Shikoyat (protest)ning qaytarib olinishi, agar ish boʻyicha boshqa shaxsning shikoyati yoki protesti boʻlmasa, nazorat tartibida ish yuritish tugatilishiga olib keladi. Bu haqda ajrim chiqariladi.
Shikoyat (protest)ning qaytarib olinishi uning yangidan umumiy tartibda berilishiga monelik qilmaydi.
13. Mahkum (oqlangan shaxs)ning nazorat instansiyasi sudi majlisida ishtiroki uning huquqi hisoblanadi. Shundan kelib chiqib, jinoyat ishi kelib tushganidan soʻng sud mahkum (oqlangan shaxs)ni nazorat instansiyasi sudida ish koʻriladigan vaqt haqida xabardor qilishi lozim.
Jazoni ijro etish muassasasida jazo oʻtayotgan mahkumning nazorat instansiyasi sudi majlisida ishtiroki zarurati, shuningdek uni olib kelish masalasi sud tomonidan hal etiladi (JPK 479-moddasi toʻrtinchi qismi ).
14. JPK 480-moddasining birinchi qismi mazmuniga koʻra nazorat instansiyasi sudi mazkur instansiya sudida qatnashish vakolatiga ega boʻlgan prokurorni har bir ish boʻyicha oldindan xabardor etish choralarini koʻrishi shart.
15. Nazorat instansiyasi sudi majlisida ishtirok etishga huquqi bor shaxslar doirasi qonunda belgilangan (JPK 479-moddasi toʻrtinchi qismi ).
Ishning koʻrilish joyi, sanasi va vaqti toʻgʻrisida tegishli ravishda xabardor etilgan shaxslarning uzrli sabablarsiz sud majlisiga kelmasligi uni koʻrish uchun monelik qilmaydi.
Ayni paytda, qonunga koʻra nazorat instansiyasi sudida prokurorning ishtiroki shart boʻlib, bunday holda, JPK 25-moddasi birinchi qismi , 51-moddasi birinchi qismi 6 , 9-bandlari va ikkinchi qismi mazmunidan kelib chiqib, ushbu instansiyada himoyachining ishtiroki ham taʼminlanishi shart (JPK 52-moddasida koʻrsatilgan hollar bundan mustasno). Shu sababli prokuror yoki himoyachi kelmagan hollarda ishning muhokamasi keyinga qoldirilishi kerak.
16. Nazorat instansiyasi sudi xolislik va begʻarazlikni saqlagan holda taraflarga oʻz protsessual huquq va majburiyatlarini amalga oshirishlari uchun zarur sharoit yaratib berishi shart.
Nazorat instansiyasi sudida ishning muhokamasi JPK 520-moddasida nazarda tutilgan qoidalar asosida olib boriladi.
17. Nazorat tartibida ish yuritishning apellatsiya, kassatsiya tartibidan farqli xususiyati shundan iboratki, nazorat instansiyasi sudi faqat qisman sud tergovi oʻtkazishi, shu jumladan, birinchi instansiya sudi tomonidan tekshirilmagan dalillarni tekshirib chiqishi va ularga sud majlisida aniqlangan yangi holatlar natijasiga koʻra huquqiy baho berishi mumkin (JPK 490-moddasi toʻrtinchi qismi ).
Nazorat instansiyasi sudi taraflarning iltimosnomalarini (yangi guvohlarni soʻroq qilish, ekspertizalar oʻtkazish, ashyoviy dalillar va hujjatlarni talab qilib olish va boshqalar haqida) ular birinchi, apellatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan rad etilganligi sababligina, rad etishga haqli emas. Zarur hollarda sud qoʻshimcha dalillarni talab qilib olishda tashabbus koʻrsatishi lozim.
JPK 481-moddasiga koʻra, qoʻshimcha materiallar sud tomonidan tergov organlariga muayyan tergov harakatlarini oʻtkazish toʻgʻrisida topshiriq berish yoʻli bilan ham olinishi mumkin. Bu haqda nazorat instansiyasi sudi ajrim chiqaradi, ishning muhokamasi esa keyinga qoldiriladi.
18. Protsess ishtirokchilarining sud majlisi bayonnomasida qayd etilgan koʻrsatuvlari ularning birinchi, apellatsiya (kassatsiya), nazorat instansiyalari sudida aslida bergan koʻrsatuvlariga mos emasligi toʻgʻrisida shikoyatda (protestda) keltirilgan vajlar bu shaxslarni soʻroq qilish yoʻli bilan tekshirilishi mumkin.
19. Nazorat instansiyasi sudi birinchi, apellatsiya (kassatsiya), nazorat instansiyalari sudi tomonidan ishning haqiqiy holatlari qanchalik toʻgʻri aniqlanganligini, moddiy va protsessual qonun normalari qanchalik toʻgʻri qoʻllanilganligini tekshiradi.
Nazorat instansiyasi sudi jinoyat ishini faqat shaxs sudlangan yoki oqlangan ayblov doirasida koʻrib chiqadi.
JPK 494-moddasiga muvofiq ogʻirroq jinoyatga doir qonunni qoʻllash yoki jazoni kuchaytirishga zarurat boʻlganda, nazorat instansiyasi sudi apellatsiya yoki kassatsiya instansiyasi ajrimini bekor qilib, ishni apellatsiya yoki kassatsiya tartibida yangidan koʻrish uchun yuborishga faqat shu asoslar boʻyicha jabrlanuvchi tomonidan shikoyat berilgan yoki prokuror tomonidan protest bildirilgan holda haqli.
20. JPK 482-moddasiga muvofiq nazorat instansiyasi sudi shikoyat (protest)da bayon etilgan vajlar bilangina chegaralanmasdan, sud qarorlarining qonuniyligi, asosliligi va adolatliligini toʻla hajmda (taftish tartibida) tekshirishga majbur.
Ish boʻyicha bir necha mahkum (oqlangan shaxs) oʻtgan boʻlib, ulardan ayrimlariga nisbatan shikoyat (protest) berilgan hollarda nazorat instansiyasi sudida ish barcha mahkumlarga (oqlangan shaxslarga) nisbatan tekshiriladi. Agar shikoyat bermagan yoki (protest) bildirilmagan shaxslarga nisbatan sud qarorlarini ularning ahvolini yengillashtiruvchi tomonga bekor qilish yoki oʻzgartirish uchun asoslar borligi aniqlansa, sud tegishli qaror qabul qiladi. Bunday asoslar mavjud boʻlmagan holda, sud ajrimi (qarori)da ishning ularga doir qismi tekshirilganligi va ularga nisbatan chiqarilgan sud qarorlari kuchida qoldirilganligi koʻrsatilmaydi.
21. Nazorat instansiyasi sudi, Oliy sud Rayosati bundan mustasno, aynan bir hukm, ajrim, qaror ustidan aynan bir mahkum (oqlangan shaxs)ga nisbatan berilgan shikoyat (protest) boʻyicha ishni, garchi u boshqa asoslar boʻyicha berilgan boʻlsa ham, takroran koʻrib chiqishga haqli emas. Ayni paytda nazorat instansiyasi sudi ilgari nazorat tartibida qaror qabul qilinmagan mahkumga (oqlangan shaxsga) nisbatan ishni takroran koʻrib chiqishga haqli.
22. Nazorat instansiyasi sudi, agar chiqarilgan sud qarori moddiy va protsessual qonun talablariga muvofiq ekanligini aniqlasa, uni oʻzgarishsiz qoldiradi.
Sud qarorini oʻzgarishsiz qoldirganda nazorat instansiyasi sudi quyidagilarga haqli:
JPK 533-moddasi birinchi qismi 3-bandida koʻrsatilgan asos mavjud boʻlganda — hukmning ijrosini kechiktirishga;
amnistiya aktini qoʻllashga.
23. JPK 484-moddasida sud qarorlari bekor qilinishi va oʻzgartirilishi uchun umumiy asoslar belgilangan boʻlib, nazorat instansiyasi sudi, ishning muayyan holatlaridan kelib chiqqan holda, ularni u yoki bu tarzda qoʻllashi mumkin.
Sud qarorlari quyidagi hollarda, oʻzgartirilishi shart, agar:
surishtiruv, dastlabki tergov yoki sud tergovi toʻliq boʻlmasa yoki bir yoqlama olib borilgan boʻlib, biroq yoʻl qoʻyilgan kam-koʻstlar toʻldirilganidan soʻng nazorat instansiyasi sudi jinoyat kvalifikatsiyasi oʻzgartirilishi zarurligi haqida xulosaga kelsa;
hukmda, ajrimda, qarorda bayon qilingan sud xulosalari ishning haqiqiy holatlariga muvofiq boʻlmay, biroq nazorat instansiyasi sudi mahkumning ahvolini ogʻirlashtirmay turib, ularga tegishli baho bera olsa;
ish boʻyicha jinoyat-protsessual qonuni normalari buzilishiga yoʻl qoʻyilgan boʻlib, ularning nazorat instansiyasida bartaraf etilishi sud qarorlari oʻzgartirilishiga olib kelsa;
sud tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi (bundan buyon matnda JK deb yuritiladi) normalari notoʻgʻri qoʻllanilgan boʻlib, biroq nazorat instansiyasi sudi bu xatoni mahkumning ahvolini ogʻirlashtirmay turib tuzatishi mumkin boʻlsa;
nazorat instansiyasi sudi tayinlangan jazoni yengillatish zarur deb hisoblasa.
Nazorat instansiyasi sudida kamchiliklarni toʻldirish va protsessual qonun buzilishini bartaraf etish imkoniyati boʻlmasa, sud qarorlari barcha hollarda bekor qilinishi shart.
24. Nazorat instansiyasi sudi hukmni, ajrimni, qarorni oʻzgartirish uchun asoslar mavjud boʻlganda quyidagilarga haqli:
qilmishni JK boshqa moddasiga (bir necha moddalariga) qayta kvalifikatsiya qilishga, agar bu mahkumga birinchi instansiya sudi hukmida, apellatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudi ajrimida bayon qilinganidan jiddiy farq qiladigan ayblov qoʻyilishiga yoki unga ogʻirroq jazo tayinlanishiga olib kelmasa;
hukmdan ayblovning bir qismini (ayrim epizodlarini) yoki mahkumning javobgarligini ogʻirlashtiruvchi belgilarni chiqarishga;
hukmdan jinoyatlarning ideal majmui tariqasida qilmishni notoʻgʻri baholash tufayli ortiqcha eʼlon qilingan JK moddasini chiqarishga;
JK 70 — 72-moddalarida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlganda — mahkumni jazodan ozod qilishga yoki shartli hukm qoʻllashga;
JK Maxsus qismi moddasi sanksiyasi doirasida yoki JK 57-moddasini qoʻllagan holda jazo miqdorini kamaytirishga yoki boshqa yengilroq jazo (asosiy va qoʻshimcha) tayinlashga;
jinoyat natijasida yetkazilgan zararni qoplash miqdorini koʻpaytirish yoki kamaytirishga, shuningdek ushbu masala sud tomonidan hal etilmagan hollarda, bunday zararni qoplash toʻgʻrisida qaror qabul qilishga, basharti bu jinoyat kvalifikatsiyasini mahkumning ahvolini ogʻirlashtiradigan tomonga oʻzgartirish zaruratini keltirib chiqarmasa;
mahkumni oʻta xavfli retsidivist deb topishga yoki hukmdan uni oʻta xavfli retsidivist deb topish haqidagi qarorni chiqarishga;
mahkumga nisbatan jazoni ijro etish koloniyasining boshqa, shu jumladan qattiqroq turini belgilashga.
25. Sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, mahkumga nisbatan jazoni yengillatishga yoki uni jazoni oʻtashdan ozod qilishga asos sifatida faqat ish boʻyicha aniqlangan va mahkumga nomutanosib ogʻir jazo tayinlanganligidan dalolat beruvchi holatlar olinishi mumkin. Hukm chiqarilgandan soʻng kelib chiqqan holatlar, shuningdek mahkumning jazoni oʻtash vaqtidagi xulq-atvori esa, oʻz oʻzidan sud qarorlarining oʻzgartirilishiga olib kelmasligi lozim va faqat ishning nazorat tartibida koʻrib chiqilishi uchun boshqa asoslar mavjud boʻlganda inobatga olinishi mumkin.
26. Nazorat instansiyasi sudi mahkumga nisbatan jazoni yengillatish masalasini hal qila turib, uni nafaqat kamaytirishi, balki yengilroq jazo turiga ham oʻtishi mumkin. Bunda yengilroq jazo muddati qonunda belgilangan doirada yengillashtirilayotgan jazo muddatidan oshishi mumkin (JK 61-moddasida nazarda tutilgan hisoblash qoidalari inobatga olingan holda).
Ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoga nisbatan qoʻllanilgan shartli hukm oʻrniga sud jarima, muayyan huquqdan mahrum qilish, axloq tuzatish ishlari yoki xizmat boʻyicha cheklash jazosi tayinlashga haqli.
Asosiy jazo yengillashtirilganda, shu jumladan JK 57-moddasi qoʻllanilganda ham nazorat instansiyasi sudi qoʻshimcha jazoni oʻzgarishsiz qoldirishi mumkin.
27. JPK 494-moddasi birinchi qismi talablariga rioya etgan holda mahkumning qilmishi JK bir moddasidan ikki va undan ortiq moddalariga qayta kvalifikatsiya qilinganda, nazorat instansiyasi sudi sud qarorlariga tegishli oʻzgartirishlar kiritishi va JK 59-moddasida belgilangan qoidaga muvofiq jazo tayinlashga haqli. Bunda uzil-kesil tayinlangan yangi jazo turi va miqdori hukm boʻyicha tayinlangan jazodan ogʻirroq boʻlishi mumkin emas.
Agar JK bir moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi shart boʻlgan ikki yoki undan ortiq qilmish JK bir necha moddasi bilan notoʻgʻri kvalifikatsiya qilingan boʻlsa, nazorat instansiyasi sudi ushbu qilmishlarni yengilroq jinoyat toʻgʻrisidagi moddaga qayta kvalifikatsiya qilib, uning sanksiyasi doirasida mazkur modda boʻyicha tayinlangan jazodan ogʻirroq, biroq uzil-kesil tayinlangan jazo miqdoridan koʻp boʻlmagan jazo belgilashga haqli.
28. Nazorat instansiyasi sudi hukm va keyingi sud qarorlari oʻzgartirilib, bir yoki bir necha jinoyat uchun jazo yengillashtirilganda, jinoyatlar majmui boʻyicha hukmda qoʻllanilgan qoplash qoidasi oʻrniga jazoni qoʻshish qoidasini qoʻllashga haqli. Biroq, bunda JK 59-moddasiga muvofiq tayinlangan jazo hukmda belgilangan jazo miqdoridan (keyingi sud instansiyalari tomonidan kiritilgan oʻzgartirishlarni inobatga olgan holda) oshmasligi lozim.
Agar sud tomonidan bir necha hukm boʻyicha jazo belgilashda bir jazoni boshqasi bilan qoplash qoidasi qonunga xilof tarzda qoʻllanilgan boʻlsa yoki oʻtalmagan jazo muddatini qoʻshish imkoniyati boʻlmasa, nazorat instansiyasi sudi oxirgi hukm boʻyicha jazoni yengillashtirganda oldingi hukm boʻyicha oʻtalmagan jazoni qisman yoki toʻliq qoʻshishga haqli. Bunda uzil-kesil jazo hukmda belgilangan jazo miqdoridan (keyingi sud instansiyalari tomonidan kiritilgan oʻzgartirishlarni inobatga olgan holda) oshmasligi lozim.
29. Nazorat instansiyasi sudi hukmni, ajrimni, qarorni bekor qilganda quyidagilarga haqli:
JPK 83 , 84-moddalarida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlganda, ishni toʻliq hajmda yoki mustaqil kvalifikatsiya qilingan ayblov qismi boʻyicha tugatishga;
JPK 484-moddasida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha, ishni apellatsiya yoki kassatsiya tartibida yangidan koʻrish uchun yuborishga haqli.
Nazorat instansiyasi sudi apellatsiya yoki kassatsiya ajrimini, shuningdek keyingi sud qarorlarini (agar ular chiqarilgan boʻlsa), bekor qilib, ishni apellatsiya yoki kassatsiya instansiyasida yangidan koʻrib chiqishga yuborishi mumkin. Bunda ish boʻyicha qoʻllanilgan ehtiyot choralarini oʻzgarishsiz qoldirish, oʻzgartirish yoki bekor qilish masalasi hal etilishi shart hisoblanadi.
30. Agar voyaga yetmagan shaxsga nisbatan ishni koʻrishda nazorat instansiyasi sudi aybdor jinoiy jazo qoʻllamasdan ham axloqan tuzatilishi mumkin, degan xulosaga kelsa, u sud qarorlarini bekor qilib, ishni tugatishga yoki voyaga yetmagan shaxsni jazodan ozod etib, unga nisbatan qonunda belgilangan majburlov choralaridan birini (JK 87-moddasi ) qoʻllashga haqli.
31. Jinoyat-protsessual qonuni normalarining hukm bekor qilinishiga sabab boʻladigan darajada jiddiy buzilishi tushunchasi JPK 487-moddasida ifodalangan.
Jinoyat-protsessual qonuni normalarining hukm bekor qilinishiga sabab boʻladigan darajada jiddiy buzilishi aniqlanganda, nazorat instansiyasi sudi ish kimning shikoyati (protesti) boʻyicha koʻrilayotganidan qatʼiy nazar, yoʻl qoʻyilgan qonun buzilishi daxl etgan barcha mahkumlarga nisbatan sud qarorlarini bekor qilishi shart.
Bunday talabga nafaqat JPK 487-moddasi ikkinchi qismida koʻrsatib oʻtilgan qonun buzilishlari aniqlanganda, balki ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlganda, yaʼni jinoyat-protsessual qonuni normalarining boshqacha tarzda buzilishi ayblanuvchi, sudlanuvchi va protsess boshqa ishtirokchilarini qonunda belgilangan huquqlaridan mahrum qilgan yoki cheklagan, sudga ish holatlarini har tomonlama, toʻla va xolisona aniqlashga xalal bergan hamda qonuniy va asosli hukm chiqarishga boshqacha tarzda taʼsir etgan yoki taʼsir etishi mumkin boʻlgan holda ham (ayb eʼlon qilinmaganligi, sudlanuvchiga ayblov xulosasi nusxasining berilmaganligi, qonunga koʻra oʻtkazilishi shart boʻlgan ekspertiza oʻtkazilmaganligi, sudlanuvchiga oxirgi soʻz berilmaganligi va boshqalar) rioya etilishi lozim.
Shuni nazarda tutish lozimki, jinoyat-protsessual qonuni normalari jiddiy buzilganligining aniqlanishi nazorat instansiyasi sudini shikoyatda (protestda) keltirilgan boshqa vajlar (ayblovning isbotlanganligi, kvalifikatsiyaning toʻgʻriligi, jazoning adolatliligi toʻgʻrisida va h.k.)ni ham mazmunan koʻrib chiqish va ular boʻyicha ajrimda (qarorda) tegishli xulosa chiqarish majburiyatidan ozod etmaydi.
Jinoyat ishi boʻyicha yoʻl qoʻyilgan jinoyat-protsessual qonunining buzilishi hollari nazorat instansiyasi sudi tomonidan sud qarorlari bekor qilinib, ishning JPK 83 , 84-moddalariga muvofiq tugatilishiga toʻsiq boʻlmaydi.
32. Boshqa epizodlar bilan umumiy kvalifikatsiya qilingan bir yoki bir necha epizod (masalan, bir necha marta pora olganlik) boʻyicha ish holatlari toʻliq tekshirilmagan deb topilganda, agar ularni sud qarorlaridan chiqarish uchun yetarli asoslar yoki yoʻl qoʻyilgan kamchiliklarni toʻldirish uchun imkoniyat boʻlmasa, nazorat instansiyasi sud qarorlarini bekor qilib, ishni apellatsiya yoki kassatsiya tartibida yangidan toʻliq hajmda koʻrish uchun yuborishi kerak.
Agar mahkum JK turli moddalari boʻyicha kvalifikatsiya qilingan bir necha jinoyatni sodir etganlikda aybdor deb topilgan boʻlib, ulardan har birini alohida koʻrish imkoniyati boʻlsa, nazorat instansiyasi sudi sud qarorlarining bir yoki bir necha jinoyatga oid qismini bekor qilib, ishning shu qismini apellatsiya yoki kassatsiya tartibida yangidan koʻrish uchun yuborishga, ayni paytda, oʻsha mahkumga nisbatan sud qarorlarining qolgan qismini oʻzgarishsiz qoldirishga haqli.
Agar nazorat instansiyasi sudi sud qarorlarining mahkumlardan biriga doir qismini bekor qilib, ishning shu qismini apellatsiya yoki kassatsiya tartibida yangidan koʻrish uchun yuborish toʻgʻrisida fikrga kelsa va ishning shu qismini JPK 332 , 416 , 417-moddalari mazmunidan kelib chiqib ajratishning imkoni boʻlmasa, sud qarorlari toʻla hajmda bekor qilinishi kerak.
33. Shaxsni jinoiy javobgarlikdan ozod etishni nazarda tutuvchi amnistiya aktiga zid ravishda yoki jinoiy javobgarlikka tortish muddati oʻtgandan soʻng jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan hollarda, sud qarorlari, garchi ularda mahkum jazodan ozod qilingan boʻlsa ham, bekor qilinib, ish tugatilishi kerak.
Agar nazorat instansiyasi mahkumning harakatlarini JK boshqa moddasiga qayta kvalifikatsiya qilish kerakligi toʻgʻrisida xulosaga kelsa va bu modda shaxsni jazodan ozod etishni nazarda tutuvchi yoki jazo qoʻllanilishini istisno etuvchi amnistiya akti taʼsiri doirasiga tushsa, nazorat instansiyasi birinchi, apellatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudi qabul qilishi shart boʻlgan qaror chiqarishi kerak. Mahkumning harakatlari JK boshqa moddasiga qayta kvalifikatsiya qilinib, bu modda boʻyicha shaxs JPK 463-moddasi ikkinchi qismi 2-bandi hamda uchinchi qismi 2 va 5-bandlariga muvofiq jazodan ozod qilinishi lozim boʻlgan yoki unga nisbatan jazo tayinlanishi istisno etilgan hollarda ham shunday qaror qabul qilinishi lozim.
34. Agar amnistiya akti sud tomonidan qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan mahkumga nisbatan qoʻllanilgan boʻlsa, nazorat instansiyasi sudi jabrlanuvchining shikoyati yoki protest boʻlgan taqdirda, sud qarorlarining jazo tayinlash qismini bekor qilib, ishni apellatsiya yoki kassatsiya tartibida yangidan koʻrish uchun yuborishi lozim.
Biroq, agar nazorat instansiyasi amnistiya akti qoʻllanilgan holda hukm (ajrim, qaror)da tayinlangan jazo amnistiya akti qoʻllanilmagan holda ham mahkum uchun yetarli deb topsa, ishni apellatsiya yoki kassatsiya tartibida yangidan koʻrish uchun yubormasdan, hukm (ajrim, qaror)ni oʻzgartirishga — undan amnistiya aktini qoʻllash haqidagi xulosa va qarorni chiqarib, amnistiya akti qoʻllanilgan holda tayinlangan jazoni qoldirishga haqli.
35. JPK 494-moddasi ikkinchi qismi mazmuniga koʻra, hukm (ajrim, qaror) nazorat instansiyasi sudi tomonidan mahkumning ahvolini ogʻirlashtiruvchi tomonga faqat shikoyatda (protestda) koʻrsatilgan asoslar boʻyicha bekor qilinishi mumkin. Masalan, agar shikoyatda (protestda) faqat mahkumning harakatlari notoʻgʻri kvalifikatsiya qilinganligi toʻgʻrisidagi masala qoʻyilgan boʻlsa, sud qarori jazoning yengilligi sababli bekor qilinishi mumkin emas.
Mahkum yoki uning himoyachisining boshqa mahkumlarga nisbatan ogʻirroq jinoyat toʻgʻrisidagi qonunni qoʻllash yoki jazoning yengilligi toʻgʻrisidagi shikoyati hukm (ajrim, qaror)ni mahkumning ahvolini ogʻirlashtiruvchi tomonga oʻzgartirish uchun sabab boʻlmaydi.
36. Nazorat instansiyasi sudi ishni apellatsiya yoki kassatsiya tartibida yangidan koʻrishga yuborish paytida ayblovning isbotlanganligi yoki isbotlanmaganligi, u yoki bu dalilning ishonchli yoki ishonchsizligi, ayrim dalillarning boshqa dalillardan ustunligi, jinoyatning kvalifikatsiyasi va jazo toʻgʻrisidagi sud xulosalarini oldindan hal qilib qoʻyadigan koʻrsatmalar berishga haqli emas.
Nazorat instansiyasi sudi, hukm (ajrim, qaror)ni bekor qilib, ishni apellatsiya yoki kassatsiya tartibida yangidan koʻrish uchun yuborayotganda, oʻz qarori (ajrimi)da qanday holatlar hukm (ajrim, qaror)ning bekor qilinishiga asos boʻlganligini va yoʻl qoʻyilgan qonun buzilishi qanday bartaraf etilishi kerakligini koʻrsatishi shart.
37. Sud qarorlari bekor qilinib, ish apellatsiya yoki kassatsiya tartibida yangidan koʻrish uchun yuborilganda yoki yangi hukm chiqarilganda nazorat instansiyasi sudi JPK 490-moddasiga koʻra birinchi, apellatsiya, kassatsiya yoki nazorat instansiyasi sudining barcha qarorlarini bekor qiladi.
38. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, oqlov hukmining asosi faqat bu haqda oqlangan shaxs shikoyati yoki prokuror protesti berilgan holda oʻzgartirilishi mumkin (JPK 494-moddasi ).
Oqlov hukmi nazorat instansiyasi sudi tomonidan, faqat, shaxs asossiz oqlanganligi toʻgʻrisida jabrlanuvchi yoki uning vakili shikoyati yoxud prokuror protesti boʻlgan holda bekor qilinishi mumkin.
Ayrim oqlangan shaxslarga nisbatan protest berilishi boshqa oqlangan shaxslarga nisbatan hukmning bekor qilinishi yoki oʻzgartirilishi uchun asos boʻlmaydi.
39. Agar ish nazorat tartibida koʻrilganda sud qarorlari bekor qilinib, ish mahkumning jinoyat sodir etilishiga daxldor emasligi tufayli tugatilib, biroq bu jinoyatni sodir etgan shaxs aniqlanmay qolsa, sud ishni JPK 464-moddasi talablaridan kelib chiqib, ayblanuvchi tariqasida jinoyatni sodir etgan shaxsni aniqlash yuzasidan chora koʻrish uchun prokurorga yuborishi kerak.
40. Agar mahkum shikoyat (protest) bildirilgandan soʻng, biroq ish nazorat instansiyasida koʻrilgunga qadar vafot etsa, ish yuritish umumiy asoslarda davom ettiriladi.
Marhumni reabilitatsiya qilish uchun asoslar boʻlgan taqdirda nazorat instansiyasi sudi ayblov hukmini bekor qilib, ushbu shaxsga nisbatan jinoyat ishini JPK 83-moddasiga muvofiq tugatadi.
Ish tugatilganda ashyoviy dalillar taqdiri haqidagi masala JPK 211-moddasiga muvofiq ularning tegishliligi toʻgʻrisida nizo kelib chiqqanda esa — fuqarolik ish yurituv tartibida koʻrilishi mumkin. Marhumning harakatlari bilan yetkazilgan zararni undirish masalasi ham jabrlanuvchi yoki prokuror tomonidan marhumning vorislariga yoki uning mulkini boshqarish huquqini oʻziga olgan shaxsga nisbatan qoʻzgʻatilgan daʼvo boʻyicha fuqarolik ish yurituv tartibida koʻriladi.
41. Nazorat instansiyasi sudi hukmning fuqaroviy daʼvoga oid qismi notoʻgʻriligini aniqlasa, unga tegishli oʻzgartirishlar kiritishi, jumladan, undiruv miqdorini koʻpaytirishi mumkin, basharti ish boʻyicha dalillar toʻplash yoki ularni qoʻshimcha tekshirish zarurati boʻlmasa va ish holatlari birinchi, apellatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan toʻla va toʻgʻri aniqlanib, biroq moddiy qonun normalarini qoʻllashda xatoga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa.
Agar fuqaroviy daʼvo boʻyicha undiruv miqdorini koʻpaytirish jinoyat kvalifikatsiyasini yoki ayblov mazmunini mahkumning holatini ogʻirlashtirish tomoniga oʻzgartirishni taqozo etsa, sud qarorlari faqat jabrlanuvchi yoki uning vakili shikoyati yoxud prokuror protesti mavjud boʻlganda, JPK 513-moddasi talablariga rioya etilgan holda bekor qilinishi lozim.
42. Ish nazorat tartibida koʻrib chiqilayotganda shikoyat (protest) bilan birga taqdim etilgan qoʻshimcha materiallardan, basharti ular sud majlisida tekshirilgan holatlarga daxldor boʻlsa va yangi ochilgan holatlar mavjudligidan dalolat bermasa, foydalanilishi mumkin.
Qoʻshimcha materiallar ishda mavjud dalillar bilan qoʻshilgan holda baholanadi va ular bilan birga, faqat sud qarorlarini bekor qilib, ishni apellatsiya yoki kassatsiya tartibida yangidan koʻrish uchun yuborish lozimligi toʻgʻrisidagi qaror asosiga qoʻyilishi mumkin. Ishni apellatsiya yoki kassatsiya tartibida yangidan koʻrish uchun yuborish lozimligi toʻgʻrisidagi masalani hal etishda, sud ish holatlari toʻla va har tomonlama tekshirilishi va ayblanuvchining himoya huquqi taʼminlanishi zaruratidan kelib chiqishi lozim.
Sud qarorlari bekor qilinib, ish tugatilganda nazorat instansiyasi sudi oʻz ajrimi (qarori)da faqat birinchi, apellatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan aniqlangan va mahkumning javobgarligini istisno etuvchi yoki yengillashtiruvchi holatlarga tayanishi mumkin.
Qoʻshimcha materiallar asosida hukm va keyingi sud qarorlari oʻzgartirilishi yoki bekor qilinib, ish tugatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi, bunday materiallar bilan aniqlanadigan faktlar haqqoniyligi birinchi, apellatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan tekshirilishi talab etilmaydigan hollar bundan mustasno (mahkum jinoiy javobgarlik kelib chiqadigan yoshga yetmaganligi toʻgʻrisidagi, muqaddam sudlanmaganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar va h.k).
43. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, sud qarorini nazorat tartibida qayta koʻrib chiqishga faqat ish materiallaridan kelib chiqadigan asoslar mavjud boʻlgandagina yoʻl qoʻyiladi. Agar sud qarorining qonuniyligi va asosliligi xususidagi shubhalar sudga maʼlum boʻlmagan va tegishli hukm, ajrim yoki qaror qonuniy kuchga kirgandan soʻng aniqlangan holatlar bilan bogʻliq boʻlsa, bunday sud qarorini qayta koʻrib chiqish masalasi faqat yangi ochilgan holatlar boʻyicha ish yuritish tartibida hal etilishi mumkin. Agar bunday hollarda nazorat tartibida protest bildirilgan boʻlsa, nazorat instansiyasi sudi uni koʻrmasdan qoldiradi va ishni barcha materiallar bilan birga prokurorga yangi ochilgan holat boʻyicha ish yuritishni qoʻzgʻatish uchun yuboradi (JPK 522-moddasi ).
44. Nazorat instansiyasining ajrimi (qarori) aniq, batafsil, yuridik jihatdan asoslantirilgan boʻlishi va unda birinchi, apellatsiya (kassatsiya), nazorat instansiyalarining ayb hajmi va isbotlanganligi, jinoyat kvalifikatsiyasi, hukm boʻyicha tayinlangan jazoning adolatliligi xususidagi qarorlari toʻgʻriligi yoki xatoligiga doir xulosalar bayon etilishi shart.
JPK 496-moddasiga muvofiq ajrim (qaror)da hukmning qaror qismi mazmuni bilan bir qatorda protest mohiyati, prokuror fikrining va ishda ishtirok etuvchi shaxslar tushuntirishlarining qisqacha bayoni, nazorat instansiyasi sudining shikoyat (protest) vajlari asosliligi toʻgʻrisidagi xulosasi, qabul qilingan qarorning sabablari moddiy yoki protsessual qonunga havola etilgan tarzda koʻrsatilishi lozim. Sud qarorlari bekor qilinib, ish apellatsiya yoki kassatsiya tartibida yangidan koʻrish uchun yuborilganda, ajrim (qaror)da qaysi holatlar qoʻshimcha tarzda aniqlanishi lozimligini sud aniq koʻrsatishi shart.
Nazorat instansiyasi sudining ajrimi (qarori) u eʼlon qilingan paytdan eʼtiboran kuchga kiradi va darhol ijroga qaratilishi shart.
45. JPK 298-moddasida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlganda, shuningdek surishtiruv, dastlabki tergov yuritilgan yoki sud muhokamasi vaqtida qonun buzilishiga yoʻl qoʻyilganligini aniqlagan taqdirda, nazorat instansiyasi sudi xususiy ajrim (qaror) chiqarish yoʻli bilan tegishli organ yoki mansabdor shaxsning eʼtiborini bunga jalb etadi.
Sud qarori oʻzgarishsiz qoldirilganda, nazorat instansiyasi sudi uning qonuniyligi va asosliligini shubha ostiga oluvchi xususiy ajrim chiqarishga haqli emas.
46. Odil sudlov sifatini oshirish maqsadida Qoraqalpogʻiston Respublikasi jinoyat ishlari boʻyicha sudi, jinoyat ishlari boʻyicha viloyatlar va ularga tenglashtirilgan sudlarga ishlarning apellatsiya, kassatsiya instansiyasida sinchkovlik bilan, har tomonlama, toʻla va xolisona koʻrib chiqilishi uchun qonunda berilgan barcha imkoniyatlardan foydalanish tavsiya etilsin.
47. Mazkur qaror qabul qilinganligi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2008-yil 15-maydagi “Sudlar tomonidan jinoyat ishlarini nazorat tartibida koʻrish amaliyoti toʻgʻrisida”gi 12-sonli qarori oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi K. KAMILOV
Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi I. ALIMOV
Toshkent sh.,
2019-yil 24-may,
11-son
Пленума Верховного суда Республики Узбекистан
Постановление
О судебной практике по рассмотрению уголовных дел в порядке надзора
В связи с изменениями, внесенными в Уголовно-процессуальный кодекс Республики Узбекистан, вопросами, возникающими в судебной практике, а также в целях обеспечения единообразного и правильного применения норм закона, руководствуясь статьей 17 Закона «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:
1. Разъяснить, что в соответствии со статьей 510 Уголовно-процессуального кодекса Республики Узбекистан (далее — УПК) право обжаловать вступившие в законную силу приговор, определение, постановление суда предоставлено участникам судопроизводства со стороны обвинения (прокурору, потерпевшему или его представителю, гражданскому истцу или его представителю) и на стороне защиты (лицу, в отношении которого дело прекращено без решения вопроса о виновности, осужденному (оправданному), его защитнику или законному представителю, гражданскому ответчику или его представителю).
Право обжалования судебных актов в порядке надзора имеют также иные лица, чьи права или законные интересы затрагивают эти решения. К числу таких лиц относятся, например, залогодатель либо лицо, на имущество которого наложен арест в порядке обеспечения иска или исполнения приговора.
Гражданский истец, гражданский ответчик и их представители вправе обжаловать судебные акты лишь в части, относящейся к гражданскому иску.
Оправданное лицо, его защитник и законный представитель вправе обжаловать приговор в части мотивов и оснований оправдания.
Законом другие лица не наделены правом обжалования судебных актов в порядке надзора.
2. Жалоба, протест в порядке надзора подается непосредственно в Верховный суд Республики Узбекистан (далее — Верховный суд).
Надзорное производство может быть возбуждено:
по определению судьи Верховного суда — в соответствии со статьей 515 УПК;
по определению председателя Верховного суда или его заместителя — в соответствии с частью третьей статьи 515 1 УПК;
по протесту председателя Верховного суда или его заместителя — в соответствии со статьей 511 УПК;
по протесту Генерального прокурора Республики Узбекистан или его заместителя — в соответствии со статьей 511 УПК;
Надзорное производство возбуждается лишь по делам, рассмотренным в апелляционном или кассационном порядке.
3. Жалоба, протест в порядке надзора (далее — жалоба (протест) подается:
в Судебную коллегию по уголовным делам Верховного суда — на решения судов апелляционной или кассационной инстанций;
в Президиум Верховного суда — на определение Судебной коллегии по уголовным делам Верховного суда, вынесенное в апелляционном, кассационном либо надзорном порядке.
4. Законом не установлен какой-либо срок для подачи жалобы (протеста). Вместе с тем, по смыслу статьи 513 УПК не может быть рассмотрена судом надзорной инстанции жалоба (протест), поданная по истечении одного года со дня вступления приговора (определения) в законную силу, если в жалобе (протесте) ставится вопрос о необходимости применения закона о более тяжком преступлении, усилении наказания или других изменениях, влекущих ухудшение положения осужденного (например, признание осужденного особо опасным рецидивистом, определение более строгого вида колонии по исполнению наказания, отмена условного осуждения, увеличение размера имущественного вреда, если это повлечет изменение квалификации преступления либо содержания обвинения в сторону, ухудшающую положение осужденного и др.), а также об отмене оправдательного приговора либо определения суда о прекращении дела.
При этом годичный срок надлежит исчислять со дня вступления соответствующего приговора, определения или постановления суда первой инстанции в законную силу по день принятия решения судом надзорной инстанции.
Если жалоба (протест) подана в течение годичного срока, но этот срок истек до принятия по делу решения, в зависимости от стадии ее разрешения оставляется без рассмотрения либо без удовлетворения, о чем сообщается лицу, подавшему жалобу (протест).
5. Следует иметь в виду, что содержание жалобы (протеста) должно соответствовать требованиям части второй статьи 510 УПК.
Жалоба (протест) возвращается без рассмотрения, если:
она не отвечает требованиям, предусмотренным в части первой статьи 502 1 УПК;
дело не было рассмотрено в апелляционном или кассационном порядке.
Жалоба возвращается без рассмотрения также в случае, если к ней не приложены заверенные судом копии судебных решений по данному делу.
После устранения указанных обстоятельств, жалоба (протест) может быть подана вновь в общем порядке.
6. В соответствии со статьей 514 УПК жалоба подлежит рассмотрению судом надзорной инстанции в течение месяца, а в случае истребования и проверки дела — в срок до двух месяцев со дня его поступления. В указанный срок не засчитывается время, установленное статьей 483 УПК для рассмотрения дела судом надзорной инстанции.
7. Разъяснить судам, что закон предусматривает определенные исключения из предмета надзорного производства.
Не подлежит, в частности, рассмотрению судом надзорной инстанции жалоба (протест) по вопросам применения акта амнистии, изданного после вынесения приговора, применения принудительных мер медицинского характера, а также в случаях, когда в отношении осужденного имеются несколько не приведенных в исполнение приговоров, о чем не было известно суду, постановившему последний по времени приговор, если в жалобе (протесте) одновременно не затронуты вопросы по существу обвинения либо законности и обоснованности судебных решений. Эти вопросы решаются судом первой инстанции по правилам статьи 540 и части первой статьи 541 УПК.
8. В соответствии со статьей 76 УПК жалоба, а также истребованное или поступившее по жалобе (протесту) уголовное дело подлежит изучению судьей, не участвовавшим ранее в рассмотрении данного дела.
В случае назначения жалобы (протеста) либо уголовного дела судье, участвовавшему ранее в рассмотрении данного дела, он в соответствии со статьей 80 УПК обязан заявить самоотвод.
Судья, участвовавший в рассмотрении дела в надзорной инстанции, может участвовать в рассмотрении данного дела в отношении другого осужденного (оправданного), если определение надзорной инстанции, вынесенное по делу с его участием, не было отменено.
9. Поступившая в суд надзорной инстанции первичная жалоба изучается судьей Верховного суда вместе с материалами, приложенными к жалобе, а при необходимости, с истребованием уголовного дела.
По результатам изучения жалобы судья Верховного суда своим определением принимает одно из следующих решений:
об отсутствии оснований для пересмотра судебных решений в порядке надзора;
о передаче жалобы с делом для рассмотрения в Судебную коллегию по уголовным делам Верховного суда.
О принятом решении в трехдневный срок сообщается лицу, подавшему жалобу.
10. При изучении жалобы следует исходить из того, что дело должно быть истребовано в каждом случае, когда содержащиеся в жалобе доводы вызывают сомнения в законности и обоснованности приговора, определения или постановления суда, либо когда такие сомнения возникают непосредственно из содержания судебных решений. Дело, в частности должно быть истребовано, если вызывает сомнение:
полнота судебного следствия;
соответствие выводов суда фактическим обстоятельствам дела;
соблюдение и правильность применения норм уголовного либо уголовно-процессуального закона;
справедливость назначенного наказания.
11. В определении судьи Верховного суда об отсутствии оснований для пересмотра судебных решений в порядке надзора должны быть указаны мотивы и основания, по которым отказано в передаче жалобы для рассмотрения в Судебную коллегию по уголовным делам Верховного суда с изложением конкретных доказательств и выводов, опровергающих доводы жалобы и подтверждающих законность и обоснованность приговора или иного судебного решения.
Определение судьи Верховного суда об отсутствии оснований для пересмотра судебных решений в порядке надзора направляется лицу, подавшему жалобу, которое вправе обжаловать его председателю или заместителю председателя Верховного суда.
12. Согласно статье 518 УПК лицо, внесшее протест, а Генеральный прокурор Республики Узбекистан протест своего заместителя вправе изменить (в том числе дополнить) или отозвать до начала рассмотрения дела судом надзорной инстанции.
По закону осужденный вправе отозвать свою жалобу, а также жалобу защитника в таком же порядке.
Отзыв жалобы (протеста) влечет прекращение надзорного производства, за исключением случаев, когда по делу имеется протест либо жалоба другого лица. Об этом выносится определение.
Отзыв жалобы (протеста) не препятствует его подачи вновь в общем порядке.
13. Участие в заседании суда надзорной инстанции осужденного (оправданного) является его правом. Исходя из этого, после поступления уголовного дела суду необходимо известить осужденного (оправданного) о времени рассмотрения дела в суде надзорной инстанции.
Вопрос о необходимости участия, а также доставления в заседание суда надзорной инстанций осужденного, отбывающего наказание в учреждении по исполнению наказания, решается судом ( часть четвертая статьи 479 УПК).
14. По смыслу части первой статьи 480 УПК суд надзорной инстанции по каждому делу должен заблаговременно принимать меры к извещению прокурора, в чью компетенцию входит участие в суде данной инстанции.
15. Круг лиц, имеющих право участвовать в заседании суда надзорной инстанции, определен законом ( часть четвертая статьи 479 УПК).
Неявка в судебное заседание без уважительных причин лиц, надлежаще извещенных о месте, дате и времени рассмотрения дела, не препятствует его рассмотрению.
Вместе с тем, поскольку по закону участие прокурора в суде надзорной инстанции обязательно, то, исходя из смысла части первой статьи 25, пунктов 6 , 9 части первой и части второй статьи 51 УПК, в данной инстанции должно быть обеспечено и участие защитника (за исключением случаев, предусмотренных статьей 52 УПК). В связи с этим, в случаях неявки прокурора или защитника разбирательство дела должно быть отложено.
16. Суд надзорной инстанции, сохраняя объективность и беспристрастность, обязан создать участникам процесса необходимые условия для реализации ими процессуальных прав и обязанностей.
Разбирательство в суде надзорной инстанции проводится по правилам, предусмотренным статьей 520 УПК.
17. Особенностью надзорного производства, отличающей его от апелляционного, кассационного является то, что суд надзорной инстанции вправе провести судебное следствие лишь частично ( часть четвертая статьи 490 УПК), в том числе исследовать доказательства, которые не были проверены судом первой инстанции, и дать им юридическую оценку по результатам установленных в судебном заседании новых обстоятельств.
Суд надзорной инстанции не вправе отклонить ходатайства сторон (о допросе новых свидетелей, проведении экспертиз, истребовании вещественных доказательств и документов и др.) лишь по мотиву отклонения их судом первой, апелляционной либо кассационной инстанций. В необходимых случаях суду следует проявлять инициативу в истребовании дополнительных доказательств.
В силу статьи 481 УПК дополнительные материалы могут быть получены судом также путем поручения следственным органам проведения определенных следственных действий. В этом случае суд надзорной инстанции выносит определение, а разбирательство дела откладывается.
18. Доводы жалобы (протеста) о несоответствии показаний участников процесса, изложенных в протоколе судебного заседания, их фактическим показаниям в суде первой, апелляционной (кассационной), надзорной инстанций могут быть проверены путем допроса указанных лиц.
19. Суд надзорной инстанции проверяет правильность установления судом первой, апелляционной (кассационной), надзорной инстанций фактических обстоятельств дела, применения норм материального и процессуального права.
Суд надзорной инстанции рассматривает уголовное дело лишь в пределах того обвинения, по которому лицо осуждено либо оправдано.
В соответствии со статьей 494 УПК при необходимости применения закона о более тяжком преступлении либо усиления наказания суд надзорной инстанции вправе отменить определение суда апелляционной или кассационной инстанции и направить дело на новое рассмотрение в апелляционном или кассационном порядке лишь в случаях, когда по этим основаниям подана жалоба потерпевшим либо принесен протест прокурором.
20. В соответствии со статьей 482 УПК суд надзорной инстанции обязан проверить законность, обоснованность и справедливость судебных решений в полном объеме (ревизионный порядок), не ограничиваясь лишь доводами жалобы (протеста).
В тех случаях, когда по делу проходят несколько осужденных (оправданных) и жалоба (протест) подана в отношении некоторых из них, дело в суде надзорной инстанции подлежит проверке в отношении всех осужденных (оправданных). Если при рассмотрении дела будет установлено, что в отношении лиц, не подавших жалобу или в отношении которых не принесен протест, имеются основания для отмены или изменения судебных решений, облегчающих их положение, суд принимает соответствующее решение. В случае отсутствия таких оснований, в определении (постановлении) суда не указывается, что дело в этой части проверено и состоявшиеся в отношении них решения оставлены в силе.
21. Суд надзорной инстанции, за исключением Президиума Верховного суда, не вправе вторично рассматривать дело по жалобе (протесту) на тот же приговор, определение, постановление в отношении того же осужденного (оправданного), хотя бы поданной по другим основаниям. Вместе с тем суд надзорной инстанции вправе вторично рассмотреть дело в отношении осужденного (оправданного), о котором ранее в надзорном порядке решение не принималось.
22. Суд надзорной инстанции оставляет судебное решение без изменения, если будет установлено, что оно вынесено в соответствии с требованиями материального и процессуального закона.
Оставляя судебное решение без изменения, суд надзорной инстанции вправе:
применить отсрочку исполнения приговора при наличии основания, указанного в пункте 3 части первой статьи 533 УПК;
применить акт амнистии.
23. Статьей 484 УПК установлены единые основания для отмены и изменения судебных решений и суд надзорной инстанции, в зависимости от конкретных обстоятельств дела, может применить их в том либо другом качестве.
Судебные решения подлежат изменению, если:
дознание, предварительное следствие или судебное следствие проведено неполно или односторонне, но после восполнения допущенного пробела суд надзорной, инстанции приходит к выводу о необходимости изменения квалификации преступления;
выводы суда, изложенные в приговоре, определении, постановлении не соответствуют фактическим обстоятельствам дела, но суд надзорной инстанции может дать им надлежащую оценку без ухудшения положения осужденного;
по делу допущены нарушения норм уголовно-процессуального закона, устранение которых в надзорной инстанции повлекли изменение приговора;
судом неправильно применены нормы Уголовного кодекса Республики Узбекистан (далее — УК), однако суд надзорной инстанции может исправить судебную ошибку, без ухудшения положения осужденного;
суд надзорной инстанции считает необходимым смягчить назначенное наказание.
Судебные решения подлежат отмене во всех случаях, когда восполнить пробелы и устранить процессуальные нарушения в суде надзорной инстанции невозможно.
24. Суд надзорной инстанции, при наличии оснований для изменения приговора, определения, постановления вправе:
переквалифицировать содеянное на другую статью (несколько статей) УК , если это не повлечет вменение осужденному обвинения, существенно отличающееся от сформулированного в приговоре суда первой инстанции, определении суда апелляционной или кассационной инстанции или назначение ему более строгого наказания;
исключить из приговора часть (отдельные эпизоды) обвинения, либо признаки, отягчающие ответственность осужденного;
исключить из приговора статью УК , предъявленную излишне, вследствие ошибочной оценки содеянного как идеальной совокупности преступлений;
освободить осужденного от наказания либо применить условное осуждение при наличии оснований, предусмотренных статьями 70 — 72 УК;
снизить размер наказания или назначить другое более мягкое наказание (основное и дополнительное) в пределах санкции статьи Особенной части УК либо с применением статьи 57 УК;
увеличить или снизить размер возмещения вреда, причиненного преступлением, а также принять решение о возмещении такого вреда, в случаях не разрешения данного вопроса судом, если это не вызывает необходимость изменения квалификации преступления в сторону ухудшения положения осужденного;
признать осужденного особо опасным рецидивистом либо исключить из приговора решение о признании его особо опасным рецидивистом;
определить осужденному другой, в том числе более строгий вид колонии по исполнению наказания.
25. Судам необходимо иметь в виду, что основанием для смягчения наказания или освобождения осужденного от дальнейшего его отбывания являются лишь те установленные по делу обстоятельства, которые свидетельствуют о том, что осужденному было назначено несоразмерно строгое наказание. Обстоятельства же, возникшие после вынесения приговора, а также характер поведения осужденного во время отбывания наказания сами по себе не должны влечь изменения судебных решений и могут учитываться только при наличии других оснований для рассмотрения дела в порядке надзора.
26. Суд надзорной инстанции, решая вопрос о смягчении осужденному наказания, вправе не только снизить его, но и перейти к более мягкому виду наказания. При этом срок более мягкого наказания может в установленных законом пределах превышать срок смягчаемого наказания (с учетом правил зачета, предусмотренных статьей 61 УК).
Вместо условного осуждения, примененного при назначении наказания в виде лишения свободы суд вправе назначить штраф, лишение определенного права, исправительные работы либо ограничение по службе.
Смягчая основное наказание, в том числе, применяя статью 57 УК, суд надзорной инстанции может оставить без изменения назначенное дополнительное наказание.
27. При переквалификации деяния осужденного с одной статьи на две и более статьи УК с соблюдением требований, предусмотренных частью первой статьи 494 УПК, суд надзорной инстанции вправе внести в судебные решения соответствующие изменения и назначить наказание по правилам статьи 59 УК. При этом новое наказание не должно быть более строгим, чем наказание, назначенное по приговору.
В случае, если два или более деяния, подлежащие квалификации по одной статье УК , ошибочно квалифицированы по нескольким статьям УК , суд надзорной инстанции, переквалифицируя эти деяния на статью о менее тяжком преступлении, вправе в пределах ее санкции определить более строгое наказание, чем то, которое назначалось по этой статье, не превышая, однако, размера окончательно назначенного наказания.
28. Суд надзорной инстанции вправе вместо примененных по приговору правил поглощения наказаний, назначенных по совокупности преступлений, применить правила их сложения в случаях, когда приговор и последующие судебные решения изменяются со смягчением наказания по одному или нескольким преступлениям. Однако при этом наказание, назначенное в соответствии со статьей 59 УК, не должно превышать размера наказания, определенного приговором (с учетом изменений, внесенных в него последующими судебными инстанциями).
Если судом при определении наказания по нескольким приговорам правило поглощения одного наказания другим применено вопреки закону или из-за невозможности присоединения неотбытого срока, суд надзорной инстанции, в случае смягчения наказания, вправе частично или полностью присоединить неотбытую часть наказания по предыдущему приговору. При этом окончательное наказание не должно превышать размера наказания, назначенного по приговору (с учетом изменений, внесенных в него последующими судебными инстанциями).
29. Суд надзорной инстанции, отменяя приговор, определение, постановление, вправе:
прекратить дело полностью либо в части обвинения, получившего самостоятельную квалификацию, при наличии оснований, предусмотренных статьями 83 , 84 УПК;
направить дело на новое апелляционное либо кассационное рассмотрение по основаниям, предусмотренным статьей 484 УПК.
Суд надзорной инстанции, отменяя апелляционное или кассационное определение, а также последующие судебные решения (если они были вынесены), должен передать дело на новое апелляционное или кассационное рассмотрение. При этом решение вопроса об оставлении без изменения, изменении или отмене принятых по делу мер пресечения является обязательным.
30. Если при рассмотрении дела в отношении несовершеннолетнего суд надзорной инстанции придет к выводу, что исправление виновного возможно без применения уголовного наказания, он вправе, отменив судебные решения, прекратить дело либо освободить несовершеннолетнего от наказания и применить в отношении него одну из установленных законом принудительных мер ( статья 87 УК).
31. Понятие существенного нарушения норм уголовно-процессуального закона, влекущего безусловную отмену приговора, сформулировано в статье 487 УПК.
Установив существенные нарушения уголовно-процессуального закона, суд надзорной инстанции обязан отменить судебные решения в отношении всех осужденных, которых касаются допущенные нарушения, независимо от того, по чьей жалобе (протесту) рассматривается уголовное дело.
Это требование должно соблюдаться как при установлении нарушений, перечисленных в части второй статьи 487 УПК, так и при наличии оснований, предусмотренных также в части первой этой статьи, т.е. в случаях, когда иное нарушение норм уголовно-процессуального закона лишило или ущемляло установленные законом права обвиняемого, подсудимого и других участников процесса или иным образом помешало суду всесторонне, полно и объективно исследовать обстоятельства дела и повлияло или могло повлиять на постановление законного и обоснованного приговора (не предъявление обвинения, не вручение подсудимому копии обвинительного заключения, не проведение экспертизы, когда она по закону обязательна, не предоставление подсудимому последнего слова и др.).
Следует иметь в виду, что установление существенного нарушения норм уголовно-процессуального закона не освобождает суд надзорной инстанции от обязанности рассмотреть по существу и другие доводы жалобы, протеста (о доказанности обвинения, правильности квалификации, справедливости наказания и т.п.) и вынести по ним соответствующие выводы в определении (постановлении).
Допущенные по уголовному делу нарушения уголовно-процессуального закона не препятствуют суду надзорной инстанции, отменяя судебные решения, прекратить дело в соответствии со статьями 83 , 84 УПК.
32. Надзорная инстанция должна отменить судебные решения и возвратить дело на новое апелляционное или кассационное рассмотрение в полном объеме в случае признания недостаточно исследованными обстоятельства в части одного или нескольких эпизодов, получивших общую квалификацию с другими эпизодами (например, неоднократное получение взяток), если нет достаточных оснований для их исключения из судебных решений либо отсутствует возможность восполнения допущенного пробела.
Если осужденный признан виновным в совершении нескольких преступлений, квалифицированных по различным статьям УК , каждое из которых может быть рассмотрено отдельно, суд надзорной инстанции вправе отменить судебные решения с направлением дела на новое апелляционное или кассационное рассмотрение в части одного или нескольких преступлений и оставить судебные решения в остальной части в отношении того же осужденного без изменения.
Если суд надзорной инстанции придет к выводу о необходимости отмены судебных решений в отношении одного из осужденных и направления дела в этой части на новое апелляционное или кассационное рассмотрение, а выделение дела в этой части, исходя из смысла статей 332 , 416 , 417 УПК невозможно, судебные решения подлежат отмене в полном объеме.
33. В случае возбуждения уголовного дела вопреки акту амнистии, освобождающему лицо от уголовной ответственности либо по истечении срока давности привлечения к уголовной ответственности, судебные решения, хотя бы и с освобождением осужденного от наказания, подлежат отмене с прекращением дела.
Если надзорная инстанция придет к выводу о необходимости переквалификации действий осужденного на другую статью УК , которая подпадает под действие акта амнистии, предусматривающего освобождение лица от наказания либо исключающего назначение наказания, она должна вынести такое решение, которое был обязан принять суд первой, апелляционной либо кассационной инстанции. Такое же решение должно быть принято и при переквалификации действий осужденного на статью УК , по которой в силу пункта 2 части второй и пунктов 2 и 5 части третьей статьи 463 УПК лицо подлежит освобождению от наказания либо в отношении него исключается назначение наказания.
34. В случае применения судом акта амнистии к осужденному, к которому она не должна быть применена, надзорная инстанция, при наличии жалобы потерпевшего или протеста, должна отменить судебные решения в части назначения наказания с направлением дела на новое апелляционное либо кассационное рассмотрение.
Если, однако, надзорная инстанция признает наказание, назначенное в приговоре (определении, постановлении) с применением акта амнистии, достаточным для осужденного и без применения акта амнистии, она вправе, не направляя дело на новое апелляционное либо кассационное рассмотрение, изменить приговор (определение, постановление) — исключить из него выводы и решение суда о применении акта амнистии и оставить наказание, назначенное с учетом применения акта амнистии.
35. По смыслу части второй статьи 494 УПК отмена приговора (определения, постановления) судом надзорной инстанции в сторону ухудшения положения осужденного может иметь место лишь по основаниям, указанным в жалобе (протесте). Например, судебное решение не может быть отменено за мягкостью наказания, если в жалобе (протесте) ставится вопрос лишь о неправильной квалификации действий осужденного.
Жалоба осужденного либо его защитника о необходимости применения закона о более тяжком преступлении или о мягкости наказания в отношении других осужденных не может служить поводом для изменения приговора (определения, постановления) в сторону ухудшения положения осужденного.
36. Суд надзорной инстанции, направляя дело на новое апелляционное либо кассационное рассмотрение, не вправе давать указания, предрешающие выводы суда о доказанности или не доказанности обвинения, достоверности или недостоверности того или иного доказательства, преимуществе одних доказательств перед другими, квалификации преступления и наказании.
При отмене приговора (определения, постановления) с направлением дела на новое апелляционное либо кассационное рассмотрение суд надзорной инстанции обязан указать в своем постановлении (определении), какие обстоятельства послужили основанием к отмене приговора (определения, постановления) и как устранить допущенные нарушения.
37. В случае отмены судебных решений с возвращением дела на новое апелляционное либо кассационное рассмотрение либо постановления нового приговора, суд надзорной инстанции в силу статьи 490 УПК отменяет все решения суда первой, апелляционной, кассационной или надзорной инстанции.
38. Обратить внимание судов, что изменение оснований оправдания возможно лишь при наличии жалобы оправданного лица или протеста прокурора по этому поводу ( статья 494 УПК).
Оправдательный приговор может быть отменен судом надзорной инстанции не иначе как по жалобе потерпевшего или его представителя либо по протесту прокурора на необоснованность оправдания.
Подача жалобы (протеста) в отношении одних оправданных не является основанием для отмены либо изменения приговора в отношении других оправданных.
39. Если при рассмотрении дела в порядке надзора судебные решения отменены с прекращением дела за непричастностью осужденного к совершению преступления, а лицо, совершившее это преступление, останется не выявленным, суду применительно к требованиям статьи 464 УПК надлежит направить дело прокурору для принятия мер к установлению лица, совершившего преступление.
40. В случае смерти осужденного после подачи жалобы, принесения протеста, но до рассмотрения дела в суде надзорной инстанции, производство по делу продолжается на общих основаниях.
При наличии оснований для реабилитации умершего суд надзорной инстанции отменяет обвинительный приговор и прекращает уголовное дело в отношении этого лица в соответствии со статьей 83 УПК.
При прекращении дела вопрос о судьбе вещественных доказательств может быть рассмотрен в соответствии со статьей 211 УПК, а при возникновении спора об их принадлежности, — в порядке гражданского судопроизводства. Вопрос о возмещении ущерба, причиненного действиями умершего, также рассматривается в порядке гражданского судопроизводства по иску потерпевшего либо прокурора к наследникам умершего или лицу, принявшему на себя право управления его имуществом.
41. Находя неправильным приговор суда в части гражданского иска, cуд надзорной инстанции может внести в него необходимые изменения, в частности увеличить размер взыскания, если по делу не требуется собирание или дополнительная проверка доказательств, обстоятельства дела судом первой, апелляционной, кассационной инстанции установлены полно и правильно, но допущена ошибка в применении норм материального права.
Если же увеличение размера взыскания по гражданскому иску вызывает необходимость изменения квалификации преступления либо содержания обвинения в сторону, ухудшающую положение осужденного, судебные решения подлежат отмене не иначе, как по жалобе потерпевшего или его представителя либо протесту прокурора, принесенному по указанным основаниям, с соблюдением требований статьи 513 УПК.
42. При рассмотрении уголовного дела в порядке надзора могут быть использованы дополнительные материалы, поступившие с жалобой (протестом), если они относятся к обстоятельствам, исследованным в судебном заседании, и не свидетельствуют о наличии вновь открывшихся обстоятельств.
Дополнительные материалы подлежат оценке в совокупности с имеющимися в деле доказательствами и наряду с ними могут быть положены в основу отмены судебных решений с направлением дела на новое апелляционное либо кассационное рассмотрение. Решая вопрос о направлении дела на новое апелляционное либо кассационное рассмотрение, суд надзорной инстанции должен исходить из необходимости полного и всестороннего исследования обстоятельств дела и обеспечения обвиняемому права на защиту.
В случае отмены судебных решений с прекращением дела, суд надзорной инстанции вправе в своем определении (постановлении) сослаться лишь на те обстоятельства, устраняющие либо смягчающие ответственность осужденного, которые были установлены судом первой, апелляционной либо кассационной инстанций.
Изменение приговора и последующих судебных решений или их отмена с прекращением дела на основании дополнительных материалов не допускается, за исключением случаев, когда достоверность фактов, устанавливаемых такими материалами, не нуждается в проверке судом апелляционной либо кассационной инстанции (документы, свидетельствующие о недостижении осужденным возраста, с которого наступает уголовная ответственность, об отсутствии прежней судимости и др.).
43. Обратить внимание судов, что пересмотр судебного решения в порядке надзора допускается лишь при наличии оснований, вытекающих из материалов дела. Если же сомнения в законности и обоснованности судебного решения связаны с обстоятельствами, которые не были известны суду и обнаружены после вступления соответствующего приговора, определения или постановления в законную силу, вопрос о пересмотре такого решения может быть разрешен только в порядке производства по вновь открывшимся обстоятельствам. Если при указанных обстоятельствах принесен протест в порядке надзора, суд надзорной инстанции оставляет его без удовлетворения и направляет дело вместе со всеми материалами прокурору для возбуждения производства по вновь открывшимся обстоятельствам ( статья 522 УПК).
44. Определение (постановление) суда надзорной инстанции должно быть ясным, последовательным, юридически обоснованным и содержать выводы о правильности или ошибочности решений суда первой, апелляционной (кассационной), надзорной инстанций об объеме и доказанности обвинения, квалификации преступления, справедливости назначенного по приговору наказания.
Согласно требованиям статьи 496 УПК, в определении (постановлении) наряду с содержанием резолютивной части приговора должно быть указано существо жалобы, протеста, краткое изложение мнения прокурора и объяснений участвующих в деле лиц, выводы суда надзорной инстанции об обоснованности доводов жалобы (протеста), мотивы принятого решения со ссылкой на соответствующий материальный или процессуальный закон. При отмене судебных решений и направлении дела на новое апелляционное либо кассационное рассмотрение в определении (постановлении) суд обязан конкретно указать, какие обстоятельства должны быть дополнительно выяснены.
Определение (постановление) суда надзорной инстанции вступает в силу с момента его оглашения и подлежит немедленному исполнению.
45. При наличии оснований, предусмотренных статьей 298 УПК, а также установлении нарушений закона при производстве дознания, предварительного следствия или судебного разбирательства, суд надзорной инстанции обращает на это внимание соответствующего органа или должностного лица путем вынесения частного определения (постановления).
Суд надзорной инстанции не вправе выносить частное определение, которое ставит под сомнение законность и обоснованность оставленного без изменения судебного решения.
46. В целях повышения качества правосудия рекомендовать суду Республики Каракалпакстан по уголовным делам, областным и приравненным к ним судам по уголовным делам использовать все предоставленные законом возможности для тщательного, всестороннего, полного и объективного рассмотрения дел в апелляционной, кассационной инстанции.
47. В связи с принятием настоящего постановления признать утратившим силу постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 15 мая 2008 года № 12 «О практике рассмотрения судами уголовных дел в порядке надзора».
Председатель Верховного суда Республики Узбекистан К. КАМИЛОВ
Секретарь Пленума, судья Верховного суда И. АЛИМОВ
г. Ташкент,
24 мая 2019 г.,
№ 11