📅 2019-yil 9-sentabr · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2019-yil 9-sentabr · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2019 йил 9 сентябрь · Қонунлар ва кодекслар
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 9 сентября 2019 г. · Законы и кодексы
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 9 September 2019 · Laws and codes
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикасининг Қонуни
Атом энергиясидан тинчлик мақсадларида фойдаланиш тўғрисида
Қонунчилик палатаси томонидан 2019 йил 2 июлда қабул қилинган Сенат томонидан 2019 йил 23 августда маъқулланган
1-боб. Умумий қоидалар
1-модда. Ушбу Қонуннинг мақсади
Ушбу Қонуннинг мақсади атом энергиясидан тинчлик мақсадларида фойдаланиш (бундан буён матнда атом энергиясидан фойдаланиш деб юритилади) соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат.
2-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш тўғрисидаги қонунчилик
Атом энергиясидан фойдаланиш тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.
Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг атом энергиясидан фойдаланиш тўғрисидаги қонунчилигида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.
3-модда. Асосий тушунчалар
Ушбу Қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
атом энергияси — атом ядроларида мавжуд бўлган ва ядровий реакциялар ҳамда радиоактив парчаланиш чоғида ажралиб чиқадиган энергия;
атом энергетикаси — атом энергиясини ўзгартириш йўли билан электр ва иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш билан шуғулланувчи энергетика тармоғи;
атом энергиясидан фойдаланиш объектининг тўлиқ «ҳаётий» даври — атом энергиясидан фойдаланишнинг тегишли объектларини тадқиқ этиш, жойлаштириш, лойиҳалаштириш, конструкциялаш, ишлаб чиқариш, қуриш (шу жумладан монтаж қилиш, созлаш, ишга тушириш), улардан фойдаланиш, уларни реконструкция қилиш, таъмирлаш ҳамда уларнинг техник қурилмаларини, биноларини ва иншоотларини текширувдан ўтказиш, ушбу объектларни фойдаланишдан чиқариш (ёпиш), транспортда ташиш (ташиш), сақлаш, қайта ишлаш ва кўмиб ташлаш;
ишлатиб бўлинган ядровий ёқилғи — ядровий реакторнинг фаол зонасидан бутунлай чиқариб ташланган ва техник хусусиятларига кўра ядровий қурилмада фойдаланиш учун мўлжалланмаган ядровий материал;
радиациявий манбалар — таркибида радиоактив моддалар мавжуд бўлган ёки ионлаштирувчи нурланиш чиқарадиган, ядровий қурилмалар жумласига кирмайдиган мажмуалар, қурилмалар, аппаратлар, ускуналар ва буюмлар;
радиоактив моддалар — ионлаштирувчи нурланишни тарқатадиган, ядровий материаллар жумласига кирмайдиган моддалар;
радиоактив чиқиндилар — фойдаланиш учун мўлжалланмаган, йўл қўйилиши мумкин бўлган энг кўп миқдордан ошадиган фаоллик даражасига эга радионуклидларни ўз ичига олган ҳар қандай агрегат ҳолатидаги материаллар ва моддалар;
сақлаш пунктлари — ядровий қурилмалар жумласига кирмайдиган ҳамда ядровий материалларни ва радиоактив моддаларни сақлаш, радиоактив чиқиндиларни сақлаш ёки кўмиб ташлаш учун мўлжалланган стационар объектлар ҳамда иншоотлар;
ядровий ёқилғи — назорат қилинадиган ядровий бўлиниш реакциясини амалга ошириш ҳисобига ядровий қурилмада иссиқлик энергияси ва (ёки) нурланиш оқимларини олиш учун мўлжалланган ядровий материал;
ядровий материаллар — таркибида бўлинадиган (парчаланадиган) ядровий моддалар бўлган ёки уларни ҳосил қилишга қодир бўлган материаллар;
ядровий реакторнинг иссиқлик ажратувчи тўплами — ядровий материалларни ўз ичига олган ва назорат қилинадиган ядровий реакцияни амалга ошириш ҳисобига ядровий реакторда иссиқлик энергиясини олиш учун мўлжалланган буюм;
ядровий қурилмалар — атом электр станциялари, тадқиқот ядро реакторлари, критик ва субкритик ядровий стендлари бўлган иншоотлар ҳамда мажмуалар, ядровий ёқилғидан ва ядровий материаллардан фойдаланиш ҳамда уларни ташиш учун мўлжалланган қурилмалар.
4-модда. Атом энергиясидан фойдаланишнинг асосий принциплари
Атом энергиясидан фойдаланишнинг асосий принциплари қуйидагилардан иборат:
фуқароларнинг ҳаёти ва соғлиғини, жисмоний ҳамда юридик шахсларнинг мол-мулкини ҳимоя қилиш, шунингдек атроф-муҳитни муҳофаза қилиш устуворлиги;
хавфсизликнинг таъминланиши;
ахборотнинг очиқлиги;
ядровий қурол ва бошқа ядровий портловчи қурилмалар ишлаб чиқаришнинг тақиқланиши.
5-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш объектлари
Атом энергиясидан фойдаланиш объектлари жумласига қуйидагилар киради:
ядровий қурилмалар;
сақлаш пунктлари;
ядровий материаллар;
радиациявий манбалар;
радиоактив моддалар;
ядровий ёқилғи;
ядровий реакторларнинг иссиқлик ажратувчи тўпламлари;
ишлатиб бўлинган ядровий ёқилғи;
радиоактив чиқиндилар.
6-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш объектларига бўлган мулк ҳуқуқи
Атом энергиясидан фойдаланиш объектлари давлат мулкида ёки Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан белгиланадиган юридик шахслар мулкида бўлиши мумкин. Давлат мулкида ёки юридик шахслар мулкида бўлиши мумкин бўлган атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг рўйхати Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тасдиқланади.
Атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг мулкдорлари ушбу объектларнинг бут сақланишини ва улардан белгиланган мақсадига мувофиқ фойдаланилишини таъминлайди.
Ўзбекистон Республикаси юридик шахсларининг ядровий материалларга, шунингдек ишлатиб бўлинган ядровий ёқилғига бўлган мулк ҳуқуқини чет давлатга ёки чет давлатнинг юридик шахсига ўтказиш тўғрисидаги битимлари Ўзбекистон Республикаси Президенти билан келишилган ҳолда тузилади.
Атом энергиясидан фойдаланиш объектларини ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган рўйхатга киритилмаган юридик шахслар мулкига ўтказиш ҳақидаги битимлар, шунингдек Ўзбекистон Республикаси юридик шахсларининг ядровий материалларга, ишлатиб бўлинган ядровий ёқилғига бўлган мулк ҳуқуқини чет давлатга ёки чет давлатнинг юридик шахсига ўтказиш ҳақида ушбу модданинг учинчи қисми талабларини бузган ҳолда тузган битимлари ўз ўзидан ҳақиқий эмас.
7-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолият турлари
Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолият турлари жумласига қуйидагилар киради:
ядровий қурилмаларни ва (ёки) сақлаш пунктларини тадқиқ этиш, жойлаштириш, лойиҳалаштириш, барпо этиш, улардан фойдаланиш ҳамда уларни фойдаланишдан чиқариш;
радиациявий манбаларни барпо этиш, улардан фойдаланиш ва уларни фойдаланишдан чиқариш;
ядровий қурилмалар ва (ёки) сақлаш пунктлари учун ускуналарни конструкциялаш ҳамда тайёрлаш;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг ва (ёки) мазкур соҳадаги фаолиятнинг хавфсизлигини асослаш юзасидан экспертиза ўтказиш;
радиоактив моддалар, ядровий материаллар ва радиоактив чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг ядровий, радиациявий, саноат, ёнғин ва экологик хавфсизлигини таъминлаш;
мазкур соҳада илмий тадқиқотлар ўтказиш;
атом энергиясидан фойдаланиш объектлари жисман ҳимоя қилинишини таъминлаш;
мазкур соҳада давлат назоратини ва текширувини амалга ошириш;
ядровий қурилмалар ва (ёки) сақлаш пунктлари учун ядровий материалларни, ускуналарни ҳамда технологияларни олиб кириш ва олиб чиқиш;
мазкур соҳада хизматлар кўрсатиш;
радиациявий вазиятни мониторинг қилиш;
мазкур соҳада мутахассисларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш.
Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолият турларига фаолиятнинг бошқа турлари ҳам киритилиши мумкин.
2-боб. Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасини тартибга солиш
8-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишлари
Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишлари қуйидагилардан иборат:
мазкур соҳадаги давлат дастурларини ва бошқа дастурларни ишлаб чиқиш ҳамда амалга ошириш;
миллий ядровий инфратузилмани ривожлантириш;
атом энергиясидан фойдаланиш чоғида фуқароларнинг ҳаёти ва соғлиғини, жисмоний ва юридик шахсларнинг мол-мулкини ҳимоя қилиш, шунингдек атроф-муҳитни муҳофаза қилиш;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларини жисман ҳимоя қилишга доир тадбирларни амалга ошириш;
атом энергетикасини узоқ муддатли ривожлантириш;
мазкур соҳада инновацион технологиялар, илмий-техникавий ишланмалар жорий этилишини рағбатлантириш;
мазкур соҳада кадрларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш тизимини ташкил этиш;
халқаро ҳамкорликни ривожлантириш.
9-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги нормалар ва қоидалар
Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги нормалар ва қоидалар атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг ва мазкур соҳадаги фаолиятнинг хавфсизлиги талабларини белгиловчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар билан белгиланади.
10-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасини давлат томонидан тартибга солиш
Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасини давлат томонидан тартибга солиш атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги республика ижро этувчи ҳокимият органлари ва атом энергиясидан фойдаланиш хавфсизлигини давлат томонидан тартибга солувчи органлар томонидан амалга оширилади.
Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги давлат бошқарувини Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси, атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги ваколатли давлат органи, атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги давлат бошқаруви бўйича алоҳида ваколатларга эга бўлган давлат органлари, муассасалари ва ташкилотлари, шунингдек маҳаллий давлат ҳокимияти органлари амалга оширади.
Атом энергиясидан фойдаланиш хавфсизлигини давлат томонидан тартибга солишни атом энергиясидан фойдаланиш хавфсизлигини давлат томонидан тартибга солувчи махсус ваколатли орган ва атом энергиясидан фойдаланиш хавфсизлигини давлат томонидан тартибга солиш бўйича алоҳида ваколатларга эга бўлган давлат органлари (бундан буён матнда хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органлар деб юритилади) амалга оширади.
11-модда. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида ягона давлат сиёсати амалга оширилишини таъминлайди;
республика ижро этувчи ҳокимият органларининг ва хўжалик бошқаруви органларининг, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятини мувофиқлаштиради;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида давлат дастурлари ишлаб чиқилишини ва амалга оширилишини ташкил этади;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида ўз ваколатлари доирасида норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни қабул қилади;
ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пункти жойлаштириладиган жойни (ҳудудни) танлашга доир ишларни мувофиқлаштиради;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида илмий-техникавий ва инвестициявий фаолият амалга оширилишини ташкил этади;
атом энергиясидан фойдаланиш объектлари жойлашган ҳудудларда яшовчи ва (ёки) меҳнат фаолиятини амалга оширувчи фуқароларни ижтимоий ҳимоя қилиш юзасидан чора-тадбирлар кўради;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида халқаро ҳамкорликни амалга оширади.
12-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги ваколатли давлат органи
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Атом энергияси агентлиги атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги ваколатли давлат органидир (бундан буён матнда ваколатли давлат органи деб юритилади).
Ваколатли давлат органи:
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида ягона давлат сиёсатини амалга оширади;
республика ижро этувчи ҳокимият органларининг ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятини мувофиқлаштиради;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасига доир давлат дастурлари ва бошқа дастурларни ишлаб чиқади ҳамда амалга оширади;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида хавфсизликни таъминлаш чора-тадбирларини ишлаб чиқади;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ишлаб чиқишда иштирок этади, шунингдек мазкур соҳадаги нормалар ва қоидаларни ўз ваколатлари доирасида ишлаб чиқади ҳамда қабул қилади;
тасарруфидаги атом энергиясидан фойдаланиш объектларида ёнғин хавфсизлиги чоралари ишлаб чиқилиши ва амалга оширилишини ташкил этади;
тасарруфидаги атом энергиясидан фойдаланиш объектларини жисман ҳимоя қилишни таъминлаш чораларини кўради;
тасарруфидаги ядровий қурилмаларни ва (ёки) сақлаш пунктларини тадқиқ этишга, жойлаштиришга, лойиҳалаштиришга, барпо этишга ҳамда улардан фойдаланишга оид ишларни ташкил этади;
фундаментал тадқиқотларнинг, илмий-изланиш, тажриба-конструкторлик ва инновацион ишларнинг лойиҳаларини тайёрлаш ҳамда амалга оширишга, илғор технологияларни жорий этишга кўмаклашади;
тасарруфидаги атом энергиясидан фойдаланиш объектларида радиациявий ва ядровий хавфсизлик тизимини яратади ҳамда такомиллаштиради;
тасарруфидаги атом энергиясидан фойдаланиш объектларидаги ядровий материаллар ва технологияларнинг, радиоактив материалларнинг тарқалиб кетмаслиги, шунингдек радиациявий ҳамда ядровий хавфсизликни таъминлашга доир тадбирларни амалга ошириш юзасидан чоралар кўради;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларини эксплуатация қилиш учун зарур бўлган кадрларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш тизимини ташкил этади, шу жумладан чет элда ташкил этади;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларида аварияга оид ташқи ва ички режани ишлаб чиқиш ҳамда амалга оширишда иштирок этади;
Ўзбекистон Республикаси ҳудудида радиациявий вазиятни мониторинг қилишнинг ягона автоматлаштирилган давлат тизимини ташкил қилишда ва унинг ишлашида иштирок этади;
ядровий материаллар, ишлатиб бўлинган ядровий ёқилғи ва радиоактив чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш бўйича дастурларнинг шакллантирилишини ва рўёбга чиқарилишини таъминлаш устидан идоравий назоратни амалга оширади;
ядровий қурилмаларнинг ва (ёки) сақлаш пунктларининг бош (илмий, конструкторлик ва лойиҳалаштириш) ташкилотларини белгилайди, улар тўғрисидаги низомларни тасдиқлайди;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида халқаро ҳамкорликни амалга оширади, атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги халқаро шартномалар бўйича Ўзбекистон Республикасининг мажбуриятлари ўз ваколатлари доирасида бажарилишини таъминлайди.
Ваколатли давлат органи қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
13-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги давлат бошқаруви бўйича алоҳида ваколатларга эга бўлган давлат органлари, муассасалари ва ташкилотлари
Республика ижро этувчи ҳокимият органлари ва хўжалик бошқаруви органлари, Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси, илмий, конструкторлик ва лойиҳалаштириш ташкилотлари атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги давлат бошқаруви бўйича алоҳида ваколатларга эга бўлган давлат органлари, муассасалари ва ташкилотларидир.
Ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган давлат органлари, муассасалари ва ташкилотлари ўз ваколатлари доирасида:
радиациявий таъсирдан фуқароларнинг ҳаёти ва соғлиғи сақланишини, жисмоний ҳамда юридик шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари, уларнинг мол-мулки, шунингдек атроф-муҳит ҳимоя қилинишини таъминлайди;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги кадрларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини оширишга доир фаолиятда иштирок этади;
ядровий қурилмалар ва (ёки) сақлаш пунктлари жойлашган ҳудудларни ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришга ҳамда уларнинг экологик хавфсизлигига доир комплекс дастурларни ишлаб чиқишда ва амалга оширишда иштирок этади;
тасарруфидаги атом энергиясидан фойдаланиш объектлари ҳудудида радиациявий вазиятнинг мониторингини ташкил этади ва амалга оширади;
тасарруфидаги атом энергиясидан фойдаланиш объектларида радиациявий ва ядровий хавфсизлик тизимларини яратади ҳамда такомиллаштиради;
тасарруфидаги атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг ёнғин хавфсизлигини таъминлашга доир тадбирларни амалга оширади;
тасарруфидаги атом энергиясидан фойдаланиш объектлари жисман ҳимоя қилинишини таъминлаш чораларини кўради;
атом энергиясидан фойдаланиш чоғида фавқулодда вазиятлар юзага келган тақдирда тасарруфидаги ташкилотлар ҳамда бўлинмаларнинг кучлари ва воситалари ҳаракат қилишга шайлиги таъминланишини ташкил этади, шунингдек бундай вазиятларнинг олдини олишга доир тадбирларнинг бажарилиши устидан идоравий назоратни амалга оширади;
атом энергиясидан фойдаланиш объекти билан боғлиқ авария оқибатларини бартараф этишга, чеклашга ва камайтиришга доир тадбирларни амалга оширишда иштирок этади.
13 1 -модда. Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлигининг атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги ўз ваколатлари доирасида ваколатли давлат органи билан биргаликда атом электр станциялари томонидан ишлаб чиқариладиган электр энергиясини ҳисобга олган ҳолда электр энергиясини ишлаб чиқариш ва истеъмол қилишнинг балансини ишлаб чиқади, шунингдек атом энергиясидан фойдаланиш соҳасига доир давлат дастурларини ва бошқа дастурларни ишлаб чиқишда иштирок этади.
14-модда. Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги ваколатлари
Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари:
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги масалаларнинг жисмоний ва юридик шахслар иштирокида муҳокама этилишини ташкил қилади ҳамда унда иштирок этади;
радиациявий таъсирдан фуқароларнинг ҳаёти ва соғлиғи сақланишини, жисмоний ҳамда юридик шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари, мол-мулки ҳимоя қилинишини, шунингдек атроф-муҳит муҳофаза қилинишини таъминлашга доир тадбирларда иштирок этади;
аварияга оид ташқи режани ишлаб чиқишда иштирок этади;
ядровий қурилмаларни ва (ёки) сақлаш пунктларини қуриш учун ер участкаларини ажратиш бўйича ер кадастри материалларини тасдиқлайди;
тегишли ҳудудда атом энергиясидан фойдаланиш объекти билан боғлиқ авария юз берган тақдирда жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳаракатлар қилишга шайлиги устидан давлат назоратини амалга оширади;
атом энергиясидан фойдаланиш объекти билан боғлиқ авария оқибатларини бартараф этишга, чеклашга ва камайтиришга доир тадбирларни ташкил этишда иштирок этади;
аҳолини тегишли ҳудуд доирасидаги радиациявий вазият ва амалга оширилаётган тадбирлар тўғрисида оммавий ахборот воситалари орқали хабардор этади.
Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
15-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш хавфсизлигини давлат томонидан тартибга солиш
Атом энергиясидан фойдаланиш хавфсизлигини давлат томонидан тартибга солиш радиациявий таъсирдан фуқароларнинг ҳаёти ва соғлиғини сақлашга, жисмоний ҳамда юридик шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини, мол-мулкини ҳимоя қилишга, шунингдек атроф-муҳитни муҳофаза қилишга қаратилгандир.
Атом энергиясидан фойдаланиш хавфсизлигини давлат томонидан тартибга солиш қуйидагиларни ўз ичига олади:
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги нормалар ва қоидаларни ишлаб чиқиш, тасдиқлаш, амалга киритиш ҳамда амалга ошириш;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятни лицензиялаш;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги рухсат бериш фаолияти;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг ва атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг ушбу соҳада белгиланган нормалар ва қоидаларга мувофиқлигини баҳолаш;
атом энергиясидан фойдаланиш тўғрисидаги қонунчиликка риоя этилиши устидан давлат назорати;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг хавфсизлигини, жисман ҳимоя қилинишини таъминлаш устидан, шунингдек республика ижро этувчи ҳокимият органларининг ҳамда атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида фаолиятни амалга оширувчи бошқа юридик шахсларнинг аварияга оид шайлиги устидан давлат назорати ва текшируви;
атом энергиясидан фойдаланиш объектлари ва (ёки) атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолият хавфсизлигини асослаш юзасидан экспертизани ташкил этиш.
Хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органлар қарорлар қабул қилишда атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги республика ижро этувчи ҳокимият органларидан мустақилдир.
16-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш хавфсизлигини давлат томонидан тартибга солувчи махсус ваколатли орган
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси атом энергиясидан фойдаланиш хавфсизлигини давлат томонидан тартибга солувчи махсус ваколатли органдир (бундан буён матнда махсус ваколатли орган деб юритилади).
Махсус ваколатли орган ўз ваколатлари доирасида:
атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг хавфсизлигини таъминлаш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишларини шакллантиради ва амалга оширади;
атом энергиясидан фойдаланиш хавфсизлигини давлат томонидан тартибга солиш бўйича алоҳида ваколатларга эга бўлган давлат органларининг фаолиятини мувофиқлаштиради;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларида атом энергиясидан фойдаланиш тўғрисидаги қонунчилик талабларига риоя этилиши устидан давлат назоратини амалга оширади;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг хавфсизлигини таъминлаш устидан давлат назорати ва текширувини амалга оширади;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги нормалар ва қоидаларни ишлаб чиқади, тасдиқлайди, амалга киритади ҳамда уларнинг амалга оширилишини таъминлайди;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг жисман ҳимоя қилиниши устидан давлат назоратини амалга оширади;
ядровий қурилмаларда ва (ёки) сақлаш пунктларида пудратчилар томонидан бажариладиган ишларни қабул қилиб олишда иштирок этади;
ядровий қурилмаларда ва (ёки) сақлаш пунктларида радиоактив моддалар, ядровий материаллар ҳамда радиоактив чиқиндиларнинг ҳисобига риоя этилиши устидан давлат назоратини таъминлайди;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг ва (ёки) атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг хавфсизлигини асослаш юзасидан экспертизани ташкил этади;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятни лицензиялашни амалга оширади;
эксплуатация қилувчи ташкилотларнинг ходимларига ҳамда атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида фаолиятни амалга оширувчи бошқа юридик шахсларнинг ходимларига атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги ишларни олиб бориш ҳуқуқига доир рухсатномаларни ходимларнинг лавозимлари рўйхатига, шунингдек ишларнинг турлари рўйхатига мувофиқ беради;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг радиациявий ва ядровий хавфсизлигини таъминлаш юзасидан профилактика чораларини ишлаб чиқади ҳамда амалга оширади;
аварияга оид ташқи режани ишлаб чиқишда иштирок этади ҳамда республика ижро этувчи ҳокимият органларининг ва атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида фаолиятни амалга оширувчи бошқа юридик шахсларнинг аварияга оид шайлиги устидан давлат назоратини таъминлайди;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларидаги нохуш ҳодисалар ва аварияларнинг сабабларини техник жиҳатдан текшириш тартибини тасдиқлайди;
республика ижро этувчи ҳокимият органларига ва хўжалик бошқаруви органларига, маҳаллий давлат ҳокимияти органларига, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларига атом энергиясидан фойдаланиш чоғидаги хавфсизлик масалалари юзасидан ахборот беради;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида халқаро ҳамкорликни амалга оширади.
Махсус ваколатли орган қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
17-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш хавфсизлигини давлат томонидан тартибга солиш бўйича алоҳида ваколатларга эга бўлган давлат органлари
Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси, Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Қурилиш ва ўй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги хузуридаги Божхона қўмитаси, Гидрометеорология хизмати агентлиги, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати, Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси атом энергиясидан фойдаланиш хавфсизлигини давлат томонидан тартибга солиш бўйича алоҳида ваколатларга эга бўлган давлат органларидир.
Ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган давлат органлари ўз ваколатлари доирасида:
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги нормалар ва қоидаларни ишлаб чиқади ҳамда уларни махсус ваколатли орган билан келишилган ҳолда тасдиқлайди;
ядровий қурилмаларни ва (ёки) сақлаш пунктларини жойлаштириш учун майдончаларни танлаш тўғрисидаги қарорни қабул қилишда иштирок этади;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг ва (ёки) атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг хавфсизлигини асослаш юзасидан экспертизани ташкил қилишда иштирок этади;
ядровий, радиациявий, саноат, ёнғинга оид, санитария-эпидемиологик ва экологик хавфсизлик талабларига риоя этилиши устидан давлат назорати ҳамда текширувини амалга оширади;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг жисман ҳимоя қилиниши, шунингдек республика ижро этувчи ҳокимият органларининг ва бошқа юридик шахсларнинг аварияга оид шайлиги устидан давлат назоратини амалга оширади.
18-модда. Хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органлар мансабдор шахсларининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органларнинг мансабдор шахслари ўз ваколатлари доирасида қуйидаги ҳуқуқларга эга:
эксплуатация қилувчи ташкилотлардан, шунингдек атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида фаолиятни амалга оширувчи бошқа юридик шахслардан текшириш (инспекция) ўтказиш жараёнида зарур бўлган ахборот ва ҳужжатларни сўраш ҳамда олиш;
хизмат гувоҳномасини ва хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органлар раҳбарининг (раҳбари ўринбосарининг) текшириш (инспекция) тайинлаш тўғрисидаги буйруғининг кўчирма нусхасини тақдим этгач, ядровий қурилмаларни ва (ёки) сақлаш пунктларини, ядровий қурилмалар ва (ёки) сақлаш пунктлари учун товарлар (ишлар, хизматлар) етказиб берувчи юридик шахсларни монеликсиз бориб кўриш ҳамда биноларни, хоналарни, иншоотларни, техник воситаларни, ускуналарни, дастурий таъминотни, материалларни кўрикдан ўтказиш, шунингдек тадқиқотлар, синовлар, экспертизалар, текширишлар ҳамда давлат назорати ва текширувига доир бошқа тадбирлар ўтказиш;
эксплуатация қилувчи ташкилотларга, шунингдек атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида фаолиятни амалга оширувчи бошқа юридик шахсларга мажбурий талабларнинг аниқланган бузилишларини бартараф этиш тўғрисида кўрсатмалар бериш;
эксплуатация қилувчи ташкилотларга, шунингдек ядровий қурилмада ва (ёки) сақлаш пунктида ишларни бажарувчи бошқа юридик шахсларга ушбу объектларда ядровий ва (ёки) радиациявий хавфсизликка, ходимларнинг ҳаёти ҳамда соғлиғига таҳдид солувчи ҳолатлар аниқланган тақдирда ишларни тўхтатиб туриш ҳақида кўрсатмалар бериш.
Хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органларнинг мансабдор шахслари ўз ваколатлари доирасида:
мажбурий талабларнинг бузилиши билан боғлиқ маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисида баённомалар тузиши, маъмурий ҳуқуқбузарликлар ҳақидаги ишларни кўриб чиқиши ва бундай бузилишларнинг олдини олиш юзасидан чоралар кўриши;
мажбурий талабларнинг бузилиши билан боғлиқ материалларни жиноятлар аломатлари бўйича жиноят ишларини қўзғатиш тўғрисидаги масалани ҳал қилиш учун тегишли ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга юбориши шарт.
19-модда. Махсус ваколатли органни илмий-техникавий жиҳатдан қўллаб-қувватлашни ташкил этиш
Махсус ваколатли орган илмий-техникавий кўмак олиш учун қуйидаги функцияларни амалга оширувчи тегишли ташкилотларни жалб этишга ҳақли:
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларини бажариш ҳамда мувофиқлаштириш;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг ва (ёки) атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг хавфсизлигини асослашга доир экспертиза ўтказиш;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий базани ривожлантириш ва такомиллаштиришга кўмаклашиш.
20-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятни лицензиялаш
Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятни амалга ошириш ҳуқуқи учун лицензия (бундан буён матнда лицензия деб юритилади) эксплуатация қилувчи ташкилотларга, шунингдек атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида фаолиятни амалга оширувчи бошқа юридик шахсларга атом энергиясидан фойдаланиш объектлари ва олиб борилаётган ишлар хавфсизлигини таъминлаш шарти билан махсус ваколатли орган томонидан берилади.
Эксплуатация қилувчи ташкилотларнинг атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги қуйидаги фаолияти лицензияланиши лозим:
ядровий қурилмаларни ва (ёки) сақлаш пунктларини барпо этиш ҳамда улардан фойдаланиш;
радиоактив моддалар, ядровий материаллар ва радиоактив чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш.
Эксплуатация қилувчи ташкилот лицензияни олиши учун зарур бўлган асосий шартлар қуйидагилардан иборат:
атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг ва (ёки) атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг хавфсизлигини асослаш юзасидан экспертизанинг ижобий хулосаси мавжудлиги;
эксплуатация қилувчи ташкилотда радиациявий таъсир туфайли етказилган зарар ўрнини қоплашнинг молиявий таъминоти мавжудлиги;
атом энергиясидан фойдаланиш объекти тўлиқ «ҳаётий» даврининг барча босқичларида хавфсизликни таъминлаш мақсадида эксплуатация қилувчи ташкилотнинг молиявий барқарорлиги асосланганлиги.
Бошқа юридик шахсларнинг атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги қуйидаги фаолияти лицензияланиши лозим:
ядровий қурилмаларни ва (ёки) сақлаш пунктларини лойиҳалаштириш ҳамда қуриш, радиациявий манбалардан фойдаланиш;
ядровий қурилмалар ва (ёки) сақлаш пунктлари, радиациявий манбалар учун ускуналарни конструкциялаш ҳамда тайёрлаш;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг ва (ёки) атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг хавфсизлигини асослаш юзасидан экспертиза ўтказиш;
радиоактив моддалар ва ядровий материаллар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш, шу жумладан улардан фойдаланиш, уларни транспортда ташиш (ташиш) ва сақлаш;
радиоактив чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш, шу жумладан уларни қайта ишлаш, транспортда ташиш (ташиш), сақлаш ва кўмиб ташлаш;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларида илмий тадқиқотлар ўтказиш;
ядровий қурилмалар ва (ёки) сақлаш пунктлари учун ядровий материаллар, ускуналар ҳамда технологияларни олиб кириш ва олиб чиқиш;
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида хизматлар кўрсатиш;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларини ишлатиш учун зарур бўлган кадрларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш.
Янги норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларнинг қабул қилиниши, шунингдек уларга ўзгартиш ва қўшимчалар киритилиши бевосита лицензиянинг амал қилишини тугатишга ёки унинг амал қилиш муддати ўзгаришига олиб келмайди.
Лицензиялаш жараёнида махсус ваколатли органнинг илмий-техникавий жиҳатдан қўллаб-қувватловчи ташкилотлари атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги лицензияланадиган фаолиятнинг ва тегишли атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг хавфсизлиги юзасидан экспертиза ўтказади.
Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида фаолиятни амалга оширувчи чет давлатнинг юридик шахсларига (эксплуатация қилувчи ташкилотлардан ташқари) махсус ваколатли органнинг қарорига кўра лицензия мазкур юридик шахслар рўйхатга олинган мамлакатда ваколатли орган томонидан уларга берилган худди шундай лицензиянинг амал қилиш муддатига берилиши мумкин.
21-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги ишларни олиб бориш ҳуқуқини берувчи рухсатнома
Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги муайян ишлар эксплуатация қилувчи ташкилотларнинг ходимлари ва атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида фаолиятни амалга оширувчи бошқа юридик шахсларнинг ходимлари томонидан фақат уларда атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги ишларни олиб бориш ҳуқуқини берувчи рухсатномалар мавжуд бўлган тақдирдагина бажарилиши мумкин.
Бажарадиган фаолиятига қараб атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги ишларни олиб бориш ҳуқуқини берувчи рухсатномаларни олиши керак бўлган ходимлар лавозимларининг рўйхати, шунингдек амалга оширилиши учун атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги ишларни олиб бориш ҳуқуқини берувчи рухсатномаларни олиш зарур бўлган ишлар турларининг рўйхати Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.
22-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш объектларида қўлланиладиган буюмларни, ускуналарни ва техник қурилмаларни сертификатлаштириш
Атом энергиясидан фойдаланиш объектларида қўллаш учун сертификатлаштирилиши лозим бўлган буюмлар, ускуналар ва техник қурилмалар сертификатлаштириш бўйича аккредитация қилинган органларда сертификатлаштирилади.
Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларига мувофиқ ядровий қурилмалар ва (ёки) сақлаш пунктлари учун етказиб бериладиган буюмларга, ускуналарга ҳамда техник қурилмаларга нисбатан етказиб берувчи мамлакатда берилган сертификатлар қўлланилиши мумкин.
23-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги давлат назорати ва текшируви
Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги давлат назорати ва текшируви хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органлар ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари томонидан амалга оширилади.
Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги давлат назорати ва текшируви атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятни амалга оширувчи юридик шахслар, уларнинг раҳбарлари, бошқа мансабдор шахслари ҳамда ходимлари томонидан Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларида ва атом энергиясидан фойдаланиш тўғрисидаги қонунчилигида белгиланган талаблар (бундан буён матнда мажбурий талаблар деб юритилади) бузилишининг олдини олишга, уларни аниқлаш ва бартараф этишга қаратилгандир.
Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги давлат назорати ва текшируви текширишларни (инспекцияларни) ташкил этиш ҳамда ўтказиш, аниқланган қоидабузарликларга барҳам бериш юзасидан чоралар кўриш, эксплуатация қилувчи ташкилотлар, шунингдек бошқа юридик шахслар томонидан мазкур соҳадаги фаолиятни амалга ошириш чоғида мажбурий талаблар ижроси устидан тизимли кузатиш, мажбурий талаблар ижросининг ҳолатини таҳлил ва прогноз қилиш орқали амалга оширилади.
Эксплуатация қилувчи ташкилот, шунингдек бошқа юридик шахс томонидан атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятни амалга ошириш жараёнида хавфсизликни таъминлаш учун зарур бўлган мажбурий талабларга, лицензиянинг амал қилиш шартларига риоя этилиши, атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг мазкур соҳада белгиланган нормалар ва қоидаларга мувофиқлиги текшириш (инспекция) предметидир.
Ядровий қурилмалар ва (ёки) сақлаш пунктлари учун ядровий, радиациявий, саноат, ёнғинга оид, санитария-эпидемиологик, экологик хавфсизликни таъминлаш устидан тегишинча давлат назорати ҳамда текширувини амалга оширадиган хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органларнинг бевосита ядровий қурилмалардаги ва (ёки) сақлаш пунктларидаги доимий вакиллигини назарда тутувчи давлат назорати ва текшируви режими белгиланади.
Атом энергиясидан фойдаланиш объектларини жисман ҳимоя қилишни таъминлаш устидан давлат назорати ва текшируви хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органлар томонидан амалга оширилади.
Республика ижро этувчи ҳокимият органларининг ва бошқа юридик шахсларнинг аварияга оид шайлиги устидан давлат назорати махсус ваколатли орган томонидан амалга оширилади. Республика ижро этувчи ҳокимият органларининг ва бошқа юридик шахсларнинг аварияга оид шайлиги устидан давлат текшируви Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги томонидан амалга оширилади.
Атом энергиясидан фойдаланиш объекти билан боғлиқ бўлган авария содир бўлган тақдирда жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳаракат қилишга шайлиги устидан давлат назоратини маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари тегишли ҳудуд доирасида амалга оширади.
Ядровий қурилмаларни ва (ёки) сақлаш пунктларини қуриш, реконструкция қилиш, капитал таъмирлаш ҳамда уларни фойдаланишдан чиқариш устидан давлат архитектура-қурилиш назорати Ўзбекистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги томонидан амалга оширилади.
24-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш бўйича тадбирларда фуқароларнинг, нодавлат нотижорат ташкилотларининг ва фуқаролик жамияти бошқа институтларининг иштироки
Фуқаролар, нодавлат нотижорат ташкилотлари ва фуқаролик жамиятининг бошқа институтлари:
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги давлат дастурлари ҳамда бошқа дастурларнинг, норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг лойиҳаларини, ядровий қурилмалар ва (ёки) сақлаш пунктларини жойлаштириш, лойиҳалаштириш, барпо этиш, улардан фойдаланиш ва уларни фойдаланишдан чиқариш масалаларининг муҳокамасида иштирок этиши ҳамда таклифлар киритиши;
атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг ва (ёки) атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг хавфсизлигини асослаш юзасидан экспертиза ўтказишда иштирок этиш учун ўзининг ваколатли вакилларини тавсия этиши;
барпо этилиши мўлжалланаётган, лойиҳалаштирилаётган, барпо этилаётган, фойдаланилаётган ва фойдаланишдан чиқарилаётган ядровий қурилмалар ва (ёки) сақлаш пунктларининг хавфсизлиги тўғрисида тегишли давлат органлари ҳамда ташкилотлардан ахборот сўраши ва олиши, бундан давлат сирларини ва қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни ташкил этувчи маълумотлар мустасно;
танишиш мақсадида ядровий қурилмалар ва (ёки) сақлаш пунктларига Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда ташриф буюриши;
атом энергиясидан фойдаланишга доир тадбирларнинг амалга оширилишига кўмаклашиши;
аҳоли ўртасида фуқароларнинг хабардорлигини, ҳуқуқий саводхонлиги ва экологик маданиятини оширишга қаратилган тушунтириш ишларини ўтказишда иштирок этиши мумкин.
Радиациявий таъсирга дучор бўлган фуқаролар Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан тасдиқланган тартибда ва шаклда бериладиган нурланиш дозаси тўғрисида ҳужжатни олиш ҳуқуқига эга.
3-боб. Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини жойлаштириш ҳамда барпо этиш
25-модда. Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини жойлаштириш ҳамда барпо этиш тўғрисида қарор қабул қилиш
Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини барпо этиш тўғрисидаги қарор Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг таклифига кўра Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан қабул қилинади.
Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини жойлаштириш учун майдонча танлаш тўғрисидаги қарор Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан қабул қилинади.
Махсус ваколатли орган танланган майдончанинг хавфсизлигини асослаш юзасидан давлат экспертизасини Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда ташкил этади ҳамда майдончадан ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини жойлаштириш учун фойдаланишга доир рухсатнома беради.
Ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг атроф-муҳитга радиациявий таъсирини баҳолаш бўйича ҳужжатлар ваколатли давлат органи ёки эксплуатация қилувчи ташкилот томонидан мазкур атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг лойиҳа ҳужжатлари таркибида атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг ва (ёки) атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг хавфсизлигини асослашга доир экспертиза учун тақдим этилади.
26-модда. Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини барпо этиш тўғрисидаги қарорни бекор қилиш
Атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг хавфсизлик даражаси пасайишига, атроф-муҳит ҳолатининг ёмонлашувига ёки бошқа салбий оқибатларга сабаб бўлувчи қўшимча омиллар аниқланган тақдирда, ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини барпо этиш тўғрисидаги қарор ушбу объектларнинг ва (ёки) атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг хавфсизлигини асослашга доир экспертиза хулосалари асосида бекор қилиниши, уларнинг барпо этилиши эса, тугатилиши ёки тўхтатиб турилиши керак.
Хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органлар, ваколатли давлат органи, маҳаллий давлат ҳокимияти органлари ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини барпо этиш тўғрисидаги қарорни бекор қилиш ҳақида атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг ва (ёки) атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг хавфсизлигини асослашга доир экспертиза асосида қўшимча омилларни асослантирган ҳолда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига таклиф киритади.
Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини барпо этиш тўғрисидаги қарорни бекор қилиш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг таклифига кўра Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан амалга оширилади.
Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини барпо этиш тугатилганлиги ёки тўхтатиб турилганлиги билан боғлиқ зарарларнинг ўрни ушбу омиллар қайси юридик шахсларнинг айби туфайли ўз вақтида аниқланмаган ҳамда ҳисобга олинмаган бўлса, ўша шахслар ҳисобидан суд тартибида қопланиши лозим. Барча бошқа ҳолларда мазкур объектларни барпо этиш тугатилганлиги ёки тўхтатиб турилганлиги билан боғлиқ зарарларнинг ўрни Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан қопланиши лозим.
27-модда. Санитария-муҳофаза зонасини, кузатув зонасини ва хавфсизлик зонасини белгилаш
Ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пункти жойлаштирилган ҳудудда хавфсизликни таъминлаш мақсадларида қуйидаги алоҳида ҳудудлар белгилаб қўйилади:
санитария-муҳофаза зонаси — алоҳида фойдаланиш режимига эга махсус ҳудуд;
кузатув зонаси — ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пункти ушбу зонада яшовчи аҳолига радиациявий таъсир кўрсатиши эҳтимоли мавжуд бўлган ҳудуд;
хавфсизлик зонаси — алоҳида ҳуқуқий режимга эга ҳудуд.
Санитария-муҳофаза зонаси ва кузатув зонасининг ўлчамлари ҳамда чегаралари атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги нормалар ва қоидаларга мувофиқ ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг лойиҳасида белгиланади.
Санитария-муҳофаза зонасида яшаш учун мўлжалланган турар жойларни ва жамоат биноларини, болалар муассасаларини, шунингдек ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг ишлашига алоқадор бўлмаган ҳамда санитария-муҳофаза зонасининг тасдиқланган лойиҳасида назарда тутилмаган даволаш-соғломлаштириш муассасаларини, умумий овқатланиш объектларини, саноат объектларини, ёрдамчи ва бошқа иншоотларни ҳамда объектларни жойлаштириш тақиқланади.
Санитария-муҳофаза зонасида жойлашган мавжуд объектлар ва иншоотларнинг фойдаланиш соҳаси ўзгарган тақдирда, улардан хўжалик мақсадлари учун фойдаланишга эксплуатация қилувчи ташкилотнинг тақдимномасига кўра хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органларнинг рухсати билан йўл қўйилади.
Кузатув зонасида хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органлар томонидан хўжалик фаолияти учун чекловлар жорий этилиши мумкин.
Санитария-муҳофаза зонасида ва кузатув зонасида атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги нормалар ҳамда қоидаларга мувофиқ радиациявий хавфсизликнинг таъминланиши устидан назорат ва радиациявий вазият мониторинги амалга оширилади.
Хавфсизлик зонасининг ўлчамлари ва чегаралари атом энергиясидан фойдаланиш объектининг (ҳудуднинг) ҳимояланганлиги таъминланганлиги ҳақидаги ахборотни ҳамда ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пункти ҳудудида террорчилик ҳаракати содир этилишининг олдини олиш, унга чек қўйиш ва (ёки) ушбу объектларда террорчилик ҳаракатининг оқибатларини тугатишга доир тадбирлар рўйхатини ўз ичига олган ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг хавфсизлик паспорти ҳисобга олинган ҳолда белгиланади.
Хавфсизлик зонасининг алоҳида ҳуқуқий режими қуйидаги чекловларни ўз ичига олади:
жисмоний шахсларнинг хавфсизлик зонаси ҳудудига киришига ва (ёки) унда бўлишига доир чекловларни, жисмоний шахсларнинг хавфсизлик зонаси ҳудудига киришини ва (ёки) унда бўлишини рад этиш учун асослар рўйхати белгилаб қўйилган ҳолда;
учувчи аппаратларнинг (шу жумладан ҳаво кемаларининг) хавфсизлик зонаси ҳудуди устидан парвозларига доир чекловларни;
жисмоний шахсларнинг хавфсизлик зонаси ҳудудига киришига ва (ёки) унда бўлишига доир чекловлар билан боғлиқ бўлган хўжалик ҳамда тадбиркорлик фаолиятини юритиш, табиий ресурсларга, кўчмас мол-мулкка эгалик қилиш, ундан фойдаланиш ва уни тасарруф этиш ҳуқуқига доир чекловларни.
Санитария-муҳофаза зонаси, кузатув зонаси ва хавфсизлик зонаси белгиланганлиги туфайли етказилган зарарларнинг ўрни эксплуатация қилувчи ташкилот томонидан ер тўғрисидаги ҳамда фуқаролик қонунчилигида белгиланган тартибда қопланади.
28-модда. Ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг лойиҳаси
Ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пунктининг лойиҳаси атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги нормалар ҳамда қоидаларга мувофиқ ишлаб чиқилади.
Ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пунктининг лойиҳасида ер участкаси берилиши учун зарур бўлган ўлчамлар, лойиҳалаштирилаётган ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пункти учун ажратилган ер участкасидан фойдаланишга доир ҳуқуқларга чекловлар (юкламалар) белгилаш зарурлиги функционал капитал иморатларни (биноларни, иншоотларни), ишлаб чиқариш, транспорт, муҳандислик инфратузилмасининг бошқа объектларини жойлаштириш ва санитария-муҳофаза зонасини ҳамда кузатув зонасини, шунингдек хавфсизлик зонасини белгилаш ҳисобга олинган ҳолда асосланган бўлиши керак.
Ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пунктининг лойиҳасида уларни фойдаланишдан хавфсиз тарзда чиқаришга доир тадбирлар, радиоактив моддалар, ядровий материаллар ҳамда радиоактив чиқиндилар билан боғлиқ ишларни хавфсиз амалга оширишга доир тадбирлар назарда тутилган бўлиши керак.
Ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пунктининг лойиҳаси эксплуатация қилувчи ташкилот томонидан тасдиқланади.
Ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пунктининг лойиҳаси атом энергиясидан фойдаланишнинг тегишли объекти хавфсизлигини тасдиқлайдиган атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг хавфсизлигини асослашга доир экспертизадан ўтказилиши лозим.
Эксплуатация қилувчи ташкилот атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг ва (ёки) атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг хавфсизлигини асослашга доир қўшимча экспертизаларни ўз ваколатлари доирасида ташкил этиши, шу жумладан мустақил халқаро экспертларни жалб этган ҳолда ташкил этиши мумкин.
4-боб. Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини қабул қилиб олиш, ишга тушириш, улардан фойдаланиш ҳамда уларни фойдаланишдан чиқариш
29-модда. Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини қабул қилиб олиш ҳамда ишга тушириш
Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини фойдаланишга қабул қилиб олиш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибга мувофиқ ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пункти лойиҳасида назарда тутилган барча ишлаб чиқариш ва маиший мақсадлар учун мўлжалланган объектлар билан комплекс равишда амалга оширилиши керак.
Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини ишга тушириш ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини ишга туширишнинг эксплуатация қилувчи ташкилот томонидан кўрсатилган объектлар лойиҳалари асосида тасдиқланган ҳамда хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи тегишли органлар билан келишилган дастурга мувофиқ амалга оширилади.
Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини ишга тушириш эксплуатация қилувчи ташкилотда ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини ишлатиш учун махсус ваколатли орган томонидан берилган лицензия мавжуд бўлган тақдирда амалга оширилади.
30-модда. Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини эксплуатация қилиш
Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини эксплуатация қилиш эксплуатация қилувчи ташкилот томонидан амалга оширилади.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан ташкил этилган ҳамда ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пункти учун масъул этиб тайинланган ҳамда ўз кучлари билан ёки бошқа юридик шахсларни жалб этган ҳолда ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини эксплуатация қилишга қодир бўлган юридик шахс эксплуатация қилувчи ташкилотдир.
Эксплуатация қилувчи ташкилот ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг хавфсизлиги, шунингдек радиоактив моддалар, ядровий материаллар ҳамда радиоактив чиқиндилар билан боғлиқ ишлар амалга оширилиши учун жавобгардир.
Эксплуатация қилувчи ташкилот лицензиядан маҳрум этилган тақдирда, у атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг хавфсизлиги учун бу объектлар бошқа эксплуатация қилувчи ташкилотга топширилгунига ёки янги лицензия олингунига қадар жавобгар бўлиб қолаверади.
Эксплуатация қилувчи ташкилот ўз фаолиятини амалга ошириш учун тегишли молиявий, моддий-техник ресурсларга ва кадрлар салоҳиятига эга бўлиши керак.
Ушбу Қонунда назарда тутилган ҳоллардан ташқари, эксплуатация қилувчи ташкилотнинг ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини эксплуатация қилишга доир фаолиятига аралашишга йўл қўйилмайди.
31-модда. Эксплуатация қилувчи ташкилотнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Эксплуатация қилувчи ташкилот қуйидаги ҳуқуқларга эга:
атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги давлат дастурларини ва бошқа дастурларни ишлаб чиқишда ҳамда амалга оширишда иштирок этиш;
ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини жойлаштириш, барпо этиш, улардан фойдаланиш ҳамда уларни фойдаланишдан чиқариш, ядровий материаллар, радиоактив моддалар ва радиоактив чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш;
ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини барпо этиш ҳамда фойдаланишдан чиқариш, ядровий қурилмалар учун ядровий ёқилғини етказиб бериш, фойдаланишнинг сервис жиҳатдан қўллаб-қувватланишини таъминлаш, ишлатиб бўлинган ядровий ёқилғи, радиоактив моддалар ва радиоактив чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш учун шартномалар бўйича ягона буюртмачи вазифаларини бажариш;
атом энергиясидан фойдаланиш объектининг тўлиқ «ҳаётий» даври учун ядровий қурилмадан ва (ёки) сақлаш пунктидан фойдаланишни конструкторлик жиҳатидан таъминлаш учун шартномалар тузиш;
чет эл давлатларининг ваколатли органлари томонидан малакаси тасдиқланган ва махсус ваколатли орган томонидан ўзига атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги ишларни олиб бориш ҳуқуқини берувчи рухсатнома берилган чет эллик мутахассисларни ишга қабул қилиш, шу жумладан атом энергиясидан фойдаланиш объектларини бошқариш учун ишга қабул қилиш.
Эксплуатация қилувчи ташкилот:
ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини жойлаштириш учун майдончадан фойдаланишга махсус ваколатли органдан рухсатнома олиш мақсадида хавфсизликни асослаш учун муҳандислик изланишларини ҳамда тадқиқотларини ташкил этиши;
атом энергиясидан фойдаланиш объекти тўлиқ «ҳаётий» даврининг барча босқичларида хавфсизликни таъминлаш тадбирларини ишлаб чиқиши ҳамда амалга ошириши;
ядровий қурилмада ва (ёки) сақлаш пунктида радиациявий вазият мониторингини ҳамда атом энергиясидан фойдаланиш хавфсизлиги устидан ишлаб чиқариш назоратини амалга оширувчи хизматларни ташкил этиши;
хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органларга ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг хавфсизлиги ҳолати тўғрисида ахборот тақдим этиши;
хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органлар мансабдор шахсларининг кўрсатмаларини бажариши;
тегишли атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг жисман ҳимоя қилинишини таъминлаши;
ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини барпо этиш, улардан фойдаланиш ҳамда уларни фойдаланишдан чиқаришнинг барча босқичларида сифатни таъминлаш дастурларини ишлаб чиқиши ва амалга ошириши;
ядровий қурилмаларнинг ва (ёки) сақлаш пунктларининг ахборот хавфсизлигини таъминлаши;
ядровий қурилмаларда ва (ёки) сақлаш пунктларида радиоактив моддалар, ядровий материаллар ҳамда радиоактив чиқиндиларнинг ҳисобини юритиши;
ядровий қурилмадаги ва (ёки) сақлаш пунктидаги аварияларнинг олдини олиш ҳамда ўз ходимлари ва жалб этиладиган ходимлар, уларга туташ ҳудудларнинг аҳолиси ва атроф-муҳит учун аварияларнинг салбий оқибатларини камайтириш юзасидан чоралар ишлаб чиқиши ҳамда амалга ошириши;
ядровий қурилмадан ва (ёки) сақлаш пунктидан фойдаланиш чоғида содир бўлган нохуш ҳодисалар ҳамда авариялар сабабларининг техник текширувини ўтказиши;
ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг аварияга оид ички режасини ишлаб чиқиши ҳамда тасдиқлаши ва уни бажариш учун ўз ходимларининг ҳамда жалб этиладиган ходимларнинг ва зарур бўлган моддий-техника воситаларининг шайлигини таъминлаши;
ўз ходимларининг ижтимоий кафолатларга бўлган ҳуқуқлари амалга оширилишини таъминлаши;
ўз ходимларининг ва жалб этиладиган ходимларнинг индивидуал нурланиш дозаларининг дозиметрик ҳисобини амалга ошириши;
ўз ходимларини ва жалб этиладиган ходимларни тегишли шахсий ҳимоя воситалари билан таъминлаши;
ўз ходимларининг тиббий кўригини ташкил этиши;
ядровий қурилмада ва (ёки) сақлаш пунктида ёнғиндан ҳимоя қилиш ҳамда атроф-муҳитни муҳофаза қилишга доир тадбирларнинг дастурларини ишлаб чиқиши, тасдиқлаши ҳамда амалга ошириши;
ходимларни танлаши, тайёрлаши, қайта тайёрлаши ва уларнинг малакасини ошириши ҳамда ишлаб чиқаришда улар учун зарур ижтимоий-маиший шароитлар яратиши;
санитария-муҳофаза зонасидаги ва кузатув зонасидаги радиациявий вазият тўғрисида аҳолини хабардор қилиши шарт.
32-модда. Ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг хавфсизлигини даврий баҳолаш
Ядровий қурилмадан ва (ёки) сақлаш пунктидан фойдаланишда эксплуатация қилувчи ташкилот ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг хавфсизлигини даврий баҳолашни ўтказади.
Ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг хавфсизлигини биринчи марта баҳолаш фойдаланиш бошланганидан кейин ўн йил ўтгач амалга оширилиб, кейинчалик фойдаланиш якунлангунига қадар хавфсизлик ҳар ўн йилда даврий баҳоланади.
Ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг хавфсизлигини даврий баҳолашни ўтказиш тартиби ҳамда тегишли тадқиқотларнинг ҳажми махсус ваколатли орган томонидан белгиланади.
33-модда. Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини фойдаланишдан чиқариш
Ядровий қурилмаларни ва (ёки) сақлаш пунктларини фойдаланишдан чиқаришни таъминлашга доир тартиб ва чора-тадбирлар атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги нормалар ҳамда қоидаларга мувофиқ ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пункти лойиҳасида назарда тутилган бўлиши керак.
Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини уларнинг ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пункти лойиҳасида белгиланган техник ресурси сарфланиб бўлгунига қадар фойдаланишдан чиқариш тўғрисидаги ёки улар ишининг лойиҳадаги техник-иқтисодий кўрсаткичларини чеклаш ҳақидаги таклифлар тегишли асослар ҳамда давлат экспертизаларининг хулосалари мавжуд бўлган тақдирда ваколатли давлат органи, хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органлар ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари томонидан киритилиши мумкин.
Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини муддатидан илгари фойдаланишдан чиқариш тўғрисидаги қарор технологик жараёнлар ва эксплуатация қилувчи ташкилотнинг имкониятлари ҳисобга олинган ҳолда қабул қилинади.
34-модда. Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини фойдаланишдан чиқариш жамғармаси
Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини фойдаланишдан чиқариш, муддатидан илгари фойдаланишдан чиқариш ёхуд фойдаланиш хусусиятларини чеклаш бўйича ишларни молиялаштириш учун эксплуатация қилувчи ташкилот томонидан Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини фойдаланишдан чиқариш жамғармаси тузилади.
Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини фойдаланишдан чиқариш жамғармасини шакллантириш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади ҳамда ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини ишга туширишдан олдин белгиланган бўлиши керак.
Атом электр станцияси ёки унинг блоки учун Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини фойдаланишдан чиқариш жамғармаси электр ҳамда иссиқлик энергиясини сотишдан ва бошқа хизматларни кўрсатишдан олинадиган маблағлар, шунингдек қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан шакллантирилади.
Ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини фойдаланишдан чиқариш жамғармасининг маблағларидан фақат ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини фойдаланишдан чиқариш, ишлатиб бўлинган ядровий ёқилғига доир ишларни амалга ошириш билан боғлиқ харажатларни молиялаштириш ҳамда ушбу объектларнинг хавфсизлигини асослаш ва ошириш бўйича илмий-тадқиқот ҳамда тажриба-конструкторлик ишларини молиялаштириш учун фойдаланилади.
5-боб. Радиоактив моддалар, ядровий материаллар, ядровий ёқилғи, ишлатиб бўлинган ядровий ёқилғи ва радиоактив чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш
35-модда. Радиоактив моддалар, ядровий материаллар ва радиоактив чиқиндиларнинг давлат ҳисоби
Радиоактив моддалар, ядровий материаллар ва радиоактив чиқиндилар ионлаштирувчи нурланиш чиқарадиган манбаларнинг муомаласи устидан давлат ҳисоби ҳамда назорати тизимида давлат ҳисобига олиниши лозим.
Ионлаштирувчи нурланиш чиқарадиган манбаларнинг муомаласи устидан давлат ҳисоби ва назорати тизимини ташкил этиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
36-модда. Радиоактив моддаларни, ядровий материалларни, ядровий ёқилғини, ишлатиб бўлинган ядровий ёқилғини ва радиоактив чиқиндиларни транспортда ташиш (ташиш)
Радиоактив моддаларни, ядровий материалларни, ядровий ёқилғини, ишлатиб бўлинган ядровий ёқилғини ва радиоактив чиқиндиларни транспортда ташиш (ташиш) атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги нормалар ҳамда қоидаларга, хавфли юкларни ташиш қоидаларига, шунингдек атроф-муҳитни муҳофаза қилиш тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ амалга оширилиши керак.
Радиоактив моддаларни, ядровий материалларни, ядровий ёқилғини, ишлатиб бўлинган ядровий ёқилғини ва радиоактив чиқиндиларни транспортда ташиш (ташиш) қоидаларида жўнатувчининг, ташувчининг ҳамда олувчининг ҳуқуқлари, мажбуриятлари ва жавобгарлиги, транспортда ташиш (ташиш) чоғидаги хавфсизлик, жисман ҳимоя қилиш чоралари, ўровга, тамғалашга ҳамда транспорт воситаларига қўйиладиган талаблар, транспорт ҳодисаларига ва аварияларга йўл қўймасликка доир келишилган чора-тадбирлар тизими, эҳтимол тутилган аварияларнинг кенгайиб кетишига йўл қўймаслик ва уларнинг оқибатларини тугатиш тадбирлари назарда тутилган бўлиши керак.
Радиоактив моддаларни, ядровий материалларни, ядровий ёқилғини, ишлатиб бўлинган ядровий ёқилғини ва радиоактив чиқиндиларни транспортда ташиш (ташиш) чоғидаги аварияларнинг кенгайиб кетишига йўл қўймаслик ҳамда уларнинг оқибатларини тугатиш транспортда ташиш (ташиш) субъектларининг, Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги ихтисослаштирилган бўлинмаларининг ҳамда Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва ҳаракат қилиш давлат тизимининг тегишли функционал қуйи тизимларининг кучлари ҳамда воситалари орқали амалга оширилади.
37-модда. Радиоактив моддаларни, ядровий материалларни, ядровий ёқилғини, ишлатиб бўлинган ядровий ёқилғини ва радиоактив чиқиндиларни олиб кириш ҳамда олиб чиқиш
Ядровий материалларни, ядровий ёқилғини ва радиоактив чиқиндиларни Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш ҳамда унинг ҳудудидан олиб чиқиш, шунингдек ишлатиб бўлинган ядровий ёқилғини Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан олиб чиқиш Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарорлари асосида Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларига мувофиқ амалга оширилади.
Радиоактив моддаларни Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш ва унинг ҳудудидан олиб чиқиш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари асосида амалга оширилади.
Ўзбекистон Республикаси ҳудудига фақат илгари Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан олиб чиқиб кетилган радиоактив чиқиндилар ва ишлатиб бўлинган ядровий ёқилғидан олинган қайта ишлаш маҳсулотларини олиб киришга йўл қўйилади.
38-модда. Радиоактив моддаларни ва ядровий материалларни сақлаш
Радиоактив моддаларни ва ядровий материалларни сақлаш эксплуатация қилувчи ташкилот томонидан амалга оширилади.
Радиоактив моддаларни ва ядровий материалларни сақлаш чоғида эксплуатация қилувчи ташкилотлар ходимларини, ядровий қурилмаларга ва (ёки) сақлаш пунктларига туташ ҳудудлардаги аҳолини ҳамда атроф-муҳитни радиациявий таъсирдан атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги нормалар ҳамда қоидаларга риоя этилган ҳолда ҳимоя қилиш таъминланиши керак.
39-модда. Радиоактив чиқиндиларни сақлаш, қайта ишлаш ва кўмиб ташлаш
Радиоактив чиқиндиларни сақлаш, қайта ишлаш ва кўмиб ташлаш лойиҳа ҳужжатларида ва (ёки) технологик ҳужжатларда назарда тутилиши керак ҳамда фақат бунинг учун махсус мўлжалланган сақлаш пунктларида йўл қўйилади.
Радиоактив чиқиндиларни сақлаш, қайта ишлаш ва кўмиб ташлаш чоғида аҳолини радиациявий таъсирдан ҳимоя қилиш ва экологик хавфсизликни таъминлаш учун бу чиқиндиларнинг хавфсизлиги ҳамда уларни атроф-муҳитдан ажратиб қўйиш таъминланиши керак.
6-боб. Атом энергиясидан фойдаланиш объектларини жисман ҳимоя қилиш
40-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг жисман ҳимоя қилинишини таъминлаш
Атом энергиясидан фойдаланиш объектларини жисман ҳимоя қилиш қуйидагиларга қаратилган техник ва ташкилий чоралар комплексини режалаштириш, мувофиқлаштириш, давлат томонидан назорат қилиш ҳамда текширишнинг, амалга оширишнинг ягона тизимини назарда тутади:
ядровий қурилмалар ва (ёки) сақлаш пунктлари ҳудудига рухсатсиз киришнинг, радиоактив моддалар, ядровий материаллар ҳамда радиоактив чиқиндилардан рухсатсиз фойдаланишнинг олдини олишга, шунингдек улар талон-торож қилинишининг ва шикастлантирилишининг олдини олишга;
радиоактив моддалар, ядровий материаллар ва радиоактив чиқиндиларнинг бир бутунлигига нисбатан ҳар қандай тажовузларни ўз вақтида аниқлаш ҳамда уларга чек қўйишга, ядровий қурилмаларнинг ва (ёки) сақлаш пунктларининг хавфсизлигига таҳдид қилувчи қўпорувчилик ҳамда террорчилик ҳаракатларини ўз вақтида аниқлашга ва уларга чек қўйишга;
йўқолган ёки ўғирланган радиоактив моддаларни, ядровий материалларни ва радиоактив чиқиндиларни топиш ҳамда қайтаришга.
Атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг жисман ҳимоя қилинишини таъминлашга доир талаблар атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги нормалар ва қоидалар билан белгиланади.
Атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг жисман ҳимоя қилинишини таъминлаш лойиҳалаштиришнинг, барпо этишнинг, ишга туширишнинг, фойдаланишнинг ва фойдаланишдан чиқаришнинг барча босқичларида, шунингдек радиоактив моддалар, ядровий материаллар ҳамда радиоактив чиқиндилар билан боғлиқ ишларни бажариш, шу жумладан уларни транспортда ташиш (ташиш) чоғида амалга оширилади.
Атом энергиясидан фойдаланиш объектларини жисман ҳимоя қилиш эксплуатация қилувчи ташкилотлар ва хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи тегишли органлар томонидан ўз ваколатлари доирасида таъминланади.
Зарур ҳолларда, атом энергиясидан фойдаланиш объектларининг жисман ҳимоя қилинишини таъминлашга доир вазифаларни бажариш учун Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг, Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизматининг, Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги ва Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардиясининг тегишли бўлинмалари жалб этилиши мумкин.
Ядровий қурилмалардан ва (ёки) сақлаш пунктларидан фойдаланиш, шунингдек ишлаб чиқаришнинг, фойдаланишнинг, қайта ишлашнинг, транспортда ташишнинг ва сақлашнинг исталган босқичида турган радиоактив моддалар, ядровий материаллар ва радиоактив чиқиндилар билан ишларни амалга ошириш, агар уларнинг жисман ҳимоя қилиниши таъминланмаган бўлса, тақиқланади.
41-модда. Ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пункти ҳудудидаги шахсларнинг ҳуқуқларини чеклаш
Ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг жисман ҳимоя қилинишини таъминлаш мақсадида ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пункти жойлашган ҳудуддаги, шунингдек уларнинг санитария-муҳофаза зоналаридаги ҳамда хавфсизлик зоналаридаги шахсларнинг юриши ва ҳаракат қилиши чекланиши мумкин, уларнинг ашёлари ва транспорт воситалари эса кўздан кечирилиши, шу жумладан махсус воситалар қўлланилган ҳолда кўздан кечирилиши мумкин.
42-модда. Ядровий қурилмалар ва (ёки) сақлаш пунктлари ҳудудларида оммавий тадбирлар
Ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг санитария-муҳофаза зонасида ҳамда хавфсизлик зонасида рухсат этилмаган йиғилишлар, митинглар, намойишлар ва бошқа оммавий тадбирларни (бундан буён матнда оммавий тадбирлар деб юритилади) ўтказиш тақиқланади.
Ядровий қурилмаларнинг ва (ёки) сақлаш пунктларининг санитария-муҳофаза зонаси ҳамда хавфсизлик зонаси ташқарисида оммавий тадбирларни ташкил этиш ва ўтказишга, агар бунинг натижасида ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг иш қобилияти бузилиши юз бериши мумкин бўлса, эксплуатация қилувчи ташкилотнинг ходимлари ўз хизмат мажбуриятларини бажариши қийинлашса ёхуд аҳоли ёки атроф-муҳит хавфсизлигига бошқа таҳдидлар юзага келса, йўл қўйилмайди.
Ушбу модданинг биринчи ва иккинчи қисмларида кўрсатилган, ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг хавфсиз ишлашига таҳдид солувчи ҳаракатлар натижасида эксплуатация қилувчи ташкилотга етказилган зарарнинг ўрни айбдор шахслар томонидан суд тартибида қопланади.
43-модда. Шахсларнинг атом энергиясидан фойдаланиш объектларида ишлашига рухсат бериш
Атом энергиясидан фойдаланиш объектларида ўн саккиз ёшга тўлган ва бу иш учун тиббий жиҳатдан қарши кўрсатмаларга эга бўлмаган, тегишли малака талабларига жавоб берадиган, махсус ваколатли орган томонидан бериладиган атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги ишларни олиб бориш ҳуқуқини берувчи рухсатномага эга бўлган, шунингдек мазкур ишга, агар иш давлат сирлари ва қонун билан қўриқланадиган бошқа сирдан фойдаланиш билан боғлиқ бўлса, рухсат олган шахсларнинг ишлашига йўл қўйилади.
Тиббий жиҳатдан қарши кўрсатмаларнинг рўйхати ва улар татбиқ этиладиган лавозимларнинг рўйхати, шунингдек тиббий кўриклар ва психофизик текширувлар ўтказишга доир талаблар Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан белгиланади.
7-боб. Аварияга оид шайлик ва авария ҳолатида ҳаракат қилиш
44-модда. Аварияга оид шайликни ва авария ҳолатида ҳаракат қилишни ташкил этиш
Аварияга оид шайликни ва авария ҳолатида ҳаракат қилишни ташкил этиш аварияга оид ташқи ҳамда ички режалар билан белгиланадиган, аварияга оид шайликни таъминлаш ва авария ҳолатида ҳаракат қилишни таъминлаш бўйича чора-тадбирларни ишлаб чиқишдан иборат.
45-модда. Аварияга оид режаларни ишлаб чиқиш тартиби
Аварияга оид режаларни ишлаб чиқиш тартиби, атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятни амалга ошириш чоғида юзага келган авария оқибатларини тугатиш, чеклаш ёки камайтириш чоралари, аҳолини хабардор қилиш усуллари, шунингдек аварияга оид шайликни текшириш чоралари махсус ваколатли органнинг ёки Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг таклифлари асосида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
46-модда. Аварияга оид ташқи режа
Аварияга оид ташқи режада авария ҳолатида ҳаракат қилиш зоналари ҳамда республика ижро этувчи ҳокимият органларининг ва фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг, Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва ҳаракат қилиш давлат тизими кучлари ва воситаларининг атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятни амалга ошириш чоғида юзага келган фавқулодда вазият ҳолатида жисмоний шахсларнинг ҳаёти ва соғлиғини сақлашга, атроф-муҳитни муҳофаза қилишга ҳамда жисмоний ва юридик шахсларнинг мол-мулкини ҳимоя қилишга қаратилган ҳаракатлари белгиланади.
Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги аварияга оид ташқи режа ишлаб чиқилишини ҳамда тегишли республика ижро этувчи ҳокимият органлари ва фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва ҳаракат қилиш давлат тизими кучлари ҳамда воситалари томонидан уни амалга оширишга доир тадбирларнинг бажарилишини мувофиқлаштиради.
Аварияга оид ташқи режа Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.
47-модда. Аварияга оид ички режа
Аварияга оид ички режа эксплуатация қилувчи ташкилотнинг ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини барпо этиш ёки ундан фойдаланиш чоғида юзага келган авария оқибатларини тугатишга, чеклашга ёки камайтиришга доир ҳаракатларини белгилайди.
Аварияга оид ички режа эксплуатация қилувчи ташкилот томонидан аварияга оид ташқи режа ҳисобга олинган ҳолда ишлаб чиқилади ҳамда хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органлар билан келишилганидан сўнг тасдиқланади.
Аварияга оид ички режа ядровий қурилманинг ва (ёки) сақлаш пунктининг режалаштирилган ишга туширилиши бошланишидан камида олти ой олдин тасдиқланиши керак.
Эксплуатация қилувчи ташкилот ўз маблағлари ва қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан аварияга оид ички режа тадбирларини ишлаб чиқади ҳамда унинг моддий-техника таъминотининг ва кадрлар билан таъминланишининг зарур даражасини сақлаб туради.
Аварияга оид ички режа ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пункти ишга туширилгунига қадар ҳамда бутун фойдаланиш муддати мобайнида махсус ваколатли орган ва Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги томонидан белгиланган даврийликда амалий текширувдан ўтказилади.
48-модда. Аварияга оид шайликни ва авария ҳолатида ҳаракат қилишни таъминлашга доир талаблар
Эксплуатация қилувчи ташкилот ўз ходимларини аварияга оид ташқи ва ички режалар билан таништириши ҳамда ходимларни ушбу режаларга мувофиқ мажбуриятларни бажаришга тайёрлаш юзасидан ўқув дастурини амалга ошириши шарт.
Ядровий қурилмада ва (ёки) сақлаш пунктида атроф-муҳитга радиациявий хавфсизликнинг белгиланган назорат даражаларидан ортиқ миқдорда радиоактив моддалар чиқишига олиб келган авария юзага келган тақдирда, эксплуатация қилувчи ташкилот:
тегишли маҳаллий давлат ҳокимияти органларини, Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлигини, ваколатли давлат органини, хавфсизликни давлат томонидан тартибга солувчи органларни, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларини, ҳудуднинг энг таҳдид солинаётган участкалари аҳолисини, Ўзбекистон Республикаси ҳудудида радиациявий вазиятни мониторинг қилишнинг ягона автоматлаштирилган давлат тизими хизматларини радиациявий вазият тўғрисидаги тезкор ахборот билан таъминлаши;
радиациявий авария оқибатларини тугатиш, чеклаш ёки камайтириш бўйича аварияга оид ташқи ва ички режаларга мувофиқ ҳаракатлар қилинишини таъминлаши;
чет ташкилотларнинг ва эксплуатация қилувчи ташкилотнинг авария оқибатларини тугатишда банд бўлмаган ва иши хавфсизликни таъминлаш билан боғлиқ бўлмаган ходимлари эвакуация қилинишини таъминлаши;
радиоактив моддалар атроф-муҳитга чиқиб кетишининг узлуксиз мониторинг қилинишини таъминлаши;
аварияга оид ишлар амалга ошириладиган зоналарда дозиметрик назоратни таъминлаши;
авария оқибатларини тугатишда, чеклашда ёки камайтиришда иштирок этаётган шахсларга тўғри келадиган доза кўрсаткичларининг жорий мониторингини ва ҳисобга олинишини, шунингдек радиациявий хавфсизликнинг белгиланган назорат даражаларидан ортиб кетишига йўл қўймаслик юзасидан чоралар кўрилишини таъминлаши шарт.
Авария ривожланишининг олдини олишга ёки уни тугатишга доир ишлар бажарилаётганда эксплуатация қилувчи ташкилот ходимларининг радиациявий хавфсизликнинг белгиланган назорат даражаларидан кўпроқ нурланишига (лекин атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги нормалар ва қоидаларда белгиланган потенциал хавфли нурланиш дозасидан юқори бўлмаган миқдорда) йўл қўйилиши мумкин.
Эксплуатация қилувчи ташкилот мазкур ишларда иштирок этаётган ходимларни радиациявий хавфсизликнинг белгиланган назорат даражаларидан кўпроқ нурланишнинг юз бериши мумкин бўлган хавфи тўғрисида олдиндан хабардор қилиши ва бунга уларнинг ёзма розилигини, шунингдек Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг рухсатномасини олиши шарт.
8-боб. Радиациявий таъсир туфайли етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш
49-модда. Жисмоний ва юридик шахсларга радиациявий таъсир натижасида етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш
Жисмоний шахсларнинг ҳаёти ва соғлиғига етказилган ҳамда радиациявий таъсир билан боғлиқ ёхуд радиациявий таъсирнинг заҳарли, портловчи ёки бошқа хавфли таъсирлар билан уйғунлашувига боғлиқ бўлган зарарнинг ўрни қопланиши лозим.
Агар радиациявий таъсир туфайли етказилган зарар билан бир қаторда радиациявий таъсир сабабли етказилган зарардан асосланган равишда ажратилиб қўйилиши мумкин бўлмаган бошқа зарар етказилган бўлса, бундай зарарнинг ўрни атом энергиясидан фойдаланиш тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ қопланиши лозим.
Эксплуатация қилувчи ташкилот томонидан радиациявий таъсир туфайли етказилган зарарнинг ўрни эксплуатация қилувчи ташкилотнинг айбидан қатъи назар қопланади.
Эксплуатация қилувчи ташкилот атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятни амалга ошириш чоғида радиациявий таъсир орқали жисмоний ва (ёки) юридик шахсларга етказилган зарарнинг ўрнини қоплайди.
Эксплуатация қилувчи ташкилот енгиб бўлмас куч ёки ҳарбий ҳаракатлар натижасида юзага келган радиациявий таъсир туфайли етказиладиган зарарнинг ўрнини қопламайди.
Қайси шахснинг қасддан содир этилган ҳаракатлари ушбу шахснинг ҳаётига ёки соғлиғига зарар етказилишига олиб келса, эксплуатация қилувчи ташкилот шу шахсга радиациявий таъсир туфайли етказилган зарарнинг ўрнини қопламайди.
Битта радиациявий авария натижасидаги радиациявий таъсир туфайли етказилган зарарнинг ўрнини қоплашнинг энг кўп умумий суммаси Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларида белгиланган миқдордан кўп бўлиши мумкин эмас.
50-модда. Радиациявий таъсир натижасида атроф-муҳитга етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш
Эксплуатация қилувчи ташкилот томонидан йўл қўйилган, радиациявий таъсир натижасида атроф-муҳитга етказилган зарарнинг ўрни атом энергиясидан фойдаланиш тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ қопланади.
Зарарларнинг ўрнини қоплаш тўғрисидаги даъволар эксплуатация қилувчи ташкилотга республика ижро этувчи ҳокимият органлари, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасидаги ваколатли давлат органлари, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари томонидан тақдим этилади.
51-модда. Радиациявий таъсир туфайли етказилган зарарнинг ўрнини қоплашнинг молиявий таъминоти
Эксплуатация қилувчи ташкилот радиациявий таъсир туфайли етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш учун ўз молиявий маблағларидан ва (ёки) суғурта полисидан (шартномасидан) иборат бўлган молиявий таъминотга эга бўлиши шарт.
Радиациявий таъсир туфайли етказилган зарар учун фуқаролик-ҳуқуқий жавобгарликни суғурта қилиш шартлари ва тартиби, суғурта жамғармасини тузиш тартиби ва манбалари қонунчиликда белгиланади.
На эксплуатация қилувчи ташкилот, на радиациявий таъсир сабабли етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш учун ушбу моддага мувофиқ молиявий таъминотни тақдим этган суғурталовчи:
молиявий таъминотни тўхтатиб туришдан ёки бекор қилишдан уч ой олдин бу ҳақда махсус ваколатли органни ва ваколатли давлат органини ёзма шаклда хабардор қилмасдан туриб;
бундай молиявий таъминот радиоактив моддаларни, ядровий материални ва (ёки) радиоактив чиқиндиларни транспортда ташишга (ташишга) тааллуқли бўлса, радиоактив моддаларни, ядровий материални ва (ёки) радиоактив чиқиндиларни транспортда ташиш (ташиш) даври мобайнида молиявий таъминотни тўхтатиб туришга ёки бекор қилишга ҳақли эмас.
52-модда. Радиациявий таъсир туфайли етказилган зарарнинг ўрнини қоплашда давлатнинг иштироки
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси радиациявий таъсир туфайли етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш суммалари тўловининг Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларида эксплуатация қилувчи ташкилот учун белгиланган тўловдан ортиқ миқдори ёхуд енгиб бўлмас куч ёки ҳарбий ҳаракатлар натижасида юзага келган зарарнинг ўрнини қоплаш суммалари тўланишини таъминлайди.
9-боб. Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасидаги халқаро ҳамкорлик
53-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида чет давлатлар, халқаро ташкилотлар билан ахборот алмашиш
Чет давлатлар, халқаро ташкилотлар билан атом энергиясидан фойдаланиш соҳасида ахборот алмашиш Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларига мувофиқ амалга оширилади.
54-модда. Ядровий қурилмадаги ва (ёки) сақлаш пунктидаги авария ҳақида чет давлатларни хабардор қилиш
Ядровий қурилмадаги ва (ёки) сақлаш пунктидаги авария ҳақида чет давлатларни хабардор қилиш ваколатли давлат органлари томонидан Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларига мувофиқ амалга оширилади.
55-модда. Ядровий қурилмада ва (ёки) сақлаш пунктида авария содир бўлган тақдирда халқаро ёрдам кўрсатиш
Ядровий қурилмада ва (ёки) сақлаш пунктида авария содир бўлган тақдирда унинг оқибатларини чеклаш ҳамда фуқароларнинг ҳаёти ва соғлиғини ҳимоя қилиш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ҳамда жисмоний ва юридик шахсларнинг мол-мулкини ҳимоя қилиш мақсадида халқаро ёрдам кўрсатиш ҳамда олиш Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларига мувофиқ амалга оширилади.
10-боб. Якунловчи қоидалар
56-модда. Атом энергиясидан фойдаланиш тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик
Атом энергиясидан фойдаланиш тўғрисидаги қонунчиликни бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
57-модда. Ушбу Қонуннинг ижросини, етказилишини, моҳияти ва аҳамияти тушунтирилишини таъминлаш
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Атом энергияси агентлиги, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.
58-модда. Қонунчиликни ушбу Қонунга мувофиқлаштириш
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;
республика ижро этувчи ҳокимият органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.
59-модда. Ушбу Қонуннинг кучга кириши
Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2019 йил 9 сентябрь,
ЎРҚ-565-сон
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni
Atom energiyasidan tinchlik maqsadlarida foydalanish toʻgʻrisida
Qonunchilik palatasi tomonidan 2019-yil 2-iyulda qabul qilingan Senat tomonidan 2019-yil 23-avgustda maʼqullangan
1-bob. Umumiy qoidalar
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi atom energiyasidan tinchlik maqsadlarida foydalanish (bundan buyon matnda atom energiyasidan foydalanish deb yuritiladi) sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
2-modda. Atom energiyasidan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilik
Atom energiyasidan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.
Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining atom energiyasidan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.
3-modda. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
atom energiyasi — atom yadrolarida mavjud boʻlgan va yadroviy reaksiyalar hamda radioaktiv parchalanish chogʻida ajralib chiqadigan energiya;
atom energetikasi — atom energiyasini oʻzgartirish yoʻli bilan elektr va issiqlik energiyasini ishlab chiqarish bilan shugʻullanuvchi energetika tarmogʻi;
atom energiyasidan foydalanish obyektining toʻliq “hayotiy” davri — atom energiyasidan foydalanishning tegishli obyektlarini tadqiq etish, joylashtirish, loyihalashtirish, konstruksiyalash, ishlab chiqarish, qurish (shu jumladan montaj qilish, sozlash, ishga tushirish), ulardan foydalanish, ularni rekonstruksiya qilish, taʼmirlash hamda ularning texnik qurilmalarini, binolarini va inshootlarini tekshiruvdan oʻtkazish, ushbu obyektlarni foydalanishdan chiqarish (yopish), transportda tashish (tashish), saqlash, qayta ishlash va koʻmib tashlash;
ishlatib boʻlingan yadroviy yoqilgʻi — yadroviy reaktorning faol zonasidan butunlay chiqarib tashlangan va texnik xususiyatlariga koʻra yadroviy qurilmada foydalanish uchun moʻljallanmagan yadroviy material;
radiatsiyaviy manbalar — tarkibida radioaktiv moddalar mavjud boʻlgan yoki ionlashtiruvchi nurlanish chiqaradigan, yadroviy qurilmalar jumlasiga kirmaydigan majmualar, qurilmalar, apparatlar, uskunalar va buyumlar;
radioaktiv moddalar — ionlashtiruvchi nurlanishni tarqatadigan, yadroviy materiallar jumlasiga kirmaydigan moddalar;
radioaktiv chiqindilar — foydalanish uchun moʻljallanmagan, yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan eng koʻp miqdordan oshadigan faollik darajasiga ega radionuklidlarni oʻz ichiga olgan har qanday agregat holatidagi materiallar va moddalar;
saqlash punktlari — yadroviy qurilmalar jumlasiga kirmaydigan hamda yadroviy materiallarni va radioaktiv moddalarni saqlash, radioaktiv chiqindilarni saqlash yoki koʻmib tashlash uchun moʻljallangan statsionar obyektlar hamda inshootlar;
yadroviy yoqilgʻi — nazorat qilinadigan yadroviy boʻlinish reaksiyasini amalga oshirish hisobiga yadroviy qurilmada issiqlik energiyasi va (yoki) nurlanish oqimlarini olish uchun moʻljallangan yadroviy material;
yadroviy materiallar — tarkibida boʻlinadigan (parchalanadigan) yadroviy moddalar boʻlgan yoki ularni hosil qilishga qodir boʻlgan materiallar;
yadroviy reaktorning issiqlik ajratuvchi toʻplami — yadroviy materiallarni oʻz ichiga olgan va nazorat qilinadigan yadroviy reaksiyani amalga oshirish hisobiga yadroviy reaktorda issiqlik energiyasini olish uchun moʻljallangan buyum;
yadroviy qurilmalar — atom elektr stansiyalari, tadqiqot yadro reaktorlari, kritik va subkritik yadroviy stendlari boʻlgan inshootlar hamda majmualar, yadroviy yoqilgʻidan va yadroviy materiallardan foydalanish hamda ularni tashish uchun moʻljallangan qurilmalar.
4-modda. Atom energiyasidan foydalanishning asosiy prinsiplari
Atom energiyasidan foydalanishning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:
fuqarolarning hayoti va sogʻligʻini, jismoniy hamda yuridik shaxslarning mol-mulkini himoya qilish, shuningdek atrof-muhitni muhofaza qilish ustuvorligi;
xavfsizlikning taʼminlanishi;
axborotning ochiqligi;
yadroviy qurol va boshqa yadroviy portlovchi qurilmalar ishlab chiqarishning taqiqlanishi.
5-modda. Atom energiyasidan foydalanish obyektlari
Atom energiyasidan foydalanish obyektlari jumlasiga quyidagilar kiradi:
yadroviy qurilmalar;
saqlash punktlari;
yadroviy materiallar;
radiatsiyaviy manbalar;
radioaktiv moddalar;
yadroviy yoqilgʻi;
yadroviy reaktorlarning issiqlik ajratuvchi toʻplamlari;
ishlatib boʻlingan yadroviy yoqilgʻi;
radioaktiv chiqindilar.
6-modda. Atom energiyasidan foydalanish obyektlariga boʻlgan mulk huquqi
Atom energiyasidan foydalanish obyektlari davlat mulkida yoki Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadigan yuridik shaxslar mulkida boʻlishi mumkin. Davlat mulkida yoki yuridik shaxslar mulkida boʻlishi mumkin boʻlgan atom energiyasidan foydalanish obyektlarining roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi.
Atom energiyasidan foydalanish obyektlarining mulkdorlari ushbu obyektlarning but saqlanishini va ulardan belgilangan maqsadiga muvofiq foydalanilishini taʼminlaydi.
Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxslarining yadroviy materiallarga, shuningdek ishlatib boʻlingan yadroviy yoqilgʻiga boʻlgan mulk huquqini chet davlatga yoki chet davlatning yuridik shaxsiga oʻtkazish toʻgʻrisidagi bitimlari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti bilan kelishilgan holda tuziladi.
Atom energiyasidan foydalanish obyektlarini ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan roʻyxatga kiritilmagan yuridik shaxslar mulkiga oʻtkazish haqidagi bitimlar, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxslarining yadroviy materiallarga, ishlatib boʻlingan yadroviy yoqilgʻiga boʻlgan mulk huquqini chet davlatga yoki chet davlatning yuridik shaxsiga oʻtkazish haqida ushbu moddaning uchinchi qismi talablarini buzgan holda tuzgan bitimlari oʻz oʻzidan haqiqiy emas.
7-modda. Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyat turlari
Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyat turlari jumlasiga quyidagilar kiradi:
yadroviy qurilmalarni va (yoki) saqlash punktlarini tadqiq etish, joylashtirish, loyihalashtirish, barpo etish, ulardan foydalanish hamda ularni foydalanishdan chiqarish;
radiatsiyaviy manbalarni barpo etish, ulardan foydalanish va ularni foydalanishdan chiqarish;
yadroviy qurilmalar va (yoki) saqlash punktlari uchun uskunalarni konstruksiyalash hamda tayyorlash;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarining va (yoki) mazkur sohadagi faoliyatning xavfsizligini asoslash yuzasidan ekspertiza oʻtkazish;
radioaktiv moddalar, yadroviy materiallar va radioaktiv chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarining yadroviy, radiatsiyaviy, sanoat, yongʻin va ekologik xavfsizligini taʼminlash;
mazkur sohada ilmiy tadqiqotlar oʻtkazish;
atom energiyasidan foydalanish obyektlari jisman himoya qilinishini taʼminlash;
mazkur sohada davlat nazoratini va tekshiruvini amalga oshirish;
yadroviy qurilmalar va (yoki) saqlash punktlari uchun yadroviy materiallarni, uskunalarni hamda texnologiyalarni olib kirish va olib chiqish;
mazkur sohada xizmatlar koʻrsatish;
radiatsiyaviy vaziyatni monitoring qilish;
mazkur sohada mutaxassislarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish.
Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyat turlariga faoliyatning boshqa turlari ham kiritilishi mumkin.
2-bob. Atom energiyasidan foydalanish sohasini tartibga solish
8-modda. Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari
Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:
mazkur sohadagi davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirish;
milliy yadroviy infratuzilmani rivojlantirish;
atom energiyasidan foydalanish chogʻida fuqarolarning hayoti va sogʻligʻini, jismoniy va yuridik shaxslarning mol-mulkini himoya qilish, shuningdek atrof-muhitni muhofaza qilish;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarini jisman himoya qilishga doir tadbirlarni amalga oshirish;
atom energetikasini uzoq muddatli rivojlantirish;
mazkur sohada innovatsion texnologiyalar, ilmiy-texnikaviy ishlanmalar joriy etilishini ragʻbatlantirish;
mazkur sohada kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini tashkil etish;
xalqaro hamkorlikni rivojlantirish.
9-modda. Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi normalar va qoidalar
Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi normalar va qoidalar atom energiyasidan foydalanish obyektlarining va mazkur sohadagi faoliyatning xavfsizligi talablarini belgilovchi normativ-huquqiy hujjatlar hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar bilan belgilanadi.
10-modda. Atom energiyasidan foydalanish sohasini davlat tomonidan tartibga solish
Atom energiyasidan foydalanish sohasini davlat tomonidan tartibga solish atom energiyasidan foydalanish sohasidagi respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va atom energiyasidan foydalanish xavfsizligini davlat tomonidan tartibga soluvchi organlar tomonidan amalga oshiriladi.
Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi davlat boshqaruvini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, atom energiyasidan foydalanish sohasidagi vakolatli davlat organi, atom energiyasidan foydalanish sohasidagi davlat boshqaruvi boʻyicha alohida vakolatlarga ega boʻlgan davlat organlari, muassasalari va tashkilotlari, shuningdek mahalliy davlat hokimiyati organlari amalga oshiradi.
Atom energiyasidan foydalanish xavfsizligini davlat tomonidan tartibga solishni atom energiyasidan foydalanish xavfsizligini davlat tomonidan tartibga soluvchi maxsus vakolatli organ va atom energiyasidan foydalanish xavfsizligini davlat tomonidan tartibga solish boʻyicha alohida vakolatlarga ega boʻlgan davlat organlari (bundan buyon matnda xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlar deb yuritiladi) amalga oshiradi.
11-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining atom energiyasidan foydalanish sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
atom energiyasidan foydalanish sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini taʼminlaydi;
respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining va xoʻjalik boshqaruvi organlarining, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtiradi;
atom energiyasidan foydalanish sohasida davlat dasturlari ishlab chiqilishini va amalga oshirilishini tashkil etadi;
atom energiyasidan foydalanish sohasida oʻz vakolatlari doirasida normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qiladi;
yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punkti joylashtiriladigan joyni (hududni) tanlashga doir ishlarni muvofiqlashtiradi;
atom energiyasidan foydalanish sohasida ilmiy-texnikaviy va investitsiyaviy faoliyat amalga oshirilishini tashkil etadi;
atom energiyasidan foydalanish obyektlari joylashgan hududlarda yashovchi va (yoki) mehnat faoliyatini amalga oshiruvchi fuqarolarni ijtimoiy himoya qilish yuzasidan chora-tadbirlar koʻradi;
atom energiyasidan foydalanish sohasida xalqaro hamkorlikni amalga oshiradi.
12-modda. Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi vakolatli davlat organi
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Atom energiyasi agentligi atom energiyasidan foydalanish sohasidagi vakolatli davlat organidir (bundan buyon matnda vakolatli davlat organi deb yuritiladi).
Vakolatli davlat organi:
atom energiyasidan foydalanish sohasida yagona davlat siyosatini amalga oshiradi;
respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtiradi;
atom energiyasidan foydalanish sohasiga doir davlat dasturlari va boshqa dasturlarni ishlab chiqadi hamda amalga oshiradi;
atom energiyasidan foydalanish sohasida xavfsizlikni taʼminlash chora-tadbirlarini ishlab chiqadi;
atom energiyasidan foydalanish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqishda ishtirok etadi, shuningdek mazkur sohadagi normalar va qoidalarni oʻz vakolatlari doirasida ishlab chiqadi hamda qabul qiladi;
tasarrufidagi atom energiyasidan foydalanish obyektlarida yongʻin xavfsizligi choralari ishlab chiqilishi va amalga oshirilishini tashkil etadi;
tasarrufidagi atom energiyasidan foydalanish obyektlarini jisman himoya qilishni taʼminlash choralarini koʻradi;
tasarrufidagi yadroviy qurilmalarni va (yoki) saqlash punktlarini tadqiq etishga, joylashtirishga, loyihalashtirishga, barpo etishga hamda ulardan foydalanishga oid ishlarni tashkil etadi;
fundamental tadqiqotlarning, ilmiy-izlanish, tajriba-konstruktorlik va innovatsion ishlarning loyihalarini tayyorlash hamda amalga oshirishga, ilgʻor texnologiyalarni joriy etishga koʻmaklashadi;
tasarrufidagi atom energiyasidan foydalanish obyektlarida radiatsiyaviy va yadroviy xavfsizlik tizimini yaratadi hamda takomillashtiradi;
tasarrufidagi atom energiyasidan foydalanish obyektlaridagi yadroviy materiallar va texnologiyalarning, radioaktiv materiallarning tarqalib ketmasligi, shuningdek radiatsiyaviy hamda yadroviy xavfsizlikni taʼminlashga doir tadbirlarni amalga oshirish yuzasidan choralar koʻradi;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarini ekspluatatsiya qilish uchun zarur boʻlgan kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini tashkil etadi, shu jumladan chet elda tashkil etadi;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarida avariyaga oid tashqi va ichki rejani ishlab chiqish hamda amalga oshirishda ishtirok etadi;
Oʻzbekiston Respublikasi hududida radiatsiyaviy vaziyatni monitoring qilishning yagona avtomatlashtirilgan davlat tizimini tashkil qilishda va uning ishlashida ishtirok etadi;
yadroviy materiallar, ishlatib boʻlingan yadroviy yoqilgʻi va radioaktiv chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish boʻyicha dasturlarning shakllantirilishini va roʻyobga chiqarilishini taʼminlash ustidan idoraviy nazoratni amalga oshiradi;
yadroviy qurilmalarning va (yoki) saqlash punktlarining bosh (ilmiy, konstruktorlik va loyihalashtirish) tashkilotlarini belgilaydi, ular toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlaydi;
atom energiyasidan foydalanish sohasida xalqaro hamkorlikni amalga oshiradi, atom energiyasidan foydalanish sohasidagi xalqaro shartnomalar boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining majburiyatlari oʻz vakolatlari doirasida bajarilishini taʼminlaydi.
Vakolatli davlat organi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
13-modda. Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi davlat boshqaruvi boʻyicha alohida vakolatlarga ega boʻlgan davlat organlari, muassasalari va tashkilotlari
Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va xoʻjalik boshqaruvi organlari, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, ilmiy, konstruktorlik va loyihalashtirish tashkilotlari atom energiyasidan foydalanish sohasidagi davlat boshqaruvi boʻyicha alohida vakolatlarga ega boʻlgan davlat organlari, muassasalari va tashkilotlaridir.
Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan davlat organlari, muassasalari va tashkilotlari oʻz vakolatlari doirasida:
radiatsiyaviy taʼsirdan fuqarolarning hayoti va sogʻligʻi saqlanishini, jismoniy hamda yuridik shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlari, ularning mol-mulki, shuningdek atrof-muhit himoya qilinishini taʼminlaydi;
atom energiyasidan foydalanish sohasidagi kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishga doir faoliyatda ishtirok etadi;
yadroviy qurilmalar va (yoki) saqlash punktlari joylashgan hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishga hamda ularning ekologik xavfsizligiga doir kompleks dasturlarni ishlab chiqishda va amalga oshirishda ishtirok etadi;
tasarrufidagi atom energiyasidan foydalanish obyektlari hududida radiatsiyaviy vaziyatning monitoringini tashkil etadi va amalga oshiradi;
tasarrufidagi atom energiyasidan foydalanish obyektlarida radiatsiyaviy va yadroviy xavfsizlik tizimlarini yaratadi hamda takomillashtiradi;
tasarrufidagi atom energiyasidan foydalanish obyektlarining yongʻin xavfsizligini taʼminlashga doir tadbirlarni amalga oshiradi;
tasarrufidagi atom energiyasidan foydalanish obyektlari jisman himoya qilinishini taʼminlash choralarini koʻradi;
atom energiyasidan foydalanish chogʻida favqulodda vaziyatlar yuzaga kelgan taqdirda tasarrufidagi tashkilotlar hamda boʻlinmalarning kuchlari va vositalari harakat qilishga shayligi taʼminlanishini tashkil etadi, shuningdek bunday vaziyatlarning oldini olishga doir tadbirlarning bajarilishi ustidan idoraviy nazoratni amalga oshiradi;
atom energiyasidan foydalanish obyekti bilan bogʻliq avariya oqibatlarini bartaraf etishga, cheklashga va kamaytirishga doir tadbirlarni amalga oshirishda ishtirok etadi.
13 1 -modda. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligining atom energiyasidan foydalanish sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi oʻz vakolatlari doirasida vakolatli davlat organi bilan birgalikda atom elektr stansiyalari tomonidan ishlab chiqariladigan elektr energiyasini hisobga olgan holda elektr energiyasini ishlab chiqarish va isteʼmol qilishning balansini ishlab chiqadi, shuningdek atom energiyasidan foydalanish sohasiga doir davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni ishlab chiqishda ishtirok etadi.
14-modda. Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining atom energiyasidan foydalanish sohasidagi vakolatlari
Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari:
atom energiyasidan foydalanish sohasidagi masalalarning jismoniy va yuridik shaxslar ishtirokida muhokama etilishini tashkil qiladi hamda unda ishtirok etadi;
radiatsiyaviy taʼsirdan fuqarolarning hayoti va sogʻligʻi saqlanishini, jismoniy hamda yuridik shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlari, mol-mulki himoya qilinishini, shuningdek atrof-muhit muhofaza qilinishini taʼminlashga doir tadbirlarda ishtirok etadi;
avariyaga oid tashqi rejani ishlab chiqishda ishtirok etadi;
yadroviy qurilmalarni va (yoki) saqlash punktlarini qurish uchun yer uchastkalarini ajratish boʻyicha yer kadastri materiallarini tasdiqlaydi;
tegishli hududda atom energiyasidan foydalanish obyekti bilan bogʻliq avariya yuz bergan taqdirda jismoniy va yuridik shaxslarning harakatlar qilishga shayligi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;
atom energiyasidan foydalanish obyekti bilan bogʻliq avariya oqibatlarini bartaraf etishga, cheklashga va kamaytirishga doir tadbirlarni tashkil etishda ishtirok etadi;
aholini tegishli hudud doirasidagi radiatsiyaviy vaziyat va amalga oshirilayotgan tadbirlar toʻgʻrisida ommaviy axborot vositalari orqali xabardor etadi.
Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
15-modda. Atom energiyasidan foydalanish xavfsizligini davlat tomonidan tartibga solish
Atom energiyasidan foydalanish xavfsizligini davlat tomonidan tartibga solish radiatsiyaviy taʼsirdan fuqarolarning hayoti va sogʻligʻini saqlashga, jismoniy hamda yuridik shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini, mol-mulkini himoya qilishga, shuningdek atrof-muhitni muhofaza qilishga qaratilgandir.
Atom energiyasidan foydalanish xavfsizligini davlat tomonidan tartibga solish quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
atom energiyasidan foydalanish sohasidagi normalar va qoidalarni ishlab chiqish, tasdiqlash, amalga kiritish hamda amalga oshirish;
atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatni litsenziyalash;
atom energiyasidan foydalanish sohasidagi ruxsat berish faoliyati;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarining va atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatning ushbu sohada belgilangan normalar va qoidalarga muvofiqligini baholash;
atom energiyasidan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilikka rioya etilishi ustidan davlat nazorati;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarining xavfsizligini, jisman himoya qilinishini taʼminlash ustidan, shuningdek respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining hamda atom energiyasidan foydalanish sohasida faoliyatni amalga oshiruvchi boshqa yuridik shaxslarning avariyaga oid shayligi ustidan davlat nazorati va tekshiruvi;
atom energiyasidan foydalanish obyektlari va (yoki) atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyat xavfsizligini asoslash yuzasidan ekspertizani tashkil etish.
Xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlar qarorlar qabul qilishda atom energiyasidan foydalanish sohasidagi respublika ijro etuvchi hokimiyat organlaridan mustaqildir.
16-modda. Atom energiyasidan foydalanish xavfsizligini davlat tomonidan tartibga soluvchi maxsus vakolatli organ
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi atom energiyasidan foydalanish xavfsizligini davlat tomonidan tartibga soluvchi maxsus vakolatli organdir (bundan buyon matnda maxsus vakolatli organ deb yuritiladi).
Maxsus vakolatli organ oʻz vakolatlari doirasida:
atom energiyasidan foydalanish obyektlarining xavfsizligini taʼminlash sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlarini shakllantiradi va amalga oshiradi;
atom energiyasidan foydalanish xavfsizligini davlat tomonidan tartibga solish boʻyicha alohida vakolatlarga ega boʻlgan davlat organlarining faoliyatini muvofiqlashtiradi;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarida atom energiyasidan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarining xavfsizligini taʼminlash ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiradi;
atom energiyasidan foydalanish sohasidagi normalar va qoidalarni ishlab chiqadi, tasdiqlaydi, amalga kiritadi hamda ularning amalga oshirilishini taʼminlaydi;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarining jisman himoya qilinishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;
yadroviy qurilmalarda va (yoki) saqlash punktlarida pudratchilar tomonidan bajariladigan ishlarni qabul qilib olishda ishtirok etadi;
yadroviy qurilmalarda va (yoki) saqlash punktlarida radioaktiv moddalar, yadroviy materiallar hamda radioaktiv chiqindilarning hisobiga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini taʼminlaydi;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarining va (yoki) atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatning xavfsizligini asoslash yuzasidan ekspertizani tashkil etadi;
atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatni litsenziyalashni amalga oshiradi;
ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotlarning xodimlariga hamda atom energiyasidan foydalanish sohasida faoliyatni amalga oshiruvchi boshqa yuridik shaxslarning xodimlariga atom energiyasidan foydalanish sohasidagi ishlarni olib borish huquqiga doir ruxsatnomalarni xodimlarning lavozimlari roʻyxatiga, shuningdek ishlarning turlari roʻyxatiga muvofiq beradi;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarining radiatsiyaviy va yadroviy xavfsizligini taʼminlash yuzasidan profilaktika choralarini ishlab chiqadi hamda amalga oshiradi;
avariyaga oid tashqi rejani ishlab chiqishda ishtirok etadi hamda respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining va atom energiyasidan foydalanish sohasida faoliyatni amalga oshiruvchi boshqa yuridik shaxslarning avariyaga oid shayligi ustidan davlat nazoratini taʼminlaydi;
atom energiyasidan foydalanish obyektlaridagi noxush hodisalar va avariyalarning sabablarini texnik jihatdan tekshirish tartibini tasdiqlaydi;
respublika ijro etuvchi hokimiyat organlariga va xoʻjalik boshqaruvi organlariga, mahalliy davlat hokimiyati organlariga, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlariga atom energiyasidan foydalanish chogʻidagi xavfsizlik masalalari yuzasidan axborot beradi;
atom energiyasidan foydalanish sohasida xalqaro hamkorlikni amalga oshiradi.
Maxsus vakolatli organ qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
17-modda. Atom energiyasidan foydalanish xavfsizligini davlat tomonidan tartibga solish boʻyicha alohida vakolatlarga ega boʻlgan davlat organlari
Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va oʻy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi xuzuridagi Bojxona qoʻmitasi, Gidrometeorologiya xizmati agentligi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati, Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi atom energiyasidan foydalanish xavfsizligini davlat tomonidan tartibga solish boʻyicha alohida vakolatlarga ega boʻlgan davlat organlaridir.
Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan davlat organlari oʻz vakolatlari doirasida:
atom energiyasidan foydalanish sohasidagi normalar va qoidalarni ishlab chiqadi hamda ularni maxsus vakolatli organ bilan kelishilgan holda tasdiqlaydi;
yadroviy qurilmalarni va (yoki) saqlash punktlarini joylashtirish uchun maydonchalarni tanlash toʻgʻrisidagi qarorni qabul qilishda ishtirok etadi;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarining va (yoki) atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatning xavfsizligini asoslash yuzasidan ekspertizani tashkil qilishda ishtirok etadi;
yadroviy, radiatsiyaviy, sanoat, yongʻinga oid, sanitariya-epidemiologik va ekologik xavfsizlik talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati hamda tekshiruvini amalga oshiradi;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarining jisman himoya qilinishi, shuningdek respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa yuridik shaxslarning avariyaga oid shayligi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi.
18-modda. Xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlar mansabdor shaxslarining huquq va majburiyatlari
Xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlarning mansabdor shaxslari oʻz vakolatlari doirasida quyidagi huquqlarga ega:
ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotlardan, shuningdek atom energiyasidan foydalanish sohasida faoliyatni amalga oshiruvchi boshqa yuridik shaxslardan tekshirish (inspeksiya) oʻtkazish jarayonida zarur boʻlgan axborot va hujjatlarni soʻrash hamda olish;
xizmat guvohnomasini va xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlar rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) tekshirish (inspeksiya) tayinlash toʻgʻrisidagi buyrugʻining koʻchirma nusxasini taqdim etgach, yadroviy qurilmalarni va (yoki) saqlash punktlarini, yadroviy qurilmalar va (yoki) saqlash punktlari uchun tovarlar (ishlar, xizmatlar) yetkazib beruvchi yuridik shaxslarni moneliksiz borib koʻrish hamda binolarni, xonalarni, inshootlarni, texnik vositalarni, uskunalarni, dasturiy taʼminotni, materiallarni koʻrikdan oʻtkazish, shuningdek tadqiqotlar, sinovlar, ekspertizalar, tekshirishlar hamda davlat nazorati va tekshiruviga doir boshqa tadbirlar oʻtkazish;
ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotlarga, shuningdek atom energiyasidan foydalanish sohasida faoliyatni amalga oshiruvchi boshqa yuridik shaxslarga majburiy talablarning aniqlangan buzilishlarini bartaraf etish toʻgʻrisida koʻrsatmalar berish;
ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotlarga, shuningdek yadroviy qurilmada va (yoki) saqlash punktida ishlarni bajaruvchi boshqa yuridik shaxslarga ushbu obyektlarda yadroviy va (yoki) radiatsiyaviy xavfsizlikka, xodimlarning hayoti hamda sogʻligʻiga tahdid soluvchi holatlar aniqlangan taqdirda ishlarni toʻxtatib turish haqida koʻrsatmalar berish.
Xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlarning mansabdor shaxslari oʻz vakolatlari doirasida:
majburiy talablarning buzilishi bilan bogʻliq maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisida bayonnomalar tuzishi, maʼmuriy huquqbuzarliklar haqidagi ishlarni koʻrib chiqishi va bunday buzilishlarning oldini olish yuzasidan choralar koʻrishi;
majburiy talablarning buzilishi bilan bogʻliq materiallarni jinoyatlar alomatlari boʻyicha jinoyat ishlarini qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi masalani hal qilish uchun tegishli huquqni muhofaza qiluvchi organlarga yuborishi shart.
19-modda. Maxsus vakolatli organni ilmiy-texnikaviy jihatdan qoʻllab-quvvatlashni tashkil etish
Maxsus vakolatli organ ilmiy-texnikaviy koʻmak olish uchun quyidagi funksiyalarni amalga oshiruvchi tegishli tashkilotlarni jalb etishga haqli:
atom energiyasidan foydalanish sohasida ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarini bajarish hamda muvofiqlashtirish;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarining va (yoki) atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatning xavfsizligini asoslashga doir ekspertiza oʻtkazish;
atom energiyasidan foydalanish sohasidagi normativ-huquqiy bazani rivojlantirish va takomillashtirishga koʻmaklashish.
20-modda. Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatni litsenziyalash
Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatni amalga oshirish huquqi uchun litsenziya (bundan buyon matnda litsenziya deb yuritiladi) ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotlarga, shuningdek atom energiyasidan foydalanish sohasida faoliyatni amalga oshiruvchi boshqa yuridik shaxslarga atom energiyasidan foydalanish obyektlari va olib borilayotgan ishlar xavfsizligini taʼminlash sharti bilan maxsus vakolatli organ tomonidan beriladi.
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotlarning atom energiyasidan foydalanish sohasidagi quyidagi faoliyati litsenziyalanishi lozim:
yadroviy qurilmalarni va (yoki) saqlash punktlarini barpo etish hamda ulardan foydalanish;
radioaktiv moddalar, yadroviy materiallar va radioaktiv chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish.
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot litsenziyani olishi uchun zarur boʻlgan asosiy shartlar quyidagilardan iborat:
atom energiyasidan foydalanish obyektlarining va (yoki) atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatning xavfsizligini asoslash yuzasidan ekspertizaning ijobiy xulosasi mavjudligi;
ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotda radiatsiyaviy taʼsir tufayli yetkazilgan zarar oʻrnini qoplashning moliyaviy taʼminoti mavjudligi;
atom energiyasidan foydalanish obyekti toʻliq “hayotiy” davrining barcha bosqichlarida xavfsizlikni taʼminlash maqsadida ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotning moliyaviy barqarorligi asoslanganligi.
Boshqa yuridik shaxslarning atom energiyasidan foydalanish sohasidagi quyidagi faoliyati litsenziyalanishi lozim:
yadroviy qurilmalarni va (yoki) saqlash punktlarini loyihalashtirish hamda qurish, radiatsiyaviy manbalardan foydalanish;
yadroviy qurilmalar va (yoki) saqlash punktlari, radiatsiyaviy manbalar uchun uskunalarni konstruksiyalash hamda tayyorlash;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarining va (yoki) atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatning xavfsizligini asoslash yuzasidan ekspertiza oʻtkazish;
radioaktiv moddalar va yadroviy materiallar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish, shu jumladan ulardan foydalanish, ularni transportda tashish (tashish) va saqlash;
radioaktiv chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish, shu jumladan ularni qayta ishlash, transportda tashish (tashish), saqlash va koʻmib tashlash;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarida ilmiy tadqiqotlar oʻtkazish;
yadroviy qurilmalar va (yoki) saqlash punktlari uchun yadroviy materiallar, uskunalar hamda texnologiyalarni olib kirish va olib chiqish;
atom energiyasidan foydalanish sohasida xizmatlar koʻrsatish;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarini ishlatish uchun zarur boʻlgan kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish.
Yangi normativ-huquqiy hujjatlar va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning qabul qilinishi, shuningdek ularga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilishi bevosita litsenziyaning amal qilishini tugatishga yoki uning amal qilish muddati oʻzgarishiga olib kelmaydi.
Litsenziyalash jarayonida maxsus vakolatli organning ilmiy-texnikaviy jihatdan qoʻllab-quvvatlovchi tashkilotlari atom energiyasidan foydalanish sohasidagi litsenziyalanadigan faoliyatning va tegishli atom energiyasidan foydalanish obyektlarining xavfsizligi yuzasidan ekspertiza oʻtkazadi.
Atom energiyasidan foydalanish sohasida faoliyatni amalga oshiruvchi chet davlatning yuridik shaxslariga (ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotlardan tashqari) maxsus vakolatli organning qaroriga koʻra litsenziya mazkur yuridik shaxslar roʻyxatga olingan mamlakatda vakolatli organ tomonidan ularga berilgan xuddi shunday litsenziyaning amal qilish muddatiga berilishi mumkin.
21-modda. Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi ishlarni olib borish huquqini beruvchi ruxsatnoma
Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi muayyan ishlar ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotlarning xodimlari va atom energiyasidan foydalanish sohasida faoliyatni amalga oshiruvchi boshqa yuridik shaxslarning xodimlari tomonidan faqat ularda atom energiyasidan foydalanish sohasidagi ishlarni olib borish huquqini beruvchi ruxsatnomalar mavjud boʻlgan taqdirdagina bajarilishi mumkin.
Bajaradigan faoliyatiga qarab atom energiyasidan foydalanish sohasidagi ishlarni olib borish huquqini beruvchi ruxsatnomalarni olishi kerak boʻlgan xodimlar lavozimlarining roʻyxati, shuningdek amalga oshirilishi uchun atom energiyasidan foydalanish sohasidagi ishlarni olib borish huquqini beruvchi ruxsatnomalarni olish zarur boʻlgan ishlar turlarining roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
22-modda. Atom energiyasidan foydalanish obyektlarida qoʻllaniladigan buyumlarni, uskunalarni va texnik qurilmalarni sertifikatlashtirish
Atom energiyasidan foydalanish obyektlarida qoʻllash uchun sertifikatlashtirilishi lozim boʻlgan buyumlar, uskunalar va texnik qurilmalar sertifikatlashtirish boʻyicha akkreditatsiya qilingan organlarda sertifikatlashtiriladi.
Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq yadroviy qurilmalar va (yoki) saqlash punktlari uchun yetkazib beriladigan buyumlarga, uskunalarga hamda texnik qurilmalarga nisbatan yetkazib beruvchi mamlakatda berilgan sertifikatlar qoʻllanilishi mumkin.
23-modda. Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi davlat nazorati va tekshiruvi
Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi davlat nazorati va tekshiruvi xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlar va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan amalga oshiriladi.
Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi davlat nazorati va tekshiruvi atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar, ularning rahbarlari, boshqa mansabdor shaxslari hamda xodimlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida va atom energiyasidan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchiligida belgilangan talablar (bundan buyon matnda majburiy talablar deb yuritiladi) buzilishining oldini olishga, ularni aniqlash va bartaraf etishga qaratilgandir.
Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi davlat nazorati va tekshiruvi tekshirishlarni (inspeksiyalarni) tashkil etish hamda oʻtkazish, aniqlangan qoidabuzarliklarga barham berish yuzasidan choralar koʻrish, ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotlar, shuningdek boshqa yuridik shaxslar tomonidan mazkur sohadagi faoliyatni amalga oshirish chogʻida majburiy talablar ijrosi ustidan tizimli kuzatish, majburiy talablar ijrosining holatini tahlil va prognoz qilish orqali amalga oshiriladi.
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot, shuningdek boshqa yuridik shaxs tomonidan atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatni amalga oshirish jarayonida xavfsizlikni taʼminlash uchun zarur boʻlgan majburiy talablarga, litsenziyaning amal qilish shartlariga rioya etilishi, atom energiyasidan foydalanish obyektlarining mazkur sohada belgilangan normalar va qoidalarga muvofiqligi tekshirish (inspeksiya) predmetidir.
Yadroviy qurilmalar va (yoki) saqlash punktlari uchun yadroviy, radiatsiyaviy, sanoat, yongʻinga oid, sanitariya-epidemiologik, ekologik xavfsizlikni taʼminlash ustidan tegishincha davlat nazorati hamda tekshiruvini amalga oshiradigan xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlarning bevosita yadroviy qurilmalardagi va (yoki) saqlash punktlaridagi doimiy vakilligini nazarda tutuvchi davlat nazorati va tekshiruvi rejimi belgilanadi.
Atom energiyasidan foydalanish obyektlarini jisman himoya qilishni taʼminlash ustidan davlat nazorati va tekshiruvi xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlar tomonidan amalga oshiriladi.
Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa yuridik shaxslarning avariyaga oid shayligi ustidan davlat nazorati maxsus vakolatli organ tomonidan amalga oshiriladi. Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa yuridik shaxslarning avariyaga oid shayligi ustidan davlat tekshiruvi Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi tomonidan amalga oshiriladi.
Atom energiyasidan foydalanish obyekti bilan bogʻliq boʻlgan avariya sodir boʻlgan taqdirda jismoniy va yuridik shaxslarning harakat qilishga shayligi ustidan davlat nazoratini mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tegishli hudud doirasida amalga oshiradi.
Yadroviy qurilmalarni va (yoki) saqlash punktlarini qurish, rekonstruksiya qilish, kapital taʼmirlash hamda ularni foydalanishdan chiqarish ustidan davlat arxitektura-qurilish nazorati Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi tomonidan amalga oshiriladi.
24-modda. Atom energiyasidan foydalanish boʻyicha tadbirlarda fuqarolarning, nodavlat notijorat tashkilotlarining va fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining ishtiroki
Fuqarolar, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari:
atom energiyasidan foydalanish sohasidagi davlat dasturlari hamda boshqa dasturlarning, normativ-huquqiy hujjatlarning loyihalarini, yadroviy qurilmalar va (yoki) saqlash punktlarini joylashtirish, loyihalashtirish, barpo etish, ulardan foydalanish va ularni foydalanishdan chiqarish masalalarining muhokamasida ishtirok etishi hamda takliflar kiritishi;
atom energiyasidan foydalanish obyektlarining va (yoki) atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatning xavfsizligini asoslash yuzasidan ekspertiza oʻtkazishda ishtirok etish uchun oʻzining vakolatli vakillarini tavsiya etishi;
barpo etilishi moʻljallanayotgan, loyihalashtirilayotgan, barpo etilayotgan, foydalanilayotgan va foydalanishdan chiqarilayotgan yadroviy qurilmalar va (yoki) saqlash punktlarining xavfsizligi toʻgʻrisida tegishli davlat organlari hamda tashkilotlardan axborot soʻrashi va olishi, bundan davlat sirlarini va qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirni tashkil etuvchi maʼlumotlar mustasno;
tanishish maqsadida yadroviy qurilmalar va (yoki) saqlash punktlariga Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda tashrif buyurishi;
atom energiyasidan foydalanishga doir tadbirlarning amalga oshirilishiga koʻmaklashishi;
aholi oʻrtasida fuqarolarning xabardorligini, huquqiy savodxonligi va ekologik madaniyatini oshirishga qaratilgan tushuntirish ishlarini oʻtkazishda ishtirok etishi mumkin.
Radiatsiyaviy taʼsirga duchor boʻlgan fuqarolar Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan tartibda va shaklda beriladigan nurlanish dozasi toʻgʻrisida hujjatni olish huquqiga ega.
3-bob. Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini joylashtirish hamda barpo etish
25-modda. Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini joylashtirish hamda barpo etish toʻgʻrisida qaror qabul qilish
Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini barpo etish toʻgʻrisidagi qaror Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taklifiga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan qabul qilinadi.
Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini joylashtirish uchun maydoncha tanlash toʻgʻrisidagi qaror Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan qabul qilinadi.
Maxsus vakolatli organ tanlangan maydonchaning xavfsizligini asoslash yuzasidan davlat ekspertizasini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda tashkil etadi hamda maydonchadan yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini joylashtirish uchun foydalanishga doir ruxsatnoma beradi.
Yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining atrof-muhitga radiatsiyaviy taʼsirini baholash boʻyicha hujjatlar vakolatli davlat organi yoki ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot tomonidan mazkur atom energiyasidan foydalanish obyektlarining loyiha hujjatlari tarkibida atom energiyasidan foydalanish obyektlarining va (yoki) atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatning xavfsizligini asoslashga doir ekspertiza uchun taqdim etiladi.
26-modda. Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini barpo etish toʻgʻrisidagi qarorni bekor qilish
Atom energiyasidan foydalanish obyektlarining xavfsizlik darajasi pasayishiga, atrof-muhit holatining yomonlashuviga yoki boshqa salbiy oqibatlarga sabab boʻluvchi qoʻshimcha omillar aniqlangan taqdirda, yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini barpo etish toʻgʻrisidagi qaror ushbu obyektlarning va (yoki) atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatning xavfsizligini asoslashga doir ekspertiza xulosalari asosida bekor qilinishi, ularning barpo etilishi esa, tugatilishi yoki toʻxtatib turilishi kerak.
Xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlar, vakolatli davlat organi, mahalliy davlat hokimiyati organlari yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini barpo etish toʻgʻrisidagi qarorni bekor qilish haqida atom energiyasidan foydalanish obyektlarining va (yoki) atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatning xavfsizligini asoslashga doir ekspertiza asosida qoʻshimcha omillarni asoslantirgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga taklif kiritadi.
Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini barpo etish toʻgʻrisidagi qarorni bekor qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taklifiga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan amalga oshiriladi.
Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini barpo etish tugatilganligi yoki toʻxtatib turilganligi bilan bogʻliq zararlarning oʻrni ushbu omillar qaysi yuridik shaxslarning aybi tufayli oʻz vaqtida aniqlanmagan hamda hisobga olinmagan boʻlsa, oʻsha shaxslar hisobidan sud tartibida qoplanishi lozim. Barcha boshqa hollarda mazkur obyektlarni barpo etish tugatilganligi yoki toʻxtatib turilganligi bilan bogʻliq zararlarning oʻrni Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan qoplanishi lozim.
27-modda. Sanitariya-muhofaza zonasini, kuzatuv zonasini va xavfsizlik zonasini belgilash
Yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punkti joylashtirilgan hududda xavfsizlikni taʼminlash maqsadlarida quyidagi alohida hududlar belgilab qoʻyiladi:
sanitariya-muhofaza zonasi — alohida foydalanish rejimiga ega maxsus hudud;
kuzatuv zonasi — yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punkti ushbu zonada yashovchi aholiga radiatsiyaviy taʼsir koʻrsatishi ehtimoli mavjud boʻlgan hudud;
xavfsizlik zonasi — alohida huquqiy rejimga ega hudud.
Sanitariya-muhofaza zonasi va kuzatuv zonasining oʻlchamlari hamda chegaralari atom energiyasidan foydalanish sohasidagi normalar va qoidalarga muvofiq yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining loyihasida belgilanadi.
Sanitariya-muhofaza zonasida yashash uchun moʻljallangan turar joylarni va jamoat binolarini, bolalar muassasalarini, shuningdek yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining ishlashiga aloqador boʻlmagan hamda sanitariya-muhofaza zonasining tasdiqlangan loyihasida nazarda tutilmagan davolash-sogʻlomlashtirish muassasalarini, umumiy ovqatlanish obyektlarini, sanoat obyektlarini, yordamchi va boshqa inshootlarni hamda obyektlarni joylashtirish taqiqlanadi.
Sanitariya-muhofaza zonasida joylashgan mavjud obyektlar va inshootlarning foydalanish sohasi oʻzgargan taqdirda, ulardan xoʻjalik maqsadlari uchun foydalanishga ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotning taqdimnomasiga koʻra xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlarning ruxsati bilan yoʻl qoʻyiladi.
Kuzatuv zonasida xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlar tomonidan xoʻjalik faoliyati uchun cheklovlar joriy etilishi mumkin.
Sanitariya-muhofaza zonasida va kuzatuv zonasida atom energiyasidan foydalanish sohasidagi normalar hamda qoidalarga muvofiq radiatsiyaviy xavfsizlikning taʼminlanishi ustidan nazorat va radiatsiyaviy vaziyat monitoringi amalga oshiriladi.
Xavfsizlik zonasining oʻlchamlari va chegaralari atom energiyasidan foydalanish obyektining (hududning) himoyalanganligi taʼminlanganligi haqidagi axborotni hamda yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punkti hududida terrorchilik harakati sodir etilishining oldini olish, unga chek qoʻyish va (yoki) ushbu obyektlarda terrorchilik harakatining oqibatlarini tugatishga doir tadbirlar roʻyxatini oʻz ichiga olgan yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining xavfsizlik pasporti hisobga olingan holda belgilanadi.
Xavfsizlik zonasining alohida huquqiy rejimi quyidagi cheklovlarni oʻz ichiga oladi:
jismoniy shaxslarning xavfsizlik zonasi hududiga kirishiga va (yoki) unda boʻlishiga doir cheklovlarni, jismoniy shaxslarning xavfsizlik zonasi hududiga kirishini va (yoki) unda boʻlishini rad etish uchun asoslar roʻyxati belgilab qoʻyilgan holda;
uchuvchi apparatlarning (shu jumladan havo kemalarining) xavfsizlik zonasi hududi ustidan parvozlariga doir cheklovlarni;
jismoniy shaxslarning xavfsizlik zonasi hududiga kirishiga va (yoki) unda boʻlishiga doir cheklovlar bilan bogʻliq boʻlgan xoʻjalik hamda tadbirkorlik faoliyatini yuritish, tabiiy resurslarga, koʻchmas mol-mulkka egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish huquqiga doir cheklovlarni.
Sanitariya-muhofaza zonasi, kuzatuv zonasi va xavfsizlik zonasi belgilanganligi tufayli yetkazilgan zararlarning oʻrni ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot tomonidan yer toʻgʻrisidagi hamda fuqarolik qonunchiligida belgilangan tartibda qoplanadi.
28-modda. Yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining loyihasi
Yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punktining loyihasi atom energiyasidan foydalanish sohasidagi normalar hamda qoidalarga muvofiq ishlab chiqiladi.
Yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punktining loyihasida yer uchastkasi berilishi uchun zarur boʻlgan oʻlchamlar, loyihalashtirilayotgan yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punkti uchun ajratilgan yer uchastkasidan foydalanishga doir huquqlarga cheklovlar (yuklamalar) belgilash zarurligi funksional kapital imoratlarni (binolarni, inshootlarni), ishlab chiqarish, transport, muhandislik infratuzilmasining boshqa obyektlarini joylashtirish va sanitariya-muhofaza zonasini hamda kuzatuv zonasini, shuningdek xavfsizlik zonasini belgilash hisobga olingan holda asoslangan boʻlishi kerak.
Yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punktining loyihasida ularni foydalanishdan xavfsiz tarzda chiqarishga doir tadbirlar, radioaktiv moddalar, yadroviy materiallar hamda radioaktiv chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni xavfsiz amalga oshirishga doir tadbirlar nazarda tutilgan boʻlishi kerak.
Yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punktining loyihasi ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot tomonidan tasdiqlanadi.
Yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punktining loyihasi atom energiyasidan foydalanishning tegishli obyekti xavfsizligini tasdiqlaydigan atom energiyasidan foydalanish obyektlarining xavfsizligini asoslashga doir ekspertizadan oʻtkazilishi lozim.
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot atom energiyasidan foydalanish obyektlarining va (yoki) atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatning xavfsizligini asoslashga doir qoʻshimcha ekspertizalarni oʻz vakolatlari doirasida tashkil etishi, shu jumladan mustaqil xalqaro ekspertlarni jalb etgan holda tashkil etishi mumkin.
4-bob. Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini qabul qilib olish, ishga tushirish, ulardan foydalanish hamda ularni foydalanishdan chiqarish
29-modda. Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini qabul qilib olish hamda ishga tushirish
Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini foydalanishga qabul qilib olish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibga muvofiq yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punkti loyihasida nazarda tutilgan barcha ishlab chiqarish va maishiy maqsadlar uchun moʻljallangan obyektlar bilan kompleks ravishda amalga oshirilishi kerak.
Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini ishga tushirish yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini ishga tushirishning ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot tomonidan koʻrsatilgan obyektlar loyihalari asosida tasdiqlangan hamda xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi tegishli organlar bilan kelishilgan dasturga muvofiq amalga oshiriladi.
Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini ishga tushirish ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotda yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini ishlatish uchun maxsus vakolatli organ tomonidan berilgan litsenziya mavjud boʻlgan taqdirda amalga oshiriladi.
30-modda. Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini ekspluatatsiya qilish
Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini ekspluatatsiya qilish ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot tomonidan amalga oshiriladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tashkil etilgan hamda yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punkti uchun masʼul etib tayinlangan hamda oʻz kuchlari bilan yoki boshqa yuridik shaxslarni jalb etgan holda yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini ekspluatatsiya qilishga qodir boʻlgan yuridik shaxs ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotdir.
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining xavfsizligi, shuningdek radioaktiv moddalar, yadroviy materiallar hamda radioaktiv chiqindilar bilan bogʻliq ishlar amalga oshirilishi uchun javobgardir.
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot litsenziyadan mahrum etilgan taqdirda, u atom energiyasidan foydalanish obyektlarining xavfsizligi uchun bu obyektlar boshqa ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotga topshirilguniga yoki yangi litsenziya olinguniga qadar javobgar boʻlib qolaveradi.
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot oʻz faoliyatini amalga oshirish uchun tegishli moliyaviy, moddiy-texnik resurslarga va kadrlar salohiyatiga ega boʻlishi kerak.
Ushbu Qonunda nazarda tutilgan hollardan tashqari, ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotning yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini ekspluatatsiya qilishga doir faoliyatiga aralashishga yoʻl qoʻyilmaydi.
31-modda. Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotning huquq va majburiyatlari
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot quyidagi huquqlarga ega:
atom energiyasidan foydalanish sohasidagi davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni ishlab chiqishda hamda amalga oshirishda ishtirok etish;
yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini joylashtirish, barpo etish, ulardan foydalanish hamda ularni foydalanishdan chiqarish, yadroviy materiallar, radioaktiv moddalar va radioaktiv chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish;
yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini barpo etish hamda foydalanishdan chiqarish, yadroviy qurilmalar uchun yadroviy yoqilgʻini yetkazib berish, foydalanishning servis jihatdan qoʻllab-quvvatlanishini taʼminlash, ishlatib boʻlingan yadroviy yoqilgʻi, radioaktiv moddalar va radioaktiv chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish uchun shartnomalar boʻyicha yagona buyurtmachi vazifalarini bajarish;
atom energiyasidan foydalanish obyektining toʻliq “hayotiy” davri uchun yadroviy qurilmadan va (yoki) saqlash punktidan foydalanishni konstruktorlik jihatidan taʼminlash uchun shartnomalar tuzish;
chet el davlatlarining vakolatli organlari tomonidan malakasi tasdiqlangan va maxsus vakolatli organ tomonidan oʻziga atom energiyasidan foydalanish sohasidagi ishlarni olib borish huquqini beruvchi ruxsatnoma berilgan chet ellik mutaxassislarni ishga qabul qilish, shu jumladan atom energiyasidan foydalanish obyektlarini boshqarish uchun ishga qabul qilish.
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot:
yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini joylashtirish uchun maydonchadan foydalanishga maxsus vakolatli organdan ruxsatnoma olish maqsadida xavfsizlikni asoslash uchun muhandislik izlanishlarini hamda tadqiqotlarini tashkil etishi;
atom energiyasidan foydalanish obyekti toʻliq “hayotiy” davrining barcha bosqichlarida xavfsizlikni taʼminlash tadbirlarini ishlab chiqishi hamda amalga oshirishi;
yadroviy qurilmada va (yoki) saqlash punktida radiatsiyaviy vaziyat monitoringini hamda atom energiyasidan foydalanish xavfsizligi ustidan ishlab chiqarish nazoratini amalga oshiruvchi xizmatlarni tashkil etishi;
xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlarga yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining xavfsizligi holati toʻgʻrisida axborot taqdim etishi;
xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlar mansabdor shaxslarining koʻrsatmalarini bajarishi;
tegishli atom energiyasidan foydalanish obyektlarining jisman himoya qilinishini taʼminlashi;
yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini barpo etish, ulardan foydalanish hamda ularni foydalanishdan chiqarishning barcha bosqichlarida sifatni taʼminlash dasturlarini ishlab chiqishi va amalga oshirishi;
yadroviy qurilmalarning va (yoki) saqlash punktlarining axborot xavfsizligini taʼminlashi;
yadroviy qurilmalarda va (yoki) saqlash punktlarida radioaktiv moddalar, yadroviy materiallar hamda radioaktiv chiqindilarning hisobini yuritishi;
yadroviy qurilmadagi va (yoki) saqlash punktidagi avariyalarning oldini olish hamda oʻz xodimlari va jalb etiladigan xodimlar, ularga tutash hududlarning aholisi va atrof-muhit uchun avariyalarning salbiy oqibatlarini kamaytirish yuzasidan choralar ishlab chiqishi hamda amalga oshirishi;
yadroviy qurilmadan va (yoki) saqlash punktidan foydalanish chogʻida sodir boʻlgan noxush hodisalar hamda avariyalar sabablarining texnik tekshiruvini oʻtkazishi;
yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining avariyaga oid ichki rejasini ishlab chiqishi hamda tasdiqlashi va uni bajarish uchun oʻz xodimlarining hamda jalb etiladigan xodimlarning va zarur boʻlgan moddiy-texnika vositalarining shayligini taʼminlashi;
oʻz xodimlarining ijtimoiy kafolatlarga boʻlgan huquqlari amalga oshirilishini taʼminlashi;
oʻz xodimlarining va jalb etiladigan xodimlarning individual nurlanish dozalarining dozimetrik hisobini amalga oshirishi;
oʻz xodimlarini va jalb etiladigan xodimlarni tegishli shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlashi;
oʻz xodimlarining tibbiy koʻrigini tashkil etishi;
yadroviy qurilmada va (yoki) saqlash punktida yongʻindan himoya qilish hamda atrof-muhitni muhofaza qilishga doir tadbirlarning dasturlarini ishlab chiqishi, tasdiqlashi hamda amalga oshirishi;
xodimlarni tanlashi, tayyorlashi, qayta tayyorlashi va ularning malakasini oshirishi hamda ishlab chiqarishda ular uchun zarur ijtimoiy-maishiy sharoitlar yaratishi;
sanitariya-muhofaza zonasidagi va kuzatuv zonasidagi radiatsiyaviy vaziyat toʻgʻrisida aholini xabardor qilishi shart.
32-modda. Yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining xavfsizligini davriy baholash
Yadroviy qurilmadan va (yoki) saqlash punktidan foydalanishda ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining xavfsizligini davriy baholashni oʻtkazadi.
Yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining xavfsizligini birinchi marta baholash foydalanish boshlanganidan keyin oʻn yil oʻtgach amalga oshirilib, keyinchalik foydalanish yakunlanguniga qadar xavfsizlik har oʻn yilda davriy baholanadi.
Yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining xavfsizligini davriy baholashni oʻtkazish tartibi hamda tegishli tadqiqotlarning hajmi maxsus vakolatli organ tomonidan belgilanadi.
33-modda. Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini foydalanishdan chiqarish
Yadroviy qurilmalarni va (yoki) saqlash punktlarini foydalanishdan chiqarishni taʼminlashga doir tartib va chora-tadbirlar atom energiyasidan foydalanish sohasidagi normalar hamda qoidalarga muvofiq yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punkti loyihasida nazarda tutilgan boʻlishi kerak.
Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini ularning yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punkti loyihasida belgilangan texnik resursi sarflanib boʻlguniga qadar foydalanishdan chiqarish toʻgʻrisidagi yoki ular ishining loyihadagi texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarini cheklash haqidagi takliflar tegishli asoslar hamda davlat ekspertizalarining xulosalari mavjud boʻlgan taqdirda vakolatli davlat organi, xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlar va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan kiritilishi mumkin.
Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini muddatidan ilgari foydalanishdan chiqarish toʻgʻrisidagi qaror texnologik jarayonlar va ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotning imkoniyatlari hisobga olingan holda qabul qilinadi.
34-modda. Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini foydalanishdan chiqarish jamgʻarmasi
Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini foydalanishdan chiqarish, muddatidan ilgari foydalanishdan chiqarish yoxud foydalanish xususiyatlarini cheklash boʻyicha ishlarni moliyalashtirish uchun ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot tomonidan Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini foydalanishdan chiqarish jamgʻarmasi tuziladi.
Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini foydalanishdan chiqarish jamgʻarmasini shakllantirish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi hamda yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini ishga tushirishdan oldin belgilangan boʻlishi kerak.
Atom elektr stansiyasi yoki uning bloki uchun Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini foydalanishdan chiqarish jamgʻarmasi elektr hamda issiqlik energiyasini sotishdan va boshqa xizmatlarni koʻrsatishdan olinadigan mablagʻlar, shuningdek qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan shakllantiriladi.
Yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini foydalanishdan chiqarish jamgʻarmasining mablagʻlaridan faqat yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini foydalanishdan chiqarish, ishlatib boʻlingan yadroviy yoqilgʻiga doir ishlarni amalga oshirish bilan bogʻliq xarajatlarni moliyalashtirish hamda ushbu obyektlarning xavfsizligini asoslash va oshirish boʻyicha ilmiy-tadqiqot hamda tajriba-konstruktorlik ishlarini moliyalashtirish uchun foydalaniladi.
5-bob. Radioaktiv moddalar, yadroviy materiallar, yadroviy yoqilgʻi, ishlatib boʻlingan yadroviy yoqilgʻi va radioaktiv chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish
35-modda. Radioaktiv moddalar, yadroviy materiallar va radioaktiv chiqindilarning davlat hisobi
Radioaktiv moddalar, yadroviy materiallar va radioaktiv chiqindilar ionlashtiruvchi nurlanish chiqaradigan manbalarning muomalasi ustidan davlat hisobi hamda nazorati tizimida davlat hisobiga olinishi lozim.
Ionlashtiruvchi nurlanish chiqaradigan manbalarning muomalasi ustidan davlat hisobi va nazorati tizimini tashkil etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
36-modda. Radioaktiv moddalarni, yadroviy materiallarni, yadroviy yoqilgʻini, ishlatib boʻlingan yadroviy yoqilgʻini va radioaktiv chiqindilarni transportda tashish (tashish)
Radioaktiv moddalarni, yadroviy materiallarni, yadroviy yoqilgʻini, ishlatib boʻlingan yadroviy yoqilgʻini va radioaktiv chiqindilarni transportda tashish (tashish) atom energiyasidan foydalanish sohasidagi normalar hamda qoidalarga, xavfli yuklarni tashish qoidalariga, shuningdek atrof-muhitni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq amalga oshirilishi kerak.
Radioaktiv moddalarni, yadroviy materiallarni, yadroviy yoqilgʻini, ishlatib boʻlingan yadroviy yoqilgʻini va radioaktiv chiqindilarni transportda tashish (tashish) qoidalarida joʻnatuvchining, tashuvchining hamda oluvchining huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi, transportda tashish (tashish) chogʻidagi xavfsizlik, jisman himoya qilish choralari, oʻrovga, tamgʻalashga hamda transport vositalariga qoʻyiladigan talablar, transport hodisalariga va avariyalarga yoʻl qoʻymaslikka doir kelishilgan chora-tadbirlar tizimi, ehtimol tutilgan avariyalarning kengayib ketishiga yoʻl qoʻymaslik va ularning oqibatlarini tugatish tadbirlari nazarda tutilgan boʻlishi kerak.
Radioaktiv moddalarni, yadroviy materiallarni, yadroviy yoqilgʻini, ishlatib boʻlingan yadroviy yoqilgʻini va radioaktiv chiqindilarni transportda tashish (tashish) chogʻidagi avariyalarning kengayib ketishiga yoʻl qoʻymaslik hamda ularning oqibatlarini tugatish transportda tashish (tashish) subyektlarining, Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi ixtisoslashtirilgan boʻlinmalarining hamda Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va harakat qilish davlat tizimining tegishli funksional quyi tizimlarining kuchlari hamda vositalari orqali amalga oshiriladi.
37-modda. Radioaktiv moddalarni, yadroviy materiallarni, yadroviy yoqilgʻini, ishlatib boʻlingan yadroviy yoqilgʻini va radioaktiv chiqindilarni olib kirish hamda olib chiqish
Yadroviy materiallarni, yadroviy yoqilgʻini va radioaktiv chiqindilarni Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish hamda uning hududidan olib chiqish, shuningdek ishlatib boʻlingan yadroviy yoqilgʻini Oʻzbekiston Respublikasi hududidan olib chiqish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari asosida Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq amalga oshiriladi.
Radioaktiv moddalarni Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish va uning hududidan olib chiqish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari asosida amalga oshiriladi.
Oʻzbekiston Respublikasi hududiga faqat ilgari Oʻzbekiston Respublikasi hududidan olib chiqib ketilgan radioaktiv chiqindilar va ishlatib boʻlingan yadroviy yoqilgʻidan olingan qayta ishlash mahsulotlarini olib kirishga yoʻl qoʻyiladi.
38-modda. Radioaktiv moddalarni va yadroviy materiallarni saqlash
Radioaktiv moddalarni va yadroviy materiallarni saqlash ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot tomonidan amalga oshiriladi.
Radioaktiv moddalarni va yadroviy materiallarni saqlash chogʻida ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotlar xodimlarini, yadroviy qurilmalarga va (yoki) saqlash punktlariga tutash hududlardagi aholini hamda atrof-muhitni radiatsiyaviy taʼsirdan atom energiyasidan foydalanish sohasidagi normalar hamda qoidalarga rioya etilgan holda himoya qilish taʼminlanishi kerak.
39-modda. Radioaktiv chiqindilarni saqlash, qayta ishlash va koʻmib tashlash
Radioaktiv chiqindilarni saqlash, qayta ishlash va koʻmib tashlash loyiha hujjatlarida va (yoki) texnologik hujjatlarda nazarda tutilishi kerak hamda faqat buning uchun maxsus moʻljallangan saqlash punktlarida yoʻl qoʻyiladi.
Radioaktiv chiqindilarni saqlash, qayta ishlash va koʻmib tashlash chogʻida aholini radiatsiyaviy taʼsirdan himoya qilish va ekologik xavfsizlikni taʼminlash uchun bu chiqindilarning xavfsizligi hamda ularni atrof-muhitdan ajratib qoʻyish taʼminlanishi kerak.
6-bob. Atom energiyasidan foydalanish obyektlarini jisman himoya qilish
40-modda. Atom energiyasidan foydalanish obyektlarining jisman himoya qilinishini taʼminlash
Atom energiyasidan foydalanish obyektlarini jisman himoya qilish quyidagilarga qaratilgan texnik va tashkiliy choralar kompleksini rejalashtirish, muvofiqlashtirish, davlat tomonidan nazorat qilish hamda tekshirishning, amalga oshirishning yagona tizimini nazarda tutadi:
yadroviy qurilmalar va (yoki) saqlash punktlari hududiga ruxsatsiz kirishning, radioaktiv moddalar, yadroviy materiallar hamda radioaktiv chiqindilardan ruxsatsiz foydalanishning oldini olishga, shuningdek ular talon-toroj qilinishining va shikastlantirilishining oldini olishga;
radioaktiv moddalar, yadroviy materiallar va radioaktiv chiqindilarning bir butunligiga nisbatan har qanday tajovuzlarni oʻz vaqtida aniqlash hamda ularga chek qoʻyishga, yadroviy qurilmalarning va (yoki) saqlash punktlarining xavfsizligiga tahdid qiluvchi qoʻporuvchilik hamda terrorchilik harakatlarini oʻz vaqtida aniqlashga va ularga chek qoʻyishga;
yoʻqolgan yoki oʻgʻirlangan radioaktiv moddalarni, yadroviy materiallarni va radioaktiv chiqindilarni topish hamda qaytarishga.
Atom energiyasidan foydalanish obyektlarining jisman himoya qilinishini taʼminlashga doir talablar atom energiyasidan foydalanish sohasidagi normalar va qoidalar bilan belgilanadi.
Atom energiyasidan foydalanish obyektlarining jisman himoya qilinishini taʼminlash loyihalashtirishning, barpo etishning, ishga tushirishning, foydalanishning va foydalanishdan chiqarishning barcha bosqichlarida, shuningdek radioaktiv moddalar, yadroviy materiallar hamda radioaktiv chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni bajarish, shu jumladan ularni transportda tashish (tashish) chogʻida amalga oshiriladi.
Atom energiyasidan foydalanish obyektlarini jisman himoya qilish ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotlar va xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi tegishli organlar tomonidan oʻz vakolatlari doirasida taʼminlanadi.
Zarur hollarda, atom energiyasidan foydalanish obyektlarining jisman himoya qilinishini taʼminlashga doir vazifalarni bajarish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmatining, Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasining tegishli boʻlinmalari jalb etilishi mumkin.
Yadroviy qurilmalardan va (yoki) saqlash punktlaridan foydalanish, shuningdek ishlab chiqarishning, foydalanishning, qayta ishlashning, transportda tashishning va saqlashning istalgan bosqichida turgan radioaktiv moddalar, yadroviy materiallar va radioaktiv chiqindilar bilan ishlarni amalga oshirish, agar ularning jisman himoya qilinishi taʼminlanmagan boʻlsa, taqiqlanadi.
41-modda. Yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punkti hududidagi shaxslarning huquqlarini cheklash
Yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining jisman himoya qilinishini taʼminlash maqsadida yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punkti joylashgan hududdagi, shuningdek ularning sanitariya-muhofaza zonalaridagi hamda xavfsizlik zonalaridagi shaxslarning yurishi va harakat qilishi cheklanishi mumkin, ularning ashyolari va transport vositalari esa koʻzdan kechirilishi, shu jumladan maxsus vositalar qoʻllanilgan holda koʻzdan kechirilishi mumkin.
42-modda. Yadroviy qurilmalar va (yoki) saqlash punktlari hududlarida ommaviy tadbirlar
Yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining sanitariya-muhofaza zonasida hamda xavfsizlik zonasida ruxsat etilmagan yigʻilishlar, mitinglar, namoyishlar va boshqa ommaviy tadbirlarni (bundan buyon matnda ommaviy tadbirlar deb yuritiladi) oʻtkazish taqiqlanadi.
Yadroviy qurilmalarning va (yoki) saqlash punktlarining sanitariya-muhofaza zonasi hamda xavfsizlik zonasi tashqarisida ommaviy tadbirlarni tashkil etish va oʻtkazishga, agar buning natijasida yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining ish qobiliyati buzilishi yuz berishi mumkin boʻlsa, ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotning xodimlari oʻz xizmat majburiyatlarini bajarishi qiyinlashsa yoxud aholi yoki atrof-muhit xavfsizligiga boshqa tahdidlar yuzaga kelsa, yoʻl qoʻyilmaydi.
Ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida koʻrsatilgan, yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining xavfsiz ishlashiga tahdid soluvchi harakatlar natijasida ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotga yetkazilgan zararning oʻrni aybdor shaxslar tomonidan sud tartibida qoplanadi.
43-modda. Shaxslarning atom energiyasidan foydalanish obyektlarida ishlashiga ruxsat berish
Atom energiyasidan foydalanish obyektlarida oʻn sakkiz yoshga toʻlgan va bu ish uchun tibbiy jihatdan qarshi koʻrsatmalarga ega boʻlmagan, tegishli malaka talablariga javob beradigan, maxsus vakolatli organ tomonidan beriladigan atom energiyasidan foydalanish sohasidagi ishlarni olib borish huquqini beruvchi ruxsatnomaga ega boʻlgan, shuningdek mazkur ishga, agar ish davlat sirlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirdan foydalanish bilan bogʻliq boʻlsa, ruxsat olgan shaxslarning ishlashiga yoʻl qoʻyiladi.
Tibbiy jihatdan qarshi koʻrsatmalarning roʻyxati va ular tatbiq etiladigan lavozimlarning roʻyxati, shuningdek tibbiy koʻriklar va psixofizik tekshiruvlar oʻtkazishga doir talablar Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan belgilanadi.
7-bob. Avariyaga oid shaylik va avariya holatida harakat qilish
44-modda. Avariyaga oid shaylikni va avariya holatida harakat qilishni tashkil etish
Avariyaga oid shaylikni va avariya holatida harakat qilishni tashkil etish avariyaga oid tashqi hamda ichki rejalar bilan belgilanadigan, avariyaga oid shaylikni taʼminlash va avariya holatida harakat qilishni taʼminlash boʻyicha chora-tadbirlarni ishlab chiqishdan iborat.
45-modda. Avariyaga oid rejalarni ishlab chiqish tartibi
Avariyaga oid rejalarni ishlab chiqish tartibi, atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatni amalga oshirish chogʻida yuzaga kelgan avariya oqibatlarini tugatish, cheklash yoki kamaytirish choralari, aholini xabardor qilish usullari, shuningdek avariyaga oid shaylikni tekshirish choralari maxsus vakolatli organning yoki Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligining takliflari asosida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
46-modda. Avariyaga oid tashqi reja
Avariyaga oid tashqi rejada avariya holatida harakat qilish zonalari hamda respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining va fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va harakat qilish davlat tizimi kuchlari va vositalarining atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatni amalga oshirish chogʻida yuzaga kelgan favqulodda vaziyat holatida jismoniy shaxslarning hayoti va sogʻligʻini saqlashga, atrof-muhitni muhofaza qilishga hamda jismoniy va yuridik shaxslarning mol-mulkini himoya qilishga qaratilgan harakatlari belgilanadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi avariyaga oid tashqi reja ishlab chiqilishini hamda tegishli respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va harakat qilish davlat tizimi kuchlari hamda vositalari tomonidan uni amalga oshirishga doir tadbirlarning bajarilishini muvofiqlashtiradi.
Avariyaga oid tashqi reja Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
47-modda. Avariyaga oid ichki reja
Avariyaga oid ichki reja ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotning yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini barpo etish yoki undan foydalanish chogʻida yuzaga kelgan avariya oqibatlarini tugatishga, cheklashga yoki kamaytirishga doir harakatlarini belgilaydi.
Avariyaga oid ichki reja ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot tomonidan avariyaga oid tashqi reja hisobga olingan holda ishlab chiqiladi hamda xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlar bilan kelishilganidan soʻng tasdiqlanadi.
Avariyaga oid ichki reja yadroviy qurilmaning va (yoki) saqlash punktining rejalashtirilgan ishga tushirilishi boshlanishidan kamida olti oy oldin tasdiqlanishi kerak.
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot oʻz mablagʻlari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan avariyaga oid ichki reja tadbirlarini ishlab chiqadi hamda uning moddiy-texnika taʼminotining va kadrlar bilan taʼminlanishining zarur darajasini saqlab turadi.
Avariyaga oid ichki reja yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punkti ishga tushirilguniga qadar hamda butun foydalanish muddati mobaynida maxsus vakolatli organ va Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi tomonidan belgilangan davriylikda amaliy tekshiruvdan oʻtkaziladi.
48-modda. Avariyaga oid shaylikni va avariya holatida harakat qilishni taʼminlashga doir talablar
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot oʻz xodimlarini avariyaga oid tashqi va ichki rejalar bilan tanishtirishi hamda xodimlarni ushbu rejalarga muvofiq majburiyatlarni bajarishga tayyorlash yuzasidan oʻquv dasturini amalga oshirishi shart.
Yadroviy qurilmada va (yoki) saqlash punktida atrof-muhitga radiatsiyaviy xavfsizlikning belgilangan nazorat darajalaridan ortiq miqdorda radioaktiv moddalar chiqishiga olib kelgan avariya yuzaga kelgan taqdirda, ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot:
tegishli mahalliy davlat hokimiyati organlarini, Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligini, vakolatli davlat organini, xavfsizlikni davlat tomonidan tartibga soluvchi organlarni, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarini, hududning eng tahdid solinayotgan uchastkalari aholisini, Oʻzbekiston Respublikasi hududida radiatsiyaviy vaziyatni monitoring qilishning yagona avtomatlashtirilgan davlat tizimi xizmatlarini radiatsiyaviy vaziyat toʻgʻrisidagi tezkor axborot bilan taʼminlashi;
radiatsiyaviy avariya oqibatlarini tugatish, cheklash yoki kamaytirish boʻyicha avariyaga oid tashqi va ichki rejalarga muvofiq harakatlar qilinishini taʼminlashi;
chet tashkilotlarning va ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotning avariya oqibatlarini tugatishda band boʻlmagan va ishi xavfsizlikni taʼminlash bilan bogʻliq boʻlmagan xodimlari evakuatsiya qilinishini taʼminlashi;
radioaktiv moddalar atrof-muhitga chiqib ketishining uzluksiz monitoring qilinishini taʼminlashi;
avariyaga oid ishlar amalga oshiriladigan zonalarda dozimetrik nazoratni taʼminlashi;
avariya oqibatlarini tugatishda, cheklashda yoki kamaytirishda ishtirok etayotgan shaxslarga toʻgʻri keladigan doza koʻrsatkichlarining joriy monitoringini va hisobga olinishini, shuningdek radiatsiyaviy xavfsizlikning belgilangan nazorat darajalaridan ortib ketishiga yoʻl qoʻymaslik yuzasidan choralar koʻrilishini taʼminlashi shart.
Avariya rivojlanishining oldini olishga yoki uni tugatishga doir ishlar bajarilayotganda ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot xodimlarining radiatsiyaviy xavfsizlikning belgilangan nazorat darajalaridan koʻproq nurlanishiga (lekin atom energiyasidan foydalanish sohasidagi normalar va qoidalarda belgilangan potensial xavfli nurlanish dozasidan yuqori boʻlmagan miqdorda) yoʻl qoʻyilishi mumkin.
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot mazkur ishlarda ishtirok etayotgan xodimlarni radiatsiyaviy xavfsizlikning belgilangan nazorat darajalaridan koʻproq nurlanishning yuz berishi mumkin boʻlgan xavfi toʻgʻrisida oldindan xabardor qilishi va bunga ularning yozma roziligini, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining ruxsatnomasini olishi shart.
8-bob. Radiatsiyaviy taʼsir tufayli yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash
49-modda. Jismoniy va yuridik shaxslarga radiatsiyaviy taʼsir natijasida yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash
Jismoniy shaxslarning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan hamda radiatsiyaviy taʼsir bilan bogʻliq yoxud radiatsiyaviy taʼsirning zaharli, portlovchi yoki boshqa xavfli taʼsirlar bilan uygʻunlashuviga bogʻliq boʻlgan zararning oʻrni qoplanishi lozim.
Agar radiatsiyaviy taʼsir tufayli yetkazilgan zarar bilan bir qatorda radiatsiyaviy taʼsir sababli yetkazilgan zarardan asoslangan ravishda ajratilib qoʻyilishi mumkin boʻlmagan boshqa zarar yetkazilgan boʻlsa, bunday zararning oʻrni atom energiyasidan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq qoplanishi lozim.
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot tomonidan radiatsiyaviy taʼsir tufayli yetkazilgan zararning oʻrni ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotning aybidan qatʼi nazar qoplanadi.
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot atom energiyasidan foydalanish sohasidagi faoliyatni amalga oshirish chogʻida radiatsiyaviy taʼsir orqali jismoniy va (yoki) yuridik shaxslarga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplaydi.
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot yengib boʻlmas kuch yoki harbiy harakatlar natijasida yuzaga kelgan radiatsiyaviy taʼsir tufayli yetkaziladigan zararning oʻrnini qoplamaydi.
Qaysi shaxsning qasddan sodir etilgan harakatlari ushbu shaxsning hayotiga yoki sogʻligʻiga zarar yetkazilishiga olib kelsa, ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot shu shaxsga radiatsiyaviy taʼsir tufayli yetkazilgan zararning oʻrnini qoplamaydi.
Bitta radiatsiyaviy avariya natijasidagi radiatsiyaviy taʼsir tufayli yetkazilgan zararning oʻrnini qoplashning eng koʻp umumiy summasi Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida belgilangan miqdordan koʻp boʻlishi mumkin emas.
50-modda. Radiatsiyaviy taʼsir natijasida atrof-muhitga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot tomonidan yoʻl qoʻyilgan, radiatsiyaviy taʼsir natijasida atrof-muhitga yetkazilgan zararning oʻrni atom energiyasidan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq qoplanadi.
Zararlarning oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi daʼvolar ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotga respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari, atrof-muhitni muhofaza qilish sohasidagi vakolatli davlat organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan taqdim etiladi.
51-modda. Radiatsiyaviy taʼsir tufayli yetkazilgan zararning oʻrnini qoplashning moliyaviy taʼminoti
Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot radiatsiyaviy taʼsir tufayli yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash uchun oʻz moliyaviy mablagʻlaridan va (yoki) sugʻurta polisidan (shartnomasidan) iborat boʻlgan moliyaviy taʼminotga ega boʻlishi shart.
Radiatsiyaviy taʼsir tufayli yetkazilgan zarar uchun fuqarolik-huquqiy javobgarlikni sugʻurta qilish shartlari va tartibi, sugʻurta jamgʻarmasini tuzish tartibi va manbalari qonunchilikda belgilanadi.
Na ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot, na radiatsiyaviy taʼsir sababli yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash uchun ushbu moddaga muvofiq moliyaviy taʼminotni taqdim etgan sugʻurtalovchi:
moliyaviy taʼminotni toʻxtatib turishdan yoki bekor qilishdan uch oy oldin bu haqda maxsus vakolatli organni va vakolatli davlat organini yozma shaklda xabardor qilmasdan turib;
bunday moliyaviy taʼminot radioaktiv moddalarni, yadroviy materialni va (yoki) radioaktiv chiqindilarni transportda tashishga (tashishga) taalluqli boʻlsa, radioaktiv moddalarni, yadroviy materialni va (yoki) radioaktiv chiqindilarni transportda tashish (tashish) davri mobaynida moliyaviy taʼminotni toʻxtatib turishga yoki bekor qilishga haqli emas.
52-modda. Radiatsiyaviy taʼsir tufayli yetkazilgan zararning oʻrnini qoplashda davlatning ishtiroki
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi radiatsiyaviy taʼsir tufayli yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash summalari toʻlovining Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot uchun belgilangan toʻlovdan ortiq miqdori yoxud yengib boʻlmas kuch yoki harbiy harakatlar natijasida yuzaga kelgan zararning oʻrnini qoplash summalari toʻlanishini taʼminlaydi.
9-bob. Atom energiyasidan foydalanish sohasidagi xalqaro hamkorlik
53-modda. Atom energiyasidan foydalanish sohasida chet davlatlar, xalqaro tashkilotlar bilan axborot almashish
Chet davlatlar, xalqaro tashkilotlar bilan atom energiyasidan foydalanish sohasida axborot almashish Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq amalga oshiriladi.
54-modda. Yadroviy qurilmadagi va (yoki) saqlash punktidagi avariya haqida chet davlatlarni xabardor qilish
Yadroviy qurilmadagi va (yoki) saqlash punktidagi avariya haqida chet davlatlarni xabardor qilish vakolatli davlat organlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq amalga oshiriladi.
55-modda. Yadroviy qurilmada va (yoki) saqlash punktida avariya sodir boʻlgan taqdirda xalqaro yordam koʻrsatish
Yadroviy qurilmada va (yoki) saqlash punktida avariya sodir boʻlgan taqdirda uning oqibatlarini cheklash hamda fuqarolarning hayoti va sogʻligʻini himoya qilish, atrof-muhitni muhofaza qilish hamda jismoniy va yuridik shaxslarning mol-mulkini himoya qilish maqsadida xalqaro yordam koʻrsatish hamda olish Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq amalga oshiriladi.
10-bob. Yakunlovchi qoidalar
56-modda. Atom energiyasidan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Atom energiyasidan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.
57-modda. Ushbu Qonunning ijrosini, yetkazilishini, mohiyati va ahamiyati tushuntirilishini taʼminlash
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Atom energiyasi agentligi, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.
58-modda. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;
respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.
59-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2019-yil 9-sentabr,
OʻRQ-565-son
Закон Республики Узбекистан
Об использовании атомной энергии в мирных целях
Принят Законодательной палатой 2 июля 2019 года Одобрен Сенатом 23 августа 2019 года
Глава 1. Общие положения
Статья 1. Цель настоящего Закона
Целью настоящего Закона является регулирование отношений в области использования атомной энергии в мирных целях (далее — использование атомной энергии).
Статья 2. Законодательство об использовании атомной энергии
Законодательство об использовании атомной энергии состоит из настоящего Закона и иных актов законодательства.
Если международным договором Республики Узбекистан установлены иные правила, чем те, которые предусмотрены законодательством Республики Узбекистан об использовании атомной энергии, то применяются правила международного договора.
Статья 3. Основные понятия
В настоящем Законе применяются следующие основные понятия:
атомная энергия — энергия, содержащаяся в атомных ядрах и выделяемая при ядерных реакциях и радиоактивном распаде;
атомная энергетика — отрасль энергетики, занимающаяся производством электрической и тепловой энергии путем преобразования атомной энергии;
полный «жизненный» цикл объекта использования атомной энергии — изыскание, размещение, проектирование, конструирование, производство, строительство (включая монтаж, пусконаладку, ввод в эксплуатацию), эксплуатация, реконструкция, ремонт, освидетельствование технических устройств, зданий и сооружений, вывод из эксплуатации (закрытие), транспортирование (перевозка), хранение, переработка и захоронение соответствующих объектов использования атомной энергии;
отработавшее ядерное топливо — ядерный материал, окончательно удаленный из активной зоны ядерного реактора и по техническим характеристикам не предназначенный для использования в ядерной установке;
радиационные источники — не относящиеся к ядерным установкам комплексы, установки, аппараты, оборудование и изделия, в которых содержатся радиоактивные вещества или генерируется ионизирующее излучение;
радиоактивные вещества — не относящиеся к ядерным материалам вещества, испускающие ионизирующее излучение;
радиоактивные отходы — материалы и вещества в любом агрегатном состоянии, не предназначенные для использования, содержащие радионуклиды с уровнем активности, превышающим предельно допустимые значения;
пункты хранения — стационарные объекты и сооружения, не относящиеся к ядерным установкам и предназначенные для хранения ядерных материалов и радиоактивных веществ, хранения или захоронения радиоактивных отходов;
ядерное топливо — ядерный материал, предназначенный для получения тепловой энергии и (или) потоков излучения в ядерной установке за счет осуществления контролируемой ядерной реакции деления;
ядерные материалы — материалы, содержащие или способные воспроизвести делящиеся (расщепляющиеся) ядерные вещества;
тепловыделяющая сборка ядерного реактора — изделие, содержащее ядерные материалы и предназначенное для получения тепловой энергии в ядерном реакторе за счет осуществления контролируемой ядерной реакции;
ядерные установки — атомные электростанции, сооружения и комплексы с исследовательскими ядерными реакторами, критическими и подкритическими ядерными стендами, установки для использования и транспортирования ядерного топлива и ядерных материалов.
Статья 4. Основные принципы использования атомной энергии
Основными принципами использования атомной энергии являются:
приоритет защиты жизни и здоровья граждан, имущества физических и юридических лиц, а также охраны окружающей среды;
обеспечение безопасности;
доступность информации;
запрет на производство ядерного оружия и других ядерных взрывных устройств.
Статья 5. Объекты использования атомной энергии
К объектам использования атомной энергии относятся:
ядерные установки;
пункты хранения;
ядерные материалы;
радиационные источники;
радиоактивные вещества;
ядерное топливо;
тепловыделяющие сборки ядерных реакторов;
отработавшее ядерное топливо;
радиоактивные отходы.
Статья 6. Право собственности на объекты использования атомной энергии
Объекты использования атомной энергии могут находиться в государственной собственности или в собственности юридических лиц, определяемых Президентом Республики Узбекистан. Перечень объектов использования атомной энергии, которые могут находиться в государственной собственности или собственности юридических лиц, утверждается Президентом Республики Узбекистан.
Собственники объектов использования атомной энергии обеспечивают их сохранность и использование в соответствии с их назначением.
Сделки юридических лиц Республики Узбекистан о передаче права собственности на ядерные материалы, а также отработавшее ядерное топливо, иностранному государству или юридическому лицу иностранного государства, заключаются по согласованию с Президентом Республики Узбекистан.
Сделки о передаче объектов использования атомной энергии в собственность юридических лиц, не включенных в перечень, предусмотренный частью первой настоящей статьи, а также сделки юридических лиц Республики Узбекистан о передаче права собственности на ядерные материалы, отработавшее ядерное топливо иностранному государству или юридическому лицу иностранного государства, заключенные с нарушением требований части третьей настоящей статьи, ничтожны.
Статья 7. Виды деятельности в области использования атомной энергии
К видам деятельности в области использования атомной энергии относятся:
изыскание, размещение, проектирование, сооружение, эксплуатация и вывод из эксплуатации ядерных установок и (или) пунктов хранения;
сооружение, эксплуатация и вывод из эксплуатации радиационных источников;
конструирование и изготовление оборудования для ядерных установок и (или) пунктов хранения;
проведение экспертизы обоснования безопасности объектов использования атомной энергии и (или) деятельности в данной области;
обращение с радиоактивными веществами, ядерными материалами и радиоактивными отходами;
обеспечение ядерной, радиационной, промышленной, пожарной и экологической безопасности объектов использования атомной энергии;
проведение научных исследований в данной области;
обеспечение физической защиты объектов использования атомной энергии;
осуществление государственного надзора и контроля в данной области;
ввоз и вывоз ядерных материалов, оборудования и технологий для ядерных установок и (или) пунктов хранения;
оказание услуг в данной области;
мониторинг радиационной обстановки;
подготовка, переподготовка и повышение квалификации кадров в данной области.
К видам деятельности в области использования атомной энергии могут быть отнесены и иные виды деятельности.
Глава 2. Регулирование в области использования атомной энергии
Статья 8. Основные направления государственной политики в области использования атомной энергии
Основными направлениями государственной политики в области использования атомной энергии являются:
разработка и реализация государственных и иных программ в данной области;
развитие национальной ядерной инфраструктуры;
защита жизни и здоровья граждан, имущества физических и юридических лиц, а также охрана окружающей среды при использовании атомной энергии;
реализация мероприятий по физической защите объектов использования атомной энергии;
долгосрочное развитие атомной энергетики;
стимулирование внедрения инновационных технологий, научно-технических разработок в данной области;
организация системы подготовки, переподготовки и повышения квалификации кадров в данной области;
развитие международного сотрудничества.
Статья 9. Нормы и правила в области использования атомной энергии
Нормы и правила в области использования атомной энергии устанавливаются нормативно-правовыми актами и нормативными документами в области технического регулирования, определяющими требования безопасности объектов использования атомной энергии и деятельности в данной области.
Статья 10. Государственное регулирование в области использования атомной энергии
Государственное регулирование в области использования атомной энергии осуществляется республиканскими органами исполнительной власти в области использования атомной энергии и органами государственного регулирования безопасности использования атомной энергии.
Государственное управление в области использования атомной энергии осуществляют Кабинет Министров Республики Узбекистан, уполномоченный государственный орган в области использования атомной энергии, государственные органы, учреждения и организации, имеющие отдельные полномочия по государственному управлению в области использования атомной энергии, а также органы государственной власти на местах.
Государственное регулирование безопасности использования атомной энергии осуществляют специально уполномоченный орган государственного регулирования безопасности использования атомной энергии и государственные органы, имеющие отдельные полномочия по государственному регулированию безопасности использования атомной энергии (далее — органы государственного регулирования безопасности).
Статья 11. Полномочия Кабинета Министров Республики Узбекистан в области использования атомной энергии
Кабинет Министров Республики Узбекистан:
обеспечивает реализацию единой государственной политики в области использования атомной энергии;
координирует деятельность республиканских органов исполнительной власти и органов хозяйственного управления, органов исполнительной власти на местах в области использования атомной энергии;
организует разработку и реализацию государственных программ в области использования атомной энергии;
в пределах своих полномочий принимает нормативно-правовые акты в области использования атомной энергии;
координирует работу по выбору места (территории) размещения ядерной установки и (или) пункта хранения;
организует осуществление научно-технической и инвестиционной деятельности в области использования атомной энергии;
принимает меры по социальной защите граждан, проживающих и (или) осуществляющих трудовую деятельность в районах расположения объектов использования атомной энергии;
осуществляет международное сотрудничество в области использования атомной энергии.
Статья 12. Уполномоченный государственный орган в области использования атомной энергии
Уполномоченным государственным органом в области использования атомной энергии является Агентство по атомной энергии при Кабинете Министров Республики Узбекистан (далее — уполномоченный государственный орган).
Уполномоченный государственный орган:
реализует единую государственную политику в области использования атомной энергии;
координирует деятельность республиканских органов исполнительной власти и органов исполнительной власти на местах в области использования атомной энергии;
разрабатывает и реализует государственные и иные программы в области использования атомной энергии;
разрабатывает меры по обеспечению безопасности в области использования атомной энергии;
участвует в разработке нормативно-правовых актов в области использования атомной энергии, а также в пределах своих полномочий разрабатывает и принимает нормы и правила в данной области;
организует разработку и реализацию мер пожарной безопасности на подведомственных объектах использования атомной энергии;
принимает меры по обеспечению физической защиты подведомственных объектов использования атомной энергии;
организует работы по изысканию, размещению, проектированию, сооружению и эксплуатации подведомственных ядерных установок и (или) пунктов хранения;
содействует подготовке и реализации проектов фундаментальных исследований, научно-изыскательских, опытно-конструкторских и инновационных работ, внедрению передовых технологий;
создает и совершенствует системы радиационной и ядерной безопасности на подведомственных объектах использования атомной энергии;
принимает меры по нераспространению ядерных материалов и технологий, радиоактивных материалов, а также реализации мероприятий по обеспечению радиационной и ядерной безопасности на подведомственных объектах использования атомной энергии;
организует систему подготовки, переподготовки и повышения квалификации кадров, необходимых для эксплуатации объектов использования атомной энергии, в том числе за границей;
участвует в разработке и реализации внешнего и внутреннего аварийного плана на объектах использования атомной энергии;
участвует в создании и функционировании Единой государственной автоматизированной системы мониторинга радиационной обстановки на территории Республики Узбекистан;
осуществляет ведомственный контроль за обеспечением формирования и реализации программ по обращению с ядерными материалами, отработавшим ядерным топливом и радиоактивными отходами;
определяет головные организации (научная, конструкторская и проектная) ядерных установок и (или) пунктов хранения, утверждает положения о них;
осуществляет международное сотрудничество в области использования атомной энергии, обеспечивает в пределах своих полномочий выполнение обязательств Республики Узбекистан по международным договорам в области использования атомной энергии.
Уполномоченный государственный орган может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Статья 13. Государственные органы, учреждения и организации, имеющие отдельные полномочия по государственному управлению в области использования атомной энергии
Государственными органами, учреждениями и организациями, имеющими отдельные полномочия по государственному управлению в области использования атомной энергии, являются республиканские органы исполнительной власти и органы хозяйственного управления, Академия наук Республики Узбекистан, научные, конструкторские и проектные организации.
Государственные органы, учреждения и организации, указанные в части первой настоящей статьи, в пределах своих полномочий:
обеспечивают охрану жизни и здоровья граждан, защиту прав и законных интересов физических и юридических лиц, их имущества, а также окружающей среды от радиационного воздействия;
принимают участие в деятельности по подготовке, переподготовке, повышению квалификации кадров в области использования атомной энергии;
участвуют в разработке и реализации комплексных программ социально-экономического развития и экологической безопасности территорий, на которых расположены ядерные установки и (или) пункты хранения;
организуют и осуществляют мониторинг радиационной обстановки на территории подведомственных объектов использования атомной энергии;
создают и совершенствуют системы радиационной и ядерной безопасности на подведомственных объектах использования атомной энергии;
осуществляют мероприятия по обеспечению пожарной безопасности подведомственных объектов использования атомной энергии;
принимают меры по обеспечению физической защиты подведомственных объектов использования атомной энергии;
организуют обеспечение готовности сил и средств подведомственных организаций и подразделений к действиям при возникновении чрезвычайных ситуаций при использовании атомной энергии, а также осуществляют ведомственный контроль за выполнением мероприятий по их предупреждению;
участвуют в проведении мероприятий по ликвидации, ограничению и снижению последствий аварии, связанной с объектом использования атомной энергии.
Статья 13 1 . Полномочия Министерства энергетики Республики Узбекистан в области использования атомной энергии
Министерство энергетики Республики Узбекистан в пределах своих полномочий совместно с уполномоченным государственным органом разрабатывает баланс производства и потребления электрической энергии с учетом электрической энергии, вырабатываемой атомными электростанциями, а также участвует в разработке государственных и иных программ в области использования атомной энергии.
Статья 14. Полномочия органов исполнительной власти на местах в области использования атомной энергии
Органы исполнительной власти на местах:
организуют и принимают участие в обсуждении вопросов в области использования атомной энергии с участием физических и юридических лиц;
участвуют в мероприятиях по обеспечению охраны жизни и здоровья граждан, защиты прав и законных интересов физических и юридических лиц, их имущества, а также окружающей среды от радиационного воздействия;
участвуют в разработке внешнего аварийного плана;
утверждают земельные кадастровые материалы по отводу земельных участков под строительство ядерных установок и (или) пунктов хранения;
осуществляют государственный контроль за готовностью физических и юридических лиц к действиям в случае аварии, связанной с объектом использования атомной энергии в пределах соответствующей территории;
участвуют в организации мероприятий по ликвидации, ограничению и снижению последствий аварии, связанной с объектом использования атомной энергии;
информируют население посредством средств массовой информации о радиационной обстановке и реализуемых мероприятиях в пределах соответствующей территории.
Органы исполнительной власти на местах могут осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Статья 15. Государственное регулирование безопасности использования атомной энергии
Государственное регулирование безопасности использования атомной энергии направлено на охрану жизни и здоровья граждан, защиту прав и законных интересов физических и юридических лиц, их имущества, а также окружающей среды от радиационного воздействия.
Государственное регулирование безопасности использования атомной энергии включает:
разработку, утверждение, введение в действие и реализацию норм и правил в области использования атомной энергии;
лицензирование деятельности в области использования атомной энергии;
разрешительную деятельность в области использования атомной энергии;
оценку соответствия объектов использования атомной энергии и деятельности в области использования атомной энергии установленным нормам и правилам в данной области;
государственный контроль за соблюдением законодательства об использовании атомной энергии;
государственный надзор и контроль за обеспечением безопасности, физической защиты объектов использования атомной энергии, а также за аварийной готовностью республиканских органов исполнительной власти и других юридических лиц, осуществляющих деятельность в области использования атомной энергии;
организацию экспертизы обоснования безопасности объектов использования атомной энергии и (или) деятельности в области использования атомной энергии.
Органы государственного регулирования безопасности при принятии решений независимы от республиканских органов исполнительной власти в области использования атомной энергии.
Статья 16. Специально уполномоченный орган государственного регулирования безопасности использования атомной энергии
Специально уполномоченным органом государственного регулирования безопасности использования атомной энергии является Комитет промышленной, радиационной и ядерной безопасности при Кабинете Министров Республики Узбекистан (далее — специально уполномоченный орган).
Специально уполномоченный орган в пределах своих полномочий:
формирует и реализует основные направления государственной политики в области обеспечения безопасности объектов использования атомной энергии;
координирует деятельность государственных органов, имеющих отдельные полномочия по государственному регулированию безопасности использования атомной энергии;
осуществляет государственный контроль за соблюдением на объектах использования атомной энергии требований законодательства об использовании атомной энергии;
осуществляет государственный надзор и контроль за обеспечением безопасности объектов использования атомной энергии;
разрабатывает, утверждает, вводит в действие и обеспечивает реализацию норм и правил в области использования атомной энергии;
осуществляет государственный надзор за физической защитой объектов использования атомной энергии;
участвует в приемке работ, выполняемых подрядчиками на ядерных установках и (или) пунктах хранения;
обеспечивает государственный контроль за соблюдением учета радиоактивных веществ, ядерных материалов и радиоактивных отходов на ядерных установках и (или) пунктах хранения;
организует экспертизу обоснования безопасности объектов использования атомной энергии и (или) деятельности в области использования атомной энергии;
осуществляет лицензирование деятельности в области использования атомной энергии;
выдает разрешения на право ведения работ в области использования атомной энергии работникам эксплуатирующих организаций и других юридических лиц, осуществляющих деятельность в области использования атомной энергии, в соответствии с перечнем должностей работников, а также перечнем видов работ;
разрабатывает и реализует профилактические меры по обеспечению радиационной и ядерной безопасности объектов использования атомной энергии;
участвует в разработке внешнего аварийного плана и обеспечивает государственный надзор за аварийной готовностью республиканских органов исполнительной власти и других юридических лиц, осуществляющих деятельность в области использования атомной энергии;
утверждает порядок технического расследования причин инцидентов и аварий на объектах использования атомной энергии;
предоставляет республиканским органам исполнительной власти и органам хозяйственного управления, органам государственной власти на местах, органам самоуправления граждан информацию по вопросам безопасности при использовании атомной энергии;
осуществляет международное сотрудничество в области использования атомной энергии.
Специально уполномоченный орган может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Статья 17. Государственные органы, имеющие отдельные полномочия по государственному регулированию безопасности использования атомной энергии
Государственными органами, имеющими отдельные полномочия по государственному регулированию безопасности использования атомной энергии, являются Национальный комитет по экологии и изменению климата Республики Узбекистан, Министерство по чрезвычайным ситуациям Республики Узбекистан, Министерство здравоохранения Республики Узбекистан, Министерство строительства и жилищно-коммунального хозяйства Республики Узбекистан, Министерство горнодобывающей промышленности и геологии Республики Узбекистан, Таможенный комитет при Министерстве экономики и финансов Республики Узбекистан, Агентство гидрометеорологической службы при Национальном комитете по экологии и изменению климата Республики Узбекистан, Министерство внутренних дел Республики Узбекистан, Служба государственной безопасности Республики Узбекистан, Министерство обороны Республики Узбекистан, Национальная гвардия Республики Узбекистан.
Государственные органы, указанные в части первой настоящей статьи, в пределах своих полномочий:
разрабатывают нормы и правила в области использования атомной энергии и утверждают их по согласованию со специально уполномоченным органом;
участвуют в принятии решения о выборе площадки для размещения ядерных установок и (или) пунктов хранения;
участвуют в организации экспертизы обоснования безопасности объектов использования атомной энергии и (или) деятельности в области использования атомной энергии;
осуществляют государственный надзор и контроль за соблюдением требований ядерной, радиационной, промышленной, пожарной, санитарно-эпидемиологической и экологической безопасности;
осуществляют государственный контроль за физической защитой объектов использования атомной энергии, а также за аварийной готовностью республиканских органов исполнительной власти и других юридических лиц.
Статья 18. Права и обязанности должностных лиц органов государственного регулирования безопасности
Должностные лица органов государственного регулирования безопасности в пределах своих полномочий имеют право:
запрашивать и получать от эксплуатирующих организаций, а также других юридических лиц, осуществляющих деятельность в области использования атомной энергии, информацию и документы, необходимые в ходе проведения проверки (инспекции);
беспрепятственно по предъявлению служебного удостоверения и копии приказа руководителя (заместителя руководителя) органов государственного регулирования безопасности о назначении проверки (инспекции) посещать ядерные установки и (или) пункты хранения, юридические лица, поставляющие товары (работы, услуги) для ядерных установок и (или) пунктов хранения, и проводить обследования зданий, помещений, сооружений, технических средств, оборудования, программного обеспечения, материалов, а также проводить исследования, испытания, экспертизы, расследования и другие мероприятия по государственному надзору и контролю;
выдавать эксплуатирующим организациям, а также другим юридическим лицам, осуществляющим деятельность в области использования атомной энергии, предписания об устранении выявленных нарушений обязательных требований;
выдавать эксплуатирующим организациям, а также другим юридическим лицам, выполняющим работы на ядерной установке и (или) пункте хранения, предписания о приостановке работ при выявлении обстоятельств, представляющих угрозу ядерной и (или) радиационной безопасности, жизни и здоровью работников на этих объектах.
Должностные лица органов государственного регулирования безопасности в пределах своих полномочий обязаны:
составлять протоколы об административных правонарушениях, связанных с нарушением обязательных требований, рассматривать дела об административных правонарушениях и принимать меры по предотвращению таких нарушений;
направлять в соответствующие правоохранительные органы материалы, связанные с нарушением обязательных требований, для решения вопроса о возбуждении уголовных дел по признакам преступлений.
Статья 19. Организация научно-технической поддержки специально уполномоченного органа
Для получения научно-технической поддержки специально уполномоченный орган вправе привлекать соответствующие организации, осуществляющие следующие функции:
выполнение и координацию научно-исследовательских и опытно-конструкторских работ в области использования атомной энергии;
проведение экспертизы обоснования безопасности объектов использования атомной энергии и (или) деятельности в области использования атомной энергии;
содействие развитию и совершенствованию нормативно-правовой базы в области использования атомной энергии.
Статья 20. Лицензирование деятельности в области использования атомной энергии
Лицензия на право осуществления деятельности в области использования атомной энергии (далее — лицензия) выдается специально уполномоченным органом эксплуатирующим организациям, а также другим юридическим лицам, осуществляющим деятельность в области использования атомной энергии, при условии обеспечения безопасности объектов использования атомной энергии и проводимых работ.
Лицензированию деятельности в области использования атомной энергии подлежит следующая деятельность эксплуатирующих организаций:
сооружение и эксплуатация ядерных установок и (или) пунктов хранения;
обращение с радиоактивными веществами, ядерными материалами и радиоактивными отходами.
Основными условиями для получения эксплуатирующей организацией лицензии являются:
наличие положительного заключения экспертизы обоснования безопасности объектов использования атомной энергии и (или) деятельности в области использования атомной энергии;
наличие у эксплуатирующей организации финансового обеспечения возмещения вреда, причиненного радиационным воздействием;
обоснование финансовой устойчивости эксплуатирующей организации в целях обеспечения безопасности на всех этапах полного «жизненного» цикла объекта использования атомной энергии.
Лицензированию деятельности в области использования атомной энергии подлежит следующая деятельность других юридических лиц:
проектирование и строительство ядерных установок и (или) пунктов хранения, эксплуатация радиационных источников;
конструирование и изготовление оборудования для ядерных установок и (или) пунктов хранения, радиационных источников;
проведение экспертизы обоснования безопасности объектов использования атомной энергии и (или) деятельности в области использования атомной энергии;
обращение с радиоактивными веществами и ядерными материалами, в том числе их использование, транспортирование (перевозка) и хранение;
обращение с радиоактивными отходами, в том числе их переработка, транспортирование (перевозка), хранение и захоронение;
проведение научных исследований на объектах использования атомной энергии;
ввоз и вывоз ядерных материалов, оборудования и технологий для ядерных установок и (или) пунктов хранения;
оказание услуг в области использования атомной энергии;
подготовка, переподготовка и повышение квалификации кадров, необходимых для эксплуатации объектов использования атомной энергии.
Принятие новых нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования, а также внесение изменений и дополнений в них не влекут за собой непосредственно прекращение действия или изменение срока действия лицензии.
В процессе лицензирования организациями научно-технической поддержки специально уполномоченного органа проводится экспертиза безопасности лицензируемой деятельности в области использования атомной энергии и соответствующих объектов использования атомной энергии.
По решению специально уполномоченного органа лицензия может выдаваться юридическим лицам иностранного государства, осуществляющим деятельность в области использования атомной энергии (кроме эксплуатирующих организаций), на срок действия аналогичной лицензии, выданной данным юридическим лицам компетентным органом в стране их регистрации.
Статья 21. Разрешение на право ведения работ в области использования атомной энергии
Работниками эксплуатирующих организаций и работниками других юридических лиц, осуществляющих деятельность в области использования атомной энергии, могут выполняться определенные работы в области использования атомной энергии только при наличии у них разрешений на право ведения работ в области использования атомной энергии.
Перечень должностей работников, которые в зависимости от выполняемой деятельности должны получать разрешения на право ведения работ в области использования атомной энергии, а также перечень видов работ, на осуществление которых необходимо получение разрешений на право ведения работ в области использования атомной энергии, утверждаются Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Статья 22. Сертификация изделий, оборудования и технических устройств, применяемых на объектах использования атомной энергии
Изделия, оборудование и технические устройства, подлежащие сертификации для их применения на объектах использования атомной энергии, проходят сертификацию в аккредитованных органах по сертификации.
В отношении изделий, оборудования и технических устройств, поставляемых для ядерных установок и (или) пунктов хранения в соответствии с международными договорами Республики Узбекистан, могут применяться сертификаты, выданные в стране поставщика.
Статья 23. Государственный надзор и контроль в области использования атомной энергии
Государственный надзор и контроль в области использования атомной энергии осуществляется органами государственного регулирования безопасности и органами исполнительной власти на местах.
Государственный надзор и контроль в области использования атомной энергии направлен на предупреждение, выявление и пресечение нарушений осуществляющими деятельность в данной области юридическими лицами, их руководителями, иными должностными лицами и работниками требований, установленных международными договорами и законодательством Республики Узбекистан об использовании атомной энергии (далее — обязательные требования).
Государственный надзор и контроль в области использования атомной энергии осуществляется посредством организации и проведения проверок (инспекций), принятия мер по пресечению выявленных нарушений, систематического наблюдения за исполнением обязательных требований, анализа и прогнозирования состояния исполнения обязательных требований при осуществлении эксплуатирующими организациями, а также другими юридическими лицами деятельности в данной области.
Предметом проверки (инспекции) является соблюдение эксплуатирующей организацией, а также другим юридическим лицом в процессе осуществления деятельности в области использования атомной энергии обязательных требований, условий действия лицензии, необходимых для обеспечения безопасности, соответствие объектов использования атомной энергии установленным нормам и правилам в данной области.
Для ядерных установок и (или) пунктов хранения устанавливается режим государственного надзора и контроля, предусматривающий постоянное представительство непосредственно на ядерных установках и (или) пунктах хранения органов государственного регулирования безопасности, осуществляющих соответственно государственный надзор и контроль за обеспечением ядерной, радиационной, промышленной, пожарной, санитарно-эпидемиологической, экологической безопасности.
Государственный надзор и контроль за обеспечением физической защиты объектов использования атомной энергии осуществляется органами государственного регулирования безопасности.
Государственный надзор за аварийной готовностью республиканских органов исполнительной власти и других юридических лиц осуществляется специально уполномоченным органом. Государственная проверка аварийной готовности республиканских органов исполнительной власти и других юридических лиц осуществляется Министерством по чрезвычайным ситуациям Республики Узбекистан.
Государственный контроль за готовностью физических и юридических лиц к действиям в случае аварии, связанной с объектом использования атомной энергии, осуществляют органы исполнительной власти на местах в пределах соответствующей территории.
Государственный архитектурно-строительный надзор за строительством, реконструкцией, капитальным ремонтом и выводом из эксплуатации ядерных установок и (или) пунктов хранения осуществляется Министерством строительства и жилищно-коммунального хозяйства Республики Узбекистан.
Статья 24. Участие граждан, негосударственных некоммерческих организаций и других институтов гражданского общества в мероприятиях по использованию атомной энергии
Граждане, негосударственные некоммерческие организации и другие институты гражданского общества могут:
участвовать в обсуждении проектов государственных и иных программ, нормативно-правовых актов в области использования атомной энергии, вопросов размещения, проектирования, сооружения, эксплуатации и вывода из эксплуатации ядерных установок и (или) пунктов хранения и вносить предложения;
рекомендовать своих компетентных представителей для участия в проведении экспертизы обоснования безопасности объектов использования атомной энергии и (или) деятельности в области использования атомной энергии;
запрашивать и получать от соответствующих государственных органов и организаций информацию о безопасности намечаемых к сооружению, проектируемых, сооружаемых, эксплуатируемых и выводимых из эксплуатации ядерных установок и (или) пунктов хранения, за исключением сведений, составляющих государственные секреты и иную охраняемую законом тайну;
посещать в ознакомительных целях ядерные установки и (или) пункты хранения в порядке, установленном Кабинетом Министров Республики Узбекистан;
оказывать содействие в реализации мероприятий по использованию атомной энергии;
участвовать в проведении разъяснительной работы среди населения, направленной на повышение осведомленности, правовой грамотности и экологической культуры граждан.
Граждане, подвергшиеся радиационному воздействию, имеют право на получение документа о дозе облучения, выдаваемого в порядке и по форме, утвержденной Министерством здравоохранения Республики Узбекистан.
Глава 3. Размещение и сооружение ядерной установки и (или) пункта хранения
Статья 25. Принятие решения о размещении и сооружении ядерной установки и (или) пункта хранения
Решение о сооружении ядерной установки и (или) пункта хранения принимается Президентом Республики Узбекистан по предложению Кабинета Министров Республики Узбекистан.
Решение о выборе площадки для размещения ядерной установки и (или) пункта хранения принимается Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Специально уполномоченный орган в порядке, определенном Кабинетом Министров Республики Узбекистан, организует государственную экспертизу обоснования безопасности выбранной площадки и выдает разрешение на использование площадки для размещения ядерной установки и (или) пункта хранения.
Документы по оценке радиационного воздействия ядерной установки и (или) пункта хранения на окружающую среду представляются уполномоченным государственным органом или эксплуатирующей организацией в составе проектной документации указанных объектов использования атомной энергии на экспертизу обоснования безопасности объектов использования атомной энергии и (или) деятельности в области использования атомной энергии.
Статья 26. Отмена решения о сооружении ядерной установки и (или) пункта хранения
Решение о сооружении ядерной установки и (или) пункта хранения должно быть отменено, а их сооружение прекращено или приостановлено на основании заключений экспертизы обоснования безопасности объектов использования атомной энергии и (или) деятельности в области использования атомной энергии, в случае выявления дополнительных факторов, которые влекут снижение уровня безопасности этих объектов, ухудшение состояния окружающей среды или иные неблагоприятные последствия.
Органы государственного регулирования безопасности, уполномоченный государственный орган, органы государственной власти на местах вносят в Кабинет Министров Республики Узбекистан предложение об отмене решения о сооружении ядерной установки и (или) пункта хранения с обоснованием дополнительных факторов на основе экспертизы обоснования безопасности объектов использования атомной энергии и (или) деятельности в области использования атомной энергии.
Отмена решения о сооружении ядерной установки и (или) пункта хранения осуществляется Президентом Республики Узбекистан по предложению Кабинета Министров Республики Узбекистан.
Убытки, связанные с прекращением или приостановлением сооружения ядерной установки и (или) пункта хранения, подлежат возмещению в судебном порядке за счет юридических лиц, по вине которых не были своевременно выявлены и учтены эти факторы. Во всех других случаях убытки, связанные с прекращением или приостановлением сооружения указанных объектов, подлежат возмещению за счет средств Государственного бюджета Республики Узбекистан.
Статья 27. Установление санитарно-защитной зоны, зоны наблюдения и зоны безопасности
В целях обеспечения безопасности в районе размещения ядерной установки и (или) пункта хранения устанавливаются следующие особые территории:
санитарно-защитная зона — специальная территория с особым режимом использования;
зона наблюдения — территория, на которой вероятно радиационное воздействие ядерной установки и (или) пункта хранения на население, проживающее в этой зоне;
зона безопасности — территория с особым правовым режимом.
Размеры и границы санитарно-защитной зоны и зоны наблюдения определяются проектом на ядерную установку и (или) пункт хранения в соответствии с нормами и правилами в области использования атомной энергии.
В санитарно-защитной зоне запрещается размещение жилых помещений и общественных зданий, детских учреждений, а также не относящихся к функционированию ядерной установки и (или) пункта хранения и не предусмотренных утвержденным проектом санитарно-защитной зоны лечебно-оздоровительных учреждений, объектов общественного питания, промышленных объектов, подсобных и других сооружений и объектов.
Использование для хозяйственных целей существующих объектов и сооружений, расположенных в санитарно-защитной зоне, при изменении профиля их использования допускается по представлению эксплуатирующей организации с разрешения органов государственного регулирования безопасности.
В зоне наблюдения органами государственного регулирования безопасности могут вводиться ограничения хозяйственной деятельности.
В санитарно-защитной зоне и зоне наблюдения осуществляется контроль за обеспечением радиационной безопасности и мониторинг радиационной обстановки в соответствии с нормами и правилами в области использования атомной энергии.
Размеры и границы зоны безопасности устанавливаются с учетом паспорта безопасности ядерной установки и (или) пункта хранения, который содержит информацию об обеспечении защищенности объекта использования атомной энергии (территории) и перечень мероприятий по предупреждению, пресечению совершения террористического акта на территории ядерной установки и (или) пункта хранения и (или) ликвидации последствий террористического акта на этих объектах.
Особый правовой режим зоны безопасности включает следующие ограничения:
на въезд на территорию зоны безопасности и (или) пребывание в ней физических лиц с установлением перечня оснований для отказа во въезде на территорию зоны безопасности и (или) в пребывании на ней физических лиц;
на полеты летательных аппаратов (включая воздушные суда) над территорией зоны безопасности;
на право ведения хозяйственной и предпринимательской деятельности, владения, пользования и распоряжения природными ресурсами, недвижимым имуществом, связанные с ограничениями на въезд на территорию зоны безопасности и (или) пребывание на ней физических лиц.
Убытки, причиненные установлением санитарно-защитной зоны, зоны наблюдения и зоны безопасности, возмещаются эксплуатирующей организацией в порядке, установленном земельным и гражданским законодательством.
Статья 28. Проект ядерной установки и (или) пункта хранения
Проект ядерной установки и (или) пункта хранения разрабатывается в соответствии с нормами и правилами в области использования атомной энергии.
В проекте ядерной установки и (или) пункта хранения должны быть обоснованы размеры необходимого к предоставлению земельного участка, необходимость установления ограничений (обременений) прав на использование земельного участка под проектируемые ядерную установку и (или) пункт хранения, с учетом размещения функциональных капитальных строений (зданий, сооружений), других объектов производственной, транспортной, инженерной инфраструктуры и установления санитарно-защитной зоны и зоны наблюдения, а также зоны безопасности.
Проект ядерной установки и (или) пункта хранения должен предусматривать мероприятия по безопасному выводу их из эксплуатации, безопасному обращению с радиоактивными веществами, ядерными материалами и радиоактивными отходами.
Проект ядерной установки и (или) пункта хранения утверждается эксплуатирующей организацией.
Проект ядерной установки и (или) пункта хранения подлежит экспертизе обоснования безопасности объектов использования атомной энергии, подтверждающей безопасность соответствующего объекта использования атомной энергии.
Эксплуатирующая организация в пределах своих полномочий может организовать дополнительные экспертизы обоснования безопасности объектов использования атомной энергии и (или) деятельности в области использования атомной энергии, в том числе с привлечением независимых международных экспертов.
Глава 4. Приемка, ввод в эксплуатацию, эксплуатация и вывод из эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения
Статья 29. Приемка и ввод в эксплуатацию ядерной установки и (или) пункта хранения
Приемка в эксплуатацию ядерной установки и (или) пункта хранения должна осуществляться в комплексе со всеми предусмотренными в проекте ядерной установки и (или) пункта хранения объектами производственного и бытового назначения в соответствии с порядком, установленным Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Ввод в эксплуатацию ядерной установки и (или) пункта хранения осуществляется в соответствии с программой ввода в эксплуатацию ядерной установки и (или) пункта хранения, утвержденной эксплуатирующей организацией на основании проектов указанных объектов и согласованной с соответствующими органами государственного регулирования безопасности.
Ввод в эксплуатацию ядерной установки и (или) пункта хранения осуществляется при наличии у эксплуатирующей организации лицензии, выданной специально уполномоченным органом на эксплуатацию ядерной установки и (или) пункта хранения.
Статья 30. Эксплуатация ядерной установки и (или) пункта хранения
Эксплуатация ядерной установки и (или) пункта хранения осуществляется эксплуатирующей организацией.
Эксплуатирующей организацией является юридическое лицо, созданное и назначенное Кабинетом Министров Республики Узбекистан ответственным за ядерную установку и (или) пункт хранения и способное собственными силами или с привлечением других юридических лиц эксплуатировать ядерную установку и (или) пункт хранения.
Эксплуатирующая организация является ответственной за безопасность ядерной установки и (или) пункта хранения, а также за обращение с радиоактивными веществами, ядерными материалами и радиоактивными отходами.
В случае лишения эксплуатирующей организации лицензии она остается ответственной за безопасность объектов использования атомной энергии до передачи их другой эксплуатирующей организации или до получения новой лицензии.
Эксплуатирующая организация для осуществления своей деятельности должна обладать соответствующими финансовыми, материально-техническими ресурсами и кадровым потенциалом.
Вмешательство в деятельность эксплуатирующей организации в части эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения, кроме случаев, предусмотренных настоящим Законом, не допускается.
Статья 31. Права и обязанности эксплуатирующей организации
Эксплуатирующая организация имеет право:
участвовать в разработке и реализации государственных и иных программ в области использования атомной энергии;
осуществлять размещение, сооружение, эксплуатацию и вывод из эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения, обращение с ядерными материалами, радиоактивными веществами и радиоактивными отходами;
выполнять функции единого заказчика по договорам на сооружение и вывод из эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения, поставку ядерного топлива для ядерных установок, сервисную поддержку сопровождения эксплуатации, обращение с отработавшим ядерным топливом, радиоактивными веществами и радиоактивными отходами;
заключать договора на конструкторское сопровождение эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения на полный «жизненный» цикл объекта использования атомной энергии;
принимать на работу, в том числе для управления объектами использования атомной энергии, иностранных специалистов, квалификация которых подтверждена компетентными органами иностранных государств и которым специально уполномоченным органом выдано разрешение на право ведения работ в области использования атомной энергии.
Эксплуатирующая организация обязана:
организовать инженерные изыскания и исследования для обоснования безопасности с целью получения от специально уполномоченного органа разрешения на использование площадки для размещения ядерной установки и (или) пункта хранения;
разрабатывать и осуществлять мероприятия по обеспечению безопасности на всех этапах полного «жизненного» цикла объекта использования атомной энергии;
создать на ядерной установке и (или) в пункте хранения службы, осуществляющие мониторинг радиационной обстановки и производственный контроль за безопасностью использования атомной энергии;
предоставлять информацию о состоянии безопасности ядерной установки и (или) пункта хранения в органы государственного регулирования безопасности;
выполнять предписания должностных лиц органов государственного регулирования безопасности;
обеспечить физическую защиту соответствующих объектов использования атомной энергии;
разрабатывать и реализовать программы обеспечения качества на всех этапах сооружения, эксплуатации и вывода из эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения;
обеспечить информационную безопасность ядерных установок и (или) пунктов хранения;
вести учет радиоактивных веществ, ядерных материалов и радиоактивных отходов на ядерных установках и (или) пунктах хранения;
разрабатывать и реализовать меры по предотвращению аварий на ядерной установке и (или) пункте хранения и по снижению их негативных последствий для своих и привлекаемых работников, населения прилегающих к ним территорий и окружающей среды;
проводить техническое расследование причин инцидентов и аварий, произошедших при эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения;
разрабатывать и утверждать внутренний аварийный план ядерной установки и (или) пункта хранения и обеспечивать готовность своих и привлекаемых работников и необходимых материально-технических средств для его выполнения;
обеспечить реализацию прав своих работников на социальные гарантии;
осуществлять дозиметрический учет индивидуальных доз облучения своих и привлекаемых работников;
обеспечивать своих и привлекаемых работников соответствующими средствами индивидуальной защиты;
организовывать медицинский осмотр своих работников;
разрабатывать, утверждать и реализовать программы мероприятий по противопожарной защите и охране окружающей среды на ядерной установке и (или) пункте хранения;
осуществлять подбор, подготовку, переподготовку и повышение квалификации работников и создавать для них необходимые социально-бытовые условия на производстве;
осуществлять информирование населения о радиационной обстановке в санитарно-защитной зоне и зоне наблюдения.
Статья 32. Периодическая оценка безопасности ядерной установки и (или) пункта хранения
При эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения эксплуатирующая организация проводит периодическую оценку безопасности ядерной установки и (или) пункта хранения.
Первая оценка безопасности ядерной установки и (или) пункта хранения проводится через десять лет после начала эксплуатации с последующей периодической оценкой безопасности через каждые десять лет вплоть до окончания эксплуатации.
Порядок проведения периодической оценки безопасности ядерной установки и (или) пункта хранения и объем соответствующих исследований определяются специально уполномоченным органом.
Статья 33. Вывод из эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения
Порядок и меры по обеспечению вывода из эксплуатации ядерных установок и (или) пунктов хранения должны быть предусмотрены в проекте ядерной установки и (или) пункта хранения в соответствии с нормами и правилами в области использования атомной энергии.
Предложения о выводе из эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения до израсходования их технического ресурса, установленного в проекте ядерной установки и (или) пункта хранения, или об ограничении проектных технико-экономических показателей их работы, могут вноситься уполномоченным государственным органом, органами государственного регулирования безопасности и органами исполнительной власти на местах при наличии соответствующих обоснований и заключений государственных экспертиз.
Решение о досрочном выводе из эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения принимается с учетом технологических процессов и возможностей эксплуатирующей организации.
Статья 34. Фонд вывода из эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения
Для финансирования работ по выводу из эксплуатации, досрочному выводу из эксплуатации либо ограничению эксплуатационных характеристик ядерной установки и (или) пункта хранения эксплуатирующей организацией создается Фонд вывода из эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения.
Порядок формирования Фонда вывода из эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения устанавливается Кабинетом Министров Республики Узбекистан и должен быть определен до ввода ядерной установки и (или) пункта хранения в эксплуатацию.
Для атомной электростанции или ее блока Фонд вывода из эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения формируется за счет средств, получаемых от продажи электрической и тепловой энергии и оказания иных услуг, а также за счет других источников, не запрещенных законодательством.
Средства Фонда вывода из эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения используются только для финансирования затрат, связанных с выводом из эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения, обращением с отработавшим ядерным топливом и для финансирования научно-исследовательских и опытно-конструкторских работ по обоснованию и повышению безопасности этих объектов.
Глава 5. Обращение с радиоактивными веществами, ядерными материалами, ядерным топливом, отработавшим ядерным топливом и радиоактивными отходами
Статья 35. Государственный учет радиоактивных веществ, ядерных материалов и радиоактивных отходов
Радиоактивные вещества, ядерные материалы и радиоактивные отходы подлежат государственному учету в системе государственного учета и контроля за оборотом источников ионизирующего излучения.
Порядок организации системы государственного учета и контроля за оборотом источников ионизирующего излучения устанавливается Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Статья 36. Транспортирование (перевозка) радиоактивных веществ, ядерных материалов, ядерного топлива, отработавшего ядерного топлива и радиоактивных отходов
Транспортирование (перевозка) радиоактивных веществ, ядерных материалов, ядерного топлива, отработавшего ядерного топлива и радиоактивных отходов должно осуществляться в соответствии с нормами и правилами в области использования атомной энергии, правилами перевозки опасных грузов, а также законодательством об охране окружающей среды.
Правила транспортирования (перевозки) радиоактивных веществ, ядерных материалов, ядерного топлива, отработавшего ядерного топлива и радиоактивных отходов должны предусматривать права, обязанности и ответственность отправителя, перевозчика и получателя, меры безопасности, физической защиты, требования к упаковке, маркировке и транспортным средствам, систему согласованных мер по недопущению транспортных происшествий и аварий, мероприятия по локализации и ликвидации последствий возможных аварий при транспортировании (перевозке).
Локализация и ликвидация последствий аварий при транспортировании (перевозке) радиоактивных веществ, ядерных материалов, ядерного топлива, отработавшего ядерного топлива и радиоактивных отходов осуществляются силами и средствами субъектов транспортирования (перевозки), специализированных подразделений Министерства по чрезвычайным ситуациям Республики Узбекистан и соответствующих функциональных подсистем Государственной системы предупреждения и действий в чрезвычайных ситуациях Республики Узбекистан.
Статья 37. Ввоз и вывоз радиоактивных веществ, ядерных материалов, ядерного топлива, отработавшего ядерного топлива и радиоактивных отходов
Ввоз на территорию Республики Узбекистан и вывоз из ее территории ядерных материалов, ядерного топлива и радиоактивных отходов, а также вывоз из территории Республики Узбекистан отработавшего ядерного топлива осуществляются в соответствии с международными договорами Республики Узбекистан на основании решений Президента Республики Узбекистан.
Ввоз на территорию Республики Узбекистан и вывоз из ее территории радиоактивных веществ осуществляются на основании постановлений Кабинета Министров Республики Узбекистан.
На территорию Республики Узбекистан допускается ввоз только продуктов переработки, полученных из радиоактивных отходов и отработавшего ядерного топлива, ранее вывезенных из территории Республики Узбекистан.
Статья 38. Хранение радиоактивных веществ и ядерных материалов
Хранение радиоактивных веществ и ядерных материалов осуществляется эксплуатирующей организацией.
При хранении радиоактивных веществ и ядерных материалов должна обеспечиваться защита работников эксплуатирующих организаций, населения прилегающих территорий к ядерным установкам и (или) пунктам хранения и окружающей среды от радиационного воздействия с соблюдением норм и правил в области использования атомной энергии.
Статья 39. Хранение, переработка и захоронение радиоактивных отходов
Хранение, переработка и захоронение радиоактивных отходов должны предусматриваться проектной и (или) технологической документацией и допускаются только в специально предназначенных для этого пунктах хранения.
При хранении, переработке и захоронении радиоактивных отходов должна обеспечиваться их безопасность и изоляция от окружающей среды для защиты населения от радиационного воздействия и обеспечения экологической безопасности.
Глава 6. Физическая защита объектов использования атомной энергии
Статья 40. Обеспечение физической защиты объектов использования атомной энергии
Физическая защита объектов использования атомной энергии предусматривает единую систему планирования, координации, государственного надзора и контроля, реализации комплекса технических и организационных мер, направленных на:
предотвращение несанкционированного проникновения на территорию ядерных установок и (или) пунктов хранения, несанкционированного доступа к радиоактивным веществам, ядерным материалам и радиоактивным отходам, а также предотвращение их хищения и повреждения;
своевременное обнаружение и пресечение любых посягательств на целостность радиоактивных веществ, ядерных материалов и радиоактивных отходов, своевременное обнаружение и пресечение диверсионных и террористических актов, угрожающих безопасности ядерных установок и (или) пунктов хранения;
обнаружение и возвращение пропавших или похищенных радиоактивных веществ, ядерных материалов и радиоактивных отходов.
Требования к обеспечению физической защиты объектов использования атомной энергии устанавливаются нормами и правилами в области использования атомной энергии.
Обеспечение физической защиты объектов использования атомной энергии осуществляется на всех этапах проектирования, сооружения, ввода в эксплуатацию, эксплуатации и вывода из эксплуатации, а также при обращении с радиоактивными веществами, ядерными материалами и радиоактивными отходами, в том числе при их транспортировании (перевозке).
Физическая защита объектов использования атомной энергии обеспечивается эксплуатирующими организациями и соответствующими органами государственного регулирования безопасности в пределах их полномочий.
При необходимости для выполнения функций по обеспечению физической защиты объектов использования атомной энергии могут привлекаться соответствующие подразделения Министерства внутренних дел Республики Узбекистан, Службы государственной безопасности Республики Узбекистан, Министерства обороны Республики Узбекистан и Национальной гвардии Республики Узбекистан.
Запрещается эксплуатация ядерных установок и (или) пунктов хранения, а также проведение работ с находящимися на любой стадии производства, использования, переработки, транспортирования и хранения радиоактивными веществами, ядерными материалами и радиоактивными отходами, если не обеспечена их физическая защита.
Статья 41. Ограничение прав лиц, находящихся на территории ядерной установки и (или) пункта хранения
В целях обеспечения физической защиты ядерной установки и (или) пункта хранения перемещение и действия лиц, находящихся на территории расположения ядерной установки и (или) пункта хранения, а также в их санитарно-защитных зонах и зонах безопасности, могут быть ограничены, а их вещи и транспортные средства досмотрены, в том числе с применением специальных средств.
Статья 42. Публичные мероприятия на территориях ядерных установок и (или) пунктов хранения
Проведение несанкционированных собраний, митингов, демонстраций и других публичных мероприятий (далее — публичные мероприятия) в санитарно-защитной зоне и зоне безопасности ядерной установки и (или) пункта хранения запрещается.
Не допускаются организация и проведение публичных мероприятий за пределами санитарно-защитной зоны и зоны безопасности ядерных установок и (или) пунктов хранения, если в результате этого может произойти нарушение работоспособности ядерной установки и (или) пункта хранения, будет затруднено выполнение работниками эксплуатирующей организации своих служебных обязанностей либо будут иметь место иные угрозы безопасности населения или окружающей среды.
Ущерб, причиненный эксплуатирующей организации в результате действий, указанных в частях первой и второй настоящей статьи, посягающих на безопасную работу ядерной установки и (или) пункта хранения, возмещается виновными лицами в судебном порядке.
Статья 43. Допуск лиц к работе на объектах использования атомной энергии
К работе на объектах использования атомной энергии допускаются лица, достигшие восемнадцати лет и не имеющие медицинских противопоказаний для этой работы, отвечающие соответствующим квалификационным требованиям, имеющие разрешение на право ведения работ в области использования атомной энергии, выдаваемое специально уполномоченным органом, а также получившие допуск к указанной работе, если она связана с использованием государственных секретов и иной охраняемой законом тайны.
Перечень медицинских противопоказаний и перечень должностей, на которые они распространяются, а также требования к проведению медицинских осмотров и психофизических обследований определяются Министерством здравоохранения Республики Узбекистан.
Глава 7. Аварийная готовность и аварийное реагирование
Статья 44. Организация аварийной готовности и аварийного реагирования
Организация аварийной готовности и аварийного реагирования заключается в разработке мер по обеспечению аварийной готовности и обеспечению аварийного реагирования, которые устанавливаются внешними и внутренними аварийными планами.
Статья 45. Порядок разработки аварийных планов
Порядок разработки аварийных планов, меры по ликвидации, ограничению или снижению последствий аварии, возникшей при осуществлении деятельности в области использования атомной энергии, способы информирования населения, а также меры по проверке аварийной готовности определяются Кабинетом Министров Республики Узбекистан на основании предложений специально уполномоченного органа или Министерства по чрезвычайным ситуациям Республики Узбекистан.
Статья 46. Внешний аварийный план
Внешним аварийным планом определяются зоны аварийного реагирования и действия республиканских органов исполнительной власти и органов самоуправления граждан, сил и средств Государственной системы предупреждения и действий в чрезвычайных ситуациях Республики Узбекистан, направленные на защиту жизни и здоровья физических лиц, охрану окружающей среды и защиту имущества физических и юридических лиц в случае чрезвычайной ситуации, возникшей при осуществлении деятельности в области использования атомной энергии.
Министерство по чрезвычайным ситуациям Республики Узбекистан координирует разработку внешнего аварийного плана и выполнение мероприятий по его реализации соответствующими республиканскими органами исполнительной власти и органами самоуправления граждан, силами и средствами Государственной системы предупреждения и действий в чрезвычайных ситуациях Республики Узбекистан.
Внешний аварийный план утверждается Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Статья 47. Внутренний аварийный план
Внутренний аварийный план определяет действия эксплуатирующей организации по ликвидации, ограничению или снижению последствий аварии, возникшей при сооружении или эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения.
Внутренний аварийный план разрабатывается и утверждается эксплуатирующей организацией с учетом внешнего аварийного плана после согласования с органами государственного регулирования безопасности.
Внутренний аварийный план должен быть утвержден не менее чем за шесть месяцев до начала запланированного ввода в эксплуатацию ядерной установки и (или) пункта хранения.
Эксплуатирующая организация за счет собственных средств и иных источников, не запрещенных законодательством, разрабатывает мероприятия внутреннего аварийного плана и поддерживает необходимый уровень его материально-технического и кадрового обеспечения.
Внутренний аварийный план проходит практическую проверку до ввода в эксплуатацию и в течение срока эксплуатации ядерной установки и (или) пункта хранения с периодичностью, установленной специально уполномоченным органом и Министерством по чрезвычайным ситуациям Республики Узбекистан.
Статья 48. Требования по обеспечению аварийной готовности и аварийного реагирования
Эксплуатирующая организация обязана ознакомить своих работников с внешним и внутренним аварийными планами и реализовывать образовательную программу по подготовке работников к выполнению обязанностей согласно этим планам.
В случае возникновения аварии на ядерной установке и (или) пункте хранения, приведшей к выбросу в окружающую среду радиоактивных веществ сверх установленных контрольных уровней радиационной безопасности, эксплуатирующая организация обязана обеспечить:
оперативной информацией о радиационной обстановке соответствующие органы государственной власти на местах, Министерство по чрезвычайным ситуациям Республики Узбекистан, уполномоченный государственный орган, органы государственного регулирования безопасности, органы самоуправления граждан, население наиболее угрожаемых участков территории, службы Единой государственной автоматизированной системы мониторинга радиационной обстановки на территории Республики Узбекистан;
принятие действий в соответствии с внешним и внутренним аварийными планами по ликвидации, ограничению или снижению последствий радиационной аварии;
эвакуацию работников сторонних организаций и эксплуатирующей организации, не занятых при ликвидации последствий аварии и работа которых не связана с обеспечением безопасности;
непрерывный мониторинг выброса радиоактивных веществ в окружающую среду;
дозиметрический контроль в зонах производства аварийных работ;
текущий мониторинг и учет дозовых нагрузок лиц, участвующих в ликвидации, ограничении или снижении последствий аварии, а также принятие мер по недопущению превышения установленных контрольных уровней радиационной безопасности.
При выполнении работ по предотвращению развития аварии или ее ликвидации облучение работников эксплуатирующей организации может быть допущено выше установленных контрольных уровней радиационной безопасности (но не выше дозы потенциально опасного облучения, установленной нормами и правилами в области использования атомной энергии).
Эксплуатирующая организация обязана заранее информировать работников, принимающих участие в данных работах, о возможном риске облучения выше установленных контрольных уровней радиационной безопасности и получить на это их письменное согласие, а также разрешение Министерства здравоохранения Республики Узбекистан.
Глава 8. Возмещение вреда, причиненного радиационным воздействием
Статья 49. Возмещение вреда, причиненного физическим и юридическим лицам в результате радиационного воздействия
Возмещению подлежит вред, причиненный жизни и здоровью физических лиц и обусловленный радиационным воздействием либо сочетанием радиационного воздействия с токсическими, взрывными или иными опасными воздействиями.
Если наряду с вредом, причиненным радиационным воздействием, причинен иной вред, который не может быть обоснованно отделен от вреда, причиненного радиационным воздействием, такой вред подлежит возмещению в соответствии с законодательством об использовании атомной энергии.
Вред, причиненный эксплуатирующей организацией радиационным воздействием, возмещается независимо от вины эксплуатирующей организации.
Эксплуатирующая организация возмещает вред, причиненный физическим и (или) юридическим лицам радиационным воздействием при осуществлении деятельности в области использования атомной энергии.
Эксплуатирующая организация не возмещает вред, причиненный радиационным воздействием, возникшим в результате непреодолимой силы или военных действий.
Эксплуатирующая организация не возмещает вред, причиненный радиационным воздействием лицу, умышленные действия которого привели к нанесению вреда его жизни или здоровью.
Общая максимальная сумма по возмещению вреда, причиненного радиационным воздействием в результате одной радиационной аварии, не может быть больше размера, установленного международными договорами Республики Узбекистан.
Статья 50. Возмещение вреда, причиненного окружающей среде в результате радиационного воздействия
Вред, причиненный окружающей среде в результате радиационного воздействия, допущенного эксплуатирующей организацией, возмещается в соответствии с законодательством об использовании атомной энергии.
Иски о возмещении убытков предъявляются эксплуатирующей организации республиканскими органами исполнительной власти, уполномоченными государственным органами в области охраны окружающей среды, органами исполнительной власти на местах.
Статья 51. Финансовое обеспечение возмещения вреда, причиненного радиационным воздействием
Эксплуатирующая организация обязана иметь финансовое обеспечение, которое состоит из собственных финансовых средств и (или) страхового полиса (договора), для возмещения вреда, причиненного радиационным воздействием.
Условия и порядок страхования гражданско-правовой ответственности за вред, причиненный радиационным воздействием, порядок и источники образования страхового фонда определяются законодательством.
Ни эксплуатирующая организация, ни страховщик, предоставивший финансовое обеспечение возмещения вреда, причиненного радиационным воздействием, в соответствии с настоящей статьей, не вправе приостановить или прекратить финансовое обеспечение:
не уведомив об этом в письменной форме за три месяца до приостановления или до прекращения финансового обеспечения специально уполномоченный орган и уполномоченный государственный орган;
в течение периода транспортирования (перевозки) радиоактивных веществ, ядерного материала и (или) радиоактивных отходов, когда такое финансовое обеспечение касается транспортирования (перевозки) радиоактивных веществ, ядерного материала и (или) радиоактивных отходов.
Статья 52. Участие государства в возмещении вреда, причиненного радиационным воздействием
Кабинет Министров Республики Узбекистан обеспечивает выплату суммы по возмещению вреда, причиненного радиационным воздействием, превышающей размер выплаты, установленный международными договорами Республики Узбекистан для эксплуатирующей организации, или возникшего в результате непреодолимой силы или военных действий.
Глава 9. Международное сотрудничество в области использования атомной энергии
Статья 53. Обмен информацией с иностранными государствами, международными организациями в области использования атомной энергии
Обмен информацией с иностранными государствами, международными организациями в области использования атомной энергии осуществляется в соответствии с международными договорами Республики Узбекистан.
Статья 54. Оповещение иностранных государств об аварии на ядерной установке и (или) пункте хранения
Оповещение иностранных государств об аварии на ядерной установке и (или) пункте хранения осуществляется уполномоченными государственными органами в соответствии с международными договорами Республики Узбекистан.
Статья 55. Международная помощь в случае аварии на ядерной установке и (или) пункте хранения
Предоставление и получение международной помощи в случае аварии на ядерной установке и (или) пункте хранения в целях ограничения ее последствий и охраны жизни и здоровья граждан, окружающей среды и защиты имущества физических и юридических лиц осуществляется в соответствии с международными договорами Республики Узбекистан.
Глава 10. Заключительные положения
Статья 56. Ответственность за нарушение законодательства об использовании атомной энергии
Лица, виновные в нарушении законодательства об использовании атомной энергии, несут ответственность в установленном порядке.
Статья 57. Обеспечение исполнения, доведения, разъяснения сути и значения настоящего Закона
Агентству по атомной энергии при Кабинете Министров Республики Узбекистан, Комитету промышленной, радиационной и ядерной безопасности при Кабинете Министров Республики Узбекистан и другим заинтересованным организациям обеспечить исполнение, доведение до исполнителей и разъяснение среди населения сути и значения настоящего Закона.
Статья 58. Приведение законодательства в соответствие с настоящим Законом
Кабинету Министров Республики Узбекистан:
привести решения правительства в соответствие с настоящим Законом;
обеспечить пересмотр и отмену республиканскими органами исполнительной власти их нормативно-правовых актов, противоречащих настоящему Закону.
Статья 59. Вступление в силу настоящего Закона
Настоящий Закон вступает в силу со дня его официального опубликования.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
9 сентября 2019 г.,
№ ЗРУ-565