📅 2019-yil 4-oktabr · Prezident qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2019-yil 4-oktabr · Prezident qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2019 йил 4 октябрь · Президент қарорлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 4 октября 2019 г. · Постановления Президента
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 4 October 2019 · Presidential resolutions
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг
Қарори
СТРАТЕГИЯСИ
2019 — 2030 йиллар даврида Ўзбекистон Республикасининг «яшил» иқтисодиётга ўтиш стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида
Мамлакатда таркибий ўзгартиришларни чуқурлаштириш, иқтисодиётнинг базавий тармоқларини модернизациялаш ва диверсификациялаш ҳамда ҳудудларни бир маромда ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришга қаратилган комплекс чора-тадбирлар амалга оширилмоқда.
Жорий йилнинг 8-9 июль кунлари Тошкент шаҳрида «яшил» иқтисодиёт бўйича норматив-ҳуқуқий базани ва сиёсатни такомиллаштириш, давлат ва хусусий сектор ўртасидаги шериклик муносабатлари орқали инновацион «яшил» инвестицияларни қўллаб-қувватлашга қаратилган Европа ва МДҲ давлатларининг «яшил» иқтисодиёт бўйича минтақавий вазирликлар конференцияси ўтказилди.
Шу билан бирга, ўтказилган таҳлил иқлимнинг ўзгариши шароитида самарали, ресурс тежамкор ва экологик хавфсиз иқтисодиётни таъминлашда ўзаро боғлиқ муаммолар ва эҳтиёжлар мавжудлигини кўрсатди.
Хусусан, жадаллашаётган саноатлаштириш ва аҳоли сонининг ортиши иқтисодиётнинг ресурсларга бўлган эҳтиёжини сезиларли даражада оширмоқда, шунингдек, атроф муҳитга салбий антропоген таъсирни кучайтирмоқда ва иссиқхона газлари ажратмаларининг ортишига олиб келмоқда.
Иқтисодиёт энергия самарадорлигининг паст даражаси, табиий ресурслардан нооқилона фойдаланиш, технологиялар янгиланишининг сустлиги, «яшил иқтисодиёт»ни ривожлантириш учун инновацион ечимларни жорий этишда кичик бизнес иштирокининг етарли эмаслиги мамлакатни барқарор ривожлантириш соҳасидаги устувор миллий мақсадлар ва вазифаларга эришишга тўсқинлик қилмоқда.
Узоқ муддатли стратегиянинг мавжуд эмаслиги «яшил» технологияларни жорий этиш ва «яшил» иқтисодиётга ўтиш бўйича тизимли чоралар кўришни таъминлашга имкон бермаяпти.
2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясида белгиланган вазифаларни изчил амалга ошириш, шунингдек, Париж битими (Париж, 2015 йил 12 декабрь) мажбуриятлари бажарилишини ва Ўзбекистон Республикасининг «яшил» иқтисодиётга ўтишини таъминлаш мақсадида:
1. Қуйидагилар Ўзбекистон Республикасининг «яшил» иқтисодиётга ўтишининг асосий вазифалари этиб белгилансин:
технологик модернизациялаш ва молиявий механизмларни ривожлантириш орқали иқтисодиётнинг энергия самарадорлигини ошириш ва табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш;
давлат инвестициялари ва харажатларининг устувор йўналишларига илғор халқаро стандартларга асосланган «яшил» мезонларни киритиш;
давлат томонидан рағбатлантириш механизмларини, давлат-хусусий шерикчиликни ривожлантириш ҳамда халқаро молиявий институтлар билан ҳамкорликни фаоллаштириш орқали «яшил» иқтисодиётга ўтиш йўналишлари бўйича тажриба-синов лойиҳаларини амалга оширишга кўмаклашиш;
таълимга инвестициялар киритишни рағбатлантириш, етакчи хорижий таълим муассасалари ва илмий-тадқиқот марказлари билан ҳамкорликни ривожлантириш ҳисобига «яшил» иқтисодиётдаги меҳнат бозори билан боғлиқ кадрларни тайёрлаш ва қайта тайёрлаш тизимини ривожлантириш;
Оролбўйидаги экологик инқирознинг салбий таъсирини юмшатиш чораларини кўриш;
«яшил» иқтисодиёт соҳасида, шу жумладан икки томонлама ва кўп томонлама шартномалар тузиш орқали халқаро ҳамкорликни мустаҳкамлаш.
2. Қуйидагилар:
а) 2019 — 2030 йиллар даврида Ўзбекистон Республикасининг «яшил» иқтисодиётга ўтиш стратегияси (кейинги ўринларда — Стратегия) 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин ва қуйидагилар уни амалга оширишнинг устувор йўналишлари этиб белгилансин:
иқтисодиётнинг базавий тармоқлари энергия самарадорлигини ошириш;
энергия ресурслари истеъмолини диверсификациялаш ва қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланишни ривожлантириш;
иқлим ўзгариши оқибатларига мослашиш ва уларни юмшатиш, табиий ресурслардан фойдаланиш самарадорлигини ошириш ва табиий экотизимларни асраш;
«яшил» иқтисодиётни қўллаб-қувватлашнинг молиявий ва номолиявий механизмларини ишлаб чиқиш;
4. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги Ўзбекистон Республикасида «яшил» иқтисодиётни илгари суриш ва жорий этиш бўйича ваколатли орган этиб белгилансин ва унга қуйидаги вазифалар юклансин:
Стратегияда назарда тутилган тадбирларни амалга ошириш бўйича масъул вазирликлар ва идоралар фаолиятини мувофиқлаштириш;
Идоралараро кенгашга, шу жумладан унинг ишчи органи фаолиятини ташкил этиш орқали ҳар томонлама кўмаклашиш;
«яшил» иқтисодиётни босқичма-босқич жорий этиш бўйича ҳисоботлар юритишнинг ўз вақтида ташкил этилишини таъминлаш.
5. Қуйидагиларга:
Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосарлари ва маслаҳатчиларига — Стратегияда назарда тутилган тадбирларни амалга ошириш бўйича вазирлик ва идоралар фаолиятини самарали ташкил этиш;
Ўзбекистон Республикаси иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирига — ялпи ички маҳсулотнинг углерод сарфи ҳажмини камайтириш, соф ва экологик хавфсиз технологиялар ва саноат жараёнларини қўллаган ҳолда саноат корхоналари инфратузилмасини модернизациялаш;
Ўзбекистон Республикаси энергетика вазирига — энергия самарадорлик кўрсаткичларини ошириш, қайта тикланувчи энергия манбаларини ривожлантириш, экологик жиҳатдан яхшиланган тавсифларга эга мотор ёқилғисини ишлаб чиқаришни ва ундан фойдаланишни кенгайтириш, замонавий, арзон ва ишончли энергиядан фойдаланиш имконияти билан таъминлаш;
Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги вазирига — асосий турдаги қишлоқ хўжалиги озиқ-овқат маҳсулотлари ишлаб чиқаришнинг ўртача маҳсулдорлиги ва ҳосилдорлигини ошириш, томчилатиб суғориш технологияларини самарали жорий этиш, шунингдек, ерларнинг таназзулга учраши бўйича нейтрал балансга эришиш;
Ўзбекистон Республикаси сув хўжалиги вазири ҳамда уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазирига — сувдан фойдаланиш самарадорлигини ошириш;
Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси раисига — «яшил» иқтисодиётни жорий этиш бўйича тадбирлар амалга оширилишини экологик қўллаб-қувватлашни ташкил этиш ва таъминлаш ҳамда атроф табиий муҳит ҳолати мониторинги натижаларини умумлаштириш;
вазирлик, идора ва бошқа ташкилотлар раҳбарларига — Стратегияда назарда тутилган тадбирларни ўз вақтида ва сифатли бажариш юзасидан шахсий жавобгарлик юклансин.
6. Ўзбекистон Республикаси Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги Стратегияда назарда тутилган тадбирларни амалга ошириш учун хорижий инвестицияларни, шунингдек, халқаро молия институтлари, хорижий ҳукумат молия ташкилотлари ва бошқа хорижий донорларнинг кредитлари ва грантларини жалб қилишни таъминласин.
7. Мазкур қарорнинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А.Н. Арипов ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг маслаҳатчиси Р.А. Гулямов зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 4 октябрдаги ПҚ-4477-сон қарорига 1-ИЛОВА
2019 — 2030 йиллар даврида Ўзбекистон Республикасининг «яшил» иқтисодиётга ўтиш
1-боб. Умумий қоидалар
2018 йилда Ўзбекистон Республикаси Париж битимини (Париж, 2015 йил 12 декабрь) ратификация қилди ва уни амалга ошириш юзасидан миллий миқёсда белгиланадиган ҳисса бўйича — 2030 йилга қадар иссиқхона газларининг ялпи ички маҳсулот бирлигига нисбатан солиштирма ажратмаларини 2010 йилдаги даражадан 10 фоизга қисқартириш миқдорий мажбуриятини қабул қилди.
Париж битими мажбуриятларини бажариш доирасида иссиқхона газлари ажратмаларини қисқартириш бўйича ўрта муддатли устувор вазифалар мамлакатда иқтисодиётнинг энергия ва ресурс сарфи ҳажмини камайтириш, ишлаб чиқаришда энергия тежамкор технологияларни кенг жорий қилиш, қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланишни кенгайтириш, Оролбўйида экологик танглик оқибатларини бартараф этишни назарда тутадиган қатор стратегик ва тармоқ режалари, дастурлари, шунингдек, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар орқали амалга оширилмоқда.
Шу билан бирга, иқтисодиётнинг энергия самарадорлиги етарли даражада эмаслиги, табиий ресурслардан оқилона фойдаланмаслик, технологиялар янгиланишининг сустлиги, «яшил» иқтисодиётни ривожлантириш учун инновацион ечимларни жорий этишда кичик бизнеснинг фаол иштирок этмаётгани миллий иқтисодиётни барқарор ривожлантиришнинг устувор мақсадларига эришишга тўсқинлик қилмоқда.
Мавжуд муаммоларни ҳал этиш учун иқтисодий ривожланиш жараёнларига иқтисодиётнинг барча тармоқларида кам углерод сарфлаган ҳолда ривожланиш ва ресурсларни тежаш, самарали ва экологик тоза технологияларни жорий этиш, шунингдек, барқарор қишлоқ хўжалигига йўналтирилган «яшил» иқтисодиёт тамойилларини интеграция қилиш орқали табиий ва энергия ресурсларидан фойдаланиш усулларини тубдан ўзгартириш талаб этилади.
Бунда узоқ муддатли истиқболда «яшил» иқтисодиётга ўтиш қуйидаги асосий тамойилларга асосланиши керак:
барқарор ривожланиш соҳасида Миллий мақсад ва вазифаларга мувофиқлик;
ресурслардан оқилона фойдаланиш, барқарор истеъмол ва ишлаб чиқариш;
иқтисодий ҳисоб тизимига экологик ва ижтимоий мезонларни киритиш;
ижтимоий-иқтисодий ривожланиш мақсадларига эришиш учун «яшил» воситалар ва ёндашувларни қўллаш устуворлиги;
энг муҳим тармоқларда рақобатбардошликни ошириш ва кўрсаткичларни яхшилаш, «яшил» иш ўринларини яратиш, аҳолининг фаровонлигини ошириш орқали мавжуд макроиқтисодий мақсадларга эришиш;
ресурслардан самарали фойдаланиш тадбирларининг инвестицион жозибадорлигини таъминлаш.
Шу муносабат билан иқлим ўзгариши масалаларини миллий иқтисодиётнинг барқарор ривожланишига интеграция қилишга йўналтирилган 2019 — 2030 йиллар даврида Ўзбекистон Республикасининг «яшил» иқтисодиётга ўтиш стратегиясини (кейинги ўринларда — Стратегия) ишлаб чиқиш алоҳида аҳамият касб этади.
2-боб. Стратегиянинг мақсад ва вазифалари
1. Стратегиянинг асосий мақсади мамлакатда амалга оширилаётган тузилмавий ислоҳотларга «яшил» иқтисодиёт тамойилларини интеграция қилиш орқали ижтимоий ривожланишга, иссиқхона газларининг ажратмалари даражасини пасайтиришга, иқлим ва экология барқарорлигига имкон берувчи мустаҳкам иқтисодий тараққиётга эришишдан иборат.
2. Стратегия мақсадларига эришиш учун қуйидаги асосий вазифаларни амалга ошириш зарур:
технологик модернизациялаш ва молиявий механизмларни ривожлантириш орқали иқтисодиётнинг энергия самарадорлигини ошириш ва табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш;
давлат инвестициялари ва харажатларининг устувор йўналишларига илғор халқаро стандартларга асосланган «яшил» мезонларни киритиш;
давлат томонидан рағбатлантириш механизмларини, давлат-хусусий шериклигини ривожлантириш ҳамда халқаро молиявий институтлар билан ҳамкорликни фаоллаштириш орқали «яшил» иқтисодиётга ўтиш йўналишлари бўйича тажриба-синов лойиҳаларини амалга оширишга кўмаклашиш;
таълимга инвестициялар киритишни рағбатлантириш, етакчи хорижий таълим муассасалари ва илмий-тадқиқот марказлари билан ҳамкорликни ривожлантириш ҳисобига «яшил» иқтисодиётдаги меҳнат бозори билан боғлиқ кадрларни тайёрлаш ва қайта тайёрлаш тизимини ривожлантириш;
Оролбўйидаги экологик инқирознинг салбий таъсирини юмшатиш чораларини кўриш;
«яшил» иқтисодиёт соҳасида, шу жумладан икки томонлама ва кўп томонлама шартномалар тузиш орқали халқаро ҳамкорликни мустаҳкамлаш.
3-боб. Стратегиянинг устувор йўналишлари
§ 1. Иқтисодиётнинг базавий тармоқлари энергия самарадорлигини ошириш
3. Электр энергетика соҳасида:
буғ-газли ва газ турбинали қурилмалар негизида юқори самарали технологияларни жорий қилиш орқали ишлаб турган электр станцияларининг энергия ишлаб чиқариш қувватларини реконструкция қилиш ва модернизациялаш;
энергия тизими барқарорлигини ошириш учун магистрал электр тармоқлари конфигурациясини такомиллаштириш ва модернизациялаш;
ташкилий-техник тадбирларни амалга ошириш, шу жумладан электр тармоқлари режимларини мақбуллаштириш, реактив қувват ва тармоқ схемаларини компенсация қилиш;
технологик жараёнларнинг автоматлашганлик даражасини ошириш, ташиш ва тақсимлашга сарфланадиган электр энергияси ҳажмини қисқартириш;
электр энергияси истеъмоли тизимларини автоматик назорат ва ҳисобга олиш асбоблари билан тўлиқ жиҳозлаш.
4. Иссиқлик энергетикаси соҳасида:
иссиқлик энергиясини ишлаб чиқишнинг янги технологиялари, шу жумладан марказий қозонхоналарда когенерация технологиялари, буғнинг ўта суперкритик кўрсаткичларига эга кўмир буғ-турбинали энергия блоклари технологияларини жорий этиш;
қозонхоналарнинг эскирган асбоб-ускуналарини модернизациялаш ва реконструкция қилиш;
турбокомпрессор қурилмалари чиқинди газлари иссиқлигини утилизация қилиш;
иссиқлик тармоқлари жойлашувини мақбуллаштириш ва модернизациялаш;
иссиқлик тармоқларини реконструкция қилиш ва модернизациялашда замонавий, иссиқликни ўтказмайдиган материаллардан фойдаланиш;
иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш ва ташиш тизимини истеъмолчилар сонини ҳисобга олган ҳолда автоматлаштириш, диспетчерлаш ва мақбуллаштириш;
истеъмолчиларни замонавий ҳисоблагичлар билан таъминлаш;
қозонхоналарда сувни иситиш учун гелиоколлекторлардан фойдаланиш.
5. Нефть ва газ саноати соҳасида:
углеводород ресурслари йўқотилиши назоратининг самарали технологиялари (SCADA)ни жорий қилган ҳолда компрессор станциялар, паст ва ўрта босимли газ тақсимловчи тармоқлар, шунингдек, газ-транспорт тизимини модернизациялаш ҳисобига табиий газ қазиб олиш, уни қайта ишлаш, ташиш ва тақсимлашдаги йўқотишларни камайтириш;
газ билан таъминлашни ҳисобга олиш ва уни тақсимлашнинг замонавий технологияларини жорий этиш;
нефть ва нефть маҳсулотларини қайта ишлаш ва сақлашда иссиқхона газларининг ажратмаларини қисқартириш;
нефтга қўшилиб чиқадиган газларни утилизация қилиш ва чуқур қайта ишлаш жараёнларини жорий этиш натижасида уларни ёндиришдан ҳосил бўладиган иссиқхона газлари ажратмаларини қисқартириш;
нефть ва газ қазиб чиқариш объектларида муқобил энергия манбаларини жорий этиш;
электр энергияси ишлаб чиқариш учун чиқувчи газлар иссиқлигини утилизация қилиш.
6. Кимё саноати соҳасида:
аммиак, азот кислотаси ва минерал ўғитлар ишлаб чиқариш қувватларини модернизациялаш ва энергия самарадорлиги юқори янги қувватларни яратиш;
электр энергияси ишлаб чиқариш учун энергия сарфи ҳажми катта бўлган кимёвий жараёнларнинг иссиқлигини утилизация қилиш технологияларидан фойдаланиш;
йирик тоннажли техноген чиқиндилардан саноатда фойдаланишни жорий этиш.
§ 2. Энергия ресурслари истеъмолини диверсификациялаш ва қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланишни ривожлантириш
7. Қайта тикланувчи энергия манбалари соҳасида:
қайта тикланувчи энергия манбалари соҳасини ривожлантиришнинг узоқ муддатли мақсадли кўрсаткичларини тасдиқлаш, шунингдек, ҳар йили қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланувчи янги қувват ишлаб чиқариш объектларини Ўзбекистоннинг Ягона электр энергетика тизимига хавфсиз интеграция қилиш техник жиҳатларини эътиборга олган ҳолда уларнинг жойлашувини белгилаш;
тариф сиёсатини такомиллаштириш ва мазкур соҳада қулай рақобат муҳитини рағбатлантириш мақсадида янгидан ишга тушириладиган қайта тикланувчи энергия манбалари объектлари, хусусан қуёш, шамол ва биогаз станцияларида ишлаб чиқариладиган электр энергиясини харид қилишнинг чегараланган (максимал даражада йўл қўйиладиган) тарифларини тасдиқлаш;
қайта тикланувчи энергия манбалари лойиҳаларини амалга ошириш доирасида электр энергетикаси бозорига тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар ва мустақил электр энергиясини ишлаб чиқарувчилар киришини рағбатлантирувчи аукцион савдоларини жорий этиш орқали салоҳиятли инвесторларни рақобат асосида танлашнинг замонавий ва шаффоф услубларини шакллантириш;
қайта тикланувчи энергия манбалари соҳасида амалдаги стандартларни таҳлил қилиш ва миллий стандартларни ушбу соҳадаги халқаро меъёрлар билан уйғунлаштириш;
энергетика баланси тузилмасида қайта тикланувчи энергия манбалари улушини ошириш учун йирик, ўрта, кичик ва микроГЭСлар, шамол генераторлари ва гелиостанцияларни лойиҳалаштириш ва қуришда замонавий асосланган илмий-техник ечимларни жорий этиш;
электр тармоқларининг энергия самарадорлиги ва ишончлилигини ошириш, авария ҳолатларининг олдини олиш ва электр қувватига талаб кучайганда захира қувватларни ўз вақтида ишга тушириш мақсадида қайта тикланувчи энергия манбалари асосида электр энергия ишлаб чиқаришнинг номарказлаштирилган тизимларини жорий этиш орқали электр таъминоти тизимларини модернизациялаш ва қайта қуриш;
электр энергиясини ишлаб чиқиш ва тақсимлаш балансини қайта тикланувчи энергия манбаларини алоҳида ажратган ҳолда мониторинг қилиш;
энергия тизимларига уланиш орқали ишлаб чиқарилган энергияни тўплаш технологияларини ривожлантириш;
қайта тикланувчи энергия манбаларидан энергия олиш учун ускуналар ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш;
мавжуд ГЭСларнинг энергия ишлаб чиқариш қувватларини модернизациялаш;
кичик деривацион ГЭСлар ва уларнинг инфратузилмаларини қуриш;
республиканинг қишлоқ жойлари ва узоқ ҳудудларида электр ва иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш учун қуёш батареяларини жорий этиш бўйича давлат дастурларини ишлаб чиқиш;
қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш бўйича намойиш марказларини яратиш ва қўллаб-қувватлаш;
қайта тикланувчи энергия манбалари ва энергия самарадорлиги масалалари бўйича аҳолини кенг хабардор қилиш.
8. Биноларни қуриш ва улардан фойдаланиш соҳасида:
биноларнинг энергия самарадорлигини ошириш бўйича давлат дастурларини амалга ошириш, шу жумладан кўп қаватли уй-жой ва шахсий уй-жой фондини реконструкция қилиш;
қурилиш меъёрлари ва қоидаларини қурилиш ва реконструкцияни амалга оширишда энергия самарадорлиги талабларини кучайтириш юзасидан ҳар 3 йилда камида бир марта қайта кўриб чиқиш;
биноларни қуриш ва улардан фойдаланишда қурилиш меъёрларига риоя қилишни назорат/мониторинг қилиш тизимини яратиш;
биноларни қуриш ва реконструкция қилишда энергия самарадорлигини оширишни ҳисобга олган ҳолда архитектура-режалаштириш ечимларига бўлган ёндашувларни такомиллаштириш;
биноларни энергетик сертификатлаштириш тизимини яратиш;
иссиқни сақловчи қурилиш материаллари учун амалдаги меъёр ва стандартларни қайта кўриб чиқиш ва янгиларини қабул қилиш;
энергия самарадор шаклда таъмирлаш учун ипотека кредитлари тизимини ривожлантириш, хусусан «яшил» ипотека кредитларидан фойдаланиш;
хусусий уй-жой мулкдорлари ширкатларида кўп қаватли биноларни энергия самарадор шаклда таъмирлаш учун мақсадли фондлар яратиш;
энергияни тежашни рағбатлантириш учун табақалаштирилган тарифлар тизимини ривожлантириш;
биноларни замонавий иссиқ сақловчи материаллар, стеклопакетлардан фойдаланган ҳолда қуриш, реконструкция қилиш ва капитал таъмирлаш технологияларини такомиллаштириш;
муҳандислик ускуналари, иссиқ сақловчи материаллар, иситиш ва совитиш тизимларини ишлаб чиқиш технологияларини «яшил» стандартлар асосида ривожлантириш ва модернизациялаш;
марказий иситишда иссиқлик таъминотининг «ёпиқ» тизимини кенг жорий этиш;
шаҳарлар ва қишлоқлардаги жамоат бинолари, кўп қаватли турар жойлар ва шахсий уй-жой фондини иситиш ва иссиқ сув билан таъминлаш учун юқори самарали автоматлаштирилган тизимли маҳаллий қозонхоналардан фойдаланиш;
параллел ишлайдиган истеъмолчилар тизимига иссиқликни бир текис етказиш мақсадида иссиқлик бўғинлари тартиботини бошқариш учун smart-тизимлар ишлаб чиқиш ва жорий этиш;
алоҳида бинолар эҳтиёжларини ҳисобга олувчи юқори технологияли совитиш ва вентиляция тизимларидан, масалан, иссиқлик насоси функцияси бўлган split-кондиционерлардан фойдаланиш;
маиший ускуналар учун энергия самарадор стандартларни жорий этиш;
энергия таъминоти манбаи сифатида фотоэлектрик панелларни жорий этиш;
биноларни ёритиш учун smart-тизимларни ишлаб чиқиш ва замонавий энергия самарали лампалардан кенг фойдаланиш;
аҳоли ўртасида, шу жумладан оммавий ахборот воситалари орқали биноларнинг энергия самарадорлигини ошириш масалалари бўйича кенг ахборот кампанияларини ўтказиш.
9. Транспорт соҳасида:
транспорт харажатларини қисқартириш ва транспорт соҳасининг самарали фаолиятини таъминлашга қаратилган ягона комплекс ривожланиш сиёсатини шакллантириш, шаҳарни узоқ муддатли ривожлантириш режалари ва экологик хавфсизлик чораларига мувофиқ «яшил» транспортни ривожлантириш;
Евро-4 ва ундан юқори стандартларга мос келувчи энергия самарадорлиги ва экологик тавсифлари яхшиланган автотранспорт воситалари, электромобиллар, гибрид двигателли автомобиллар ва газ ёқилғисида ишлайдиган автомобиллар ишлаб чиқариш ва улардан фойдаланишни кенгайтириш;
яхшиланган тавсифга эга мотор ёнилғиларини ишлаб чиқариш;
автотранспорт паркини янгилашда давом этиш, эски автомобилларни утилизация қилиш ва янги, янада экологик автомобилларни сотиб олишни рағбатлантирувчи дастурларни ишлаб чиқиш;
жамоат транспортининг самарали тизимларини яратиш ва такомиллаштириш (яхшиланган тавсифга эга жамоат транспорти улушини ошириш);
янги транспорт-логистика тизимларини яратиш ва ривожлантириш, йўл инфратузилмасини ривожлантириш;
фойдаланилаётган транспорт воситаларининг экологик ҳолати устидан давлат назоратини кучайтириш.
10. Қурилиш материаллари ишлаб чиқариш соҳасида:
қурилиш материаллари ишлаб чиқаришда иккиламчи ресурслар ва саноат тармоқлари (энергетика, металлургия, кимё саноати)нинг йирик тоннажли техноген чиқиндиларидан фойдаланиш ҳажмларини ошириш;
қуйидаги қурилиш материаллари: цемент, ғишт, оҳак, автоклав усулидан фойдаланган ҳолда газобетондан тайёрланган буюмлар ишлаб чиқариш, иссиқ сақловчи материаллар, том ёпиш материаллари, ёғоч-қириндили плиталарни ишлаб чиқариш бўйича инновацион энергия самарадор технологияларни жорий этиш;
иссиқликни утилизация қилиш технологиялари ҳамда электр энергиясини ишлаб чиқарувчи технологик жараёнларни қўллаган ҳолда цемент ишлаб чиқаришнинг ривожланган технологияларини (қуруқ усул) жорий этиш.
§ 3. Иқлим ўзгариши оқибатларига мослашиш ва уларни юмшатиш, табиий ресурслардан фойдаланиш самарадорлигини ошириш ва табиий экотизимларни асраш
11. Сув хўжалиги соҳасида:
сув ресурсларидан фойдаланиш самарадорлигини ошириш, ерлар шўрланиши ва сифат жиҳатидан ёмонлашуви давом этишининг олдини олиш;
гидротехник иншоотлар, насос станциялари ва сув омборлари қуриш ва мавжудларини реконструкция қилиш;
сув хўжалигида ахборот-коммуникация технологиялари ва инновациялардан кенг фойдаланиш;
сув хўжалиги иншоотларини янгилаш, модернизациялаш ва автоматлаштириш;
қишлоқ хўжалиги экинларини суғоришнинг энергия самарадор ва сувни тежайдиган технологияларини кенг қўллаш, сувни тежашни рағбатлантириш механизмларини такомиллаштириш;
сув ресурсларини барқарор бошқариш механизмларини ишлаб чиқиш.
12. Қишлоқ хўжалиги соҳасида:
таназзулга учраган яйловларни тиклаш ва яйловларни барқарор бошқариш механизмларини жорий этиш;
органик қишлоқ хўжалиги услубларини жорий этиш;
ҳайдаладиган ер майдонлари юзасининг доимий қопланиб туришини таъминлаш мақсадида экинларни такрор экиш;
экинларни диверсификация қилиш (кўп йиллик дарахтлар ва кўп йиллик ўтлар экилишини кенгайтириш);
ишлаб чиқариш ва қайта ишлашга инвестицияларни жалб этиш, шунингдек, қишлоқ хўжалиги ва озиқ-овқат маҳсулотларининг қўшилган қиймат занжирини яратиш;
чорвачиликнинг органик чиқиндиларини тўғри сақлаш/қайта ишлаш;
сув манбаларининг қишлоқ хўжалиги чиқиндилари билан ифлосланишининг олдини олиш;
шўрланиш, қурғоқчилик ва бошқа хавфли ҳодисалар ва хатарларга бардошли юқори маҳсулдор чорва мол ва ўсимлик турлари (навлари)ни етиштириш, маҳаллий чорва турлари ва ўсимлик навлари генофондини, шунингдек, маданий ўсимликларнинг ёввойи аждодлари генофондини сақлаш.
13. Ўрмон хўжалиги соҳасида:
мамлакатнинг барча табиий зоналарида ўрмонларни тиклаш ва табиий ўсимлик қопламини сақлаш;
мамлакатнинг тоғли, тоғолди ва чўл зоналарида ўрмон майдонларини кенгайтириш, шунингдек, уларни сақлаш, муҳофаза қилиш ва барқарор ривожланишини таъминлаш;
тез ўсадиган маҳаллий дарахт турлари плантацияларини кенгайтириш;
тупроқни ҳимояловчи ихота дарахтзорларини яратиш, таназзулга учраган ерларда ўрмонлар барпо қилиш (агроўрмон мелиорацияси);
ўрмонларни кўпайтириш ва кўкаламзорлаштириш жараёнида шўрланиш, қурғоқчилик ва бошқа хавфли ҳодиса ва хатарларга бардошли маҳаллий ўсимлик турлари ва навларидан фойдаланиш;
ўрмон хўжалигини замонавий юқори ишлаб чиқариш технологияларини қўллаган ҳолда такомиллаштириш;
ўрмон хўжалигида геоахборот технологиялари ва инновациялардан кенг фойдаланиш;
аҳоли ўртасида, шу жумладан оммавий ахборот воситалари орқали ўрмонларни муҳофаза қилиш ва тиклаш масалалари бўйича кенг ахборот кампанияларини ташкил қилиш.
14. Қаттиқ маиший чиқиндилар (кейинги ўринларда — ҚМЧ) билан боғлиқ ишларни амалга ошириш соҳасида:
аҳолининг ҚМЧларни тўплаш ва олиб чиқиб кетиш бўйича хизматлар билан тўлиқ қамраб олинишини таъминлашга йўналтирилган санитария жиҳатидан тозалаш инфратузилмасини ривожлантириш;
ҚМЧларни қайта ишлашнинг самарали ва замонавий тизимини яратиш;
полигонларга кўмиш учун йўналтириладиган ҚМЧ ҳажмини камайтириш, санитария ва экологик меъёрлар талабларига мувофиқ келадиган замонавий ҚМЧ полигонларини яратиш, шунингдек, мавжуд полигонларни ёпиш ва рекультивация қилиш чора-тадбирларини кўриш;
санитария жиҳатидан тозалаш соҳасида нархлар шаклланишини такомиллаштириш ва тарифларни оптималлаштириш;
қаттиқ маиший чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш объектларидан муқобил энергия манбалари сифатида фойдаланиш.
15. Оролбўйидаги экологик инқирознинг салбий таъсирини юмшатиш чоралари:
Орол денгизи акваториясидаги табиий сув ҳавзалари тизимини сақлаш;
Орол денгизининг қуриган тубида дарахтзорлар барпо қилиш ва минтақада чўлланишнинг олдини олиш бўйича кенг кўламли тадбирларни амалга ошириш;
Оролни қутқариш Халқаро жамғармаси доирасида минтақа мамлакатларининг ҳамкорлигини мустаҳкамлаш ва унинг институционал асосларини янада такомиллаштириш, шунингдек, Орол фалокати билан боғлиқ муаммоларни ҳал этишга жаҳон ҳамжамияти эътиборини жалб қилишга қаратилган ҳаракатларни фаоллаштириш.
§ 4. «Яшил» иқтисодиётни қўллаб-қувватлашнинг молиявий ва номолиявий механизмларини ишлаб чиқиш
16. «Яшил» технологияларни жорий этишнинг институционал асосларини ривожлантириш:
технологик эҳтиёжларни баҳолаш, устувор вазифаларни белгилаш ва энг муҳим технологияларни танлаш, уларни ишлаб чиқиш/трансферга кўмак бериш;
«яшил» технологияларни тижоратлаштириш механизмларини ривожлантириш, инновацион фаолиятни қўллаб-қувватлаш учун ташкилий тузилмалар — технологияларни етказиб бериш агентликлари, технологик бизнес-инкубаторлар, технопарклар, кластерлар яратиш.
17. «Яшил» иқтисодиёт соҳасидаги норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш:
Стратегиянинг устувор йўналишларини қамраб олувчи норматив-ҳуқуқий базани инвентаризация қилиш, уни такомиллаштириш бўйича таклифлар тайёрлаш;
иқтисодий чоралар ва воситалар ишлаб чиқиш, хусусан, иссиқхона газларининг ажратмаларини қисқартирганлик учун ҳақ тўлашни жорий этиш;
энергия самарадорлигига қўйиладиган мажбурий талабларни ишлаб чиқиш ва жорий этиш.
18. Энергия самарадорлигини тартибга солиш ва назорат қилиш механизмларини ривожлантириш:
энергия тежаш ва энергия самарадорлиги бўйича мақсадли кўрсаткичларни ишлаб чиқиш ҳамда уларнинг бажарилишини мониторинг қилиш, верификациялаш ва ҳисоботини юритиш тизимини жорий этиш;
энергия сарфи ҳажми юқори бўлган корхоналарнинг энергоменежменти ва аудитини ўтказиш;
барча тоифадаги истеъмолчилар, шу жумладан саноат ва энергетика объектлари учун электр энергияси истеъмолини ҳисобга олишнинг автоматлаштирилган давлат тизимини ривожлантириш.
19. «Яшил» иқтисодиёт тамойилларини таълим ва фанга интеграция қилиш:
«яшил» иқтисодиёт асослари, қайта тикланувчи энергия манбаларини жорий этиш, «соф» транспортни ривожлантириш, энергия тежаш ва бошқа масалаларни эътиборга олган ҳолда олий ва ўрта махсус таълимнинг тегишли йўналишлари ўқув дастурларини такомиллаштириш, шунингдек, умумий ўрта таълимнинг тегишли дастурларига «яшил» иқтисодиёт асослари бўйича мавзулар киритиш;
олий, ўрта махсус, касб-ҳунар, умумий ўрта таълим учун тегишли ўқув адабиётларини (йўналишлар бўйича) тайёрлаш ёки қайта нашр этиш жараёнида уларга «яшил» иқтисодиёт асослари бўйича мавзулар киритиш;
педагог ва илмий ходимларни қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш дастурларига «яшил» иқтисодиёт асослари, хусусан, «Яшил технологиялар», «Яшил мезонларни ҳисобга олган ҳолда экологик меъёрлаштириш асослари», «Қайта тикланувчи энергия манбалари технологиялари», «Энергия тежамкорлиги ва энергия самарадорлиги муаммолари» мавзуларини жорий этиш;
«яшил» технологиялар соҳасидаги илмий тадқиқотлар ва инновацион ишланмаларни қўллаб-қувватлаш.
20. «Яшил» иқтисодиётга ўтиш учун салоҳиятни ошириш ва қулай муҳит яратиш:
мамлакатимизнинг Париж битими бўйича миқдорий мажбуриятлари бажарилишини узлуксиз кузатиш учун иссиқхона газлари ажратмаларини миллий шароитларни эътиборга олган ҳолда мониторинг қилиш, ҳисобини юритиш ва верификациялаш тизимини (MRV) яратиш ҳамда иссиқхона газлари ажратмалари бўйича ҳисобот беришни таъминлаш;
иқлим мониторинги тизимини ривожлантириш;
«яшил» технологияларни илгари суриш учун давлат-хусусий шериклик салоҳиятини ривожлантириш;
«яшил» инновацияларни жорий этишда хусусий инвесторларга, жумладан кичик бизнесга кўмак кўрсатиш;
товар (иш, хизмат)лар энергия-ресурс самарадорлигининг турли ҳисоблагичлари, спецификациялар каталогларини яратиш, шунингдек, товар (иш, хизмат)лар энергия-ресурс самарадорлигини сертификатлаштириш тизимини жорий этиш орқали давлат «яшил» харидларини рағбатлантириш механизмларини ишлаб чиқиш;
кадрлар малакасини ошириш, энергия ва ресурсларга эҳтиёткорона муносабатда бўлиш маданиятини шакллантириш;
касбий кўникмаларга «яшил» иқтисодиётнинг ривожланиши билан қўйиладиган янги талабларни ҳисобга олган ҳолда тармоқлар ходимлари, шу жумладан раҳбар ва муҳандислар таркиби хабардорлиги ва малакасини ошириш;
кадрлар тайёрлаш ва қайта тайёрлаш давлат таълим дастурларини ишлаб чиқишда «яшил» иқтисодиёт асосларини ҳисобга олиш;
экоинновацион технологияларни янада самарали жорий этиш учун илмий-тадқиқот муассасаларининг кадрлар ва техник салоҳиятини ошириш;
иқлим ўзгариши оқибатларини юмшатиш ва унга мослашиш масалалари билан боғлиқ соҳаларда тадқиқотларни ривожлантириш;
миллий ва хорижий илмий ташкилотларнинг «яшил» технологияларни илгари суриш соҳасидаги ҳамкорлигини мустаҳкамлаш.
21. «Яшил» инвестицияларни қўллаб-қувватлаш:
«яшил» кредитлаш, венчур молиялаштириш тизимини жорий этиш;
«яшил» фондлар, энергия тежамкорлиги махсус фондлари ва бошқа худди шундай механизмлар яратиш;
«яшил» иқтисодиётга ўтиш бўйича лойиҳаларни молиялаштиришда хусусий секторни фаоллаштириш, шунингдек, «яшил» инвестицияларга нисбатан банк тизимини рағбатлантириш;
фискал (хазинага оид) сиёсат орқали давлат томонидан «яшил» иқтисодиётнинг барқарор ўсишини қўллаб-қувватлаш.
4-боб. Амалга ошириш механизмлари
22. Стратегиянинг асосий вазифалари ва устувор йўналишлари миллий, тармоқ, соҳа режалари ва ривожланиш стратегияларида белгиланган тадбирлар воситасида амалга оширилади.
23. Стратегияни амалга оширишга барча манфаатдор томонлар, шу жумладан давлат ва хўжалик бошқаруви органлари, маҳаллий ижро ҳокимияти органлари, фуқароларнинг ўз-ўзини бошқариш органлари ва фуқаролик жамиятининг бошқа институтлари, халқаро ташкилотлар, хусусий сектор, шунингдек, аҳоли жалб қилинади.
24. «Яшил» иқтисодиётга ўтиш чора-тадбирларини амалга ошириш учун Яшил иқлим жамғармаси, Мослашиш жамғармаси ва иқлим билан боғлиқ бошқа ресурслар маблағлари, шунингдек, хорижий инвестициялар, халқаро молия институтлари, хорижий ҳукумат молия ташкилотлари ҳамда бошқа чет эллик донорларнинг кредит ва грантлари жалб қилиниши мумкин.
5-боб. Кутилаётган натижалар
25. Стратегияни амалга ошириш натижасида 2030 йилга бориб қуйидагиларга эришиш кутилади:
иссиқхона газларининг ялпи ички маҳсулот бирлигига нисбатан солиштирма ажратмаларини 2010 йилдаги даражадан 35 фоизга қисқартириш;
қайта тикланувчи энергия манбаларининг ишлаб чиқариш қувватини 15 ГВтга ошириш ва уларнинг улушини электр энергиясини ишлаб чиқариш умумий ҳажмининг 30 фоизидан кўпроғига етказиш;
саноат соҳасида энергия самарадорлигини камида 20 фоизга ошириш;
ялпи ички маҳсулот бирлигига тўғри келадиган энергия сарфи ҳажмини, шу жумладан қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланишни кенгайтириш ҳисобига 30 фоизга камайтириш;
иқтисодиётнинг барча тармоқларида сувдан фойдаланиш самарадорлигини сезиларли даражада ошириш, 1 миллион гектаргача майдонда сув тежовчи суғориш технологиясини жорий этиш;
йилига 200 миллион кўчат экиш ва кўчатларнинг умумий сонини 1 миллиарддан ошириш орқали шаҳарлардаги яшил майдонларни 30 фоиздан ортиқроққа кенгайтириш;
республика ўрмон фонди захиралари кўрсаткичини 90 миллион куб метрдан ортиқроққа етказиш;
ҳудудларда янги 600 та чиқинди тўплаш шохобчаларини ташкил этиш.
26. Стратегияни амалга ошириш иқтисодиётнинг энергия самарадорлигини ошириш соҳасида бошқарувни яхшилашга, табиий ресурсларни сақлаш ва улардан оқилона фойдаланишга, иссиқхона газларининг ажратмаларини камайтиришга, «яшил» энергиядан фойдаланишни таъминлашга, «яшил» иш ўринлари яратишга ва иқлим барқарорлигига эришишга хизмат қилади.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2019 йил 4 октябрь,
ПҚ-4477-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining
Qarori
STRATEGIYASI
2019 — 2030-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida
Mamlakatda tarkibiy oʻzgartirishlarni chuqurlashtirish, iqtisodiyotning bazaviy tarmoqlarini modernizatsiyalash va diversifikatsiyalash hamda hududlarni bir maromda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishga qaratilgan kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Joriy yilning 8-9-iyul kunlari Toshkent shahrida “yashil” iqtisodiyot boʻyicha normativ-huquqiy bazani va siyosatni takomillashtirish, davlat va xususiy sektor oʻrtasidagi sheriklik munosabatlari orqali innovatsion “yashil” investitsiyalarni qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan Yevropa va MDH davlatlarining “yashil” iqtisodiyot boʻyicha mintaqaviy vazirliklar konferensiyasi oʻtkazildi.
Shu bilan birga, oʻtkazilgan tahlil iqlimning oʻzgarishi sharoitida samarali, resurs tejamkor va ekologik xavfsiz iqtisodiyotni taʼminlashda oʻzaro bogʻliq muammolar va ehtiyojlar mavjudligini koʻrsatdi.
Xususan, jadallashayotgan sanoatlashtirish va aholi sonining ortishi iqtisodiyotning resurslarga boʻlgan ehtiyojini sezilarli darajada oshirmoqda, shuningdek, atrof muhitga salbiy antropogen taʼsirni kuchaytirmoqda va issiqxona gazlari ajratmalarining ortishiga olib kelmoqda.
Iqtisodiyot energiya samaradorligining past darajasi, tabiiy resurslardan nooqilona foydalanish, texnologiyalar yangilanishining sustligi, “yashil iqtisodiyot”ni rivojlantirish uchun innovatsion yechimlarni joriy etishda kichik biznes ishtirokining yetarli emasligi mamlakatni barqaror rivojlantirish sohasidagi ustuvor milliy maqsadlar va vazifalarga erishishga toʻsqinlik qilmoqda.
Uzoq muddatli strategiyaning mavjud emasligi “yashil” texnologiyalarni joriy etish va “yashil” iqtisodiyotga oʻtish boʻyicha tizimli choralar koʻrishni taʼminlashga imkon bermayapti.
2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasida belgilangan vazifalarni izchil amalga oshirish, shuningdek, Parij bitimi (Parij, 2015-yil 12-dekabr) majburiyatlari bajarilishini va Oʻzbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtishini taʼminlash maqsadida:
1. Quyidagilar Oʻzbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtishining asosiy vazifalari etib belgilansin:
texnologik modernizatsiyalash va moliyaviy mexanizmlarni rivojlantirish orqali iqtisodiyotning energiya samaradorligini oshirish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish;
davlat investitsiyalari va xarajatlarining ustuvor yoʻnalishlariga ilgʻor xalqaro standartlarga asoslangan “yashil” mezonlarni kiritish;
davlat tomonidan ragʻbatlantirish mexanizmlarini, davlat-xususiy sherikchilikni rivojlantirish hamda xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlikni faollashtirish orqali “yashil” iqtisodiyotga oʻtish yoʻnalishlari boʻyicha tajriba-sinov loyihalarini amalga oshirishga koʻmaklashish;
taʼlimga investitsiyalar kiritishni ragʻbatlantirish, yetakchi xorijiy taʼlim muassasalari va ilmiy-tadqiqot markazlari bilan hamkorlikni rivojlantirish hisobiga “yashil” iqtisodiyotdagi mehnat bozori bilan bogʻliq kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash tizimini rivojlantirish;
Orolboʻyidagi ekologik inqirozning salbiy taʼsirini yumshatish choralarini koʻrish;
“yashil” iqtisodiyot sohasida, shu jumladan ikki tomonlama va koʻp tomonlama shartnomalar tuzish orqali xalqaro hamkorlikni mustahkamlash.
2. Quyidagilar:
a) 2019 — 2030-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtish strategiyasi (keyingi oʻrinlarda — Strategiya) 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin va quyidagilar uni amalga oshirishning ustuvor yoʻnalishlari etib belgilansin:
iqtisodiyotning bazaviy tarmoqlari energiya samaradorligini oshirish;
energiya resurslari isteʼmolini diversifikatsiyalash va qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishni rivojlantirish;
iqlim oʻzgarishi oqibatlariga moslashish va ularni yumshatish, tabiiy resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish va tabiiy ekotizimlarni asrash;
“yashil” iqtisodiyotni qoʻllab-quvvatlashning moliyaviy va nomoliyaviy mexanizmlarini ishlab chiqish;
4. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi Oʻzbekiston Respublikasida “yashil” iqtisodiyotni ilgari surish va joriy etish boʻyicha vakolatli organ etib belgilansin va unga quyidagi vazifalar yuklansin:
Strategiyada nazarda tutilgan tadbirlarni amalga oshirish boʻyicha masʼul vazirliklar va idoralar faoliyatini muvofiqlashtirish;
Idoralararo kengashga, shu jumladan uning ishchi organi faoliyatini tashkil etish orqali har tomonlama koʻmaklashish;
“yashil” iqtisodiyotni bosqichma-bosqich joriy etish boʻyicha hisobotlar yuritishning oʻz vaqtida tashkil etilishini taʼminlash.
5. Quyidagilarga:
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosarlari va maslahatchilariga — Strategiyada nazarda tutilgan tadbirlarni amalga oshirish boʻyicha vazirlik va idoralar faoliyatini samarali tashkil etish;
Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vaziriga — yalpi ichki mahsulotning uglerod sarfi hajmini kamaytirish, sof va ekologik xavfsiz texnologiyalar va sanoat jarayonlarini qoʻllagan holda sanoat korxonalari infratuzilmasini modernizatsiyalash;
Oʻzbekiston Respublikasi energetika vaziriga — energiya samaradorlik koʻrsatkichlarini oshirish, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish, ekologik jihatdan yaxshilangan tavsiflarga ega motor yoqilgʻisini ishlab chiqarishni va undan foydalanishni kengaytirish, zamonaviy, arzon va ishonchli energiyadan foydalanish imkoniyati bilan taʼminlash;
Oʻzbekiston Respublikasi qishloq xoʻjaligi vaziriga — asosiy turdagi qishloq xoʻjaligi oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarishning oʻrtacha mahsuldorligi va hosildorligini oshirish, tomchilatib sugʻorish texnologiyalarini samarali joriy etish, shuningdek, yerlarning tanazzulga uchrashi boʻyicha neytral balansga erishish;
Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligi vaziri hamda uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vaziriga — suvdan foydalanish samaradorligini oshirish;
Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisiga — “yashil” iqtisodiyotni joriy etish boʻyicha tadbirlar amalga oshirilishini ekologik qoʻllab-quvvatlashni tashkil etish va taʼminlash hamda atrof tabiiy muhit holati monitoringi natijalarini umumlashtirish;
vazirlik, idora va boshqa tashkilotlar rahbarlariga — Strategiyada nazarda tutilgan tadbirlarni oʻz vaqtida va sifatli bajarish yuzasidan shaxsiy javobgarlik yuklansin.
6. Oʻzbekiston Respublikasi Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi Strategiyada nazarda tutilgan tadbirlarni amalga oshirish uchun xorijiy investitsiyalarni, shuningdek, xalqaro moliya institutlari, xorijiy hukumat moliya tashkilotlari va boshqa xorijiy donorlarning kreditlari va grantlarini jalb qilishni taʼminlasin.
7. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining maslahatchisi R.A. Gulyamov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktabrdagi PQ-4477-son qaroriga 1-ILOVA
2019 — 2030-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtish
1-bob. Umumiy qoidalar
2018-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Parij bitimini (Parij, 2015-yil 12-dekabr) ratifikatsiya qildi va uni amalga oshirish yuzasidan milliy miqyosda belgilanadigan hissa boʻyicha — 2030-yilga qadar issiqxona gazlarining yalpi ichki mahsulot birligiga nisbatan solishtirma ajratmalarini 2010-yildagi darajadan 10 foizga qisqartirish miqdoriy majburiyatini qabul qildi.
Parij bitimi majburiyatlarini bajarish doirasida issiqxona gazlari ajratmalarini qisqartirish boʻyicha oʻrta muddatli ustuvor vazifalar mamlakatda iqtisodiyotning energiya va resurs sarfi hajmini kamaytirish, ishlab chiqarishda energiya tejamkor texnologiyalarni keng joriy qilish, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishni kengaytirish, Orolboʻyida ekologik tanglik oqibatlarini bartaraf etishni nazarda tutadigan qator strategik va tarmoq rejalari, dasturlari, shuningdek, normativ-huquqiy hujjatlar orqali amalga oshirilmoqda.
Shu bilan birga, iqtisodiyotning energiya samaradorligi yetarli darajada emasligi, tabiiy resurslardan oqilona foydalanmaslik, texnologiyalar yangilanishining sustligi, “yashil” iqtisodiyotni rivojlantirish uchun innovatsion yechimlarni joriy etishda kichik biznesning faol ishtirok etmayotgani milliy iqtisodiyotni barqaror rivojlantirishning ustuvor maqsadlariga erishishga toʻsqinlik qilmoqda.
Mavjud muammolarni hal etish uchun iqtisodiy rivojlanish jarayonlariga iqtisodiyotning barcha tarmoqlarida kam uglerod sarflagan holda rivojlanish va resurslarni tejash, samarali va ekologik toza texnologiyalarni joriy etish, shuningdek, barqaror qishloq xoʻjaligiga yoʻnaltirilgan “yashil” iqtisodiyot tamoyillarini integratsiya qilish orqali tabiiy va energiya resurslaridan foydalanish usullarini tubdan oʻzgartirish talab etiladi.
Bunda uzoq muddatli istiqbolda “yashil” iqtisodiyotga oʻtish quyidagi asosiy tamoyillarga asoslanishi kerak:
barqaror rivojlanish sohasida Milliy maqsad va vazifalarga muvofiqlik;
resurslardan oqilona foydalanish, barqaror isteʼmol va ishlab chiqarish;
iqtisodiy hisob tizimiga ekologik va ijtimoiy mezonlarni kiritish;
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish maqsadlariga erishish uchun “yashil” vositalar va yondashuvlarni qoʻllash ustuvorligi;
eng muhim tarmoqlarda raqobatbardoshlikni oshirish va koʻrsatkichlarni yaxshilash, “yashil” ish oʻrinlarini yaratish, aholining farovonligini oshirish orqali mavjud makroiqtisodiy maqsadlarga erishish;
resurslardan samarali foydalanish tadbirlarining investitsion jozibadorligini taʼminlash.
Shu munosabat bilan iqlim oʻzgarishi masalalarini milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishiga integratsiya qilishga yoʻnaltirilgan 2019 — 2030-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtish strategiyasini (keyingi oʻrinlarda — Strategiya) ishlab chiqish alohida ahamiyat kasb etadi.
2-bob. Strategiyaning maqsad va vazifalari
1. Strategiyaning asosiy maqsadi mamlakatda amalga oshirilayotgan tuzilmaviy islohotlarga “yashil” iqtisodiyot tamoyillarini integratsiya qilish orqali ijtimoiy rivojlanishga, issiqxona gazlarining ajratmalari darajasini pasaytirishga, iqlim va ekologiya barqarorligiga imkon beruvchi mustahkam iqtisodiy taraqqiyotga erishishdan iborat.
2. Strategiya maqsadlariga erishish uchun quyidagi asosiy vazifalarni amalga oshirish zarur:
texnologik modernizatsiyalash va moliyaviy mexanizmlarni rivojlantirish orqali iqtisodiyotning energiya samaradorligini oshirish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish;
davlat investitsiyalari va xarajatlarining ustuvor yoʻnalishlariga ilgʻor xalqaro standartlarga asoslangan “yashil” mezonlarni kiritish;
davlat tomonidan ragʻbatlantirish mexanizmlarini, davlat-xususiy sherikligini rivojlantirish hamda xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlikni faollashtirish orqali “yashil” iqtisodiyotga oʻtish yoʻnalishlari boʻyicha tajriba-sinov loyihalarini amalga oshirishga koʻmaklashish;
taʼlimga investitsiyalar kiritishni ragʻbatlantirish, yetakchi xorijiy taʼlim muassasalari va ilmiy-tadqiqot markazlari bilan hamkorlikni rivojlantirish hisobiga “yashil” iqtisodiyotdagi mehnat bozori bilan bogʻliq kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash tizimini rivojlantirish;
Orolboʻyidagi ekologik inqirozning salbiy taʼsirini yumshatish choralarini koʻrish;
“yashil” iqtisodiyot sohasida, shu jumladan ikki tomonlama va koʻp tomonlama shartnomalar tuzish orqali xalqaro hamkorlikni mustahkamlash.
3-bob. Strategiyaning ustuvor yoʻnalishlari
§ 1. Iqtisodiyotning bazaviy tarmoqlari energiya samaradorligini oshirish
3. Elektr energetika sohasida:
bugʻ-gazli va gaz turbinali qurilmalar negizida yuqori samarali texnologiyalarni joriy qilish orqali ishlab turgan elektr stansiyalarining energiya ishlab chiqarish quvvatlarini rekonstruksiya qilish va modernizatsiyalash;
energiya tizimi barqarorligini oshirish uchun magistral elektr tarmoqlari konfiguratsiyasini takomillashtirish va modernizatsiyalash;
tashkiliy-texnik tadbirlarni amalga oshirish, shu jumladan elektr tarmoqlari rejimlarini maqbullashtirish, reaktiv quvvat va tarmoq sxemalarini kompensatsiya qilish;
texnologik jarayonlarning avtomatlashganlik darajasini oshirish, tashish va taqsimlashga sarflanadigan elektr energiyasi hajmini qisqartirish;
elektr energiyasi isteʼmoli tizimlarini avtomatik nazorat va hisobga olish asboblari bilan toʻliq jihozlash.
4. Issiqlik energetikasi sohasida:
issiqlik energiyasini ishlab chiqishning yangi texnologiyalari, shu jumladan markaziy qozonxonalarda kogeneratsiya texnologiyalari, bugʻning oʻta superkritik koʻrsatkichlariga ega koʻmir bugʻ-turbinali energiya bloklari texnologiyalarini joriy etish;
qozonxonalarning eskirgan asbob-uskunalarini modernizatsiyalash va rekonstruksiya qilish;
turbokompressor qurilmalari chiqindi gazlari issiqligini utilizatsiya qilish;
issiqlik tarmoqlari joylashuvini maqbullashtirish va modernizatsiyalash;
issiqlik tarmoqlarini rekonstruksiya qilish va modernizatsiyalashda zamonaviy, issiqlikni oʻtkazmaydigan materiallardan foydalanish;
issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va tashish tizimini isteʼmolchilar sonini hisobga olgan holda avtomatlashtirish, dispetcherlash va maqbullashtirish;
isteʼmolchilarni zamonaviy hisoblagichlar bilan taʼminlash;
qozonxonalarda suvni isitish uchun geliokollektorlardan foydalanish.
5. Neft va gaz sanoati sohasida:
uglevodorod resurslari yoʻqotilishi nazoratining samarali texnologiyalari (SCADA)ni joriy qilgan holda kompressor stansiyalar, past va oʻrta bosimli gaz taqsimlovchi tarmoqlar, shuningdek, gaz-transport tizimini modernizatsiyalash hisobiga tabiiy gaz qazib olish, uni qayta ishlash, tashish va taqsimlashdagi yoʻqotishlarni kamaytirish;
gaz bilan taʼminlashni hisobga olish va uni taqsimlashning zamonaviy texnologiyalarini joriy etish;
neft va neft mahsulotlarini qayta ishlash va saqlashda issiqxona gazlarining ajratmalarini qisqartirish;
neftga qoʻshilib chiqadigan gazlarni utilizatsiya qilish va chuqur qayta ishlash jarayonlarini joriy etish natijasida ularni yondirishdan hosil boʻladigan issiqxona gazlari ajratmalarini qisqartirish;
neft va gaz qazib chiqarish obyektlarida muqobil energiya manbalarini joriy etish;
elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun chiquvchi gazlar issiqligini utilizatsiya qilish.
6. Kimyo sanoati sohasida:
ammiak, azot kislotasi va mineral oʻgʻitlar ishlab chiqarish quvvatlarini modernizatsiyalash va energiya samaradorligi yuqori yangi quvvatlarni yaratish;
elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun energiya sarfi hajmi katta boʻlgan kimyoviy jarayonlarning issiqligini utilizatsiya qilish texnologiyalaridan foydalanish;
yirik tonnajli texnogen chiqindilardan sanoatda foydalanishni joriy etish.
§ 2. Energiya resurslari isteʼmolini diversifikatsiyalash va qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishni rivojlantirish
7. Qayta tiklanuvchi energiya manbalari sohasida:
qayta tiklanuvchi energiya manbalari sohasini rivojlantirishning uzoq muddatli maqsadli koʻrsatkichlarini tasdiqlash, shuningdek, har yili qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanuvchi yangi quvvat ishlab chiqarish obyektlarini Oʻzbekistonning Yagona elektr energetika tizimiga xavfsiz integratsiya qilish texnik jihatlarini eʼtiborga olgan holda ularning joylashuvini belgilash;
tarif siyosatini takomillashtirish va mazkur sohada qulay raqobat muhitini ragʻbatlantirish maqsadida yangidan ishga tushiriladigan qayta tiklanuvchi energiya manbalari obyektlari, xususan quyosh, shamol va biogaz stansiyalarida ishlab chiqariladigan elektr energiyasini xarid qilishning chegaralangan (maksimal darajada yoʻl qoʻyiladigan) tariflarini tasdiqlash;
qayta tiklanuvchi energiya manbalari loyihalarini amalga oshirish doirasida elektr energetikasi bozoriga toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar va mustaqil elektr energiyasini ishlab chiqaruvchilar kirishini ragʻbatlantiruvchi auksion savdolarini joriy etish orqali salohiyatli investorlarni raqobat asosida tanlashning zamonaviy va shaffof uslublarini shakllantirish;
qayta tiklanuvchi energiya manbalari sohasida amaldagi standartlarni tahlil qilish va milliy standartlarni ushbu sohadagi xalqaro meʼyorlar bilan uygʻunlashtirish;
energetika balansi tuzilmasida qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushini oshirish uchun yirik, oʻrta, kichik va mikroGESlar, shamol generatorlari va geliostansiyalarni loyihalashtirish va qurishda zamonaviy asoslangan ilmiy-texnik yechimlarni joriy etish;
elektr tarmoqlarining energiya samaradorligi va ishonchliligini oshirish, avariya holatlarining oldini olish va elektr quvvatiga talab kuchayganda zaxira quvvatlarni oʻz vaqtida ishga tushirish maqsadida qayta tiklanuvchi energiya manbalari asosida elektr energiya ishlab chiqarishning nomarkazlashtirilgan tizimlarini joriy etish orqali elektr taʼminoti tizimlarini modernizatsiyalash va qayta qurish;
elektr energiyasini ishlab chiqish va taqsimlash balansini qayta tiklanuvchi energiya manbalarini alohida ajratgan holda monitoring qilish;
energiya tizimlariga ulanish orqali ishlab chiqarilgan energiyani toʻplash texnologiyalarini rivojlantirish;
qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan energiya olish uchun uskunalar ishlab chiqarishni mahalliylashtirish;
mavjud GESlarning energiya ishlab chiqarish quvvatlarini modernizatsiyalash;
kichik derivatsion GESlar va ularning infratuzilmalarini qurish;
respublikaning qishloq joylari va uzoq hududlarida elektr va issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun quyosh batareyalarini joriy etish boʻyicha davlat dasturlarini ishlab chiqish;
qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish boʻyicha namoyish markazlarini yaratish va qoʻllab-quvvatlash;
qayta tiklanuvchi energiya manbalari va energiya samaradorligi masalalari boʻyicha aholini keng xabardor qilish.
8. Binolarni qurish va ulardan foydalanish sohasida:
binolarning energiya samaradorligini oshirish boʻyicha davlat dasturlarini amalga oshirish, shu jumladan koʻp qavatli uy-joy va shaxsiy uy-joy fondini rekonstruksiya qilish;
qurilish meʼyorlari va qoidalarini qurilish va rekonstruksiyani amalga oshirishda energiya samaradorligi talablarini kuchaytirish yuzasidan har 3 yilda kamida bir marta qayta koʻrib chiqish;
binolarni qurish va ulardan foydalanishda qurilish meʼyorlariga rioya qilishni nazorat/monitoring qilish tizimini yaratish;
binolarni qurish va rekonstruksiya qilishda energiya samaradorligini oshirishni hisobga olgan holda arxitektura-rejalashtirish yechimlariga boʻlgan yondashuvlarni takomillashtirish;
binolarni energetik sertifikatlashtirish tizimini yaratish;
issiqni saqlovchi qurilish materiallari uchun amaldagi meʼyor va standartlarni qayta koʻrib chiqish va yangilarini qabul qilish;
energiya samarador shaklda taʼmirlash uchun ipoteka kreditlari tizimini rivojlantirish, xususan “yashil” ipoteka kreditlaridan foydalanish;
xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlarida koʻp qavatli binolarni energiya samarador shaklda taʼmirlash uchun maqsadli fondlar yaratish;
energiyani tejashni ragʻbatlantirish uchun tabaqalashtirilgan tariflar tizimini rivojlantirish;
binolarni zamonaviy issiq saqlovchi materiallar, steklopaketlardan foydalangan holda qurish, rekonstruksiya qilish va kapital taʼmirlash texnologiyalarini takomillashtirish;
muhandislik uskunalari, issiq saqlovchi materiallar, isitish va sovitish tizimlarini ishlab chiqish texnologiyalarini “yashil” standartlar asosida rivojlantirish va modernizatsiyalash;
markaziy isitishda issiqlik taʼminotining “yopiq” tizimini keng joriy etish;
shaharlar va qishloqlardagi jamoat binolari, koʻp qavatli turar joylar va shaxsiy uy-joy fondini isitish va issiq suv bilan taʼminlash uchun yuqori samarali avtomatlashtirilgan tizimli mahalliy qozonxonalardan foydalanish;
parallel ishlaydigan isteʼmolchilar tizimiga issiqlikni bir tekis yetkazish maqsadida issiqlik boʻgʻinlari tartibotini boshqarish uchun smart-tizimlar ishlab chiqish va joriy etish;
alohida binolar ehtiyojlarini hisobga oluvchi yuqori texnologiyali sovitish va ventilyatsiya tizimlaridan, masalan, issiqlik nasosi funksiyasi boʻlgan split-konditsionerlardan foydalanish;
maishiy uskunalar uchun energiya samarador standartlarni joriy etish;
energiya taʼminoti manbai sifatida fotoelektrik panellarni joriy etish;
binolarni yoritish uchun smart-tizimlarni ishlab chiqish va zamonaviy energiya samarali lampalardan keng foydalanish;
aholi oʻrtasida, shu jumladan ommaviy axborot vositalari orqali binolarning energiya samaradorligini oshirish masalalari boʻyicha keng axborot kampaniyalarini oʻtkazish.
9. Transport sohasida:
transport xarajatlarini qisqartirish va transport sohasining samarali faoliyatini taʼminlashga qaratilgan yagona kompleks rivojlanish siyosatini shakllantirish, shaharni uzoq muddatli rivojlantirish rejalari va ekologik xavfsizlik choralariga muvofiq “yashil” transportni rivojlantirish;
Yevro-4 va undan yuqori standartlarga mos keluvchi energiya samaradorligi va ekologik tavsiflari yaxshilangan avtotransport vositalari, elektromobillar, gibrid dvigatelli avtomobillar va gaz yoqilgʻisida ishlaydigan avtomobillar ishlab chiqarish va ulardan foydalanishni kengaytirish;
yaxshilangan tavsifga ega motor yonilgʻilarini ishlab chiqarish;
avtotransport parkini yangilashda davom etish, eski avtomobillarni utilizatsiya qilish va yangi, yanada ekologik avtomobillarni sotib olishni ragʻbatlantiruvchi dasturlarni ishlab chiqish;
jamoat transportining samarali tizimlarini yaratish va takomillashtirish (yaxshilangan tavsifga ega jamoat transporti ulushini oshirish);
yangi transport-logistika tizimlarini yaratish va rivojlantirish, yoʻl infratuzilmasini rivojlantirish;
foydalanilayotgan transport vositalarining ekologik holati ustidan davlat nazoratini kuchaytirish.
10. Qurilish materiallari ishlab chiqarish sohasida:
qurilish materiallari ishlab chiqarishda ikkilamchi resurslar va sanoat tarmoqlari (energetika, metallurgiya, kimyo sanoati)ning yirik tonnajli texnogen chiqindilaridan foydalanish hajmlarini oshirish;
quyidagi qurilish materiallari: sement, gʻisht, ohak, avtoklav usulidan foydalangan holda gazobetondan tayyorlangan buyumlar ishlab chiqarish, issiq saqlovchi materiallar, tom yopish materiallari, yogʻoch-qirindili plitalarni ishlab chiqarish boʻyicha innovatsion energiya samarador texnologiyalarni joriy etish;
issiqlikni utilizatsiya qilish texnologiyalari hamda elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi texnologik jarayonlarni qoʻllagan holda sement ishlab chiqarishning rivojlangan texnologiyalarini (quruq usul) joriy etish.
§ 3. Iqlim oʻzgarishi oqibatlariga moslashish va ularni yumshatish, tabiiy resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish va tabiiy ekotizimlarni asrash
11. Suv xoʻjaligi sohasida:
suv resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish, yerlar shoʻrlanishi va sifat jihatidan yomonlashuvi davom etishining oldini olish;
gidrotexnik inshootlar, nasos stansiyalari va suv omborlari qurish va mavjudlarini rekonstruksiya qilish;
suv xoʻjaligida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va innovatsiyalardan keng foydalanish;
suv xoʻjaligi inshootlarini yangilash, modernizatsiyalash va avtomatlashtirish;
qishloq xoʻjaligi ekinlarini sugʻorishning energiya samarador va suvni tejaydigan texnologiyalarini keng qoʻllash, suvni tejashni ragʻbatlantirish mexanizmlarini takomillashtirish;
suv resurslarini barqaror boshqarish mexanizmlarini ishlab chiqish.
12. Qishloq xoʻjaligi sohasida:
tanazzulga uchragan yaylovlarni tiklash va yaylovlarni barqaror boshqarish mexanizmlarini joriy etish;
organik qishloq xoʻjaligi uslublarini joriy etish;
haydaladigan yer maydonlari yuzasining doimiy qoplanib turishini taʼminlash maqsadida ekinlarni takror ekish;
ekinlarni diversifikatsiya qilish (koʻp yillik daraxtlar va koʻp yillik oʻtlar ekilishini kengaytirish);
ishlab chiqarish va qayta ishlashga investitsiyalarni jalb etish, shuningdek, qishloq xoʻjaligi va oziq-ovqat mahsulotlarining qoʻshilgan qiymat zanjirini yaratish;
chorvachilikning organik chiqindilarini toʻgʻri saqlash/qayta ishlash;
suv manbalarining qishloq xoʻjaligi chiqindilari bilan ifloslanishining oldini olish;
shoʻrlanish, qurgʻoqchilik va boshqa xavfli hodisalar va xatarlarga bardoshli yuqori mahsuldor chorva mol va oʻsimlik turlari (navlari)ni yetishtirish, mahalliy chorva turlari va oʻsimlik navlari genofondini, shuningdek, madaniy oʻsimliklarning yovvoyi ajdodlari genofondini saqlash.
13. Oʻrmon xoʻjaligi sohasida:
mamlakatning barcha tabiiy zonalarida oʻrmonlarni tiklash va tabiiy oʻsimlik qoplamini saqlash;
mamlakatning togʻli, togʻoldi va choʻl zonalarida oʻrmon maydonlarini kengaytirish, shuningdek, ularni saqlash, muhofaza qilish va barqaror rivojlanishini taʼminlash;
tez oʻsadigan mahalliy daraxt turlari plantatsiyalarini kengaytirish;
tuproqni himoyalovchi ixota daraxtzorlarini yaratish, tanazzulga uchragan yerlarda oʻrmonlar barpo qilish (agrooʻrmon melioratsiyasi);
oʻrmonlarni koʻpaytirish va koʻkalamzorlashtirish jarayonida shoʻrlanish, qurgʻoqchilik va boshqa xavfli hodisa va xatarlarga bardoshli mahalliy oʻsimlik turlari va navlaridan foydalanish;
oʻrmon xoʻjaligini zamonaviy yuqori ishlab chiqarish texnologiyalarini qoʻllagan holda takomillashtirish;
oʻrmon xoʻjaligida geoaxborot texnologiyalari va innovatsiyalardan keng foydalanish;
aholi oʻrtasida, shu jumladan ommaviy axborot vositalari orqali oʻrmonlarni muhofaza qilish va tiklash masalalari boʻyicha keng axborot kampaniyalarini tashkil qilish.
14. Qattiq maishiy chiqindilar (keyingi oʻrinlarda — QMCH) bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida:
aholining QMCHlarni toʻplash va olib chiqib ketish boʻyicha xizmatlar bilan toʻliq qamrab olinishini taʼminlashga yoʻnaltirilgan sanitariya jihatidan tozalash infratuzilmasini rivojlantirish;
QMCHlarni qayta ishlashning samarali va zamonaviy tizimini yaratish;
poligonlarga koʻmish uchun yoʻnaltiriladigan QMCH hajmini kamaytirish, sanitariya va ekologik meʼyorlar talablariga muvofiq keladigan zamonaviy QMCH poligonlarini yaratish, shuningdek, mavjud poligonlarni yopish va rekultivatsiya qilish chora-tadbirlarini koʻrish;
sanitariya jihatidan tozalash sohasida narxlar shakllanishini takomillashtirish va tariflarni optimallashtirish;
qattiq maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish obyektlaridan muqobil energiya manbalari sifatida foydalanish.
15. Orolboʻyidagi ekologik inqirozning salbiy taʼsirini yumshatish choralari:
Orol dengizi akvatoriyasidagi tabiiy suv havzalari tizimini saqlash;
Orol dengizining qurigan tubida daraxtzorlar barpo qilish va mintaqada choʻllanishning oldini olish boʻyicha keng koʻlamli tadbirlarni amalga oshirish;
Orolni qutqarish Xalqaro jamgʻarmasi doirasida mintaqa mamlakatlarining hamkorligini mustahkamlash va uning institutsional asoslarini yanada takomillashtirish, shuningdek, Orol falokati bilan bogʻliq muammolarni hal etishga jahon hamjamiyati eʼtiborini jalb qilishga qaratilgan harakatlarni faollashtirish.
§ 4. “Yashil” iqtisodiyotni qoʻllab-quvvatlashning moliyaviy va nomoliyaviy mexanizmlarini ishlab chiqish
16. “Yashil” texnologiyalarni joriy etishning institutsional asoslarini rivojlantirish:
texnologik ehtiyojlarni baholash, ustuvor vazifalarni belgilash va eng muhim texnologiyalarni tanlash, ularni ishlab chiqish/transferga koʻmak berish;
“yashil” texnologiyalarni tijoratlashtirish mexanizmlarini rivojlantirish, innovatsion faoliyatni qoʻllab-quvvatlash uchun tashkiliy tuzilmalar — texnologiyalarni yetkazib berish agentliklari, texnologik biznes-inkubatorlar, texnoparklar, klasterlar yaratish.
17. “Yashil” iqtisodiyot sohasidagi normativ-huquqiy bazani takomillashtirish:
Strategiyaning ustuvor yoʻnalishlarini qamrab oluvchi normativ-huquqiy bazani inventarizatsiya qilish, uni takomillashtirish boʻyicha takliflar tayyorlash;
iqtisodiy choralar va vositalar ishlab chiqish, xususan, issiqxona gazlarining ajratmalarini qisqartirganlik uchun haq toʻlashni joriy etish;
energiya samaradorligiga qoʻyiladigan majburiy talablarni ishlab chiqish va joriy etish.
18. Energiya samaradorligini tartibga solish va nazorat qilish mexanizmlarini rivojlantirish:
energiya tejash va energiya samaradorligi boʻyicha maqsadli koʻrsatkichlarni ishlab chiqish hamda ularning bajarilishini monitoring qilish, verifikatsiyalash va hisobotini yuritish tizimini joriy etish;
energiya sarfi hajmi yuqori boʻlgan korxonalarning energomenejmenti va auditini oʻtkazish;
barcha toifadagi isteʼmolchilar, shu jumladan sanoat va energetika obyektlari uchun elektr energiyasi isteʼmolini hisobga olishning avtomatlashtirilgan davlat tizimini rivojlantirish.
19. “Yashil” iqtisodiyot tamoyillarini taʼlim va fanga integratsiya qilish:
“yashil” iqtisodiyot asoslari, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini joriy etish, “sof” transportni rivojlantirish, energiya tejash va boshqa masalalarni eʼtiborga olgan holda oliy va oʻrta maxsus taʼlimning tegishli yoʻnalishlari oʻquv dasturlarini takomillashtirish, shuningdek, umumiy oʻrta taʼlimning tegishli dasturlariga “yashil” iqtisodiyot asoslari boʻyicha mavzular kiritish;
oliy, oʻrta maxsus, kasb-hunar, umumiy oʻrta taʼlim uchun tegishli oʻquv adabiyotlarini (yoʻnalishlar boʻyicha) tayyorlash yoki qayta nashr etish jarayonida ularga “yashil” iqtisodiyot asoslari boʻyicha mavzular kiritish;
pedagog va ilmiy xodimlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish dasturlariga “yashil” iqtisodiyot asoslari, xususan, “Yashil texnologiyalar”, “Yashil mezonlarni hisobga olgan holda ekologik meʼyorlashtirish asoslari”, “Qayta tiklanuvchi energiya manbalari texnologiyalari”, “Energiya tejamkorligi va energiya samaradorligi muammolari” mavzularini joriy etish;
“yashil” texnologiyalar sohasidagi ilmiy tadqiqotlar va innovatsion ishlanmalarni qoʻllab-quvvatlash.
20. “Yashil” iqtisodiyotga oʻtish uchun salohiyatni oshirish va qulay muhit yaratish:
mamlakatimizning Parij bitimi boʻyicha miqdoriy majburiyatlari bajarilishini uzluksiz kuzatish uchun issiqxona gazlari ajratmalarini milliy sharoitlarni eʼtiborga olgan holda monitoring qilish, hisobini yuritish va verifikatsiyalash tizimini (MRV) yaratish hamda issiqxona gazlari ajratmalari boʻyicha hisobot berishni taʼminlash;
iqlim monitoringi tizimini rivojlantirish;
“yashil” texnologiyalarni ilgari surish uchun davlat-xususiy sheriklik salohiyatini rivojlantirish;
“yashil” innovatsiyalarni joriy etishda xususiy investorlarga, jumladan kichik biznesga koʻmak koʻrsatish;
tovar (ish, xizmat)lar energiya-resurs samaradorligining turli hisoblagichlari, spetsifikatsiyalar kataloglarini yaratish, shuningdek, tovar (ish, xizmat)lar energiya-resurs samaradorligini sertifikatlashtirish tizimini joriy etish orqali davlat “yashil” xaridlarini ragʻbatlantirish mexanizmlarini ishlab chiqish;
kadrlar malakasini oshirish, energiya va resurslarga ehtiyotkorona munosabatda boʻlish madaniyatini shakllantirish;
kasbiy koʻnikmalarga “yashil” iqtisodiyotning rivojlanishi bilan qoʻyiladigan yangi talablarni hisobga olgan holda tarmoqlar xodimlari, shu jumladan rahbar va muhandislar tarkibi xabardorligi va malakasini oshirish;
kadrlar tayyorlash va qayta tayyorlash davlat taʼlim dasturlarini ishlab chiqishda “yashil” iqtisodiyot asoslarini hisobga olish;
ekoinnovatsion texnologiyalarni yanada samarali joriy etish uchun ilmiy-tadqiqot muassasalarining kadrlar va texnik salohiyatini oshirish;
iqlim oʻzgarishi oqibatlarini yumshatish va unga moslashish masalalari bilan bogʻliq sohalarda tadqiqotlarni rivojlantirish;
milliy va xorijiy ilmiy tashkilotlarning “yashil” texnologiyalarni ilgari surish sohasidagi hamkorligini mustahkamlash.
21. “Yashil” investitsiyalarni qoʻllab-quvvatlash:
“yashil” kreditlash, venchur moliyalashtirish tizimini joriy etish;
“yashil” fondlar, energiya tejamkorligi maxsus fondlari va boshqa xuddi shunday mexanizmlar yaratish;
“yashil” iqtisodiyotga oʻtish boʻyicha loyihalarni moliyalashtirishda xususiy sektorni faollashtirish, shuningdek, “yashil” investitsiyalarga nisbatan bank tizimini ragʻbatlantirish;
fiskal (xazinaga oid) siyosat orqali davlat tomonidan “yashil” iqtisodiyotning barqaror oʻsishini qoʻllab-quvvatlash.
4-bob. Amalga oshirish mexanizmlari
22. Strategiyaning asosiy vazifalari va ustuvor yoʻnalishlari milliy, tarmoq, soha rejalari va rivojlanish strategiyalarida belgilangan tadbirlar vositasida amalga oshiriladi.
23. Strategiyani amalga oshirishga barcha manfaatdor tomonlar, shu jumladan davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, mahalliy ijro hokimiyati organlari, fuqarolarning oʻz-oʻzini boshqarish organlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari, xalqaro tashkilotlar, xususiy sektor, shuningdek, aholi jalb qilinadi.
24. “Yashil” iqtisodiyotga oʻtish chora-tadbirlarini amalga oshirish uchun Yashil iqlim jamgʻarmasi, Moslashish jamgʻarmasi va iqlim bilan bogʻliq boshqa resurslar mablagʻlari, shuningdek, xorijiy investitsiyalar, xalqaro moliya institutlari, xorijiy hukumat moliya tashkilotlari hamda boshqa chet ellik donorlarning kredit va grantlari jalb qilinishi mumkin.
5-bob. Kutilayotgan natijalar
25. Strategiyani amalga oshirish natijasida 2030-yilga borib quyidagilarga erishish kutiladi:
issiqxona gazlarining yalpi ichki mahsulot birligiga nisbatan solishtirma ajratmalarini 2010-yildagi darajadan 35 foizga qisqartirish;
qayta tiklanuvchi energiya manbalarining ishlab chiqarish quvvatini 15 GVtga oshirish va ularning ulushini elektr energiyasini ishlab chiqarish umumiy hajmining 30 foizidan koʻprogʻiga yetkazish;
sanoat sohasida energiya samaradorligini kamida 20 foizga oshirish;
yalpi ichki mahsulot birligiga toʻgʻri keladigan energiya sarfi hajmini, shu jumladan qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishni kengaytirish hisobiga 30 foizga kamaytirish;
iqtisodiyotning barcha tarmoqlarida suvdan foydalanish samaradorligini sezilarli darajada oshirish, 1 million gektargacha maydonda suv tejovchi sugʻorish texnologiyasini joriy etish;
yiliga 200 million koʻchat ekish va koʻchatlarning umumiy sonini 1 milliarddan oshirish orqali shaharlardagi yashil maydonlarni 30 foizdan ortiqroqqa kengaytirish;
respublika oʻrmon fondi zaxiralari koʻrsatkichini 90 million kub metrdan ortiqroqqa yetkazish;
hududlarda yangi 600 ta chiqindi toʻplash shoxobchalarini tashkil etish.
26. Strategiyani amalga oshirish iqtisodiyotning energiya samaradorligini oshirish sohasida boshqaruvni yaxshilashga, tabiiy resurslarni saqlash va ulardan oqilona foydalanishga, issiqxona gazlarining ajratmalarini kamaytirishga, “yashil” energiyadan foydalanishni taʼminlashga, “yashil” ish oʻrinlari yaratishga va iqlim barqarorligiga erishishga xizmat qiladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2019-yil 4-oktabr,
PQ-4477-son
Президента Республики Узбекистан
Постановление
СТРАТЕГИЯ
Об утверждении Стратегии по переходу Республики Узбекистан на «зеленую» экономику на период 2019 — 2030 годов
В стране реализуются комплексные меры, направленные на углубление структурных преобразований, модернизацию и диверсификацию базовых отраслей экономики и сбалансированное социально-экономическое развитие территорий.
8-9 июля текущего года в г. Ташкенте проведена Региональная министерская конференция стран Европы и СНГ по «зеленой» экономике, направленная на совершенствование нормативно-правовой базы и политики для «зеленой» экономики, поощрение инновационных «зеленых» инвестиций через партнерские отношения между государственным и частным секторами.
Вместе с тем проведенный анализ показал наличие взаимосвязанных проблем и потребностей при обеспечении эффективной, ресурсосберегающей и экологически безопасной экономики в условиях изменения климата.
В частности, ускоренная индустриализация и рост численности населения существенно увеличивают потребность экономики в ресурсах, а также усиливают негативное антропогенное воздействие на окружающую среду и рост выбросов парниковых газов.
Низкий уровень энергоэффективности экономики, нерациональное потребление природных ресурсов, медленное обновление технологий, слабое участие малого бизнеса во внедрении инновационных решений для развития «зеленой» экономики препятствуют достижению первоочередных национальных целей и задач в области устойчивого развития страны.
Отсутствие долгосрочной стратегии не позволяет обеспечить принятие системных мер по внедрению «зеленых» технологий и переходу на «зеленую» экономику.
В целях последовательной реализации задач, определенных Стратегией действий по пяти приоритетным направлениям развития Республики Узбекистан в 2017 — 2021 годах, а также обеспечения выполнения обязательств Парижского соглашения (Париж, 12 декабря 2015 года) и перехода Республики Узбекистан на «зеленую» экономику:
1. Определить основными задачами перехода Республики Узбекистан на «зеленую» экономику:
повышение энергоэффективности экономики и рациональное потребление природных ресурсов путем технологической модернизации и развития финансовых механизмов;
включение в приоритетные направления государственных инвестиций и расходов «зеленых» критериев, основанных на передовых международных стандартах;
содействие в реализации пилотных проектов по направлениям перехода к «зеленой» экономике посредством развития механизмов государственного стимулирования, государственно-частного партнерства и активизации сотрудничества с международными финансовыми институтами;
развитие системы подготовки и переквалификации кадров, связанной с рынком труда в «зеленой» экономике, за счет стимулирования инвестиционных вложений в образование, укрепления сотрудничества с ведущими зарубежными образовательными учреждениями и научно-исследовательскими центрами;
принятие мер по смягчению негативного воздействия экологического кризиса в Приаралье;
укрепление международного сотрудничества в сфере «зеленой» экономики, в том числе путем заключения двусторонних и многосторонних договоров.
2. Утвердить:
а) Стратегию по переходу Республики Узбекистан на «зеленую» экономику на период 2019 — 2030 годов (далее — Стратегия) согласно приложению № 1 , определив приоритетными направлениями ее реализации:
повышение энергоэффективности базовых отраслей экономики;
диверсификацию потребления энергоресурсов и развитие использования возобновляемых источников энергии;
адаптацию и смягчение последствий изменения климата, повышение эффективности использования природных ресурсов и сохранение природных экосистем;
разработку финансовых и нефинансовых механизмов поддержки «зеленой» экономики;
4. Определить Министерство экономического развития и сокращения бедности Республики Узбекистан уполномоченным органом по продвижению и внедрению в Республике Узбекистан «зеленой» экономики, возложив на него:
координацию деятельности ответственных министерств и ведомств по реализации мероприятий, предусмотренных Стратегией;
оказание всестороннего содействия Межведомственному совету, в том числе путем организации деятельности его рабочего органа;
обеспечение своевременной организации отчетности по поэтапному внедрению «зеленой» экономики.
5. Возложить персональную ответственность на:
заместителей и советников Премьер-министра Республики Узбекистан — за эффективную организацию деятельности министерств и ведомств по реализации мероприятий, предусмотренных Стратегией;
министра экономического развития и сокращения бедности Республики Узбекистан — за снижение углеродоемкости валового внутреннего продукта, модернизацию инфраструктуры промышленных предприятий с применением чистых и экологически безопасных технологий и промышленных процессов;
министра энергетики Республики Узбекистан — за повышение показателя энергоэффективности, развитие возобновляемых источников энергии, расширение производства и использования моторного топлива с улучшенными экологическими характеристиками, обеспечение доступа к современному, недорогому и надежному энергоснабжению;
министра сельского хозяйства Республики Узбекистан — за повышение урожайности и средней продуктивности производства основных видов продовольственной сельскохозяйственной продукции, эффективное внедрение технологий капельного орошения, а также достижение нейтрального баланса деградации земель;
министра водного хозяйства и министра жилищно-коммунального обслуживания Республики Узбекистан — за повышение эффективности водопользования;
председателя Государственного комитета по экологии и охране окружающей среды Республики Узбекистан — за организацию и обеспечение экологического сопровождения реализации мероприятий по внедрению «зеленой» экономики и обобщение результатов мониторинга состояния окружающей природной среды;
руководителей министерств, ведомств и других организаций — за своевременное и качественное выполнение мероприятий, предусмотренных Стратегией.
6. Министерству инвестиций и внешней торговли Республики Узбекистан обеспечить привлечение иностранных инвестиций, а также кредитов и грантов международных финансовых институтов, иностранных правительственных финансовых организаций и других зарубежных доноров для реализации мероприятий, указанных в Стратегии.
7. Контроль за исполнением настоящего постановления возложить на Премьер-министра Республики Узбекистан А.Н. Арипова и советника Президента Республики Узбекистан Р.А. Гулямова.
ПРИЛОЖЕНИЕ № 1 к постановлению Президента Республики Узбекистан от 4 октября 2019 года № ПП-4477
по переходу Республики Узбекистан на «зеленую» экономику на период 2019 — 2030 годов
Глава 1. Общие положения
В 2018 году Республика Узбекистан ратифицировала Парижское соглашение (Париж, 12 декабря 2015 года) и взяла количественное обязательство определяемого на национальном уровне вклада по его реализации — снижение к 2030 году удельного выброса парниковых газов на единицу валового внутреннего продукта на 10 % от уровня 2010 года.
Среднесрочные приоритеты по снижению выбросов парниковых газов в рамках выполнения обязательств Парижского соглашения в стране реализуются посредством ряда стратегических и отраслевых планов, программ, а также нормативно-правовых актов, предусматривающих сокращение энергоемкости и ресурсоемкости экономики, широкое внедрение в производство энергосберегающих технологий, расширение использования возобновляемых источников энергии, преодоление последствий экологического кризиса в Приаралье.
Вместе с тем недостаточный уровень энергоэффективности экономики, нерациональное потребление природных ресурсов, медленное обновление технологий, слабое участие малого бизнеса во внедрении инновационных решений для развития «зеленой» экономики препятствуют достижению первоочередных целей устойчивого развития национальной экономики.
Для решения возникающих проблем требуется радикально трансформировать способы использования природных и энергетических ресурсов посредством интеграции в процессы экономического развития принципов «зеленой» экономики, которые нацелены на низкоуглеродное развитие и ресурсосбережение во всех секторах экономики, внедрение эффективных и экологически чистых технологий, а также на устойчивое сельское хозяйство.
При этом в долгосрочной перспективе переход на «зеленую» экономику должен основываться на следующих основных принципах:
соответствие Национальным целям и задачам в области устойчивого развития;
рациональное использование ресурсов, устойчивое потребление и производство;
включение экологических и социальных критериев в систему экономического учета;
приоритетность применения «зеленых» инструментов и подходов для достижения целей социально-экономического развития;
достижение существующих макроэкономических целей посредством повышения конкурентоспособности и роста показателей в ключевых секторах, создания «зеленых» рабочих мест, повышения благосостояния населения;
обеспечение инвестиционной привлекательности мероприятий по эффективному использованию ресурсов.
В этой связи особое значение приобретает разработка Стратегии по переходу Республики Узбекистан на «зеленую» экономику на период 2019 — 2030 годов (далее — Стратегия), направленной на интегрирование вопросов изменения климата в устойчивое развитие национальной экономики.
Глава 2. Цели и задачи Стратегии
1. Главной целью Стратегии является достижение устойчивого экономического прогресса, который способствует социальному развитию, снижению уровня выбросов парниковых газов, климатической и экологической устойчивости, посредством интеграции принципов «зеленой» экономики в реализуемые структурные реформы.
2. Для достижения целей Стратегии необходима реализация следующих основных задач:
повышение энергоэффективности экономики и рациональное потребление природных ресурсов путем технологической модернизации и развития финансовых механизмов;
включение в приоритетные направления государственных инвестиций и расходов «зеленых» критериев, основанных на передовых международных стандартах;
содействие в реализации пилотных проектов по направлениям перехода к «зеленой» экономике посредством развития механизмов государственного стимулирования, государственно-частного партнерства и активизации сотрудничества с международными финансовыми институтами;
развитие системы подготовки и переквалификации кадров, связанной с рынком труда в «зеленой» экономике, за счет стимулирования инвестиционных вложений в образование, укрепления сотрудничества с ведущими зарубежными образовательными учреждениями и научно-исследовательскими центрами;
принятие мер по смягчению негативного воздействия экологического кризиса в Приаралье;
укрепление международного сотрудничества в сфере «зеленой» экономики, в том числе путем заключения двусторонних и многосторонних договоров.
Глава 3. Приоритетные направления Стратегии
§ 1. Повышение энергоэффективности базовых отраслей экономики
3. В сфере электроэнергетики:
реконструкция и модернизация генерирующих мощностей действующих электростанций с внедрением высокоэффективных технологий на базе парогазовых и газотурбинных установок;
совершенствование конфигураций и модернизация магистральных электрических сетей для повышения устойчивости энергосистемы;
реализация организационно-технических мероприятий, в том числе оптимизация режимов, компенсация реактивной мощности и схем электрических сетей;
повышение уровня автоматизации технологических процессов, снижение расхода электрической энергии на транспортировку и распределение;
полное оснащение систем потребления электроэнергии автоматическими приборами контроля и учета.
4. В сфере теплоэнергетики:
внедрение новых технологий выработки тепловой энергии, в том числе технологий когенерации в центральных котельных, угольных паротурбинных энергоблоков на суперсверхкритических параметрах пара;
модернизация и реконструкция устаревшего оборудования котельных;
утилизация тепла выхлопных газов турбокомпрессорных агрегатов;
формирование оптимальной конфигурации и модернизация тепловых сетей;
использование современных изолирующих материалов при реконструкции и модернизации тепловых сетей;
автоматизация, диспетчеризация и оптимизация систем выработки и транспортировки тепловой энергии с учетом количества потребителей;
оснащение потребителей современными приборами учета;
использование гелиоколлекторов для подогрева воды в котельных.
5. В нефтегазовой отрасли:
сокращение потерь природного газа при добыче, переработке, транспортировке и распределении природного газа за счет модернизации компрессорных станций, газораспределительных сетей низкого и среднего давления, а также газотранспортной системы с внедрением эффективных технологий контроля потерь углеводородных ресурсов (SCADA);
внедрение современных технологий распределения и учета газоснабжения;
сокращение выбросов парниковых газов при переработке и хранении нефти и нефтепродуктов;
снижение выбросов парниковых газов от сжигания попутных нефтяных газов в результате внедрения процессов их утилизации и углубленной переработки;
внедрение альтернативных источников энергии на объектах нефтегазодобычи;
утилизация тепла отходящих газов для выработки электроэнергии.
6. В сфере химической промышленности:
модернизация и создание новых энергоэффективных мощностей по производству аммиака, азотной кислоты и минеральных удобрений;
использование технологий по утилизации тепла энергоемких химических процессов для производства электрической энергии;
вовлечение в промышленное использование крупнотоннажных техногенных отходов.
§ 2. Диверсификация потребления энергоресурсов и развитие использования возобновляемых источников энергии
7. В сфере возобновляемых источников энергии:
утверждение долгосрочных целевых параметров развития сферы возобновляемых источников энергии, а также ежегодное определение потенциальных мест дислокаций новых объектов генерации, использующих возобновляемые источники энергии, с учетом технических аспектов их безопасной интеграции в Единую электроэнергетическую систему Узбекистана;
совершенствование тарифной политики и утверждение предельных (максимально допустимых) тарифов на закуп электрической энергии от вновь вводимых объектов возобновляемых источников энергии (солнечных, ветровых, биогазовых станций) в целях стимулирования благоприятной конкурентной среды в данной сфере;
формирование современных и прозрачных методов конкурентного отбора потенциальных инвесторов в рамках реализации проектов возобновляемых источников энергии посредством внедрения аукционных торгов, стимулирующих приток на рынок электроэнергетики прямых иностранных инвестиций и независимых производителей электроэнергии;
анализ действующих стандартов и гармонизация национальных стандартов с международными нормами в сфере возобновляемых источников энергии;
внедрение современных обоснованных научно-технических решений при проектировании и строительстве крупных, средних, малых ГЭС и микрогэс, ветропарков и гелиостанций для увеличения доли возобновляемых источников энергии в структуре энергетического баланса;
модернизация и перестройка системы электроснабжения с внедрением системы децентрализационной генерации электричества на основе возобновляемых источников энергии в целях повышения энергоэффективности и надежности электросетей, предупреждения аварийных ситуаций и своевременного ввода резервных мощностей при пиковых нагрузках;
мониторинг баланса производства и распределения электрической энергии с выделением в отдельной статье возобновляемых источников энергии;
развитие технологий для накопления произведенной энергии с подключением к энергосистемам;
локализация производства оборудования для получения энергии из возобновляемых источников энергии;
модернизация существующих генерирующих мощностей ГЭС;
строительство малых деривационных ГЭС и сопутствующей инфраструктуры;
разработка государственных программ по внедрению солнечных систем для выработки электрической и тепловой энергии в сельских местностях и отдаленных регионах республики;
создание и поддержка демонстрационных центров по использованию возобновляемых источников энергии;
широкое информирование населения в вопросах энергоэффективности и возобновляемых источников энергии.
8. В сфере строительства и эксплуатации зданий:
реализация государственных программ по повышению энергоэффективности зданий, включая реконструкцию многоэтажных жилых домов, а также зданий индивидуального жилищного фонда;
пересмотр не реже одного раза каждые 3 года строительных норм и правил в сторону ужесточения требований энергоэффективности при строительстве и капитальной реконструкции;
создание системы контроля/мониторинга за соблюдением строительных норм и правил при строительстве и эксплуатации зданий;
совершенствование подходов к архитектурно-планировочным решениям при строительстве и реконструкции зданий с учетом повышения энергоэффективности;
создание системы энергетической сертификации зданий;
пересмотр действующих и принятие новых норм и стандартов для теплоизоляционных строительных материалов;
развитие системы ипотечного кредитования для энергоэффективного ремонта, в частности, использование «зеленых» ипотечных кредитов;
создание целевых фондов при товариществах частных собственников жилья для энергоэффективного ремонта многоэтажных зданий;
развитие системы дифференцированных тарифов для создания стимулов энергосбережения;
совершенствование технологий строительства, реконструкции и капитального ремонта зданий с применением стеклопакетов, современных теплоизоляционных материалов;
развитие и модернизация технологий по производству инженерного оборудования, теплоизоляционных материалов, систем отопления, кондиционирования на основе «зеленых» стандартов;
повсеместное внедрение «закрытой» системы теплоснабжения при центральном отоплении;
применение локальных котельных с высокоэффективными автоматизированными системами для отопления и горячего водоснабжения индивидуального жилищного фонда и многоквартирных жилых домов, городских и сельских общественных зданий;
разработка и внедрение smart-систем для управления режимом тепловых узлов для равномерной подачи тепла в систему параллельно работающих потребителей;
использование высокотехнологичных систем кондиционирования и вентиляции с учетом потребности отдельных помещений, например, при помощи применения split-кондиционеров с функцией теплового насоса;
введение энергоэффективных стандартов для бытового оборудования;
внедрение фотоэлектрических панелей в качестве источника энергоснабжения;
разработка smart-систем и широкое использование современных энергоэффективных ламп для освещения в зданиях;
проведение широких информационных кампаний среди населения по вопросам повышения энергоэффективности зданий, в том числе посредством средств массовой информации.
9. В сфере транспорта:
формирование единой комплексной политики развития, ориентированной на сокращение транспортных издержек и обеспечение эффективного функционирования транспортного сектора, развитие «зеленого» транспорта в соответствии с долгосрочными планами городского развития и мерами экологической безопасности;
расширение производства и использования автотранспортных средств с улучшенными характеристиками энергоэффективности и экологичности в соответствии со стандартами Евро-4 и выше, электромобилей, автомобилей с гибридными двигателями, на газовом топливе;
производство моторного топлива с улучшенными характеристиками;
продолжение обновления автотранспортного парка, разработка стимулирующей программы по утилизации старых и покупке новых, более экологичных автомобилей;
обеспечение поэтапного отказа от использования углеводородного топлива и стимулирование развития электрического транспорта;
развитие и совершенствование эффективных систем общественного транспорта (увеличение доли общественного транспорта с улучшенными характеристиками);
разработка и развитие новых транспортно-логистических систем, развитие дорожной инфраструктуры;
усиление государственного контроля за экологическим состоянием транспортных средств, находящихся в эксплуатации.
10. В сфере производства строительных материалов:
увеличение объемов использования вторичных ресурсов и крупнотоннажных техногенных отходов отраслей промышленности (энергетики, металлургии, химии) при производстве строительных материалов;
внедрение инновационных энергоэффективных технологий по производству следующих видов строительных материалов: цемента, кирпича, извести, изделий из газобетона с использованием автоклавного метода, теплоизоляционных материалов, кровельных материалов, древесно-стружечных плит;
внедрение прогрессивных технологий производства цемента (сухой способ) с применением технологий утилизации тепла и технологических процессов для выработки электрической энергии.
§ 3. Адаптация и смягчение последствий изменения климата, повышение эффективности использования природных ресурсов и сохранение природных экосистем
11. В сфере водного хозяйства:
повышение эффективности использования водных ресурсов и предотвращение дальнейшего засоления и ухудшения качества земель;
строительство и реконструкция гидротехнических сооружений, насосных станций и водохранилищ;
широкое использование информационно-коммуникационных технологий и инноваций в водном хозяйстве;
обновление, модернизация и автоматизация водохозяйственных сооружений;
широкое применение энергоэффективных и водосберегающих технологий полива сельхозкультур, совершенствование механизмов стимулирования водосбережения;
разработка механизмов устойчивого управления водными ресурсами.
12. В сфере сельского хозяйства:
восстановление деградированных пастбищ и внедрение механизмов устойчивого управления пастбищами;
внедрение методов органического сельского хозяйства;
повторные посевы культур для обеспечения постоянного покрытия поверхности пахотных угодий;
диверсификация культур (расширение посевов многолетних древесных насаждений и многолетних трав);
привлечение инвестиций в производство и переработку, а также создание цепочек добавленной стоимости сельскохозяйственных и продовольственных товаров;
правильное хранение/переработка органических отходов животноводства;
предотвращение загрязнения водных источников сельскохозяйственными отходами;
выведение высокопродуктивных пород животных и видов (сортов) растений, устойчивых к засолению, засухе и другим опасным явлениям и рискам, сохранение генофонда местных пород животных и сортов растений, а также генофонда диких предков культурных растений.
13. В сфере лесного хозяйства:
восстановление лесов и сохранение естественного растительного покрова во всех природных зонах страны;
увеличение площади лесов в горных, предгорных и пустынных зонах страны, а также обеспечение их сохранения, охраны и устойчивого развития;
расширение плантаций быстрорастущих видов местных древесных пород;
создание почвозащитных лесных насаждений и облесение деградированных земель (агролесомелиорация);
введение в процесс лесоразведения и озеленения видов и сортов растений из местной флоры, устойчивых к засолению, засухе и другим опасным явлениям и рискам;
совершенствование лесного хозяйства с применением современных высокопроизводительных технологий;
широкое использование геоинформационных технологий и инноваций в лесном хозяйстве;
проведение широких информационных кампаний среди населения по вопросам охраны и восстановления лесов, в том числе посредством средств массовой информации.
14. В сфере обращения с твердыми бытовыми отходами (далее — ТБО):
развитие инфраструктуры санитарной очистки, направленное на обеспечение полного охвата населения услугами по сбору и вывозу ТБО;
создание эффективной и современной системы переработки ТБО;
сокращение объемов ТБО, направляемых для захоронения на полигоны, создание современных полигонов ТБО, соответствующих требованиям санитарных и экологических норм, а также принятие мер по закрытию и рекультивации существующих полигонов;
совершенствование ценообразования и оптимизация тарифов в сфере санитарной очистки;
использование объектов ТБО в виде источников альтернативной энергии.
15. Меры по смягчению негативного воздействия экологического кризиса в Приаралье:
поддержание системы естественных водоемов в акватории Аральского моря;
реализация масштабных мероприятий по осуществлению лесопосадок на осушенном дне Аральского моря и предотвращению опустынивания региона;
дальнейшее совершенствование институциональной основы и укрепление сотрудничества стран региона в рамках Международного фонда спасения Арала, а также активизация усилий, направленных на привлечение внимания мирового сообщества к решению проблем, связанных с Аральской катастрофой.
§ 4. Разработка финансовых и нефинансовых механизмов поддержки «зеленой» экономики
16. Развитие институциональной основы внедрения «зеленых» технологий:
оценка технологических потребностей, определение приоритетов и выбор ключевых технологий, оказание содействия их разработке/трансферу;
развитие механизмов коммерциализации «зеленых» технологий, создание организационных структур для поддержки инновационной деятельности — агентств по передаче технологий, технологических бизнес-инкубаторов, технопарков, кластеров.
17. Совершенствование нормативно-правовой базы в сфере «зеленой» экономики:
инвентаризация нормативно-правовой базы, охватывающей приоритетные направления Стратегии, с подготовкой предложений по ее совершенствованию;
разработка экономических мер и рычагов, включая внедрение платы за сокращение выбросов парниковых газов;
разработка и введение обязательных требований к энергоэффективности.
18. Развитие механизмов регулирования и контроля энергоэффективности:
разработка целевых показателей по энергосбережению и энергоэффективности и внедрение системы мониторинга, верификации и отчетности выполнения;
проведение энергоменеджмента и аудита энергоемких предприятий;
развитие государственной автоматизированной системы учета потребления электроэнергии для всех категорий потребителей, в том числе для промышленных и энергетических объектов.
19. Интеграция принципов «зеленой» экономики в образование и науку:
совершенствование учебных программ соответствующих направлений высшего и среднего специального образования с учетом основ «зеленой» экономики, внедрения возобновляемых источников энергии, развития «чистого» транспорта и задач энергосбережения, а также введение тематики по основам «зеленой» экономики в соответствующие программы общего среднего образования;
введение тематики по основам «зеленой» экономики в соответствующую (по направлениям) учебную литературу для высшего, среднего специального, профессионального, общего среднего образования в процессе ее подготовки или переиздания;
внедрение в программы переподготовки и повышения квалификации педагогических и научных работников основ «зеленой» экономики, включая тематики «Зеленые технологии», «Основы экологического нормирования с учетом «зеленых» критериев», «Технологии возобновляемых источников энергии», «Проблемы энергосбережения и энергоэффективности»;
оказание поддержки научным исследованиям и инновационным разработкам в сфере «зеленых» технологий.
20. Повышение потенциала и создание благоприятной среды для перехода на «зеленую» экономику :
создание системы мониторинга, отчетности и верификации (MRV) о выбросах парниковых газов с учетом национальных обстоятельств для непрерывного отслеживания выполнения количественных обязательств страны по Парижскому соглашению и обеспечение отчетности о выбросах парниковых газов;
развитие системы климатического мониторинга;
развитие потенциала государственного-частного партнерства для продвижения «зеленых» технологий;
оказание поддержки частным инвесторам, в том числе малому бизнесу, в вопросах внедрения «зеленых» инноваций;
разработка механизмов стимулирования государственных «зеленых» закупок путем разработки каталогов спецификаций, различных калькуляторов энергоресурсной эффективности товаров (работ, услуг), а также налаживания системы сертификации энергоресурсной эффективности товаров (работ, услуг);
повышение квалификации кадров, формирование культуры бережного отношения к энергии и ресурсам;
повышение квалификации и информированности персонала отраслей, включая руководящий и инженерный состав, с учетом новых требований к профессиональным навыкам, предъявляемым развитием «зеленой» экономики;
внедрение основ «зеленой» экономики в разработку государственных образовательных программ при подготовке и переподготовке кадров;
повышение кадрового и технического потенциала научно-исследовательских учреждений для более эффективного внедрения экоинновационных технологий;
развитие исследований в областях, связанных с вопросами смягчения и адаптации к изменению климата;
укрепление сотрудничества между национальными и зарубежными научными организациями в области продвижения «зеленых» технологий.
21. Поддержка «зеленых» инвестиций:
внедрение системы «зеленого» кредитования, венчурного финансирования;
создание «зеленых» фондов, специальных фондов энергосбережения и других аналогичных механизмов;
активизация частного сектора в финансировании проектов по переходу к «зеленой» экономике, а также стимулирование банковской системы к «зеленым» инвестициям;
поддержка устойчивого роста «зеленой» экономики со стороны государства посредством фискальной политики.
Глава 4. Механизмы реализации
22. Основные задачи и приоритетные направления Стратегии реализуются посредством мероприятий, определенных в национальных, отраслевых, секторальных планах и стратегиях развития.
23. В реализацию Стратегии будут вовлечены все заинтересованные стороны, в том числе органы государственного и хозяйственного управления, органы исполнительной власти на местах, органы самоуправления граждан и другие институты гражданского общества, международные организации, частный сектор, а также население.
24. Для реализации мер по переходу на «зеленую» экономику могут быть привлечены средства Зеленого климатического фонда, Адаптационного фонда и других климатических ресурсов, а также иностранные инвестиции, кредиты и гранты международных финансовых институтов, иностранных правительственных финансовых организации и других зарубежных доноров.
Глава 5. Ожидаемые результаты
25. В результате реализации Стратегии к 2030 году ожидается:
снижение удельных выбросов парниковых газов на единицу валового внутреннего продукта на 35 процентов от уровня 2010 года;
увеличение производственной мощности возобновляемых источников энергии до 15 ГВт и доведение их доли в общем объеме производства электрической энергии до более 30 процентов;
повышение энергоэффективности в сфере промышленности не менее чем на 20 процентов;
снижение энергоемкости, приходящейся на единицу валового внутреннего продукта, на 30 процентов, в том числе за счет расширения использования возобновляемых источников энергии;
значительное повышение эффективности водопользования во всех отраслях экономики, внедрение водосберегающих технологий орошения на площади до 1 млн гектаров;
расширение зеленых зон в городах до более 30 процентов путем посадки по 200 миллионов саженцев в год и доведение общего количества саженцев до более 1 миллиарда;
доведение показателя запасов лесного фонда республики до более 90 миллионов кубометров;
организация в регионах 600 новых пунктов сбора отходов.
26. Реализация Стратегии будет способствовать улучшению управления в сфере повышения энергоэффективности экономики, рациональному потреблению и сохранению природных ресурсов, сокращению выбросов парниковых газов, обеспечению доступа к «зеленой» энергии, созданию «зеленых» рабочих мест и обеспечению климатоустойчивости.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
4 октября 2019 г.,
№ ПП-4477