UzbekAI

← Qonunlar

📅 2019-yil 11-noyabr · Qonunlar va kodekslar

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2019 йил 11 ноябрь · Қонунлар ва кодекслар

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 11 ноября 2019 г. · Законы и кодексы

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 11 November 2019 · Laws and codes

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикасининг Қонуни

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНИНГ ҚОНУНИ

«Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш ҳақида

Қонунчилик палатаси томонидан 2019 йил 17 августда қабул қилинган Сенат томонидан 2019 йил 11 октябрда маъқулланган

1-модда. Ўзбекистон Республикасининг 1995 йил 21 декабрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги 154-I-сонли Қонунига (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1995 йил, № 12, 247-модда; 1998 йил, № 9, 181-модда; 1999 йил, № 5, 124-модда; 2001 йил, № 1-2, 23-модда; 2003 йил, № 1, 8-модда; 2005 йил, № 1, 18-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2006 йил, № 9, 496-модда; 2007 йил, № 12, 608-модда; 2009 йил, № 4, 133-модда, № 9, 330, 337-моддалар, № 12, 470-модда; 2012 йил, № 4, 105-модда, № 12, 336-модда; 2014 йил, № 5, 130-модда, № 12, 343-модда; 2015 йил, № 12, 452-модда; 2018 йил, № 1, 1-модда; 2019 йил, № 1, 5-модда, № 2, 47-модда) ўзгартиш ва қўшимчалар киритилиб, унинг янги таҳрири тасдиқлансин ( илова қилинади).

2-модда. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.

3-модда. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:

ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;

давлат бошқаруви органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.

4-модда. Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида

1-боб. Умумий қоидалар

1-модда. Ушбу Қонуннинг мақсади

Ушбу Қонуннинг мақсади Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг фаолиятини тартибга солишдан иборат.

Ўзбекистон Республикасининг Конституциявий Қонуни билан махсус ҳуқуқий режим ўрнатилган ҳудудда Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг ваколатлари жумласига киритилган муносабатларни тартибга солиш вазифалари махсус ваколатли орган томонидан амалга оширилади.

Махсус ҳуқуқий режим ўрнатилган ҳудуд иштирокчиларининг Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг назорати остидаги банклар ва бошқа ташкилотлар билан муносабатлари Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан махсус ҳуқуқий режим ўрнатилган ҳудуддаги ваколатли орган билан биргаликда тартибга солинади.

2-модда. Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисидаги қонунчилик

Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.

3-модда. Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг ҳуқуқий мақоми

Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг (бундан буён матнда Марказий банк деб юритилади) ҳуқуқий мақоми, ваколатлари, вазифалари, фаолиятини ташкил этиш Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси , ушбу Қонун ҳамда бошқа қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланади.

Марказий банк юридик шахс бўлиб, у давлатнинг мутлақ мулкидир ва ўз харажатларини ўзининг даромадлари ҳисобидан амалга оширади.

Марказий банк ўз ваколатлари ҳамда вазифалари доирасида давлат ҳокимияти ва бошқарувининг бошқа органларидан мустақил равишда қарорлар қабул қилади.

Марказий банк давлатнинг мажбуриятлари юзасидан, давлат эса Марказий банкнинг мажбуриятлари юзасидан, агар уларнинг ўзи бундай мажбуриятларни ўз зиммасига олмаган бўлса ёки қонунда бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, жавобгар бўлмайди.

Марказий банк, шунингдек унинг тасарруфидаги ташкилотлар Ўзбекистон Республикасининг Давлат герби тасвири туширилган, ўз номи ёзилган муҳри ва бланкасига эга бўлади.

4-модда. Марказий банкнинг мол-мулки

Марказий банкнинг мол-мулки унинг пул қимматликлари ва бошқа моддий қимматликларидан иборат бўлиб, уларнинг қиймати Марказий банкнинг балансида акс эттирилади.

Марказий банк ўз балансида акс эттирилган мол-мулкка эгалик қилишга, ундан фойдаланишга ва уни тасарруф этишга ҳақли.

5-модда. Марказий банк фаолиятининг асосий мақсадлари

Марказий банк фаолиятининг асосий мақсадлари:

нархларнинг;

банк тизимининг;

тўлов тизимлари ишлашининг барқарорлигини таъминлашдан иборатдир.

Марказий банкнинг банк тизими барқарорлигини таъминлаш бўйича фаолияти нархларнинг барқарорлигига салбий таъсир кўрсатмаслиги керак.

Фойда олиш Марказий банкнинг мақсади ҳисобланмайди.

6-модда. Марказий банк учун тақиқланган фаолият турлари

Марказий банк:

учинчи шахсларга молиявий ёрдам кўрсатиш билан шуғулланишга, бундан ўз тасарруфидаги ташкилотлар мустасно;

тижорат фаолиятини амалга оширишга;

учинчи шахсларнинг, шу жумладан Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг мажбуриятлари бўйича кафолатлар беришга;

банкларнинг капиталларида ва бошқа юридик шахсларнинг устав фондларида (устав капиталларида) иштирок этишга ҳақли эмас, бундан валюта биржасининг, «Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси» акциядорлик жамиятининг (бундан буён матнда Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси деб юритилади), шунингдек Марказий банкнинг фаолиятини таъминловчи ўз тасарруфидаги ташкилотларнинг капиталларида иштирок этиши мустасно.

Марказий банк Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматига, бошқа давлат органларига ва ташкилотларига, шу жумладан Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджетининг (бундан буён матнда Давлат бюджети деб юритилади) тақчиллигини молиялаштириш учун кредитлар ёки молиявий ёрдам бермайди.

7-модда. Манфаатлар тўқнашуви ва коррупциянинг олдини олишга доир чоралар

Марказий банк манфаатлар тўқнашувларининг олдини олиш, уларни аниқлаш ва бошқаришга оид сиёсатни, шунингдек коррупциянинг олдини олиш юзасидан Марказий банкнинг ҳамда унинг тасарруфидаги ташкилотларнинг барча ходимлари томонидан риоя этилиши мажбурий бўлган чора-тадбирларни ишлаб чиқади ва амалга оширади.

8-модда. Ҳисобдорлик

Марказий банк Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенатига ҳисобдордир.

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати Марказий банкнинг йиллик ҳисоботини аудиторлик ташкилотининг хулосаси билан бирга кўриб чиқади.

9-модда. Марказий банкнинг норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари

Марказий банк ўз ваколатлари доирасида Ўзбекистон Республикаси ҳудудида барча жисмоний ва юридик шахслар ижро этиши мажбурий бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилади.

Марказий банкнинг норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари, агар ҳужжатларнинг ўзида кечроқ муддат кўрсатилган бўлмаса, расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

10-модда. Марказий банкнинг ташкилий тузилиши

Марказий банк ягона марказлаштирилган бошқарув тизимидир.

Марказий банк ўзининг ваколатларини амалга ошириш ва вазифаларини бажариш учун ўз тасарруфида ташкилотлар ташкил этишга ҳақли.

Марказий банк Қорақалпоғистон Республикасида, вилоятларда ва Тошкент шаҳрида юридик шахс мақомига эга бўлмаган ҳудудий бош бошқармаларини ташкил этади.

Марказий банк тасарруфидаги ташкилотлар ўз фаолиятини Марказий банк томонидан тасдиқланадиган низом (устав) асосида амалга оширади.

2-боб. Марказий банкнинг ваколатлари ва вазифалари

11-модда. Марказий банкнинг ваколатлари

Марказий банк:

Ўзбекистон Республикасида ҳисоб-китобларни амалга ошириш қоидаларини белгилайди;

банк томонидан миллий ва чет эл валютасида мижозларнинг ҳисобварақларини очиш, юритиш ва ёпиш тартибини белгилайди;

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида пул белгиларини муомалага киритади ва муомаладан чиқаради;

қимматбаҳо металлардаги активларни тўлдириш учун давлатнинг аффинланган олтин сотиб олишга бўлган устувор ҳуқуқини амалга оширади;

қимматбаҳо металлардан тайёрланган қуймаларни муомалага чиқаради;

қимматбаҳо металлардан тайёрланган пул белгиларини сотиб олиш ва сотиш тартибини белгилайди;

банклар томонидан қимматбаҳо металлар билан операцияларни амалга ошириш тартибини белгилайди;

ўзи белгилайдиган тартибда ва шартларда банкларга қисқа муддатли кредитлар, шунингдек ликвидлиликни тезкор суръатда қўллаб-қувватлаш учун кредитлар беради;

банклар фаолиятини лицензиялашда, микромолия ташкилоти фаолиятини амалга оширувчи ташкилотларни, факторинг ташкилотларини, ипотекани қайта молиялаштириш ташкилотларини ва кафолатлар бериш ташкилотларини ҳисоб рўйхатидан ўтказишда, шунингдек банклар, микромолия ташкилоти фаолиятини амалга оширувчи ташкилотлар, ипотекани қайта молиялаштириш ташкилотлари, кафолатлар бериш ташкилотлари, факторинг ташкилотлари, ломбардлар ва банклар гуруҳлари фаолиятини тартибга солишда ҳамда назорат қилишда асослантирилган мулоҳазадан фойдаланади;

ўз ваколатларини амалга ошириш учун зарур бўлган ахборотни давлат органлари ва ташкилотларидан сўраб олади;

ўз балансида акс эттирилган мол-мулкка эгалик қилади, ундан фойдаланади ва уни тасарруф этади;

ўз тасарруфидаги ташкилотларни, шу жумладан валюта биржасини ташкил этади;

молиявий операцияларни амалга оширади, шу жумладан чет эл ҳукуматларига, бошқа давлатларнинг марказий банкларига банк хизматларини кўрсатади;

бошқа давлатларнинг марказий банкларида ва халқаро молия институтларида Ўзбекистон Республикаси манфаатларини ўз ваколатлари доирасида ифода этади;

чет давлатларда ваколатхоналар очади;

облигациялар эмиссиясини амалга оширади;

ўз номидан ёки Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг топшириғига биноан Ўзбекистон Республикаси номидан клиринг ва тўлов битимлари тузади;

банклардаги, микромолия ташкилоти фаолиятини амалга оширувчи ташкилотлардаги, ипотекани қайта молиялаштириш ташкилотларидаги кафолатлар бериш ташкилотларидаги, факторинг ташкилотларидаги ва ломбардлардаги қоидабузарликларни аниқлаш юзасидан назорат тадбирларини амалга оширади, шу жумладан масофадан туриб ҳам амалга оширади;

банкноталар ва тангалар тасвирларини акс эттиришга доир талабларни белгилайди;

банклар, «Миллий клиринг маркази» акциядорлик жамияти (бундан буён матнда Миллий клиринг маркази деб юритилади) ва Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси учун ҳисобварақлар очади;

аутрайт (спот ва форвард) сотиб олиш ва сотиш ёки келишувга биноан қайтариб сотиб олиш йўли билан, шунингдек бозор воситаларини, валюталарни ва қимматбаҳо металларни кредитлаш ёки жалб этиш йўли билан молия бозорларида фаолиятни амалга оширади;

микромолия ташкилотлари, ломбардлар, ипотекани қайта молиялаштириш ташкилотлари кафолатлар бериш ташкилотлари, факторинг ташкилотлари (бундан буён матнда нобанк кредит ташкилотлари деб юритилади), шунингдек банклар, тўлов ташкилотлари, тўлов тизимлари операторлари, валюта биржаларининг ҳамда кредит бюроларининг фаолиятида ахборот хавфсизлигига ва киберхавфсизликка таҳдидларни аниқлаш ва уларнинг олдини олиш бўйича чоралар кўради;

банкларнинг ва нобанк кредит ташкилотларининг (бундан буён матнда кредит ташкилотлари деб юритилади), тўлов ташкилотларининг, тўлов тизимлари операторларининг, валюта биржаларининг, кредит бюроларининг ахборот хавфсизлигига ва киберхавфсизликка таҳдидларни аниқлаш ҳамда уларнинг олдини олиш бўйича фаолияти устидан мониторингни амалга оширади;

кредит ташкилоти бўлмаган шахслар томонидан ташкил этилган электрон факторинг платформаларининг ахборот тизимлари хавфсизлигига, киберхавфсизлигига ва уларни IT-аудитдан ўтказишга доир талабларни белгилайди ҳамда мазкур талабларнинг бажарилиши устидан назоратни амалга оширади;

кредит ташкилотларининг, тўлов ташкилотларининг, тўлов тизимлари операторларининг, валюта биржаларининг ва кредит бюроларининг фаолиятида аниқланган киберхавфсизликка оид ҳодисалар ҳамда таҳдидлар тўғрисида Марказий банк билан тезкор ахборот алмашиш тартибини белгилайди.

Марказий банк қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларга ҳам эга бўлиши мумкин.

12-модда. Марказий банкнинг вазифалари

Марказий банк:

пул-кредит сиёсатини, шу жумладан валюта сиёсатини ишлаб чиқади ва амалга оширади;

Ўзбекистон Республикасида инфляция даражасини мониторинг, таҳлил ва прогноз қилади, тегишли ахборот материалларини ҳамда статистик маълумотларни эълон қилади;

Ўзбекистон Республикасининг тўлов балансини, халқаро инвестициявий мавқеини, ташқи қарзини ва захира активларини ўз ичига олган банк, пул-кредит статистикасини, ташқи сектор статистикасини шакллантиришни ҳамда эълон қилишни амалга оширади;

ҳар йили Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматига Давлат бюджети лойиҳасини тайёрлашга доир тавсияларни ўз ичига олган иқтисодий ва молиявий масалалар бўйича ахборотни тақдим этади;

нақд пул муомаласини ташкил этади;

валютани тартибга солишни ва валютани назорат қилишни амалга оширади;

валюта операциялари бўйича бухгалтерия ҳисоби, статистик ҳисоботлар ва бошқа ҳисоботлар мақсадлари учун, шунингдек Ўзбекистон Республикаси ҳудудида божхона ҳамда бошқа мажбурий тўловларни ҳисоблаб чиқариш учун валюта курсини мунтазам равишда белгилаб боради;

банкларни ва кредит бюроларини давлат рўйхатидан ўтказишни амалга оширади;

банкларнинг, тўлов ташкилотларининг, тўлов тизимлари операторларининг, валюта биржалари ва кредит бюроларининг фаолиятини лицензиялайди, банкларнинг, шунингдек нобанк кредит ташкилотларининг, тўлов ташкилотларининг, тўлов тизимлари операторларининг, валюта биржаларининг, Миллий клиринг марказининг, кредит бюроларининг ва банклар гуруҳларининг фаолиятини тартибга солади ҳамда ушбу фаолият устидан назоратни амалга оширади;

Қимматли қоғозлар марказий депозитарийсининг қимматли қоғозларга доир битимларнинг натижалари бўйича пул маблағлари ҳисоб-китобларига оид фаолиятини тартибга солади ва назорат қилади;

рухсат этиш хусусиятига эга ҳужжатларни беради;

хабардор қилиш тартибида амалга ошириладиган фаолиятни (ҳаракатларни) бошлаганлик ва тугатганлик тўғрисидаги хабарномаларни қабул қилади, хабардор қилиш тартибида фаолиятни (ҳаракатларни) амалга оширувчи хабардор қилувчилар устидан назоратни амалга оширади, фаолиятни (ҳаракатларни) тўхтатиб туриш, қайта тиклаш ва тугатиш тўғрисида қарорлар қабул қилади;

банкларни санация қилишни амалга оширади;

ҳукуматнинг фискал агенти вазифаларини бажариш учун зарур бўлган банк операцияларини ва бошқа битимларни мустақил равишда ёки Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг топшириғига биноан амалга оширади;

Ўзбекистон Республикасида тўлов тизимлари барқарор ишлашини таъминлаш чораларини кўради;

Марказий банк назорат қилиши лозим бўлган шахслар томонидан ички назорат қоидаларига ҳамда жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш билан боғлиқ ахборотни махсус ваколатли давлат органига тақдим этиш тартибига риоя этилиши юзасидан мониторинг ҳамда назоратни амалга оширади;

Халқаро валюта фондининг Ўзбекистон Республикаси валютасидаги маблағлари депозитарийси ҳисобланади, операцияларни ва битимларни, шу жумладан Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларида назарда тутилган операциялар ва битимларни амалга оширади;

кредит ташкилотлари хизматлари истеъмолчиларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари ҳимоя қилинишини таъминлаш, молиявий хизматларнинг очиқлигини ҳамда аҳолининг ва тадбиркорлик субъектларининг молиявий саводхонлиги даражасини ошириш чораларини кўради;

киберхавфсизлик соҳасидаги ваколатли давлат органи билан келишилган ҳолда кредит ташкилотларининг, тўлов ташкилотларининг, тўлов тизимлари операторларининг, валюта биржаларининг ва кредит бюроларининг муҳим ахборот инфратузилмаси объектларини аниқлайди, уларнинг реестрини шакллантириш ҳамда киберхавфсизлигини таъминлаш бўйича талабларни ишлаб чиқади;

киберхавфсизлик соҳасидаги ваколатли давлат орган томонидан белгиланган тартибга мувофиқ кредит ташкилотларининг, тўлов ташкилотларининг, тўлов тизимлари операторларининг, валюта биржаларининг ва кредит бюроларининг ахборот тизимлари ҳамда ресурсларини, муҳим ахборот инфратузилмаси объектларини уларнинг киберхавфсизлик талабларига мослиги юзасидан экспертизадан ўтказади;

кредит ташкилотларининг, тўлов ташкилотларининг, тўлов тизимлари операторларининг, валюта биржаларининг ва кредит бюроларининг ахборотлаштириш объектларини ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик аудитидан ўтказади;

кредит ташкилотларининг, тўлов ташкилотларининг, тўлов тизимлари операторларининг, валюта биржаларининг ва кредит бюроларининг фаолиятида ахборот хавфсизлиги ҳамда киберхавфсизликнинг таъминланганлик даражаси бўйича рейтингни юритади;

кредит ташкилотларига, тўлов ташкилотларига, тўлов тизимлари операторларига, валюта биржаларига ва кредит бюроларига киберхавфсизликка таҳдидларнинг (шу жумладан банк карталари билан боғлик талон-торожликларнинг) олдини олиш ва (ёки) уларни бартараф этиш юзасидан ижро этилиши мажбурий бўлган кўрсатмалар беради ҳамда норматив ҳужжатлар қабул қилади;

Ўзбекистон Республикасининг халқаро захираларини (бундан буён матнда халқаро захиралар деб юритилади), шу жумладан келишувга кўра Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг захираларини бошқаришни, ҳисобга олишни ва сақлашни амалга оширади.

Марказий банк ушбу Қонун билан белгиланган мақсадларига эришиш учун қонунчиликка мувофиқ бошқа вазифаларни ҳам бажариши мумкин.

3-боб. Марказий банкнинг молиявий ҳолати

13-модда. Марказий банкнинг устав капитали

Марказий банк устав капиталининг миқдори бир триллион сўмни ташкил этади. Устав капитали миқдорини кўпайтириш Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг қарорига биноан амалга оширилади.

Марказий банкнинг устав капитали бошқа шахсларга берилиши ёки ундан закалат таъминоти сифатида фойдаланилиши мумкин эмас.

14-модда. Фойдани аниқлаш ва тақсимлаш

Марказий банкнинг фойдаси ҳар бир молия йили учун захиралар шакллантирилганидан, умидсиз, шубҳали қарзлар ва бошқа активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларнинг ўрни қопланганидан, барча даромадлар ҳамда харажатлар ҳисобга олинганидан, шунингдек активлар ва пассивлар ҳақиқатда баҳоланганидан сўнг аниқланади.

Марказий банкнинг чет эл валютаси курсининг ёки қимматбаҳо металлар қийматининг ўзгариши натижасида халқаро захираларни қайта баҳолашдан ҳосил бўладиган реализация қилинмаган даромадлари ва харажатлари халқаро захираларга оид операциялар бўйича қайта баҳолаш фондига киради. Мазкур реализация қилинмаган даромад Давлат бюджетига йўналтирилмайди.

Марказий банкнинг фойдаси унинг бошқаруви томонидан белгиланган тартибда, йиллик ҳисоботни тасдиқлаш билан бир вақтда тақсимланади.

Марказий банк бошқарувининг қарорига биноан аниқ мақсадли захиралар ва фондлар шакллантирилиши мумкин.

Аниқ мақсадли захиралар ва фондлар белгиланган тартибда тўлдирилганидан кейин фойданинг қолган қисми Давлат бюджети даромадига йўналтирилади. Агар устав капитали ва умумий захиралар суммаси Марказий банкнинг муомаладаги пуллар ҳамда Марказий банкка нисбатан молиявий талаблар сифатида белгиланадиган пул мажбуриятларининг, бундан Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати ва халқаро молия ташкилотлари олдидаги мажбуриятлар мустасно, ўн фоизидан камроғини ташкил этса, Давлат бюджети даромадига фойданинг эллик фоиздан ошмайдиган миқдори ўтказилади.

Йиллик ҳисобот кўриб чиқилмагунига қадар фойданинг қолган қисмини Давлат бюджетига ўтказишга йўл қўйилмайди.

15-модда. Марказий банкнинг йиллик ҳисоботи

Марказий банкнинг ҳисобот даври календарь йилнинг 1 январидан 31 декабрига қадар этиб белгиланади. Йиллик ҳисобот аудиторлик ташкилотининг хулосаси илова қилинган ҳолда 15 майдан кечиктирмай Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати кўриб чиқиши учун тақдим этилади.

Марказий банкнинг йиллик ҳисоботи:

иқтисодиёт ҳолатининг таҳлилини;

Марказий банкнинг фаолияти тўғрисидаги ҳисоботни, шу жумладан пул-кредит сиёсатининг ва банк сектори ҳолатининг шарҳини ўз ичига олади.

Марказий банк ҳар йили йиллик ҳисоботни ўзининг расмий веб-сайтида эълон қилади.

16-модда. Марказий банк фаолиятининг ички аудити

Марказий банк фаолиятининг ички аудити Марказий банкнинг ички аудиторлик хизмати томонидан амалга оширилади. Марказий банкнинг ички аудиторлик хизмати ўз фаолиятида Марказий банк бошқарувига ва Аудиторлик қўмитасига ҳисобдордир.

Марказий банкда уч нафар мустақил аъзодан иборат бўлган Аудиторлик қўмитаси ташкил этилади.

Аудиторлик қўмитасининг аъзолари Марказий банк бошқаруви томонидан тайинланади. Бунда Марказий банк бошқарувининг мустақил аъзоларидан бири Аудиторлик қўмитасининг раиси бўлиши ҳамда Аудиторлик қўмитасининг бир нафар аъзоси бухгалтерия ҳисоби ёки аудит соҳасида иш тажрибасига эга бўлиши керак.

Аудиторлик қўмитасининг ваколатлари ва фаолиятининг регламенти, унинг ҳуқуқий мақоми, шунингдек унинг аъзоларига нисбатан талаблар Марказий банк бошқаруви томонидан белгиланади.

Марказий банк бошқаруви томонидан берилган ваколатлар доирасида Аудиторлик қўмитаси Марказий банкда молиявий ҳисоботлар тайёрланиши жараёни ва ички аудит хизмати фаолияти устидан назоратни амалга ошириш, хатарларни бошқариш ва ички назорат тизимларининг самарадорлигини кузатиб бориш ҳамда ташқи аудитнинг сифатли ўтказилишини таъминлаш бўйича вазифаларни бажаради.

Аудиторлик қўмитаси ўз фаолиятида Марказий банк бошқарувига ҳисобдордир.

Марказий банк тасарруфидаги ташкилотлар фаолиятининг ички аудити йилига камида бир марта ўтказилади.

17-модда. Марказий банк фаолиятининг ташқи аудити

Марказий банк фаолиятининг ташқи аудити Аудитнинг халқаро стандартларига мувофиқ аудиторлик ташкилотлари томонидан ҳар йили ўтказилади.

Марказий банк фаолиятини текшириш жараёнида ташқи аудитор томонидан олинган ахборот конфиденциалдир ва у Марказий банкнинг розилигисиз ошкор этилиши мумкин эмас.

Ташқи аудитни ўтказувчи аудиторлик ташкилотига нисбатан қўйиладиган талаблар Марказий банк томонидан белгиланади.

4-боб. Марказий банкни бошқариш

18-модда. Марказий банк бошқаруви

Марказий банкнинг олий органи Марказий банк бошқарувидир.

Марказий банк бошқаруви Марказий банк фаолиятининг асосий йўналишларини белгилаб беради ва уни бошқаради.

19-модда. Марказий банк бошқарувининг таркиби

Марказий банк бошқаруви тўққиз нафар кишидан иборат бўлади.

Марказий банк раиси Марказий банк бошқарувининг раиси бўлади. Марказий банк бошқарувининг раиси Ўзбекистон Республикаси Президентининг тақдимномасига биноан Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати томонидан лавозимга тайинланади ва лавозимидан озод қилинади.

Марказий банк бошқаруви таркибига Марказий банк раиси, унинг биринчи ўринбосари ва ўринбосарлари, шунингдек бошқарувнинг икки нафар мустақил аъзоси киради.

Марказий банк бошқарувининг мустақил аъзолари Марказий банк раисининг тақдимномасига кўра Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Кенгаши томонидан тасдиқланади.

20-модда. Марказий банк бошқарувининг ваколатлари

Марказий банк бошқаруви:

пул-кредит сиёсатининг асосий параметрларини, шу жумладан ликвидлиликни бериш ва олиб қўйиш бўйича Марказий банк операцияларининг ҳажмлари, лимитлари ва нормативларини, Марказий банкнинг пул-кредит операциялари бўйича фоиз ставкаларини, шу жумладан қайта молиялаштириш ставкасини ва (ёки) асосий ставкани, мажбурий захира талабларининг миқдорларини (мажбурий захиралар нормативларини, мажбурий захираларни ўртачалаш коэффициентини) ва бериладиган кредитларга доир таъминот турларининг рўйхатини белгилайди;

келгуси йил учун пул-кредит сиёсатининг асосий йўналишларини тасдиқлайди;

Марказий банкнинг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини тасдиқлайди;

кредит ташкилотлари учун исломий молия стандартларини тасдиқлайди;

Марказий банкнинг халқаро ташкилотларда иштирок этиши, шунингдек халқаро шартномалар ва битимлар тузиши ҳамда уларга қўшилиши масаласини кўриб чиқади;

пул белгиларининг номинал қийматини, намуналарини ва уларни қайтариб олиш шартларини белгилайди;

Марказий банкнинг бухгалтерия ҳисобини, ҳисоботини ва молия-хўжалик фаолиятини юритиш тартибини белгилайди;

банклар, шу жумладан тизимли аҳамиятга молик банклар, шунингдек банклар гуруҳлари, микромолия ташкилотлари, ипотекани қайта молиялаштириш ташкилотлари, кафолатлар бериш ташкилотлари ҳамда факторинг ташкилотлари учун пруденциал нормативларни ҳисоблаб чиқариш тартибини ва ушбу нормативларнинг йўл қўйиладиган қийматларини белгилайди;

кредит ташкилотлари учун молиявий операцияларни ўтказиш, бухгалтерия ҳисобини юритиш қоидаларини тасдиқлайди;

кредит ташкилотлари, банклар гуруҳлари ва кредит бюролари учун молиявий ҳисоботни тузиш ва тақдим этиш қоидаларини, унинг тузилишини ва мазмунини тасдиқлайди;

банк фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқини берувчи ва исломий банк фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқини берувчи лицензияларни бериш, қайта расмийлаштириш ва чақириб олиш тўғрисида қарорлар қабул қилади;

банкни санация қилиш тўғрисида қарор қабул қилади;

валюта биржаларининг ва кредит бюроларининг фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқига доир лицензияни бериш, лицензиянинг амал қилишини тўхтатиб туриш, тугатиш, лицензияни қайта расмийлаштириш ҳамда бекор қилиш тўғрисида қарорлар қабул қилади;

тўлов тизимлари операторлари ва тўлов ташкилотлари фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқига доир лицензияни бериш, қайта расмийлаштириш ва чақириб олиш тўғрисида қарорлар қабул қилади;

микромолия ташкилоти фаолиятини амалга оширувчи ташкилотларни, ипотекани қайта молиялаштириш ташкилотларини, кафолатлар бериш ташкилотларини ва факторинг ташкилотларини ҳисоб рўйхатидан ўтказиш тўғрисида, шунингдек улар ҳақидаги маълумотларни тегишли реестрлардан чиқариш тўғрисида қарорлар қабул қилади;

Қимматли қоғозлар марказий депозитарийсини ва Миллий клиринг марказини ҳисоб рўйхатидан ўтказиш тўғрисида қарор қабул қилади;

Марказий банкнинг ташкилий тузилмасини, Марказий банк марказий аппаратининг ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳри бўйича бош бошқармаларининг тузилмасини ҳамда уларнинг штатлар жадвалини тасдиқлайди;

Марказий банк тасарруфидаги ташкилотларни ташкил этиш, қайта ташкил этиш ҳамда тугатиш тўғрисида қарорлар қабул қилади;

Марказий банкда Исломий молия фаолияти билан боғлиқ масалаларни мувофиқлаштирувчи Марказий банкнинг исломий молия кенгашини (бундан буён матнда Марказий банкнинг исломий молия кенгаши деб юритилади) ташкил этиш ва тугатиш тўғрисида қарорлар қабул қилади, шунингдек унинг фаолиятига доир талабларни белгилайди;

Марказий банкнинг харажатлари ва даромадлари сметасини тасдиқлайди;

Марказий банкнинг йиллик ва молиявий ҳисоботларини кўриб чиқади;

Марказий банк таркибий бўлинмаларининг ҳамда тасарруфидаги ташкилотларнинг раҳбарларини тасдиқлайди;

Марказий банк таркибий бўлинмалари, ўз тасарруфидаги ташкилотлар раҳбарларининг ҳисоботларини ва маърузаларини эшитади;

Марказий банкнинг Кредит қўмитаси ва Банк назорати қўмитаси низомини ҳамда таркибини тасдиқлайди;

Марказий банк Кредит қўмитасининг ва Банк назорати қўмитасининг ҳисоботларини ҳамда маърузаларини эшитади;

Марказий банк фаолиятини амалга оширишда манфаатлар тўқнашувларининг олдини олиш, уларни аниқлаш ҳамда бошқаришга доир сиёсатни кўриб чиқади ва тасдиқлайди;

қонунчиликка мувофиқ Марказий банк ходимларини ишга ёллаш, меҳнат шартномасини бекор қилиш, уларнинг меҳнатига ҳақ тўлаш шартларини, шунингдек уларнинг кредитлар олиши тартибини белгилайди;

банк тизими масалалари бўйича қонунчиликда белгиланган талаблар доирасида қарорлар қабул қилади;

халқаро захираларни бошқариш, ҳисобга олиш ва сақлаш стратегиясини белгилайди;

кредит ташкилотларининг ўз хизматлари истеъмолчилари билан ўзаро муносабатларини амалга ошириши чоғидаги фаолиятига доир минимал талабларни тасдиқлайди;

кредит бюроларининг фаолиятига доир талабларни тасдиқлайди;

Марказий банк ваколатларига киритилган бошқа масалаларни ҳам кўриб чиқади ва ҳал қилади.

21-модда. Марказий банк бошқарувининг мажлислари

Марказий банк бошқарувининг мажлислари ойига камида бир марта ўтказилади.

Марказий банк бошқарувининг мажлислари Марказий банк раиси томонидан чақирилади. Мажлислар Марказий банк бошқарувининг камида уч нафар аъзоси талаби бўйича ҳам чақирилиши мумкин.

Марказий банк бошқаруви мажлисларига Марказий банк раиси, раис бўлмаган тақдирда эса унинг биринчи ўринбосари ёки ўринбосарларидан бири раислик қилади.

Марказий банк бошқаруви аъзоларининг камида учдан икки қисми иштирок этган тақдирда бошқарув мажлиси ваколатли бўлади. Марказий банк бошқарувининг қарорлари ҳозир бўлган аъзоларнинг оддий кўпчилик овози билан қабул қилинади. Овозлар тенг бўлган тақдирда, раислик қилувчининг овози ҳал қилувчи бўлади.

Марказий банк бошқаруви мажлислари, қоида тариқасида, ёпиқ тартибда ўтказилади.

Марказий банк бошқарувининг очиқ мажлисларини ўтказиш режалари, шу жумладан мажлисларнинг кун тартиби, ўтказиладиган жойи ҳамда вақти Марказий банкнинг расмий веб-сайтида эълон қилинади.

Марказий банк бошқарувининг мажлислари регламентга мувофиқ ўтказилади.

Марказий банк бошқарувининг тўхтами қарор тарзида қабул қилинади.

22-модда. Марказий банк раиси

Марказий банк раиси:

Марказий банк ва унинг бошқаруви фаолиятига раҳбарлик қилади, банкнинг фондларини тасарруф этади ҳамда Марказий банк зиммасига юклатилган вазифаларнинг бажарилиши учун жавобгар бўлади, шунингдек Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ва хорижда Марказий банк номидан ишончномасиз иш юритади;

ички аудит хизматига раҳбарлик қилади;

Марказий банк фаолияти масалаларини ҳал қилади, бундан ушбу Қонунга биноан Марказий банк бошқарувининг ваколатларига киритилган масалалар мустасно;

Марказий банк бошқарувининг қарорларини имзолайди, буйруқлар ва фармойишлар қабул қилади;

Марказий банкнинг фаолиятини ва жорий операцияларини тезкор бошқаришга доир ҳаракатларни бажаради;

Ўзбекистон Республикаси Президентига ва Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенатига ҳисобот тақдим этади;

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисида, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасида, вазирликлар ва идораларда, судларда, банклар ва муассасаларда, халқаро ва чет эл ташкилотларида Марказий банк фаолиятига доир барча масалалар бўйича Марказий банк номидан иш юритади;

айрим масалаларни ҳал қилишни ўз ўринбосарларига, марказий девоннинг таркибий бўлинмалари раҳбарларига, Марказий банкнинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар, Тошкент шаҳри бўйича бош бошқармалари раҳбарларига топширади;

жисмоний шахсларнинг ва юридик шахслар вакилларининг қабулини ўтказади.

Марказий банк раисининг ваколат муддати — беш йил.

Марказий банк раиси бўлмаган тақдирда унинг вазифаларини биринчи ўринбосари ёки ўринбосарларидан бири бажаради.

23-модда. Марказий банк раисини эгаллаб турган лавозимидан озод қилиш учун асослар

Марказий банк раиси эгаллаб турган лавозимидан қуйидаги асосларга кўра озод қилиниши мумкин:

ваколат муддати тугаганда;

эгаллаб турган лавозимидан озод қилиш тўғрисида сабаблари кўрсатилган аризасига кўра;

ўзига нисбатан суднинг айблов ҳукми қонуний кучга кирганда;

соғлиғининг ҳолатига кўра ўз хизмат вазифаларини бажара олмаганда, давлат тиббий комиссиясининг хулосаси асосида;

вафот этганда ёки суднинг қарори билан вафот этган деб эълон қилинганда;

эгаллаб турган лавозимига муносиб бўлмаган хатти-ҳаракатлар содир этганда, шу жумладан ушбу Қонунни қўпол равишда бузганда ва Марказий банк манфаатларига жиддий зарар етказганда.

24-модда. Марказий банк раисининг ўринбосарлари

Марказий банк раисининг биринчи ўринбосари ва ўринбосарлари Марказий банк раисининг тақдимномасига биноан Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан лавозимга тайинланади ва лавозимидан озод қилинади.

Марказий банк раисининг биринчи ўринбосари ва ўринбосарлари эгаллаб турган лавозимидан қуйидаги асосларга кўра озод қилиниши мумкин:

эгаллаб турган лавозимидан озод қилиш тўғрисида сабаблари кўрсатилган аризасига кўра;

ўзига нисбатан суднинг айблов ҳукми қонуний кучга кирганда;

соғлиғининг ҳолатига кўра ўз хизмат вазифаларини бажара олмаганда, давлат тиббий комиссиясининг хулосаси асосида;

вафот этганда ёки суднинг қарори билан вафот этган деб эълон қилинганда;

эгаллаб турган лавозимига муносиб бўлмаган хатти-ҳаракатлар содир этганда, шу жумладан ушбу Қонунни қўпол равишда бузганда ва Марказий банк манфаатларига жиддий зарар етказганда.

Ушбу Қонунда назарда тутилган вазифаларни амалга ошириш чоғида манфаатлар тўқнашувларининг олдини олиш, уларни аниқлаш ва бошқариш мақсадида Марказий банк раиси ўз ўринбосарлари, мустақил таркибий бўлинмалар раҳбарлари ўртасида ваколатларнинг тақсимланишини, шу жумладан пул-кредит сиёсатини амалга ошириш, халқаро захираларни бошқариш, молия бозорлари соҳасида банк томонидан тартибга солиш, назорат қилиш ва текширишни амалга ошириш чоғида ваколатларнинг тақсимланишини таъминлаши шарт.

25-модда. Марказий банкнинг ходимлари

Марказий банк ходимларини ишга ёллаш, меҳнат шартномасини бекор қилиш, уларнинг меҳнатига ҳақ тўлаш шартлари ва бошқа меҳнатга оид муносабатлар Марказий банк томонидан қонунчиликка мувофиқ белгиланади.

Марказий банк ходимларига қуйидагилар тақиқланади:

ҳақ тўланадиган бирор-бир бошқа турдаги фаолият билан шуғулланиш, бундан илмий ва педагогик фаолият билан шуғулланиш мустасно;

банклар ва хўжалик юритувчи субъектларнинг кузатув кенгашлари таркибига кириш, бундан қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно;

ўз хизмат мажбуриятларини бажариши муносабати билан ўзига маълум бўлиб қолган банк сирини ташкил этувчи ахборотни ёхуд қонунчиликка мувофиқ фойдаланилиши чекланган бошқа ахборотни ошкор этиш ёки учинчи шахслар манфаатларини кўзлаб ундан фойдаланиш.

Марказий банк ходимларини тадбиркорлик субъектларининг, шу жумладан кредит ташкилотларининг, тўлов ташкилотларининг, тўлов тизимлари операторларининг, валюта биржаларининг, кредит бюроларининг, банклар томонидан аутсорсингга топширилган хизматлар ва операцияларни амалга оширувчи шахсларнинг, шунингдек консолидациялашган тарзда назорат қилиниши лозим бўлган шахсларнинг молия-хўжалик фаолияти текширувларини ўтказиш учун жалб этишга йўл қўйилмайди.

Марказий банк ходимларининг малакасини ва касбий даражасини баҳолаш тартиби Марказий банк томонидан мустақил равишда белгиланади.

5-боб. Марказий банкнинг пул-кредит сиёсати

26-модда. Марказий банкнинг пул-кредит сиёсатини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш

Марказий банк нархлар барқарорлигини таъминлаш мақсадидан келиб чиққан ҳолда қуйидаги чора-тадбирлар воситасида пул-кредит сиёсатини ишлаб чиқади ва амалга оширади:

макроиқтисодий кўрсаткичлар, шу жумладан инфляция кўрсаткичлари прогнозларини шакллантириш, шунингдек унинг мақсадли кўрсаткичини белгилаш;

келгуси йил учун пул-кредит сиёсатининг асосий йўналишларини ишлаб чиқиш;

пул-кредит кўрсаткичларининг мақсадли мўлжалларини белгилаш;

қайта молиялаштириш ставкасини ва (ёки) асосий ставкани, шунингдек Марказий банкнинг пул-кредит операциялари бўйича фоиз ставкаларини белгилаш;

Марказий банкда банкларнинг мажбурий захираларига доир нормативларни, шунингдек мажбурий захиралар суммасига нисбатан ўртачалаш коэффициентини белгилаш;

пул бозорида ликвидлиликни тақдим этиш ва уни олиб қўйиш бўйича операциялар ўтказиш;

ички валюта бозорида интервенцияларни амалга ошириш;

Марказий банкнинг коммуникация сиёсатини ўтказиш.

27-модда. Пул-кредит сиёсатининг асосий йўналишлари

Марказий банк ҳар йили кейинги молия йили бошланишидан камида ўттиз кун олдин келгуси йил учун пул-кредит сиёсатининг асосий йўналишларини ишлаб чиқади ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентини ва Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенатини бу ҳақда хабардор этади.

Пул-кредит сиёсатининг асосий йўналишлари қуйидаги ахборотни:

ўтказилаётган пул-кредит сиёсатининг асосий принципларини;

иқтисодиётнинг ўтган даврдаги ривожланиш шарҳини;

иқтисодиётнинг ривожланиш истиқболларини, асосий макроиқтисодий кўрсаткичлар прогнозини, шу жумладан инфляция, тўлов баланси ва пул-кредит кўрсаткичларининг прогнозини;

келгуси йил учун инфляциянинг мақсадли кўрсаткичларини, пул-кредит сиёсатининг асосий параметрлари ва пул-кредит сиёсати бўйича кўрилаётган чораларни, шунингдек пул-кредит сиёсатининг мақсадларига эришиш таваккалчиликлари таҳлилини ўз ичига олади.

Марказий банк ўз расмий веб-сайтида:

ҳар йили — пул-кредит сиёсатининг асосий йўналишларини;

ҳар чоракда — пул-кредит сиёсатининг шарҳларини;

ҳар ойда — пул-кредит сиёсатининг асосий кўрсаткичларини, шу жумладан пул массасининг динамикаси ва таркибини, банк тизимига доир статистик маълумотларни, Марказий банкнинг операциялари тўғрисидаги умумлаштирилган маълумотларни эълон қилади.

Марказий банк Ўзбекистон Республикаси Президентига пул-кредит сиёсати ва банк секторининг ҳолати тўғрисидаги ҳар чораклик ахборотни тақдим этади.

28-модда. Пул-кредит кўрсаткичларининг мақсадли мўлжаллари

Марказий банк инфляциянинг мақсадли кўрсаткичларидан келиб чиқиб, бир ёки бир нечта пул-кредит кўрсаткичлари ўзгаришининг мақсадли мўлжалларини белгилаши мумкин.

29-модда. Марказий банкнинг пул-кредит операциялари бўйича фоиз ставкалари

Марказий банк ҳар хил турдаги пул-кредит операциялари бўйича бир ёки бир нечта фоиз ставкасини белгилаши мумкин.

Марказий банк амалга оширилаётган пул-кредит сиёсати доирасида бозор фоиз ставкалари даражасига таъсир кўрсатиш учун фоиз сиёсатини қўллайди.

Марказий банк пул-кредит операциялари бўйича фоиз ставкаларини ўз расмий веб-сайтида эълон қилади.

30-модда. Мажбурий захира талаблари

Пул-кредит сиёсатини амалга ошириш доирасида Марказий банк банклар жалб қилган мажбуриятлар остида банклар томонидан Марказий банкда депонентга ўтказиладиган мажбурий захираларнинг нормативларини белгилайди.

Марказий банк мажбурий захира талабларининг миқдорини, банкларнинг захиралар депонентга ўтказиладиган мажбуриятлари таркибини, ҳисоб-китоб қилиш ва захиралаш тартибини, шунингдек мажбурий захираларни ўртачалаш коэффициентини тасдиқлайди.

Мажбурий захираларнинг нормативлари барча банклар учун бир хилдир.

Мажбурий захиралар банкларнинг Марказий банкдаги махсус ҳисобварақлардаги маблағларини депонентга ўтказиш йўли билан ва (ёки) Марказий банкда очилган вакиллик ҳисобварағида мажбурий захираларни ўртачалаш коэффициенти миқдоридан келиб чиққан ҳолда ҳисобланган мажбурий захираларнинг ўртачалаштирилган миқдорини сақлаб туриш йўли билан ушлаб турилади.

Мажбурий захираларни ўртачалаш коэффициенти қиймати 0 дан 1 гача оралиқда бўлган сон билан ифодаланган кўпайтирувчидан иборатдир.

Минимал захира талаблари нормативларининг ўзгариши бундай қарор қабул қилинган кундан эътиборан камида бир ойдан сўнг амалга киритилади.

Ундирувни Марказий банкдаги ҳисобварақларда банклар томонидан депонентга ўтказилган мажбурий захираларга қаратишга йўл қўйилмайди.

31-модда. Пул бозорида ликвидлиликни тақдим этиш ва олиб қўйишга доир операциялар

Марказий банк бозор фоиз ставкалари даражасига таъсир кўрсатиш, шунингдек банк тизимининг ликвидлилигини ушлаб туриш ва тартибга солиш мақсадларида пул бозорида ликвидлиликни тақдим этиш ва олиб қўйиш бўйича операцияларни амалга оширади. Мазкур операциялар:

таъминот остидаги кредитларни;

«своп» операцияларини;

очиқ бозордаги операцияларни;

қайта молиялаштиришнинг махсус механизмларини;

депозит операцияларини;

Марказий банк облигацияларининг эмиссиясини ўз ичига олади.

Ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган операциялар умум қабул қилинган халқаро амалиёт ҳисобга олинган ҳолда Марказий банк томонидан белгиланган бошқа воситаларни, шу жумладан исломий молия стандартларига мувофиқ бўлган воситаларни (бундан буён матнда исломий молия воситалари деб юритилади) ҳам ўз ичига олиши мумкин.

32-модда. Марказий банкнинг кредитлари бўйича таъминот

Марказий банкнинг кредитлари бўйича қуйидагилар таъминот бўлиши мумкин:

Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг халқаро захиралари тоифасига кирувчи валюта қимматликлари;

Ўзбекистон Республикасининг давлат қимматли қоғозлари;

банкларнинг кредитлари бўйича талаб қилиш ҳуқуқи;

ликвидлилик ва умум қабул қилинган халқаро амалиёт ҳисобга олинган ҳолда рўйхати Марказий банк томонидан белгиланадиган қарз воситалари ҳамда бошқа қимматликлар, шунингдек кафилликлар ва банк кафолатлари.

Марказий банк банкларни кредитлаш шартларини ўзининг расмий веб-сайтида эълон қилади.

33-модда. Тижорат банкларининг ликвидлилигини фавқулодда қўллаб-қувватлаш

Ликвидлиликнинг вақтинчалик тақчиллиги юзага келганда тўловларнинг узлуксизлигини таъминлаш мақсадида Марказий банк ликвидлиликни сақлаб туриш учун тўловга қобилиятли ва барқарор тижорат банкларига олти ойгача бўлган муддатга қисқа муддатли кредитлар тарзида тезкор ёрдам беришга ҳақли. Мазкур кредитлар бўйича фоиз ставкаси Марказий банкнинг бошқа кредитларига доир амалдаги ставкалардан кам бўлмаслиги ва у банкнинг активлари билан таъминланган бўлиши керак.

Тижорат банки фавқулодда қўллаб-қувватлаш кредитларини олиш учун Марказий банкка мазкур кредитни ўз вақтида тўлаш ва ликвидлилик ҳолатини тиклаш бўйича тадбирлар режасини тақдим этиши керак.

Мамлакатнинг молиявий тизими барқарорлигига таҳдид туғилган алоҳида ҳолларда Марказий банк бошқарувининг қарори билан кредитни нисбатан юқори фоиз ставкасида бир йилгача бўлган муддатга беришга йўл қўйилади.

Марказий банк исломий банк фаолиятини амалга оширувчи банкларнинг ликвидлилигини фавқулодда қўллаб-қувватлаш учун исломий молия воситаларидан фойдаланишга ҳақли.

34-модда. Марказий банкнинг очиқ бозордаги операциялари

Бозорнинг фоиз ставкалари ва банк тизимидаги ликвидлилик даражасига таъсир кўрсатиш мақсадида Марказий банк очиқ бозорда:

Ўзбекистон Республикасининг давлат қимматли қоғозларини, шунингдек Марказий банкнинг ўзи чиқарган облигациялар тарзидаги қарз мажбуриятларини;

Марказий банкнинг қарорига кўра бошқа қимматли қоғозларни сотиб олиши ва сотиши мумкин.

Марказий банк Давлат бюджетини молиялаштириш учун очиқ бозордаги операциялардан фойдаланишга, Ўзбекистон Республикасининг давлат қимматли қоғозлари бирламчи жойлаштирилганда уларни сотиб олишга ҳақли эмас.

Марказий банкнинг очиқ бозордаги операциялари лимити Марказий банк томонидан белгиланади.

35-модда. Марказий банкнинг облигациялари

Марказий банк фақат пул-кредит сиёсатини амалга ошириш мақсадида облигациялар эмиссиясини амалга оширади.

Облигацияларнинг эмиссияси, жойлаштирилиши, муомалада бўлиши ҳамда муомаладан чиқарилиши тартиби ва шартлари Марказий банк томонидан белгиланади.

36-модда. Ички валюта бозоридаги валюта интервенциялари

Марказий банкнинг валюта интервенциялари пулга бўлган умумий талаб ва таклифга таъсир кўрсатиш, шунингдек сўм курсининг ортиқча ўзгаришларини юмшатиш учун ички валюта бозорида чет эл валютасини сотиб олиш-сотиш йўли билан амалга оширилади.

37-модда. Марказий банкнинг пул бозоридаги иштироки

Пул бозори миллий ва чет эл валюталаридаги пул маблағларини жойлаштириш ҳамда жалб этиш бўйича (биржада ва биржадан ташқари) савдоларни ташкил этиш ҳамда амалга ошириш тизимидир.

Марказий банк пул бозоридаги ўз операцияларининг ҳажмларини, турларини ва ўтказиладиган жойини белгилайди.

38-модда. Марказий банк томонидан мижозларга банк хизмати кўрсатиш

Марказий банк қонунчиликда назарда тутилган тартибда ва шартларда давлат ҳокимияти ҳамда бошқаруви органларининг, шу жумладан Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги, Ички ишлар вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Давлат хавфсизлик хизмати, Ўзбекистон Республикаси Президенти давлат хавфсизлик хизмати, Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардиясининг асосий ҳисобварақларига, шу жумладан улар ҳарбий қисмларининг, Қимматли қоғозлар марказий депозитарийсининг, шунингдек Марказий банк тасарруфидаги ташкилотларнинг ҳисобварақларига хизмат кўрсатиш бўйича банк операцияларини амалга ошириши мумкин.

6-боб. Ўзбекистон Республикасининг пул тизими ва пул муомаласини ташкил этиш

39-модда. Ўзбекистон Республикасининг пул тизими

Ўзбекистон Республикасининг пул тизими Ўзбекистон Республикасининг пул бирлигини, пул муомаласини ташкил этишни ва уни тартибга солишни ўз ичига олади.

Ўзбекистон Республикасининг пул бирлиги сўмдир. Бир сўм юз тийиндан иборат.

Сўм Ўзбекистон Республикасидаги ягона чекланмаган қонуний тўлов воситасидир.

Ўзбекистон Республикаси пул белгиларининг номинал қиймати Марказий банк томонидан белгиланади.

Сўмнинг рамз тарзидаги график белгиси Марказий банк томонидан тасдиқланади.

Марказий банк Ўзбекистон Республикаси ҳудудида нақд пул муомаласини ташкил этади.

Сўм ва олтин ўртасида ёки бошқа қимматбаҳо металлар ўртасида нисбат белгиланмайди.

40-модда. Пул белгиларини муомалага чиқариш

Марказий банк Ўзбекистон Республикаси ҳудудида қонуний тўлов воситаси сифатида пул белгиларини муомалага чиқаришда мутлақ ҳуқуққа эга. Пул белгилари банкнотлар ва тангалар тарзида, шу жумладан қимматбаҳо металлар тарзида чиқарилади.

Муомаладаги пул белгилари Марказий банкнинг қатъий мажбуриятлари бўлиб, ушбу пул белгилари унинг барча активлари билан таъминланади.

Пул белгиларининг намуналари, шунингдек уларнинг дизайни Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Кенгаши билан келишилган ҳолда Марказий банк томонидан тасдиқланади. Пул белгиларининг дизайни Марказий банкнинг мулкидир. Янги намуналардаги пул белгилари муомалага чиқарилиши тўғрисидаги хабар, шунингдек уларнинг тавсифлари Марказий банк томонидан оммавий ахборот воситаларида эълон қилинади. Марказий банк ва банклар талабга кўра бир номинал қийматдаги пул белгиларини бошқасига ҳеч қандай тўловсиз ёки воситачилик ҳақисиз айирбошлашни амалга оширади.

Пул белгиларининг ҳимоя элементларига доир талаблар Марказий банк томонидан белгиланади.

Марказий банк муҳим саналарга оид ва эсдалик пул белгиларини, шу жумладан қимматбаҳо металлардан тайёрланган пул белгиларини муомалага чиқаришга ҳақли.

Нумизматика ва коллекциялаш мақсадларида пул белгиларини сотиш Марказий банк томонидан белгиланган тартибда амалга оширилиши мумкин.

Марказий банк йўқ қилиб юборилган, йўқотилган, қалбаки, ясама ва қонуний кучини йўқотган пул белгиларининг ўрнини қопламайди.

Пул белгиларини қалбакилаштириш ва қонунга хилоф равишда тайёрлаш қонунга мувофиқ жавобгарликка сабаб бўлади.

41-модда. Пул белгиларини тайёрлаш ва сақлаш

Марказий банк пул белгиларининг тайёрланишини, муомалага чиқарилмаган пул белгиларининг сақланишини, босма қолиплар ва бўёқларнинг сақланиши ҳамда йўқ қилинишини таъминлайди, нақд пулларни сақлаш, ташиш ва инкассо қилиш, шунингдек уларни йўқ қилиб юбориш қоидаларини белгилайди.

42-модда. Муомаладаги пул белгиларидан фойдаланишга қўйиладиган талаблар

Марказий банк томонидан муомалага чиқарилган пул белгилари Ўзбекистон Республикасининг бутун ҳудудида тўловларнинг барча турларида, шунингдек ҳисобварақларга, омонатларга ўтказиш ва жўнатма сифатида ўтказиш учун ўз номинал қиймати бўйича қабул қилиниши шарт.

43-модда. Шикастланган пул белгилари

Марказий банк пул белгиларининг муомалага яроқлилигини аниқлаш ҳамда шикастланган пул белгиларини алмаштириш тартибини белгилайди ва эълон қилади.

Банклар шикастланган пул белгиларини Марказий банк томонидан белгиланган қоидаларга мувофиқ чекловларсиз алмаштириб беради.

44-модда. Пул белгиларини муомаладан чиқариш

Марказий банк Ўзбекистон Республикаси ҳудудида Ўзбекистон Республикасининг ҳар қандай пул белгиларини муомаладан чиқаришга ҳақли. Бунинг учун Марказий банк бошқарувининг айирбошлаш тартиби ва вақти кўрсатилган эълон қилинган қарори асос бўлиб хизмат қилади.

Айирбошлаш учун Марказий банк томонидан белгиланган муддат тугагач айирбошланиши керак бўлган пул белгилари қонуний тўлов воситаси сифатида ўз кучини йўқотади.

45-модда. Тўловларни амалга ошириш

Тўловлар Ўзбекистон Республикаси ҳудудида нақд пул ёки нақд пулсиз ҳисоб-китоблар тарзида амалга оширилади.

Нақд пулсиз ҳисоб-китоблар Ўзбекистон Республикаси ҳудудида банклар орқали амалга оширилади.

46-модда. Тўлов тизимларининг ишлашини таъминлаш

Марказий банк тўлов тизимининг ишлашини таъминлаш мақсадида:

тўлов тизимининг стратегиясини белгилайди ва амалга оширади;

ўз ваколатлари доирасида тўлов ташкилотлари ва тўлов тизимлари операторлари фаолиятини тартибга солувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ишлаб чиқади ҳамда тасдиқлайди;

тўлов хизматлари бозорида истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилишга доир талабларни белгилайди;

тўлов ташкилотлари ва тўлов тизимлари операторлари фаолиятини тартибга солишни ҳамда назорат қилишни амалга оширади.

Марказий банк банкларга ва тўлов ташкилотларига, тўлов тизимлари операторларига тўловларга ҳисоб-китоб-клиринг хизмати кўрсатилишини ташкил этишда, шу жумладан банк карталари ҳамда бошқа тўлов воситалари орқали тўлаган ҳолда кўмаклашишга, бундай операцияларни амалга ошириш тартибини белгилашга ва тегишли кўрсатмалар беришга ҳақлидир.

7-боб. Валютани тартибга солиш ва валютани назорат қилиш, шунингдек халқаро захираларни бошқариш

47-модда. Валютани тартибга солиш ва валютани назорат қилиш

Марказий банк валютани тартибга солиш ва валютани назорат қилиш давлат органидир.

Марказий банк ўз ваколатлари доирасида:

валютани тартибга солишга доир норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ишлаб чиқади ва қабул қилади;

банкларнинг валютани тартибга солиш тўғрисидаги қонунчиликка риоя этишга доир фаолиятини тартибга солишни ва назорат қилишни амалга оширади;

валюта биржалари фаолиятини лицензиялашни ва тартибга солишни амалга оширади;

банклар учун очиқ валюта позицияси лимитларини ва бошқа пруденциал нормативларни белгилайди;

чет эл валютасидаги ҳисобварақларни очиш тартибини белгилайди;

валюта курсини аниқлаш тартибини белгилайди.

48-модда. Халқаро клиринг ва тўлов битимлари

Марказий банк Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида жойлашган клиринг муассасалари билан ўз номидан ёки Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг топшириғига кўра Ўзбекистон Республикаси номидан клиринг ҳамда тўлов битимлари, шунингдек ҳар қандай шартномалар тузишга ҳақлидир.

49-модда. Халқаро захиралар

Халқаро захиралар Марказий банкнинг ва Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг тегишли активларидан иборатдир.

Марказий банк ўзининг баланс ҳисобварақларида халқаро захираларни шакллантиради, бу захиралар:

монетар олтинни;

Халқаро валюта фондидаги маблағ жалб қилишга доир махсус ҳуқуқларни ва захира позициясини;

чет эл валютасини;

чет эл ҳукуматлари, халқаро молия ташкилотлари томонидан чиқарилган ёки кафолатланган қимматли қоғозларни;

халқаро стандартларга мувофиқ халқаро захиралар таркибига киритиладиган бошқа активларни ўз ичига олади.

Мажбуриятлари халқаро захираларга киритиладиган мамлакатлар ва халқаро молия ташкилотларининг рўйхати Марказий банк томонидан белгиланади.

Халқаро захиралар Марказий банкнинг пул-кредит сиёсатини амалга ошириш, шунингдек халқаро операциялар бўйича ҳисоб-китобларни таъминлаш учун етарли бўлган даражада сақлаб турилади.

50-модда. Чет эл валютасидаги операциялар

Марказий банк Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ва унинг ташқарисида валютани тартибга солиш тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ ҳамда умум қабул қилинган халқаро амалиётни ҳисобга олган ҳолда чет эл валютасидаги операцияларни амалга оширишга ҳақлидир.

8-боб. Марказий банкнинг Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати билан муносабатлари

51-модда. Марказий банкнинг Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати ва Молиявий барқарорлик кенгаши билан ҳамкорлиги

Марказий банк ҳамда Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати пул-кредит ва солиқ-бюджет сиёсати соҳасида ҳамкорлик қилади.

Марказий банк ва Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг иқтисодий сиёсат учун аҳамиятга эга бўлган мўлжалланилаётган ҳаракатлар ҳамда эришилган натижалар тўғрисида бир-бирини хабардор қилиши ва мунтазам равишда маслаҳатлашувлар ўтказиши шарт.

Марказий банк ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг иқтисодий сиёсати амалга оширилишига, унинг асосий мақсадларига зиён етказмаган ҳолда, кўмаклашади.

Марказий банк ва Молиявий барқарорлик кенгаши тизимли молиявий таназзул вужудга келишининг олдини олиш ва унинг оқибатларини камайтириш мақсадида молиявий барқарорлик учун таваккалчилик омилларини биргаликда баҳолаш, келишилган қарорлар мажмуини ишлаб чиқиш, қабул қилиш ва амалга ошириш орқали молиявий тизим барқарорлигини таъминлаш масалалари бўйича ҳамкорлик қилади.

52-модда. Давлат секторига маблағ жалб қилиш масалаларидаги маслаҳатлашувлар

Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати келгуси молия йилида кредитлашнинг ички ва ташқи манбаларидан маблағ жалб қилиш, шу жумладан ушбу маблағни жалб қилиш доирасида тўланадиган суммаларни бериш масалалари, шунингдек кредитлар беришнинг таклиф этилаётган муддатлари ҳамда шартлари юзасидан Марказий банк билан маслаҳатлашади. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги Ўзбекистон Республикаси ва унинг давлат органлари олаётган барча қарзлар ҳамда кредитлар тўғрисида Марказий банкка хабар беради.

53-модда. Депозитарий вазифалари

Марказий банк Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг, шунингдек бошқа давлат органларининг пул маблағларини ва валюта қимматликларини депозитга қабул қилиши мумкин. Марказий банк депозитарий сифатида пул маблағларини олади ва беради, уларнинг ҳисобини юритади. Марказий банк кўрсатиб ўтилган депозитлар бўйича фоизлар тўлаши мумкин.

54-модда. Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг фискал агенти вазифалари

Марказий банк Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги билан келишилган шартлар асосида фаолият юритиб, қуйидаги ҳолларда Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати ва давлат бошқаруви органларининг фискал агенти сифатида иш юритиши мумкин:

Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ва бошқа давлат органлари томонидан эмитентланган қарз мажбуриятларини (қимматли қоғозларни) жойлаштиришда, жойлаштиришни рўйхатга олишда;

қарз мажбуриятларининг (қимматли қоғозларнинг) қийматини, улар бўйича фоизларни ва бошқа тўловларни тўлашда;

қарз мажбуриятлари (қимматли қоғозлар) бўйича ҳисобварақларни юритишда ва уларга доир тўлов операцияларини бажаришда;

қарз мажбуриятлари (қимматли қоғозлар) бўйича бошқа операцияларни амалга оширишда.

Марказий банк Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигига давлатнинг қимматли қоғозларини чиқариш ва давлат қарзини қайтариш жадвали ҳамда ҳажми масалалари юзасидан уларнинг банк тизими ликвидлилигига таъсири ва пул-кредит сиёсатининг устувор йўналишларини ҳисобга олган ҳолда маслаҳат беради.

55-модда. Ахборот алмашиш

Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати ва Марказий банк ўз зиммасига юклатилган вазифаларни бажариш мақсадида доимий равишда тегишли статистик ахборот алмашишни амалга оширади.

Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати, давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари Марказий банкка у ўз вазифаларини бажариши учун зарур бўлган иқтисодий ахборотни тақдим этади.

9-боб. Марказий банкнинг кредит ташкилотлари билан ўзаро муносабатлари

56-модда. Мажбуриятлар бўйича жавобгарлик

Марказий банк ва кредит ташкилотлари бир-бирининг мажбуриятлари бўйича жавобгар бўлмайди.

57-модда. Банкларнинг Марказий банкдаги ҳисобварақлари

Марказий банк банкларнинг ҳисобварақларини юритишга ва улардан депозитларни қабул қилишга ҳақли.

58-модда. Марказий банкнинг статистик маълумотларни йиғиш, уларга ишлов бериш, уларни сақлаш ва тарқатишдаги ваколатлари

Марказий банк банк тизими эҳтиёжлари учун ҳамда тегишли давлат бошқаруви органлари билан статистик маълумотларни алмашиш учун ахборот тармоғини яратади ва сақлаб туради.

Марказий банк ўз ваколатлари доирасида статистик маълумотларни йиғиш, уларга ишлов бериш, уларни сақлаш ва тарқатиш қоидаларини тегишли давлат бошқаруви органлари билан келишиб олади.

Марказий банк ўз ваколатларини амалга ошириш учун тегишли давлат бошқаруви органларидан ёки бевосита тадбиркорлик фаолияти субъектларидан ахборотни (шу жумладан конфиденциал ахборотни) қонунчиликда белгиланган тартибда сўраб олишга ҳақли.

59-модда. Марказий банкнинг устувор ҳуқуқи

Марказий банкка қарздорнинг Марказий банкдаги ҳисобварақларидаги қолдиқлари ва бошқа активлари ҳисобидан ўзининг қонунчиликда белгиланган талабларини қаноатлантиришда устувор ҳуқуқ берилади.

Марказий банк ўзининг устувор ҳуқуқини ҳисобварақлардаги қолдиқларни ушлаб қолиш ёки бошқа активларни мақбул нархларда сотиш ва сотиш харажатлари чегириб ташланганидан кейин ўзига тегишли бўлган миқдордаги тушумни ушлаб қолиш орқали амалга ошириши мумкин.

10-боб. Кредит ташкилотларининг, тўлов ташкилотларининг, тўлов тизимлари операторларининг, валюта биржаларининг, кредит бюроларининг ва банклар гуруҳларининг фаолиятини тартибга солиш ва назорат қилиш

60-модда. Марказий банкнинг тартибга солишга доир вазифалари

Марказий банк тартибга солишга доир вазифаларни амалга ошириш учун қуйидагиларни белгилайди:

банкларни ва кредит бюроларини давлат рўйхатидан ўтказиш тартиби ҳамда шартларини;

амалга оширилиши учун Марказий банк томонидан бериладиган лицензиялар талаб қилинадиган фаолият турларини лицензиялаш тартибини;

рухсат бериш тартиб-таомилларидан ўтиш тартибини;

хабардор қилиш тартиб-таомилларидан ўтиш тартибини;

банклар акцияларининг потенциал олувчисини баҳолаш тартиби ва шартларини;

чет эллик муассисларга (акциядорларга) нисбатан улар томонидан банкни ташкил этиш ёки банкнинг устав капиталида иштирок этиш чоғида қўйиладиган қўшимча талабларни;

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида чет давлатлар банкларининг ваколатхоналарини очиш, аккредитация қилиш, уларнинг фаолиятини амалга ошириш ва тугатиш тартибини;

чет элда шуъба банкни ва филиални очиш учун банклар бошқаруви ҳамда молиявий ҳолатининг етарлилиги мезонларини;

тўлов ташкилотлари ва тўлов тизимлари операторлари устав фондининг (устав капиталининг) энг кам миқдорини;

банкларга алоқадор бўлган шахслар билан битимлар тузиш, шу жумладан уларга кредитлар бериш бўйича чекловларни;

кредит ташкилотларининг, тўлов ташкилотларининг, тўлов тизимлари операторларининг, валюта биржаларининг ва кредит бюроларининг ахборот хавфсизлигига ва киберхавфсизлигига доир минимал талабларни;

кредит ташкилотлари, тўлов ташкилотлари, тўлов тизимлари операторлари, валюта биржалари ва кредит бюроларининг биноларига, уларнинг ҳимоя қилинишини таъминлашга, ускуналар, ташкилий-техник воситалар билан жиҳозланишига ҳамда дастурий таъминотига доир талабларни;

банкларнинг фаолиятини тугатиш ва банкларни тугатиш, шу жумладан ихтиёрий шаклда тугатиш тартибини;

банкларни санация қилиш ва тугатишга оид тартиб ҳамда қоидаларни;

банкларни аудиторлик текширувидан ўтказишнинг ўзига хос хусусиятларини;

тизимли аҳамиятга молик банкларни аниқлаш услубиётини;

банкларнинг ва банклар гуруҳларининг молиявий аҳволи ёмонлашишига таъсир этувчи омилларни аниқлаш услубиётини;

юридик шахслар томонидан янги молиявий операциялар, технологиялар ва хизматларни назорат қилинадиган чекланган муҳитда (қамров ҳудуди, синов даври, операциялар ва хизматларнинг сони ва (ёки) ҳажми, истеъмолчилар сони ва бошқалар) синовдан ўтказиш бўйича махсус ҳуқуқий режимини («тартибга солиш қумдони»);

микромолия ташкилотлари томонидан тўлов агентининг (субагентининг) ёки банклар, суғурта ва бошқа молия ташкилотлари агентининг вазифаларини амалга ошириш тартибини;

микромолия ташкилотлари томонидан исломий молиялаштиришга оид хизматлар кўрсатиш тартибини;

банкнинг молиявий операциялари бўйича фоизларни ҳамда исломий молия операциялари бўйича устама ва (ёки) фойдадан олинадиган улуш миқдорини ҳисоблашга ва уларни банкнинг даромадлари ва (ёки) харажатлари ҳисобварақларига киритишга доир талабларни;

кредит ташкилотлари фаолиятини ўзгартиришнинг ўзига хос хусусиятларини;

Марказий банк зиммасига юклатилган вазифалар ва ваколатлардан келиб чиққан ҳолда бошқа талабларни.

Берилган лицензиялар тўғрисидаги ахборот Марказий банкнинг расмий веб-сайтида эълон қилиниши керак ва у танишиб чиқиш учун очиқ бўлиши лозим.

Марказий банк банклар ва кредит бюроларининг давлат реестрларини, банкларга, тўлов ташкилотларига, тўлов тизимлари операторларига, валюта биржаларига, кредит бюроларига берилган лицензияларнинг реестрларини, микромолия ташкилоти фаолиятини амалга оширувчи ташкилотлар реестрини, ипотекани қайта молиялаштириш ташкилотлари реестрини, кафолатлар бериш ташкилотлари реестрини, факторинг ташкилотлари реестрини, ломбардлар реестрини, шунингдек рухсат этиш хусусиятига эга ҳужжатлар ва хабарномалар реестрларини юритади.

61-модда. Марказий банкнинг назоратга доир вазифалари

Назоратга доир вазифаларини амалга ошириш учун Марказий банк:

кредит ташкилотлари учун молиявий операцияларини амалга ошириш, бухгалтерия ҳисобини юритиш, молиявий ва назоратга доир ҳисоботларни, шу жумладан йиллик ҳисоботни тузиш ҳамда тақдим этиш, таваккалчиликларини баҳолаш ҳамда уларнинг фаолиятини назорат қилиш учун зарур бўлган ахборотни тақдим этиш бўйича мажбурий бўлган қоидаларни;

фаолиятни ва операцияларни амалга ошириш юзасидан тўлов ташкилотлари, тўлов тизимлари операторлари, валюта биржалари ва кредит бюролари учун мажбурий бўлган қоидаларни;

«Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунида назарда тутилган ҳолларда фойдани тақсимлаш учун банклар томонидан Марказий банкнинг розилигини олиш тартибини;

консолидация чегараларини (периметрини) ва усулларини аниқлаш тартибини;

банклар гуруҳининг асосий банки томонидан банклар гуруҳининг фаолияти устидан назоратни амалга ошириш учун зарур бўлган консолидациялашган ҳисоботни ва ахборотни тузиш ҳамда Марказий банкка тақдим этиш тартибини;

банклар гуруҳининг иштирокчилари томонидан банклар гуруҳининг асосий банкига банклар гуруҳининг фаолияти тўғрисидаги консолидациялашган ҳисоботни тузиш учун зарур бўлган ўз фаолияти тўғрисидаги ахборотни тақдим этиш тартибини;

банкларнинг ҳамда банклар гуруҳларининг ички назоратига ва таваккалчиликларни бошқариш тизимига, шунингдек банклардаги корпоратив бошқарувга, шу жумладан банкларнинг кузатув кенгашлари аъзоларининг мустақиллигига доир талабларни;

исломий банк фаолиятини амалга оширувчи банкларда исломий молия стандартларига мувофиқ бўлган бошқарув тизимини ташкил этишга доир талабларни;

кредит ташкилотлари, тўлов ташкилотлари, тўлов тизимлари операторлари ва банклар гуруҳларининг жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш бўйича ички назоратга доир талабларни;

банкларнинг ва банклар гуруҳларининг молиявий аҳволини тиклаш режаларининг мазмунига ҳамда уларни янгилашга доир талабларни, уларни тақдим этиш ва баҳолаш тартибини;

банклар, шу жумладан тизимли аҳамиятга молик банклар, шунингдек банклар гуруҳлари, микромолия ташкилотлари, ипотекани қайта молиялаштириш ташкилотлари, кафолатлар бериш ташкилотлари ва факторинг ташкилотлари учун пруденциал нормативларни ҳисоблаб чиқариш тартибини ҳамда ушбу нормативларнинг йўл қўйиладиган қийматларини;

банклар, тизимли аҳамиятга молик банклар ва банклар гуруҳлари учун ликвидлилик ҳамда капиталнинг етарлилиги коэффицентларига қўшимча устамаларни;

тўланадиган ҳақ миқдорларининг базавий даражасини аниқлаш тартибини, шу жумладан жисмоний шахс бўлган омонатчиларга тўланадиган ҳар қандай фоизларни ва фоизсиз тўловларни, натура шаклидаги даромадларни, шунингдек банк омонати шартномалари бўйича пул мукофотлари қийматларининг базавий даражадан оғишининг энг юқори даражасини;

банкларда вақтинчалик бошқарувни амалга ошириш тартибини;

банкларнинг кузатув кенгаши, бошқаруви аъзоларини ва муҳим аҳамиятга эга ходимларини ҳамда исломий банк фаолиятини амалга оширувчи банкларнинг исломий молия масалаларини мувофиқлаштирувчи исломий молия кенгаши (бундан буён матнда банкнинг исломий молия кенгаши деб юритилади) аъзоларини баҳолашдан ўтказиш тартибини, уларнинг малака талабларига мувофиқлик мезонларини, шунингдек уларни келишиб олиш тартибини белгилайди.

Марказий банк назоратга доир вазифаларини амалга ошириш учун:

кредит ташкилотларидан, уларга алоқадор бўлган шахслардан, тўлов ташкилотларидан, тўлов тизимлари операторларидан, валюта биржаларидан, кредит бюроларидан, шунингдек банклар гуруҳларидан, банклар томонидан аутсорсингга топширилган хизматлар ҳамда операцияларни амалга оширувчи шахслардан ва кредит ташкилотларининг ассоциацияларидан (уюшмаларидан) ҳисоботларни, шунингдек бошқа ҳужжатларни сўраб олишга ва текширишга, олинган ахборотни тушунтириб беришни талаб қилишга;

кредит ташкилотларини, тўлов ташкилотларини, тўлов тизимлари операторларини, валюта биржаларини, кредит бюроларини, банк томонидан аутсорсингга топширилган хизматлар ва операцияларни амалга оширувчи шахсларни, шунингдек консолидациялашган тарзда назорат қилиниши лозим бўлган шахсларни инспекциядан (текширувдан) ўтказишга;

банкларнинг, микромолия ташкилотларининг, ипотекани қайта молиялаштириш ташкилотларининг, кредит бюроларининг, кафолатлар бериш ташкилотларининг ва факторинг ташкилотларининг ички аудитига доир талабларни белгилашга;

банклар ва микромолия ташкилотлари томонидан бериладиган истеъмол кредитлари ҳамда микроқарзлар, шунингдек ломбардлар томонидан бериладиган микроқарзлар бўйича фоиз ставкалари ва тўловларининг энг юқори қийматларини белгилашга;

Омонатларни кафолатлаш жамғармасига банклар томонидан ҳар чоракда тўланадиган календарь бадалга қўшимча ажратмалар миқдорини белгилашга;

умидсиз активларни ҳисобдан чиқариш шартлари ва тартиб-таомилини белгилашга;

кредит ташкилотлари ва кредит бюролари учун ҳисобот шаклларини ҳамда уни тузиш услубиётини, тақдим этиш даврийлиги ва муддатларини белгилашга;

банкдан консолидациялашган ҳисобот тақдим этишни талаб қилишга;

молиявий аҳволи ёмонлашган тақдирда банкларга ва банклар гуруҳларининг асосий банкларига молиявий аҳволини тиклаш чора-тадбирларини назарда тутувчи тиклаш режаларини ишлаб чиқиш ҳамда тақдим этишга доир талабнома юборишга;

кредит ташкилотларига, тўлов ташкилотларига, тўлов тизимлари операторларига, валюта биржаларига ва кредит бюроларига уларнинг фаолиятида аниқланган қоидабузарликларни бартараф этиш тўғрисида, шу жумладан кредит ташкилотлари хизматлари истеъмолчиларининг ҳуқуқлари бузилишига олиб келувчи сабабларни бартараф этиш тўғрисида ижро этилиши мажбурий бўлган кўрсатмалар юборишга;

банклар акцияларига бевосита ва билвосита эгалик қилувчиларнинг, шу жумладан охирги бенефициар мулкдорларнинг молиявий аҳволи ҳамда ишчанлик обрўси ҳақида ахборот сўрашга ва олишга;

тўлов ташкилотлари, тўлов тизимлари операторлари, валюта биржалари ва кредит бюролари раҳбарлари ҳамда бош бухгалтерларига нисбатан малака талабларини қўйишга, шунингдек уларни лавозимга тайинлаш ва лавозимидан озод этишнинг ўзига хос хусусиятларини белгилашга ҳақли.

62-модда. Кредит ташкилотлари хизматлари истеъмолчиларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича чора-тадбирлар

Марказий банк кредит ташкилотлари хизматлари истеъмолчиларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича вазифаларни бажариш учун қуйидаги чораларни кўради:

кредит ташкилотлари томонидан кўрсатиладиган хизматлар тўғрисидаги ахборотни ошкор этиш тартибини белгилайди;

кредит ташкилотлари фаолиятидаги уларнинг хизматлари истеъмолчиларининг ҳуқуқлари бузилишига олиб келувчи тизимли камчиликларни аниқлайди, шунингдек уларни бартараф этиш чораларини кўради;

ўз хизматлари истеъмолчиларининг ҳуқуқлари бузилишига йўл қўйган кредит ташкилотларига нисбатан чоралар ва санкциялар қўллайди;

кредит ташкилотлари хизматлари истеъмолчиларининг бузилган ҳуқуқларини тиклаш борасида маслаҳатлар беради ва кўмаклашади;

молиявий хизматларнинг очиқлигини ҳамда аҳолининг ва тадбиркорлик субъектларининг молиявий саводхонлиги даражасини ошириш чораларини кўради.

Марказий банк халқаро тажрибани ва Ўзбекистон Республикаси молия бозорининг ўзига хос хусусиятини инобатга олган ҳолда молиявий очиқлик индикаторларини белгилайди ҳамда ўзининг расмий веб-сайтида эълон қилади.

Марказий банкда кредит ташкилотлари хизматлари истеъмолчиларининг ҳуқуқларини ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш хизмати ташкил этилади.

Марказий банк назорат тадбирини ўтказишга ҳақли бўлиб, унинг жараёнида Марказий банк ходимлари кредит ташкилоти томонидан банк хизматларининг истеъмолчилари билан ўзаро муносабатларни амалга ошириш чоғида ўз фаолиятига қўйиладиган талабларга риоя этилишини текшириш мақсадида кредит ташкилотининг фаолияти доирасида битимлар тузиш ёки операцияларни бажариш бўйича ҳаракатларни амалга оширади.

Назорат тадбири кредит ташкилотини олдиндан хабардор қилмаган ҳолда ўтказилади.

63-модда. Асослантирилган мулоҳазанинг Марказий банк томонидан қўлланилиши

Қонунчиликда белгиланган талабларга қўшимча равишда Марказий банк томонидан қўлланиладиган, кўриб чиқилаётган масаланинг ҳақиқий ёки иқтисодий мазмуни расмий мазмунидан устуворлигини назарда тутувчи профессионал баҳолаш асослантирилган мулоҳазадир.

Асослантирилган мулоҳаза асосида қарорлар қабул қилиш Марказий банкнинг Банк назорати қўмитаси ваколатига киради.

Марказий банк асослантирилган мулоҳазадан:

банкни ташкил этиш учун дастлабки рухсатномани, рухсат этиш хусусиятига эга ҳужжатларни бериш (беришни рад этиш) чоғида, шунингдек Марказий банк томонидан тартибга солиш ва назоратга доир вазифаларни амалга ошириш чоғида банкнинг бевосита ҳамда билвосита муассисларининг ва акциялари эгаларининг, шу жумладан охирги бенефициар мулкдорларнинг молиявий ҳолатини ҳамда ишчанлик обрўсини баҳолаш;

кредит ташкилотига нисбатан биргаликда ҳаракат қилаётган шахсларни аниқлаш;

кредит ташкилотига алоқадор бўлган шахсларни аниқлаш ҳамда кредит ташкилоти томонидан анча қулай шартлар асосида битимлар тузилганлиги фактларини аниқлаш;

кредит ташкилотида таваккалчиликларни бошқариш ва ички назорат тизими сифатини самарали ички сиёсатларнинг мавжудлиги ҳамда амалга оширилиши нуқтаи назаридан баҳолаш;

активларни ва мажбуриятларни баҳолаш, шу жумладан уларнинг кредит ташкилотида таваккалчиликларни бошқариш бўйича Марказий банкнинг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларига мувофиқлиги нуқтаи назаридан баҳолаш учун фойдаланишга ҳақли.

Асослантирилган мулоҳаза Марказий банк томонидан кредит ташкилотлари ва банклар гуруҳлари фаолияти устидан назоратни амалга ошириш доирасида олинган ахборотга, жисмоний ва юридик шахслардан, халқаро ташкилотлардан, давлат органларидан, шу жумладан чет эл назорат органлари ҳамда ташкилотларидан, бошқа очиқ манбалардан олинган ва асослантирилган мулоҳазани шакллантириш учун муҳим бўлган бошқа ахборотга асосланади.

Асослантирилган мулоҳазани шакллантириш ва ундан фойдаланиш тартиби Марказий банк томонидан белгиланади ҳамда қонунийлик, асослантирилганлик, холислик ва бир хил ёндашиш принципларига асосланади.

64-модда. Марказий банкнинг тартибга солиш ва назоратга доир вазифаларини амалга ошириш

Марказий банкнинг тартибга солиш ва назорат қилиш вазифаларини Марказий банкнинг Банк назорати қўмитаси амалга оширади.

Марказий банкнинг Банк назорати қўмитасининг вазифалари, ваколатлари ва функциялари Марказий банк томонидан белгиланади.

Кредит ташкилотларининг, тўлов ташкилотларининг, тўлов тизимлари операторларининг, валюта биржаларининг, кредит бюроларининг, банклар томонидан аутсорсингга топширилган хизматлар ҳамда операцияларни амалга оширувчи шахсларнинг, шунингдек консолидациялашган тарзда назорат қилиниши лозим бўлган шахсларнинг фаолиятини инспекция қилиш (текшириш) Марказий банкнинг ваколатли ходимлари ва Марказий банк томонидан белгиланадиган аудиторлар томонидан амалга оширилади.

Марказий банк банкнинг ички аудити ўтказилаётганда аудиторлардан Марказий банкнинг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларига, шу жумладан тартиб-таомиллар ва услубиётларга риоя этилишини талаб қилишга, шунингдек бевосита аудиторлардан банк аудити билан боғлиқ ахборотни олишга ҳақли.

Марказий банк кредит ташкилотлари, тўлов ташкилотлари ҳамда тўлов тизимлари операторлари учун мажбурий бўлган, жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашишга доир ички назорат қоидаларини махсус ваколатли давлат органи билан биргаликда тасдиқлайди.

65-модда. Рухсат этиш хусусиятига эга ҳужжатларни бериш

Марказий банк қуйидаги ҳаракатларни ва (ёки) фаолиятни бажариш ва (ёки) амалга ошириш учун рухсат этиш хусусиятига эга ҳужжатларни беради:

биргаликда ҳаракат қилувчи шахслар ёки шахслар гуруҳи томонидан бир ёки бир нечта битим натижасида банкнинг устав капиталидаги:

1) беш ва ундан кўпроқ фоизни, лекин кўпи билан йигирма фоизни;

2) йигирма ва ундан кўпроқ фоизни, лекин кўпи билан эллик фоизни;

3) эллик фоизни ва ундан кўпроқ фоизни ташкил этадиган улуш бевосита ёхуд билвосита сотиб олинаётганда;

ушбу қисмнинг иккинчи хатбошисида назарда тутилган миқдорлардаги банк акциялари олувчига боғлиқ бўлмаган ҳолатларда олинганда;

банк томонидан бошқа банкнинг акциялари сотиб олинаётганда;

банклар томонидан ўз акциялари сотиб олинаётганда;

банклар томонидан Ўзбекистон Республикасидан ташқарида шуъба банклар ва ваколатхоналар очилаётганда, филиаллар ташкил этилаётганда, банкларнинг капиталида иштирок этилаётганда, шу жумладан чет эл банклари ташкил этилаётганда;

банклар томонидан нақд чет эл валютаси ва (ёки) миллий валюта Ўзбекистон Республикасидан ташқарига олиб чиқилаётганда;

банк томонидан хизматлар ва операцияларнинг айрим турлари аутсорсингга топширилаётганда;

банк қайта ташкил этилаётганда;

банк ихтиёрий равишда тугатилаётганда;

ипотека кредитларини қайта молиялаштириш фаолиятини амалга оширишга;

микромолия ташкилоти фаолиятини амалга оширишга;

кафолатлар бериш ташкилоти фаолиятини амалга оширишга;

факторинг ташкилоти фаолиятини амалга оширишга;

жисмоний ва юридик шахслар, шу жумладан тегишинча яқин қариндошлари ҳамда улар билан боғлиқ бўлган шахслар билан биргаликда ҳаракат қилувчи жисмоний ва юридик шахслар, шунингдек норезидентлар томонидан бир ёки бир нечта битим натижасида нобанк кредит ташкилотининг устав фондидаги (устав капиталидаги) йигирма ва ундан кўпроқ фоизни ташкил этадиган улуши бевосита ёки билвосита олинаётганда;

нобанк кредит ташкилотининг устав фондидаги (устав капиталидаги) ушбу модданинг ўн саккизинчи хатбошисида назарда тутилган ҳажмдаги улуши олувчига боғлиқ бўлмаган ҳолатларда олинаётганда.

65 1 -модда. Хабардор қилиш тартибида амалга ошириладиган фаолият (ҳаракатлар)

Қуйидаги фаолият (ҳаракатлар) турларини амалга ошириш учун бу ҳақда Марказий банкни хабардор қилиш талаб этилади:

ломбард фаолиятини бошлаш ёки тугатиш;

нақд хорижий ва (ёки) миллий валютани Ўзбекистон Республикасига олиб кириш;

банк филиали ёки банк хизматлари офисини очиш ёки тугатиш;

тўлов ташкилотини қайта ташкил этиш (қўшиб юбориш, қўшиб олиш, бўлиш, ажратиб чиқариш, ўзгартириш);

электрон пуллар эмитентининг электрон пулларни чиқариш бўйича фаолиятни бошлаш ёки тугатиш;

микромолия ташкилоти филиалини очиш ёки ёпиш;

ломбард филиалини очиш ёки ёпиш;

факторинг ташкилотининг филиалини очиш ёки ёпиш;

жисмоний ва юридик шахслар, шу жумладан тегишинча яқин қариндошлари ҳамда улар билан боғлиқ бўлган шахслар билан биргаликда ҳаракат қилувчи жисмоний ва юридик шахслар, шунингдек норезидентлар томонидан бир ёки бир нечта битим натижасида нобанк кредит ташкилотининг устав фондидаги (устав капиталидаги) ўн фоиздан йигирма фоизгача ташкил этадиган улушини бевосита ёки билвосита олиш.

Ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган фаолият (ҳаракатлар) турлари билан Марказий банкни хабардор қилмасдан шуғулланиш тақиқланади.

66-модда. Марказий банк томонидан назорат қилиниши лозим бўлган шахсларни инспекциядан (текширувдан) ўтказиш

Марказий банк кредит ташкилотларини, тўлов ташкилотларини, тўлов тизимлари операторларини, валюта биржаларини, кредит бюроларини, банклар томонидан аутсорсингга топширилган хизматлар ҳамда операцияларни амалга оширувчи шахсларни, шунингдек консолидациялашган тарзда назорат қилиниши лозим бўлган шахсларни таваккалчиликларни баҳолаш натижалари асосида инспекциядан ўтказади, шунингдек уларни ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларнинг сўровлари, жисмоний ва юридик шахсларнинг қонунчилик бузилганлиги фактлари тўғрисидаги мурожаатлари бўйича алоҳида масалалар юзасидан текширувдан ўтказиши мумкин.

Ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган шахсларни инспекциядан (текширувдан) ўтказиш тартиби Марказий банк томонидан мустақил равишда белгиланади. Инспекция (текширув) давлат органлари ва бошқа ташкилотлар билан келишувсиз ҳамда улар хабардор қилинмасдан амалга оширилади.

Марказий банкнинг Банк назорати қўмитаси Марказий банк томонидан назорат қилиниши лозим бўлган шахслар фаолиятининг инспекциядан (текширувдан) ўтказиладиган соҳаси йўналишини Марказий банк таркибий бўлинмаларининг вазифаларидан келиб чиққан ҳолда белгилайди.

Марказий банк томонидан назоратга доир вазифаларни бажаришга тўсқинлик қилинганлиги учун Марказий банк назорат қилиши лозим бўлган шахсларга нисбатан чоралар ва санкциялар қўлланилиши мазкур шахсларни инспекциядан (текширувдан) ўтказишдан озод этмайди.

Марказий банкнинг инспекция ва текшириш ўтказишни амалга оширувчи бўлинмаларининг ваколатлари, уларнинг мажбуриятларини тақсимлаш Марказий банкнинг Банк назорати қўмитаси томонидан белгиланади.

Инспекция (текширув) ўтказиш учун Марказий банк тасарруфидаги ташкилотларнинг, шунингдек банклар ва соҳага оид бошқа ташкилотларнинг ходимлари жалб этилиши мумкин.

67-модда. Марказий банк томонидан қўлланиладиган чоралар ва санкциялар

Марказий банк банклар ва банк фаолияти тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ банкларга, банкларнинг бевосита ҳамда билвосита акциядорларига, шу жумладан охирги бенефициар мулкдорларига, кузатув кенгаши ва бошқаруви аъзоларига, банкларнинг муҳим аҳамиятга эга ходимларига, шунингдек банкларнинг исломий молия кенгаши аъзоларига нисбатан чоралар ҳамда санкциялар қўллашга ҳақли.

Нобанк кредит ташкилотлари қонунчилик талабларини, шу жумладан белгиланган пруденциал нормативларни бузган ёки хабардор қилиш тартибида фаолиятни (ҳаракатларни) амалга ошириш учун белгиланган талаблар ва шартлар бажарилганлиги тўғрисида Марказий банкка ёлғон ёки нотўғри ахборот берган тақдирда Марказий банк:

қоидабузарга ўз фаолиятида аниқланган қоидабузарликларни бартараф этиш тўғрисида ижро этилиши мажбурий бўлган кўрсатмалар юборишга;

уларнинг ўз капиталининг беш фоизигача миқдорда жарима ундиришга;

айрим операцияларни ўтказишни уч ойгача бўлган муддатга чеклашга;

нобанк кредит ташкилоти тўғрисидаги маълумотларни тегишинча микромолия ташкилоти фаолиятини амалга оширувчи ташкилотлар реестридан, ипотекани қайта молиялаштириш ташкилотлари реестридан, кафолатлар бериш ташкилотлари реестридан, факторинг ташкилотлари реестридан ёки ломбардлар реестридан чиқариб ташлашга;

хабардор қилиш тартибида амалга ошириладиган фаолиятни тўхтатиб туришга ёки тугатишга ҳақлидир.

Жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш тўғрисидаги қонунчилик кредит ташкилотлари, тўлов ташкилотлари, тўлов тизимлари операторлари томонидан бузилганлиги аниқланган тақдирда Марказий банк уларга нисбатан қонунчиликка мувофиқ чоралар ва санкциялар қўллашга ҳақли.

Кредит ташкилотларига, тўлов ташкилотларига, тўлов тизимлари операторларига, валюта биржаларига ва кредит бюроларига чоралар ва санкциялар қўллаш тартиби Марказий банк томонидан белгиланади.

Марказий банк айни бир қоидабузарлик бўйича бир вақтнинг ўзида ёки кетма-кет бир нечта чоралар ва (ёки) санкциялар қўллашга ҳақлидир.

67 1 -модда. Молиявий хизматлар соҳасидаги махсус «тартибга солиш қумдони» ҳуқуқий режими

Юридик шахсларнинг янги молиявий операциялар, технологиялар ва хизматларни назорат қилинадиган чекланган муҳитда (қамров ҳудуди, синов даври, операциялар ва хизматларнинг сони ва (ёки) ҳажми, истеъмолчилар сони ва бошқалар) синовдан ўтказиш бўйича фаолиятини махсус тартибга солиш молиявий хизматлар соҳасидаги махсус ҳуқуқий режимдир («тартибга солиш қумдони»).

Махсус ҳуқуқий режимни жорий этиш ва бекор қилиш, мазкур режим доирасида фаолиятни амалга ошириш тартиби Марказий банк томонидан белгиланади.

Махсус ҳуқуқий режим Марказий банк томонидан махсус ҳуқуқий режимнинг вақтинчалик тартибини тасдиқлаш орқали жорий этилиб, ушбу тартиб қуйидагиларни назарда тутади:

махсус ҳуқуқий режимнинг уч йилдан ошиши мумкин бўлмаган амал қилиш муддатини;

махсус ҳуқуқий режим иштирокчиларига нисбатан татбиқ этилмайдиган қонунчилик ҳужжатларининг нормаларини;

махсус ҳуқуқий режим жорий этилишининг самарадорлиги ва натижадорлигини баҳолаш тартиб-таомиллари ҳамда мезонларини, шу жумладан мақсадли индикаторларни;

махсус ҳуқуқий режимни жорий этиш ва қўллаш учун зарур бўлган бошқа ахборотни.

Махсус ҳуқуқий режим амал қилиши якунланганидан кейин махсус ҳуқуқий режим доирасида синовдан ўтказилган янги молиявий операциялар, технологиялар ва хизматларни жорий этишнинг мақсадга мувофиқлиги юзасидан таҳлил ўтказилади.

Махсус ҳуқуқий режим доирасида синовдан ўтказилган янги молиявий операциялар, технологиялар ва хизматларни жорий этиш мақсадга мувофиқ деб топилган тақдирда, Марказий банк махсус ҳуқуқий режим доирасида синовдан ўтказилган янги молиявий операциялар, технологиялар ҳамда хизматларни уларнинг амал қилишини чекламасдан жорий этишга доир қонунчилик ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш бўйича таклифлар тайёрлайди.

67 2 -модда. Банклардаги омонатларни кафолатлаш тизимининг ишлашига доир Марказий банкнинг вазифалари ва ваколатлари

Марказий банк банклардаги омонатларни кафолатлаш тизими ишлаши юзасидан қуйидагиларни белгилайди:

банклар томонидан Омонатларни кафолатлаш жамғармасига бадаллар тўлаш тартибини;

Омонатларни кафолатлаш агентлиги томонидан кафолатланган омонатлар бўйича компенсациялар тўлаш тартиби ва шартларини, шу жумладан кафолатланган омонатлар бўйича компенсация олиш учун тақдим этиладиган ҳужжатлар рўйхатини, шунингдек уларни расмийлаштиришга қўйиладиган талабларни;

омонатларни кафолатлаш тизими тўғрисида жамоатчиликни хабардор қилиш тартиби ва шартларини.

Омонатларни кафолатлаш жамғармаси маблағларининг тақчиллиги юзага келганда Марказий банк ликвидлиликни таъминлаш учун Омонатларни кафолатлаш агентлигига уч ойгача бўлган муддатга кредит бериши ёки исломий молия воситаларини қўллаши мумкин.

10 1 -боб. Марказий банкнинг исломий молия кенгаши

67 3 -модда. Марказий банк исломий молия кенгашининг фаолияти

Марказий банкда беш нафар аъзодан иборат бўлган Марказий банкнинг исломий молия кенгаши ташкил этилади.

Марказий банкнинг исломий молия кенгаши Марказий банк назорат қилиши керак бўлган шахслар томонидан амалга ошириладиган исломий молия фаолиятини мувофиқлаштирувчи коллегиал орган ҳисобланади.

Марказий банк исломий молия кенгашининг фаолияти Марказий банк бошқаруви томонидан тасдиқланган низом асосида амалга оширилади.

Марказий банк исломий молия кенгашининг аъзолари Марказий банк бошқаруви томонидан тайинланади.

Марказий банк исломий молия кенгашининг ваколатлари ва фаолияти регламенти, унинг ҳуқуқий мақоми, шунингдек ушбу Кенгаш аъзоларига нисбатан талаблар Марказий банк бошқаруви томонидан белгиланади.

67 4 -модда. Марказий банк исломий молия кенгашининг вазифалари

Марказий банкнинг исломий молия кенгаши:

исломий молия стандартларини ишлаб чиқади;

исломий молия фаолияти бўйича норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини ишлаб чиқишда Марказий банкка кўмаклашади;

исломий молия соҳасига оид баҳс-мунозараларга сабаб бўлувчи масалалар юзасидан тушунтиришлар ва изоҳлар беради;

исломий молия фаолияти билан боғлиқ низолар бўйича хулосалар беради.

Марказий банкнинг исломий молия кенгаши Марказий банк томонидан тасдиқланган низомга мувофиқ бошқа вазифаларни ҳам бажариши мумкин.

11-боб. Якунловчи қоидалар

68-модда. Халқаро ҳамкорлик

Марказий банк халқаро ташкилотлар, чет давлатларнинг марказий банклари ҳамда банк назорати ва монетар сиёсат бўйича бошқа органлари билан ҳамкорлик қилади ҳамда ахборот алмашишни амалга оширади.

Марказий банк назорат вазифаларини амалга ошириш бўйича, шу жумладан конфиденциал ахборотни алмашиш юзасидан миллий ва чет эл органлари билан ҳамкорлик қилиш тўғрисида битимлар тузишга ҳақли.

Марказий банк чет давлатдан келиб тушган ахборотни уни тақдим этган шахснинг розилиги бўлган тақдирда ва тегишли шахс қайси мақсадларда розилик берган бўлса, ўша мақсадларда ошкор қилишга ҳақли.

69-модда. Марказий банкнинг коммуникация сиёсати

Марказий банк пул-кредит сиёсатининг ва банк тизимининг барқарорлигини таъминлаш бўйича чора-тадбирларнинг таъсирчанлигини ошириш мақсадида Марказий банк сиёсатининг мақсадлари ва моҳиятини жамоатчилик эътиборига етказиш орқали коммуникация сиёсатини ишлаб чиқади ва амалга оширади.

Марказий банкнинг коммуникация сиёсати таҳлилий материалларни, шарҳларни, статистик маълумотларни, интервьюларни, маърузаларни эълон қилиш, шунингдек матбуот брифинглари ташкил этиш орқали ва умумэътироф этилган халқаро амалиётни инобатга олган ҳолда бошқа усуллар билан амалга оширилади.

Марказий банк банк тизими фаолиятининг шаффофлигини таъминлаш учун ўзининг расмий веб-сайтида қуйидаги ахборотни:

банкларни назорат қилиш ҳамда тартибга солиш соҳасида қабул қилинган қонунларнинг ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг матнларини ва уларнинг қўлланилишига доир тавсияларни;

банклар ва банк фаолияти тўғрисидаги қонунчилик талабларига мувофиқ бўлиши учун банклар томонидан қўлланиладиган тизимлар, стратегиялар, тартиб-таомиллар ҳамда механизмларни текширишда ва банклар дучор бўлган ёки дучор бўлиши мумкин бўлган таваккалчиликларни баҳолашда фойдаланиладиган умумий мезонлар ҳамда услубиётларни;

банкларнинг раҳбарлари рўйхатини;

банкларнинг ҳисоботларида мавжуд бўлган маълумотларни, бундан банк сирини ёки қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни ташкил этувчи маълумотлар мустасно;

кўрилган чоралар ва санкцияларни эълон қилади ҳамда мунтазам равишда янгилаб туради.

69 1 -модда. Марказий банкнинг давлат органлари ва ташкилотлари билан лицензиялаш, рухсат бериш ва хабардор қилиш тартиб-таомиллари доирасидаги ўзаро ҳамкорлиги

Марказий банк давлат органлари ва ташкилотларидан лицензиялаш, рухсат бериш ва хабардор қилиш тартиб-таомиллари доирасида қарорлар қабул қилиш учун зарур бўлган маълумотларни сўраб олишга ҳақлидир.

Давлат органлари ва ташкилотлари Марказий банк томонидан сўралган, тегишли қарор қабул қилиш учун зарур бўлган ахборотни тақдим этиши керак.

70-модда. Марказий банкнинг ходимларини ўз вазифаларини бажариши чоғида ҳуқуқий жиҳатдан ҳимоя қилиш

Марказий банк, унинг ходимлари, ташқи экспертлар ва вақтинчалик бошқарувчилар, шунингдек назорат қилишга доир вазифаларни бажарадиган ушбу Қонунда белгиланган бошқа шахслар, шу жумладан уларнинг ваколатлари тугатилганидан ёки Марказий банкда ишлаши тугаганидан кейин фақат ўз вазифаларини бажариши чоғида инсофсизлик билан амалга оширган ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) учун жавобгар бўлади.

Марказий банк ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган шахсларнинг манфаатларини, мазкур шахслар ушбу Қонунга мувофиқ бажарадиган вазифалар муносабати билан қўзғатилган суд ишини ва маъмурий ишни юритишда, шу жумладан уларнинг ваколатлари тугатилган ёки Марказий банкда ишлаши тугаган ҳолларда, ифодалашга доир харажатларни тўлайди.

71-модда. Марказий банкнинг қарорлари устидан шикоят қилиш

Марказий банкнинг қарорлари устидан қонунчиликда белгиланган тартибда шикоят қилиниши мумкин.

72-модда. Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик

Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисидаги қонунчилик талабларини бузганликда айбдор шахслар қонунчиликда белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ

Тошкент ш.,

2019 йил 11 ноябрь,

ЎРҚ-582-сон

(Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 12.11.2019 й., 03/19/582/4014-сон; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.04.2021 й., 03/21/683/0375-сон, 12.10.2021 й., 03/21/721/0952-сон; 30.03.2022 й., 03/22/760/0249-сон, 21.04.2022 й., 03/22/765/0332-сон; 29.11.2023 й., 03/23/880/0905-сон; 21.09.2024 й., 03/24/964/0736-сон; 12.02.2025 й., 03/25/1026/0131-сон; 19.02.2025 й., 03/25/1031/0160-сон; 17.04.2025 й., 03/25/1057/0351-сон 18.04.2025 й., 03/25/1058/0355-сон; 24.06.2025 й., 03/25/1070/0536-сон; 28.03.2026 й., 03/26/1126/0279-сон; 14.07.2026 й., 03/26/1158/0727-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING QONUNI

“Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida

Qonunchilik palatasi tomonidan 2019-yil 17-avgustda qabul qilingan Senat tomonidan 2019-yil 11-oktabrda maʼqullangan

1-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 1995-yil 21-dekabrda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi 154-I-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-yil, № 12, 247-modda; 1998-yil, № 9, 181-modda; 1999-yil, № 5, 124-modda; 2001-yil, № 1-2, 23-modda; 2003-yil, № 1, 8-modda; 2005-yil, № 1, 18-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2006-yil, № 9, 496-modda; 2007-yil, № 12, 608-modda; 2009-yil, № 4, 133-modda, № 9, 330, 337-moddalar, № 12, 470-modda; 2012-yil, № 4, 105-modda, № 12, 336-modda; 2014-yil, № 5, 130-modda, № 12, 343-modda; 2015-yil, № 12, 452-modda; 2018-yil, № 1, 1-modda; 2019-yil, № 1, 5-modda, № 2, 47-modda) oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilib, uning yangi tahriri tasdiqlansin ( ilova qilinadi).

2-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.

3-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

4-modda. Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida

1-bob. Umumiy qoidalar

1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi

Ushbu Qonunning maqsadi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining faoliyatini tartibga solishdan iborat.

Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy Qonuni bilan maxsus huquqiy rejim oʻrnatilgan hududda Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining vakolatlari jumlasiga kiritilgan munosabatlarni tartibga solish vazifalari maxsus vakolatli organ tomonidan amalga oshiriladi.

Maxsus huquqiy rejim oʻrnatilgan hudud ishtirokchilarining Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining nazorati ostidagi banklar va boshqa tashkilotlar bilan munosabatlari Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan maxsus huquqiy rejim oʻrnatilgan hududdagi vakolatli organ bilan birgalikda tartibga solinadi.

2-modda. Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisidagi qonunchilik

Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

3-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining huquqiy maqomi

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) huquqiy maqomi, vakolatlari, vazifalari, faoliyatini tashkil etish Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi , ushbu Qonun hamda boshqa qonunchilik hujjatlari bilan belgilanadi.

Markaziy bank yuridik shaxs boʻlib, u davlatning mutlaq mulkidir va oʻz xarajatlarini oʻzining daromadlari hisobidan amalga oshiradi.

Markaziy bank oʻz vakolatlari hamda vazifalari doirasida davlat hokimiyati va boshqaruvining boshqa organlaridan mustaqil ravishda qarorlar qabul qiladi.

Markaziy bank davlatning majburiyatlari yuzasidan, davlat esa Markaziy bankning majburiyatlari yuzasidan, agar ularning oʻzi bunday majburiyatlarni oʻz zimmasiga olmagan boʻlsa yoki qonunda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, javobgar boʻlmaydi.

Markaziy bank, shuningdek uning tasarrufidagi tashkilotlar Oʻzbekiston Respublikasining Davlat gerbi tasviri tushirilgan, oʻz nomi yozilgan muhri va blankasiga ega boʻladi.

4-modda. Markaziy bankning mol-mulki

Markaziy bankning mol-mulki uning pul qimmatliklari va boshqa moddiy qimmatliklaridan iborat boʻlib, ularning qiymati Markaziy bankning balansida aks ettiriladi.

Markaziy bank oʻz balansida aks ettirilgan mol-mulkka egalik qilishga, undan foydalanishga va uni tasarruf etishga haqli.

5-modda. Markaziy bank faoliyatining asosiy maqsadlari

Markaziy bank faoliyatining asosiy maqsadlari:

narxlarning;

bank tizimining;

toʻlov tizimlari ishlashining barqarorligini taʼminlashdan iboratdir.

Markaziy bankning bank tizimi barqarorligini taʼminlash boʻyicha faoliyati narxlarning barqarorligiga salbiy taʼsir koʻrsatmasligi kerak.

Foyda olish Markaziy bankning maqsadi hisoblanmaydi.

6-modda. Markaziy bank uchun taqiqlangan faoliyat turlari

Markaziy bank:

uchinchi shaxslarga moliyaviy yordam koʻrsatish bilan shugʻullanishga, bundan oʻz tasarrufidagi tashkilotlar mustasno;

tijorat faoliyatini amalga oshirishga;

uchinchi shaxslarning, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining majburiyatlari boʻyicha kafolatlar berishga;

banklarning kapitallarida va boshqa yuridik shaxslarning ustav fondlarida (ustav kapitallarida) ishtirok etishga haqli emas, bundan valyuta birjasining, “Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi” aksiyadorlik jamiyatining (bundan buyon matnda Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi deb yuritiladi), shuningdek Markaziy bankning faoliyatini taʼminlovchi oʻz tasarrufidagi tashkilotlarning kapitallarida ishtirok etishi mustasno.

Markaziy bank Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatiga, boshqa davlat organlariga va tashkilotlariga, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetining (bundan buyon matnda Davlat budjeti deb yuritiladi) taqchilligini moliyalashtirish uchun kreditlar yoki moliyaviy yordam bermaydi.

7-modda. Manfaatlar toʻqnashuvi va korrupsiyaning oldini olishga doir choralar

Markaziy bank manfaatlar toʻqnashuvlarining oldini olish, ularni aniqlash va boshqarishga oid siyosatni, shuningdek korrupsiyaning oldini olish yuzasidan Markaziy bankning hamda uning tasarrufidagi tashkilotlarning barcha xodimlari tomonidan rioya etilishi majburiy boʻlgan chora-tadbirlarni ishlab chiqadi va amalga oshiradi.

8-modda. Hisobdorlik

Markaziy bank Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senatiga hisobdordir.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati Markaziy bankning yillik hisobotini auditorlik tashkilotining xulosasi bilan birga koʻrib chiqadi.

9-modda. Markaziy bankning normativ-huquqiy hujjatlari

Markaziy bank oʻz vakolatlari doirasida Oʻzbekiston Respublikasi hududida barcha jismoniy va yuridik shaxslar ijro etishi majburiy boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar qabul qiladi.

Markaziy bankning normativ-huquqiy hujjatlari, agar hujjatlarning oʻzida kechroq muddat koʻrsatilgan boʻlmasa, rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

10-modda. Markaziy bankning tashkiliy tuzilishi

Markaziy bank yagona markazlashtirilgan boshqaruv tizimidir.

Markaziy bank oʻzining vakolatlarini amalga oshirish va vazifalarini bajarish uchun oʻz tasarrufida tashkilotlar tashkil etishga haqli.

Markaziy bank Qoraqalpogʻiston Respublikasida, viloyatlarda va Toshkent shahrida yuridik shaxs maqomiga ega boʻlmagan hududiy bosh boshqarmalarini tashkil etadi.

Markaziy bank tasarrufidagi tashkilotlar oʻz faoliyatini Markaziy bank tomonidan tasdiqlanadigan nizom (ustav) asosida amalga oshiradi.

2-bob. Markaziy bankning vakolatlari va vazifalari

11-modda. Markaziy bankning vakolatlari

Markaziy bank:

Oʻzbekiston Respublikasida hisob-kitoblarni amalga oshirish qoidalarini belgilaydi;

bank tomonidan milliy va chet el valyutasida mijozlarning hisobvaraqlarini ochish, yuritish va yopish tartibini belgilaydi;

Oʻzbekiston Respublikasi hududida pul belgilarini muomalaga kiritadi va muomaladan chiqaradi;

qimmatbaho metallardagi aktivlarni toʻldirish uchun davlatning affinlangan oltin sotib olishga boʻlgan ustuvor huquqini amalga oshiradi;

qimmatbaho metallardan tayyorlangan quymalarni muomalaga chiqaradi;

qimmatbaho metallardan tayyorlangan pul belgilarini sotib olish va sotish tartibini belgilaydi;

banklar tomonidan qimmatbaho metallar bilan operatsiyalarni amalga oshirish tartibini belgilaydi;

oʻzi belgilaydigan tartibda va shartlarda banklarga qisqa muddatli kreditlar, shuningdek likvidlilikni tezkor surʼatda qoʻllab-quvvatlash uchun kreditlar beradi;

banklar faoliyatini litsenziyalashda, mikromoliya tashkiloti faoliyatini amalga oshiruvchi tashkilotlarni, faktoring tashkilotlarini, ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlarini va kafolatlar berish tashkilotlarini hisob roʻyxatidan oʻtkazishda, shuningdek banklar, mikromoliya tashkiloti faoliyatini amalga oshiruvchi tashkilotlar, ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlari, kafolatlar berish tashkilotlari, faktoring tashkilotlari, lombardlar va banklar guruhlari faoliyatini tartibga solishda hamda nazorat qilishda asoslantirilgan mulohazadan foydalanadi;

oʻz vakolatlarini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan axborotni davlat organlari va tashkilotlaridan soʻrab oladi;

oʻz balansida aks ettirilgan mol-mulkka egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi;

oʻz tasarrufidagi tashkilotlarni, shu jumladan valyuta birjasini tashkil etadi;

moliyaviy operatsiyalarni amalga oshiradi, shu jumladan chet el hukumatlariga, boshqa davlatlarning markaziy banklariga bank xizmatlarini koʻrsatadi;

boshqa davlatlarning markaziy banklarida va xalqaro moliya institutlarida Oʻzbekiston Respublikasi manfaatlarini oʻz vakolatlari doirasida ifoda etadi;

chet davlatlarda vakolatxonalar ochadi;

obligatsiyalar emissiyasini amalga oshiradi;

oʻz nomidan yoki Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining topshirigʻiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi nomidan kliring va toʻlov bitimlari tuzadi;

banklardagi, mikromoliya tashkiloti faoliyatini amalga oshiruvchi tashkilotlardagi, ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlaridagi kafolatlar berish tashkilotlaridagi, faktoring tashkilotlaridagi va lombardlardagi qoidabuzarliklarni aniqlash yuzasidan nazorat tadbirlarini amalga oshiradi, shu jumladan masofadan turib ham amalga oshiradi;

banknotalar va tangalar tasvirlarini aks ettirishga doir talablarni belgilaydi;

banklar, “Milliy kliring markazi” aksiyadorlik jamiyati (bundan buyon matnda Milliy kliring markazi deb yuritiladi) va Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi uchun hisobvaraqlar ochadi;

autrayt (spot va forvard) sotib olish va sotish yoki kelishuvga binoan qaytarib sotib olish yoʻli bilan, shuningdek bozor vositalarini, valyutalarni va qimmatbaho metallarni kreditlash yoki jalb etish yoʻli bilan moliya bozorlarida faoliyatni amalga oshiradi;

mikromoliya tashkilotlari, lombardlar, ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlari kafolatlar berish tashkilotlari, faktoring tashkilotlari (bundan buyon matnda nobank kredit tashkilotlari deb yuritiladi), shuningdek banklar, toʻlov tashkilotlari, toʻlov tizimlari operatorlari, valyuta birjalarining hamda kredit byurolarining faoliyatida axborot xavfsizligiga va kiberxavfsizlikka tahdidlarni aniqlash va ularning oldini olish boʻyicha choralar koʻradi;

banklarning va nobank kredit tashkilotlarining (bundan buyon matnda kredit tashkilotlari deb yuritiladi), toʻlov tashkilotlarining, toʻlov tizimlari operatorlarining, valyuta birjalarining, kredit byurolarining axborot xavfsizligiga va kiberxavfsizlikka tahdidlarni aniqlash hamda ularning oldini olish boʻyicha faoliyati ustidan monitoringni amalga oshiradi;

kredit tashkiloti boʻlmagan shaxslar tomonidan tashkil etilgan elektron faktoring platformalarining axborot tizimlari xavfsizligiga, kiberxavfsizligiga va ularni IT-auditdan oʻtkazishga doir talablarni belgilaydi hamda mazkur talablarning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi;

kredit tashkilotlarining, toʻlov tashkilotlarining, toʻlov tizimlari operatorlarining, valyuta birjalarining va kredit byurolarining faoliyatida aniqlangan kiberxavfsizlikka oid hodisalar hamda tahdidlar toʻgʻrisida Markaziy bank bilan tezkor axborot almashish tartibini belgilaydi.

Markaziy bank qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarga ham ega boʻlishi mumkin.

12-modda. Markaziy bankning vazifalari

Markaziy bank:

pul-kredit siyosatini, shu jumladan valyuta siyosatini ishlab chiqadi va amalga oshiradi;

Oʻzbekiston Respublikasida inflyatsiya darajasini monitoring, tahlil va prognoz qiladi, tegishli axborot materiallarini hamda statistik maʼlumotlarni eʼlon qiladi;

Oʻzbekiston Respublikasining toʻlov balansini, xalqaro investitsiyaviy mavqeyini, tashqi qarzini va zaxira aktivlarini oʻz ichiga olgan bank, pul-kredit statistikasini, tashqi sektor statistikasini shakllantirishni hamda eʼlon qilishni amalga oshiradi;

har yili Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatiga Davlat budjeti loyihasini tayyorlashga doir tavsiyalarni oʻz ichiga olgan iqtisodiy va moliyaviy masalalar boʻyicha axborotni taqdim etadi;

naqd pul muomalasini tashkil etadi;

valyutani tartibga solishni va valyutani nazorat qilishni amalga oshiradi;

valyuta operatsiyalari boʻyicha buxgalteriya hisobi, statistik hisobotlar va boshqa hisobotlar maqsadlari uchun, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi hududida bojxona hamda boshqa majburiy toʻlovlarni hisoblab chiqarish uchun valyuta kursini muntazam ravishda belgilab boradi;

banklarni va kredit byurolarini davlat roʻyxatidan oʻtkazishni amalga oshiradi;

banklarning, toʻlov tashkilotlarining, toʻlov tizimlari operatorlarining, valyuta birjalari va kredit byurolarining faoliyatini litsenziyalaydi, banklarning, shuningdek nobank kredit tashkilotlarining, toʻlov tashkilotlarining, toʻlov tizimlari operatorlarining, valyuta birjalarining, Milliy kliring markazining, kredit byurolarining va banklar guruhlarining faoliyatini tartibga soladi hamda ushbu faoliyat ustidan nazoratni amalga oshiradi;

Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysining qimmatli qogʻozlarga doir bitimlarning natijalari boʻyicha pul mablagʻlari hisob-kitoblariga oid faoliyatini tartibga soladi va nazorat qiladi;

ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatlarni beradi;

xabardor qilish tartibida amalga oshiriladigan faoliyatni (harakatlarni) boshlaganlik va tugatganlik toʻgʻrisidagi xabarnomalarni qabul qiladi, xabardor qilish tartibida faoliyatni (harakatlarni) amalga oshiruvchi xabardor qiluvchilar ustidan nazoratni amalga oshiradi, faoliyatni (harakatlarni) toʻxtatib turish, qayta tiklash va tugatish toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladi;

banklarni sanatsiya qilishni amalga oshiradi;

hukumatning fiskal agenti vazifalarini bajarish uchun zarur boʻlgan bank operatsiyalarini va boshqa bitimlarni mustaqil ravishda yoki Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining topshirigʻiga binoan amalga oshiradi;

Oʻzbekiston Respublikasida toʻlov tizimlari barqaror ishlashini taʼminlash choralarini koʻradi;

Markaziy bank nazorat qilishi lozim boʻlgan shaxslar tomonidan ichki nazorat qoidalariga hamda jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish bilan bogʻliq axborotni maxsus vakolatli davlat organiga taqdim etish tartibiga rioya etilishi yuzasidan monitoring hamda nazoratni amalga oshiradi;

Xalqaro valyuta fondining Oʻzbekiston Respublikasi valyutasidagi mablagʻlari depozitariysi hisoblanadi, operatsiyalarni va bitimlarni, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida nazarda tutilgan operatsiyalar va bitimlarni amalga oshiradi;

kredit tashkilotlari xizmatlari isteʼmolchilarining huquqlari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini taʼminlash, moliyaviy xizmatlarning ochiqligini hamda aholining va tadbirkorlik subyektlarining moliyaviy savodxonligi darajasini oshirish choralarini koʻradi;

kiberxavfsizlik sohasidagi vakolatli davlat organi bilan kelishilgan holda kredit tashkilotlarining, toʻlov tashkilotlarining, toʻlov tizimlari operatorlarining, valyuta birjalarining va kredit byurolarining muhim axborot infratuzilmasi obyektlarini aniqlaydi, ularning reyestrini shakllantirish hamda kiberxavfsizligini taʼminlash boʻyicha talablarni ishlab chiqadi;

kiberxavfsizlik sohasidagi vakolatli davlat organ tomonidan belgilangan tartibga muvofiq kredit tashkilotlarining, toʻlov tashkilotlarining, toʻlov tizimlari operatorlarining, valyuta birjalarining va kredit byurolarining axborot tizimlari hamda resurslarini, muhim axborot infratuzilmasi obyektlarini ularning kiberxavfsizlik talablariga mosligi yuzasidan ekspertizadan oʻtkazadi;

kredit tashkilotlarining, toʻlov tashkilotlarining, toʻlov tizimlari operatorlarining, valyuta birjalarining va kredit byurolarining axborotlashtirish obyektlarini axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlik auditidan oʻtkazadi;

kredit tashkilotlarining, toʻlov tashkilotlarining, toʻlov tizimlari operatorlarining, valyuta birjalarining va kredit byurolarining faoliyatida axborot xavfsizligi hamda kiberxavfsizlikning taʼminlanganlik darajasi boʻyicha reytingni yuritadi;

kredit tashkilotlariga, toʻlov tashkilotlariga, toʻlov tizimlari operatorlariga, valyuta birjalariga va kredit byurolariga kiberxavfsizlikka tahdidlarning (shu jumladan bank kartalari bilan bogʻlik talon-torojliklarning) oldini olish va (yoki) ularni bartaraf etish yuzasidan ijro etilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar beradi hamda normativ hujjatlar qabul qiladi;

Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro zaxiralarini (bundan buyon matnda xalqaro zaxiralar deb yuritiladi), shu jumladan kelishuvga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining zaxiralarini boshqarishni, hisobga olishni va saqlashni amalga oshiradi.

Markaziy bank ushbu Qonun bilan belgilangan maqsadlariga erishish uchun qonunchilikka muvofiq boshqa vazifalarni ham bajarishi mumkin.

3-bob. Markaziy bankning moliyaviy holati

13-modda. Markaziy bankning ustav kapitali

Markaziy bank ustav kapitalining miqdori bir trillion soʻmni tashkil etadi. Ustav kapitali miqdorini koʻpaytirish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining qaroriga binoan amalga oshiriladi.

Markaziy bankning ustav kapitali boshqa shaxslarga berilishi yoki undan zakalat taʼminoti sifatida foydalanilishi mumkin emas.

14-modda. Foydani aniqlash va taqsimlash

Markaziy bankning foydasi har bir moliya yili uchun zaxiralar shakllantirilganidan, umidsiz, shubhali qarzlar va boshqa aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarning oʻrni qoplanganidan, barcha daromadlar hamda xarajatlar hisobga olinganidan, shuningdek aktivlar va passivlar haqiqatda baholanganidan soʻng aniqlanadi.

Markaziy bankning chet el valyutasi kursining yoki qimmatbaho metallar qiymatining oʻzgarishi natijasida xalqaro zaxiralarni qayta baholashdan hosil boʻladigan realizatsiya qilinmagan daromadlari va xarajatlari xalqaro zaxiralarga oid operatsiyalar boʻyicha qayta baholash fondiga kiradi. Mazkur realizatsiya qilinmagan daromad Davlat budjetiga yoʻnaltirilmaydi.

Markaziy bankning foydasi uning boshqaruvi tomonidan belgilangan tartibda, yillik hisobotni tasdiqlash bilan bir vaqtda taqsimlanadi.

Markaziy bank boshqaruvining qaroriga binoan aniq maqsadli zaxiralar va fondlar shakllantirilishi mumkin.

Aniq maqsadli zaxiralar va fondlar belgilangan tartibda toʻldirilganidan keyin foydaning qolgan qismi Davlat budjeti daromadiga yoʻnaltiriladi. Agar ustav kapitali va umumiy zaxiralar summasi Markaziy bankning muomaladagi pullar hamda Markaziy bankka nisbatan moliyaviy talablar sifatida belgilanadigan pul majburiyatlarining, bundan Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va xalqaro moliya tashkilotlari oldidagi majburiyatlar mustasno, oʻn foizidan kamrogʻini tashkil etsa, Davlat budjeti daromadiga foydaning ellik foizdan oshmaydigan miqdori oʻtkaziladi.

Yillik hisobot koʻrib chiqilmaguniga qadar foydaning qolgan qismini Davlat budjetiga oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

15-modda. Markaziy bankning yillik hisoboti

Markaziy bankning hisobot davri kalendar yilning 1-yanvaridan 31-dekabriga qadar etib belgilanadi. Yillik hisobot auditorlik tashkilotining xulosasi ilova qilingan holda 15-maydan kechiktirmay Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati koʻrib chiqishi uchun taqdim etiladi.

Markaziy bankning yillik hisoboti:

iqtisodiyot holatining tahlilini;

Markaziy bankning faoliyati toʻgʻrisidagi hisobotni, shu jumladan pul-kredit siyosatining va bank sektori holatining sharhini oʻz ichiga oladi.

Markaziy bank har yili yillik hisobotni oʻzining rasmiy veb-saytida eʼlon qiladi.

16-modda. Markaziy bank faoliyatining ichki auditi

Markaziy bank faoliyatining ichki auditi Markaziy bankning ichki auditorlik xizmati tomonidan amalga oshiriladi. Markaziy bankning ichki auditorlik xizmati oʻz faoliyatida Markaziy bank boshqaruviga va Auditorlik qoʻmitasiga hisobdordir.

Markaziy bankda uch nafar mustaqil aʼzodan iborat boʻlgan Auditorlik qoʻmitasi tashkil etiladi.

Auditorlik qoʻmitasining aʼzolari Markaziy bank boshqaruvi tomonidan tayinlanadi. Bunda Markaziy bank boshqaruvining mustaqil aʼzolaridan biri Auditorlik qoʻmitasining raisi boʻlishi hamda Auditorlik qoʻmitasining bir nafar aʼzosi buxgalteriya hisobi yoki audit sohasida ish tajribasiga ega boʻlishi kerak.

Auditorlik qoʻmitasining vakolatlari va faoliyatining reglamenti, uning huquqiy maqomi, shuningdek uning aʼzolariga nisbatan talablar Markaziy bank boshqaruvi tomonidan belgilanadi.

Markaziy bank boshqaruvi tomonidan berilgan vakolatlar doirasida Auditorlik qoʻmitasi Markaziy bankda moliyaviy hisobotlar tayyorlanishi jarayoni va ichki audit xizmati faoliyati ustidan nazoratni amalga oshirish, xatarlarni boshqarish va ichki nazorat tizimlarining samaradorligini kuzatib borish hamda tashqi auditning sifatli oʻtkazilishini taʼminlash boʻyicha vazifalarni bajaradi.

Auditorlik qoʻmitasi oʻz faoliyatida Markaziy bank boshqaruviga hisobdordir.

Markaziy bank tasarrufidagi tashkilotlar faoliyatining ichki auditi yiliga kamida bir marta oʻtkaziladi.

17-modda. Markaziy bank faoliyatining tashqi auditi

Markaziy bank faoliyatining tashqi auditi Auditning xalqaro standartlariga muvofiq auditorlik tashkilotlari tomonidan har yili oʻtkaziladi.

Markaziy bank faoliyatini tekshirish jarayonida tashqi auditor tomonidan olingan axborot konfidensialdir va u Markaziy bankning roziligisiz oshkor etilishi mumkin emas.

Tashqi auditni oʻtkazuvchi auditorlik tashkilotiga nisbatan qoʻyiladigan talablar Markaziy bank tomonidan belgilanadi.

4-bob. Markaziy bankni boshqarish

18-modda. Markaziy bank boshqaruvi

Markaziy bankning oliy organi Markaziy bank boshqaruvidir.

Markaziy bank boshqaruvi Markaziy bank faoliyatining asosiy yoʻnalishlarini belgilab beradi va uni boshqaradi.

19-modda. Markaziy bank boshqaruvining tarkibi

Markaziy bank boshqaruvi toʻqqiz nafar kishidan iborat boʻladi.

Markaziy bank raisi Markaziy bank boshqaruvining raisi boʻladi. Markaziy bank boshqaruvining raisi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimnomasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimidan ozod qilinadi.

Markaziy bank boshqaruvi tarkibiga Markaziy bank raisi, uning birinchi oʻrinbosari va oʻrinbosarlari, shuningdek boshqaruvning ikki nafar mustaqil aʼzosi kiradi.

Markaziy bank boshqaruvining mustaqil aʼzolari Markaziy bank raisining taqdimnomasiga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Kengashi tomonidan tasdiqlanadi.

20-modda. Markaziy bank boshqaruvining vakolatlari

Markaziy bank boshqaruvi:

pul-kredit siyosatining asosiy parametrlarini, shu jumladan likvidlilikni berish va olib qoʻyish boʻyicha Markaziy bank operatsiyalarining hajmlari, limitlari va normativlarini, Markaziy bankning pul-kredit operatsiyalari boʻyicha foiz stavkalarini, shu jumladan qayta moliyalashtirish stavkasini va (yoki) asosiy stavkani, majburiy zaxira talablarining miqdorlarini (majburiy zaxiralar normativlarini, majburiy zaxiralarni oʻrtachalash koeffitsiyentini) va beriladigan kreditlarga doir taʼminot turlarining roʻyxatini belgilaydi;

kelgusi yil uchun pul-kredit siyosatining asosiy yoʻnalishlarini tasdiqlaydi;

Markaziy bankning normativ-huquqiy hujjatlarini tasdiqlaydi;

kredit tashkilotlari uchun islomiy moliya standartlarini tasdiqlaydi;

Markaziy bankning xalqaro tashkilotlarda ishtirok etishi, shuningdek xalqaro shartnomalar va bitimlar tuzishi hamda ularga qoʻshilishi masalasini koʻrib chiqadi;

pul belgilarining nominal qiymatini, namunalarini va ularni qaytarib olish shartlarini belgilaydi;

Markaziy bankning buxgalteriya hisobini, hisobotini va moliya-xoʻjalik faoliyatini yuritish tartibini belgilaydi;

banklar, shu jumladan tizimli ahamiyatga molik banklar, shuningdek banklar guruhlari, mikromoliya tashkilotlari, ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlari, kafolatlar berish tashkilotlari hamda faktoring tashkilotlari uchun prudensial normativlarni hisoblab chiqarish tartibini va ushbu normativlarning yoʻl qoʻyiladigan qiymatlarini belgilaydi;

kredit tashkilotlari uchun moliyaviy operatsiyalarni oʻtkazish, buxgalteriya hisobini yuritish qoidalarini tasdiqlaydi;

kredit tashkilotlari, banklar guruhlari va kredit byurolari uchun moliyaviy hisobotni tuzish va taqdim etish qoidalarini, uning tuzilishini va mazmunini tasdiqlaydi;

bank faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi va islomiy bank faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyalarni berish, qayta rasmiylashtirish va chaqirib olish toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladi;

bankni sanatsiya qilish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi;

valyuta birjalarining va kredit byurolarining faoliyatini amalga oshirish huquqiga doir litsenziyani berish, litsenziyaning amal qilishini toʻxtatib turish, tugatish, litsenziyani qayta rasmiylashtirish hamda bekor qilish toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladi;

toʻlov tizimlari operatorlari va toʻlov tashkilotlari faoliyatini amalga oshirish huquqiga doir litsenziyani berish, qayta rasmiylashtirish va chaqirib olish toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladi;

mikromoliya tashkiloti faoliyatini amalga oshiruvchi tashkilotlarni, ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlarini, kafolatlar berish tashkilotlarini va faktoring tashkilotlarini hisob roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisida, shuningdek ular haqidagi maʼlumotlarni tegishli reyestrlardan chiqarish toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladi;

Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysini va Milliy kliring markazini hisob roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi;

Markaziy bankning tashkiliy tuzilmasini, Markaziy bank markaziy apparatining hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri boʻyicha bosh boshqarmalarining tuzilmasini hamda ularning shtatlar jadvalini tasdiqlaydi;

Markaziy bank tasarrufidagi tashkilotlarni tashkil etish, qayta tashkil etish hamda tugatish toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladi;

Markaziy bankda Islomiy moliya faoliyati bilan bogʻliq masalalarni muvofiqlashtiruvchi Markaziy bankning islomiy moliya kengashini (bundan buyon matnda Markaziy bankning islomiy moliya kengashi deb yuritiladi) tashkil etish va tugatish toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladi, shuningdek uning faoliyatiga doir talablarni belgilaydi;

Markaziy bankning xarajatlari va daromadlari smetasini tasdiqlaydi;

Markaziy bankning yillik va moliyaviy hisobotlarini koʻrib chiqadi;

Markaziy bank tarkibiy boʻlinmalarining hamda tasarrufidagi tashkilotlarning rahbarlarini tasdiqlaydi;

Markaziy bank tarkibiy boʻlinmalari, oʻz tasarrufidagi tashkilotlar rahbarlarining hisobotlarini va maʼruzalarini eshitadi;

Markaziy bankning Kredit qoʻmitasi va Bank nazorati qoʻmitasi nizomini hamda tarkibini tasdiqlaydi;

Markaziy bank Kredit qoʻmitasining va Bank nazorati qoʻmitasining hisobotlarini hamda maʼruzalarini eshitadi;

Markaziy bank faoliyatini amalga oshirishda manfaatlar toʻqnashuvlarining oldini olish, ularni aniqlash hamda boshqarishga doir siyosatni koʻrib chiqadi va tasdiqlaydi;

qonunchilikka muvofiq Markaziy bank xodimlarini ishga yollash, mehnat shartnomasini bekor qilish, ularning mehnatiga haq toʻlash shartlarini, shuningdek ularning kreditlar olishi tartibini belgilaydi;

bank tizimi masalalari boʻyicha qonunchilikda belgilangan talablar doirasida qarorlar qabul qiladi;

xalqaro zaxiralarni boshqarish, hisobga olish va saqlash strategiyasini belgilaydi;

kredit tashkilotlarining oʻz xizmatlari isteʼmolchilari bilan oʻzaro munosabatlarini amalga oshirishi chogʻidagi faoliyatiga doir minimal talablarni tasdiqlaydi;

kredit byurolarining faoliyatiga doir talablarni tasdiqlaydi;

Markaziy bank vakolatlariga kiritilgan boshqa masalalarni ham koʻrib chiqadi va hal qiladi.

21-modda. Markaziy bank boshqaruvining majlislari

Markaziy bank boshqaruvining majlislari oyiga kamida bir marta oʻtkaziladi.

Markaziy bank boshqaruvining majlislari Markaziy bank raisi tomonidan chaqiriladi. Majlislar Markaziy bank boshqaruvining kamida uch nafar aʼzosi talabi boʻyicha ham chaqirilishi mumkin.

Markaziy bank boshqaruvi majlislariga Markaziy bank raisi, rais boʻlmagan taqdirda esa uning birinchi oʻrinbosari yoki oʻrinbosarlaridan biri raislik qiladi.

Markaziy bank boshqaruvi aʼzolarining kamida uchdan ikki qismi ishtirok etgan taqdirda boshqaruv majlisi vakolatli boʻladi. Markaziy bank boshqaruvining qarorlari hozir boʻlgan aʼzolarning oddiy koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Ovozlar teng boʻlgan taqdirda, raislik qiluvchining ovozi hal qiluvchi boʻladi.

Markaziy bank boshqaruvi majlislari, qoida tariqasida, yopiq tartibda oʻtkaziladi.

Markaziy bank boshqaruvining ochiq majlislarini oʻtkazish rejalari, shu jumladan majlislarning kun tartibi, oʻtkaziladigan joyi hamda vaqti Markaziy bankning rasmiy veb-saytida eʼlon qilinadi.

Markaziy bank boshqaruvining majlislari reglamentga muvofiq oʻtkaziladi.

Markaziy bank boshqaruvining toʻxtami qaror tarzida qabul qilinadi.

22-modda. Markaziy bank raisi

Markaziy bank raisi:

Markaziy bank va uning boshqaruvi faoliyatiga rahbarlik qiladi, bankning fondlarini tasarruf etadi hamda Markaziy bank zimmasiga yuklatilgan vazifalarning bajarilishi uchun javobgar boʻladi, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi hududida va xorijda Markaziy bank nomidan ishonchnomasiz ish yuritadi;

ichki audit xizmatiga rahbarlik qiladi;

Markaziy bank faoliyati masalalarini hal qiladi, bundan ushbu Qonunga binoan Markaziy bank boshqaruvining vakolatlariga kiritilgan masalalar mustasno;

Markaziy bank boshqaruvining qarorlarini imzolaydi, buyruqlar va farmoyishlar qabul qiladi;

Markaziy bankning faoliyatini va joriy operatsiyalarini tezkor boshqarishga doir harakatlarni bajaradi;

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senatiga hisobot taqdim etadi;

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisida, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasida, vazirliklar va idoralarda, sudlarda, banklar va muassasalarda, xalqaro va chet el tashkilotlarida Markaziy bank faoliyatiga doir barcha masalalar boʻyicha Markaziy bank nomidan ish yuritadi;

ayrim masalalarni hal qilishni oʻz oʻrinbosarlariga, markaziy devonning tarkibiy boʻlinmalari rahbarlariga, Markaziy bankning Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahri boʻyicha bosh boshqarmalari rahbarlariga topshiradi;

jismoniy shaxslarning va yuridik shaxslar vakillarining qabulini oʻtkazadi.

Markaziy bank raisining vakolat muddati — besh yil.

Markaziy bank raisi boʻlmagan taqdirda uning vazifalarini birinchi oʻrinbosari yoki oʻrinbosarlaridan biri bajaradi.

23-modda. Markaziy bank raisini egallab turgan lavozimidan ozod qilish uchun asoslar

Markaziy bank raisi egallab turgan lavozimidan quyidagi asoslarga koʻra ozod qilinishi mumkin:

vakolat muddati tugaganda;

egallab turgan lavozimidan ozod qilish toʻgʻrisida sabablari koʻrsatilgan arizasiga koʻra;

oʻziga nisbatan sudning ayblov hukmi qonuniy kuchga kirganda;

sogʻligʻining holatiga koʻra oʻz xizmat vazifalarini bajara olmaganda, davlat tibbiy komissiyasining xulosasi asosida;

vafot etganda yoki sudning qarori bilan vafot etgan deb eʼlon qilinganda;

egallab turgan lavozimiga munosib boʻlmagan xatti-harakatlar sodir etganda, shu jumladan ushbu Qonunni qoʻpol ravishda buzganda va Markaziy bank manfaatlariga jiddiy zarar yetkazganda.

24-modda. Markaziy bank raisining oʻrinbosarlari

Markaziy bank raisining birinchi oʻrinbosari va oʻrinbosarlari Markaziy bank raisining taqdimnomasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimidan ozod qilinadi.

Markaziy bank raisining birinchi oʻrinbosari va oʻrinbosarlari egallab turgan lavozimidan quyidagi asoslarga koʻra ozod qilinishi mumkin:

egallab turgan lavozimidan ozod qilish toʻgʻrisida sabablari koʻrsatilgan arizasiga koʻra;

oʻziga nisbatan sudning ayblov hukmi qonuniy kuchga kirganda;

sogʻligʻining holatiga koʻra oʻz xizmat vazifalarini bajara olmaganda, davlat tibbiy komissiyasining xulosasi asosida;

vafot etganda yoki sudning qarori bilan vafot etgan deb eʼlon qilinganda;

egallab turgan lavozimiga munosib boʻlmagan xatti-harakatlar sodir etganda, shu jumladan ushbu Qonunni qoʻpol ravishda buzganda va Markaziy bank manfaatlariga jiddiy zarar yetkazganda.

Ushbu Qonunda nazarda tutilgan vazifalarni amalga oshirish chogʻida manfaatlar toʻqnashuvlarining oldini olish, ularni aniqlash va boshqarish maqsadida Markaziy bank raisi oʻz oʻrinbosarlari, mustaqil tarkibiy boʻlinmalar rahbarlari oʻrtasida vakolatlarning taqsimlanishini, shu jumladan pul-kredit siyosatini amalga oshirish, xalqaro zaxiralarni boshqarish, moliya bozorlari sohasida bank tomonidan tartibga solish, nazorat qilish va tekshirishni amalga oshirish chogʻida vakolatlarning taqsimlanishini taʼminlashi shart.

25-modda. Markaziy bankning xodimlari

Markaziy bank xodimlarini ishga yollash, mehnat shartnomasini bekor qilish, ularning mehnatiga haq toʻlash shartlari va boshqa mehnatga oid munosabatlar Markaziy bank tomonidan qonunchilikka muvofiq belgilanadi.

Markaziy bank xodimlariga quyidagilar taqiqlanadi:

haq toʻlanadigan biror-bir boshqa turdagi faoliyat bilan shugʻullanish, bundan ilmiy va pedagogik faoliyat bilan shugʻullanish mustasno;

banklar va xoʻjalik yurituvchi subyektlarning kuzatuv kengashlari tarkibiga kirish, bundan qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno;

oʻz xizmat majburiyatlarini bajarishi munosabati bilan oʻziga maʼlum boʻlib qolgan bank sirini tashkil etuvchi axborotni yoxud qonunchilikka muvofiq foydalanilishi cheklangan boshqa axborotni oshkor etish yoki uchinchi shaxslar manfaatlarini koʻzlab undan foydalanish.

Markaziy bank xodimlarini tadbirkorlik subyektlarining, shu jumladan kredit tashkilotlarining, toʻlov tashkilotlarining, toʻlov tizimlari operatorlarining, valyuta birjalarining, kredit byurolarining, banklar tomonidan autsorsingga topshirilgan xizmatlar va operatsiyalarni amalga oshiruvchi shaxslarning, shuningdek konsolidatsiyalashgan tarzda nazorat qilinishi lozim boʻlgan shaxslarning moliya-xoʻjalik faoliyati tekshiruvlarini oʻtkazish uchun jalb etishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Markaziy bank xodimlarining malakasini va kasbiy darajasini baholash tartibi Markaziy bank tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi.

5-bob. Markaziy bankning pul-kredit siyosati

26-modda. Markaziy bankning pul-kredit siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish

Markaziy bank narxlar barqarorligini taʼminlash maqsadidan kelib chiqqan holda quyidagi chora-tadbirlar vositasida pul-kredit siyosatini ishlab chiqadi va amalga oshiradi:

makroiqtisodiy koʻrsatkichlar, shu jumladan inflyatsiya koʻrsatkichlari prognozlarini shakllantirish, shuningdek uning maqsadli koʻrsatkichini belgilash;

kelgusi yil uchun pul-kredit siyosatining asosiy yoʻnalishlarini ishlab chiqish;

pul-kredit koʻrsatkichlarining maqsadli moʻljallarini belgilash;

qayta moliyalashtirish stavkasini va (yoki) asosiy stavkani, shuningdek Markaziy bankning pul-kredit operatsiyalari boʻyicha foiz stavkalarini belgilash;

Markaziy bankda banklarning majburiy zaxiralariga doir normativlarni, shuningdek majburiy zaxiralar summasiga nisbatan oʻrtachalash koeffitsiyentini belgilash;

pul bozorida likvidlilikni taqdim etish va uni olib qoʻyish boʻyicha operatsiyalar oʻtkazish;

ichki valyuta bozorida intervensiyalarni amalga oshirish;

Markaziy bankning kommunikatsiya siyosatini oʻtkazish.

27-modda. Pul-kredit siyosatining asosiy yoʻnalishlari

Markaziy bank har yili keyingi moliya yili boshlanishidan kamida oʻttiz kun oldin kelgusi yil uchun pul-kredit siyosatining asosiy yoʻnalishlarini ishlab chiqadi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentini va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senatini bu haqda xabardor etadi.

Pul-kredit siyosatining asosiy yoʻnalishlari quyidagi axborotni:

oʻtkazilayotgan pul-kredit siyosatining asosiy prinsiplarini;

iqtisodiyotning oʻtgan davrdagi rivojlanish sharhini;

iqtisodiyotning rivojlanish istiqbollarini, asosiy makroiqtisodiy koʻrsatkichlar prognozini, shu jumladan inflyatsiya, toʻlov balansi va pul-kredit koʻrsatkichlarining prognozini;

kelgusi yil uchun inflyatsiyaning maqsadli koʻrsatkichlarini, pul-kredit siyosatining asosiy parametrlari va pul-kredit siyosati boʻyicha koʻrilayotgan choralarni, shuningdek pul-kredit siyosatining maqsadlariga erishish tavakkalchiliklari tahlilini oʻz ichiga oladi.

Markaziy bank oʻz rasmiy veb-saytida:

har yili — pul-kredit siyosatining asosiy yoʻnalishlarini;

har chorakda — pul-kredit siyosatining sharhlarini;

har oyda — pul-kredit siyosatining asosiy koʻrsatkichlarini, shu jumladan pul massasining dinamikasi va tarkibini, bank tizimiga doir statistik maʼlumotlarni, Markaziy bankning operatsiyalari toʻgʻrisidagi umumlashtirilgan maʼlumotlarni eʼlon qiladi.

Markaziy bank Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga pul-kredit siyosati va bank sektorining holati toʻgʻrisidagi har choraklik axborotni taqdim etadi.

28-modda. Pul-kredit koʻrsatkichlarining maqsadli moʻljallari

Markaziy bank inflyatsiyaning maqsadli koʻrsatkichlaridan kelib chiqib, bir yoki bir nechta pul-kredit koʻrsatkichlari oʻzgarishining maqsadli moʻljallarini belgilashi mumkin.

29-modda. Markaziy bankning pul-kredit operatsiyalari boʻyicha foiz stavkalari

Markaziy bank har xil turdagi pul-kredit operatsiyalari boʻyicha bir yoki bir nechta foiz stavkasini belgilashi mumkin.

Markaziy bank amalga oshirilayotgan pul-kredit siyosati doirasida bozor foiz stavkalari darajasiga taʼsir koʻrsatish uchun foiz siyosatini qoʻllaydi.

Markaziy bank pul-kredit operatsiyalari boʻyicha foiz stavkalarini oʻz rasmiy veb-saytida eʼlon qiladi.

30-modda. Majburiy zaxira talablari

Pul-kredit siyosatini amalga oshirish doirasida Markaziy bank banklar jalb qilgan majburiyatlar ostida banklar tomonidan Markaziy bankda deponentga oʻtkaziladigan majburiy zaxiralarning normativlarini belgilaydi.

Markaziy bank majburiy zaxira talablarining miqdorini, banklarning zaxiralar deponentga oʻtkaziladigan majburiyatlari tarkibini, hisob-kitob qilish va zaxiralash tartibini, shuningdek majburiy zaxiralarni oʻrtachalash koeffitsiyentini tasdiqlaydi.

Majburiy zaxiralarning normativlari barcha banklar uchun bir xildir.

Majburiy zaxiralar banklarning Markaziy bankdagi maxsus hisobvaraqlardagi mablagʻlarini deponentga oʻtkazish yoʻli bilan va (yoki) Markaziy bankda ochilgan vakillik hisobvaragʻida majburiy zaxiralarni oʻrtachalash koeffitsiyenti miqdoridan kelib chiqqan holda hisoblangan majburiy zaxiralarning oʻrtachalashtirilgan miqdorini saqlab turish yoʻli bilan ushlab turiladi.

Majburiy zaxiralarni oʻrtachalash koeffitsiyenti qiymati 0 dan 1 gacha oraliqda boʻlgan son bilan ifodalangan koʻpaytiruvchidan iboratdir.

Minimal zaxira talablari normativlarining oʻzgarishi bunday qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran kamida bir oydan soʻng amalga kiritiladi.

Undiruvni Markaziy bankdagi hisobvaraqlarda banklar tomonidan deponentga oʻtkazilgan majburiy zaxiralarga qaratishga yoʻl qoʻyilmaydi.

31-modda. Pul bozorida likvidlilikni taqdim etish va olib qoʻyishga doir operatsiyalar

Markaziy bank bozor foiz stavkalari darajasiga taʼsir koʻrsatish, shuningdek bank tizimining likvidliligini ushlab turish va tartibga solish maqsadlarida pul bozorida likvidlilikni taqdim etish va olib qoʻyish boʻyicha operatsiyalarni amalga oshiradi. Mazkur operatsiyalar:

taʼminot ostidagi kreditlarni;

“svop” operatsiyalarini;

ochiq bozordagi operatsiyalarni;

qayta moliyalashtirishning maxsus mexanizmlarini;

depozit operatsiyalarini;

Markaziy bank obligatsiyalarining emissiyasini oʻz ichiga oladi.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan operatsiyalar umum qabul qilingan xalqaro amaliyot hisobga olingan holda Markaziy bank tomonidan belgilangan boshqa vositalarni, shu jumladan islomiy moliya standartlariga muvofiq boʻlgan vositalarni (bundan buyon matnda islomiy moliya vositalari deb yuritiladi) ham oʻz ichiga olishi mumkin.

32-modda. Markaziy bankning kreditlari boʻyicha taʼminot

Markaziy bankning kreditlari boʻyicha quyidagilar taʼminot boʻlishi mumkin:

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining xalqaro zaxiralari toifasiga kiruvchi valyuta qimmatliklari;

Oʻzbekiston Respublikasining davlat qimmatli qogʻozlari;

banklarning kreditlari boʻyicha talab qilish huquqi;

likvidlilik va umum qabul qilingan xalqaro amaliyot hisobga olingan holda roʻyxati Markaziy bank tomonidan belgilanadigan qarz vositalari hamda boshqa qimmatliklar, shuningdek kafilliklar va bank kafolatlari.

Markaziy bank banklarni kreditlash shartlarini oʻzining rasmiy veb-saytida eʼlon qiladi.

33-modda. Tijorat banklarining likvidliligini favqulodda qoʻllab-quvvatlash

Likvidlilikning vaqtinchalik taqchilligi yuzaga kelganda toʻlovlarning uzluksizligini taʼminlash maqsadida Markaziy bank likvidlilikni saqlab turish uchun toʻlovga qobiliyatli va barqaror tijorat banklariga olti oygacha boʻlgan muddatga qisqa muddatli kreditlar tarzida tezkor yordam berishga haqli. Mazkur kreditlar boʻyicha foiz stavkasi Markaziy bankning boshqa kreditlariga doir amaldagi stavkalardan kam boʻlmasligi va u bankning aktivlari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

Tijorat banki favqulodda qoʻllab-quvvatlash kreditlarini olish uchun Markaziy bankka mazkur kreditni oʻz vaqtida toʻlash va likvidlilik holatini tiklash boʻyicha tadbirlar rejasini taqdim etishi kerak.

Mamlakatning moliyaviy tizimi barqarorligiga tahdid tugʻilgan alohida hollarda Markaziy bank boshqaruvining qarori bilan kreditni nisbatan yuqori foiz stavkasida bir yilgacha boʻlgan muddatga berishga yoʻl qoʻyiladi.

Markaziy bank islomiy bank faoliyatini amalga oshiruvchi banklarning likvidliligini favqulodda qoʻllab-quvvatlash uchun islomiy moliya vositalaridan foydalanishga haqli.

34-modda. Markaziy bankning ochiq bozordagi operatsiyalari

Bozorning foiz stavkalari va bank tizimidagi likvidlilik darajasiga taʼsir koʻrsatish maqsadida Markaziy bank ochiq bozorda:

Oʻzbekiston Respublikasining davlat qimmatli qogʻozlarini, shuningdek Markaziy bankning oʻzi chiqargan obligatsiyalar tarzidagi qarz majburiyatlarini;

Markaziy bankning qaroriga koʻra boshqa qimmatli qogʻozlarni sotib olishi va sotishi mumkin.

Markaziy bank Davlat budjetini moliyalashtirish uchun ochiq bozordagi operatsiyalardan foydalanishga, Oʻzbekiston Respublikasining davlat qimmatli qogʻozlari birlamchi joylashtirilganda ularni sotib olishga haqli emas.

Markaziy bankning ochiq bozordagi operatsiyalari limiti Markaziy bank tomonidan belgilanadi.

35-modda. Markaziy bankning obligatsiyalari

Markaziy bank faqat pul-kredit siyosatini amalga oshirish maqsadida obligatsiyalar emissiyasini amalga oshiradi.

Obligatsiyalarning emissiyasi, joylashtirilishi, muomalada boʻlishi hamda muomaladan chiqarilishi tartibi va shartlari Markaziy bank tomonidan belgilanadi.

36-modda. Ichki valyuta bozoridagi valyuta intervensiyalari

Markaziy bankning valyuta intervensiyalari pulga boʻlgan umumiy talab va taklifga taʼsir koʻrsatish, shuningdek soʻm kursining ortiqcha oʻzgarishlarini yumshatish uchun ichki valyuta bozorida chet el valyutasini sotib olish-sotish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

37-modda. Markaziy bankning pul bozoridagi ishtiroki

Pul bozori milliy va chet el valyutalaridagi pul mablagʻlarini joylashtirish hamda jalb etish boʻyicha (birjada va birjadan tashqari) savdolarni tashkil etish hamda amalga oshirish tizimidir.

Markaziy bank pul bozoridagi oʻz operatsiyalarining hajmlarini, turlarini va oʻtkaziladigan joyini belgilaydi.

38-modda. Markaziy bank tomonidan mijozlarga bank xizmati koʻrsatish

Markaziy bank qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda va shartlarda davlat hokimiyati hamda boshqaruvi organlarining, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti davlat xavfsizlik xizmati, Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasining asosiy hisobvaraqlariga, shu jumladan ular harbiy qismlarining, Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysining, shuningdek Markaziy bank tasarrufidagi tashkilotlarning hisobvaraqlariga xizmat koʻrsatish boʻyicha bank operatsiyalarini amalga oshirishi mumkin.

6-bob. Oʻzbekiston Respublikasining pul tizimi va pul muomalasini tashkil etish

39-modda. Oʻzbekiston Respublikasining pul tizimi

Oʻzbekiston Respublikasining pul tizimi Oʻzbekiston Respublikasining pul birligini, pul muomalasini tashkil etishni va uni tartibga solishni oʻz ichiga oladi.

Oʻzbekiston Respublikasining pul birligi soʻmdir. Bir soʻm yuz tiyindan iborat.

Soʻm Oʻzbekiston Respublikasidagi yagona cheklanmagan qonuniy toʻlov vositasidir.

Oʻzbekiston Respublikasi pul belgilarining nominal qiymati Markaziy bank tomonidan belgilanadi.

Soʻmning ramz tarzidagi grafik belgisi Markaziy bank tomonidan tasdiqlanadi.

Markaziy bank Oʻzbekiston Respublikasi hududida naqd pul muomalasini tashkil etadi.

Soʻm va oltin oʻrtasida yoki boshqa qimmatbaho metallar oʻrtasida nisbat belgilanmaydi.

40-modda. Pul belgilarini muomalaga chiqarish

Markaziy bank Oʻzbekiston Respublikasi hududida qonuniy toʻlov vositasi sifatida pul belgilarini muomalaga chiqarishda mutlaq huquqqa ega. Pul belgilari banknotlar va tangalar tarzida, shu jumladan qimmatbaho metallar tarzida chiqariladi.

Muomaladagi pul belgilari Markaziy bankning qatʼiy majburiyatlari boʻlib, ushbu pul belgilari uning barcha aktivlari bilan taʼminlanadi.

Pul belgilarining namunalari, shuningdek ularning dizayni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Kengashi bilan kelishilgan holda Markaziy bank tomonidan tasdiqlanadi. Pul belgilarining dizayni Markaziy bankning mulkidir. Yangi namunalardagi pul belgilari muomalaga chiqarilishi toʻgʻrisidagi xabar, shuningdek ularning tavsiflari Markaziy bank tomonidan ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilinadi. Markaziy bank va banklar talabga koʻra bir nominal qiymatdagi pul belgilarini boshqasiga hech qanday toʻlovsiz yoki vositachilik haqisiz ayirboshlashni amalga oshiradi.

Pul belgilarining himoya elementlariga doir talablar Markaziy bank tomonidan belgilanadi.

Markaziy bank muhim sanalarga oid va esdalik pul belgilarini, shu jumladan qimmatbaho metallardan tayyorlangan pul belgilarini muomalaga chiqarishga haqli.

Numizmatika va kolleksiyalash maqsadlarida pul belgilarini sotish Markaziy bank tomonidan belgilangan tartibda amalga oshirilishi mumkin.

Markaziy bank yoʻq qilib yuborilgan, yoʻqotilgan, qalbaki, yasama va qonuniy kuchini yoʻqotgan pul belgilarining oʻrnini qoplamaydi.

Pul belgilarini qalbakilashtirish va qonunga xilof ravishda tayyorlash qonunga muvofiq javobgarlikka sabab boʻladi.

41-modda. Pul belgilarini tayyorlash va saqlash

Markaziy bank pul belgilarining tayyorlanishini, muomalaga chiqarilmagan pul belgilarining saqlanishini, bosma qoliplar va boʻyoqlarning saqlanishi hamda yoʻq qilinishini taʼminlaydi, naqd pullarni saqlash, tashish va inkasso qilish, shuningdek ularni yoʻq qilib yuborish qoidalarini belgilaydi.

42-modda. Muomaladagi pul belgilaridan foydalanishga qoʻyiladigan talablar

Markaziy bank tomonidan muomalaga chiqarilgan pul belgilari Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida toʻlovlarning barcha turlarida, shuningdek hisobvaraqlarga, omonatlarga oʻtkazish va joʻnatma sifatida oʻtkazish uchun oʻz nominal qiymati boʻyicha qabul qilinishi shart.

43-modda. Shikastlangan pul belgilari

Markaziy bank pul belgilarining muomalaga yaroqliligini aniqlash hamda shikastlangan pul belgilarini almashtirish tartibini belgilaydi va eʼlon qiladi.

Banklar shikastlangan pul belgilarini Markaziy bank tomonidan belgilangan qoidalarga muvofiq cheklovlarsiz almashtirib beradi.

44-modda. Pul belgilarini muomaladan chiqarish

Markaziy bank Oʻzbekiston Respublikasi hududida Oʻzbekiston Respublikasining har qanday pul belgilarini muomaladan chiqarishga haqli. Buning uchun Markaziy bank boshqaruvining ayirboshlash tartibi va vaqti koʻrsatilgan eʼlon qilingan qarori asos boʻlib xizmat qiladi.

Ayirboshlash uchun Markaziy bank tomonidan belgilangan muddat tugagach ayirboshlanishi kerak boʻlgan pul belgilari qonuniy toʻlov vositasi sifatida oʻz kuchini yoʻqotadi.

45-modda. Toʻlovlarni amalga oshirish

Toʻlovlar Oʻzbekiston Respublikasi hududida naqd pul yoki naqd pulsiz hisob-kitoblar tarzida amalga oshiriladi.

Naqd pulsiz hisob-kitoblar Oʻzbekiston Respublikasi hududida banklar orqali amalga oshiriladi.

46-modda. Toʻlov tizimlarining ishlashini taʼminlash

Markaziy bank toʻlov tizimining ishlashini taʼminlash maqsadida:

toʻlov tizimining strategiyasini belgilaydi va amalga oshiradi;

oʻz vakolatlari doirasida toʻlov tashkilotlari va toʻlov tizimlari operatorlari faoliyatini tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqadi hamda tasdiqlaydi;

toʻlov xizmatlari bozorida isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilishga doir talablarni belgilaydi;

toʻlov tashkilotlari va toʻlov tizimlari operatorlari faoliyatini tartibga solishni hamda nazorat qilishni amalga oshiradi.

Markaziy bank banklarga va toʻlov tashkilotlariga, toʻlov tizimlari operatorlariga toʻlovlarga hisob-kitob-kliring xizmati koʻrsatilishini tashkil etishda, shu jumladan bank kartalari hamda boshqa toʻlov vositalari orqali toʻlagan holda koʻmaklashishga, bunday operatsiyalarni amalga oshirish tartibini belgilashga va tegishli koʻrsatmalar berishga haqlidir.

7-bob. Valyutani tartibga solish va valyutani nazorat qilish, shuningdek xalqaro zaxiralarni boshqarish

47-modda. Valyutani tartibga solish va valyutani nazorat qilish

Markaziy bank valyutani tartibga solish va valyutani nazorat qilish davlat organidir.

Markaziy bank oʻz vakolatlari doirasida:

valyutani tartibga solishga doir normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqadi va qabul qiladi;

banklarning valyutani tartibga solish toʻgʻrisidagi qonunchilikka rioya etishga doir faoliyatini tartibga solishni va nazorat qilishni amalga oshiradi;

valyuta birjalari faoliyatini litsenziyalashni va tartibga solishni amalga oshiradi;

banklar uchun ochiq valyuta pozitsiyasi limitlarini va boshqa prudensial normativlarni belgilaydi;

chet el valyutasidagi hisobvaraqlarni ochish tartibini belgilaydi;

valyuta kursini aniqlash tartibini belgilaydi.

48-modda. Xalqaro kliring va toʻlov bitimlari

Markaziy bank Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida joylashgan kliring muassasalari bilan oʻz nomidan yoki Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining topshirigʻiga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi nomidan kliring hamda toʻlov bitimlari, shuningdek har qanday shartnomalar tuzishga haqlidir.

49-modda. Xalqaro zaxiralar

Xalqaro zaxiralar Markaziy bankning va Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining tegishli aktivlaridan iboratdir.

Markaziy bank oʻzining balans hisobvaraqlarida xalqaro zaxiralarni shakllantiradi, bu zaxiralar:

monetar oltinni;

Xalqaro valyuta fondidagi mablagʻ jalb qilishga doir maxsus huquqlarni va zaxira pozitsiyasini;

chet el valyutasini;

chet el hukumatlari, xalqaro moliya tashkilotlari tomonidan chiqarilgan yoki kafolatlangan qimmatli qogʻozlarni;

xalqaro standartlarga muvofiq xalqaro zaxiralar tarkibiga kiritiladigan boshqa aktivlarni oʻz ichiga oladi.

Majburiyatlari xalqaro zaxiralarga kiritiladigan mamlakatlar va xalqaro moliya tashkilotlarining roʻyxati Markaziy bank tomonidan belgilanadi.

Xalqaro zaxiralar Markaziy bankning pul-kredit siyosatini amalga oshirish, shuningdek xalqaro operatsiyalar boʻyicha hisob-kitoblarni taʼminlash uchun yetarli boʻlgan darajada saqlab turiladi.

50-modda. Chet el valyutasidagi operatsiyalar

Markaziy bank Oʻzbekiston Respublikasi hududida va uning tashqarisida valyutani tartibga solish toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq hamda umum qabul qilingan xalqaro amaliyotni hisobga olgan holda chet el valyutasidagi operatsiyalarni amalga oshirishga haqlidir.

8-bob. Markaziy bankning Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati bilan munosabatlari

51-modda. Markaziy bankning Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va Moliyaviy barqarorlik kengashi bilan hamkorligi

Markaziy bank hamda Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati pul-kredit va soliq-budjet siyosati sohasida hamkorlik qiladi.

Markaziy bank va Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining iqtisodiy siyosat uchun ahamiyatga ega boʻlgan moʻljallanilayotgan harakatlar hamda erishilgan natijalar toʻgʻrisida bir-birini xabardor qilishi va muntazam ravishda maslahatlashuvlar oʻtkazishi shart.

Markaziy bank oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining iqtisodiy siyosati amalga oshirilishiga, uning asosiy maqsadlariga ziyon yetkazmagan holda, koʻmaklashadi.

Markaziy bank va Moliyaviy barqarorlik kengashi tizimli moliyaviy tanazzul vujudga kelishining oldini olish va uning oqibatlarini kamaytirish maqsadida moliyaviy barqarorlik uchun tavakkalchilik omillarini birgalikda baholash, kelishilgan qarorlar majmuini ishlab chiqish, qabul qilish va amalga oshirish orqali moliyaviy tizim barqarorligini taʼminlash masalalari boʻyicha hamkorlik qiladi.

52-modda. Davlat sektoriga mablagʻ jalb qilish masalalaridagi maslahatlashuvlar

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati kelgusi moliya yilida kreditlashning ichki va tashqi manbalaridan mablagʻ jalb qilish, shu jumladan ushbu mablagʻni jalb qilish doirasida toʻlanadigan summalarni berish masalalari, shuningdek kreditlar berishning taklif etilayotgan muddatlari hamda shartlari yuzasidan Markaziy bank bilan maslahatlashadi. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi Oʻzbekiston Respublikasi va uning davlat organlari olayotgan barcha qarzlar hamda kreditlar toʻgʻrisida Markaziy bankka xabar beradi.

53-modda. Depozitariy vazifalari

Markaziy bank Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining, shuningdek boshqa davlat organlarining pul mablagʻlarini va valyuta qimmatliklarini depozitga qabul qilishi mumkin. Markaziy bank depozitariy sifatida pul mablagʻlarini oladi va beradi, ularning hisobini yuritadi. Markaziy bank koʻrsatib oʻtilgan depozitlar boʻyicha foizlar toʻlashi mumkin.

54-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining fiskal agenti vazifalari

Markaziy bank Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan shartlar asosida faoliyat yuritib, quyidagi hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va davlat boshqaruvi organlarining fiskal agenti sifatida ish yuritishi mumkin:

Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va boshqa davlat organlari tomonidan emitentlangan qarz majburiyatlarini (qimmatli qogʻozlarni) joylashtirishda, joylashtirishni roʻyxatga olishda;

qarz majburiyatlarining (qimmatli qogʻozlarning) qiymatini, ular boʻyicha foizlarni va boshqa toʻlovlarni toʻlashda;

qarz majburiyatlari (qimmatli qogʻozlar) boʻyicha hisobvaraqlarni yuritishda va ularga doir toʻlov operatsiyalarini bajarishda;

qarz majburiyatlari (qimmatli qogʻozlar) boʻyicha boshqa operatsiyalarni amalga oshirishda.

Markaziy bank Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligiga davlatning qimmatli qogʻozlarini chiqarish va davlat qarzini qaytarish jadvali hamda hajmi masalalari yuzasidan ularning bank tizimi likvidliligiga taʼsiri va pul-kredit siyosatining ustuvor yoʻnalishlarini hisobga olgan holda maslahat beradi.

55-modda. Axborot almashish

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va Markaziy bank oʻz zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarish maqsadida doimiy ravishda tegishli statistik axborot almashishni amalga oshiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati, davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari Markaziy bankka u oʻz vazifalarini bajarishi uchun zarur boʻlgan iqtisodiy axborotni taqdim etadi.

9-bob. Markaziy bankning kredit tashkilotlari bilan oʻzaro munosabatlari

56-modda. Majburiyatlar boʻyicha javobgarlik

Markaziy bank va kredit tashkilotlari bir-birining majburiyatlari boʻyicha javobgar boʻlmaydi.

57-modda. Banklarning Markaziy bankdagi hisobvaraqlari

Markaziy bank banklarning hisobvaraqlarini yuritishga va ulardan depozitlarni qabul qilishga haqli.

58-modda. Markaziy bankning statistik maʼlumotlarni yigʻish, ularga ishlov berish, ularni saqlash va tarqatishdagi vakolatlari

Markaziy bank bank tizimi ehtiyojlari uchun hamda tegishli davlat boshqaruvi organlari bilan statistik maʼlumotlarni almashish uchun axborot tarmogʻini yaratadi va saqlab turadi.

Markaziy bank oʻz vakolatlari doirasida statistik maʼlumotlarni yigʻish, ularga ishlov berish, ularni saqlash va tarqatish qoidalarini tegishli davlat boshqaruvi organlari bilan kelishib oladi.

Markaziy bank oʻz vakolatlarini amalga oshirish uchun tegishli davlat boshqaruvi organlaridan yoki bevosita tadbirkorlik faoliyati subyektlaridan axborotni (shu jumladan konfidensial axborotni) qonunchilikda belgilangan tartibda soʻrab olishga haqli.

59-modda. Markaziy bankning ustuvor huquqi

Markaziy bankka qarzdorning Markaziy bankdagi hisobvaraqlaridagi qoldiqlari va boshqa aktivlari hisobidan oʻzining qonunchilikda belgilangan talablarini qanoatlantirishda ustuvor huquq beriladi.

Markaziy bank oʻzining ustuvor huquqini hisobvaraqlardagi qoldiqlarni ushlab qolish yoki boshqa aktivlarni maqbul narxlarda sotish va sotish xarajatlari chegirib tashlanganidan keyin oʻziga tegishli boʻlgan miqdordagi tushumni ushlab qolish orqali amalga oshirishi mumkin.

10-bob. Kredit tashkilotlarining, toʻlov tashkilotlarining, toʻlov tizimlari operatorlarining, valyuta birjalarining, kredit byurolarining va banklar guruhlarining faoliyatini tartibga solish va nazorat qilish

60-modda. Markaziy bankning tartibga solishga doir vazifalari

Markaziy bank tartibga solishga doir vazifalarni amalga oshirish uchun quyidagilarni belgilaydi:

banklarni va kredit byurolarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish tartibi hamda shartlarini;

amalga oshirilishi uchun Markaziy bank tomonidan beriladigan litsenziyalar talab qilinadigan faoliyat turlarini litsenziyalash tartibini;

ruxsat berish tartib-taomillaridan oʻtish tartibini;

xabardor qilish tartib-taomillaridan oʻtish tartibini;

banklar aksiyalarining potensial oluvchisini baholash tartibi va shartlarini;

chet ellik muassislarga (aksiyadorlarga) nisbatan ular tomonidan bankni tashkil etish yoki bankning ustav kapitalida ishtirok etish chogʻida qoʻyiladigan qoʻshimcha talablarni;

Oʻzbekiston Respublikasi hududida chet davlatlar banklarining vakolatxonalarini ochish, akkreditatsiya qilish, ularning faoliyatini amalga oshirish va tugatish tartibini;

chet elda shuʼba bankni va filialni ochish uchun banklar boshqaruvi hamda moliyaviy holatining yetarliligi mezonlarini;

toʻlov tashkilotlari va toʻlov tizimlari operatorlari ustav fondining (ustav kapitalining) eng kam miqdorini;

banklarga aloqador boʻlgan shaxslar bilan bitimlar tuzish, shu jumladan ularga kreditlar berish boʻyicha cheklovlarni;

kredit tashkilotlarining, toʻlov tashkilotlarining, toʻlov tizimlari operatorlarining, valyuta birjalarining va kredit byurolarining axborot xavfsizligiga va kiberxavfsizligiga doir minimal talablarni;

kredit tashkilotlari, toʻlov tashkilotlari, toʻlov tizimlari operatorlari, valyuta birjalari va kredit byurolarining binolariga, ularning himoya qilinishini taʼminlashga, uskunalar, tashkiliy-texnik vositalar bilan jihozlanishiga hamda dasturiy taʼminotiga doir talablarni;

banklarning faoliyatini tugatish va banklarni tugatish, shu jumladan ixtiyoriy shaklda tugatish tartibini;

banklarni sanatsiya qilish va tugatishga oid tartib hamda qoidalarni;

banklarni auditorlik tekshiruvidan oʻtkazishning oʻziga xos xususiyatlarini;

tizimli ahamiyatga molik banklarni aniqlash uslubiyotini;

banklarning va banklar guruhlarining moliyaviy ahvoli yomonlashishiga taʼsir etuvchi omillarni aniqlash uslubiyotini;

yuridik shaxslar tomonidan yangi moliyaviy operatsiyalar, texnologiyalar va xizmatlarni nazorat qilinadigan cheklangan muhitda (qamrov hududi, sinov davri, operatsiyalar va xizmatlarning soni va (yoki) hajmi, isteʼmolchilar soni va boshqalar) sinovdan oʻtkazish boʻyicha maxsus huquqiy rejimini (“tartibga solish qumdoni”);

mikromoliya tashkilotlari tomonidan toʻlov agentining (subagentining) yoki banklar, sugʻurta va boshqa moliya tashkilotlari agentining vazifalarini amalga oshirish tartibini;

mikromoliya tashkilotlari tomonidan islomiy moliyalashtirishga oid xizmatlar koʻrsatish tartibini;

bankning moliyaviy operatsiyalari boʻyicha foizlarni hamda islomiy moliya operatsiyalari boʻyicha ustama va (yoki) foydadan olinadigan ulush miqdorini hisoblashga va ularni bankning daromadlari va (yoki) xarajatlari hisobvaraqlariga kiritishga doir talablarni;

kredit tashkilotlari faoliyatini oʻzgartirishning oʻziga xos xususiyatlarini;

Markaziy bank zimmasiga yuklatilgan vazifalar va vakolatlardan kelib chiqqan holda boshqa talablarni.

Berilgan litsenziyalar toʻgʻrisidagi axborot Markaziy bankning rasmiy veb-saytida eʼlon qilinishi kerak va u tanishib chiqish uchun ochiq boʻlishi lozim.

Markaziy bank banklar va kredit byurolarining davlat reyestrlarini, banklarga, toʻlov tashkilotlariga, toʻlov tizimlari operatorlariga, valyuta birjalariga, kredit byurolariga berilgan litsenziyalarning reyestrlarini, mikromoliya tashkiloti faoliyatini amalga oshiruvchi tashkilotlar reyestrini, ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlari reyestrini, kafolatlar berish tashkilotlari reyestrini, faktoring tashkilotlari reyestrini, lombardlar reyestrini, shuningdek ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatlar va xabarnomalar reyestrlarini yuritadi.

61-modda. Markaziy bankning nazoratga doir vazifalari

Nazoratga doir vazifalarini amalga oshirish uchun Markaziy bank:

kredit tashkilotlari uchun moliyaviy operatsiyalarini amalga oshirish, buxgalteriya hisobini yuritish, moliyaviy va nazoratga doir hisobotlarni, shu jumladan yillik hisobotni tuzish hamda taqdim etish, tavakkalchiliklarini baholash hamda ularning faoliyatini nazorat qilish uchun zarur boʻlgan axborotni taqdim etish boʻyicha majburiy boʻlgan qoidalarni;

faoliyatni va operatsiyalarni amalga oshirish yuzasidan toʻlov tashkilotlari, toʻlov tizimlari operatorlari, valyuta birjalari va kredit byurolari uchun majburiy boʻlgan qoidalarni;

“Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida nazarda tutilgan hollarda foydani taqsimlash uchun banklar tomonidan Markaziy bankning roziligini olish tartibini;

konsolidatsiya chegaralarini (perimetrini) va usullarini aniqlash tartibini;

banklar guruhining asosiy banki tomonidan banklar guruhining faoliyati ustidan nazoratni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan konsolidatsiyalashgan hisobotni va axborotni tuzish hamda Markaziy bankka taqdim etish tartibini;

banklar guruhining ishtirokchilari tomonidan banklar guruhining asosiy bankiga banklar guruhining faoliyati toʻgʻrisidagi konsolidatsiyalashgan hisobotni tuzish uchun zarur boʻlgan oʻz faoliyati toʻgʻrisidagi axborotni taqdim etish tartibini;

banklarning hamda banklar guruhlarining ichki nazoratiga va tavakkalchiliklarni boshqarish tizimiga, shuningdek banklardagi korporativ boshqaruvga, shu jumladan banklarning kuzatuv kengashlari aʼzolarining mustaqilligiga doir talablarni;

islomiy bank faoliyatini amalga oshiruvchi banklarda islomiy moliya standartlariga muvofiq boʻlgan boshqaruv tizimini tashkil etishga doir talablarni;

kredit tashkilotlari, toʻlov tashkilotlari, toʻlov tizimlari operatorlari va banklar guruhlarining jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish boʻyicha ichki nazoratga doir talablarni;

banklarning va banklar guruhlarining moliyaviy ahvolini tiklash rejalarining mazmuniga hamda ularni yangilashga doir talablarni, ularni taqdim etish va baholash tartibini;

banklar, shu jumladan tizimli ahamiyatga molik banklar, shuningdek banklar guruhlari, mikromoliya tashkilotlari, ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlari, kafolatlar berish tashkilotlari va faktoring tashkilotlari uchun prudensial normativlarni hisoblab chiqarish tartibini hamda ushbu normativlarning yoʻl qoʻyiladigan qiymatlarini;

banklar, tizimli ahamiyatga molik banklar va banklar guruhlari uchun likvidlilik hamda kapitalning yetarliligi koeffitsentlariga qoʻshimcha ustamalarni;

toʻlanadigan haq miqdorlarining bazaviy darajasini aniqlash tartibini, shu jumladan jismoniy shaxs boʻlgan omonatchilarga toʻlanadigan har qanday foizlarni va foizsiz toʻlovlarni, natura shaklidagi daromadlarni, shuningdek bank omonati shartnomalari boʻyicha pul mukofotlari qiymatlarining bazaviy darajadan ogʻishining eng yuqori darajasini;

banklarda vaqtinchalik boshqaruvni amalga oshirish tartibini;

banklarning kuzatuv kengashi, boshqaruvi aʼzolarini va muhim ahamiyatga ega xodimlarini hamda islomiy bank faoliyatini amalga oshiruvchi banklarning islomiy moliya masalalarini muvofiqlashtiruvchi islomiy moliya kengashi (bundan buyon matnda bankning islomiy moliya kengashi deb yuritiladi) aʼzolarini baholashdan oʻtkazish tartibini, ularning malaka talablariga muvofiqlik mezonlarini, shuningdek ularni kelishib olish tartibini belgilaydi.

Markaziy bank nazoratga doir vazifalarini amalga oshirish uchun:

kredit tashkilotlaridan, ularga aloqador boʻlgan shaxslardan, toʻlov tashkilotlaridan, toʻlov tizimlari operatorlaridan, valyuta birjalaridan, kredit byurolaridan, shuningdek banklar guruhlaridan, banklar tomonidan autsorsingga topshirilgan xizmatlar hamda operatsiyalarni amalga oshiruvchi shaxslardan va kredit tashkilotlarining assotsiatsiyalaridan (uyushmalaridan) hisobotlarni, shuningdek boshqa hujjatlarni soʻrab olishga va tekshirishga, olingan axborotni tushuntirib berishni talab qilishga;

kredit tashkilotlarini, toʻlov tashkilotlarini, toʻlov tizimlari operatorlarini, valyuta birjalarini, kredit byurolarini, bank tomonidan autsorsingga topshirilgan xizmatlar va operatsiyalarni amalga oshiruvchi shaxslarni, shuningdek konsolidatsiyalashgan tarzda nazorat qilinishi lozim boʻlgan shaxslarni inspeksiyadan (tekshiruvdan) oʻtkazishga;

banklarning, mikromoliya tashkilotlarining, ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlarining, kredit byurolarining, kafolatlar berish tashkilotlarining va faktoring tashkilotlarining ichki auditiga doir talablarni belgilashga;

banklar va mikromoliya tashkilotlari tomonidan beriladigan isteʼmol kreditlari hamda mikroqarzlar, shuningdek lombardlar tomonidan beriladigan mikroqarzlar boʻyicha foiz stavkalari va toʻlovlarining eng yuqori qiymatlarini belgilashga;

Omonatlarni kafolatlash jamgʻarmasiga banklar tomonidan har chorakda toʻlanadigan kalendar badalga qoʻshimcha ajratmalar miqdorini belgilashga;

umidsiz aktivlarni hisobdan chiqarish shartlari va tartib-taomilini belgilashga;

kredit tashkilotlari va kredit byurolari uchun hisobot shakllarini hamda uni tuzish uslubiyotini, taqdim etish davriyligi va muddatlarini belgilashga;

bankdan konsolidatsiyalashgan hisobot taqdim etishni talab qilishga;

moliyaviy ahvoli yomonlashgan taqdirda banklarga va banklar guruhlarining asosiy banklariga moliyaviy ahvolini tiklash chora-tadbirlarini nazarda tutuvchi tiklash rejalarini ishlab chiqish hamda taqdim etishga doir talabnoma yuborishga;

kredit tashkilotlariga, toʻlov tashkilotlariga, toʻlov tizimlari operatorlariga, valyuta birjalariga va kredit byurolariga ularning faoliyatida aniqlangan qoidabuzarliklarni bartaraf etish toʻgʻrisida, shu jumladan kredit tashkilotlari xizmatlari isteʼmolchilarining huquqlari buzilishiga olib keluvchi sabablarni bartaraf etish toʻgʻrisida ijro etilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar yuborishga;

banklar aksiyalariga bevosita va bilvosita egalik qiluvchilarning, shu jumladan oxirgi benefitsiar mulkdorlarning moliyaviy ahvoli hamda ishchanlik obroʻsi haqida axborot soʻrashga va olishga;

toʻlov tashkilotlari, toʻlov tizimlari operatorlari, valyuta birjalari va kredit byurolari rahbarlari hamda bosh buxgalterlariga nisbatan malaka talablarini qoʻyishga, shuningdek ularni lavozimga tayinlash va lavozimidan ozod etishning oʻziga xos xususiyatlarini belgilashga haqli.

62-modda. Kredit tashkilotlari xizmatlari isteʼmolchilarining huquqlarini himoya qilish boʻyicha chora-tadbirlar

Markaziy bank kredit tashkilotlari xizmatlari isteʼmolchilarining huquqlarini himoya qilish boʻyicha vazifalarni bajarish uchun quyidagi choralarni koʻradi:

kredit tashkilotlari tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlar toʻgʻrisidagi axborotni oshkor etish tartibini belgilaydi;

kredit tashkilotlari faoliyatidagi ularning xizmatlari isteʼmolchilarining huquqlari buzilishiga olib keluvchi tizimli kamchiliklarni aniqlaydi, shuningdek ularni bartaraf etish choralarini koʻradi;

oʻz xizmatlari isteʼmolchilarining huquqlari buzilishiga yoʻl qoʻygan kredit tashkilotlariga nisbatan choralar va sanksiyalar qoʻllaydi;

kredit tashkilotlari xizmatlari isteʼmolchilarining buzilgan huquqlarini tiklash borasida maslahatlar beradi va koʻmaklashadi;

moliyaviy xizmatlarning ochiqligini hamda aholining va tadbirkorlik subyektlarining moliyaviy savodxonligi darajasini oshirish choralarini koʻradi.

Markaziy bank xalqaro tajribani va Oʻzbekiston Respublikasi moliya bozorining oʻziga xos xususiyatini inobatga olgan holda moliyaviy ochiqlik indikatorlarini belgilaydi hamda oʻzining rasmiy veb-saytida eʼlon qiladi.

Markaziy bankda kredit tashkilotlari xizmatlari isteʼmolchilarining huquqlarini va qonuniy manfaatlarini himoya qilish xizmati tashkil etiladi.

Markaziy bank nazorat tadbirini oʻtkazishga haqli boʻlib, uning jarayonida Markaziy bank xodimlari kredit tashkiloti tomonidan bank xizmatlarining isteʼmolchilari bilan oʻzaro munosabatlarni amalga oshirish chogʻida oʻz faoliyatiga qoʻyiladigan talablarga rioya etilishini tekshirish maqsadida kredit tashkilotining faoliyati doirasida bitimlar tuzish yoki operatsiyalarni bajarish boʻyicha harakatlarni amalga oshiradi.

Nazorat tadbiri kredit tashkilotini oldindan xabardor qilmagan holda oʻtkaziladi.

63-modda. Asoslantirilgan mulohazaning Markaziy bank tomonidan qoʻllanilishi

Qonunchilikda belgilangan talablarga qoʻshimcha ravishda Markaziy bank tomonidan qoʻllaniladigan, koʻrib chiqilayotgan masalaning haqiqiy yoki iqtisodiy mazmuni rasmiy mazmunidan ustuvorligini nazarda tutuvchi professional baholash asoslantirilgan mulohazadir.

Asoslantirilgan mulohaza asosida qarorlar qabul qilish Markaziy bankning Bank nazorati qoʻmitasi vakolatiga kiradi.

Markaziy bank asoslantirilgan mulohazadan:

bankni tashkil etish uchun dastlabki ruxsatnomani, ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatlarni berish (berishni rad etish) chogʻida, shuningdek Markaziy bank tomonidan tartibga solish va nazoratga doir vazifalarni amalga oshirish chogʻida bankning bevosita hamda bilvosita muassislarining va aksiyalari egalarining, shu jumladan oxirgi benefitsiar mulkdorlarning moliyaviy holatini hamda ishchanlik obroʻsini baholash;

kredit tashkilotiga nisbatan birgalikda harakat qilayotgan shaxslarni aniqlash;

kredit tashkilotiga aloqador boʻlgan shaxslarni aniqlash hamda kredit tashkiloti tomonidan ancha qulay shartlar asosida bitimlar tuzilganligi faktlarini aniqlash;

kredit tashkilotida tavakkalchiliklarni boshqarish va ichki nazorat tizimi sifatini samarali ichki siyosatlarning mavjudligi hamda amalga oshirilishi nuqtai nazaridan baholash;

aktivlarni va majburiyatlarni baholash, shu jumladan ularning kredit tashkilotida tavakkalchiliklarni boshqarish boʻyicha Markaziy bankning normativ-huquqiy hujjatlariga muvofiqligi nuqtai nazaridan baholash uchun foydalanishga haqli.

Asoslantirilgan mulohaza Markaziy bank tomonidan kredit tashkilotlari va banklar guruhlari faoliyati ustidan nazoratni amalga oshirish doirasida olingan axborotga, jismoniy va yuridik shaxslardan, xalqaro tashkilotlardan, davlat organlaridan, shu jumladan chet el nazorat organlari hamda tashkilotlaridan, boshqa ochiq manbalardan olingan va asoslantirilgan mulohazani shakllantirish uchun muhim boʻlgan boshqa axborotga asoslanadi.

Asoslantirilgan mulohazani shakllantirish va undan foydalanish tartibi Markaziy bank tomonidan belgilanadi hamda qonuniylik, asoslantirilganlik, xolislik va bir xil yondashish prinsiplariga asoslanadi.

64-modda. Markaziy bankning tartibga solish va nazoratga doir vazifalarini amalga oshirish

Markaziy bankning tartibga solish va nazorat qilish vazifalarini Markaziy bankning Bank nazorati qoʻmitasi amalga oshiradi.

Markaziy bankning Bank nazorati qoʻmitasining vazifalari, vakolatlari va funksiyalari Markaziy bank tomonidan belgilanadi.

Kredit tashkilotlarining, toʻlov tashkilotlarining, toʻlov tizimlari operatorlarining, valyuta birjalarining, kredit byurolarining, banklar tomonidan autsorsingga topshirilgan xizmatlar hamda operatsiyalarni amalga oshiruvchi shaxslarning, shuningdek konsolidatsiyalashgan tarzda nazorat qilinishi lozim boʻlgan shaxslarning faoliyatini inspeksiya qilish (tekshirish) Markaziy bankning vakolatli xodimlari va Markaziy bank tomonidan belgilanadigan auditorlar tomonidan amalga oshiriladi.

Markaziy bank bankning ichki auditi oʻtkazilayotganda auditorlardan Markaziy bankning normativ-huquqiy hujjatlariga, shu jumladan tartib-taomillar va uslubiyotlarga rioya etilishini talab qilishga, shuningdek bevosita auditorlardan bank auditi bilan bogʻliq axborotni olishga haqli.

Markaziy bank kredit tashkilotlari, toʻlov tashkilotlari hamda toʻlov tizimlari operatorlari uchun majburiy boʻlgan, jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashishga doir ichki nazorat qoidalarini maxsus vakolatli davlat organi bilan birgalikda tasdiqlaydi.

65-modda. Ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatlarni berish

Markaziy bank quyidagi harakatlarni va (yoki) faoliyatni bajarish va (yoki) amalga oshirish uchun ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatlarni beradi:

birgalikda harakat qiluvchi shaxslar yoki shaxslar guruhi tomonidan bir yoki bir nechta bitim natijasida bankning ustav kapitalidagi:

1) besh va undan koʻproq foizni, lekin koʻpi bilan yigirma foizni;

2) yigirma va undan koʻproq foizni, lekin koʻpi bilan ellik foizni;

3) ellik foizni va undan koʻproq foizni tashkil etadigan ulush bevosita yoxud bilvosita sotib olinayotganda;

ushbu qismning ikkinchi xatboshisida nazarda tutilgan miqdorlardagi bank aksiyalari oluvchiga bogʻliq boʻlmagan holatlarda olinganda;

bank tomonidan boshqa bankning aksiyalari sotib olinayotganda;

banklar tomonidan oʻz aksiyalari sotib olinayotganda;

banklar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida shuʼba banklar va vakolatxonalar ochilayotganda, filiallar tashkil etilayotganda, banklarning kapitalida ishtirok etilayotganda, shu jumladan chet el banklari tashkil etilayotganda;

banklar tomonidan naqd chet el valyutasi va (yoki) milliy valyuta Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga olib chiqilayotganda;

bank tomonidan xizmatlar va operatsiyalarning ayrim turlari autsorsingga topshirilayotganda;

bank qayta tashkil etilayotganda;

bank ixtiyoriy ravishda tugatilayotganda;

ipoteka kreditlarini qayta moliyalashtirish faoliyatini amalga oshirishga;

mikromoliya tashkiloti faoliyatini amalga oshirishga;

kafolatlar berish tashkiloti faoliyatini amalga oshirishga;

faktoring tashkiloti faoliyatini amalga oshirishga;

jismoniy va yuridik shaxslar, shu jumladan tegishincha yaqin qarindoshlari hamda ular bilan bogʻliq boʻlgan shaxslar bilan birgalikda harakat qiluvchi jismoniy va yuridik shaxslar, shuningdek norezidentlar tomonidan bir yoki bir nechta bitim natijasida nobank kredit tashkilotining ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) yigirma va undan koʻproq foizni tashkil etadigan ulushi bevosita yoki bilvosita olinayotganda;

nobank kredit tashkilotining ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ushbu moddaning oʻn sakkizinchi xatboshisida nazarda tutilgan hajmdagi ulushi oluvchiga bogʻliq boʻlmagan holatlarda olinayotganda.

65 1 -modda. Xabardor qilish tartibida amalga oshiriladigan faoliyat (harakatlar)

Quyidagi faoliyat (harakatlar) turlarini amalga oshirish uchun bu haqda Markaziy bankni xabardor qilish talab etiladi:

lombard faoliyatini boshlash yoki tugatish;

naqd xorijiy va (yoki) milliy valyutani Oʻzbekiston Respublikasiga olib kirish;

bank filiali yoki bank xizmatlari ofisini ochish yoki tugatish;

toʻlov tashkilotini qayta tashkil etish (qoʻshib yuborish, qoʻshib olish, boʻlish, ajratib chiqarish, oʻzgartirish);

elektron pullar emitentining elektron pullarni chiqarish boʻyicha faoliyatni boshlash yoki tugatish;

mikromoliya tashkiloti filialini ochish yoki yopish;

lombard filialini ochish yoki yopish;

faktoring tashkilotining filialini ochish yoki yopish;

jismoniy va yuridik shaxslar, shu jumladan tegishincha yaqin qarindoshlari hamda ular bilan bogʻliq boʻlgan shaxslar bilan birgalikda harakat qiluvchi jismoniy va yuridik shaxslar, shuningdek norezidentlar tomonidan bir yoki bir nechta bitim natijasida nobank kredit tashkilotining ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) oʻn foizdan yigirma foizgacha tashkil etadigan ulushini bevosita yoki bilvosita olish.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan faoliyat (harakatlar) turlari bilan Markaziy bankni xabardor qilmasdan shugʻullanish taqiqlanadi.

66-modda. Markaziy bank tomonidan nazorat qilinishi lozim boʻlgan shaxslarni inspeksiyadan (tekshiruvdan) oʻtkazish

Markaziy bank kredit tashkilotlarini, toʻlov tashkilotlarini, toʻlov tizimlari operatorlarini, valyuta birjalarini, kredit byurolarini, banklar tomonidan autsorsingga topshirilgan xizmatlar hamda operatsiyalarni amalga oshiruvchi shaxslarni, shuningdek konsolidatsiyalashgan tarzda nazorat qilinishi lozim boʻlgan shaxslarni tavakkalchiliklarni baholash natijalari asosida inspeksiyadan oʻtkazadi, shuningdek ularni huquqni muhofaza qiluvchi organlarning soʻrovlari, jismoniy va yuridik shaxslarning qonunchilik buzilganligi faktlari toʻgʻrisidagi murojaatlari boʻyicha alohida masalalar yuzasidan tekshiruvdan oʻtkazishi mumkin.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslarni inspeksiyadan (tekshiruvdan) oʻtkazish tartibi Markaziy bank tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi. Inspeksiya (tekshiruv) davlat organlari va boshqa tashkilotlar bilan kelishuvsiz hamda ular xabardor qilinmasdan amalga oshiriladi.

Markaziy bankning Bank nazorati qoʻmitasi Markaziy bank tomonidan nazorat qilinishi lozim boʻlgan shaxslar faoliyatining inspeksiyadan (tekshiruvdan) oʻtkaziladigan sohasi yoʻnalishini Markaziy bank tarkibiy boʻlinmalarining vazifalaridan kelib chiqqan holda belgilaydi.

Markaziy bank tomonidan nazoratga doir vazifalarni bajarishga toʻsqinlik qilinganligi uchun Markaziy bank nazorat qilishi lozim boʻlgan shaxslarga nisbatan choralar va sanksiyalar qoʻllanilishi mazkur shaxslarni inspeksiyadan (tekshiruvdan) oʻtkazishdan ozod etmaydi.

Markaziy bankning inspeksiya va tekshirish oʻtkazishni amalga oshiruvchi boʻlinmalarining vakolatlari, ularning majburiyatlarini taqsimlash Markaziy bankning Bank nazorati qoʻmitasi tomonidan belgilanadi.

Inspeksiya (tekshiruv) oʻtkazish uchun Markaziy bank tasarrufidagi tashkilotlarning, shuningdek banklar va sohaga oid boshqa tashkilotlarning xodimlari jalb etilishi mumkin.

67-modda. Markaziy bank tomonidan qoʻllaniladigan choralar va sanksiyalar

Markaziy bank banklar va bank faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq banklarga, banklarning bevosita hamda bilvosita aksiyadorlariga, shu jumladan oxirgi benefitsiar mulkdorlariga, kuzatuv kengashi va boshqaruvi aʼzolariga, banklarning muhim ahamiyatga ega xodimlariga, shuningdek banklarning islomiy moliya kengashi aʼzolariga nisbatan choralar hamda sanksiyalar qoʻllashga haqli.

Nobank kredit tashkilotlari qonunchilik talablarini, shu jumladan belgilangan prudensial normativlarni buzgan yoki xabardor qilish tartibida faoliyatni (harakatlarni) amalga oshirish uchun belgilangan talablar va shartlar bajarilganligi toʻgʻrisida Markaziy bankka yolgʻon yoki notoʻgʻri axborot bergan taqdirda Markaziy bank:

qoidabuzarga oʻz faoliyatida aniqlangan qoidabuzarliklarni bartaraf etish toʻgʻrisida ijro etilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar yuborishga;

ularning oʻz kapitalining besh foizigacha miqdorda jarima undirishga;

ayrim operatsiyalarni oʻtkazishni uch oygacha boʻlgan muddatga cheklashga;

nobank kredit tashkiloti toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni tegishincha mikromoliya tashkiloti faoliyatini amalga oshiruvchi tashkilotlar reyestridan, ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlari reyestridan, kafolatlar berish tashkilotlari reyestridan, faktoring tashkilotlari reyestridan yoki lombardlar reyestridan chiqarib tashlashga;

xabardor qilish tartibida amalga oshiriladigan faoliyatni toʻxtatib turishga yoki tugatishga haqlidir.

Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi qonunchilik kredit tashkilotlari, toʻlov tashkilotlari, toʻlov tizimlari operatorlari tomonidan buzilganligi aniqlangan taqdirda Markaziy bank ularga nisbatan qonunchilikka muvofiq choralar va sanksiyalar qoʻllashga haqli.

Kredit tashkilotlariga, toʻlov tashkilotlariga, toʻlov tizimlari operatorlariga, valyuta birjalariga va kredit byurolariga choralar va sanksiyalar qoʻllash tartibi Markaziy bank tomonidan belgilanadi.

Markaziy bank ayni bir qoidabuzarlik boʻyicha bir vaqtning oʻzida yoki ketma-ket bir nechta choralar va (yoki) sanksiyalar qoʻllashga haqlidir.

67 1 -modda. Moliyaviy xizmatlar sohasidagi maxsus “tartibga solish qumdoni” huquqiy rejimi

Yuridik shaxslarning yangi moliyaviy operatsiyalar, texnologiyalar va xizmatlarni nazorat qilinadigan cheklangan muhitda (qamrov hududi, sinov davri, operatsiyalar va xizmatlarning soni va (yoki) hajmi, isteʼmolchilar soni va boshqalar) sinovdan oʻtkazish boʻyicha faoliyatini maxsus tartibga solish moliyaviy xizmatlar sohasidagi maxsus huquqiy rejimdir (“tartibga solish qumdoni”).

Maxsus huquqiy rejimni joriy etish va bekor qilish, mazkur rejim doirasida faoliyatni amalga oshirish tartibi Markaziy bank tomonidan belgilanadi.

Maxsus huquqiy rejim Markaziy bank tomonidan maxsus huquqiy rejimning vaqtinchalik tartibini tasdiqlash orqali joriy etilib, ushbu tartib quyidagilarni nazarda tutadi:

maxsus huquqiy rejimning uch yildan oshishi mumkin boʻlmagan amal qilish muddatini;

maxsus huquqiy rejim ishtirokchilariga nisbatan tatbiq etilmaydigan qonunchilik hujjatlarining normalarini;

maxsus huquqiy rejim joriy etilishining samaradorligi va natijadorligini baholash tartib-taomillari hamda mezonlarini, shu jumladan maqsadli indikatorlarni;

maxsus huquqiy rejimni joriy etish va qoʻllash uchun zarur boʻlgan boshqa axborotni.

Maxsus huquqiy rejim amal qilishi yakunlanganidan keyin maxsus huquqiy rejim doirasida sinovdan oʻtkazilgan yangi moliyaviy operatsiyalar, texnologiyalar va xizmatlarni joriy etishning maqsadga muvofiqligi yuzasidan tahlil oʻtkaziladi.

Maxsus huquqiy rejim doirasida sinovdan oʻtkazilgan yangi moliyaviy operatsiyalar, texnologiyalar va xizmatlarni joriy etish maqsadga muvofiq deb topilgan taqdirda, Markaziy bank maxsus huquqiy rejim doirasida sinovdan oʻtkazilgan yangi moliyaviy operatsiyalar, texnologiyalar hamda xizmatlarni ularning amal qilishini cheklamasdan joriy etishga doir qonunchilik hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish boʻyicha takliflar tayyorlaydi.

67 2 -modda. Banklardagi omonatlarni kafolatlash tizimining ishlashiga doir Markaziy bankning vazifalari va vakolatlari

Markaziy bank banklardagi omonatlarni kafolatlash tizimi ishlashi yuzasidan quyidagilarni belgilaydi:

banklar tomonidan Omonatlarni kafolatlash jamgʻarmasiga badallar toʻlash tartibini;

Omonatlarni kafolatlash agentligi tomonidan kafolatlangan omonatlar boʻyicha kompensatsiyalar toʻlash tartibi va shartlarini, shu jumladan kafolatlangan omonatlar boʻyicha kompensatsiya olish uchun taqdim etiladigan hujjatlar roʻyxatini, shuningdek ularni rasmiylashtirishga qoʻyiladigan talablarni;

omonatlarni kafolatlash tizimi toʻgʻrisida jamoatchilikni xabardor qilish tartibi va shartlarini.

Omonatlarni kafolatlash jamgʻarmasi mablagʻlarining taqchilligi yuzaga kelganda Markaziy bank likvidlilikni taʼminlash uchun Omonatlarni kafolatlash agentligiga uch oygacha boʻlgan muddatga kredit berishi yoki islomiy moliya vositalarini qoʻllashi mumkin.

10 1 -bob. Markaziy bankning islomiy moliya kengashi

67 3 -modda. Markaziy bank islomiy moliya kengashining faoliyati

Markaziy bankda besh nafar aʼzodan iborat boʻlgan Markaziy bankning islomiy moliya kengashi tashkil etiladi.

Markaziy bankning islomiy moliya kengashi Markaziy bank nazorat qilishi kerak boʻlgan shaxslar tomonidan amalga oshiriladigan islomiy moliya faoliyatini muvofiqlashtiruvchi kollegial organ hisoblanadi.

Markaziy bank islomiy moliya kengashining faoliyati Markaziy bank boshqaruvi tomonidan tasdiqlangan nizom asosida amalga oshiriladi.

Markaziy bank islomiy moliya kengashining aʼzolari Markaziy bank boshqaruvi tomonidan tayinlanadi.

Markaziy bank islomiy moliya kengashining vakolatlari va faoliyati reglamenti, uning huquqiy maqomi, shuningdek ushbu Kengash aʼzolariga nisbatan talablar Markaziy bank boshqaruvi tomonidan belgilanadi.

67 4 -modda. Markaziy bank islomiy moliya kengashining vazifalari

Markaziy bankning islomiy moliya kengashi:

islomiy moliya standartlarini ishlab chiqadi;

islomiy moliya faoliyati boʻyicha normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda Markaziy bankka koʻmaklashadi;

islomiy moliya sohasiga oid bahs-munozaralarga sabab boʻluvchi masalalar yuzasidan tushuntirishlar va izohlar beradi;

islomiy moliya faoliyati bilan bogʻliq nizolar boʻyicha xulosalar beradi.

Markaziy bankning islomiy moliya kengashi Markaziy bank tomonidan tasdiqlangan nizomga muvofiq boshqa vazifalarni ham bajarishi mumkin.

11-bob. Yakunlovchi qoidalar

68-modda. Xalqaro hamkorlik

Markaziy bank xalqaro tashkilotlar, chet davlatlarning markaziy banklari hamda bank nazorati va monetar siyosat boʻyicha boshqa organlari bilan hamkorlik qiladi hamda axborot almashishni amalga oshiradi.

Markaziy bank nazorat vazifalarini amalga oshirish boʻyicha, shu jumladan konfidensial axborotni almashish yuzasidan milliy va chet el organlari bilan hamkorlik qilish toʻgʻrisida bitimlar tuzishga haqli.

Markaziy bank chet davlatdan kelib tushgan axborotni uni taqdim etgan shaxsning roziligi boʻlgan taqdirda va tegishli shaxs qaysi maqsadlarda rozilik bergan boʻlsa, oʻsha maqsadlarda oshkor qilishga haqli.

69-modda. Markaziy bankning kommunikatsiya siyosati

Markaziy bank pul-kredit siyosatining va bank tizimining barqarorligini taʼminlash boʻyicha chora-tadbirlarning taʼsirchanligini oshirish maqsadida Markaziy bank siyosatining maqsadlari va mohiyatini jamoatchilik eʼtiboriga yetkazish orqali kommunikatsiya siyosatini ishlab chiqadi va amalga oshiradi.

Markaziy bankning kommunikatsiya siyosati tahliliy materiallarni, sharhlarni, statistik maʼlumotlarni, intervyularni, maʼruzalarni eʼlon qilish, shuningdek matbuot brifinglari tashkil etish orqali va umumeʼtirof etilgan xalqaro amaliyotni inobatga olgan holda boshqa usullar bilan amalga oshiriladi.

Markaziy bank bank tizimi faoliyatining shaffofligini taʼminlash uchun oʻzining rasmiy veb-saytida quyidagi axborotni:

banklarni nazorat qilish hamda tartibga solish sohasida qabul qilingan qonunlarning va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarning matnlarini va ularning qoʻllanilishiga doir tavsiyalarni;

banklar va bank faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga muvofiq boʻlishi uchun banklar tomonidan qoʻllaniladigan tizimlar, strategiyalar, tartib-taomillar hamda mexanizmlarni tekshirishda va banklar duchor boʻlgan yoki duchor boʻlishi mumkin boʻlgan tavakkalchiliklarni baholashda foydalaniladigan umumiy mezonlar hamda uslubiyotlarni;

banklarning rahbarlari roʻyxatini;

banklarning hisobotlarida mavjud boʻlgan maʼlumotlarni, bundan bank sirini yoki qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirni tashkil etuvchi maʼlumotlar mustasno;

koʻrilgan choralar va sanksiyalarni eʼlon qiladi hamda muntazam ravishda yangilab turadi.

69 1 -modda. Markaziy bankning davlat organlari va tashkilotlari bilan litsenziyalash, ruxsat berish va xabardor qilish tartib-taomillari doirasidagi oʻzaro hamkorligi

Markaziy bank davlat organlari va tashkilotlaridan litsenziyalash, ruxsat berish va xabardor qilish tartib-taomillari doirasida qarorlar qabul qilish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni soʻrab olishga haqlidir.

Davlat organlari va tashkilotlari Markaziy bank tomonidan soʻralgan, tegishli qaror qabul qilish uchun zarur boʻlgan axborotni taqdim etishi kerak.

70-modda. Markaziy bankning xodimlarini oʻz vazifalarini bajarishi chogʻida huquqiy jihatdan himoya qilish

Markaziy bank, uning xodimlari, tashqi ekspertlar va vaqtinchalik boshqaruvchilar, shuningdek nazorat qilishga doir vazifalarni bajaradigan ushbu Qonunda belgilangan boshqa shaxslar, shu jumladan ularning vakolatlari tugatilganidan yoki Markaziy bankda ishlashi tugaganidan keyin faqat oʻz vazifalarini bajarishi chogʻida insofsizlik bilan amalga oshirgan harakatlari (harakatsizligi) uchun javobgar boʻladi.

Markaziy bank ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslarning manfaatlarini, mazkur shaxslar ushbu Qonunga muvofiq bajaradigan vazifalar munosabati bilan qoʻzgʻatilgan sud ishini va maʼmuriy ishni yuritishda, shu jumladan ularning vakolatlari tugatilgan yoki Markaziy bankda ishlashi tugagan hollarda, ifodalashga doir xarajatlarni toʻlaydi.

71-modda. Markaziy bankning qarorlari ustidan shikoyat qilish

Markaziy bankning qarorlari ustidan qonunchilikda belgilangan tartibda shikoyat qilinishi mumkin.

72-modda. Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik

Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisidagi qonunchilik talablarini buzganlikda aybdor shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV

Toshkent sh.,

2019-yil 11-noyabr,

OʻRQ-582-son

(Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 12.11.2019-y., 03/19/582/4014-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son, 12.10.2021-y., 03/21/721/0952-son; 30.03.2022-y., 03/22/760/0249-son, 21.04.2022-y., 03/22/765/0332-son; 29.11.2023-y., 03/23/880/0905-son; 21.09.2024-y., 03/24/964/0736-son; 12.02.2025-y., 03/25/1026/0131-son; 19.02.2025-y., 03/25/1031/0160-son; 17.04.2025-y., 03/25/1057/0351-son 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son; 24.06.2025-y., 03/25/1070/0536-son; 28.03.2026-y., 03/26/1126/0279-son; 14.07.2026-y., 03/26/1158/0727-son)

lex.uz

Закон Республики Узбекистан

Закон Республики Узбекистан

О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Узбекистан «О Центральном банке Республики Узбекистан»

Принят Законодательной палатой 17 августа 2019 года Одобрен Сенатом 11 октября 2019 года

Статья 1. Внести в Закон Республики Узбекистан от 21 декабря 1995 года № 154-I «О Центральном банке Республики Узбекистан» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1995 г., № 12, ст. 247; 1998 г., № 9, ст. 181; 1999 г., № 5, ст. 124; 2001 г., № 1-2, ст. 23; 2003 г., № 1, ст. 8; 2005 г., № 1, ст. 18; Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2006 г., № 9, ст. 496; 2007 г., № 12, ст. 608; 2009 г., № 4, ст. 133, № 9, ст.ст. 330, 337, № 12, ст. 470; 2012 г., № 4, ст. 105, № 12, ст. 336; 2014 г., № 5, ст. 130, № 12, ст. 343; 2015 г., № 12, ст. 452; 2018 г., № 1, ст. 1; 2019 г., № 1, ст. 5, № 2, ст. 47) изменения и дополнения, утвердив его новую редакцию ( прилагается ).

Статья 2. Центральному банку Республики Узбекистан обеспечить исполнение, доведение до исполнителей и разъяснение среди населения сути и значения настоящего Закона.

Статья 3. Кабинету Министров Республики Узбекистан:

привести решения правительства в соответствие с настоящим Законом;

обеспечить пересмотр и отмену органами государственного управления их нормативно-правовых актов, противоречащих настоящему Закону.

Статья 4. Настоящий Закон вступает в силу со дня его официального опубликования.

О Центральном банке Республики Узбекистан

Глава 1. Общие положения

Статья 1. Цель настоящего Закона

Целью настоящего Закона является регулирование деятельности Центрального банка Республики Узбекистан.

На территории, где Конституционным Законом Республики Узбекистан установлен особый правовой режим, задачи по регулированию отношений, входящих в полномочия Центрального банка Республики Узбекистан, осуществляются специально уполномоченным органом.

Отношения участников территории, где установлен особый правовой режим, с банками и иными организациями, поднадзорными Центральному банку Республики Узбекистан, регулируются Центральным банком Республики Узбекистан совместно с уполномоченным органом на территории, где установлен особый правовой режим.

Статья 2. Законодательство о Центральном банке Республики Узбекистан

Законодательство о Центральном банке Республики Узбекистан состоит из настоящего Закона и иных актов законодательства.

Статья 3. Правовой статус Центрального банка Республики Узбекистан

Правовой статус, полномочия, функции и организация деятельности Центрального банка Республики Узбекистан (далее — Центральный банк) определяются Конституцией Республики Узбекистан, настоящим Законом и иными актами законодательства.

Центральный банк является юридическим лицом и находится в исключительной собственности государства, осуществляет свои расходы за счет собственных доходов.

Центральный банк принимает решения в пределах своих полномочий и функций независимо от других органов государственной власти и управления.

Центральный банк не отвечает по обязательствам государства, а государство — по обязательствам Центрального банка, если они сами не приняли на себя такие обязательства или если иное не предусмотрено законом.

Центральный банк, а также подведомственные ему организации имеют печать и бланки со своим наименованием с изображением Государственного герба Республики Узбекистан.

Статья 4. Имущество Центрального банка

Имущество Центрального банка составляют его денежные и иные материальные ценности, стоимость которых отражается в балансе Центрального банка.

Центральный банк вправе владеть, пользоваться и распоряжаться имуществом, отраженным в его балансе.

Статья 5. Основные цели деятельности Центрального банка

Основными целями деятельности Центрального банка являются обеспечение стабильности:

цен;

банковской системы;

функционирования платежных систем.

Деятельность Центрального банка по обеспечению стабильности банковской системы не должна отрицательно влиять на стабильность цен.

Получение прибыли не является целью Центрального банка.

Статья 6. Запрещенные для Центрального банка виды деятельности

Центральный банк не вправе:

заниматься оказанием финансовой помощи третьим лицам, за исключением подведомственных ему организаций;

осуществлять коммерческую деятельность;

выдавать гарантии по обязательствам третьих лиц, включая Правительство Республики Узбекистан;

участвовать в капиталах банков и уставных фондах (уставных капиталах) других юридических лиц, за исключением участия в капиталах валютной биржи, акционерного общества «Центральный депозитарий ценных бумаг» (далее — Центральный депозитарий ценных бумаг), а также подведомственных ему организаций, обеспечивающих деятельность Центрального банка.

Центральный банк не предоставляет кредиты или финансовую помощь Правительству Республики Узбекистан, другим государственным органам и организациям, в том числе для финансирования дефицита Государственного бюджета Республики Узбекистан (далее — Государственный бюджет).

Статья 7. Конфликт интересов и меры по предупреждению коррупции

Центральный банк разрабатывает и реализует политику по предотвращению, выявлению и управлению конфликтами интересов и меры по предупреждению коррупции, которые являются обязательными для соблюдения всеми работниками Центрального банка, а также его подведомственных организаций.

Статья 8. Подотчетность

Центральный банк подотчетен Сенату Олий Мажлиса Республики Узбекистан.

Сенат Олий Мажлиса Республики Узбекистан рассматривает годовой отчет Центрального банка вместе с заключением аудиторской организации.

Статья 9. Нормативно-правовые акты Центрального банка

Центральный банк в пределах своих полномочий принимает нормативно-правовые акты, обязательные для исполнения всеми физическими и юридическими лицами на территории Республики Узбекистан.

Нормативно-правовые акты Центрального банка вступают в силу со дня их официального опубликования, если в самих актах не указан более поздний срок.

Статья 10. Организационная структура Центрального банка

Центральный банк представляет собой единую централизованную систему управления.

Центральный банк для осуществления своих полномочий и выполнения функций вправе создавать подведомственные ему организации.

В Республике Каракалпакстан, областях и городе Ташкенте Центральный банк создает главные территориальные управления, не имеющие статуса юридического лица.

Подведомственные организации Центрального банка осуществляют свою деятельность на основании положения (устава), утверждаемого Центральным банком.

Глава 2. Полномочия и функции Центрального банка

Статья 11. Полномочия Центрального банка

Центральный банк:

устанавливает правила осуществления расчетов в Республике Узбекистан;

устанавливает порядок открытия, ведения и закрытия банком счетов клиентов в национальной и иностранной валюте;

выпускает в обращение и изымает из обращения на территории Республики Узбекистан денежные знаки;

реализовывает приоритетное право государства на приобретение аффинированного золота для пополнения активов в драгоценных металлах;

выпускает в оборот слитки из драгоценных металлов;

устанавливает порядок покупки и продажи денежных знаков из драгоценных металлов;

устанавливает порядок совершения банками операций с драгоценными металлами;

предоставляет банкам краткосрочные кредиты, а также кредиты для экстренной поддержки ликвидности в порядке и на условиях, определяемых им;

использует мотивированное суждение при лицензировании деятельности банков, учетной регистрации организаций, осуществляющих деятельность микрофинансовой организации, факторинговых организаций, организаций по рефинансированию ипотеки и организаций по предоставлению гарантий, а также регулировании и надзоре за деятельностью банков, организаций, осуществляющих деятельность микрофинансовой организации, организаций по рефинансированию ипотеки, организаций по предоставлению гарантий, факторинговых организаций, ломбардов и банковских групп;

запрашивает и получает от государственных органов и организаций информацию, необходимую для осуществления своих полномочий;

владеет, пользуется и распоряжается имуществом, отраженным в его балансе;

создает подведомственные ему организации, в том числе валютную биржу;

производит финансовые операции, в том числе оказывает банковские услуги иностранным правительствам, центральным банкам других государств;

представляет интересы Республики Узбекистан в центральных банках других государств и международных финансовых институтах в пределах своих полномочий;

открывает представительства в иностранных государствах;

осуществляет эмиссию облигаций;

заключает от своего имени или по поручению Правительства Республики Узбекистан от имени Республики Узбекистан клиринговые и платежные соглашения;

проводит контрольное мероприятие по выявлению нарушений в банках, организациях, осуществляющих деятельность микрофинансовой организации, организациях по рефинансированию ипотеки, организациях по предоставлению гарантий, факторинговых организациях и ломбардах, в том числе дистанционно;

устанавливает требования к воспроизведению изображений банкнот и монет;

открывает счета для банков, акционерного общества «Национальный клиринговый центр» (далее — Национальный клиринговый центр) и Центрального депозитария ценных бумаг;

осуществляет деятельность на финансовых рынках путем покупки и продажи аутрайт (спот и форвард) или по соглашению обратного выкупа, а также путем кредитования или заимствования рыночных инструментов, валют и драгоценных металлов;

принимает меры по выявлению и предотвращению угроз информационной безопасности и кибербезопасности в деятельности микрофинансовых организаций, ломбардов, организаций по рефинансированию ипотеки, организаций по предоставлению гарантий, факторинговых организаций (далее — небанковские кредитные организации), а также банков, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж и кредитных бюро;

осуществляет мониторинг за деятельностью банков и небанковских кредитных организаций (далее — кредитные организации), платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж, кредитных бюро по выявлению и предотвращению угроз информационной безопасности и кибербезопасности;

устанавливает требования к безопасности, кибербезопасности и проведению IT-аудита информационных систем электронных факторинговых платформ, созданных лицами, не являющимися кредитными организациями, и осуществляет надзор за выполнением данных требований;

определяет порядок оперативного обмена с Центральным банком информацией об инцидентах и угрозах кибербезопасности, выявленных в деятельности кредитных организаций, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж и кредитных бюро.

Центральный банк может иметь и иные полномочия в соответствии с законодательством.

Статья 12. Функции Центрального банка

Центральный банк:

разрабатывает и реализует денежно-кредитную, в том числе валютную политику;

проводит мониторинг, анализ и прогнозирование уровня инфляции в Республике Узбекистан, публикует соответствующие информационные материалы и статистические данные;

осуществляет формирование и публикацию банковской, денежно-кредитной статистики, статистики внешнего сектора, включающей платежный баланс, международную инвестиционную позицию, внешний долг и резервные активы Республики Узбекистан;

ежегодно представляет Правительству Республики Узбекистан информацию по экономическим и финансовым вопросам, содержащим рекомендации по подготовке проекта Государственного бюджета;

организует наличное денежное обращение;

осуществляет валютное регулирование и валютный контроль;

регулярно устанавливает валютный курс для целей бухгалтерского учета, статистической и иной отчетности по валютным операциям, а также для исчисления таможенных и других обязательных платежей на территории Республики Узбекистан;

осуществляет государственную регистрацию банков и кредитных бюро;

лицензирует деятельность банков, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж и кредитных бюро, регулирует и осуществляет надзор за деятельностью банков, а также небанковских кредитных организаций, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж, Национального клирингового центра, кредитных бюро и банковских групп;

регулирует и осуществляет надзор за деятельностью Центрального депозитария ценных бумаг по расчетам денежными средствами по результатам сделок с ценными бумагами;

выдает документы разрешительного характера;

принимает уведомления о начале и прекращении деятельности (действий), осуществляемой в порядке уведомления, осуществляет контроль над уведомителями, осуществляющими деятельность (действия) в уведомительном порядке, принимает решения о приостановлении, возобновлении и прекращении деятельности (действий);

осуществляет санацию банков;

осуществляет самостоятельно или по поручению Правительства Республики Узбекистан банковские операции и иные сделки, необходимые для выполнения функций фискального агента правительства;

принимает меры по обеспечению стабильности функционирования платежных систем в Республике Узбекистан;

осуществляет мониторинг и контроль за соблюдением лицами, подлежащими надзору Центрального банка, правил внутреннего контроля и порядка предоставления в специально уполномоченный государственный орган информации, связанной с противодействием легализации доходов, полученных от преступной деятельности, финансированию терроризма и финансированию распространения оружия массового уничтожения;

является депозитарием средств Международного валютного фонда в валюте Республики Узбекистан, осуществляет операции и сделки, в том числе предусмотренные международными договорами Республики Узбекистан;

принимает меры по обеспечению защиты прав и законных интересов потребителей услуг кредитных организаций, повышению доступности финансовых услуг и уровня финансовой грамотности населения и субъектов предпринимательства;

по согласованию с уполномоченным государственным органом в сфере кибербезопасности выявляет объекты критической информационной инфраструктуры кредитных организаций, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж и кредитных бюро, разрабатывает требования по формированию их реестра и обеспечению кибербезопасности;

проводит в соответствии с порядком, установленным уполномоченным государственным органом в сфере кибербезопасности, экспертизу информационных систем и ресурсов, объектов критической информационной инфраструктуры кредитных организаций, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж и кредитных бюро на соответствие требованиям кибербезопасности;

проводит аудит информационной безопасности и кибербезопасности объектов информатизации кредитных организаций, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж и кредитных бюро;

ведет рейтинг по уровню обеспечения информационной безопасности и кибербезопасности в деятельности кредитных организаций, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж и кредитных бюро;

выдает кредитным организациям, платежным организациям, операторам платежных систем, валютным биржам и кредитным бюро обязательные для исполнения предписания и принимает нормативные документы по предотвращению и (или) устранению угроз кибербезопасности (в том числе хищений, связанных с банковскими картами);

осуществляет управление, учет и хранение международных резервов Республики Узбекистан (далее — международные резервы), включая резервы Правительства Республики Узбекистан по соглашению.

Центральный банк может выполнять другие функции в соответствии с законодательством для достижения целей, установленных настоящим Законом.

Глава 3. Финансовое положение Центрального банка

Статья 13. Уставный капитал Центрального банка

Размер уставного капитала Центрального банка составляет один триллион сумов. Увеличение размера уставного капитала производится постановлением Сената Олий Мажлиса Республики Узбекистан.

Уставный капитал Центрального банка не подлежит передаче или использованию в качестве закладного обеспечения.

Статья 14. Определение и распределение прибыли

Прибыль Центрального банка за каждый финансовый год определяется после формирования резервов, покрытия возможных потерь по безнадежным, сомнительным долгам и другим активам, учета всех доходов и расходов, а также фактической оценки активов и пассивов.

Нереализованные доходы и расходы Центрального банка, образующиеся от переоценки международных резервов в результате изменения курса иностранной валюты или стоимости драгоценных металлов, относятся в фонд переоценки по операциям с международными резервами. Указанный нереализованный доход не направляется в Государственный бюджет.

Прибыль Центрального банка распределяется в порядке, установленном его правлением, одновременно с утверждением годового отчета.

По решению правления Центрального банка могут формироваться резервы и фонды целевого назначения.

Остаток прибыли после пополнения в установленном порядке резервов и фондов целевого назначения направляется в доход Государственного бюджета. Если сумма уставного капитала и общих резервов составит менее десяти процентов денежных обязательств Центрального банка, определяемых в качестве денег в обращении и финансовых требований к Центральному банку, за исключением обязательств перед Правительством Республики Узбекистан и международными финансовыми организациями, то в доход Государственного бюджета перечисляется не более пятидесяти процентов прибыли.

Не допускается перечисление остатка прибыли в Государственный бюджет до рассмотрения годового отчета.

Статья 15. Годовой отчет Центрального банка

Отчетный период Центрального банка устанавливается с 1 января по 31 декабря календарного года включительно. Годовой отчет с приложением заключения аудиторской организации не позднее 15 мая представляется на рассмотрение Сената Олий Мажлиса Республики Узбекистан.

Годовой отчет Центрального банка включает:

анализ состояния экономики;

отчет о деятельности Центрального банка, в том числе обзор денежно-кредитной политики и состояния банковского сектора.

Центральный банк ежегодно публикует годовой отчет на своем официальном веб-сайте.

Статья 16. Внутренний аудит деятельности Центрального банка

Внутренний аудит деятельности Центрального банка осуществляется службой внутреннего аудита Центрального банка. Служба внутреннего аудита Центрального банка в своей деятельности подотчетна правлению Центрального банка и Аудиторскому комитету.

В Центральном банке создается Аудиторский комитет, состоящий из трех независимых членов.

Члены Аудиторского комитета назначаются правлением Центрального банка. При этом один из независимых членов правления Центрального банка должен быть председателем Аудиторского комитета и один из членов Аудиторского комитета должен иметь опыт работы в сфере бухгалтерского учета или аудита.

Полномочия и регламент деятельности, правовой статус Аудиторского комитета, а также требования к его членам определяются правлением Центрального банка.

Аудиторский комитет в рамках полномочий, предоставленных правлением Центрального банка, выполняет задачи по осуществлению надзора за процессом подготовки финансовых отчетов в Центральном банке и деятельностью службы внутреннего аудита, наблюдению за эффективностью систем управления рисками и внутреннего контроля и обеспечению качественного проведения внешнего аудита.

Аудиторский комитет подотчетен в своей деятельности правлению Центрального банка.

Внутренний аудит деятельности подведомственных организаций Центрального банка проводится не реже одного раза в год.

Статья 17. Внешний аудит деятельности Центрального банка

Внешний аудит деятельности Центрального банка проводится ежегодно аудиторскими организациями в соответствии с Международными стандартами аудита.

Информация, полученная внешним аудитором в ходе проведения проверки деятельности Центрального банка, является конфиденциальной и не подлежит разглашению без его согласия.

Требования, предъявляемые к аудиторской организации, проводящей внешний аудит, определяются Центральным банком.

Глава 4. Управление Центральным банком

Статья 18. Правление Центрального банка

Высшим органом Центрального банка является правление Центрального банка.

Правление Центрального банка определяет основные направления деятельности Центрального банка и управляет им.

Статья 19. Состав правления Центрального банка

Правление Центрального банка состоит из девяти человек.

Председателем правления Центрального банка является председатель Центрального банка. Председатель правления Центрального банка назначается на должность и освобождается от должности Сенатом Олий Мажлиса Республики Узбекистан по представлению Президента Республики Узбекистан.

В состав правления Центрального банка входят председатель Центрального банка, его первый заместитель и заместители, а также два независимых члена правления.

Независимые члены правления Центрального банка утверждаются Кенгашем Сената Олий Мажлиса Республики Узбекистан по представлению председателя Центрального банка.

Статья 20. Полномочия правления Центрального банка

Правление Центрального банка:

определяет основные параметры денежно-кредитной политики, включая объемы, лимиты и нормативы операций Центрального банка по предоставлению и изъятию ликвидности, процентные ставки по денежно-кредитным операциям Центрального банка, в том числе ставку рефинансирования и (или) ключевую ставку, размеры обязательных резервных требований (нормативы обязательных резервов, коэффициент усреднения обязательных резервов) и перечень видов обеспечения по выдаваемым кредитам;

утверждает основные направления денежно-кредитной политики на предстоящий год;

утверждает нормативно-правовые акты Центрального банка;

утверждает исламские финансовые стандарты для кредитных организаций;

рассматривает вопрос участия Центрального банка в международных организациях, а также заключения и присоединения к международным договорам и соглашениям;

определяет номинальную стоимость, образцы и условия изъятия денежных знаков;

определяет порядок ведения бухгалтерского учета, отчетности и финансово-хозяйственной деятельности Центрального банка;

определяет для банков, в том числе для системно значимых банков, а также банковских групп, микрофинансовых организаций, организаций по рефинансированию ипотеки, организаций по предоставлению гарантий и факторинговых организаций порядок исчисления и допустимые значения пруденциальных нормативов;

утверждает для кредитных организаций правила проведения финансовых операций, ведения бухгалтерского учета;

утверждает для кредитных организаций, банковских групп и кредитных бюро правила составления и представления финансовой отчетности, ее структуру и содержание;

принимает решения о выдаче, переоформлении и отзыве лицензий на право осуществления банковской деятельности и на право осуществления исламской банковской деятельности;

принимает решение о санации банка;

принимает решения о выдаче лицензии, приостановлении, прекращении действия лицензии, переоформлении и аннулировании лицензии на право осуществления деятельности, валютных бирж и кредитных бюро;

принимает решения о выдаче, переоформлении и отзыве лицензии на право осуществления деятельности операторов платежных систем и платежных организаций;

принимает решения об учетной регистрации организаций, осуществляющих деятельность микрофинансовой организации, организаций по рефинансированию ипотеки, организаций по предоставлению гарантий и факторинговых организаций, а также об исключении сведений о них из соответствующих реестров;

принимает решение об учетной регистрации Центрального депозитария ценных бумаг и Национального клирингового центра;

утверждает организационную структуру Центрального банка, структуру центрального аппарата Центрального банка и главных управлений Центрального банка по Республике Каракалпакстан, областям и городу Ташкенту и их штатное расписание;

принимает решения о создании, реорганизации и ликвидации подведомственных организаций Центрального банка;

принимает решения о создании и ликвидации в Центральном банке Совета по исламским финансам Центрального банка по координации вопросов исламской финансовой деятельности (далее — Совет по исламским финансам Центрального банка), а также устанавливает требования к его деятельности;

утверждает смету расходов и доходов Центрального банка;

рассматривает годовые и финансовые отчеты Центрального банка;

утверждает руководителей структурных подразделений и подведомственных организаций Центрального банка;

заслушивает отчеты и доклады руководителей структурных подразделений Центрального банка, его подведомственных организаций;

утверждает положение и состав Кредитного комитета и Комитета банковского надзора Центрального банка;

заслушивает отчеты и доклады Кредитного комитета и Комитета банковского надзора Центрального банка;

рассматривает и утверждает политику по предотвращению, выявлению и управлению конфликтами интересов при осуществлении деятельности Центрального банка;

устанавливает условия найма, прекращения трудового договора, оплаты труда работников Центрального банка в соответствии с законодательством, а также порядок получения ими кредитов;

принимает решения по вопросам банковской системы в соответствии с требованиями законодательства;

определяет стратегию управления, учета и хранения международных резервов;

утверждает минимальные требования к деятельности кредитных организаций при осуществлении взаимоотношений с потребителями их услуг;

утверждает требования к деятельности кредитных бюро;

рассматривает и решает другие вопросы, отнесенные к полномочиям Центрального банка.

Статья 21. Заседания правления Центрального банка

Заседания правления Центрального банка проводятся не реже одного раза в месяц.

Заседания правления Центрального банка созываются председателем Центрального банка. Заседания могут быть созваны также по требованию не менее трех членов правления Центрального банка.

Председательствует на заседаниях правления Центрального банка председатель Центрального банка, а в случае его отсутствия — его первый заместитель или один из заместителей.

Заседание правления Центрального банка правомочно при участии в нем не менее двух третей его членов. Решения правления Центрального банка принимаются простым большинством голосов присутствующих членов. В случае равенства голосов решающим является голос председательствующего.

Заседания правления Центрального банка проводятся, как правило, в закрытом режиме.

Планы проведения открытых заседаний правления Центрального банка, включая повестки, место и время проведения заседаний, объявляются на официальном веб-сайте Центрального банка.

Заседания правления Центрального банка проводятся согласно регламенту.

Решение правления Центрального банка принимается в виде постановления.

Статья 22. Председатель Центрального банка

Председатель Центрального банка:

руководит деятельностью Центрального банка и его правления, распоряжается фондами банка и несет ответственность за выполнение функций, возложенных на Центральный банк, а также представляет Центральный банк на территории Республики Узбекистан и за рубежом без доверенности;

руководит службой внутреннего аудита;

решает вопросы деятельности Центрального банка, за исключением отнесенных настоящим Законом к полномочиям правления Центрального банка;

подписывает постановления правления Центрального банка, принимает приказы и распоряжения;

совершает действия по оперативному управлению деятельностью и текущим операциям Центрального банка;

представляет отчет Президенту Республики Узбекистан и Сенату Олий Мажлиса Республики Узбекистан;

представляет Центральный банк в Олий Мажлисе Республики Узбекистан, в Кабинете Министров Республики Узбекистан, министерствах и ведомствах, судах, банках и учреждениях, международных и иностранных организациях по всем вопросам деятельности Центрального банка;

поручает решение отдельных вопросов своим заместителям, руководителям структурных подразделений центрального аппарата, руководителям главных управлений Центрального банка по Республике Каракалпакстан, областям и городу Ташкенту;

проводит прием физических лиц и представителей юридических лиц.

Срок полномочий председателя Центрального банка — пять лет.

В случае отсутствия председателя Центрального банка его обязанности выполняет первый заместитель или один из заместителей председателя.

Статья 23. Основания для освобождения от занимаемой должности председателя Центрального банка

Председатель Центрального банка может быть освобожден от занимаемой должности по следующим основаниям:

истечение срока полномочий;

заявление об освобождении от занимаемой должности с указанием причин;

вступление в законную силу обвинительного приговора суда в отношении него;

невозможность исполнения своих служебных обязанностей по состоянию здоровья, на основании заключения государственной медицинской комиссии;

смерть или объявление его умершим решением суда;

совершение действий, несовместимых с пребыванием в занимаемой должности, в том числе грубое нарушение настоящего Закона и нанесение существенного ущерба интересам Центрального банка.

Статья 24. Заместители председателя Центрального банка

Первый заместитель и заместители председателя Центрального банка назначаются на должность и освобождаются от должности Президентом Республики Узбекистан по представлению председателя Центрального банка.

Первый заместитель и заместители председателя Центрального банка могут быть освобождены от занимаемой должности по следующим основаниям:

заявление об освобождении от занимаемой должности с указанием причин;

вступление в законную силу обвинительного приговора суда в отношении него;

невозможность исполнения своих служебных обязанностей по состоянию здоровья, на основании заключения государственной медицинской комиссии;

смерть или объявление его умершим решением суда;

совершение действий, несовместимых с пребыванием в занимаемой должности, в том числе грубое нарушение настоящего Закона и нанесение существенного ущерба интересам Центрального банка.

В целях предотвращения, выявления и управления конфликтами интересов при осуществлении функций, предусмотренных настоящим Законом, председатель Центрального банка обязан обеспечить разделение полномочий между своими заместителями, руководителями самостоятельных структурных подразделений, в том числе при осуществлении денежно-кредитной политики, управлении международными резервами, осуществлении банковского регулирования, надзора и контроля в сфере финансовых рынков.

Статья 25. Работники Центрального банка

Условия найма, прекращения трудового договора, оплаты труда работников Центрального банка и другие трудовые отношения определяются Центральным банком в соответствии с законодательством.

Работникам Центрального банка запрещается:

заниматься какими-либо другими видами оплачиваемой деятельности, за исключением научной и преподавательской деятельности;

входить в состав наблюдательных советов банков и хозяйствующих субъектов, за исключением случаев, предусмотренных законом;

разглашать или использовать в интересах третьих лиц информацию, составляющую банковскую тайну, или другую информацию, доступ к которой ограничен в соответствии с законодательством, ставшую им известной в связи с исполнением своих служебных обязанностей.

Привлечение работников Центрального банка для проведения проверки финансово-хозяйственной деятельности субъектов предпринимательства, включая кредитных организаций, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж, кредитных бюро, лиц, осуществляющих услуги и операции, переданные банками на аутсорсинг, а также лиц, подлежащих консолидированному надзору, не допускается.

Порядок оценки квалификации и профессионального уровня работников Центрального банка определяется им самостоятельно.

Глава 5. Денежно-кредитная политика Центрального банка

Статья 26. Разработка и осуществление денежно-кредитной политики Центрального банка

Центральный банк разрабатывает и осуществляет денежно-кредитную политику исходя из цели обеспечения стабильности цен посредством следующих мер:

формирование прогнозов макроэкономических показателей, в том числе инфляции, а также установление ее целевого показателя;

разработка основных направлений денежно-кредитной политики на предстоящий год;

определение целевых ориентиров денежно-кредитных показателей;

установление ставки рефинансирования и (или) ключевой ставки, а также процентных ставок по денежно-кредитным операциям Центрального банка;

установление нормативов по обязательным резервам банков в Центральном банке, а также коэффициента усреднения к сумме обязательных резервов;

проведение операций по предоставлению и изъятию ликвидности на денежном рынке;

осуществление интервенций на внутреннем валютном рынке;

проведение коммуникационной политики Центрального банка.

Статья 27. Основные направления денежно-кредитной политики

Центральный банк ежегодно не позднее чем за тридцать дней до начала следующего финансового года разрабатывает и информирует Президента Республики Узбекистан и Сенат Олий Мажлиса Республики Узбекистан об основных направлениях денежно-кредитной политики на предстоящий год.

Основные направления денежно-кредитной политики включают в себя следующую информацию:

основные принципы проводимой денежно-кредитной политики;

обзор развития экономики за предыдущий период;

перспективы развития экономики, прогноз основных макроэкономических показателей, в том числе инфляции, платежного баланса и денежно-кредитных показателей;

целевые показатели инфляции, основные параметры и принимаемые меры денежно-кредитной политики на предстоящий год, а также анализ рисков достижения ее целей.

Центральный банк публикует на своем официальном веб-сайте:

основные направления денежно-кредитной политики — ежегодно;

обзоры денежно-кредитной политики — ежеквартально;

основные денежно-кредитные показатели, включая динамику и структуру денежной массы, статистические сведения по банковской системе, обобщенные данные об операциях Центрального банка — ежемесячно.

Центральный банк представляет Президенту Республики Узбекистан ежеквартальную информацию о денежно-кредитной политике и состоянии банковского сектора.

Статья 28. Целевые ориентиры денежно-кредитных показателей

Центральный банк исходя из целевых показателей инфляции может устанавливать целевые ориентиры изменения одного или нескольких денежно-кредитных показателей.

Статья 29. Процентные ставки по денежно-кредитным операциям Центрального банка

Центральный банк может устанавливать одну или несколько процентных ставок по различным видам денежно-кредитных операций.

Центральный банк применяет процентную политику для воздействия на уровень рыночных процентных ставок в рамках проводимой денежно-кредитной политики.

Центральный банк публикует процентные ставки по денежно-кредитным операциям на своем официальном веб-сайте.

Статья 30. Обязательные резервные требования

В рамках проведения денежно-кредитной политики Центральный банк устанавливает нормативы обязательных резервов, депонируемых банками в Центральном банке под привлеченные ими обязательства.

Центральный банк утверждает размер обязательных резервных требований, структуру обязательств банков, под которые депонируются резервы, порядок расчета и резервирования, а также коэффициент усреднения обязательных резервов.

Нормативы обязательных резервов одинаковы для всех банков.

Обязательные резервы поддерживаются путем депонирования средств банков на специальных счетах в Центральном банке и (или) путем поддержания на корреспондентском счете, открытом в Центральном банке, усредненной величины обязательных резервов, рассчитываемой исходя из размера коэффициента усреднения обязательных резервов.

Коэффициент усреднения обязательных резервов представляет собой числовой множитель, значение которого находится в интервале от 0 до 1.

Изменение нормативов минимальных резервных требований вводится в действие не раньше, чем через месяц со дня принятия такого решения.

Обращение взыскания на обязательные резервы, депонируемые банками на счетах в Центральном банке, не допускается.

Статья 31. Операции по предоставлению и изъятию ликвидности на денежном рынке

Центральный банк проводит операции по предоставлению и изъятию ликвидности на денежном рынке в целях оказания воздействия на уровень рыночных процентных ставок, а также поддержания и регулирования ликвидности банковской системы. Данные операции включают:

кредиты под обеспечение;

операции «своп»;

операции на открытом рынке;

специальные механизмы рефинансирования;

депозитные операции;

эмиссию облигаций Центрального банка.

Операции, предусмотренные в части первой настоящей статьи, могут включать и другие инструменты, в том числе инструменты, соответствующие исламским финансовым стандартам (далее — исламские финансовые инструменты), определенные Центральным банком с учетом общепринятой международной практики.

Статья 32. Обеспечение по кредитам Центрального банка

Обеспечением по кредитам Центрального банка могут выступать:

валютные ценности, входящие в категорию международных резервов Центрального банка Республики Узбекистан;

государственные ценные бумаги Республики Узбекистан;

право требования по кредитам банков;

долговые инструменты и другие ценности, а также поручительства и банковские гарантии, перечень которых определяется Центральным банком с учетом их ликвидности и общепринятой международной практики.

Центральный банк публикует условия кредитования банков на своем официальном веб-сайте.

Статья 33. Экстренная поддержка ликвидности коммерческих банков

Центральный банк вправе предоставлять платежеспособным и стабильным коммерческим банкам экстренную поддержку ликвидности в виде краткосрочных кредитов со сроком до шести месяцев в целях обеспечения бесперебойности платежей при возникновении временного дефицита ликвидности. Процентная ставка по данным кредитам должна быть не менее действующих ставок по другим кредитам Центрального банка, и он должен быть обеспечен активами банка.

Для получения кредитов экстренной поддержки коммерческий банк должен представить в Центральный банк план мероприятий по своевременному погашению данного кредита и восстановлению состояния ликвидности.

В особых случаях, когда создается угроза стабильности финансовой системы страны, решением правления Центрального банка допускается предоставление кредита на срок до одного года с относительно высокой процентной ставкой.

Центральный банк вправе использовать исламские финансовые инструменты для экстренной поддержки ликвидности банков, осуществляющих исламскую банковскую деятельность.

Статья 34. Операции Центрального банка на открытом рынке

В целях воздействия на уровень рыночных процентных ставок и ликвидности в банковской системе Центральный банк может покупать и продавать на открытом рынке:

государственные ценные бумаги Республики Узбекистан, а также долговые обязательства в виде облигаций, выпущенные самим Центральным банком;

иные ценные бумаги по решению Центрального банка.

Центральный банк не вправе использовать операции на открытом рынке для финансирования Государственного бюджета, покупать государственные ценные бумаги Республики Узбекистан при их первичном размещении.

Лимит операций Центрального банка на открытом рынке определяется Центральным банком.

Статья 35. Облигации Центрального банка

Центральный банк осуществляет эмиссию облигаций исключительно в целях реализации денежно-кредитной политики.

Порядок и условия эмиссии, размещения, обращения и погашения облигаций определяются Центральным банком.

Статья 36. Валютные интервенции на внутреннем валютном рынке

Валютные интервенции Центрального банка осуществляются путем купли-продажи иностранной валюты на внутреннем валютном рынке для воздействия на совокупный спрос и предложение денег, а также сглаживания чрезмерных колебаний курса сума.

Статья 37. Участие Центрального банка на денежном рынке

Денежный рынок является системой организации и осуществления торгов (биржевых и внебиржевых) по размещению и привлечению денежных средств в национальной и иностранной валютах.

Центральный банк определяет объемы, виды и место проведения своих операций на денежном рынке.

Статья 38. Банковское обслуживание клиентов Центральным банком

Центральный банк в порядке и на условиях, предусмотренных законодательством, может осуществлять банковские операции по обслуживанию основных счетов органов государственной власти и управления, в том числе Министерства обороны, Министерства внутренних дел, Министерства по чрезвычайным ситуациям, Службы государственной безопасности Республики Узбекистан, Государственной службы безопасности Президента Республики Узбекистан, Национальной гвардии Республики Узбекистан, включая счета их воинских частей, Центрального депозитария ценных бумаг, а также подведомственных Центральному банку организаций.

Глава 6. Денежная система Республики Узбекистан и организация денежного обращения

Статья 39. Денежная система Республики Узбекистан

Денежная система Республики Узбекистан включает в себя денежную единицу Республики Узбекистан, организацию и регулирование денежного обращения.

Денежной единицей Республики Узбекистан является сум. Один сум состоит из ста тийинов.

Сум является единственным неограниченным законным средством платежа в Республике Узбекистан.

Номиналы денежных знаков Республики Узбекистан определяются Центральным банком.

Графическое обозначение сума в виде символа утверждается Центральным банком.

Центральный банк организует наличное денежное обращение на территории Республики Узбекистан.

Соотношение между сумом и золотом или другими драгоценными металлами не устанавливается.

Статья 40. Выпуск денежных знаков в обращение

Центральный банк имеет исключительное право на выпуск денежных знаков в обращение в качестве законных платежных средств на территории Республики Узбекистан. Денежные знаки выпускаются в виде банкнот и монет, в том числе драгоценных металлов.

Денежные знаки, находящиеся в обращении, являются безусловными обязательствами Центрального банка и обеспечиваются всеми его активами.

Образцы денежных знаков, а также их дизайн утверждаются Центральным банком по согласованию с Кенгашем Сената Олий Мажлиса Республики Узбекистан. Дизайн денежных знаков является собственностью Центрального банка. Сообщения о выпуске в обращение денежных знаков новых образцов, а также их описания публикуются Центральным банком в средствах массовой информации. Центральный банк и банки производят по требованию без взимания всякой платы или комиссионного сбора обмен одних номиналов денежных знаков на другие.

Требования к защитным элементам денежных знаков устанавливаются Центральным банком.

Центральный банк Республики Узбекистан вправе выпускать в обращение юбилейные и памятные денежные знаки, в том числе из драгоценных металлов.

Продажа денежных знаков в целях нумизматики и коллекционирования может осуществляться в порядке, установленном Центральным банком.

Центральный банк не возмещает уничтоженные, потерянные, фальшивые, подделанные и ставшие недействительными денежные знаки.

Подделка и незаконное изготовление денежных знаков влекут ответственность в соответствии с законом.

Статья 41. Изготовление и хранение денежных знаков

Центральный банк обеспечивает изготовление денежных знаков, хранение не выпущенных в обращение денежных знаков, хранение и уничтожение печатных форм и красок, устанавливает правила хранения, перевозки и инкассации наличных денег, а также их уничтожения.

Статья 42. Требования, предъявляемые к использованию денежных знаков в обращении

Денежные знаки, выпущенные в обращение Центральным банком, обязательны к приему на всей территории Республики Узбекистан по их номинальной стоимости во все виды платежей, а также для зачисления на счета, во вклады и для перевода.

Статья 43. Поврежденные денежные знаки

Центральный банк устанавливает и публикует порядок определения годности к обращению и замены поврежденных денежных знаков.

Банки без ограничений заменяют поврежденные денежные знаки в соответствии с правилами, установленными Центральным банком.

Статья 44. Изъятие денежных знаков из обращения

Центральный банк вправе изымать из обращения на территории Республики Узбекистан любые денежные знаки Республики Узбекистан. Основанием для этого служит опубликованное постановление правления Центрального банка с указанием порядка и периода времени обмена.

По истечении срока, установленного Центральным банком для обмена, денежные знаки перестают быть законными платежными средствами.

Статья 45. Осуществление платежей

Платежи на территории Республики Узбекистан осуществляются в виде наличных или безналичных расчетов.

Безналичные расчеты на территории Республики Узбекистан осуществляются через банки.

Статья 46. Обеспечение функционирования платежных систем

Центральный банк в целях обеспечения функционирования платежной системы:

определяет и реализует стратегию платежной системы;

в пределах своих полномочий разрабатывает и утверждает нормативно-правовые акты, регулирующие деятельность платежных организаций и операторов платежных систем;

устанавливает требования по защите прав потребителей на рынке платежных услуг;

осуществляет регулирование и надзор за деятельностью платежных организаций и операторов платежных систем.

Центральный банк вправе оказывать содействие банкам и платежным организациям, операторам платежных систем в организации расчетно-клирингового обслуживания платежей, в том числе с оплатой посредством банковских карт и других платежных инструментов, определять порядок проведения таких операций и давать соответствующие предписания.

Глава 7. Валютное регулирование и валютный контроль, а также управление международными резервами

Статья 47. Валютное регулирование и валютный контроль

Центральный банк является органом государственного валютного регулирования и валютного контроля.

Центральный банк в пределах своих полномочий:

разрабатывает и принимает нормативно-правовые акты по валютному регулированию;

осуществляет регулирование и контроль за деятельностью банков по соблюдению ими законодательства о валютном регулировании;

осуществляет лицензирование и регулирование деятельности валютных бирж;

устанавливает лимиты открытой валютной позиции и другие пруденциальные нормативы для банков;

устанавливает порядок открытия счетов в иностранной валюте;

устанавливает порядок определения валютного курса.

Статья 48. Международные клиринговые и платежные соглашения

Центральный банк вправе заключать от своего имени или по поручению Правительства Республики Узбекистан от имени Республики Узбекистан клиринговые и платежные соглашения, а также любые договоры с клиринговыми учреждениями, расположенными за пределами Республики Узбекистан.

Статья 49. Международные резервы

Международные резервы состоят из соответствующих активов Центрального банка и Правительства Республики Узбекистан.

Центральный банк формирует на своих балансовых счетах международные резервы, включающие:

монетарное золото;

специальные права заимствования и резервную позицию в Международном валютном фонде;

иностранную валюту;

ценные бумаги, выпущенные или гарантированные зарубежными правительствами, международными финансовыми организациями;

другие активы, включаемые в состав международных резервов согласно международным стандартам.

Перечень стран и международных финансовых организаций, обязательства которых включаются в международные резервы, определяется Центральным банком.

Международные резервы поддерживаются на уровне, достаточном для осуществления денежно-кредитной политики Центрального банка, а также обеспечения расчетов по международным операциям.

Статья 50. Операции в иностранной валюте

Центральный банк вправе осуществлять операции в иностранной валюте на территории Республики Узбекистан и за ее пределами в соответствии с законодательством о валютном регулировании и с учетом общепринятой международной практики.

Глава 8. Отношения Центрального банка с Правительством Республики Узбекистан

Статья 51. Взаимодействие Центрального банка с Правительством Республики Узбекистан и Советом финансовой стабильности

Центральный банк и Правительство Республики Узбекистан взаимодействуют в области денежно-кредитной и налогово-бюджетной политики.

Центральный банк и Правительство Республики Узбекистан обязаны информировать друг друга о предполагаемых действиях и достигнутых результатах, имеющих значение для экономической политики Правительства Республики Узбекистан, и проводить регулярные консультации.

Центральный банк в своей деятельности содействует реализации экономической политики Правительства Республики Узбекистан без ущерба его основным целям.

Центральный банк и Совет финансовой стабильности взаимодействуют по вопросам обеспечения стабильности финансовой системы путем совместной оценки факторов риска для финансовой стабильности, разработки, принятия и реализации комплекса согласованных решений в целях предотвращения возникновения системного финансового кризиса и минимизации его последствий.

Статья 52. Консультации в вопросах заимствования государственного сектора

Правительство Республики Узбекистан консультируется с Центральным банком по вопросам заимствования из внутренних и внешних источников кредитования в предстоящем финансовом году, включая суммы, которые будут выплачены в рамках такого заимствования, а также предлагаемые сроки и условия предоставления кредитов. Обо всех займах и кредитах, получаемых Республикой Узбекистан и ее государственными органами, Министерство финансов Республики Узбекистан сообщает Центральному банку.

Статья 53. Функции депозитария

Центральный банк может принимать в депозит денежные средства и валютные ценности Правительства Республики Узбекистан, а также других государственных органов. В качестве депозитария Центральный банк получает и выдает денежные средства, ведет их учет. Центральный банк может выплачивать проценты по указанным депозитам.

Статья 54. Функции фискального агента Правительства Республики Узбекистан

Центральный банк, действуя на условиях, согласованных с Министерством финансов Республики Узбекистан, может выступать в качестве фискального агента Правительства Республики Узбекистан и органов государственного управления при:

размещении эмитированных Министерством финансов Республики Узбекистан и другими государственными органами долговых обязательств (ценных бумаг), регистрации размещения;

выплате стоимости, процентов и других платежей по долговым обязательствам (ценным бумагам);

ведении счетов по долговым обязательствам (ценным бумагам) и исполнении платежных операций по ним;

осуществлении других операций по долговым обязательствам (ценным бумагам).

Центральный банк консультирует Министерство финансов Республики Узбекистан по вопросам графика и объема выпуска государственных ценных бумаг и погашения государственного долга с учетом их воздействия на ликвидность банковской системы и приоритетов денежно-кредитной политики.

Статья 55. Обмен информацией

Правительство Республики Узбекистан и Центральный банк в целях выполнения возложенных на них задач осуществляют постоянный обмен соответствующей статистической информацией.

Правительство, органы государственной власти и управления Республики Узбекистан представляют Центральному банку экономическую информацию, необходимую для выполнения его функций.

Глава 9. Взаимоотношения Центрального банка с кредитными организациями

Статья 56. Ответственность по обязательствам

Центральный банк и кредитные организации не несут ответственности по обязательствам друг друга.

Статья 57. Счета банков в Центральном банке

Центральный банк вправе вести счета банков и принимать от них депозиты.

Статья 58. Полномочия Центрального банка при сборе, обработке, хранении и распространении статистических данных

Центральный банк создает и поддерживает информационную сеть для нужд банковской системы и обмена статистическими данными с соответствующими органами государственного управления.

Центральный банк в пределах своих полномочий согласовывает с соответствующими органами государственного управления правила сбора, обработки, хранения и распространения статистических данных.

Для осуществления своих полномочий Центральный банк вправе запрашивать и получать информацию (в том числе конфиденциальную) от соответствующих органов государственного управления или непосредственно от субъектов предпринимательской деятельности в установленном законодательством порядке.

Статья 59. Преимущественное право Центрального банка

За Центральным банком закрепляется преимущественное право на удовлетворение его требований, установленных законодательством, за счет остатков на счетах должника и иных его активов в Центральном банке.

Центральный банк может реализовать свое преимущественное право, удержав остатки на счетах или продав по разумной цене другие активы с удержанием выручки в размере причитающегося ему платежа после вычета расходов по продаже.

Глава 10. Регулирование и надзор за деятельностью кредитных организаций, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж, кредитных бюро и банковских групп

Статья 60. Регулирующие функции Центрального банка

Центральный банк для осуществления регулирующих функций устанавливает:

порядок и условия государственной регистрации банков и кредитных бюро;

порядок лицензирования видов деятельности, на осуществление которых требуются лицензии, выдаваемые Центральным банком;

порядок прохождения разрешительных процедур;

порядок прохождения уведомительных процедур;

порядок и условия оценки потенциального приобретателя акций банков;

дополнительные требования к иностранным учредителям (акционерам) при создании ими банка или участии в уставном капитале банка;

порядок открытия, аккредитации, осуществления и прекращения деятельности представительств банков иностранных государств на территории Республики Узбекистан;

критерии достаточности управления и финансового положения банков для открытия дочернего банка и создания филиала за границей;

минимальный размер уставного фонда (уставного капитала) платежных организаций и операторов платежных систем;

ограничения по сделкам со связанными лицами банков, в том числе по предоставлению им кредитов;

минимальные требования к информационной безопасности и кибербезопасности кредитных организаций, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж и кредитных бюро;

требования к помещениям, обеспечению их защиты, оснащенности оборудованием, организационно-техническими средствами и программным обеспечениям кредитных организаций, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж и кредитных бюро;

порядок прекращения деятельности и ликвидации банков, в том числе в добровольной форме;

порядок и правила по санации и ликвидации банков;

особенности проведения аудиторской проверки банков;

методику определения системно значимых банков;

методику выявления факторов, влияющих на ухудшение финансового положения банков и банковских групп;

специальный правовой режим («регуляторная песочница») по апробации юридическими лицами новых финансовых операций, технологий и услуг в ограниченной контролируемой среде (территория охвата, период апробации, количество и (или) объем операций и услуг, количество потребителей и другие);

порядок осуществления микрофинансовыми организациями функций платежного агента (субагента) или агента банков, страховых и иных финансовых организаций;

порядок оказания микрофинансовыми организациями услуг исламского финансирования;

требования по начислению процентов по финансовым операциям банка, а также размера наценки и (или) доли от прибыли по исламским финансовым операциям и зачислению их на счета доходов и (или) расходов банка;

особенности изменения деятельности кредитных организаций;

иные требования исходя из возложенных на Центральный банк функций и полномочий.

Информация о выданных лицензиях подлежит опубликованию на официальном веб-сайте Центрального банка и должна быть доступной для ознакомления.

Центральный банк ведет государственные реестры банков и кредитных бюро, реестры лицензий, выданных банкам, платежным организациям, операторам платежных систем, валютным биржам, кредитным бюро, реестр организаций, осуществляющих деятельность микрофинансовой организации, реестр организаций по рефинансированию ипотеки, реестр организаций по предоставлению гарантий, реестр факторинговых организаций, реестр ломбардов, а также реестры документов разрешительного характера и уведомлений.

Статья 61. Надзорные функции Центрального банка

Центральный банк для осуществления надзорных функций устанавливает:

обязательные для кредитных организаций правила проведения финансовых операций, ведения бухгалтерского учета, составления и представления финансовой и надзорной отчетности, в том числе годовой отчетности, представления информации, необходимой для оценки рисков и надзора за их деятельностью;

обязательные для платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж и кредитных бюро правила осуществления деятельности и операций;

порядок получения банками согласия Центрального банка на распределение прибыли в случаях, предусмотренных Законом Республики Узбекистан «О банках и банковской деятельности»;

порядок определения границ (периметра) и методов консолидации;

порядок составления и представления основным банком банковской группы в Центральный банк консолидированной отчетности и информации, необходимой для осуществления надзора за деятельностью банковской группы;

порядок представления участниками банковской группы основному банку банковской группы информации о своей деятельности, необходимой для составления консолидированной отчетности о деятельности банковской группы;

требования к внутреннему контролю и системе управления рисками банков и банковских групп, а также корпоративному управлению в банках, в том числе по независимости членов наблюдательных советов банков;

требования к созданию в банках, осуществляющих исламскую банковскую деятельность системы управления, соответствующей исламским финансовым стандартам;

требования к внутреннему контролю по противодействию легализации доходов, полученных от преступной деятельности, финансированию терроризма и финансированию распространения оружия массового уничтожения кредитных организаций, платежных организаций, операторов платежных систем и банковских групп;

требования к содержанию и обновлению, порядок представления и оценки планов восстановления финансового положения банков и банковских групп;

порядок исчисления и допустимые значения пруденциальных нормативов для банков, в том числе для системно значимых банков, а также банковских групп, микрофинансовых организаций, организаций по рефинансированию ипотеки, организаций по предоставлению гарантий и факторинговых организаций;

дополнительные надбавки к значениям коэффициентов ликвидности и достаточности капитала банков, системно значимых банков и банковских групп;

порядок определения базового уровня значений вознаграждения, включая выплачиваемые вкладчикам — физическим лицам любые проценты и непроцентные платежи, доходы в натуральной форме, а также предельный уровень отклонения значений вознаграждений по договорам банковского вклада от их базового уровня;

порядок осуществления временного управления в банках;

порядок проведения оценки, критерии соответствия квалификационным требованиям, а также порядок согласования членов наблюдательного совета, правления и ключевого персонала банков, а также членов Совета по исламским финансам, координирующего вопросы исламских финансов банков, осуществляющих исламскую банковскую деятельность (далее — Совет по исламским финансам банка).

Центральный банк для осуществления надзорных функций вправе:

запрашивать и проверять отчетность, а также другие документы, требовать разъяснения информации, полученной от кредитных организаций, связанных с ними лиц, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж, кредитных бюро, а также банковских групп, лиц, осуществляющих услуги и операции, переданные банками на аутсорсинг, и ассоциаций (союзов) кредитных организаций;

проводить инспектирование (проверку) кредитных организаций, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж, кредитных бюро, лиц, осуществляющих услуги и операции, переданные банками на аутсорсинг, а также лиц, подлежащих консолидированному надзору;

устанавливать требования к внутреннему аудиту банков, микрофинансовых организаций, организаций по рефинансированию ипотеки, кредитных бюро, организаций по предоставлению гарантий и факторинговых организаций;

устанавливать предельные значения процентных ставок и платежей по потребительским кредитам и микрозаймам, предоставляемым банками и микрофинансовыми организациями, а также микрозаймам, выдаваемым ломбардами;

устанавливать размер дополнительных отчислений к календарному взносу, ежеквартально уплачиваемых банками в Фонд гарантирования вкладов;

определять условия и процедуру списания безнадежных активов;

устанавливать для кредитных организаций и кредитных бюро формы отчетности и методику ее составления, периодичность и сроки представления;

требовать от банка представления консолидированной отчетности;

направлять банкам и основным банкам банковских групп требование по разработке и представлению планов восстановления, предусматривающих меры восстановления финансового положения в случае его ухудшения;

направлять кредитным организациям, платежным организациям, операторам платежных систем, валютным биржам и кредитным бюро обязательные для исполнения предписания об устранении выявленных в их деятельности нарушений, в том числе об устранении причин, приводящих к нарушению права потребителей услуг кредитных организаций;

запрашивать и получать информацию о финансовом положении и деловой репутации прямых и косвенных владельцев акций банков, в том числе конечных бенефициарных собственников;

предъявлять квалификационные требования к руководителям и главным бухгалтерам платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж и кредитных бюро, а также определять особенности назначения и освобождения от должности этих лиц.

Статья 62. Меры по защите прав потребителей услуг кредитных организаций

Центральный банк для выполнения функций по защите прав потребителей услуг кредитных организаций принимает следующие меры:

устанавливает порядок раскрытия информации об услугах, предоставляемых кредитными организациями;

выявляет системные недостатки в деятельности кредитных организаций, приводящих к нарушению прав потребителей их услуг, а также принимает меры по их предотвращению;

применяет меры и санкции в отношении кредитных организаций, допустивших нарушения прав потребителей их услуг;

консультирует и оказывает содействие в восстановлении нарушенных прав потребителей услуг кредитных организаций;

принимает меры по повышению доступности финансовых услуг и уровня финансовой грамотности населения и субъектов предпринимательства.

Центральный банк определяет и публикует на своем официальном веб-сайте индикаторы финансовой доступности с учетом международного опыта и специфики финансового рынка Республики Узбекистан.

В Центральном банке создается служба по защите прав и законных интересов потребителей услуг кредитных организаций.

Центральный банк вправе проводить контрольное мероприятие, в ходе которого работниками Центрального банка осуществляются действия по совершению сделки или операций в рамках деятельности кредитной организации, в целях проверки соблюдения кредитной организацией требований, предъявляемых к ее деятельности при осуществлении взаимоотношений с потребителями банковских услуг.

Контрольное мероприятие проводится без предварительного уведомления кредитной организации.

Статья 63. Применение Центральным банком мотивированного суждения

Мотивированным суждением является профессиональная оценка, применяемая Центральным банком, в дополнение к установленным законодательством требованиям, предполагающая приоритет фактического или экономического содержания над формальным содержанием рассматриваемого вопроса.

Принятие решений на основе мотивированного суждения входит в компетенцию Комитета банковского надзора Центрального банка.

Центральный банк вправе использовать мотивированное суждение для:

оценки финансового положения и деловой репутации прямых и косвенных учредителей и владельцев акции банка, в том числе конечных бенефициарных собственников, при выдаче (отказе в выдаче) предварительного разрешения на создание банка, документов разрешительного характера, а также при осуществлении Центральным банком регулирующих и надзорных функций;

определения лиц, действующих совместно в отношении кредитной организации;

определения лиц, связанных с кредитной организацией, и установления фактов совершения кредитной организацией сделок на более благоприятных условиях;

оценки качества системы управления рисками и внутреннего контроля в кредитной организации на предмет наличия и реализации эффективных внутренних политик;

оценки активов и обязательств, в том числе на предмет их соответствия нормативно-правовым актам Центрального банка по управлению рисками в кредитной организации.

Мотивированное суждение основывается на информации, полученной в рамках осуществления Центральным банком надзора за деятельностью кредитных организаций и банковских групп, иной информации, полученной от физических и юридических лиц, международных организаций, государственных органов, в том числе иностранных надзорных органов и организаций, иных доступных источников и являющейся существенной для формирования мотивированного суждения.

Порядок формирования и использования мотивированного суждения определяется Центральным банком и основывается на принципах законности, обоснованности, объективности и единообразного подхода.

Статья 64. Осуществление регулирующих и надзорных функций Центрального банка

Регулирующие и надзорные функции Центрального банка осуществляет Комитет банковского надзора Центрального банка.

Задачи, полномочия и функции Комитета банковского надзора Центрального банка устанавливаются Центральным банком.

Инспектирование (проверка) деятельности кредитных организаций, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж, кредитных бюро, лиц, осуществляющих услуги и операции, переданные банками на аутсорсинг, а также лиц, подлежащих консолидированному надзору, осуществляется полномочными работниками Центрального банка и аудиторами, определяемыми Центральным банком.

Центральный банк вправе требовать при проведении внутреннего аудита банка соблюдения аудиторами нормативно-правовых актов Центрального банка, в том числе процедур и методологий, а также получать непосредственно от аудиторов информацию, связанную с аудитом банка.

Центральный банк совместно со специально уполномоченным государственным органом утверждает правила внутреннего контроля по противодействию легализации доходов, полученных от преступной деятельности, финансированию терроризма и финансированию распространения оружия массового уничтожения, обязательные для кредитных организаций, платежных организаций и операторов платежных систем.

Статья 65. Выдача документов разрешительного характера

Центральный банк выдает документы разрешительного характера для совершения и (или) осуществления следующих действий и (или) деятельности:

приобретение прямо или косвенно лицами либо группой лиц, действующих совместно, доли в уставном капитале банка, которая в результате одной или нескольких сделок составит:

1) пять и более процентов, но не более двадцати процентов;

2) двадцать и более процентов, но не более пятидесяти процентов;

3) пятьдесят и более процентов;

получение акций банка в объемах, предусмотренных абзацем вторым настоящей части, при обстоятельствах, не зависящих от получателя;

приобретение банком акций другого банка;

приобретение банками собственных акций;

открытие банками за пределами Республики Узбекистан дочерних банков и представительств, создание филиалов, участие в капитале банков, в том числе создание иностранных банков;

вывоз банками за пределы Республики Узбекистан наличной иностранной и (или) национальной валюты;

передача банком отдельных видов услуг и операций на аутсорсинг;

реорганизация банка;

добровольная ликвидация банка;

осуществление деятельности по рефинансированию ипотечных кредитов;

осуществление деятельности микрофинансовой организации;

осуществление деятельности организации по предоставлению гарантий;

осуществление деятельности факторинговой организации;

приобретение прямо или косвенно физическими и юридическими лицами, в том числе действующими совместно соответственно с близкими родственниками и связанными с ними лицами, а также нерезидентами, доли в уставном фонде (уставном капитале) небанковской кредитной организации, которая в результате одной или нескольких сделок составит двадцать и более процентов;

получение доли в уставном фонде (уставном капитале) небанковской кредитной организации в объеме, предусмотренном абзацем восемнадцатым настоящей части, при обстоятельствах, не зависящих от получателя.

Статья 65 1 . Деятельность (действия), осуществляемая в уведомительном порядке

Для осуществления следующих видов деятельности (действий) требуется уведомить об этом Центральный банк:

начало или прекращение деятельности ломбарда;

ввоз наличной иностранной и (или) национальной валюты в Республику Узбекистан;

открытие или закрытие филиала банка или офиса банковских услуг;

реорганизация платежной организации (слияние, присоединение, разделение, выделение, преобразование);

начало или прекращение деятельности по выпуску электронных денег эмитента электронных денег;

открытие или закрытие филиала микрофинансовой организации;

открытие или закрытие филиала ломбарда;

открытие или закрытие филиала факторинговой организации;

приобретение прямо или косвенно физическими и юридическими лицами, в том числе действующими совместно соответственно с близкими родственниками и связанными с ними лицами, а также нерезидентами, доли в уставном фонде (уставном капитале) небанковской кредитной организации, которая в результате одной или нескольких сделок составит от десяти до двадцати процентов.

Запрещается занятие видами деятельности (действий), указанными в части первой настоящей статьи, без уведомления Центрального банка.

Статья 66. Инспектирование (проверка) лиц, подлежащих надзору Центрального банка

Центральный банк на основе результатов оценок рисков проводит инспектирование, а также по запросам правоохранительных органов, обращениям физических и юридических лиц о фактах нарушений законодательства может проводить по отдельным вопросам проверку кредитных организаций, платежных организаций, операторов платежных систем, валютных бирж, кредитных бюро, лиц, осуществляющих услуги и операции, переданные банками на аутсорсинг, а также лиц, подлежащих консолидированному надзору.

Порядок осуществления инспектирования (проверки) лиц, указанных в части первой настоящей статьи, определяется Центральным банком самостоятельно. Инспектирование (проверка) осуществляется без согласования и уведомления государственных органов и иных организаций.

Комитет банковского надзора Центрального банка определяет направление инспектируемой (проверяемой) сферы деятельности лиц, подлежащих надзору Центрального банка, исходя из функций структурных подразделений Центрального банка.

Применение к лицам, подлежащим надзору Центрального банка, мер и санкций за воспрепятствование выполнению им надзорных функций, не освобождает данных лиц от проведения инспектирования (проверки).

Полномочия подразделений Центрального банка, осуществляющих инспектирование и проверку, распределение их обязанностей определяется Комитетом банковского надзора Центрального банка.

Для проведения инспектирования (проверки) могут быть привлечены работники из подведомственных Центральному банку организаций, а также банков и других профильных организаций.

Статья 67. Меры и санкции, применяемые Центральным банком

Центральный банк вправе применять меры и санкции к банкам, прямым и косвенным акционерам, в том числе конечным бенефициарным собственникам, членам наблюдательного совета и правления, ключевому персоналу банков, а также членам совета по исламским финансам банков, в соответствии с законодательством о банках и банковской деятельности.

В случае нарушения небанковскими кредитными организациями требований законодательства, в том числе установленных пруденциальных нормативов, или представления в Центральный банк ложной или недостоверной информации о выполнении требований и условий, установленных для осуществления деятельности (действий) в порядке уведомления, Центральный банк вправе:

направить нарушителю обязательные для исполнения предписания об устранении выявленных в их деятельности нарушений;

взыскать штраф в размере до пяти процентов от их собственного капитала;

ограничить проведение отдельных операций на срок до трех месяцев;

исключить сведения о небанковской кредитной организации соответственно из реестра организаций, осуществляющих деятельность микрофинансовой организации, реестра организаций по рефинансированию ипотеки, реестра организаций по предоставлению гарантий, реестра факторинговых организаций или реестра ломбардов;

приостановить или прекратить деятельность, осуществляемую в уведомительном порядке.

В случае выявления нарушения кредитными организациями, платежными организациями, операторами платежных систем законодательства о противодействии легализации доходов, полученных от преступной деятельности, финансированию терроризма и финансированию распространения оружия массового уничтожения, Центральный банк вправе применять в отношении них меры и санкции в соответствии с законодательством.

Порядок применения мер и санкций к кредитным организациям, платежным организациям, операторам платежных систем, валютным биржам и кредитным бюро определяется Центральным банком.

Центральный банк вправе применять по одному и тому же нарушению одновременно или последовательно несколько мер и (или) санкций.

Статья 67 1 . Специальный правовой режим в области финансовых услуг («регуляторная песочница»)

Специальным правовым режимом в области финансовых услуг («регуляторная песочница») является специальное регулирование деятельности юридических лиц по апробации новых финансовых операций, технологий и услуг в ограниченной контролируемой среде (территория охвата, период апробации, количество и (или) объем операций и услуг, количество потребителей и другие).

Порядок введения и отмены специального правового режима, осуществления деятельности в рамках данного режима устанавливается Центральным банком.

Специальный правовой режим вводится Центральным банком путем утверждения временного порядка специального правового режима, который предусматривает:

срок действия специального правового режима, который не может превышать трех лет;

нормы актов законодательства, которые не распространяются на участников специального правового режима;

процедуры и критерии оценки эффективности и результативности введения специального правового режима, в том числе целевые индикаторы;

другая информация, необходимая для введения и применения специального правового режима.

После завершения действия специального правового режима проводится анализ на предмет целесообразности внедрения новых финансовых операций, технологий и услуг, апробированных в рамках специального правового режима.

В случае признания целесообразности внедрения новых финансовых операций, технологий и услуг, апробированных в рамках специального правового режима, Центральный банк подготавливает предложения по внесению изменений и дополнений в акты законодательства по внедрению апробированных в рамках специального правового режима новых финансовых операций, технологий и услуг без ограничения их действия.

Статья 67 2 . Функции и полномочия Центрального банка по функционированию системы гарантирования вкладов в банках

Центральный банк по функционированию системы гарантирования вкладов в банках устанавливает:

порядок уплаты банками взносов в Фонд гарантирования вкладов;

порядок и условия выплаты Агентством по гарантированию вкладов компенсаций по гарантированным вкладам, в том числе перечень документов, предъявляемых для получения компенсации по гарантированным вкладам, а также требования к их оформлению;

порядок и условия информирования общественности о системе гарантирования вкладов.

При возникновении дефицита средств Фонда гарантирования вкладов Центральный банк для обеспечения ликвидности может выдать кредит или применять исламские финансовые инструменты Агентству по гарантированию вкладов на срок до трех месяцев.

Глава 10 1 . Совет по исламским финансам Центрального банка

Статья 67 3 . Деятельность совета по исламским финансам Центрального банка

В Центральном банке создается совет по исламским финансам Центрального банка в составе пяти членов.

Совет по исламским финансам Центрального банка является коллегиальным органом, координирующим исламскую финансовую деятельность, осуществляемую лицами, которые должны контролироваться Центральным банком.

Деятельность совета по исламским финансам Центрального банка осуществляется на основании положения, утвержденного правлением Центрального банка.

Члены совета по исламским финансам Центрального банка назначаются правлением Центрального банка.

Полномочия и регламент деятельности совета по исламским финансам Центрального банка, его правовой статус, а также требования, предъявляемые к членам данного совета, устанавливаются правлением Центрального банка.

Статья 67 4 . Функции совета по исламским финансам Центрального банка

Совет по исламским финансам Центрального банка:

разрабатывает исламские финансовые стандарты;

оказывает содействие Центральному банку в разработке проектов нормативно-правовых актов по исламской финансовой деятельности;

дает разъяснения и комментарии по вопросам, вызывающим споры в сфере исламских финансов;

дает заключения по спорам, связанным с исламской финансовой деятельностью.

Совет по исламским финансам Центрального банка может выполнять и иные функции в соответствии с положением, утвержденным Центральным банком.

Глава 11. Заключительные положения

Статья 68. Международное сотрудничество

Центральный банк поддерживает сотрудничество и осуществляет обмен информацией с международными организациями, центральными банками и другими органами банковского надзора и монетарной политики иностранных государств.

Центральный банк вправе заключать соглашения о сотрудничестве с национальными и иностранными органами по осуществлению надзорных функций, в том числе по обмену конфиденциальной информацией.

Центральный банк вправе раскрыть полученную информацию, поступившую из иностранного государства, при согласии лица, предоставившего ее, и в целях, на которые соответствующее лицо дало согласие.

Статья 69. Коммуникационная политика Центрального банка

Центральный банк разрабатывает и проводит коммуникационную политику в целях повышения действенности денежно-кредитной политики и мер по обеспечению стабильности банковской системы путем доведения до сведения общественности целей и сути политики Центрального банка.

Коммуникационная политика Центрального банка осуществляется посредством публикации аналитических материалов, обзоров, статистических данных, интервью, выступлений, а также организации пресс-брифингов и другими способами с учетом общепринятой международной практики.

Для обеспечения прозрачности деятельности банковской системы Центральный банк публикует и регулярно обновляет на своем официальном веб-сайте следующую информацию:

тексты законов и других нормативно-правовых актов, принятых в области надзора и регулирования банков, и рекомендации по их применению;

общие критерии и методики, используемые при проверке систем, стратегий, процедур и механизмов, используемых банками для соответствия требованиям законодательства о банках и банковской деятельности, и оценке рисков, которым подвержены или могут быть подвергнуты банки;

список руководителей банков;

данные, содержащиеся в отчетности банков, за исключением сведений, составляющих банковскую тайну или иную тайну, охраняемую законом;

принятые меры и санкции.

Статья 69 1 . Взаимодействие Центрального банка с государственными органами и организациями в рамках лицензирования, разрешительных и уведомительных процедур

Центральный банк вправе запрашивать у государственных органов и организаций сведения, необходимые для принятия решений в рамках лицензирования, разрешительных и уведомительных процедур.

Государственные органы и организации должны предоставлять запрошенную Центральным банком информацию, необходимую для принятия соответствующего решения.

Статья 70. Правовая защита работников Центрального банка при исполнении обязанностей

Центральный банк, его работники, внешние эксперты и временные управляющие, а также другие лица, исполняющие обязанности по надзору, определенные настоящим Законом, в том числе после прекращения их полномочий или завершения работы в Центральном банке, несут ответственность только за действия (бездействие), совершенные недобросовестно при исполнении своих обязанностей.

Центральный банк оплачивает затраты на представление интересов лиц, указанных в части первой настоящей статьи, в судебном и административном производстве, инициированном в связи с обязанностями, исполняемыми данными лицами в соответствии с настоящим Законом, в том числе в случаях прекращения их полномочий или завершения работы в Центральном банке.

Статья 71. Обжалование решений Центрального банка

Решения Центрального банка могут быть обжалованы в установленном законодательством порядке.

Статья 72. Ответственность за нарушение законодательства о Центральном банке Республики Узбекистан

Лица, виновные в нарушении требований законодательства о Центральном банке Республики Узбекистан, несут ответственность в установленном порядке.

Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ

г. Ташкент,

11 ноября 2019 г.,

№ ЗРУ-582

(Национальная база данных законодательства, 12.11.2019 г., № 03/19/582/4014; 12.10.2021 г., № 03/21/721/0952; 30.03.2022 г., № 03/22/760/0249, 21.04.2022 г., № 03/22/765/0332; 29.11.2023 г., № 03/23/880/0905; 21.09.2024 г., № 03/24/964/0736; 12.02.2025 г., № 03/25/1026/0131; 19.02.2025 г., № 03/25/1031/0160)

lex.uz