UzbekAI

← Qonunlar

📅 2019-yil 25-oktabr · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2019 йил 25 октябрь · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди Пленуми

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 25 октября 2019 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 25 October 2019 · Other documents · Oliy sudi Plenumi

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг

қарори

Фуқаролик ишлари бўйича биринчи инстанция судининг ажримлари тўғрисида

Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик процессуал кодекси (бундан буён матнда ФПК деб юритилади) янги таҳрирда қабул қилинганлиги, шунингдек, фуқаролик ишлари бўйича биринчи инстанция суди томонидан ажримлар чиқаришда қонун нормаларини бир хилда ва тўғри қўллашни таъминлаш мақсадида «Судлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 17-моддасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:

1. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, фуқаролик иши бўйича биринчи инстанция судининг ажрими иш мазмунан ҳал қилинмайдиган суд ҳужжати ҳисобланади (ФПК 6-моддасининг олтинчи қисми ). Шу билан бирга, фуқаролик ишини кўришда вужудга келадиган масалалар бўйича ажримларнинг ўз вақтида ва тўғри чиқарилиши, уни белгилангандек суд муҳокамасига тайёрлаш, процесс иштирокчиларининг ҳуқуқларини амалга ошириш, қонуний, асосли ва адолатли ҳал қилув қарори қабул қилишга ёрдам беради.

Биринчи инстанция судининг ажримларини чиқариш, мазмуни ва ижро этишни тартибга солувчи умумий қоидалари ФПК 24-бобида назарда тутилган.

2. Биринчи инстанция судининг ажримлари алоҳида хонада (маслаҳатхонада) тузиладиган алоҳида процессуал ҳужжат шаклида ҳам, суд мажлиси баённомасига суд томонидан қабул қилинган қарор ҳақида тегишли ёзув киритган ҳолда суд мажлиси залида ҳам чиқарилиши мумкин.

3. Суд алоҳида процессуал ҳужжат сифатида:

аризани иш юритишга қабул қилиш ва иш қўзғатиш тўғрисида;

аризани иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисида;

аризани қайтариш тўғрисида;

ишни суд муҳокамасига тайёрлаш тўғрисида;

ишни суд муҳокамасига тайинлаш тўғрисида;

бир турдаги ишларни бирлаштириш ва бир нечта талабларни алоҳида иш юритишга ажратиш тўғрисида;

ишни ёпиқ суд мажлисида кўриш тўғрисида;

ишни сиртдан иш юритиш тартибида кўриш тўғрисида;

ишга дахлдор бўлмаган жавобгарни алмаштириш ёки шахсни шерик жавобгар сифатида ишга жалб қилиш тўғрисида;

иш бўйича бошқа шахсларни жалб қилиш тўғрисида;

ҳуқуқий ворислар процессга киришиши тўғрисида;

суд топшириғи тўғрисида;

даъвони таъминлаш, даъвони таъминлашнинг бир турини бошқаси билан алмаштириш, шунингдек даъвони таъминлаш чораларини бекор қилиш тўғрисида;

рад қилиш ҳақидаги аризани қаноатлантириш ёки рад қилиш тўғрисида;

шахсни мажбурий келтириш тўғрисида;

суд жаримасини солиш тўғрисида;

суд экспертизаси тайинлаш тўғрисида;

жавобгарни (қарздорни) қидириш тўғрисида;

иш бўйича иш юритишни тўхтатиб туриш ва тиклаш тўғрисида;

аризани кўрмасдан қолдириш тўғрисида;

иш юритишни тугатиш тўғрисида;

эр-хотинга ярашиш учун муҳлат тайинлаш ва иш муҳокамасини кейинга қолдириш тўғрисида;

алиментларни ҳал қилув қарори қабул қилингунга қадар ундириш тўғрисида;

ишни бир суддан бошқа судга ўтказиш тўғрисида;

суд буйруғини бекор қилиш тўғрисида;

ишни соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриш ёки ишни даъво ишини юритишнинг умумий қоидалари бўйича кўришга ўтиш тўғрисида;

ҳал қилув қарори ёзувидаги хатоларни ва аниқ кўриниб турган арифметик хатоларни тузатиш тўғрисида;

ҳал қилув қарорини тушунтириш тўғрисида;

ҳал қилув қарорини дарҳол ижро этиш ҳақида;

дарҳол ижро этишга қаратилмаган ҳал қилув қарорининг ижросини таъминлаш ҳақида;

сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини қайта кўриш тўғрисида;

ҳакамлик суди ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки бекор қилишни рад қилиш тўғрисида;

ҳакамлик суди ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш ёки беришни рад этиш тўғрисида;

чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижро этиш ёки буни рад этиш тўғрисида;

чет давлат судининг ёки чет давлат ҳакамлик судининг (арбитражининг) ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш ҳақидаги аризани қайтариш тўғрисида;

процессуал муддатларни узайтириш ва тиклаш тўғрисида;

ҳал қилув қарорининг ижросини кечиктириш ёхуд бўлиб-бўлиб ижро этиш, уни ижро этиш усули ва тартибини ўзгартириш тўғрисидаги масалалар бўйича;

даъво ариза (ариза)ни судга тааллуқлилигига кўра, иқтисодий судга ёки маъмурий судга кўриб чиқиш учун ўтказиш тўғрисида;

фуқаролик ишлари бўйича суд иш материалларини судга тааллуқлилигига кўра, иқтисодий судга ёки маъмурий судга кўриб чиқиш учун ўтказиш ва фуқаролик суд ишини юритишни тугатиш тўғрисида ажрим чиқаришга мажбур.

Алоҳида процессуал ҳужжат кўринишида суднинг хусусий ажрими ҳам чиқарилади (ФПК 275-модда).

4. Суд ФПК 271-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ мураккаб бўлмаган масалаларни ҳал этиш бўйича (учинчи шахслар, тарафлар вакилларини ишга жалб қилиш ёки киришиши, гувоҳларни чақириш, суд муҳокамасини кейинга қолдириш, далилларни текшириш тартибини белгилаш, далилларни талаб қилиб олиш ёки ишга қўшиб қўйиш ва бошқалар) маслаҳатхонасига кирмасдан жойида ажрим чиқаришга ҳақли.

Шуни назарда тутиш лозимки, суд ўз хоҳишига кўра ҳар қандай масала бўйича алоҳида процессуал ҳужжат кўринишидаги ажрим чиқаришга ҳақли.

5. Судларнинг эътибори ажримлар, қонун бўйича унинг мазмунига қўйилган талабларга қатъий мос равишда чиқарилиши зарурлигига қаратилсин.

6. ФПК 272-моддасининг мазмунига кўра, суднинг алоҳида хонада (маслаҳатхонада) чиқарилган ажрими кириш, баён, асослантирувчи ва хулоса қисмларидан иборат.

Ажримнинг кириш қисмида:

ишнинг рақами, ажрим чиқарилган вақт ва жой;

ишни кўраётган суднинг номи;

судьянинг фамилияси, исми, отасининг исми (суд таркиби), суд мажлиси котиби;

ишда иштирок этувчи шахсларнинг фамилияси, исми, отасининг исми кўрсатилади.

Ажримнинг баён қисмида низо предмети ва суд томонидан ҳал қилинаётган масаланинг моҳияти кўрсатилади.

Ажримнинг асослантирувчи қисмида:

суднинг хулосасига олиб келган сабаблар;

ишни ҳал этишда суд амал қилган қонун нормаларига ҳавола кўрсатилади.

Ажримнинг хулоса қисмида:

суднинг ҳал этилаётган масала юзасидан хулосалари;

ажрим устидан шикоят бериш (протест келтириш) тартиби ва муддатлари кўрсатилади.

Ажрим хулоса қисмининг таърифи уни ижро этишда тушунмовчиликларни келтириб чиқармаслиги учун аниқ ва тушунарли бўлиши керак.

Алоҳида суд ҳужжати кўринишида чиқарилган ажрим, у чиқарилгандан сўнг дарҳол эълон қилинади ва ишга қўшилади.

7. ФПК 272-моддасининг иккинчи қисмига кўра, суд томонидан жойида чиқариладиган ажрим низо предмети ва муҳокама этилаётган масаланинг моҳияти, қонун нормаларига асослар ва ҳаволалар, суднинг асослантирувчи хулосалари ва ҳал этилаётган масала бўйича суднинг хулосалари ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олиши ва дарҳол эълон қилиниши лозим.

8. Алоҳида суд ҳужжати кўринишида чиқарилган ажримнинг кўчирма нусхаси тарафлар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларга, шунингдек у дахлдор бўлган ўзга шахсларга ажрим чиқарилган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай почта орқали ёки электрон ҳужжат тарзида юборилади (ФПК 273-модда ).

9. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, ФПК билан алоҳида масалалар бўйича ажримлар мазмунига нисбатан қўшимча талаблар белгиланган (ФПК 95 , 96 , 103 , 122 , 125 , 144, 167 , 168 , 181 , 194 , 226 , 279 2 , 279 4 , 353 , 358-моддалари ).

Масалан, ФПК 95-моддасининг учинчи қисми талабларига мувофиқ экспертиза тайинлаш тўғрисидаги суднинг ажримида қандай масалалар бўйича экспертларнинг хулосаси талаб қилинаётганлиги ва экспертиза ўтказиш кимга топширилаётганлиги кўрсатилган бўлиши керак.

Арз қилинган талаб фуқаролик ишлари бўйича судга, иқтисодий судга ёки маъмурий судга тааллуқли бўлмаганлиги сабабли аризани қабул қилиш рад қилинганда (ФПК 194-моддаси биринчи қисмининг 1-банди ), агар низони ҳал этиш бошқа давлат органининг ваколатига тааллуқли бўлса, ажримда аризачининг қайси органга мурожаат қилиши кераклиги кўрсатилиши шарт.

Ариза ва унга илова қилинган ҳужжатларни қайтариш ҳақидаги ажрим ФПК 195-моддасида назарда тутилган ҳаволани, бунга асосни, ажрим устидан шикоят қилиш муддати ва тартибини, шунингдек аризачига йўл қўйилган камчиликлар бартараф этилганидан сўнг судга қайта мурожаат қилиш ҳуқуқи тушунтирилганлигини ўз ичига олиши лозим.

10. Судлар иш бўйича иш юритиш тамомланадиган (аризани кўрмасдан қолдириш, иш юритишни тугатиш ҳақидаги) ажримлар чиқаришда, ФПК 122 ва 124-моддаларида назарда тутилган аризани кўрмасдан қолдириш ва иш юритишни тугатиш асосларининг рўйхати тугал ҳисобланишини назарда тутишлари лозим.

ФПК 122-моддасининг 2, 5, 6, 7, 8, 10, 10 1 ва 11-бандларида назарда тутилган асослар бўйича ариза кўрмасдан қолдирилганда, суднинг ажримида ишнинг ҳал этилишига тўсқинлик қилаётган ҳолатларни қандай бартараф этиш йўллари кўрсатилиши лозим.

ФПК 122-моддасининг 1 , 3 , 4 ва 10 3 -бандларида назарда тутилган асослар бўйича аризани кўрмасдан қолдиришда, суд ажримда иш бўйича қабул қилинган даъвони таъминлаш чоралари бекор қилинганлиги ҳақида кўрсатади.

ФПК 122-моддасининг 7-бандида назарда тутилган асос бўйича аризани кўрмасдан қолдиришда суд ишда иштирок этувчи шахсларга умумий тартибда даъво тақдим этиш ҳуқуқини тушунтириши шарт.

11. Судларга тушунтирилсинки, «Давлат божи тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 18-моддаси талабларига мувофиқ:

аризани қайтариш ёки қабул қилишни рад этиш ҳақида;

суд буйруғи чиқариш тўғрисидаги аризани қабул қилишни рад этиш ҳақида;

иш фуқаролик ишлари бўйича судга, иқтисодий судга ёки маъмурий судга тааллуқли бўлмаганлиги сабабли иш юритишни тугатиш ҳақида;

тарафлар ўртасида медиатив келишув тузилганлиги сабабли аризани кўрмасдан қолдириш ҳақида;

ишда қатнашган шахс вафот этганлиги муносабати билан, агар низоли ҳуқуқий муносабат ҳуқуқий ворисликка йўл қўймаса, иш юритишни тугатиш ҳақидаги ажримларни чиқаришда суд давлат божини қайтариш масаласини ҳал қилиши лозим.

12. Шуни назарда тутиш лозимки, фуқаролик, иқтисодий, маъмурий иш бўйича ёки чет давлат ваколатли судининг айни бир тарафлар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан қабул қилинган қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори ёки даъвогарнинг арз қилинган талабларидан воз кечишини қабул қилиш тўғрисидаги ёхуд тарафларнинг келишув битимини тасдиқлаш ҳақидаги ажримнинг мавжудлиги, аризани иш юритишга қабул қилишни рад этиш (ФПК 194-моддаси биринчи қисмининг 2-банди ) ёхуд иш юритишни тугатиш (ФПК 124-моддасининг 2-банди ) учун сўзсиз асос ҳисобланади.

Шу муносабат билан даъвогарнинг арз қилинган талаблардан воз кечишини қабул қилишда, шунингдек тарафлар ўртасидаги келишув битимини тасдиқлашда суд уларга кўрсатилган асослар бўйича иш юритишни тугатиш оқибатларини тушунтириши ва бу суд мажлиси баённомасида ҳам, суднинг ажримида ҳам ёритилиши лозим.

13. Судларнинг эътибори, ФПК 275-моддасида назарда тутилган суднинг хусусий ажрим чиқариш ҳуқуқи, суднинг давлат органининг ёки бошқа органнинг, ташкилотнинг, мансабдор шахснинг ёки фуқаронинг фаолиятида, уларнинг ишда иштирокидан қатъи назар, ишни кўриш чоғида аниқланган қонун ҳужжатлари бузилишига нисбатан муносабат билдириш воситаси эканлигига қаратилсин. Хусусий ажрим кўрилаётган ҳуқуқий муносабат предмети доирасидан четга чиқадиган масала бўйича суд томонидан чиқарилади.

Ишни кўришда шахсларнинг хатти-ҳаракатларида жиноят аломатлари аниқланган ҳолда, суд бу ҳақда алоҳида процессуал ҳужжат чиқармасдан, прокурорга тегишли материалларни илова қилган ҳолда хабарнома юбориш билан чекланади (ФПК 275-моддасининг бешинчи қисми ).

14. Суднинг ҳал қилув қароридан ажратилган ҳолда апелляция ёки кассация тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин бўлган ажримларни, суднинг ҳал қилув қарори билан бирга шикоят қилинадиган, хусусий шикоят ёки протест берилмайдиган, лекин эътирозлар апелляция ёки кассация тартибида шикоят (протест) келтирилиши мумкин бўлган ажримлардан фарқлаш лозим.

15. Қонунга мувофиқ (ФПКнинг 400 , 419 1 -моддалари ), биринчи инстанция суди ажрими устидан суднинг ҳал қилув қароридан алоҳида апелляция ёки кассация тартибида шикоят қилиниши мумкин, башарти процессуал қонунда бу тўғридан-тўғри назарда тутилган бўлса ёки ажрим ишнинг кейинги ҳаракатланишига тўсқинлик қилса.

Бундай ажримларга қуйидагилар киради:

аризани қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги;

аризани қайтариш тўғрисидаги;

иш юритишни тўхтатиб туриш тўғрисидаги;

суд жаримасини солиш тўғрисидаги;

жаримадан озод қилиш ёки унинг миқдорини камайтиришни рад этиш тўғрисидаги;

иш юритишни тугатиш тўғрисидаги;

ўтказиб юборилган процессуал муддатни узайтиришни ёки тиклашни рад этиш тўғрисидаги;

ҳал қилув қарорининг ёзувидаги хатолар ва очиқ арифметик хатоларни тузатиш тўғрисидаги;

қўшимча ҳал қилув қарори қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги;

ҳал қилув қарорини тушунтириш тўғрисидаги;

ҳал қилув қарори ижросини кечиктириш ва унинг бўлиб-бўлиб ижро этилиши, уни ижро этиш усули ва тартибини ўзгартириш тўғрисидаги;

ҳал қилув қарорининг қайтарма ижроси тўғрисидаги;

ижро варақасининг ёки суд буйруғининг дубликатини бериш тўғрисидаги;

ҳал қилув қарори, ажрим ёки қарорни янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш ҳақидаги аризани қаноатлантириш ёки рад этиш тўғрисидаги;

даъвони таъминлаш масалалари бўйича;

суд буйруғини бекор қилиш ҳақидаги ва бекор қилишни рад этиш тўғрисидаги;

суд харажатлари билан боғлиқ масалалар бўйича;

ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори билан боғлиқ иш бўйича;

чет давлат судларининг ва чет давлат ҳакамлик судларининг (арбитражларининг) ҳал қилув қарорларини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги;

ижро варақасини ижрога топширишнинг ўтказиб юборилган муддатини тиклашни рад этиш тўғрисидаги;

ижро ишини юритишни тўхтатиб туриш ва тугатиш ҳақидаги масалалар бўйича;

ижро ишини юритишни тиклашни рад этиш тўғрисидаги;

даъво ариза (ариза)ни судга тааллуқлилигига кўра, иқтисодий судга ёки маъмурий судга кўриб чиқиш учун ўтказиш тўғрисидаги;

фуқаролик ишлари бўйича суд иш материалларини судга тааллуқлилигига кўра, иқтисодий судга ёки маъмурий судга кўриб чиқиш учун ўтказиш ва фуқаролик суд ишини юритишни тугатиш тўғрисидаги ва бошқалар.

Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, қонунга мувофиқ ФПК 122-моддасининг 5 , 6 , 7 ва 10 2 -бандларида назарда тутилган асослар бўйича аризани кўрмасдан қолдириш ҳақидаги суд ажрими устидан хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин (ФПК 123-моддасининг учинчи қисми ).

16. Биринчи инстанция судининг хусусан, қуйидаги ажримлари устидан суднинг ҳал қилув қароридан алоҳида шикоят қилинмайди:

аризани иш юритишга қабул қилиш ва иш қўзғатиш тўғрисидаги;

ишни суд муҳокамасига тайёрлаш тўғрисидаги;

ишни суд муҳокамасига тайинлаш тўғрисидаги;

бир неча ишларни бирлаштириш ва бир неча талабларни ажратиш тўғрисидаги;

ишни ёпиқ суд мажлисида кўриш тўғрисидаги;

далилларни таъминлаш тўғрисидаги;

суд топшириғи тўғрисидаги;

жавобгарни (қарздорни) қидириш тўғрисидаги;

ишга дахлдор бўлмаган жавобгарни алмаштириш тўғрисидаги;

ҳуқуқий ворислар, учинчи шахслар ва вакилларнинг процессга кириши тўғрисидаги;

рад қилишни қабул қилиш ёки рад қилиш тўғрисидаги;

ишни мазмунан кўришни тиклаш тўғрисидаги;

ишни сиртдан иш юритиш тартибида кўриш тўғрисидаги;

сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини бекор қилиш ҳақидаги ёхуд сиртдан қабул қилинган ҳал қилув қарорини бекор қилишни рад этиш тўғрисидаги;

ашёвий далилларни сақлаш ва уларни қайтариш тўғрисидаги;

жаримадан озод қилиш ёки унинг миқдорини камайтириш тўғрисидаги;

шахсни мажбурий келтириш тўғрисидаги;

ишга бошқа шахсларни жалб қилиш тўғрисидаги;

видеоконференцалоқа режимида суд мажлисида иштирок этиш тўғрисидаги;

ишни соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриш ёки даъво ишини юритишнинг умумий қоидалари бўйича кўришга ўтиш тўғрисидаги ва бошқалар.

17. Судлар шуни назарда тутиши лозимки, суднинг ҳал қилув қароридан алоҳида шикоят қилинаётган ажрим, ҳал қилув қарори қонуний кучга кириши учун назарда тутилган тартибда қонуний кучга киради.

Алоҳида шикоят қилинмайдиган ажримлар эълон қилингандан сўнг дарҳол қонуний кучга киради.

18. Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари биринчи инстанция судлари томонидан ажримлар чиқарилиши амалиётини вақти-вақти билан умумлаштирсин ҳамда аниқланган хато ва камчиликларни бартараф этиш юзасидан чоралар кўрсин.

19. Ушбу қарор қабул қилиниши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг:

2012 йил 25 майдаги « Фуқаролик ишлари бўйича биринчи инстанция суди ажримлари тўғрисида »ги 7-сонли;

2016 йил 29 июлдаги « Аризани қабул қилишни рад этиш, аризани кўрмасдан қолдириш ва иш юритишни тугатиш билан боғлиқ процессуал нормаларни қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида »ги 12-сонли қарорлари ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси К. КАМИЛОВ

Пленум котиби, Олий суд судьяси И. АЛИМОВ

Тошкент ш.,

2019 йил 25 октябрь,

19-сон

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining

qarori

Fuqarolik ishlari boʻyicha birinchi instansiya sudining ajrimlari toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi (bundan buyon matnda FPK deb yuritiladi) yangi tahrirda qabul qilinganligi, shuningdek, fuqarolik ishlari boʻyicha birinchi instansiya sudi tomonidan ajrimlar chiqarishda qonun normalarini bir xilda va toʻgʻri qoʻllashni taʼminlash maqsadida “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 17-moddasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, fuqarolik ishi boʻyicha birinchi instansiya sudining ajrimi ish mazmunan hal qilinmaydigan sud hujjati hisoblanadi (FPK 6-moddasining oltinchi qismi ). Shu bilan birga, fuqarolik ishini koʻrishda vujudga keladigan masalalar boʻyicha ajrimlarning oʻz vaqtida va toʻgʻri chiqarilishi, uni belgilangandek sud muhokamasiga tayyorlash, protsess ishtirokchilarining huquqlarini amalga oshirish, qonuniy, asosli va adolatli hal qiluv qarori qabul qilishga yordam beradi.

Birinchi instansiya sudining ajrimlarini chiqarish, mazmuni va ijro etishni tartibga soluvchi umumiy qoidalari FPK 24-bobida nazarda tutilgan.

2. Birinchi instansiya sudining ajrimlari alohida xonada (maslahatxonada) tuziladigan alohida protsessual hujjat shaklida ham, sud majlisi bayonnomasiga sud tomonidan qabul qilingan qaror haqida tegishli yozuv kiritgan holda sud majlisi zalida ham chiqarilishi mumkin.

3. Sud alohida protsessual hujjat sifatida:

arizani ish yuritishga qabul qilish va ish qoʻzgʻatish toʻgʻrisida;

arizani ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisida;

arizani qaytarish toʻgʻrisida;

ishni sud muhokamasiga tayyorlash toʻgʻrisida;

ishni sud muhokamasiga tayinlash toʻgʻrisida;

bir turdagi ishlarni birlashtirish va bir nechta talablarni alohida ish yuritishga ajratish toʻgʻrisida;

ishni yopiq sud majlisida koʻrish toʻgʻrisida;

ishni sirtdan ish yuritish tartibida koʻrish toʻgʻrisida;

ishga daxldor boʻlmagan javobgarni almashtirish yoki shaxsni sherik javobgar sifatida ishga jalb qilish toʻgʻrisida;

ish boʻyicha boshqa shaxslarni jalb qilish toʻgʻrisida;

huquqiy vorislar protsessga kirishishi toʻgʻrisida;

sud topshirigʻi toʻgʻrisida;

daʼvoni taʼminlash, daʼvoni taʼminlashning bir turini boshqasi bilan almashtirish, shuningdek daʼvoni taʼminlash choralarini bekor qilish toʻgʻrisida;

rad qilish haqidagi arizani qanoatlantirish yoki rad qilish toʻgʻrisida;

shaxsni majburiy keltirish toʻgʻrisida;

sud jarimasini solish toʻgʻrisida;

sud ekspertizasi tayinlash toʻgʻrisida;

javobgarni (qarzdorni) qidirish toʻgʻrisida;

ish boʻyicha ish yuritishni toʻxtatib turish va tiklash toʻgʻrisida;

arizani koʻrmasdan qoldirish toʻgʻrisida;

ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida;

er-xotinga yarashish uchun muhlat tayinlash va ish muhokamasini keyinga qoldirish toʻgʻrisida;

alimentlarni hal qiluv qarori qabul qilingunga qadar undirish toʻgʻrisida;

ishni bir suddan boshqa sudga oʻtkazish toʻgʻrisida;

sud buyrugʻini bekor qilish toʻgʻrisida;

ishni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrish yoki ishni daʼvo ishini yuritishning umumiy qoidalari boʻyicha koʻrishga oʻtish toʻgʻrisida;

hal qiluv qarori yozuvidagi xatolarni va aniq koʻrinib turgan arifmetik xatolarni tuzatish toʻgʻrisida;

hal qiluv qarorini tushuntirish toʻgʻrisida;

hal qiluv qarorini darhol ijro etish haqida;

darhol ijro etishga qaratilmagan hal qiluv qarorining ijrosini taʼminlash haqida;

sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini qayta koʻrish toʻgʻrisida;

hakamlik sudi hal qiluv qarorini bekor qilish yoki bekor qilishni rad qilish toʻgʻrisida;

hakamlik sudi hal qiluv qarorini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish yoki berishni rad etish toʻgʻrisida;

chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijro etish yoki buni rad etish toʻgʻrisida;

chet davlat sudining yoki chet davlat hakamlik sudining (arbitrajining) hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish haqidagi arizani qaytarish toʻgʻrisida;

protsessual muddatlarni uzaytirish va tiklash toʻgʻrisida;

hal qiluv qarorining ijrosini kechiktirish yoxud boʻlib-boʻlib ijro etish, uni ijro etish usuli va tartibini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi masalalar boʻyicha;

daʼvo ariza (ariza)ni sudga taalluqliligiga koʻra, iqtisodiy sudga yoki maʼmuriy sudga koʻrib chiqish uchun oʻtkazish toʻgʻrisida;

fuqarolik ishlari boʻyicha sud ish materiallarini sudga taalluqliligiga koʻra, iqtisodiy sudga yoki maʼmuriy sudga koʻrib chiqish uchun oʻtkazish va fuqarolik sud ishini yuritishni tugatish toʻgʻrisida ajrim chiqarishga majbur.

Alohida protsessual hujjat koʻrinishida sudning xususiy ajrimi ham chiqariladi (FPK 275-modda).

4. Sud FPK 271-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq murakkab boʻlmagan masalalarni hal etish boʻyicha (uchinchi shaxslar, taraflar vakillarini ishga jalb qilish yoki kirishishi, guvohlarni chaqirish, sud muhokamasini keyinga qoldirish, dalillarni tekshirish tartibini belgilash, dalillarni talab qilib olish yoki ishga qoʻshib qoʻyish va boshqalar) maslahatxonasiga kirmasdan joyida ajrim chiqarishga haqli.

Shuni nazarda tutish lozimki, sud oʻz xohishiga koʻra har qanday masala boʻyicha alohida protsessual hujjat koʻrinishidagi ajrim chiqarishga haqli.

5. Sudlarning eʼtibori ajrimlar, qonun boʻyicha uning mazmuniga qoʻyilgan talablarga qatʼiy mos ravishda chiqarilishi zarurligiga qaratilsin.

6. FPK 272-moddasining mazmuniga koʻra, sudning alohida xonada (maslahatxonada) chiqarilgan ajrimi kirish, bayon, asoslantiruvchi va xulosa qismlaridan iborat.

Ajrimning kirish qismida:

ishning raqami, ajrim chiqarilgan vaqt va joy;

ishni koʻrayotgan sudning nomi;

sudyaning familiyasi, ismi, otasining ismi (sud tarkibi), sud majlisi kotibi;

ishda ishtirok etuvchi shaxslarning familiyasi, ismi, otasining ismi koʻrsatiladi.

Ajrimning bayon qismida nizo predmeti va sud tomonidan hal qilinayotgan masalaning mohiyati koʻrsatiladi.

Ajrimning asoslantiruvchi qismida:

sudning xulosasiga olib kelgan sabablar;

ishni hal etishda sud amal qilgan qonun normalariga havola koʻrsatiladi.

Ajrimning xulosa qismida:

sudning hal etilayotgan masala yuzasidan xulosalari;

ajrim ustidan shikoyat berish (protest keltirish) tartibi va muddatlari koʻrsatiladi.

Ajrim xulosa qismining taʼrifi uni ijro etishda tushunmovchiliklarni keltirib chiqarmasligi uchun aniq va tushunarli boʻlishi kerak.

Alohida sud hujjati koʻrinishida chiqarilgan ajrim, u chiqarilgandan soʻng darhol eʼlon qilinadi va ishga qoʻshiladi.

7. FPK 272-moddasining ikkinchi qismiga koʻra, sud tomonidan joyida chiqariladigan ajrim nizo predmeti va muhokama etilayotgan masalaning mohiyati, qonun normalariga asoslar va havolalar, sudning asoslantiruvchi xulosalari va hal etilayotgan masala boʻyicha sudning xulosalari haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi va darhol eʼlon qilinishi lozim.

8. Alohida sud hujjati koʻrinishida chiqarilgan ajrimning koʻchirma nusxasi taraflar va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga, shuningdek u daxldor boʻlgan oʻzga shaxslarga ajrim chiqarilgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay pochta orqali yoki elektron hujjat tarzida yuboriladi (FPK 273-modda ).

9. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, FPK bilan alohida masalalar boʻyicha ajrimlar mazmuniga nisbatan qoʻshimcha talablar belgilangan (FPK 95 , 96 , 103 , 122 , 125 , 144, 167 , 168 , 181 , 194 , 226 , 279 2 , 279 4 , 353 , 358-moddalari ).

Masalan, FPK 95-moddasining uchinchi qismi talablariga muvofiq ekspertiza tayinlash toʻgʻrisidagi sudning ajrimida qanday masalalar boʻyicha ekspertlarning xulosasi talab qilinayotganligi va ekspertiza oʻtkazish kimga topshirilayotganligi koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

Arz qilingan talab fuqarolik ishlari boʻyicha sudga, iqtisodiy sudga yoki maʼmuriy sudga taalluqli boʻlmaganligi sababli arizani qabul qilish rad qilinganda (FPK 194-moddasi birinchi qismining 1-bandi ), agar nizoni hal etish boshqa davlat organining vakolatiga taalluqli boʻlsa, ajrimda arizachining qaysi organga murojaat qilishi kerakligi koʻrsatilishi shart.

Ariza va unga ilova qilingan hujjatlarni qaytarish haqidagi ajrim FPK 195-moddasida nazarda tutilgan havolani, bunga asosni, ajrim ustidan shikoyat qilish muddati va tartibini, shuningdek arizachiga yoʻl qoʻyilgan kamchiliklar bartaraf etilganidan soʻng sudga qayta murojaat qilish huquqi tushuntirilganligini oʻz ichiga olishi lozim.

10. Sudlar ish boʻyicha ish yuritish tamomlanadigan (arizani koʻrmasdan qoldirish, ish yuritishni tugatish haqidagi) ajrimlar chiqarishda, FPK 122 va 124-moddalarida nazarda tutilgan arizani koʻrmasdan qoldirish va ish yuritishni tugatish asoslarining roʻyxati tugal hisoblanishini nazarda tutishlari lozim.

FPK 122-moddasining 2, 5, 6, 7, 8, 10, 10 1 va 11-bandlarida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha ariza koʻrmasdan qoldirilganda, sudning ajrimida ishning hal etilishiga toʻsqinlik qilayotgan holatlarni qanday bartaraf etish yoʻllari koʻrsatilishi lozim.

FPK 122-moddasining 1 , 3 , 4 va 10 3 -bandlarida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha arizani koʻrmasdan qoldirishda, sud ajrimda ish boʻyicha qabul qilingan daʼvoni taʼminlash choralari bekor qilinganligi haqida koʻrsatadi.

FPK 122-moddasining 7-bandida nazarda tutilgan asos boʻyicha arizani koʻrmasdan qoldirishda sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarga umumiy tartibda daʼvo taqdim etish huquqini tushuntirishi shart.

11. Sudlarga tushuntirilsinki, “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 18-moddasi talablariga muvofiq:

arizani qaytarish yoki qabul qilishni rad etish haqida;

sud buyrugʻi chiqarish toʻgʻrisidagi arizani qabul qilishni rad etish haqida;

ish fuqarolik ishlari boʻyicha sudga, iqtisodiy sudga yoki maʼmuriy sudga taalluqli boʻlmaganligi sababli ish yuritishni tugatish haqida;

taraflar oʻrtasida mediativ kelishuv tuzilganligi sababli arizani koʻrmasdan qoldirish haqida;

ishda qatnashgan shaxs vafot etganligi munosabati bilan, agar nizoli huquqiy munosabat huquqiy vorislikka yoʻl qoʻymasa, ish yuritishni tugatish haqidagi ajrimlarni chiqarishda sud davlat bojini qaytarish masalasini hal qilishi lozim.

12. Shuni nazarda tutish lozimki, fuqarolik, iqtisodiy, maʼmuriy ish boʻyicha yoki chet davlat vakolatli sudining ayni bir taraflar oʻrtasidagi, ayni bir predmet toʻgʻrisidagi va ayni bir asoslar boʻyicha nizo yuzasidan qabul qilingan qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori yoki daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishini qabul qilish toʻgʻrisidagi yoxud taraflarning kelishuv bitimini tasdiqlash haqidagi ajrimning mavjudligi, arizani ish yuritishga qabul qilishni rad etish (FPK 194-moddasi birinchi qismining 2-bandi ) yoxud ish yuritishni tugatish (FPK 124-moddasining 2-bandi ) uchun soʻzsiz asos hisoblanadi.

Shu munosabat bilan daʼvogarning arz qilingan talablardan voz kechishini qabul qilishda, shuningdek taraflar oʻrtasidagi kelishuv bitimini tasdiqlashda sud ularga koʻrsatilgan asoslar boʻyicha ish yuritishni tugatish oqibatlarini tushuntirishi va bu sud majlisi bayonnomasida ham, sudning ajrimida ham yoritilishi lozim.

13. Sudlarning eʼtibori, FPK 275-moddasida nazarda tutilgan sudning xususiy ajrim chiqarish huquqi, sudning davlat organining yoki boshqa organning, tashkilotning, mansabdor shaxsning yoki fuqaroning faoliyatida, ularning ishda ishtirokidan qatʼi nazar, ishni koʻrish chogʻida aniqlangan qonun hujjatlari buzilishiga nisbatan munosabat bildirish vositasi ekanligiga qaratilsin. Xususiy ajrim koʻrilayotgan huquqiy munosabat predmeti doirasidan chetga chiqadigan masala boʻyicha sud tomonidan chiqariladi.

Ishni koʻrishda shaxslarning xatti-harakatlarida jinoyat alomatlari aniqlangan holda, sud bu haqda alohida protsessual hujjat chiqarmasdan, prokurorga tegishli materiallarni ilova qilgan holda xabarnoma yuborish bilan cheklanadi (FPK 275-moddasining beshinchi qismi ).

14. Sudning hal qiluv qaroridan ajratilgan holda apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin boʻlgan ajrimlarni, sudning hal qiluv qarori bilan birga shikoyat qilinadigan, xususiy shikoyat yoki protest berilmaydigan, lekin eʼtirozlar apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida shikoyat (protest) keltirilishi mumkin boʻlgan ajrimlardan farqlash lozim.

15. Qonunga muvofiq (FPKning 400 , 419 1 -moddalari ), birinchi instansiya sudi ajrimi ustidan sudning hal qiluv qaroridan alohida apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida shikoyat qilinishi mumkin, basharti protsessual qonunda bu toʻgʻridan-toʻgʻri nazarda tutilgan boʻlsa yoki ajrim ishning keyingi harakatlanishiga toʻsqinlik qilsa.

Bunday ajrimlarga quyidagilar kiradi:

arizani qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi;

arizani qaytarish toʻgʻrisidagi;

ish yuritishni toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi;

sud jarimasini solish toʻgʻrisidagi;

jarimadan ozod qilish yoki uning miqdorini kamaytirishni rad etish toʻgʻrisidagi;

ish yuritishni tugatish toʻgʻrisidagi;

oʻtkazib yuborilgan protsessual muddatni uzaytirishni yoki tiklashni rad etish toʻgʻrisidagi;

hal qiluv qarorining yozuvidagi xatolar va ochiq arifmetik xatolarni tuzatish toʻgʻrisidagi;

qoʻshimcha hal qiluv qarori qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi;

hal qiluv qarorini tushuntirish toʻgʻrisidagi;

hal qiluv qarori ijrosini kechiktirish va uning boʻlib-boʻlib ijro etilishi, uni ijro etish usuli va tartibini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi;

hal qiluv qarorining qaytarma ijrosi toʻgʻrisidagi;

ijro varaqasining yoki sud buyrugʻining dublikatini berish toʻgʻrisidagi;

hal qiluv qarori, ajrim yoki qarorni yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish haqidagi arizani qanoatlantirish yoki rad etish toʻgʻrisidagi;

daʼvoni taʼminlash masalalari boʻyicha;

sud buyrugʻini bekor qilish haqidagi va bekor qilishni rad etish toʻgʻrisidagi;

sud xarajatlari bilan bogʻliq masalalar boʻyicha;

hakamlik sudining hal qiluv qarori bilan bogʻliq ish boʻyicha;

chet davlat sudlarining va chet davlat hakamlik sudlarining (arbitrajlarining) hal qiluv qarorlarini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi;

ijro varaqasini ijroga topshirishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklashni rad etish toʻgʻrisidagi;

ijro ishini yuritishni toʻxtatib turish va tugatish haqidagi masalalar boʻyicha;

ijro ishini yuritishni tiklashni rad etish toʻgʻrisidagi;

daʼvo ariza (ariza)ni sudga taalluqliligiga koʻra, iqtisodiy sudga yoki maʼmuriy sudga koʻrib chiqish uchun oʻtkazish toʻgʻrisidagi;

fuqarolik ishlari boʻyicha sud ish materiallarini sudga taalluqliligiga koʻra, iqtisodiy sudga yoki maʼmuriy sudga koʻrib chiqish uchun oʻtkazish va fuqarolik sud ishini yuritishni tugatish toʻgʻrisidagi va boshqalar.

Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, qonunga muvofiq FPK 122-moddasining 5 , 6 , 7 va 10 2 -bandlarida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha arizani koʻrmasdan qoldirish haqidagi sud ajrimi ustidan xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin (FPK 123-moddasining uchinchi qismi ).

16. Birinchi instansiya sudining xususan, quyidagi ajrimlari ustidan sudning hal qiluv qaroridan alohida shikoyat qilinmaydi:

arizani ish yuritishga qabul qilish va ish qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi;

ishni sud muhokamasiga tayyorlash toʻgʻrisidagi;

ishni sud muhokamasiga tayinlash toʻgʻrisidagi;

bir necha ishlarni birlashtirish va bir necha talablarni ajratish toʻgʻrisidagi;

ishni yopiq sud majlisida koʻrish toʻgʻrisidagi;

dalillarni taʼminlash toʻgʻrisidagi;

sud topshirigʻi toʻgʻrisidagi;

javobgarni (qarzdorni) qidirish toʻgʻrisidagi;

ishga daxldor boʻlmagan javobgarni almashtirish toʻgʻrisidagi;

huquqiy vorislar, uchinchi shaxslar va vakillarning protsessga kirishi toʻgʻrisidagi;

rad qilishni qabul qilish yoki rad qilish toʻgʻrisidagi;

ishni mazmunan koʻrishni tiklash toʻgʻrisidagi;

ishni sirtdan ish yuritish tartibida koʻrish toʻgʻrisidagi;

sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini bekor qilish haqidagi yoxud sirtdan qabul qilingan hal qiluv qarorini bekor qilishni rad etish toʻgʻrisidagi;

ashyoviy dalillarni saqlash va ularni qaytarish toʻgʻrisidagi;

jarimadan ozod qilish yoki uning miqdorini kamaytirish toʻgʻrisidagi;

shaxsni majburiy keltirish toʻgʻrisidagi;

ishga boshqa shaxslarni jalb qilish toʻgʻrisidagi;

videokonferensaloqa rejimida sud majlisida ishtirok etish toʻgʻrisidagi;

ishni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida koʻrish yoki daʼvo ishini yuritishning umumiy qoidalari boʻyicha koʻrishga oʻtish toʻgʻrisidagi va boshqalar.

17. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, sudning hal qiluv qaroridan alohida shikoyat qilinayotgan ajrim, hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirishi uchun nazarda tutilgan tartibda qonuniy kuchga kiradi.

Alohida shikoyat qilinmaydigan ajrimlar eʼlon qilingandan soʻng darhol qonuniy kuchga kiradi.

18. Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari birinchi instansiya sudlari tomonidan ajrimlar chiqarilishi amaliyotini vaqti-vaqti bilan umumlashtirsin hamda aniqlangan xato va kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan choralar koʻrsin.

19. Ushbu qaror qabul qilinishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining:

2012-yil 25-maydagi “ Fuqarolik ishlari boʻyicha birinchi instansiya sudi ajrimlari toʻgʻrisida ”gi 7-sonli;

2016-yil 29-iyuldagi “ Arizani qabul qilishni rad etish, arizani koʻrmasdan qoldirish va ish yuritishni tugatish bilan bogʻliq protsessual normalarni qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida ”gi 12-sonli qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi K. KAMILOV

Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi I. ALIMOV

Toshkent sh.,

2019-yil 25-oktabr,

19-son

lex.uz

Пленума Верховного суда Республики Узбекистан

Постановление

Об определениях суда первой инстанции по гражданским делам

В связи с принятием Гражданского процессуального кодекса Республики Узбекистан (далее — ГПК) в новой редакции, а также в целях обеспечения единообразного и правильного применения норм закона при вынесении судом первой инстанции определений по гражданским делам, руководствуясь статьей 17 Закона Республики Узбекистан «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:

1. Обратить внимание судов, что определение суда первой инстанции по гражданскому делу является судебным актом, которым дело не разрешается по существу ( часть шестая статьи 6 ГПК). Вместе с тем, своевременное и правильное вынесение определений по вопросам, возникающим при рассмотрении гражданского дела, способствует надлежащей его подготовке к судебному разбирательству, реализации прав участников процесса, принятию законного, обоснованного и справедливого решения.

Общие положения, регламентирующие порядок вынесения, содержание и исполнение определений суда первой инстанции, предусмотрены главой 24 ГПК.

2. Определения суда первой инстанции могут быть вынесены как в виде отдельного процессуального акта, составляемого в отдельном помещении (совещательной комнате), так и в зале судебного заседания путем внесения в протокол судебного заседания соответствующей записи о принятом судом решении.

3. Суд обязан выносить определение в виде отдельного процессуального акта по вопросам:

о принятии заявления к производству и возбуждении дела;

об отказе принятия заявления к производству;

о возвращении заявления;

о подготовке дела к судебному разбирательству;

о назначении дела к судебному разбирательству;

о соединении однородных дел и разъединении нескольких требований в отдельное производство;

о рассмотрении дела в закрытом судебном заседании;

о рассмотрении дела в порядке заочного производства;

о замене ненадлежащего ответчика или привлечении лица в качестве соответчика;

о привлечении к участию в деле других лиц;

о вступлении в процесс правопреемников;

о судебном поручении;

об обеспечения иска, замене одного вида обеспечения иска другим, а также отмене мер по обеспечению иска;

об удовлетворении или отклонении заявления об отводе;

о приводе лица;

о наложении судебного штрафа;

о назначении судебной экспертизы;

о розыске ответчика (должника);

о приостановлении и возобновлении производства по делу;

об оставлении заявления без рассмотрения;

о прекращении производства по делу;

о назначении супругам срока для примирения и отложении разбирательства дела;

о взыскании алиментов до принятия судом решения;

о передаче дела в другой суд;

об отмене судебного приказа;

о рассмотрении дела в порядке упрощенного производства или о переходе к рассмотрению дела по общим правилам искового производства;

об исправлении описок и явных арифметических ошибок;

о разъяснении решения;

о немедленном исполнении решения;

об обеспечении исполнения решения, не обращенного к немедленному исполнению;

о пересмотре заочного решения;

об отмене или об отказе в отмене решения третейского суда;

о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решения третейского суда или об отказе в этом;

о признании и приведении в исполнение решений иностранных судов и иностранных третейских судов (арбитражей) или об отказе в этом;

о возвращении заявления о признании и приведении в исполнение решений иностранных судов и иностранных третейских судов (арбитражей);

о продлении и восстановлении процессуальных сроков;

об отсрочке либо рассрочке исполнения решения, изменении порядка и способа его исполнения;

о передаче искового заявления (заявления) на рассмотрение экономического суда или административного суда по подведомственности;

о передаче материалов дела на рассмотрение экономического суда или административного суда по подведомственности и прекращении гражданского судопроизводства.

В виде отдельного процессуального акта выносится также частное определение суда (статья 275 ГПК).

4. В соответствии с частью второй статьи 271 ГПК суд вправе без удаления в совещательную комнату на месте выносить определение по несложным вопросам (привлечение или вступление в дело третьих лиц, представителей сторон, вызов свидетелей, отложение судебного разбирательства, установление порядка исследования доказательств, истребование или приобщение к делу доказательств и др.).

Следует иметь в виду, что суд по своему усмотрению может по любому вопросу вынести определение в виде отдельного процессуального акта.

5. Обратить внимание судов на необходимость вынесения определений в строгом соответствии с требованиями закона, предъявляемыми к его содержанию.

6. По смыслу статьи 272 ГПК определение суда, вынесенное в отдельном помещении (совещательной комнате), состоит из вводной, описательной, мотивировочной и резолютивной частей.

Во вводной части определения указываются:

номер дела, время и место вынесения определения;

наименование суда, рассматривающего дело;

фамилия и инициалы судьи (состав суда), секретаря судебного заседания;

фамилия и инициалы лиц, участвующих в деле.

В описательной части определения указываются предмет спора и существо вопроса, разрешаемого судом.

В мотивировочной части указываются:

мотивы, по которым суд пришел к своим выводам;

ссылка на нормы закона, которыми суд руководствовался при разрешении дела.

В резолютивной части определения указываются:

выводы суда по разрешаемому вопросу;

порядок и сроки обжалования (опротестования) определения.

Формулировка резолютивной части определения должна быть точной и ясной с тем, чтобы определение не вызывало неясностей при его исполнении.

Определение, вынесенное в виде отдельного судебного акта, оглашается немедленно после его вынесения и приобщается к делу.

7. Определение, вынесенное судом на месте согласно требованиям части второй статьи 272 ГПК должно содержать сведения о предмете спора и сути обсуждаемого вопроса, мотивах и ссылку на нормы закона, обосновывающие выводы суда, и выводах суда по разрешаемому вопросу и подлежит оглашению немедленно.

8. Копия определения, вынесенного в виде отдельного судебного акта, направляется сторонам, другим лицам, участвующим в деле, а также иным лицам, прав и интересов которых оно касается, не позднее чем через пять дней со дня вынесения по почте либо в виде электронного документа ( статья 273 ГПК).

9. Обратить внимание судов на то, что ГПК установлены дополнительные требования к содержанию определений по отдельным вопросам (статьи 95 , 96 , 103 , 122 , 125 , 144 , 167 , 168 , 181 , 194 , 226 , 279 2 , 279 4 , 353 , 358 ГПК).

Например, в соответствии с требованиями части третьей статьи 95 ГПК в определении суда о назначении экспертизы должно быть указано, по каким вопросам требуется заключение экспертов и кому поручается ее производство.

При отказе в принятии заявления ввиду неподведомственности заявленного требования суду по гражданским делам, экономическому суду или административному суду ( пункт 1 части первой статьи 194 ГПК) в определении должно быть указано, в какой орган следует обратиться заявителю, если разрешение спора относено к компетенции другого государственного органа.

Определение о возвращении заявления и приложенных к нему документов должно содержать ссылку на предусмотренное статьей 195 ГПК основание к этому, порядок и срок обжалования определения, а также разъяснение заявителю его право на повторное обращение в суд после устранения допущенных нарушений.

10. При вынесении определения, которым оканчивается производство по делу (об оставлении заявления без рассмотрения, прекращении производства по делу) судам следует иметь в виду, что перечень оснований оставления заявления без рассмотрения и прекращения производства по делу, предусмотренный статьями 122 и 124 ГПК, является исчерпывающим.

При оставлении заявления без рассмотрения по основаниям, предусмотренным пунктами 2, 5, 6, 7, 8, 10, 10 1 и 11 статьи 122 ГПК, в определении суда должно быть указание на то, как устранить обстоятельства, препятствующие рассмотрению дела.

Оставляя заявление без рассмотрения по основаниям, предусмотренным пунктами 1 , 3 , 4 и 10 3 статьи 122 ГПК, суд в определении указывает об отмене принятых по делу мер по обеспечению иска.

При оставлении заявления без рассмотрения по основанию, предусмотренному пунктом 7 статьи 122 ГПК, суд обязан разъяснить участвующим в деле лицам, право предъявления иска в общем порядке.

11. Разъяснить судам, что в соответствии с требованиями статьи 18 Закона Республики Узбекистан «О государственной пошлине» суд должен решить вопрос о возврате государственной пошлины при вынесении определения:

о возвращении или отказе в принятии заявления;

об отказе в принятии заявления о вынесении судебного приказа;

о прекращении производства по делу в связи с неподведомственностью его суду по гражданским делам, экономическому суду или административному суду;

об оставлении заявления без рассмотрения, если между сторонами заключено медиативное соглашение;

о прекращении производства по делу в связи со смертью лица, участвовавшего в деле, если спорное правоотношение не допускает правопреемства.

12. Следует иметь в виду, что вступившее в законную силу принятое по спору между теми же сторонами, о том же предмете и по тем же основаниям определение суда по гражданскому, экономическому, административному делу или компетентного иностранного суда о принятии отказа истца от заявленных требований или об утверждении мирового соглашения сторон, является безусловным основанием для отказа в принятии заявления к производству ( пункт 2 части первой статьи 194 ГПК) либо прекращения производства по делу (пункт 2 статьи 124 ГПК).

В связи с этим при принятии отказа истца от заявленных требований, а также утверждении между сторонами мирового соглашения суду следует разъяснить им последствия прекращения дела по указанным основаниям, что должно быть отражено как в протоколе судебного заседания, так и в определении суда.

13. Обратить внимание судов, что предусмотренное статьей 275 ГПК право суда на вынесение частного определения представляет собой средство реагирования суда на выявленные при рассмотрении дела нарушения актов законодательства в деятельности государственного или иного органа, организации, должностного лица либо гражданина независимо от их участия в деле. Частное определение выносится судом по вопросу, который выходит за пределы предмета рассматриваемого правоотношения.

В случае обнаружения при рассмотрении дела в действиях лиц признаков преступления, суд ограничивается направлением об этом сообщения прокурору с приложением соответствующих материалов, без вынесения отдельного процессуального акта ( часть пятая статьи 275 ГПК).

14. Следует различать определения, которые могут быть обжалованы (опротестованы) в апелляционном или кассационном порядке отдельно от решения суда, от определений, обжалуемых вместе с решением суда, частные жалобы или протесты, на которые не подаются, но возражения на которые могут быть приведены в апелляционной или кассационной жалобе (протесте).

15. В соответствии с законом ( статьи 400 , 419 1 ГПК) определение суда первой инстанции может быть обжаловано в апелляционном или кассационном порядке отдельно от решения суда в случаях, если это прямо предусмотрено процессуальным законом, или если определение препятствует дальнейшему движению дела.

К таким относятся определения:

об отказе в принятии заявления;

о возвращении заявления;

о приостановлении производства по делу;

о наложении судебного штрафа;

об отказе в освобождении от штрафа или уменьшении его размера;

о прекращении производства по делу;

об отказе в продлении или в восстановлении пропущенного процессуального срока;

об исправлении описок и явных арифметических ошибок в решении;

об отказе в принятии дополнительного решения;

о разъяснении решения суда;

об отсрочке и рассрочке исполнения решения, изменении порядка и способа исполнения решения;

о повороте исполнения решения;

о выдаче дубликата исполнительного листа или судебного приказа;

об удовлетворении или отклонении заявления о пересмотре решения, определения или постановления по вновь открывшимся обстоятельствам;

по вопросам обеспечения иска;

об отмене судебного приказа и отказе в отмене;

по вопросам, связанным с судебными расходами;

по делу, связанному с решением третейского суда;

о признании и приведении в исполнение решения иностранных судов и иностранных третейских судов (арбитражей);

об отказе в восстановлении пропущенного срока для предъявления исполнительного листа к исполнению;

по вопросам о приостановлении и прекращении исполнительного производства;

об отказе в возобновлении исполнительного производства;

о передаче искового заявления (заявления) на рассмотрение экономического суда или административного суда по подведомственности;

о передаче материалов дела на рассмотрение экономического суда или административного суда по подведомственности и прекращении гражданского судопроизводства и другие.

Обратить внимание судов, что в соответствии с законом ( часть третья статьи 123 ГПК) частная жалоба (протест) может быть подана на определение суда об оставлении заявления без рассмотрения по основаниям, предусмотренным в пунктах 5 , 6 , 7 и 10 2 статьи 122 ГПК.

16. К не подлежащим обжалованию отдельно от решения суда относятся, в частности, определения суда:

о принятии заявления к производству и возбуждении дела;

о подготовке дела к судебному разбирательству;

о назначении дела к судебному разбирательству;

о соединении однородных дел и разъединении нескольких требований;

о рассмотрении дела в закрытом судебном заседании;

об обеспечении доказательств;

о судебном поручении;

о розыске ответчика (должника);

о замене ненадлежащего ответчика;

о вступлении в процесс правопреемников, третьих лиц и представителей;

о принятии или отклонении отвода;

о возобновлении разбирательства дела по существу;

о рассмотрении дела в порядке заочного производства;

об отмене заочного решения либо об отказе в отмене заочного решения;

о хранении вещественных доказательств и их возвращении;

об освобождении от уплаты штрафа или уменьшении его размера;

о приводе лица;

о привлечении к делу других лиц;

о проведении судебного процесса в режиме видеоконференцсвязи;

о рассмотрении дела в порядке упрощенного производства или о переходе к рассмотрению по общим правилам искового производства и другие.

17. Судам следует иметь в виду, что определение, обжалуемое отдельно от решения суда, вступает в законную силу в порядке, предусмотренном для вступления в законную силу решения.

Определения, не подлежащие отдельному обжалованию, вступают в законную силу сразу после оглашения.

18. Суду Республики Каракалпакстан, областным и Ташкентскому городскому судам периодически обобщать практику вынесения судами первой инстанции определений, и принимать меры по устранению выявленных ошибок и недостатков.

19. В связи с принятием данного постановления, признать утратившими силу постановления Пленума Верховного суда Республики Узбекистан:

от 25 мая 2012 года № 7 « Об определениях суда первой инстанции по гражданским делам »;

от 29 июля 2016 года № 12 « О некоторых вопросах применения процессуальных норм по вопросам об отказе в принятии заявления, об оставлении заявления без рассмотрения и о прекращении производства ».

Председатель Верховного суда Республики Узбекистан К. КАМИЛОВ

Секретарь Пленума, судья Верховного суда И. АЛИМОВ

г. Ташкент,

25 октября 2019 г.,

№ 19

lex.uz