UzbekAI

← Qonunlar

📅 2019-yil 6-dekabr · Qonunlar va kodekslar

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2019 йил 6 декабрь · Қонунлар ва кодекслар

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 6 декабря 2019 г. · Законы и кодексы

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 6 December 2019 · Laws and codes

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикасининг Қонуни

Касаба уюшмалари тўғрисида

Қонунчилик палатаси томонидан 2019 йил 24 октябрда қабул қилинган Сенат томонидан 2019 йил 30 ноябрда маъқулланган

1-боб. Умумий қоидалар

1-модда. Ушбу Қонуннинг мақсади

Ушбу Қонуннинг мақсади фуқароларнинг касаба уюшмаларига бирлашиш ҳуқуқини амалга ошириш, шунингдек касаба уюшмаларини тузиш ва уларнинг фаолиятини ташкил этиш соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат.

2-модда. Касаба уюшмалари тўғрисидаги қонунчилик

Касаба уюшмалари тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.

Қонунчиликда ушбу Қонунни Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида, ички ишлар органларида, Давлат хавфсизлик хизматида, Миллий гвардиясида ва бошқа ҳарбий тузилмаларда қўллашнинг ўзига хос хусусиятлари белгиланиши мумкин.

Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг касаба уюшмалари тўғрисидаги қонунчилигида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.

3-модда. Асосий тушунчалар

Ушбу Қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

касаба уюшмаси — фуқароларнинг ўз фаолияти ёки ўқиши тури бўйича умумий касбий манфаатлари билан боғлиқ бўлган, уларнинг меҳнатга оид, бошқа ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларини ифодалаш ҳамда ҳимоя қилиш мақсадида тузиладиган, ўз устави асосида фаолият кўрсатадиган ихтиёрий жамоат бирлашмаси;

бошланғич касаба уюшмаси ташкилоти — бир ёки бир нечта иш берувчида ишлайдиган ёки тегишли таълим муассасасида ўқийдиган касаба уюшмаси аъзоларининг тегишли касаба уюшмаси устави асосида фаолият кўрсатадиган ихтиёрий бирлашмаси;

касаба уюшмаларининг бирлашмаси — ходимларнинг касбий, меҳнатга оид, ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларини амалга ошириш ҳамда ҳимоя қилишда ҳаракатларнинг мувофиқлаштирилишига ва бирлигига эришиш мақсадида тармоққа доир, ҳудудий ёки касбий ўзига хосликни ҳисобга олувчи бошқа белги бўйича тузиладиган ихтиёрий бирлашма;

касаба уюшмасининг бўлинмаси — касаба уюшмасининг уставига мувофиқ ташкил этиладиган, тегишли ҳудудда унинг вазифаларини ёки вазифаларининг бир қисмини амалга оширадиган бўлинма.

4-модда. Касаба уюшмаларига бирлашиш ҳуқуқи

Меҳнат фаолиятини амалга ошираётган фуқаролар, шунингдек ўрта махсус, касб-ҳунар таълими, олий таълим ва илмий-тадқиқот муассасаларида таълим олаётган, ўн беш ёшга тўлган шахслар (бундан буён матнда ходимлар деб юритилади) ҳеч қандай тафовутсиз ўз танловига кўра ва олдиндан рухсат олмай туриб, ихтиёрий равишда касаба уюшмаларини тузиш ҳуқуқига, шунингдек касаба уюшмаларига уларнинг уставларига риоя этиш шарти билан аъзо бўлиш ҳуқуқига эгадир.

2-боб. Касаба уюшмалари фаолиятининг принциплари

5-модда. Касаба уюшмалари фаолиятининг асосий принциплари

Касаба уюшмалари фаолиятининг асосий принциплари қуйидагилардан иборат:

қонунийлик;

ихтиёрийлик;

камситишга йўл қўймаслик;

мустақиллик ва ўзини ўзи бошқариш;

тенг ҳуқуқлилик;

ошкоралик ва очиқлик.

6-модда. Қонунийлик принципи

Касаба уюшмалари ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикасининг Конституциясига , ушбу Қонунга ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига сўзсиз риоя этиши ҳамда уларни бажариши шарт.

7-модда. Ихтиёрийлик принципи

Фуқаролар ўз қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш учун ўз танловига кўра ихтиёрий равишда касаба уюшмаларини тузиш, уларга аъзо бўлиш, касаба уюшмаси фаолияти билан шуғулланиш ва касаба уюшмаларига аъзоликдан чиқиш ҳуқуқига эга.

Касаба уюшмасига аъзо бўлиш ва аъзоликдан чиқиш, шунингдек меҳнат шартномаси бекор қилинганидан кейин касаба уюшмасига аъзоликни сақлаб қолиш тартиби ва шартлари тегишли касаба уюшмасининг устави билан тартибга солинади.

Фуқароларнинг касаба уюшмаларига бирлашишга бўлган ҳуқуқини амалга оширишга тўсқинлик қилишга, шунингдек уларни касаба уюшмасига аъзо бўлишга ёки аъзоликдан чиқишга мажбурлашга йўл қўйилмайди.

8-модда. Камситишга йўл қўймаслик принципи

Касаба уюшмаларига мансублик ёки мансуб эмаслик фуқароларнинг қонунчиликда кафолатланадиган меҳнатга оид, бошқа ижтимоий-иқтисодий, сиёсий, шахсий ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини бирор-бир тарзда чеклашга сабаб бўлмайди. Ишга қабул қилишни, ишда кўтарилишни, шунингдек ходим билан меҳнат шартномасини бекор қилишни муайян касаба уюшмасига мансублик, унга аъзо бўлиш ёки аъзоликдан чиқиш билан боғлиқ қилиб қўйиш тақиқланади.

Ходимнинг касаба уюшмасига аъзо бўлмаслигига ёки аъзоликдан чиқишига доир ёзма ёки оғзаки мажбуриятлари ҳақиқий эмас.

Ўзини касаба уюшмасига мансублиги ёки мансуб эмаслиги белгисига қараб камситилган деб ҳисобловчи шахс камситишни бартараф этиш, етказилган моддий зарарнинг ўрнини қоплаш ва маънавий зиённи компенсация қилиш тўғрисидаги ариза билан судга мурожаат қилиши мумкин.

9-модда. Мустақиллик ва ўзини ўзи бошқариш принципи

Касаба уюшмалари ўз фаолиятида, шу жумладан молиявий фаолиятида давлат ҳокимияти ва бошқаруви органларидан мустақилдир, улар олдида ҳисобдор эмас ҳамда улар томонидан назорат қилинмайди, бундан қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно.

Касаба уюшмалари мустақил равишда ўз уставларини ишлаб чиқади ва тасдиқлайди, ташкилий тузилмасини белгилайди, касаба уюшмаси органларини сайлайди, ўз фаолиятини ташкил этади, йиғилишлар, шунингдек бошқа тадбирлар ўтказади.

10-модда. Тенг ҳуқуқлилик принципи

Касаба уюшмаларининг барча аъзолари ушбу Қонунда, бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда, касаба уюшмаларининг уставларида ёки локал ҳужжатларида белгиланган ўз ҳуқуқ ва мажбуриятлари борасида тенгдир.

Касаба уюшмалари тармоққа мансублигидан, ҳудудий жойлашувидан, касаба уюшмалари бирлашмасидаги иштирокидан ёки бошқа белгисидан қатъи назар тенг ҳуқуқларга эга.

11-модда. Ошкоралик ва очиқлик принципи

Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг фаолияти ошкора ва очиқдир. Касаба уюшмалари томонидан қабул қилинадиган уставлар ва низомлар оммавий ахборот воситаларида, Интернет жаҳон ахборот тармоғида, шу жумладан касаба уюшмаларининг расмий веб-сайтларида албатта эълон қилиниши лозим.

3-боб. Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг ҳуқуқларига риоя этилиши кафолатлари

12-модда. Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг фаолиятига аралашмаслик кафолатлари

Давлат касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари ҳимоя қилинишини кафолатлайди.

Давлат органлари, уларнинг мансабдор шахслари, иш берувчилар касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг ҳуқуқларига риоя этилишини таъминлайди. Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг фаолиятига аралашишга, шу жумладан уларнинг фаолияти тўғрисида бирор-бир ҳужжат тақдим этишни талаб қилишга йўл қўйилмайди, бундан қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно.

Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг фаолиятини давлат органлари, уларнинг мансабдор шахслари, иш берувчилар ташаббусига кўра тугатишга йўл қўйилмайди.

13-модда. Касаба уюшмалари фаолиятини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш

Давлат касаба уюшмалари фаолиятини субсидиялар, грантлар ва ижтимоий буюртмалар шаклида қўллаб-қувватлаши мумкин.

Давлат касаба уюшмалари фаолиятини қонунчиликка мувофиқ бошқа тарзда ҳам қўллаб-қувватлаши мумкин.

14-модда. Касаба уюшмаларининг мулк ҳуқуқи кафолатлари

Касаба уюшмаларининг мулки дахлсиздир ва у қонун билан қўриқланади. Касаба уюшмаларининг мол-мулки национализация, реквизиция ва мусодара қилинмайди, бундан қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно.

15-модда. Касаба уюшмалари органларига сайланган ва ишлаб чиқаришдаги ишидан озод этилмаган ходимлар учун кафолатлар

Қуйидагиларга интизомий жазо берилиши мумкин эмас:

касаба уюшмаси органи таркибига сайланган ва ишлаб чиқаришдаги ишидан озод этилмаган ходимларга — шу органнинг розилигисиз;

ташкилот бўлинмаларидаги касаба уюшмалари органларининг раҳбарларига — тегишли касаба уюшмаси органининг розилигисиз;

ташкилотдаги касаба уюшмалари органларининг раҳбарларига — тегишли касаба уюшмалари бирлашмасининг розилигисиз.

Касаба уюшмалари органлари таркибига сайланган ва ишлаб чиқаришдаги ишидан озод этилмаган шахслар билан меҳнат шартномасини иш берувчининг ташаббусига кўра бекор қилишга меҳнат шартномасини бекор қилишнинг умумий тартибига риоя этишдан ташқари, улар аъзо бўлган касаба уюшмаси органининг розилиги олдиндан олинган ҳолда йўл қўйилади, ташкилот касаба уюшмаси органининг раиси билан меҳнат шартномасини иш берувчининг ташаббуси билан бекор қилишга эса бундан ташқари тегишли касаба уюшмалари бирлашмасининг шундай розилиги олинган тақдирда йўл қўйилади.

Касаба уюшмалари органларининг ишлаб чиқаришдаги ўз ишидан озод этилмаган аъзоларига жамоа шартномасида, келишувида белгиланадиган шартларга кўра меҳнат жамоасининг манфаатларини кўзлаб жамоатчилик вазифаларини бажариши, шунингдек касаба уюшмасининг йўналиши бўйича қисқа муддатли ўқиши учун ўртача иш ҳақи сақланган ҳолда вақт берилади.

Касаба уюшмалари органларининг аъзолари ишлаб чиқаришдаги ишидан касаба уюшмалари томонидан чақириладиган қурултойларда, конференцияларда делегат сифатида, шунингдек касаба уюшмаларининг пленумлари ва раёсатлари ишида иштирок этиш вақтига озод қилиниб, уларга касаба уюшмасининг маблағлари ҳисобидан ўртача иш ҳақи миқдорида ҳақ тўланади.

Касаба уюшмасининг уставида назарда тутилган ҳолларда ташкилотларда касаба уюшмасининг ташкилотчилари ёки касаба уюшмаси гуруҳларининг ташкилотчилари сайланиши мумкин, уларга нисбатан ушбу моддада назарда тутилган кафолатлар татбиқ этилади.

16-модда. Касаба уюшмалари органларига сайланган ва ишлаб чиқаришдаги ишидан озод этилган ходимлар учун кафолатлар

Касаба уюшмалари органларидаги сайлаб қўйиладиган лавозимларга сайланганлиги туфайли ишлаб чиқаришдаги ишидан озод этилган ходимларга уларнинг сайлов ваколатлари тугаганидан сўнг аввалги иши (лавозими) берилади, бундай иш (лавозим) мавжуд бўлмаган тақдирда эса ўша ташкилотда ёки ходимнинг розилиги билан бошқа ташкилотда аввалгисига тенг бошқа иш (лавозим) берилади.

Касаба уюшмалари органларига сайланган ходимларга тегишли иш (лавозим) бериш имкони бўлмаган тақдирда, улар қонунчиликда, жамоа шартномаларида, келишувларида назарда тутилган имтиёзлардан фойдаланади.

17-модда. Касаба уюшмалари органларига сайланган ходимлар учун меҳнатга оид қўшимча кафолатлар

Касаба уюшмалари органлари таркибига сайланган ва ишлаб чиқаришдаги ишидан озод этилмаган ходимларга иш берувчининг ташаббусига кўра интизомий жазо беришга, улар билан меҳнат шартномасини бекор қилишга, шунингдек касаба уюшмалари органлари таркибига сайланган ходимлар билан меҳнатга оид муносабатларни уларнинг сайлов ваколатлари тугаганидан кейин икки йил ичида иш берувчининг ташаббусига кўра бекор қилишга маҳаллий меҳнат органининг олдиндан розилигини олмасдан туриб йўл қўйилмайди.

18-модда. Иш берувчининг касаба уюшмалари фаолиятини амалга ошириш учун шарт-шароитлар яратишга доир мажбуриятлари

Иш берувчи:

касаба уюшмаларининг ҳуқуқларига риоя этиши, уларнинг фаолиятига кўмаклашиши;

ходимларнинг манфаатларига дахлдор қарорлар қабул қилингунига қадар касаба уюшмалари билан маслаҳатлашувлар ўтказиши, меҳнат тўғрисидаги қонун ҳужжатларида ва норматив ҳужжатларда назарда тутилган ҳолларда эса уларнинг розилигини олиши;

касаба уюшмаларининг таклифларини ўз вақтида кўриб чиқиши ва уларга қабул қилинган қарорлар ҳақида ёзма шаклда, сабабларини кўрсатган ҳолда хабар қилиши;

касаба уюшмалари органлари вакилларини улар манфаатларини ифода этаётган ходимларнинг иш жойларига монеликсиз киритиши;

касаба уюшмаларига ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига тааллуқли бўлган масалалар бўйича зарур ахборотни бепул тақдим этиши;

касаба уюшмаларига ўз вазифаларини бажариши учун зарур шароитларни таъминлаш;

касаба уюшмалари органлари таркибига сайланган ва ишлаб чиқаришдаги ишидан озод этилмаган шахсларга касаба уюшмаларига оид мажбуриятларини иш вақтида бажариши учун вақт бериши. Бунда касаба уюшмаларига оид мажбуриятларни бажариш вақти иш ҳафтаси соатлари сонининг 30 фоизидан кам бўлмаслиги керак;

касаба уюшмаларига жамоа шартномасида, келишувида белгиланган мақсадлар учун ва миқдорларда маблағлар ўтказиши;

касаба уюшмасининг аъзолари бўлган ходимларнинг ёзма аризалари мавжуд бўлганда касаба уюшмасининг тегишли ҳисобварағига ходимларнинг иш ҳақидан ушлаб қолинган касаба уюшмасига аъзолик бадалларини, агар жамоа шартномасида, келишувида шундай қоида назарда тутилган бўлса, ўз вақтида ўтказиши шарт.

4-боб. Касаба уюшмаларини, уларнинг бирлашмаларини, бўлинмаларини ҳамда бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларини ташкил этиш, қайта ташкил этиш ва уларнинг фаолиятини тугатиш тартиби

19-модда. Касаба уюшмаларини, уларнинг бирлашмаларини, бўлинмаларини ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларини ташкил этиш

Касаба уюшмалари ўз фаолиятини жамоат бирлашмаси шаклидаги юридик шахсни ташкил этган ҳолда амалга оширади.

Касаба уюшмалари бир ёки бир нечта ташкилот ходимларининг ташаббусига кўра ташкил этилади.

Касаба уюшмаларининг бўлинмалари, бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари юридик шахс мақоми билан ёки юридик шахс мақомисиз ташкил этилиши мумкин. Касаба уюшмалари ўз бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларининг, шу жумладан юридик шахс мақомига эга бўлмаган бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларининг ҳисобини юритади.

Касаба уюшмалари адлия органларида рўйхатдан ўтказилган устав асосида фаолият кўрсатади.

Давлат органлари, уларнинг мансабдор шахслари, иш берувчилар касаба уюшмаларини, уларнинг бирлашмаларини ташкил этиш ташаббускорлари, шунингдек уларнинг раҳбар органлари аъзолари бўлиши мумкин эмас.

Касаба уюшмасини, касаба уюшмалари бирлашмасини ташкил этиш ташаббускорлари қурултойни (конференцияни) ёки умумий йиғилишни чақиради, унда устав қабул қилинади, шунингдек раҳбар органлар тузилади.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, шунингдек юридик шахс бўлган бўлинмалари ҳамда бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари давлат рўйхатидан ўтказилган пайтдан эътиборан ташкил этилган ҳисобланади.

Юридик шахс мақомига эга бўлмаган касаба уюшмаларининг бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари ўз ихтиёрига кўра адлия органларида ҳисобга қўйилади.

Юридик шахс мақомига эга бўлмаган касаба уюшмаларининг бўлинмаларини ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларини ҳисобга қўйиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

20-модда. Касаба уюшмасининг, касаба уюшмалари бирлашмасининг устави

Касаба уюшмасининг, касаба уюшмалари бирлашмасининг уставида қуйидагилар назарда тутилади:

номи, мақсад ва вазифалари;

ташкилий-ҳуқуқий шакли, фаолият қайси ҳудуд доирасида амалга оширилса, ўша ҳудуд;

бирлашаётган ходимларнинг тоифалари ва касбий гуруҳлари;

касаба уюшмаси, касаба уюшмалари бирлашмаси аъзолигига қабул қилиш ва ундан чиқиш (чиқариш) шартлари;

аъзолик бадалларини тўлаш тартиби ва уларнинг миқдорлари;

аъзоларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари;

тузилмаси ва раҳбар органлари, зарур бўлган тақдирда назорат-тафтиш органлари;

касаба уюшмалари органларининг ваколати ва уларни шакллантириш тартиби, уларнинг ваколатлари муддатлари, доимий асосда фаолият кўрсатувчи раҳбар органининг жойлашган ери;

пул маблағларини ва бошқа мол-мулкни шакллантириш манбалари, шунингдек уларни бошқариш тартиби;

аъзолар олдида ҳисобот бериш тартиби ва муддатлари;

қайта ташкил этиш ва тугатиш тартиби;

уставга ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тартиби.

Касаба уюшмаси, касаба уюшмалари бирлашмаси уставида уларнинг рамзлари тавсифи бўлиши мумкин.

Уставда касаба уюшмаси, касаба уюшмалари бирлашмаси фаолиятига тааллуқли бўлган, қонунчиликка зид бўлмаган бошқа қоидалар ҳам назарда тутилиши мумкин.

Касаба уюшмалари бирлашмаси уставининг талаблари касаба уюшмалари бирлашмаси аъзолари бўлган касаба уюшмалари учун мажбурийдир.

21-модда. Касаба уюшмаларини, уларнинг бирлашмаларини, бўлинмаларини ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларини давлат рўйхатидан ўтказиш

Касаба уюшмаларини, уларнинг бирлашмаларини, шунингдек юридик шахс бўлган бўлинмаларини ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларини давлат рўйхатидан ўтказиш адлия органлари томонидан амалга оширилади.

22-модда. Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг рамзлари

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари байроққа, тимсолга, рамзий байроққа ва бошқа рамзларга эга бўлиши мумкин. Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг рамзлари давлат рамзлари билан бир хил бўлмаслиги керак.

Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг рамзлари уларнинг раҳбар органи томонидан уставга мувофиқ тасдиқланади ва давлат рўйхатидан ўтказилади.

23-модда. Касаба уюшмаларини, уларнинг бирлашмаларини, бўлинмаларини ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларини қайта ташкил этиш ҳамда уларнинг фаолиятини тугатиш

Касаба уюшмаларини, уларнинг бирлашмаларини, бўлинмаларини ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларини қайта ташкил этиш уставда белгиланадиган улар раҳбар органининг қарорига кўра амалга оширилади.

Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг, бўлинмаларининг ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларининг фаолиятини тугатиш улар раҳбар органининг қарорига биноан ёки суд тартибида амалга оширилади.

Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг, бўлинмаларининг ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларининг фаолияти маъмурий тартибда тугатилиши ёки тўхтатиб турилиши мумкин эмас.

5-боб. Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари фаолиятининг иқтисодий асослари

24-модда. Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг, бўлинмаларининг ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларининг мол-мулки

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, шунингдек юридик шахс бўлган бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари ўз мулкида биноларга, иншоотларга, турар жойларга ва яшаш учун мўлжалланмаган жойларга, асбоб-ускуналарга, инвентарларга, пул маблағларига, шу жумладан чет эл валютасидаги пул маблағларига, қимматли қоғозларга ва бошқа мол-мулкка эга бўлиши мумкин.

Юридик шахс мақомига эга бўлмаган касаба уюшмасининг бўлинмаси, бошланғич касаба уюшмаси ташкилоти тегишли касаба уюшмаси ёки унинг бўлинмаси ёхуд уларнинг аризасига кўра иш берувчи томонидан ўзига хизмат кўрсатувчи банкда очиладиган махсус банк ҳисобварағига эга бўлишга, мазкур ҳисобварақда турган пул маблағларини эркин тасарруф этишга ҳақли. Касаба уюшмаси ташкилотининг махсус ҳисобварағидан иш берувчининг мажбуриятлари бўйича ундирувга йўл қўйилмайди.

Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг, бўлинмаларининг ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларининг иш берувчилар бирлашмаларига (иттифоқларига, уюшмаларига) ва сиёсий партияларга бирор-бир молиявий ёрдам кўрсатиши тақиқланади.

25-модда. Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг, бўлинмаларининг ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларининг мол-мулкини шакллантириш манбалари

Қуйидагилар касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг, бўлинмаларининг ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларининг мол-мулкини шакллантириш манбалари бўлиши мумкин:

аъзолик бадаллари;

ихтиёрий мулкий бадаллар ва хайриялар;

тадбиркорлик фаолиятидан тушган тушумлар;

қонунчиликда тақиқланмаган бошқа тушумлар.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари мол-мулкининг манбалари, уларни шакллантириш ва улардан фойдаланиш тартиби уларнинг таъсис ҳужжатларида белгиланади.

Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг, бўлинмаларининг ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларининг мол-мулкини шакллантириш манбаларидан олинган маблағлардан уларнинг таъсис ҳужжатларида белгиланган мақсадларга эришиш ва вазифаларни ҳал этиш учун фойдаланилади.

26-модда. Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг, бўлинмаларининг ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларининг тадбиркорлик фаолияти

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, шунингдек юридик шахс бўлган бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари ўз таъсис ҳужжатларида белгиланган тегишли мақсад ҳамда вазифалари доирасида тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланиши мумкин.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, шунингдек юридик шахс бўлган бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари ўз таъсис ҳужжатларида белгиланган мақсад ҳамда вазифаларига мувофиқ белгиланган тартибда ташқи иқтисодий фаолиятни амалга ошириш, тижорат ташкилотларини ташкил этиш, ноширлик фаолияти билан шуғулланиш, турли жамғармалар шакллантириш ҳуқуқига эга.

6-боб. Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг, бўлинмаларининг ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларининг ҳуқуқлари

27-модда. Ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш масалаларини ҳал қилишда иштирок этишга бўлган ҳуқуқ

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари аҳоли бандлигини таъминлаш, ишдан озод этилаётган ходимларни ҳимоя қилиш масалаларини, шунингдек ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишга доир бошқа масалаларни ҳал қилишда иштирок этиш ҳуқуқига эга.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари ходимларнинг меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилиб судга даъво аризаси, шунингдек суд буйруғини чиқариш тўғрисидаги ариза билан мурожаат қилишга ҳақли.

28-модда. Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар лойиҳаларини ишлаб чиқишда иштирок этишга бўлган ҳуқуқ

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига тааллуқли бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар лойиҳаларини ишлаб чиқишда иштирок этиш ҳуқуқига эга.

Ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига дахлдор бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар лойиҳалари мажбурий тартибда тегишли касаба уюшмаси ёки касаба уюшмалари бирлашмаси билан келишиб олиниши шарт.

29-модда. Жамоа музокараларини олиб боришга ҳамда жамоа шартномалари ва келишувларини тузишга бўлган ҳуқуқ

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари манфаатлари улар томонидан ифода этилаётган ходимлар номидан жамоа музокараларини олиб боришга, жамоа шартномалари ва келишувларини тузишга бўлган устувор ҳуқуққа эгадир.

Иш берувчининг вакили бўлган шахсларнинг ходимлар номидан жамоа музокараларини олиб бориши ҳамда жамоа шартномалари ва келишувларини тузиши тақиқланади.

30-модда. Бандликка кўмаклашиш соҳасидаги ҳуқуқлар

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари давлат бандлик дастурларини ишлаб чиқишда иштирок этиш, бандликни таъминлаш, шу жумладан янги иш ўринларини ташкил қилиш ва мавжудларини сақлаб қолиш, ташкилотларнинг фаолиятини яхшилаш, ходимларнинг оммавий равишда ишдан озод этилишининг олдини олиш бўйича чора-тадбирларни таклиф этиш ҳуқуқига эга.

Иш берувчи ходимларнинг манфаатларини ифода этувчи тегишли касаба уюшмасига ёки касаба уюшмалари бирлашмасига ходимларнинг оммавий равишда ишдан озод этилиши эҳтимоли тўғрисида ўз вақтида, камида икки ой олдин ахборот тақдим этади ва ишдан озод этиш оқибатларини юмшатишга қаратилган маслаҳатлашувлар ўтказади.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари иш берувчининг ходимларни оммавий равишда ишдан озод этиш тўғрисидаги қарорини олти ойгача бўлган муддатга тўхтатиб туриш ҳақидаги таклифларни маҳаллий давлат ҳокимияти органлари кўриб чиқиши учун киритиш ҳуқуқига эга.

Жамоа шартномасида ёки келишувида назарда тутилган ҳолларда, тегишли касаба уюшмасининг ёки бошланғич касаба уюшмаси ташкилотининг олдиндан розилигини олмасдан туриб меҳнат шартномасини иш берувчининг ташаббусига кўра бекор қилишга, агар қонунчиликда бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, йўл қўйилмайди.

31-модда. Ходимларни ижтимоий ҳимоя қилиш соҳасидаги ҳуқуқлар

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари инсоннинг муносиб ҳаёт кечиришини ва эркин ривожланишини таъминловчи шарт-шароитлар яратишга қаратилган ижтимоий дастурларни шакллантиришда, ходимларни ижтимоий ҳимоя қилиш бўйича чора-тадбирларни ишлаб чиқишда, турмуш даражасининг асосий мезонларини ва тирикчилик учун зарур бўлган нарсаларнинг энг кам миқдорини белгилашда иштирок этиш ҳуқуқига эга.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари ташкилотларни қайта ташкил этиш ёки тугатиш чоғида тугатиш комиссияларининг ишида иштирок этишга ҳақли.

32-модда. Ахборот олишга бўлган ҳуқуқ

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари ўз устав фаолиятини амалга ошириш учун давлат органларидан, уларнинг мансабдор шахсларидан, иш берувчилардан ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатлари масалалари юзасидан бепул ахборот олиш ҳуқуқига эга.

33-модда. Меҳнатни муҳофаза қилиш соҳасидаги ҳуқуқлар

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари меҳнатни муҳофаза қилиш масалалари бўйича давлат дастурларини шакллантиришда иштирок этиш ҳуқуқига эга.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари меҳнатни муҳофаза қилиш соҳасида:

ташкилотларнинг раҳбарларидан ва бошқа мансабдор шахсларидан меҳнат шароитлари ва меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида, шунингдек ишлаб чиқаришдаги барча бахтсиз ҳодисалар ва касб касалликлари ҳақида ахборот олиш;

ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисалар ва касб касалликларини текширишда иштирок этиш;

ходимларнинг ҳаёти ва соғлиғига хавф туғилган ҳолларда ишларни тўхтатиб туриш тўғрисида, шунингдек меҳнатни муҳофаза қилиш талабларининг бузилишларини бартараф этиш ҳақида иш берувчига таклифлар киритиш;

меҳнатни муҳофаза қилишнинг ҳолатини ўрганиш, иш берувчиларнинг жамоа шартномалари ва келишувларида назарда тутилган меҳнатни муҳофаза қилишга доир мажбуриятларининг бажарилишини назорат қилиш;

лойиҳалаштирилаётган, қурилаётган, реконструкция қилинаётган ва фойдаланилаётган ишлаб чиқариш объектларида меҳнат шароитларининг хавфсизлиги экспертизасида, шунингдек лойиҳалаштирилаётган ва фойдаланилаётган ишлаб чиқариш воситаларининг хавфсизлиги экспертизасида иштирок этиш;

ишлаб чиқариш объектларини ва ишлаб чиқариш воситаларини синовлардан ўтказиш ҳамда фойдаланишга қабул қилиш бўйича комиссияларнинг ишида мустақил экспертлар сифатида иштирок этиш;

тиббий-ижтимоий эксперт комиссияси мажлисларида иштирок этиш;

техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар ва меҳнатни муҳофаза қилиш масалалари бўйича норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини ишлаб чиқишда иштирок этиш;

меҳнатни муҳофаза қилиш талабларини бузганликда, ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисалар фактларини яширганликда айбдор бўлган шахсларни жавобгарликка тортиш тўғрисидаги талаблар билан тегишли органларга мурожаат этиш;

ходимнинг меҳнат мажбуриятларини бажариши билан боғлиқ ҳолда майиб бўлиши ёки соғлиғига бошқача тарзда шикаст етказилиши туфайли етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш ҳамда ходимларнинг соғлиғи ва меҳнатини муҳофаза қилишга бўлган ҳуқуқлари камситилган бошқа ҳолларда ходимнинг ҳуқуқини ҳимоя қилиб судга мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.

34-модда. Жамоатчилик назоратини амалга ошириш соҳасидаги ҳуқуқлар

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари иш берувчилар томонидан ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига тааллуқли бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар, шунингдек жамоа шартномалари ва келишувлари талабларига риоя этилиши устидан жамоатчилик назоратини иш ўринларида амалга ошириш ҳуқуқига эга.

35-модда. Меҳнат низоларини кўриб чиқишда ходимларнинг манфаатларини ҳимоя қилишга бўлган ҳуқуқ

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари қонунчиликда ташкил этилиши ҳамда фаолият кўрсатиши тартиби белгиланадиган меҳнат низолари бўйича комиссияларнинг ишида иштирок этиш ҳуқуқига эга.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари жамоавий меҳнат низоларини тартибга солишда иштирок этиш ҳуқуқига эга.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш учун юридик ҳамда бошқа хизматларни ташкил этиши, шунингдек шартнома асосида тегишли мутахассисларни жалб қилиши мумкин.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари ташкилотларнинг раҳбарларига ҳамда бошқа мансабдор шахсларига ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига тааллуқли бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларнинг аниқланган бузилишларини бартараф этиш тўғрисида кўриб чиқилиши мажбурий бўлган кўрсатмалар киритишга, шунингдек ташкилотларнинг раҳбарларига мазкур қоидабузарликларда айбдор бўлган шахсларни интизомий жавобгарликка тортиш ҳақида тақдимномалар киритишга ҳақли.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари меҳнатга оид ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқувчи талаблар бўйича даъволар билан қонунчиликда белгиланган тартибда мурожаат қилиш чоғида судларда давлат божини тўлашдан озод этилади.

36-модда. Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларини тузишда ва уларнинг ижросини мониторинг қилишда иштирок этишга бўлган ҳуқуқ

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари Ўзбекистон Республикасининг ходимлар ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига тааллуқли бўлган халқаро шартномаларини тузишда ҳамда уларнинг ижросини мониторинг қилишда иштирок этиши мумкин.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари тегишли давлат органларининг, улар мансабдор шахсларининг, иш берувчиларнинг ходимлар ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига тааллуқли бўлган Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари ижро этилиши тўғрисидаги ахборотини эшитишга ҳақли.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари бошқа мамлакатларнинг касаба уюшмалари билан ҳамкорлик қилиш, халқаро ва бошқа касаба уюшмалари бирлашмаларига, ташкилотларига аъзо бўлиш ҳуқуқига эга.

7-боб. Жамоатчилик назоратини амалга ошириш

37-модда. Жамоатчилик назоратининг объекти

Давлат органларининг, улар мансабдор шахсларининг, иш берувчиларнинг:

ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига тааллуқли бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар ижросини таъминлашга;

жамоа шартномалари ва келишувларини бажаришга, ижтимоий шериклик доирасида амалга ошириладиган лойиҳалар ҳамда дастурларни рўёбга чиқаришга доир фаолияти жамоатчилик назорати объектидир.

38-модда. Мурожаатлар ва сўровлар

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари давлат органларига, уларнинг мансабдор шахсларига, иш берувчиларга, уларнинг бирлашмаларига (иттифоқларига, уюшмаларига) аризалар, шикоятлар ва таклифлар билан мурожаат қилишга, уларга сўровлар юборишга ҳақли.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари олинган ахборотни давлат органларининг, иш берувчиларнинг, улар бирлашмаларининг (иттифоқларининг, уюшмаларининг), ташкилотлар коллегиал бошқарув органларининг вакиллари иштирокида муҳокама қилишга ҳақли.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш учун зарур бўлган маълумотномаларни ҳамда бошқа ҳужжатларни давлат органларидан сўраб олишга, шунингдек сўралган ҳужжатларни ёки уларнинг тасдиқланган кўчирма нусхаларини бериши шарт бўлган ташкилотлардан сўраб олишга ҳақли.

Касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг, бўлинмаларининг, бошланғич касаба уюшмалари ташкилотларининг ахборотга бўлган ҳуқуқи, агар мазкур ахборот қонунда белгиланган тартибда шахсга доир маълумотлар ёхуд давлат сирларини ёки қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни ташкил этувчи маълумотлар жумласига киритилган бўлса, чекланиши мумкин.

39-модда. Давлат органларининг, иш берувчиларнинг, улар бирлашмаларининг (иттифоқларининг, уюшмаларининг) очиқ ҳайъат мажлисларида иштирок этиш

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари давлат органларининг, иш берувчиларнинг, улар бирлашмаларининг (иттифоқларининг, уюшмаларининг) очиқ ҳайъат мажлисларида иштирок этиш ҳуқуқига эга бўлиб, мазкур органлар ўз очиқ ҳайъат мажлисларида уларнинг иштирок этиши учун шарт-шароитлар яратиши шарт.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг мажлисларига ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига тааллуқли бўлган масалалар кўриб чиқилаётганда касаба уюшмаларининг энг оммавий бирлашмаси вакили таклиф этилади.

40-модда. Жамоатчилик муҳокамаси

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига тааллуқли бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар, техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар, давлат органлари, иш берувчилар, уларнинг бирлашмалари (иттифоқлари, уюшмалари) қарорлари лойиҳаларининг жамоатчилик муҳокамаларини ўтказиши мумкин.

41-модда. Жамоатчилик эшитуви

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига дахлдор бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларини бажариш бўйича давлат органларининг, улар мансабдор шахсларининг, иш берувчиларнинг фаолиятига тааллуқли бўлган масалаларни муҳокама қилиш мақсадида жамоатчилик эшитувларини ўтказиши мумкин.

Бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига дахлдор бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларини бажариш бўйича иш берувчиларнинг фаолиятига тааллуқли бўлган масалаларни муҳокама қилиш мақсадида жамоатчилик эшитувларини ўтказиши мумкин.

Жамоатчилик эшитувлари давлат органларининг, иш берувчиларнинг, улар бирлашмаларининг (иттифоқларининг, уюшмаларининг), фуқаролик жамияти бошқа институтларининг вакиллари ва касаба уюшмаларининг аъзолари иштирокида ўтказилиши мумкин.

42-модда. Жамоатчилик мониторинги

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига тааллуқли бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар, шунингдек жамоа шартномалари ва келишувлари ижросининг жамоатчилик мониторингини ўтказиши мумкин.

43-модда. Жамоатчилик экспертизаси

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига тааллуқли бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар, техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар, давлат органларининг, иш берувчиларнинг, улар бирлашмаларининг (иттифоқларининг, уюшмаларининг) қарорлари лойиҳаларини, шунингдек жамоа шартномалари ва келишувлари лойиҳаларини жамоатчилик экспертизасидан ўтказиши мумкин.

Касаба уюшмаси, касаба уюшмаларининг бирлашмаси норматив-ҳуқуқий ҳужжат, техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжат лойиҳасининг мазмунидан умуман ёки унинг бирор-бир қисмидан норози бўлган тақдирда, норматив-ҳуқуқий ҳужжатни, техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатни қабул қилувчи органга тегишли хулоса киритишга ҳақли.

Касаба уюшмасининг, касаба уюшмалари бирлашмасининг ходимлар ҳуқуқ ва қонуний манфаатларига тўсқинлик қилувчи ёки уларни чекловчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга, техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек бундай ҳужжатларни ўз кучини йўқотган деб топиш зарурлиги тўғрисидаги тавсиялари ва ёзма сўровлари кўриб чиқилиши шарт бўлиб, уларни кўриб чиқиш натижалари ҳақидаги асосли хулосалар кейинчалик касаба уюшмасига, касаба уюшмаларининг бирлашмасига юборилади.

Иш берувчиларнинг қарорлари, жамоа шартномалари ва келишувлари лойиҳаларининг жамоатчилик экспертизаси касаба уюшмаларининг бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари томонидан ҳам амалга оширилиши мумкин.

44-модда. Касаба уюшмаларининг инспекцияларини тузиш

Ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига тааллуқли бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга риоя этилиши устидан жамоатчилик назоратини амалга ошириш мақсадида касаба уюшмаларининг, улар бирлашмаларининг ва бўлинмаларининг тузилмасида касаба уюшмаларининг тегишли маъмурий ваколатга эга бўлмаган инспекторлари фаолият кўрсатадиган инспекциялар (бундан буён матнда касаба уюшмаларининг инспекциялари деб юритилади) тузилиши мумкин.

Касаба уюшмаларининг инспекцияси тўғрисидаги низом тегишли касаба уюшмаси ёки касаба уюшмалари бирлашмаси томонидан тасдиқланади.

45-модда. Касаба уюшмаларининг инспекторлари ҳуқуқ ва мажбуриятлари

Касаба уюшмаларининг инспекторлари ўз фаолиятини амалга ошириш чоғида:

давлат органларидан, ташкилотлардан, уларнинг мансабдор шахсларидан, иш берувчилардан, уларнинг бирлашмаларидан (иттифоқларидан, уюшмаларидан) ўз вазифаларини бажариш учун зарур бўлган маълумотномаларни ва бошқа ҳужжатларни, статистик маълумотларни ҳамда бошқа ахборотни сўраш ва бепул олиш;

судларда ва меҳнат низоларини кўриб чиқадиган бошқа органларда ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш учун ўз ташаббусига кўра ёҳуд ходимларнинг илтимосига биноан вакиллар сифатида иштирок этиш;

ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига тааллуқли бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга риоя этилиши устидан жамоатчилик назоратини амалга ошириш мақсадида, шунингдек касаба уюшмаси аъзоларининг мурожаатлари асосида ташкилотларга, иш жойларига бориш;

ходимларнинг меҳнат мажбуриятларини бажариши билан боғлиқ бўлган ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисаларни ва уларнинг соғлиғига бошқача тарзда шикаст етганлигини ҳамда касб касалликларини текширишда белгиланган тартибда иштирок этиш ҳуқуқига эга.

Касаба уюшмаларининг инспекторлари:

қонунчилик талабларига риоя этиши;

ташкилотларнинг молия-хўжалик фаолиятига аралашмаслиги;

ўз вазифаларини амалга ошириш чоғида танишиши мумкин бўлган ишлаб чиқариш ёки тижорат сирини ташкил этувчи маълумотларни ошкор этмаслиги, шу жумладан лавозимидан кетганидан кейин ҳам ошкор этмаслиги;

тегишли касаба уюшмаси органига ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига тааллуқли бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларнинг бузилишларини аниқлаганда, шунингдек мазкур қоидабузарликларни бартараф этиш ҳамда уларнинг олдини олиш бўйича кўрилган чора-тадбирлар тўғрисида ҳар чоракда ахборотни тақдим этиши шарт.

Касаба уюшмаларининг инспекторлари томонидан тақдим этиладиган ахборот тегишли касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари томонидан умумлаштирилади ва уларнинг расмий веб-сайтларида, шунингдек, зарур бўлган ҳолларда, бошқа манбаларда ҳар йили, келгуси йилнинг 1 майидан кечиктирмай эълон қилиниши лозим.

Касаба уюшмаларининг инспекторлари қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши ҳамда уларнинг зиммасида бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.

45 1 -модда. Касаба уюшмалари инспекцияларининг Давлат меҳнат инспекцияси билан ўзаро ҳамкорлиги

Касаба уюшмаларининг инспекциялари, шунингдек Давлат меҳнат инспекцияси ўз фаолиятларини ўзаро ҳамкорликда амалга оширишлари мумкин. Бунинг учун исталган тараф иккинчи тарафга ҳамкорлик тўғрисида келишув, меморандум ва бошқа битим тузиш тўғрисида таклиф билан чиқишлари мумкин.

Тарафлар ўртасида имзоланган келишув, меморандум ва бошқа битим уни имзолаган тарафнинг ички фаолиятига аралашишни, шунингдек унинг фаолиятини бирор-бир тарзда чекловчи нормани ўз ичига олиши мумкин эмас.

46-модда. Жамоатчилик назоратининг натижалари

Жамоатчилик назоратининг натижалари бўйича баённома, хулоса, маълумотнома, кўрсатма, тақдимнома шаклидаги ёҳуд қонунчиликда назарда тутилган бошқа шаклдаги якуний ҳужжат тайёрланади.

Якуний ҳужжатда баён этилган ахборот, тавсиялар ва таклифлар давлат органлари ҳамда иш берувчилар томонидан мажбурий тартибда кўриб чиқилади ва улар юзасидан қарорлар қабул қилинади. Давлат органлари ва иш берувчилар кўриб чиқиш натижалари ҳақида тегишли касаба уюшмаларини, уларнинг бирлашмаларини хабардор қилади.

Иш берувчилар, уларнинг бирлашмалари (иттифоқлари, уюшмалари), ижро этувчи ҳокимият органлари томонидан жамоа шартномасининг, келишувининг шартлари бузилган тақдирда, касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари уларга бу қоидабузарликларни бартараф этиш тўғрисида тақдимнома юборишга ҳақли бўлиб, тақдимнома бир ҳафталик муддатда кўриб чиқилади. Бу қоидабузарликларни бартараф этиш рад қилинган ёки белгиланган муддатда келишувга эришилмаган тақдирда, келишмовчиликлар қонунчиликка мувофиқ кўриб чиқилади.

Ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларига тааллуқли бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларининг бузилиши фактлари аниқланган тақдирда, касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари материалларни Давлат меҳнат инспекциясига ёки ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга юборишга ҳақли.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари жамоатчилик назорати натижаларини эълон қилишга ҳақли.

8-боб. Меҳнат соҳасидаги ижтимоий шериклик

47-модда. Меҳнат соҳасидаги ижтимоий шериклик ва унинг асосий принциплари

Меҳнат соҳасидаги ижтимоий шериклик — касаба уюшмалари (касаба уюшмаларининг бирлашмалари) тимсолида ходимлар, иш берувчилар (иш берувчиларнинг бирлашмалари (иттифоқлари, уюшмалари), давлат органлари ўртасида ходимларнинг, иш берувчиларнинг ва давлатнинг ижтимоий-меҳнат муносабатларини тартибга солиш масалалари бўйича манфаатларини келишиб олишни таъминлашга қаратилган ўзаро ҳамкорликдир.

Касаба уюшмалари ва иш берувчилар, уларнинг бирлашмалари (иттифоқлари, уюшмалари), давлат органлари ўртасидаги ижтимоий шериклик тенг ҳуқуқлилик, вакилларнинг ваколатлилиги, тарафларнинг манфаатларини ҳурмат қилиш ва ҳисобга олиш, мажбуриятлар қабул қилишнинг ихтиёрийлиги принциплари асосида қурилади.

48-модда. Меҳнат соҳасидаги ижтимоий шериклик тарафлари

Қуйидагилар меҳнат соҳасидаги ижтимоий шериклик тарафларидир:

касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари тимсолида ходимлар;

иш берувчилар, уларнинг бирлашмалари (иттифоқлари, уюшмалари);

давлат органлари.

49-модда. Ижтимоий-меҳнат масалалари бўйича комиссиялар

Меҳнат муносабатлари тартибга солинишини таъминлаш, жамоа музокараларини, маслаҳатлашувларини олиб бориш, жамоа шартномаларининг ва келишувларининг лойиҳаларини тайёрлаш, уларни тузиш, шунингдек уларнинг бажарилиши устидан тенг ҳуқуқлилик асосида назоратни ташкил этиш учун тарафларнинг қарорига биноан зарур ваколатлар берилган ижтимоий-меҳнат масалалари бўйича комиссиялар тузилади.

Республика даражасида доимий асосда фаолият кўрсатувчи ижтимоий-меҳнат масалалари бўйича уч томонлама комиссия тузилади. Касаба уюшмалари республика бирлашмаларининг, иш берувчилар республика бирлашмаларининг (иттифоқларининг, уюшмаларининг), Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг, манфаатдор вазирликларнинг ва идораларнинг вакиллари комиссия аъзолари ҳисобланади.

Тармоқ даражасида доимий асосда фаолият кўрсатувчи ижтимоий-меҳнат масалалари бўйича комиссиялар тузилади. Касаба уюшмалари тармоқ бирлашмаларининг, иш берувчилар тармоқ бирлашмаларининг (иттифоқларининг, уюшмаларининг) вакиллари, тарафларнинг таклифи бўйича эса — Ўзбекистон Республикаси Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлигининг ҳамда бошқа манфаатдор вазирликларнинг ва идораларнинг вакиллари ҳам комиссиялар аъзолари ҳисобланади.

Ҳудудий даражада доимий асосда фаолият кўрсатувчи ижтимоий-меҳнат масалалари бўйича уч томонлама комиссиялар тузилади. Касаба уюшмалари ҳудудий бирлашмаларининг, иш берувчилар ҳудудий бирлашмаларининг (иттифоқларининг, уюшмаларининг) вакиллари, шунингдек маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг ва бошқа манфаатдор давлат органларининг вакиллари комиссиялар аъзолари ҳисобланади.

Ташкилотлар даражасида жамоа музокараларини олиб бориш учун бошланғич касаба уюшмалари ташкилотининг вакилларидан ва иш берувчининг вакилларидан иборат икки томонлама комиссиялар тузилади.

50-модда. Меҳнат соҳасидаги ижтимоий шериклик шакллари

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари ижтимоий шерикликни қуйидаги шаклда амалга ошириши мумкин:

жамоа шартномалари, келишувлари лойиҳаларини тайёрлаш ва уларни тузиш, шунингдек жамоа шартномаларига, келишувларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш бўйича жамоа музокаралари ўтказиш;

жамоа шартномалари ва келишувларининг бажарилиши устидан жамоатчилик назоратини амалга ошириш;

ташкилотларнинг локал ҳужжатлари лойиҳаларини келишиб олиш;

ходимларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш масалалари юзасидан тарафларнинг ўзаро маслаҳатлашувлари;

ташкилотларни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш дастурларини ишлаб чиқиш ва амалга оширишда иштирок этиш;

давлат органлари ҳузуридаги тегишли жамоатчилик кенгашларида иштирок этиш.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари ижтимоий шерикликда қонунчиликда тақиқланмаган бошқа шаклларда ҳам иштирок этишга ҳақли.

Касаба уюшмалари, уларнинг бирлашмалари, бўлинмалари ва бошланғич касаба уюшмалари ташкилотлари ижтимоий шериклик доирасида ҳамкорликдаги тадбирларни ўтказиш ташаббуси билан чиқиши, уларни ташкил этиши, шунингдек уларда иштирок этиши мумкин.

9-боб. Якунловчи қоидалар

51-модда. Низоларни ҳал этиш

Касаба уюшмаларининг фаолияти соҳасидаги низолар қонунчиликда белгиланган тартибда ҳал этилади.

52-модда. Касаба уюшмалари тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик

Касаба уюшмалари тўғрисидаги қонунчиликни бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

53-модда. Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш

Қуйидагилар ўз кучини йўқотган деб топилсин:

1) Ўзбекистон Республикасининг 1992 йил 2 июлда қабул қилинган «Касаба уюшмалари, уларнинг ҳуқуқлари ва фаолиятининг кафолатлари тўғрисида»ги 638-ХII-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг Ахборотномаси, 1992 йил, № 9, 344-модда);

2) Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг 1992 йил 2 июлда қабул қилинган «Касаба уюшмалари, уларнинг ҳуқуқлари ва фаолиятининг кафолатлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунини амалга киритиш ҳақида»ги 639-ХII-сонли Қарори (Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг Ахборотномаси, 1992 йил, № 9, 345-модда);

3) Ўзбекистон Республикасининг 2001 йил 7 декабрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги 320-II-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2002 йил, № 1, 20-модда) I бўлими ;

4) Ўзбекистон Республикасининг 2016 йил 28 ноябрда қабул қилинган «Касаба уюшмалари, уларнинг ҳуқуқлари ва фаолиятининг кафолатлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига ўзгартишлар киритиш ҳақида»ги ЎРҚ-413-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2016 йил, № 11, 354-модда);

5) Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 18 февралда қабул қилинган «Хавфсизлик ва мудофаа соҳасидаги баъзи давлат органларининг фаолияти такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-522-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2019 йил, № 2, 47-модда) 6-моддаси .

54-модда. Ушбу Қонуннинг ижросини, етказилишини, моҳияти ва аҳамияти тушунтирилишини таъминлаш

Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.

55-модда. Қонунчиликни ушбу Қонунга мувофиқлаштириш

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:

ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;

давлат бошқаруви органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.

56-модда. Ушбу Қонуннинг кучга кириши

Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ўтгач кучга киради.

Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ

Тошкент ш.,

2019 йил 6 декабрь,

ЎРҚ-588-сон

(Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 07.12.2019 й., 03/19/588/4115-сон; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.04.2021 й., 03/21/683/0375-сон; 18.05.2022 й., 03/22/770/0424-сон; 29.11.2023 й., 03/23/880/0905-сон; 14.08.2024 й., 03/24/942/0612-сон; 11.06.2026 й., 03/06/1150/0587-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni

Kasaba uyushmalari toʻgʻrisida

Qonunchilik palatasi tomonidan 2019-yil 24-oktabrda qabul qilingan Senat tomonidan 2019-yil 30-noyabrda maʼqullangan

1-bob. Umumiy qoidalar

1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi

Ushbu Qonunning maqsadi fuqarolarning kasaba uyushmalariga birlashish huquqini amalga oshirish, shuningdek kasaba uyushmalarini tuzish va ularning faoliyatini tashkil etish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

2-modda. Kasaba uyushmalari toʻgʻrisidagi qonunchilik

Kasaba uyushmalari toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Qonunchilikda ushbu Qonunni Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida, ichki ishlar organlarida, Davlat xavfsizlik xizmatida, Milliy gvardiyasida va boshqa harbiy tuzilmalarda qoʻllashning oʻziga xos xususiyatlari belgilanishi mumkin.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining kasaba uyushmalari toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

3-modda. Asosiy tushunchalar

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

kasaba uyushmasi — fuqarolarning oʻz faoliyati yoki oʻqishi turi boʻyicha umumiy kasbiy manfaatlari bilan bogʻliq boʻlgan, ularning mehnatga oid, boshqa ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlarini ifodalash hamda himoya qilish maqsadida tuziladigan, oʻz ustavi asosida faoliyat koʻrsatadigan ixtiyoriy jamoat birlashmasi;

boshlangʻich kasaba uyushmasi tashkiloti — bir yoki bir nechta ish beruvchida ishlaydigan yoki tegishli taʼlim muassasasida oʻqiydigan kasaba uyushmasi aʼzolarining tegishli kasaba uyushmasi ustavi asosida faoliyat koʻrsatadigan ixtiyoriy birlashmasi;

kasaba uyushmalarining birlashmasi — xodimlarning kasbiy, mehnatga oid, ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlarini amalga oshirish hamda himoya qilishda harakatlarning muvofiqlashtirilishiga va birligiga erishish maqsadida tarmoqqa doir, hududiy yoki kasbiy oʻziga xoslikni hisobga oluvchi boshqa belgi boʻyicha tuziladigan ixtiyoriy birlashma;

kasaba uyushmasining boʻlinmasi — kasaba uyushmasining ustaviga muvofiq tashkil etiladigan, tegishli hududda uning vazifalarini yoki vazifalarining bir qismini amalga oshiradigan boʻlinma.

4-modda. Kasaba uyushmalariga birlashish huquqi

Mehnat faoliyatini amalga oshirayotgan fuqarolar, shuningdek oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi, oliy taʼlim va ilmiy-tadqiqot muassasalarida taʼlim olayotgan, oʻn besh yoshga toʻlgan shaxslar (bundan buyon matnda xodimlar deb yuritiladi) hech qanday tafovutsiz oʻz tanloviga koʻra va oldindan ruxsat olmay turib, ixtiyoriy ravishda kasaba uyushmalarini tuzish huquqiga, shuningdek kasaba uyushmalariga ularning ustavlariga rioya etish sharti bilan aʼzo boʻlish huquqiga egadir.

2-bob. Kasaba uyushmalari faoliyatining prinsiplari

5-modda. Kasaba uyushmalari faoliyatining asosiy prinsiplari

Kasaba uyushmalari faoliyatining asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:

qonuniylik;

ixtiyoriylik;

kamsitishga yoʻl qoʻymaslik;

mustaqillik va oʻzini oʻzi boshqarish;

teng huquqlilik;

oshkoralik va ochiqlik.

6-modda. Qonuniylik prinsipi

Kasaba uyushmalari oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga , ushbu Qonunga va boshqa qonunchilik hujjatlariga soʻzsiz rioya etishi hamda ularni bajarishi shart.

7-modda. Ixtiyoriylik prinsipi

Fuqarolar oʻz qonuniy manfaatlarini himoya qilish uchun oʻz tanloviga koʻra ixtiyoriy ravishda kasaba uyushmalarini tuzish, ularga aʼzo boʻlish, kasaba uyushmasi faoliyati bilan shugʻullanish va kasaba uyushmalariga aʼzolikdan chiqish huquqiga ega.

Kasaba uyushmasiga aʼzo boʻlish va aʼzolikdan chiqish, shuningdek mehnat shartnomasi bekor qilinganidan keyin kasaba uyushmasiga aʼzolikni saqlab qolish tartibi va shartlari tegishli kasaba uyushmasining ustavi bilan tartibga solinadi.

Fuqarolarning kasaba uyushmalariga birlashishga boʻlgan huquqini amalga oshirishga toʻsqinlik qilishga, shuningdek ularni kasaba uyushmasiga aʼzo boʻlishga yoki aʼzolikdan chiqishga majburlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

8-modda. Kamsitishga yoʻl qoʻymaslik prinsipi

Kasaba uyushmalariga mansublik yoki mansub emaslik fuqarolarning qonunchilikda kafolatlanadigan mehnatga oid, boshqa ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy, shaxsiy huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini biror-bir tarzda cheklashga sabab boʻlmaydi. Ishga qabul qilishni, ishda koʻtarilishni, shuningdek xodim bilan mehnat shartnomasini bekor qilishni muayyan kasaba uyushmasiga mansublik, unga aʼzo boʻlish yoki aʼzolikdan chiqish bilan bogʻliq qilib qoʻyish taqiqlanadi.

Xodimning kasaba uyushmasiga aʼzo boʻlmasligiga yoki aʼzolikdan chiqishiga doir yozma yoki ogʻzaki majburiyatlari haqiqiy emas.

Oʻzini kasaba uyushmasiga mansubligi yoki mansub emasligi belgisiga qarab kamsitilgan deb hisoblovchi shaxs kamsitishni bartaraf etish, yetkazilgan moddiy zararning oʻrnini qoplash va maʼnaviy ziyonni kompensatsiya qilish toʻgʻrisidagi ariza bilan sudga murojaat qilishi mumkin.

9-modda. Mustaqillik va oʻzini oʻzi boshqarish prinsipi

Kasaba uyushmalari oʻz faoliyatida, shu jumladan moliyaviy faoliyatida davlat hokimiyati va boshqaruvi organlaridan mustaqildir, ular oldida hisobdor emas hamda ular tomonidan nazorat qilinmaydi, bundan qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno.

Kasaba uyushmalari mustaqil ravishda oʻz ustavlarini ishlab chiqadi va tasdiqlaydi, tashkiliy tuzilmasini belgilaydi, kasaba uyushmasi organlarini saylaydi, oʻz faoliyatini tashkil etadi, yigʻilishlar, shuningdek boshqa tadbirlar oʻtkazadi.

10-modda. Teng huquqlilik prinsipi

Kasaba uyushmalarining barcha aʼzolari ushbu Qonunda, boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda, kasaba uyushmalarining ustavlarida yoki lokal hujjatlarida belgilangan oʻz huquq va majburiyatlari borasida tengdir.

Kasaba uyushmalari tarmoqqa mansubligidan, hududiy joylashuvidan, kasaba uyushmalari birlashmasidagi ishtirokidan yoki boshqa belgisidan qatʼi nazar teng huquqlarga ega.

11-modda. Oshkoralik va ochiqlik prinsipi

Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining faoliyati oshkora va ochiqdir. Kasaba uyushmalari tomonidan qabul qilinadigan ustavlar va nizomlar ommaviy axborot vositalarida, Internet jahon axborot tarmogʻida, shu jumladan kasaba uyushmalarining rasmiy veb-saytlarida albatta eʼlon qilinishi lozim.

3-bob. Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining huquqlariga rioya etilishi kafolatlari

12-modda. Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining faoliyatiga aralashmaslik kafolatlari

Davlat kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining huquqlari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini kafolatlaydi.

Davlat organlari, ularning mansabdor shaxslari, ish beruvchilar kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining huquqlariga rioya etilishini taʼminlaydi. Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining faoliyatiga aralashishga, shu jumladan ularning faoliyati toʻgʻrisida biror-bir hujjat taqdim etishni talab qilishga yoʻl qoʻyilmaydi, bundan qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno.

Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining faoliyatini davlat organlari, ularning mansabdor shaxslari, ish beruvchilar tashabbusiga koʻra tugatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

13-modda. Kasaba uyushmalari faoliyatini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash

Davlat kasaba uyushmalari faoliyatini subsidiyalar, grantlar va ijtimoiy buyurtmalar shaklida qoʻllab-quvvatlashi mumkin.

Davlat kasaba uyushmalari faoliyatini qonunchilikka muvofiq boshqa tarzda ham qoʻllab-quvvatlashi mumkin.

14-modda. Kasaba uyushmalarining mulk huquqi kafolatlari

Kasaba uyushmalarining mulki daxlsizdir va u qonun bilan qoʻriqlanadi. Kasaba uyushmalarining mol-mulki natsionalizatsiya, rekvizitsiya va musodara qilinmaydi, bundan qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno.

15-modda. Kasaba uyushmalari organlariga saylangan va ishlab chiqarishdagi ishidan ozod etilmagan xodimlar uchun kafolatlar

Quyidagilarga intizomiy jazo berilishi mumkin emas:

kasaba uyushmasi organi tarkibiga saylangan va ishlab chiqarishdagi ishidan ozod etilmagan xodimlarga — shu organning roziligisiz;

tashkilot boʻlinmalaridagi kasaba uyushmalari organlarining rahbarlariga — tegishli kasaba uyushmasi organining roziligisiz;

tashkilotdagi kasaba uyushmalari organlarining rahbarlariga — tegishli kasaba uyushmalari birlashmasining roziligisiz.

Kasaba uyushmalari organlari tarkibiga saylangan va ishlab chiqarishdagi ishidan ozod etilmagan shaxslar bilan mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusiga koʻra bekor qilishga mehnat shartnomasini bekor qilishning umumiy tartibiga rioya etishdan tashqari, ular aʼzo boʻlgan kasaba uyushmasi organining roziligi oldindan olingan holda yoʻl qoʻyiladi, tashkilot kasaba uyushmasi organining raisi bilan mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusi bilan bekor qilishga esa bundan tashqari tegishli kasaba uyushmalari birlashmasining shunday roziligi olingan taqdirda yoʻl qoʻyiladi.

Kasaba uyushmalari organlarining ishlab chiqarishdagi oʻz ishidan ozod etilmagan aʼzolariga jamoa shartnomasida, kelishuvida belgilanadigan shartlarga koʻra mehnat jamoasining manfaatlarini koʻzlab jamoatchilik vazifalarini bajarishi, shuningdek kasaba uyushmasining yoʻnalishi boʻyicha qisqa muddatli oʻqishi uchun oʻrtacha ish haqi saqlangan holda vaqt beriladi.

Kasaba uyushmalari organlarining aʼzolari ishlab chiqarishdagi ishidan kasaba uyushmalari tomonidan chaqiriladigan qurultoylarda, konferensiyalarda delegat sifatida, shuningdek kasaba uyushmalarining plenumlari va rayosatlari ishida ishtirok etish vaqtiga ozod qilinib, ularga kasaba uyushmasining mablagʻlari hisobidan oʻrtacha ish haqi miqdorida haq toʻlanadi.

Kasaba uyushmasining ustavida nazarda tutilgan hollarda tashkilotlarda kasaba uyushmasining tashkilotchilari yoki kasaba uyushmasi guruhlarining tashkilotchilari saylanishi mumkin, ularga nisbatan ushbu moddada nazarda tutilgan kafolatlar tatbiq etiladi.

16-modda. Kasaba uyushmalari organlariga saylangan va ishlab chiqarishdagi ishidan ozod etilgan xodimlar uchun kafolatlar

Kasaba uyushmalari organlaridagi saylab qoʻyiladigan lavozimlarga saylanganligi tufayli ishlab chiqarishdagi ishidan ozod etilgan xodimlarga ularning saylov vakolatlari tugaganidan soʻng avvalgi ishi (lavozimi) beriladi, bunday ish (lavozim) mavjud boʻlmagan taqdirda esa oʻsha tashkilotda yoki xodimning roziligi bilan boshqa tashkilotda avvalgisiga teng boshqa ish (lavozim) beriladi.

Kasaba uyushmalari organlariga saylangan xodimlarga tegishli ish (lavozim) berish imkoni boʻlmagan taqdirda, ular qonunchilikda, jamoa shartnomalarida, kelishuvlarida nazarda tutilgan imtiyozlardan foydalanadi.

17-modda. Kasaba uyushmalari organlariga saylangan xodimlar uchun mehnatga oid qoʻshimcha kafolatlar

Kasaba uyushmalari organlari tarkibiga saylangan va ishlab chiqarishdagi ishidan ozod etilmagan xodimlarga ish beruvchining tashabbusiga koʻra intizomiy jazo berishga, ular bilan mehnat shartnomasini bekor qilishga, shuningdek kasaba uyushmalari organlari tarkibiga saylangan xodimlar bilan mehnatga oid munosabatlarni ularning saylov vakolatlari tugaganidan keyin ikki yil ichida ish beruvchining tashabbusiga koʻra bekor qilishga mahalliy mehnat organining oldindan roziligini olmasdan turib yoʻl qoʻyilmaydi.

18-modda. Ish beruvchining kasaba uyushmalari faoliyatini amalga oshirish uchun shart-sharoitlar yaratishga doir majburiyatlari

Ish beruvchi:

kasaba uyushmalarining huquqlariga rioya etishi, ularning faoliyatiga koʻmaklashishi;

xodimlarning manfaatlariga daxldor qarorlar qabul qilinguniga qadar kasaba uyushmalari bilan maslahatlashuvlar oʻtkazishi, mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida va normativ hujjatlarda nazarda tutilgan hollarda esa ularning roziligini olishi;

kasaba uyushmalarining takliflarini oʻz vaqtida koʻrib chiqishi va ularga qabul qilingan qarorlar haqida yozma shaklda, sabablarini koʻrsatgan holda xabar qilishi;

kasaba uyushmalari organlari vakillarini ular manfaatlarini ifoda etayotgan xodimlarning ish joylariga moneliksiz kiritishi;

kasaba uyushmalariga xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan masalalar boʻyicha zarur axborotni bepul taqdim etishi;

kasaba uyushmalariga oʻz vazifalarini bajarishi uchun zarur sharoitlarni taʼminlash;

kasaba uyushmalari organlari tarkibiga saylangan va ishlab chiqarishdagi ishidan ozod etilmagan shaxslarga kasaba uyushmalariga oid majburiyatlarini ish vaqtida bajarishi uchun vaqt berishi. Bunda kasaba uyushmalariga oid majburiyatlarni bajarish vaqti ish haftasi soatlari sonining 30 foizidan kam boʻlmasligi kerak;

kasaba uyushmalariga jamoa shartnomasida, kelishuvida belgilangan maqsadlar uchun va miqdorlarda mablagʻlar oʻtkazishi;

kasaba uyushmasining aʼzolari boʻlgan xodimlarning yozma arizalari mavjud boʻlganda kasaba uyushmasining tegishli hisobvaragʻiga xodimlarning ish haqidan ushlab qolingan kasaba uyushmasiga aʼzolik badallarini, agar jamoa shartnomasida, kelishuvida shunday qoida nazarda tutilgan boʻlsa, oʻz vaqtida oʻtkazishi shart.

4-bob. Kasaba uyushmalarini, ularning birlashmalarini, boʻlinmalarini hamda boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarini tashkil etish, qayta tashkil etish va ularning faoliyatini tugatish tartibi

19-modda. Kasaba uyushmalarini, ularning birlashmalarini, boʻlinmalarini va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarini tashkil etish

Kasaba uyushmalari oʻz faoliyatini jamoat birlashmasi shaklidagi yuridik shaxsni tashkil etgan holda amalga oshiradi.

Kasaba uyushmalari bir yoki bir nechta tashkilot xodimlarining tashabbusiga koʻra tashkil etiladi.

Kasaba uyushmalarining boʻlinmalari, boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari yuridik shaxs maqomi bilan yoki yuridik shaxs maqomisiz tashkil etilishi mumkin. Kasaba uyushmalari oʻz boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarining, shu jumladan yuridik shaxs maqomiga ega boʻlmagan boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarining hisobini yuritadi.

Kasaba uyushmalari adliya organlarida roʻyxatdan oʻtkazilgan ustav asosida faoliyat koʻrsatadi.

Davlat organlari, ularning mansabdor shaxslari, ish beruvchilar kasaba uyushmalarini, ularning birlashmalarini tashkil etish tashabbuskorlari, shuningdek ularning rahbar organlari aʼzolari boʻlishi mumkin emas.

Kasaba uyushmasini, kasaba uyushmalari birlashmasini tashkil etish tashabbuskorlari qurultoyni (konferensiyani) yoki umumiy yigʻilishni chaqiradi, unda ustav qabul qilinadi, shuningdek rahbar organlar tuziladi.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, shuningdek yuridik shaxs boʻlgan boʻlinmalari hamda boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan paytdan eʼtiboran tashkil etilgan hisoblanadi.

Yuridik shaxs maqomiga ega boʻlmagan kasaba uyushmalarining boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari oʻz ixtiyoriga koʻra adliya organlarida hisobga qoʻyiladi.

Yuridik shaxs maqomiga ega boʻlmagan kasaba uyushmalarining boʻlinmalarini va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarini hisobga qoʻyish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

20-modda. Kasaba uyushmasining, kasaba uyushmalari birlashmasining ustavi

Kasaba uyushmasining, kasaba uyushmalari birlashmasining ustavida quyidagilar nazarda tutiladi:

nomi, maqsad va vazifalari;

tashkiliy-huquqiy shakli, faoliyat qaysi hudud doirasida amalga oshirilsa, oʻsha hudud;

birlashayotgan xodimlarning toifalari va kasbiy guruhlari;

kasaba uyushmasi, kasaba uyushmalari birlashmasi aʼzoligiga qabul qilish va undan chiqish (chiqarish) shartlari;

aʼzolik badallarini toʻlash tartibi va ularning miqdorlari;

aʼzolarning huquq va majburiyatlari;

tuzilmasi va rahbar organlari, zarur boʻlgan taqdirda nazorat-taftish organlari;

kasaba uyushmalari organlarining vakolati va ularni shakllantirish tartibi, ularning vakolatlari muddatlari, doimiy asosda faoliyat koʻrsatuvchi rahbar organining joylashgan yeri;

pul mablagʻlarini va boshqa mol-mulkni shakllantirish manbalari, shuningdek ularni boshqarish tartibi;

aʼzolar oldida hisobot berish tartibi va muddatlari;

qayta tashkil etish va tugatish tartibi;

ustavga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish tartibi.

Kasaba uyushmasi, kasaba uyushmalari birlashmasi ustavida ularning ramzlari tavsifi boʻlishi mumkin.

Ustavda kasaba uyushmasi, kasaba uyushmalari birlashmasi faoliyatiga taalluqli boʻlgan, qonunchilikka zid boʻlmagan boshqa qoidalar ham nazarda tutilishi mumkin.

Kasaba uyushmalari birlashmasi ustavining talablari kasaba uyushmalari birlashmasi aʼzolari boʻlgan kasaba uyushmalari uchun majburiydir.

21-modda. Kasaba uyushmalarini, ularning birlashmalarini, boʻlinmalarini va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish

Kasaba uyushmalarini, ularning birlashmalarini, shuningdek yuridik shaxs boʻlgan boʻlinmalarini va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish adliya organlari tomonidan amalga oshiriladi.

22-modda. Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining ramzlari

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari bayroqqa, timsolga, ramziy bayroqqa va boshqa ramzlarga ega boʻlishi mumkin. Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining ramzlari davlat ramzlari bilan bir xil boʻlmasligi kerak.

Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining ramzlari ularning rahbar organi tomonidan ustavga muvofiq tasdiqlanadi va davlat roʻyxatidan oʻtkaziladi.

23-modda. Kasaba uyushmalarini, ularning birlashmalarini, boʻlinmalarini va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarini qayta tashkil etish hamda ularning faoliyatini tugatish

Kasaba uyushmalarini, ularning birlashmalarini, boʻlinmalarini va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarini qayta tashkil etish ustavda belgilanadigan ular rahbar organining qaroriga koʻra amalga oshiriladi.

Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining, boʻlinmalarining va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarining faoliyatini tugatish ular rahbar organining qaroriga binoan yoki sud tartibida amalga oshiriladi.

Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining, boʻlinmalarining va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarining faoliyati maʼmuriy tartibda tugatilishi yoki toʻxtatib turilishi mumkin emas.

5-bob. Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari faoliyatining iqtisodiy asoslari

24-modda. Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining, boʻlinmalarining va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarining mol-mulki

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, shuningdek yuridik shaxs boʻlgan boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari oʻz mulkida binolarga, inshootlarga, turar joylarga va yashash uchun moʻljallanmagan joylarga, asbob-uskunalarga, inventarlarga, pul mablagʻlariga, shu jumladan chet el valyutasidagi pul mablagʻlariga, qimmatli qogʻozlarga va boshqa mol-mulkka ega boʻlishi mumkin.

Yuridik shaxs maqomiga ega boʻlmagan kasaba uyushmasining boʻlinmasi, boshlangʻich kasaba uyushmasi tashkiloti tegishli kasaba uyushmasi yoki uning boʻlinmasi yoxud ularning arizasiga koʻra ish beruvchi tomonidan oʻziga xizmat koʻrsatuvchi bankda ochiladigan maxsus bank hisobvaragʻiga ega boʻlishga, mazkur hisobvaraqda turgan pul mablagʻlarini erkin tasarruf etishga haqli. Kasaba uyushmasi tashkilotining maxsus hisobvaragʻidan ish beruvchining majburiyatlari boʻyicha undiruvga yoʻl qoʻyilmaydi.

Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining, boʻlinmalarining va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarining ish beruvchilar birlashmalariga (ittifoqlariga, uyushmalariga) va siyosiy partiyalarga biror-bir moliyaviy yordam koʻrsatishi taqiqlanadi.

25-modda. Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining, boʻlinmalarining va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarining mol-mulkini shakllantirish manbalari

Quyidagilar kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining, boʻlinmalarining va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarining mol-mulkini shakllantirish manbalari boʻlishi mumkin:

aʼzolik badallari;

ixtiyoriy mulkiy badallar va xayriyalar;

tadbirkorlik faoliyatidan tushgan tushumlar;

qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa tushumlar.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari mol-mulkining manbalari, ularni shakllantirish va ulardan foydalanish tartibi ularning taʼsis hujjatlarida belgilanadi.

Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining, boʻlinmalarining va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarining mol-mulkini shakllantirish manbalaridan olingan mablagʻlardan ularning taʼsis hujjatlarida belgilangan maqsadlarga erishish va vazifalarni hal etish uchun foydalaniladi.

26-modda. Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining, boʻlinmalarining va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarining tadbirkorlik faoliyati

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, shuningdek yuridik shaxs boʻlgan boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari oʻz taʼsis hujjatlarida belgilangan tegishli maqsad hamda vazifalari doirasida tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishi mumkin.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, shuningdek yuridik shaxs boʻlgan boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari oʻz taʼsis hujjatlarida belgilangan maqsad hamda vazifalariga muvofiq belgilangan tartibda tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirish, tijorat tashkilotlarini tashkil etish, noshirlik faoliyati bilan shugʻullanish, turli jamgʻarmalar shakllantirish huquqiga ega.

6-bob. Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining, boʻlinmalarining va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarining huquqlari

27-modda. Xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlarini himoya qilish masalalarini hal qilishda ishtirok etishga boʻlgan huquq

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari aholi bandligini taʼminlash, ishdan ozod etilayotgan xodimlarni himoya qilish masalalarini, shuningdek xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlarini himoya qilishga doir boshqa masalalarni hal qilishda ishtirok etish huquqiga ega.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari xodimlarning mehnat huquqlarini himoya qilib sudga daʼvo arizasi, shuningdek sud buyrugʻini chiqarish toʻgʻrisidagi ariza bilan murojaat qilishga haqli.

28-modda. Normativ-huquqiy hujjatlar va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda ishtirok etishga boʻlgan huquq

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda ishtirok etish huquqiga ega.

Xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga daxldor boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar loyihalari majburiy tartibda tegishli kasaba uyushmasi yoki kasaba uyushmalari birlashmasi bilan kelishib olinishi shart.

29-modda. Jamoa muzokaralarini olib borishga hamda jamoa shartnomalari va kelishuvlarini tuzishga boʻlgan huquq

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari manfaatlari ular tomonidan ifoda etilayotgan xodimlar nomidan jamoa muzokaralarini olib borishga, jamoa shartnomalari va kelishuvlarini tuzishga boʻlgan ustuvor huquqqa egadir.

Ish beruvchining vakili boʻlgan shaxslarning xodimlar nomidan jamoa muzokaralarini olib borishi hamda jamoa shartnomalari va kelishuvlarini tuzishi taqiqlanadi.

30-modda. Bandlikka koʻmaklashish sohasidagi huquqlar

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari davlat bandlik dasturlarini ishlab chiqishda ishtirok etish, bandlikni taʼminlash, shu jumladan yangi ish oʻrinlarini tashkil qilish va mavjudlarini saqlab qolish, tashkilotlarning faoliyatini yaxshilash, xodimlarning ommaviy ravishda ishdan ozod etilishining oldini olish boʻyicha chora-tadbirlarni taklif etish huquqiga ega.

Ish beruvchi xodimlarning manfaatlarini ifoda etuvchi tegishli kasaba uyushmasiga yoki kasaba uyushmalari birlashmasiga xodimlarning ommaviy ravishda ishdan ozod etilishi ehtimoli toʻgʻrisida oʻz vaqtida, kamida ikki oy oldin axborot taqdim etadi va ishdan ozod etish oqibatlarini yumshatishga qaratilgan maslahatlashuvlar oʻtkazadi.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari ish beruvchining xodimlarni ommaviy ravishda ishdan ozod etish toʻgʻrisidagi qarorini olti oygacha boʻlgan muddatga toʻxtatib turish haqidagi takliflarni mahalliy davlat hokimiyati organlari koʻrib chiqishi uchun kiritish huquqiga ega.

Jamoa shartnomasida yoki kelishuvida nazarda tutilgan hollarda, tegishli kasaba uyushmasining yoki boshlangʻich kasaba uyushmasi tashkilotining oldindan roziligini olmasdan turib mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusiga koʻra bekor qilishga, agar qonunchilikda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, yoʻl qoʻyilmaydi.

31-modda. Xodimlarni ijtimoiy himoya qilish sohasidagi huquqlar

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari insonning munosib hayot kechirishini va erkin rivojlanishini taʼminlovchi shart-sharoitlar yaratishga qaratilgan ijtimoiy dasturlarni shakllantirishda, xodimlarni ijtimoiy himoya qilish boʻyicha chora-tadbirlarni ishlab chiqishda, turmush darajasining asosiy mezonlarini va tirikchilik uchun zarur boʻlgan narsalarning eng kam miqdorini belgilashda ishtirok etish huquqiga ega.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari tashkilotlarni qayta tashkil etish yoki tugatish chogʻida tugatish komissiyalarining ishida ishtirok etishga haqli.

32-modda. Axborot olishga boʻlgan huquq

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari oʻz ustav faoliyatini amalga oshirish uchun davlat organlaridan, ularning mansabdor shaxslaridan, ish beruvchilardan xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlari masalalari yuzasidan bepul axborot olish huquqiga ega.

33-modda. Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi huquqlar

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha davlat dasturlarini shakllantirishda ishtirok etish huquqiga ega.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari mehnatni muhofaza qilish sohasida:

tashkilotlarning rahbarlaridan va boshqa mansabdor shaxslaridan mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida, shuningdek ishlab chiqarishdagi barcha baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklari haqida axborot olish;

ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarini tekshirishda ishtirok etish;

xodimlarning hayoti va sogʻligʻiga xavf tugʻilgan hollarda ishlarni toʻxtatib turish toʻgʻrisida, shuningdek mehnatni muhofaza qilish talablarining buzilishlarini bartaraf etish haqida ish beruvchiga takliflar kiritish;

mehnatni muhofaza qilishning holatini oʻrganish, ish beruvchilarning jamoa shartnomalari va kelishuvlarida nazarda tutilgan mehnatni muhofaza qilishga doir majburiyatlarining bajarilishini nazorat qilish;

loyihalashtirilayotgan, qurilayotgan, rekonstruksiya qilinayotgan va foydalanilayotgan ishlab chiqarish obyektlarida mehnat sharoitlarining xavfsizligi ekspertizasida, shuningdek loyihalashtirilayotgan va foydalanilayotgan ishlab chiqarish vositalarining xavfsizligi ekspertizasida ishtirok etish;

ishlab chiqarish obyektlarini va ishlab chiqarish vositalarini sinovlardan oʻtkazish hamda foydalanishga qabul qilish boʻyicha komissiyalarning ishida mustaqil ekspertlar sifatida ishtirok etish;

tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi majlislarida ishtirok etish;

texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda ishtirok etish;

mehnatni muhofaza qilish talablarini buzganlikda, ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar faktlarini yashirganlikda aybdor boʻlgan shaxslarni javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi talablar bilan tegishli organlarga murojaat etish;

xodimning mehnat majburiyatlarini bajarishi bilan bogʻliq holda mayib boʻlishi yoki sogʻligʻiga boshqacha tarzda shikast yetkazilishi tufayli yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash hamda xodimlarning sogʻligʻi va mehnatini muhofaza qilishga boʻlgan huquqlari kamsitilgan boshqa hollarda xodimning huquqini himoya qilib sudga murojaat qilish huquqiga ega.

34-modda. Jamoatchilik nazoratini amalga oshirish sohasidagi huquqlar

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari ish beruvchilar tomonidan xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shuningdek jamoa shartnomalari va kelishuvlari talablariga rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini ish oʻrinlarida amalga oshirish huquqiga ega.

35-modda. Mehnat nizolarini koʻrib chiqishda xodimlarning manfaatlarini himoya qilishga boʻlgan huquq

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari qonunchilikda tashkil etilishi hamda faoliyat koʻrsatishi tartibi belgilanadigan mehnat nizolari boʻyicha komissiyalarning ishida ishtirok etish huquqiga ega.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari jamoaviy mehnat nizolarini tartibga solishda ishtirok etish huquqiga ega.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlarini himoya qilish uchun yuridik hamda boshqa xizmatlarni tashkil etishi, shuningdek shartnoma asosida tegishli mutaxassislarni jalb qilishi mumkin.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari tashkilotlarning rahbarlariga hamda boshqa mansabdor shaxslariga xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlarning hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning aniqlangan buzilishlarini bartaraf etish toʻgʻrisida koʻrib chiqilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar kiritishga, shuningdek tashkilotlarning rahbarlariga mazkur qoidabuzarliklarda aybdor boʻlgan shaxslarni intizomiy javobgarlikka tortish haqida taqdimnomalar kiritishga haqli.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari mehnatga oid huquqiy munosabatlardan kelib chiquvchi talablar boʻyicha daʼvolar bilan qonunchilikda belgilangan tartibda murojaat qilish chogʻida sudlarda davlat bojini toʻlashdan ozod etiladi.

36-modda. Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini tuzishda va ularning ijrosini monitoring qilishda ishtirok etishga boʻlgan huquq

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari Oʻzbekiston Respublikasining xodimlar ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan xalqaro shartnomalarini tuzishda hamda ularning ijrosini monitoring qilishda ishtirok etishi mumkin.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari tegishli davlat organlarining, ular mansabdor shaxslarining, ish beruvchilarning xodimlar ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari ijro etilishi toʻgʻrisidagi axborotini eshitishga haqli.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari boshqa mamlakatlarning kasaba uyushmalari bilan hamkorlik qilish, xalqaro va boshqa kasaba uyushmalari birlashmalariga, tashkilotlariga aʼzo boʻlish huquqiga ega.

7-bob. Jamoatchilik nazoratini amalga oshirish

37-modda. Jamoatchilik nazoratining obyekti

Davlat organlarining, ular mansabdor shaxslarining, ish beruvchilarning:

xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar ijrosini taʼminlashga;

jamoa shartnomalari va kelishuvlarini bajarishga, ijtimoiy sheriklik doirasida amalga oshiriladigan loyihalar hamda dasturlarni roʻyobga chiqarishga doir faoliyati jamoatchilik nazorati obyektidir.

38-modda. Murojaatlar va soʻrovlar

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari davlat organlariga, ularning mansabdor shaxslariga, ish beruvchilarga, ularning birlashmalariga (ittifoqlariga, uyushmalariga) arizalar, shikoyatlar va takliflar bilan murojaat qilishga, ularga soʻrovlar yuborishga haqli.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari olingan axborotni davlat organlarining, ish beruvchilarning, ular birlashmalarining (ittifoqlarining, uyushmalarining), tashkilotlar kollegial boshqaruv organlarining vakillari ishtirokida muhokama qilishga haqli.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlarini himoya qilish uchun zarur boʻlgan maʼlumotnomalarni hamda boshqa hujjatlarni davlat organlaridan soʻrab olishga, shuningdek soʻralgan hujjatlarni yoki ularning tasdiqlangan koʻchirma nusxalarini berishi shart boʻlgan tashkilotlardan soʻrab olishga haqli.

Kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining, boʻlinmalarining, boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlarining axborotga boʻlgan huquqi, agar mazkur axborot qonunda belgilangan tartibda shaxsga doir maʼlumotlar yoxud davlat sirlarini yoki qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirni tashkil etuvchi maʼlumotlar jumlasiga kiritilgan boʻlsa, cheklanishi mumkin.

39-modda. Davlat organlarining, ish beruvchilarning, ular birlashmalarining (ittifoqlarining, uyushmalarining) ochiq hayʼat majlislarida ishtirok etish

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari davlat organlarining, ish beruvchilarning, ular birlashmalarining (ittifoqlarining, uyushmalarining) ochiq hayʼat majlislarida ishtirok etish huquqiga ega boʻlib, mazkur organlar oʻz ochiq hayʼat majlislarida ularning ishtirok etishi uchun shart-sharoitlar yaratishi shart.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining majlislariga xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan masalalar koʻrib chiqilayotganda kasaba uyushmalarining eng ommaviy birlashmasi vakili taklif etiladi.

40-modda. Jamoatchilik muhokamasi

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, davlat organlari, ish beruvchilar, ularning birlashmalari (ittifoqlari, uyushmalari) qarorlari loyihalarining jamoatchilik muhokamalarini oʻtkazishi mumkin.

41-modda. Jamoatchilik eshituvi

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga daxldor boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablarini bajarish boʻyicha davlat organlarining, ular mansabdor shaxslarining, ish beruvchilarning faoliyatiga taalluqli boʻlgan masalalarni muhokama qilish maqsadida jamoatchilik eshituvlarini oʻtkazishi mumkin.

Boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga daxldor boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablarini bajarish boʻyicha ish beruvchilarning faoliyatiga taalluqli boʻlgan masalalarni muhokama qilish maqsadida jamoatchilik eshituvlarini oʻtkazishi mumkin.

Jamoatchilik eshituvlari davlat organlarining, ish beruvchilarning, ular birlashmalarining (ittifoqlarining, uyushmalarining), fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining vakillari va kasaba uyushmalarining aʼzolari ishtirokida oʻtkazilishi mumkin.

42-modda. Jamoatchilik monitoringi

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shuningdek jamoa shartnomalari va kelishuvlari ijrosining jamoatchilik monitoringini oʻtkazishi mumkin.

43-modda. Jamoatchilik ekspertizasi

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, davlat organlarining, ish beruvchilarning, ular birlashmalarining (ittifoqlarining, uyushmalarining) qarorlari loyihalarini, shuningdek jamoa shartnomalari va kelishuvlari loyihalarini jamoatchilik ekspertizasidan oʻtkazishi mumkin.

Kasaba uyushmasi, kasaba uyushmalarining birlashmasi normativ-huquqiy hujjat, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjat loyihasining mazmunidan umuman yoki uning biror-bir qismidan norozi boʻlgan taqdirda, normativ-huquqiy hujjatni, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatni qabul qiluvchi organga tegishli xulosa kiritishga haqli.

Kasaba uyushmasining, kasaba uyushmalari birlashmasining xodimlar huquq va qonuniy manfaatlariga toʻsqinlik qiluvchi yoki ularni cheklovchi normativ-huquqiy hujjatlarga, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek bunday hujjatlarni oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish zarurligi toʻgʻrisidagi tavsiyalari va yozma soʻrovlari koʻrib chiqilishi shart boʻlib, ularni koʻrib chiqish natijalari haqidagi asosli xulosalar keyinchalik kasaba uyushmasiga, kasaba uyushmalarining birlashmasiga yuboriladi.

Ish beruvchilarning qarorlari, jamoa shartnomalari va kelishuvlari loyihalarining jamoatchilik ekspertizasi kasaba uyushmalarining boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari tomonidan ham amalga oshirilishi mumkin.

44-modda. Kasaba uyushmalarining inspeksiyalarini tuzish

Xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlarga hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish maqsadida kasaba uyushmalarining, ular birlashmalarining va boʻlinmalarining tuzilmasida kasaba uyushmalarining tegishli maʼmuriy vakolatga ega boʻlmagan inspektorlari faoliyat koʻrsatadigan inspeksiyalar (bundan buyon matnda kasaba uyushmalarining inspeksiyalari deb yuritiladi) tuzilishi mumkin.

Kasaba uyushmalarining inspeksiyasi toʻgʻrisidagi nizom tegishli kasaba uyushmasi yoki kasaba uyushmalari birlashmasi tomonidan tasdiqlanadi.

45-modda. Kasaba uyushmalarining inspektorlari huquq va majburiyatlari

Kasaba uyushmalarining inspektorlari oʻz faoliyatini amalga oshirish chogʻida:

davlat organlaridan, tashkilotlardan, ularning mansabdor shaxslaridan, ish beruvchilardan, ularning birlashmalaridan (ittifoqlaridan, uyushmalaridan) oʻz vazifalarini bajarish uchun zarur boʻlgan maʼlumotnomalarni va boshqa hujjatlarni, statistik maʼlumotlarni hamda boshqa axborotni soʻrash va bepul olish;

sudlarda va mehnat nizolarini koʻrib chiqadigan boshqa organlarda xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlarini himoya qilish uchun oʻz tashabbusiga koʻra yohud xodimlarning iltimosiga binoan vakillar sifatida ishtirok etish;

xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlarga hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish maqsadida, shuningdek kasaba uyushmasi aʼzolarining murojaatlari asosida tashkilotlarga, ish joylariga borish;

xodimlarning mehnat majburiyatlarini bajarishi bilan bogʻliq boʻlgan ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va ularning sogʻligʻiga boshqacha tarzda shikast yetganligini hamda kasb kasalliklarini tekshirishda belgilangan tartibda ishtirok etish huquqiga ega.

Kasaba uyushmalarining inspektorlari:

qonunchilik talablariga rioya etishi;

tashkilotlarning moliya-xoʻjalik faoliyatiga aralashmasligi;

oʻz vazifalarini amalga oshirish chogʻida tanishishi mumkin boʻlgan ishlab chiqarish yoki tijorat sirini tashkil etuvchi maʼlumotlarni oshkor etmasligi, shu jumladan lavozimidan ketganidan keyin ham oshkor etmasligi;

tegishli kasaba uyushmasi organiga xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning buzilishlarini aniqlaganda, shuningdek mazkur qoidabuzarliklarni bartaraf etish hamda ularning oldini olish boʻyicha koʻrilgan chora-tadbirlar toʻgʻrisida har chorakda axborotni taqdim etishi shart.

Kasaba uyushmalarining inspektorlari tomonidan taqdim etiladigan axborot tegishli kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari tomonidan umumlashtiriladi va ularning rasmiy veb-saytlarida, shuningdek, zarur boʻlgan hollarda, boshqa manbalarda har yili, kelgusi yilning 1-mayidan kechiktirmay eʼlon qilinishi lozim.

Kasaba uyushmalarining inspektorlari qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi hamda ularning zimmasida boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

45 1 -modda. Kasaba uyushmalari inspeksiyalarining Davlat mehnat inspeksiyasi bilan oʻzaro hamkorligi

Kasaba uyushmalarining inspeksiyalari, shuningdek Davlat mehnat inspeksiyasi oʻz faoliyatlarini oʻzaro hamkorlikda amalga oshirishlari mumkin. Buning uchun istalgan taraf ikkinchi tarafga hamkorlik toʻgʻrisida kelishuv, memorandum va boshqa bitim tuzish toʻgʻrisida taklif bilan chiqishlari mumkin.

Taraflar oʻrtasida imzolangan kelishuv, memorandum va boshqa bitim uni imzolagan tarafning ichki faoliyatiga aralashishni, shuningdek uning faoliyatini biror-bir tarzda cheklovchi normani oʻz ichiga olishi mumkin emas.

46-modda. Jamoatchilik nazoratining natijalari

Jamoatchilik nazoratining natijalari boʻyicha bayonnoma, xulosa, maʼlumotnoma, koʻrsatma, taqdimnoma shaklidagi yohud qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa shakldagi yakuniy hujjat tayyorlanadi.

Yakuniy hujjatda bayon etilgan axborot, tavsiyalar va takliflar davlat organlari hamda ish beruvchilar tomonidan majburiy tartibda koʻrib chiqiladi va ular yuzasidan qarorlar qabul qilinadi. Davlat organlari va ish beruvchilar koʻrib chiqish natijalari haqida tegishli kasaba uyushmalarini, ularning birlashmalarini xabardor qiladi.

Ish beruvchilar, ularning birlashmalari (ittifoqlari, uyushmalari), ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan jamoa shartnomasining, kelishuvining shartlari buzilgan taqdirda, kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari ularga bu qoidabuzarliklarni bartaraf etish toʻgʻrisida taqdimnoma yuborishga haqli boʻlib, taqdimnoma bir haftalik muddatda koʻrib chiqiladi. Bu qoidabuzarliklarni bartaraf etish rad qilingan yoki belgilangan muddatda kelishuvga erishilmagan taqdirda, kelishmovchiliklar qonunchilikka muvofiq koʻrib chiqiladi.

Xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablarining buzilishi faktlari aniqlangan taqdirda, kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari materiallarni Davlat mehnat inspeksiyasiga yoki huquqni muhofaza qiluvchi organlarga yuborishga haqli.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari jamoatchilik nazorati natijalarini eʼlon qilishga haqli.

8-bob. Mehnat sohasidagi ijtimoiy sheriklik

47-modda. Mehnat sohasidagi ijtimoiy sheriklik va uning asosiy prinsiplari

Mehnat sohasidagi ijtimoiy sheriklik — kasaba uyushmalari (kasaba uyushmalarining birlashmalari) timsolida xodimlar, ish beruvchilar (ish beruvchilarning birlashmalari (ittifoqlari, uyushmalari), davlat organlari oʻrtasida xodimlarning, ish beruvchilarning va davlatning ijtimoiy-mehnat munosabatlarini tartibga solish masalalari boʻyicha manfaatlarini kelishib olishni taʼminlashga qaratilgan oʻzaro hamkorlikdir.

Kasaba uyushmalari va ish beruvchilar, ularning birlashmalari (ittifoqlari, uyushmalari), davlat organlari oʻrtasidagi ijtimoiy sheriklik teng huquqlilik, vakillarning vakolatliligi, taraflarning manfaatlarini hurmat qilish va hisobga olish, majburiyatlar qabul qilishning ixtiyoriyligi prinsiplari asosida quriladi.

48-modda. Mehnat sohasidagi ijtimoiy sheriklik taraflari

Quyidagilar mehnat sohasidagi ijtimoiy sheriklik taraflaridir:

kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari timsolida xodimlar;

ish beruvchilar, ularning birlashmalari (ittifoqlari, uyushmalari);

davlat organlari.

49-modda. Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiyalar

Mehnat munosabatlari tartibga solinishini taʼminlash, jamoa muzokaralarini, maslahatlashuvlarini olib borish, jamoa shartnomalarining va kelishuvlarining loyihalarini tayyorlash, ularni tuzish, shuningdek ularning bajarilishi ustidan teng huquqlilik asosida nazoratni tashkil etish uchun taraflarning qaroriga binoan zarur vakolatlar berilgan ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiyalar tuziladi.

Respublika darajasida doimiy asosda faoliyat koʻrsatuvchi ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha uch tomonlama komissiya tuziladi. Kasaba uyushmalari respublika birlashmalarining, ish beruvchilar respublika birlashmalarining (ittifoqlarining, uyushmalarining), Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining, manfaatdor vazirliklarning va idoralarning vakillari komissiya aʼzolari hisoblanadi.

Tarmoq darajasida doimiy asosda faoliyat koʻrsatuvchi ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha komissiyalar tuziladi. Kasaba uyushmalari tarmoq birlashmalarining, ish beruvchilar tarmoq birlashmalarining (ittifoqlarining, uyushmalarining) vakillari, taraflarning taklifi boʻyicha esa — Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining hamda boshqa manfaatdor vazirliklarning va idoralarning vakillari ham komissiyalar aʼzolari hisoblanadi.

Hududiy darajada doimiy asosda faoliyat koʻrsatuvchi ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha uch tomonlama komissiyalar tuziladi. Kasaba uyushmalari hududiy birlashmalarining, ish beruvchilar hududiy birlashmalarining (ittifoqlarining, uyushmalarining) vakillari, shuningdek mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa manfaatdor davlat organlarining vakillari komissiyalar aʼzolari hisoblanadi.

Tashkilotlar darajasida jamoa muzokaralarini olib borish uchun boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotining vakillaridan va ish beruvchining vakillaridan iborat ikki tomonlama komissiyalar tuziladi.

50-modda. Mehnat sohasidagi ijtimoiy sheriklik shakllari

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari ijtimoiy sheriklikni quyidagi shaklda amalga oshirishi mumkin:

jamoa shartnomalari, kelishuvlari loyihalarini tayyorlash va ularni tuzish, shuningdek jamoa shartnomalariga, kelishuvlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish boʻyicha jamoa muzokaralari oʻtkazish;

jamoa shartnomalari va kelishuvlarining bajarilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish;

tashkilotlarning lokal hujjatlari loyihalarini kelishib olish;

xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlarini himoya qilish masalalari yuzasidan taraflarning oʻzaro maslahatlashuvlari;

tashkilotlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etish;

davlat organlari huzuridagi tegishli jamoatchilik kengashlarida ishtirok etish.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari ijtimoiy sheriklikda qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa shakllarda ham ishtirok etishga haqli.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari, boʻlinmalari va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotlari ijtimoiy sheriklik doirasida hamkorlikdagi tadbirlarni oʻtkazish tashabbusi bilan chiqishi, ularni tashkil etishi, shuningdek ularda ishtirok etishi mumkin.

9-bob. Yakunlovchi qoidalar

51-modda. Nizolarni hal etish

Kasaba uyushmalarining faoliyati sohasidagi nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.

52-modda. Kasaba uyushmalari toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik

Kasaba uyushmalari toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

53-modda. Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish

Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin:

1) Oʻzbekiston Respublikasining 1992-yil 2-iyulda qabul qilingan “Kasaba uyushmalari, ularning huquqlari va faoliyatining kafolatlari toʻgʻrisida”gi 638-XII-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1992-yil, № 9, 344-modda);

2) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining 1992-yil 2-iyulda qabul qilingan “Kasaba uyushmalari, ularning huquqlari va faoliyatining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini amalga kiritish haqida”gi 639-XII-sonli Qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1992-yil, № 9, 345-modda);

3) Oʻzbekiston Respublikasining 2001-yil 7-dekabrda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi 320-II-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2002-yil, № 1, 20-modda) I boʻlimi ;

4) Oʻzbekiston Respublikasining 2016-yil 28-noyabrda qabul qilingan “Kasaba uyushmalari, ularning huquqlari va faoliyatining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartishlar kiritish haqida”gi OʻRQ-413-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2016-yil, № 11, 354-modda);

5) Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 18-fevralda qabul qilingan “Xavfsizlik va mudofaa sohasidagi baʼzi davlat organlarining faoliyati takomillashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-522-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2019-yil, № 2, 47-modda) 6-moddasi .

54-modda. Ushbu Qonunning ijrosini, yetkazilishini, mohiyati va ahamiyati tushuntirilishini taʼminlash

Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.

55-modda. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

56-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi

Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV

Toshkent sh.,

2019-yil 6-dekabr,

OʻRQ-588-son

(Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 07.12.2019-y., 03/19/588/4115-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son; 18.05.2022-y., 03/22/770/0424-son; 29.11.2023-y., 03/23/880/0905-son; 14.08.2024-y., 03/24/942/0612-son; 11.06.2026-y., 03/06/1150/0587-son)

lex.uz

Закон Республики Узбекистан

О профессиональных союзах

Принят Законодательной палатой 24 октября 2019 года Одобрен Сенатом 30 ноября 2019 года

Глава 1. Общие положения

Статья 1. Цель настоящего Закона

Целью настоящего Закона является регулирование отношений в области реализации гражданами права на объединение в профессиональные союзы, а также создания и организации деятельности профессиональных союзов.

Статья 2. Законодательство о профессиональных союзах

Законодательство о профессиональных союзах состоит из настоящего Закона и иных актов законодательства.

Законодательством могут быть установлены особенности применения настоящего Закона в Вооруженных Силах, органах внутренних дел, Службе государственной безопасности, Национальной гвардии Республики Узбекистан и других воинских формированиях.

Если международным договором Республики Узбекистан установлены иные правила, чем те, которые предусмотрены законодательством Республики Узбекистан о профессиональных союзах, то применяются правила международного договора.

Статья 3. Основные понятия

В настоящем Законе применяются следующие основные понятия:

профессиональный союз (профсоюз) — добровольное общественное объединение граждан, связанных общими профессиональными интересами по роду их деятельности или учебы, создаваемое в целях представительства и защиты их трудовых, иных социально-экономических прав и интересов, действующее на основании собственного устава;

первичная профсоюзная организация — добровольное объединение членов профсоюза, работающих у одного или нескольких работодателей или учащихся в соответствующем образовательном учреждении, действующее на основании устава соответствующего профсоюза;

объединение профсоюзов — добровольное объединение, создаваемое в целях координации и достижения единства действий в реализации и защите профессиональных, трудовых, социально-экономических прав и интересов работников, по отраслевому, территориальному или иному, учитывающему профессиональную специфику, признаку;

подразделение профсоюза — подразделение, образуемое в соответствии с уставом профсоюза, осуществляющее его функции или их часть на соответствующей территории.

Статья 4. Право на объединение в профсоюзы

Граждане, осуществляющие трудовую деятельность, а также лица, достигшие возраста пятнадцати лет, обучающиеся в средних специальных, профессиональных, высших образовательных и научно-исследовательских учреждениях (далее — работники), без какого бы то ни было различия имеют право добровольно создавать по своему выбору и без предварительного разрешения профсоюзы, а также право вступать в профсоюзы при условии соблюдения их уставов.

Глава 2. Принципы деятельности профсоюзов

Статья 5. Основные принципы деятельности профсоюзов

Основными принципами деятельности профсоюзов являются:

законность;

добровольность;

недопустимость дискриминации;

независимость и самоуправление;

равноправие;

гласность и открытость.

Статья 6. Принцип законности

Профсоюзы в своей деятельности обязаны неукоснительно соблюдать и исполнять Конституцию Республики Узбекистан, настоящий Закон и иные акты законодательства.

Статья 7. Принцип добровольности

Граждане имеют право по своему выбору добровольно создавать профсоюзы для защиты своих законных интересов, вступать в них, заниматься профсоюзной деятельностью и выходить из профсоюзов.

Порядок и условия вступления в члены профсоюза и выхода из него, а также сохранения членства в профсоюзе после прекращения трудового договора регулируются уставом соответствующего профсоюза.

Не допускается воспрепятствование осуществлению права граждан на объединение в профсоюзы, а также их принуждение к вступлению в профсоюз или выходу из него.

Статья 8. Принцип недопустимости дискриминации

Принадлежность или непринадлежность к профсоюзам не влечет за собой какого-либо ограничения трудовых, иных социально-экономических, политических, личных прав, свобод и законных интересов граждан, гарантируемых законодательством. Запрещается обуславливать прием на работу, продвижение по работе, а также прекращение трудового договора с работником принадлежностью к определенному профсоюзу, вступлением или выходом из него.

Письменные или устные обязательства работника по невступлению в профсоюз или выходу из него являются недействительными.

Лицо, считающее, что оно подверглось дискриминации по признаку принадлежности или непринадлежности к профсоюзу, может обратиться в суд с заявлением об устранении дискриминации, возмещении причиненного материального ущерба и компенсации морального вреда.

Статья 9. Принцип независимости и самоуправления

Профсоюзы независимы в своей деятельности, в том числе финансовой деятельности, от органов государственной власти и управления, не подотчетны и не подконтрольны им, за исключением случаев, предусмотренных законом.

Профсоюзы самостоятельно разрабатывают и утверждают свои уставы, определяют организационную структуру, избирают профсоюзные органы, организуют свою деятельность, проводят собрания, а также другие мероприятия.

Статья 10. Принцип равноправия

Все члены профсоюзов равны в отношении своих прав и обязанностей, установленных настоящим Законом, иными нормативно-правовыми актами, уставами профсоюзов или локальными актами.

Профсоюзы имеют равные права независимо от отраслевой принадлежности, территориального расположения, участия в объединении профсоюзов или иного признака.

Статья 11. Принцип гласности и открытости

Деятельность профсоюзов, их объединений является гласной и открытой. Уставы и положения, принимаемые профсоюзами, подлежат обязательному опубликованию в средствах массовой информации, во всемирной информационной сети Интернет, в том числе на их официальных веб-сайтах.

Глава 3. Гарантии соблюдения прав профсоюзов, их объединений

Статья 12. Гарантии невмешательства в деятельность профсоюзов, их объединений

Государство гарантирует защиту прав и законных интересов профсоюзов, их объединений.

Государственные органы, их должностные лица, работодатели обеспечивают соблюдение прав профсоюзов, их объединений. Не допускается вмешательство в деятельность профсоюзов, их объединений, в том числе требование предоставления каких-либо документов об их деятельности, за исключением случаев, предусмотренных законом.

Не допускается прекращение деятельности профсоюзов, их объединений по инициативе государственных органов, их должностных лиц, работодателей.

Статья 13. Государственная поддержка деятельности профсоюзов

Государство может оказывать поддержку деятельности профсоюзов в форме субсидий, грантов и социальных заказов.

Государство может оказывать и иную поддержку деятельности профсоюзов в соответствии с законодательством.

Статья 14. Гарантии права собственности профсоюзов

Собственность профсоюзов неприкосновенна и охраняется законом. Имущество профсоюзов не подлежит национализации, реквизиции и конфискации, за исключением случаев, предусмотренных законом.

Статья 15. Гарантии для работников, избранных в профсоюзные органы и не освобожденных от производственной работы

Не могут быть подвергнуты дисциплинарному взысканию:

работники, избранные в состав профсоюзного органа и не освобожденные от производственной работы, без согласия этого органа;

руководители профсоюзных органов в подразделениях организации без согласия соответствующего профсоюзного органа;

руководители профсоюзных органов в организации без согласия соответствующего объединения профсоюзов.

Прекращение трудового договора по инициативе работодателя с лицами, избранными в состав профсоюзных органов и не освобожденными от производственной работы, допускается, помимо соблюдения общего порядка прекращения трудового договора, с предварительного согласия профсоюзного органа, членами которого они являются, а с председателем профсоюзного органа организации, кроме того, — с согласия соответствующего объединения профсоюзов.

Членам профсоюзных органов, не освобожденным от своей производственной работы, предоставляется на условиях, определяемых коллективным договором, соглашением, время с сохранением среднего заработка для выполнения общественных обязанностей в интересах трудового коллектива, а также краткосрочной учебы по линии профсоюза.

Члены профсоюзных органов освобождаются от производственной работы с оплатой в размере среднего заработка за счет средств профсоюза на время участия в качестве делегатов на съездах, конференциях, созываемых профсоюзами, а также в работе их пленумов и президиумов.

В случаях, предусмотренных уставом профсоюза, в организациях могут избираться организаторы профсоюза или организаторы групп профсоюза, на которых распространяются гарантии, предусмотренные настоящей статьей.

Статья 16. Гарантии для работников, избранных в профсоюзные органы и освобожденных от производственной работы

Работникам, освобожденным от производственной работы вследствие избрания на выборные должности в профсоюзных органах, предоставляется после окончания их выборных полномочий прежняя работа (должность), а при ее отсутствии — другая равноценная работа (должность) в той же или, с согласия работника, другой организации.

При невозможности предоставления работникам, избиравшимся в профсоюзные органы, соответствующей работы (должности) они пользуются льготами, предусмотренными законодательством, коллективными договорами, соглашениями.

Статья 17. Дополнительные трудовые гарантии для работников, избиравшихся в профсоюзные органы

Наложение дисциплинарных взысканий, прекращение трудового договора по инициативе работодателя с работниками, избранными в состав профсоюзных органов и не освобожденными от производственной работы, а также прекращение трудовых отношений по инициативе работодателя с работниками, избиравшимися в состав профсоюзных органов, в течение двух лет после окончания их выборных полномочий не допускается без предварительного согласия местного органа по труду.

Статья 18. Обязанности работодателя по созданию условий для осуществления деятельности профсоюзов

Работодатель обязан:

соблюдать права профсоюзов, содействовать их деятельности;

до принятия решений, затрагивающих интересы работников, проводить консультации с профсоюзами, а в случаях, предусмотренных законодательными и нормативными актами о труде, получать их согласие;

своевременно рассматривать предложения профсоюзов и мотивированно сообщать им в письменной форме о принятых решениях;

беспрепятственно допускать представителей профсоюзных органов к рабочим местам работников, чьи интересы они представляют;

безвозмездно предоставлять профсоюзам необходимую информацию по вопросам, касающимся социально-экономических прав и интересов работников;

обеспечивать необходимые условия для выполнения профсоюзами их функций;

предоставлять лицам, избранным в состав профсоюзных органов и не освобожденным от производственной работы, время для исполнения профсоюзных обязанностей в рабочее время. При этом время для исполнения профсоюзных обязанностей не может быть менее 30 процентов от количества часов рабочей недели;

отчислять профсоюзам средства на цели и в размерах, установленных коллективным договором, соглашением;

при наличии письменных заявлений работников, являющихся членами профсоюза, своевременно перечислять на соответствующий счет профсоюза удержанные профсоюзные членские взносы из заработной платы работников, если такое предусмотрено коллективным договором, соглашением.

Глава 4. Порядок создания, реорганизации и прекращения деятельности профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций

Статья 19. Создание профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций

Профсоюзы осуществляют свою деятельность с образованием юридического лица в форме общественного объединения.

Профсоюзы создаются по инициативе работников одной или нескольких организаций.

Подразделения профсоюзов, первичные профсоюзные организации могут быть созданы со статусом юридического лица или без статуса юридического лица. Профсоюзы ведут учет своих первичных профсоюзных организаций, в том числе не имеющих статуса юридического лица.

Профсоюзы действуют на основании устава, зарегистрированного в органах юстиции.

Государственные органы, их должностные лица, работодатели не могут быть инициаторами создания профсоюзов, их объединений, а также членами их руководящих органов.

Инициаторы создания профсоюза, объединения профсоюзов созывают съезд (конференцию) или общее собрание, на котором принимается устав, а также образуются руководящие органы.

Профсоюзы, их объединения, а также подразделения и первичные профсоюзные организации, являющиеся юридическими лицами, считаются созданными с момента государственной регистрации.

Подразделения профсоюзов и первичные профсоюзные организации, не имеющие статуса юридического лица, по их усмотрению ставятся на учет в органах юстиции.

Порядок постановки на учет подразделений профсоюзов и первичных профсоюзных организаций, не имеющих статуса юридического лица, определяется Кабинетом Министров Республики Узбекистан.

Статья 20. Устав профсоюза, объединения профсоюзов

В уставе профсоюза, объединения профсоюзов предусматриваются:

наименование, цели и задачи;

организационно-правовая форма, территория, в пределах которой осуществляется деятельность;

категории и профессиональные группы объединяемых работников;

условия принятия в члены профсоюза, объединения профсоюзов и выхода (исключения) из него;

порядок уплаты членских взносов и их размеры;

права и обязанности членов;

структура и руководящие органы, при необходимости, контрольно-ревизионные органы;

компетенция и порядок формирования профсоюзных органов, сроки их полномочий, место нахождения постоянно действующего руководящего органа;

источники формирования денежных средств и иного имущества, а также порядок управления им;

порядок и сроки отчетности перед членами;

порядок реорганизации и ликвидации;

порядок внесения изменений и дополнений в устав.

Устав профсоюза, объединения профсоюзов может содержать описание их символики.

В уставе могут быть предусмотрены и иные положения, относящиеся к деятельности профсоюза, объединения профсоюзов, не противоречащие законодательству.

Требования устава объединения профсоюзов обязательны для профсоюзов, являющихся членами объединения профсоюзов.

Статья 21. Государственная регистрация профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций

Государственная регистрация профсоюзов, их объединений, а также подразделений и первичных профсоюзных организаций, являющихся юридическими лицами, осуществляется органами юстиции.

Статья 22. Символика профсоюзов, их объединений

Профсоюзы, их объединения могут иметь флаг, эмблему, вымпел и другую символику. Символика профсоюзов, их объединений не должна совпадать с государственной символикой.

Символика профсоюзов, их объединений утверждается их руководящим органом в соответствии с уставом и подлежит государственной регистрации.

Статья 23. Реорганизация и прекращение деятельности профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций

Реорганизация профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций осуществляется по решению их руководящего органа, определяемого уставом.

Прекращение деятельности профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций осуществляется по решению их руководящего органа или в судебном порядке.

Деятельность профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций не может быть прекращена или приостановлена в административном порядке.

Глава 5. Экономические основы деятельности профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций

Статья 24. Имущество профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций

Профсоюзы, их объединения, а также подразделения и первичные профсоюзные организации, являющиеся юридическими лицами, могут иметь в собственности здания, сооружения, жилые и нежилые помещения, оборудование, инвентарь, денежные средства, в том числе в иностранной валюте, ценные бумаги и иное имущество.

Подразделение профсоюза, первичная профсоюзная организация, не имеющие статуса юридического лица, вправе иметь специальный банковский счет, открываемый соответствующим профсоюзом или его подразделением либо по их заявлению работодателем в обслуживающем его банке, свободно распоряжаться денежными средствами, находящимися на указанном счету. Взыскание по обязательствам работодателя со специального счета профсоюзной организации не допускается.

Профсоюзам, их объединениям, подразделениям и первичным профсоюзным организациям запрещается оказывать какую-либо финансовую поддержку объединениям работодателей (союзам, ассоциациям) и политическим партиям.

Статья 25. Источники формирования имущества профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций

Источниками формирования имущества профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций могут быть:

членские взносы;

добровольные имущественные взносы и пожертвования;

поступления от предпринимательской деятельности;

другие поступления, не запрещенные законодательством.

Источники, порядок формирования и использования имущества профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций определяются их учредительными документами.

Средства, полученные из источников формирования имущества профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций, используются для достижения целей и решения задач, определенных их учредительными документами.

Статья 26. Предпринимательская деятельность профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций

Профсоюзы, их объединения, а также подразделения и первичные профсоюзные организации, являющиеся юридическими лицами, могут заниматься предпринимательской деятельностью в пределах, соответствующих целям и задачам, определенным их учредительными документами.

Профсоюзы, их объединения, а также подразделения и первичные профсоюзные организации, являющиеся юридическими лицами, в соответствии с целями и задачами, определенными их учредительными документами, имеют право в установленном порядке осуществлять внешнеэкономическую деятельность, создавать коммерческие организации, заниматься издательской деятельностью, формировать различные фонды.

Глава 6. Права профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций

Статья 27. Право на участие в решении вопросов защиты социально-экономических прав и интересов работников

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации имеют право принимать участие в решении вопросов обеспечения занятости населения, защиты высвобождаемых работников, а также иных вопросов защиты социально-экономических прав и интересов работников.

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации вправе обращаться в суд с исковым заявлением, а также с заявлением о вынесении судебного приказа в защиту трудовых прав работников.

Статья 28. Право на участие в разработке проектов нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования

Профсоюзы, их объединения имеют право принимать участие в разработке проектов нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования, касающихся социально-экономических прав и интересов работников.

Проекты нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования, затрагивающие социально-экономические права и интересы работников, в обязательном порядке подлежат согласованию с соответствующим профсоюзом или объединением профсоюзов.

Статья 29. Право на ведение коллективных переговоров и заключение коллективных договоров и соглашений

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации имеют преимущественное право на ведение коллективных переговоров, заключение коллективных договоров и соглашений от имени работников, интересы которых они представляют.

Запрещается ведение коллективных переговоров и заключение коллективных договоров и соглашений от имени работников лицами, представляющими работодателя.

Статья 30. Права в области содействия занятости

Профсоюзы, их объединения имеют право принимать участие в разработке государственных программ занятости, предлагать меры по обеспечению занятости, в том числе по созданию новых и сохранению существующих рабочих мест, улучшению деятельности организаций, предотвращению массового высвобождения работников.

Работодатель своевременно, не менее чем за два месяца, представляет соответствующему профсоюзу или объединению профсоюзов, представляющему интересы работников, информацию о возможном массовом высвобождении работников и проводит консультации, направленные на смягчение последствий высвобождения.

Профсоюзы, их объединения имеют право вносить на рассмотрение органов государственной власти на местах предложения о приостановлении на срок до шести месяцев решения работодателя о массовом высвобождении работников.

В случаях, предусмотренных коллективным договором или соглашением, прекращение трудового договора по инициативе работодателя без предварительного согласия соответствующего профсоюза или первичной профсоюзной организации не допускается, если иное не предусмотрено законодательством.

Статья 31. Права в области социальной защиты работников

Профсоюзы, их объединения имеют право участвовать в формировании социальных программ, направленных на создание условий, обеспечивающих достойную жизнь и свободное развитие человека, в разработке мер по социальной защите работников, определении основных критериев жизненного уровня и прожиточного минимума.

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации вправе принимать участие в работе ликвидационных комиссий при реорганизации или ликвидации организаций.

Статья 32. Право на получение информации

Для осуществления своей уставной деятельности профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации имеют право безвозмездно получать от государственных органов, их должностных лиц, работодателей информацию по вопросам социально-экономических прав и интересов работников.

Статья 33. Права в области охраны труда

Профсоюзы, их объединения имеют право участвовать в формировании государственных программ по вопросам охраны труда.

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации в области охраны труда имеют право:

получать информацию от руководителей и иных должностных лиц организаций об условиях и охране труда, а также обо всех несчастных случаях на производстве и профессиональных заболеваниях;

принимать участие в расследовании несчастных случаев на производстве и профессиональных заболеваний;

вносить предложения работодателю о приостановлении работ в случаях угрозы жизни и здоровью работников, а также об устранении нарушений требований охраны труда;

изучать состояние охраны труда, контролировать выполнение обязательств работодателей по охране труда, предусмотренных коллективными договорами и соглашениями;

участвовать в экспертизе безопасности условий труда на проектируемых, строящихся, реконструируемых и эксплуатируемых производственных объектах, а также в экспертизе безопасности проектируемых и эксплуатируемых средств производства;

принимать участие в работе комиссий по испытаниям и приемке в эксплуатацию производственных объектов и средств производства в качестве независимых экспертов;

принимать участие на заседаниях медико-социальной экспертной комиссии;

принимать участие в разработке проектов нормативных документов в области технического регулирования и нормативно-правовых актов по вопросам охраны труда;

обращаться в соответствующие органы с требованиями о привлечении к ответственности лиц, виновных в нарушении требований охраны труда, сокрытии фактов несчастных случаев на производстве;

обращаться в суд в защиту права работника на возмещение вреда, причиненного увечьем или иным повреждением здоровья, связанным с исполнением трудовых обязанностей, и в других случаях ущемления права работников на охрану здоровья и труда.

Статья 34. Права в области осуществления общественного контроля

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации имеют право на осуществление общественного контроля на рабочих местах за соблюдением работодателями требований нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования, касающихся социально-экономических прав и интересов работников, а также коллективных договоров и соглашений.

Статья 35. Право на защиту интересов работников при рассмотрении трудовых споров

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации имеют право участвовать в работе комиссий по трудовым спорам, порядок создания и деятельность которых определяются законодательством.

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации имеют право участвовать в урегулировании коллективных трудовых споров.

Для защиты социально-экономических прав и интересов работников профсоюзы, их объединения могут создавать юридические и иные службы, а также привлекать соответствующих специалистов на договорной основе.

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации вправе вносить руководителям и иным должностным лицам организаций обязательные для рассмотрения предписания об устранении выявленных нарушений нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования, касающихся социально-экономических прав и интересов работников, а также вносить руководителям организаций представления о привлечении к дисциплинарной ответственности лиц, виновных в указанных нарушениях.

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации освобождаются от уплаты государственной пошлины в судах при обращении с исками по требованиям, вытекающим из трудовых правоотношений, в порядке, установленном законодательством.

Статья 36. Право на участие в заключении международных договоров Республики Узбекистан и мониторинге за их исполнением

Профсоюзы, их объединения могут участвовать в заключении международных договоров Республики Узбекистан, касающихся социально-экономических прав и интересов работников, и мониторинге за их исполнением.

Профсоюзы, их объединения вправе заслушивать информацию соответствующих государственных органов, их должностных лиц, работодателей об исполнении международных договоров Республики Узбекистан, касающихся социально-экономических прав и интересов работников.

Профсоюзы, их объединения имеют право сотрудничать с профсоюзами других стран, вступать в международные и другие профсоюзные объединения, организации.

Глава 7. Осуществление общественного контроля

Статья 37. Объект общественного контроля

Объектом общественного контроля является деятельность государственных органов, их должностных лиц, работодателей по:

обеспечению исполнения нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования, касающихся социально-экономических прав и интересов работников;

выполнению коллективных договоров и соглашений, реализации проектов и программ, осуществляемых в рамках социального партнерства.

Статья 38. Обращения и запросы

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации вправе обращаться в государственные органы, к их должностным лицам, работодателям, их объединениям (союзам, ассоциациям) с заявлениями, жалобами и предложениями, направлять им запросы.

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации вправе обсуждать полученную информацию с участием представителей государственных органов, работодателей, их объединений (союзов, ассоциаций), коллегиальных органов управления организаций.

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации вправе запрашивать и получать справки и иные документы, необходимые для защиты социально-экономических прав и интересов работников, из государственных органов, а также организаций, которые обязаны выдавать запрошенные документы или их заверенные копии.

Право профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций на информацию может быть ограничено в случае, если указанная информация отнесена в установленном законом порядке к персональным данным либо сведениям, составляющим государственные секреты или иную охраняемую законом тайну.

Статья 39. Участие на открытых коллегиальных заседаниях государственных органов, работодателей, их объединений (союзов, ассоциаций)

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации имеют право участвовать на открытых коллегиальных заседаниях государственных органов, работодателей, их объединений (союзов, ассоциаций), которые обязаны создать условия для их участия на своих открытых коллегиальных заседаниях.

На заседания Кабинета Министров Республики Узбекистан при рассмотрении вопросов, касающихся социально-экономических прав и интересов работников, приглашается представитель наиболее массового объединения профсоюзов.

Статья 40. Общественное обсуждение

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации могут проводить общественные обсуждения проектов нормативно-правовых актов, нормативных документов в области технического регулирования, решений государственных органов, работодателей, их объединений (союзов, ассоциаций), касающихся социально-экономических прав и интересов работников.

Статья 41. Общественное слушание

В целях обсуждения вопросов, касающихся деятельности государственных органов, их должностных лиц, работодателей по выполнению требований нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования, затрагивающих социально-экономические права и интересы работников, профсоюзы, их объединения, подразделения могут проводить общественные слушания.

В целях обсуждения вопросов, касающихся деятельности работодателей по выполнению требований нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования, затрагивающих социально-экономические права и интересы работников, первичные профсоюзные организации могут проводить общественные слушания.

Общественные слушания могут проводиться с участием представителей государственных органов, работодателей, их объединений (союзов, ассоциаций), других институтов гражданского общества и членов профсоюзов.

Статья 42. Общественный мониторинг

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации могут проводить общественный мониторинг исполнения нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования, касающихся социально-экономических прав и интересов работников, а также коллективных договоров и соглашений.

Статья 43. Общественная экспертиза

Профсоюзы, их объединения могут проводить общественную экспертизу проектов нормативно-правовых актов, нормативных документов в области технического регулирования, решений государственных органов, работодателей, их объединений (союзов, ассоциаций), касающихся социально-экономических прав и интересов работников, а также проектов коллективных договоров и соглашений.

В случае несогласия с содержанием проекта нормативно-правового акта, нормативного документа в области технического регулирования в целом или в какой-либо его части профсоюз, объединение профсоюзов вправе вносить соответствующее заключение в орган, принимающий нормативно-правовой акт, нормативный документ в области технического регулирования.

Рекомендации и письменные запросы профсоюза, объединения профсоюзов о необходимости внесения изменений и дополнений, а также признании утратившими силу нормативно-правовых актов, нормативных документов в области технического регулирования, препятствующих или ограничивающих права и законные интересы работников, подлежат обязательному рассмотрению с последующим направлением в профсоюз, объединение профсоюзов обоснованных заключений о результатах их рассмотрения.

Общественная экспертиза проектов решений работодателей, коллективных договоров и соглашений также может быть осуществлена подразделениями профсоюзов и первичными профсоюзными организациями.

Статья 44. Образование инспекций профсоюзов

В целях осуществления общественного контроля за соблюдением нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования, касающихся социально-экономических прав и интересов работников, в структуре профсоюзов, их объединений и подразделений могут быть созданы инспекции (далее — инспекции профсоюзов), в которых осуществляют деятельность инспекторы, не наделенные соответствующими административными полномочиями профсоюзов.

Положение об инспекции профсоюзов утверждается соответствующим профсоюзом или объединением профсоюзов.

Статья 45. Права и обязанности инспекторов профсоюзов

Инспекторы профсоюзов при осуществлении своей деятельности имеют право:

запрашивать и безвозмездно получать от государственных органов, организаций, их должностных лиц, работодателей, их объединений (союзов, ассоциаций) справки и иные документы, статистические данные и иную информацию, необходимые для выполнения своих функций;

выступать в качестве представителей по собственной инициативе либо по просьбе работников в судах и иных органах, рассматривающих трудовые споры, для защиты социально-экономических прав и интересов работников;

в целях осуществления общественного контроля за соблюдением нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования, касающихся социально-экономических прав и интересов работников, а также на основании обращений членов профсоюза посещать организации, рабочие места;

участвовать в расследовании в установленном порядке несчастных случаев на производстве и иных повреждений здоровья работников, связанных с исполнением ими трудовых обязанностей и профессиональных заболеваний.

Инспекторы профсоюзов обязаны:

соблюдать требования законодательства;

не вмешиваться в финансово-хозяйственную деятельность организаций;

не разглашать, в том числе и после оставления должности, сведения, составляющие производственную или коммерческую тайну, с которыми инспекторы профсоюзов могли ознакомиться при осуществлении своих функций;

представлять соответствующему профсоюзному органу ежеквартальную информацию о выявленных нарушениях нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования, касающихся социально-экономических прав и интересов работников, а также принятых мерах по устранению и предупреждению указанных нарушений.

Информация, представляемая инспекторами профсоюзов, обобщается соответствующими профсоюзами, их объединениями и подлежит опубликованию на их официальных веб-сайтах, а также, при необходимости, в других источниках ежегодно не позднее 1 мая следующего года.

Инспекторы профсоюзов могут иметь и иные права и нести другие обязанности в соответствии с законодательством.

Статья 45 1 . Взаимодействие инспекций профессиональных союзов с Государственной трудовой инспекцией

Инспекции профессиональных союзов, а также Государственная трудовая инспекция могут осуществлять свою деятельность во взаимодействии друг с другом. Для этого любая из сторон может выступить с предложением к другой стороне о заключении соглашения, меморандума и иного договора о сотрудничестве.

Подписанное между сторонами соглашение, меморандум или иной договор не может содержать нормы, предусматривающие вмешательство во внутреннюю деятельность подписавшей его стороны, а также ограничивающие ее деятельность каким-либо образом.

Статья 46. Результаты общественного контроля

По результатам общественного контроля подготавливается итоговый документ в форме протокола, заключения, справки, предписания, представления либо иной форме, предусмотренной законодательством.

Информация, рекомендации и предложения, изложенные в итоговом документе, рассматриваются государственными органами и работодателями в обязательном порядке, и по ним принимаются решения. О результатах рассмотрения государственные органы и работодатели информируют соответствующие профсоюзы, их объединения.

Профсоюзы, их объединения в случае нарушения работодателями, их объединениями (союзами, ассоциациями), органами исполнительной власти условий коллективного договора, соглашения вправе направить им представление об устранении этих нарушений, которое рассматривается в недельный срок. При отказе устранить эти нарушения или не достижении соглашения в указанный срок разногласия рассматриваются в соответствии с законодательством.

Профсоюзы, их объединения вправе направить материалы в Государственную трудовую инспекцию или правоохранительные органы в случае выявления фактов нарушения требований нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования, касающихся социально-экономических прав и интересов работников.

Профсоюзы, их объединения вправе обнародовать результаты общественного контроля.

Глава 8. Социальное партнерство в сфере труда

Статья 47. Социальное партнерство в сфере труда и его основные принципы

Социальное партнерство в сфере труда — взаимодействие между работниками в лице профсоюзов (объединений профсоюзов), работодателями (объединениями работодателей (союзами, ассоциациями), государственными органами, направленное на обеспечение согласования интересов работников, работодателей и государства по вопросам регулирования социально-трудовых отношений.

Социальное партнерство между профсоюзами и работодателями, их объединениями (союзами, ассоциациями), государственными органами строится на основе принципов равноправия, полномочности представителей, уважения и учета интересов сторон, добровольности принятия обязательств.

Статья 48. Стороны социального партнерства в сфере труда

Сторонами социального партнерства в сфере труда являются:

работники в лице профсоюзов, их объединений, подразделений и первичных профсоюзных организаций;

работодатели, их объединения (союзы, ассоциации);

государственные органы.

Статья 49. Комиссии по социально-трудовым вопросам

Для обеспечения регулирования трудовых отношений, ведения коллективных переговоров, консультаций, подготовки проектов коллективных договоров и соглашений, их заключения, а также организации контроля за их выполнением на равноправной основе по решению сторон образуются комиссии по социально-трудовым вопросам, наделенные необходимыми полномочиями.

На республиканском уровне образуется постоянно действующая трехсторонняя комиссия по социально-трудовым вопросам. Членами комиссии являются представители республиканских объединений профсоюзов, республиканских объединений работодателей (союзов, ассоциаций), Кабинета Министров Республики Узбекистан, заинтересованных министерств и ведомств.

На отраслевом уровне образуются постоянно действующие комиссии по социально-трудовым вопросам. Членами комиссий являются представители отраслевых объединений профсоюзов, отраслевых объединений работодателей (союзов, ассоциаций), а по предложению сторон — также представители Министерства занятости и трудовых отношений Республики Узбекистан и иных заинтересованных министерств и ведомств.

На территориальном уровне образуются постоянно действующие трехсторонние комиссии по социально-трудовым вопросам. Членами комиссий являются представители территориальных объединений профсоюзов, территориальных объединений работодателей (союзов, ассоциаций), а также представители органов исполнительной власти на местах и иных заинтересованных государственных органов.

На уровне организаций для ведения коллективных переговоров образуются двусторонние комиссии из представителей первичной профсоюзной организации и представителей работодателя.

Статья 50. Формы социального партнерства в сфере труда

Профсоюзы, их объединения могут осуществлять социальное партнерство в форме:

проведения коллективных переговоров по подготовке проектов коллективных договоров, соглашений и их заключению, а также изменению и дополнению коллективных договоров, соглашений;

осуществления общественного контроля за выполнением коллективных договоров и соглашений;

согласования проектов локальных актов организаций;

взаимных консультаций сторон по вопросам защиты социально-экономических прав и интересов работников;

участия в разработке и реализации программ социально-экономического развития организаций;

участия в соответствующих общественных советах при государственных органах.

Профсоюзы, их объединения вправе участвовать в социальном партнерстве и в других формах, не запрещенных законодательством.

Профсоюзы, их объединения, подразделения и первичные профсоюзные организации в рамках социального партнерства могут инициировать, организовывать совместные мероприятия, а также участвовать в них.

Глава 9. Заключительные положения

Статья 51. Разрешение споров

Споры в области деятельности профсоюзов разрешаются в порядке, установленном законодательством.

Статья 52. Ответственность за нарушение законодательства о профессиональных союзах

Лица, виновные в нарушении законодательства о профессиональных союзах, несут ответственность в установленном порядке.

Статья 53. Признание утратившими силу некоторых законодательных актов Республики Узбекистан

Признать утратившими силу:

1) Закон Республики Узбекистан от 2 июля 1992 года № 638-ХII «О профессиональных союзах, правах и гарантиях их деятельности» (Ведомости Верховного Совета Республики Узбекистан, 1992 г., № 9, ст. 344);

2) Постановление Верховного Совета Республики Узбекистан от 2 июля 1992 года № 639-XII «О введении в действие Закона Республики Узбекистан «О профессиональных союзах, правах и гарантиях их деятельности» (Ведомости Верховного Совета Республики Узбекистан, 1992 г., № 9, ст. 345);

3) раздел I Закона Республики Узбекистан от 7 декабря 2001 года № 320-II «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2002 г., № 1, ст. 20);

4) Закон Республики Узбекистан от 28 ноября 2016 года № ЗРУ-413 «О внесении изменений в Закон Республики Узбекистан «О профессиональных союзах, правах и гарантиях их деятельности» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2016 г., № 11, ст. 354);

5) статью 6 Закона Республики Узбекистан от 18 февраля 2019 года № ЗРУ-522 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан в связи с совершенствованием деятельности отдельных государственных органов в сфере безопасности и обороны» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2019 г., № 2, ст. 47).

Статья 54. Обеспечение исполнения, доведения, разъяснения сути и значения настоящего Закона

Министерству юстиции Республики Узбекистан и другим заинтересованным организациям обеспечить исполнение, доведение до исполнителей и разъяснение среди населения сути и значения настоящего Закона.

Статья 55. Приведение законодательства в соответствие с настоящим Законом

Кабинету Министров Республики Узбекистан:

привести решения правительства в соответствие с настоящим Законом;

обеспечить пересмотр и отмену органами государственного управления их нормативно-правовых актов, противоречащих настоящему Закону.

Статья 56. Вступление в силу настоящего Закона

Настоящий Закон вступает в силу по истечении трех месяцев со дня его официального опубликования.

Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ

г. Ташкент,

6 декабря 2019 г.,

№ ЗРУ-588

(Национальная база данных законодательства, 07.12.2019 г., № 03/19/588/4115; 18.05.2022 г., № 03/22/770/0424; 29.11.2023 г., № 03/23/880/0905; 14.08.2024 г., № 03/24/942/0612)

lex.uz