📅 2019-yil 30-dekabr · Prezident qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2019-yil 30-dekabr · Prezident qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2019 йил 30 декабрь · Президент қарорлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 30 декабря 2019 г. · Постановления Президента
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 30 December 2019 · Presidential resolutions
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг
қарори
КОНЦЕПЦИЯСИ
чора-тадбирлари дастури
Ўзбекистон Республикаси фармацевтика тармоғида ислоҳотларни чуқурлаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида
Сўнгги йилларда дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техникалар (кейинги ўринларда — фармацевтика маҳсулотлари) муомаласи тизимини яхшилаш бўйича комплекс чора-тадбирлар амалга оширилди, маҳаллий фармацевтика тармоғини ривожлантириш учун қулай шарт-шароитлар яратилди.
Шу билан бирга, маҳаллий фармацевтика тармоғи аҳоли ва даволаш-профилактика муассасаларининг фармацевтика маҳсулотларига бўлган эҳтиёжларини етарли даражада қаноатлантирмаяпти.
Хусусан, фармацевтика тармоғи ишлаб чиқарилаётган маҳсулот тури бўйича иқтисодий жиҳатдан ривожланган мамлакатларнинг шундай тармоғидан орқада қолмоқда. Чунончи, ички бозорда маҳаллий дори воситаларининг улуши қийматда ифодалаганда 27 фоизни ва товар ҳажми бўйича ифодалаганда 45 фоизни ташкил қилади.
Ривожланган мамлакатларда муваффақиятли қўлланилаётган нархни шакллантиришнинг шаффоф ва самарали механизмлари мавжуд эмаслиги ҳам дори воситалари нархлари чегарадош мамлакатларга нисбатан Ўзбекистон Республикасида асоссиз ўсишига олиб келяпти.
Аҳолини сифатли, самарали ва хавфсиз фармацевтика маҳсулотлари билан таъминлашни янада яхшилаш, маҳаллий ишлаб чиқарувчиларнинг ишлаб чиқариш ҳажмларини, илмий-техник ва экспорт салоҳиятини ошириш, шунингдек, тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни жалб қилиш мақсадида:
1. Шундай тартиб ўрнатилсинки, унга мувофиқ:
а) 2025 йил 1 апрелдан бошлаб рецепт билан бериладиган маҳаллий ва хорижий дори воситаларига нисбатан референт нарх шакллантириш тизими жорий этилади ва унда қуйидагилар кўзда тутилади:
аҳоли жон бошига нисбатан даромадлар даражаси юқори, ўртачадан юқорироқ ва ўртачадан пастроқ бўлган давлатлар гуруҳига кирувчи камида 10 та референт мамлакатларни танлаш;
дори шакли, қадоқдаги сони, дозаси, концентрацияси, ҳажми ва қадоқланишини ҳисобга олган ҳолда айни бир ишлаб чиқарувчининг худди шундай фаол моддага эга дори воситасининг ишлаб чиқарувчи мамлакатда, референт мамлакатларда ва Ўзбекистон Республикасида сотиш нархларини рўйхатдан ўтиш гувоҳномаси эгаси ёки унинг ишончли вакили томонидан рўйхатдан ўтказувчи органга тақдим этилиши;
дори шакли, қадоқдаги сони, дозаси, концентрацияси, ҳажми ва қадоқланишини ҳисобга олган ҳолда дори воситасининг ҳар бир савдо номи учун белгиланган энг юқори нархини қайд этиш. Бунда дори воситасини ушбу қийматдан юқори нархларда Ўзбекистон Республикасига етказиб бериш (импорт дори воситалари учун) ва маҳаллий ишлаб чиқарувчилар томонидан сотилиши (маҳаллий дори воситалари учун) мумкин эмас;
Тиббиёт амалиётида қўлланилишига рухсат этилган дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техника давлат реестрига киритилган дори воситаларининг референт нархларини Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги томонидан ариза берувчининг тегишли ариза тақдим этишидан қатъи назар қайд этиш.
б) Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик) қуйидагилар учун масъул бўлган ваколатли орган ҳисобланади:
дори воситасининг савдо номига референт нарх шакллантириш тизимини, шу жумладан истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш органлари ва ташкилотларини ҳамда жамоатчиликни жалб қилган ҳолда мониторинг ва таҳлил қилиш;
дори воситасининг ҳар бир савдо номи нархларининг ундан юқори нархда Ўзбекистон Республикасига етказиб берилиши (импорт дори воситалари учун) ва маҳаллий ишлаб чиқарувчилар томонидан сотилишига (маҳаллий дори воситалари учун) йўл қўйилмайдиган энг юқори чегарасини қайд этиш;
Интернет тармоғидаги ўз расмий веб-сайтида фармацевтика фаолияти билан шуғулланувчи ташкилотлар, рўйхатдан ўтган ва сертификатланган фармацевтика маҳсулотлари, шунингдек, дори воситасининг савдо номи учун чекланган нархлар ва белгиланган чекланган савдо устамаларини ҳисобга олган ҳолда улгуржи ва чакана чекланган нархлар тўғрисидаги маълумотлар акс эттирилган автоматлаштирилган ахборот тизимини яратиш ва юритиш;
в) 2020 йил 1 июлдан бошлаб, мулкчилик шаклидан қатъи назар республиканинг барча тиббиёт ташкилотларида мажбурий тартибда дори воситаларининг халқаро патентланмаган номи бўйича рецепт ёзилиши жорий қилинади.
Давлат божхона қўмитаси ҳар ойнинг 5-санасига қадар Агентлик ўз веб-сайтида ҳар ой эълон қилиб бориши учун импорт қилинадиган фармацевтика маҳсулотлари тўғрисида батафсил маълумотларни (импорт қилувчи, товар номи, ҳажми, нархи ва бошқалар) Агентликка тақдим этилишини таъминласин.
2. Қуйидагилар:
а) 2020 — 2024 йилларда Ўзбекистон Республикасининг фармацевтика тармоғини ривожлантириш концепцияси (кейинги ўринларда — Концепция) 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин, унда қуйидагилар кўзда тутилсин:
илғор илмий тажриба ва замонавий технологияларни қўллаган ҳолда ишлаб чиқариладиган фармацевтика маҳсулотларининг турларини кенгайтириш, шунингдек, инновацион фармацевтика маҳсулотларини яратиш ва ишлаб чиқаришни рағбатлантириш, замонавий объектларни ишга тушириш ҳамда мавжуд объектларнинг моддий-техник базасини модернизация қилиш ва мустаҳкамлаш орқали фармацевтика саноатини ривожлантириш;
ташкилотлар ва корхоналарнинг фармацевтика маҳсулотларини яратиш ва ишлаб чиқариш бўйича халқаро талаблар билан уйғунлаштирилган стандартлар меъёрларига мувофиқлигини таъминлаш орқали маҳаллий фармацевтика тармоғини ривожлантириш;
фармацевтика маҳсулотларини ишлаб чиқариш бўйича замонавий рақобатбардош ишлаб чиқаришларни ташкил этиш учун, шу жумладан хорижий фармацевтика корхоналарининг инвестициялари ва илғор технологияларини жалб этиш;
кейинчалик дори воситалари ишлаб чиқариш учун доривор ўсимликлар хомашёси асосида субстанциялар ишлаб чиқаришни ташкил этиш ва маҳаллийлаштириш;
фаолият кўрсатаётган ишлаб чиқариш қувватларини модернизациялаш, кўпайтириш ва янги турдаги дори воситаларини ўзлаштириш ҳисобига, шунингдек, инвестицияларни жалб қилиш орқали фармацевтика маҳсулотлари импортини қисқартириш;
маҳаллий корхоналарда «Зарур ишлаб чиқариш амалиёти» (GMP), «Зарур фармназорат амалиёти» (GVP), шунингдек, дистрибьюторлик фаолиятида сифат ва хавфсизлик тизимини бошқариш (GDP), клиник олди (GLP) ва клиник тадқиқотларни ўтказишни (GCP) тартибга солишга қаратилган амалиётларни босқичма босқич жорий этиш;
нархларни шакллантириш механизмларини такомиллаштириш, фармацевтика маҳсулотларини маркировкалаш ва кузатиш тизимларини жорий этиш;
замонавий халқаро талабларга мувофиқ фармацевтика маҳсулотларини яратиш, ишлаб чиқариш ва сифатини назорат қилиш соҳасидаги қонун ҳужжатларини такомиллаштириш орқали миллий регулятор орган салоҳиятини мустаҳкамлаш;
илғор хорижий тажриба асосида республиканинг фармацевтика тармоғи учун, шу жумладан дори препаратларининг биотехнологияси, дори моддаларининг кимёвий технологияси, тайёр дори воситалари ва фитопрепаратлар технологияси, фармация иқтисодиёти ва уни бошқариш, фармацевтик кимё ва микробиология каби муҳим соҳаларда кадрларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини оширишни таъминлаш;
таълим, илм-фан ва ишлаб чиқаришни чуқур интеграциялаш орқали ишлаб чиқариш, сертификатлаш ва стандартлаштириш, фармацевтика маҳсулотларининг клиник олди ва клиник тадқиқотлари бўйича янги технологияларни ишлаб чиқиш ва мослаштиришга қаратилган фундаментал, илмий-амалий ва инновацион тадқиқотлар самарадорлигини тубдан ошириш;
оригинал дори воситаларини, шунингдек, талаб юқори бўлган оригинал дори воситалари негизида генерик дори препаратларини (генерикларни) ишлаб чиқишга мўлжалланган замонавий ўқув лаборатория ва илмий-тадқиқот марказларини ташкил этиш;
б) 2020 — 2024 йилларда Ўзбекистон Республикасининг фармацевтика тармоғини ривожлантириш концепциясини 2020 йилда амалга ошириш чора-тадбирлари дастури (кейинги ўринларда — Чора-тадбирлар дастури) 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Белгилаб қўйилсинки, вазирликлар, идоралар ва бошқа ташкилотлар раҳбарлари Чора-тадбирлар дастурида кўзда тутилган тадбирларнинг ўз вақтида, тўлиқ ва сифатли амалга оширилиши юзасидан шахсан жавобгар ҳисобланадилар.
3. Концепция ва Чора-тадбирлар дастурида кўзда тутилган тадбирларни молиялаштириш манбалари этиб қуйидагилар белгилансин:
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги қошидаги Фармацевтика тармоғини қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш жамғармаси (кейинги ўринларда — Жамғарма) маблағлари;
жисмоний ва юридик шахсларнинг хайрия маблағлари, шунингдек, қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар.
4. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ва Монополияга қарши курашиш қўмитасининг 2020 йил 1 июлдан бошлаб «фармацевтика маҳсулотларининг сирли харидори» институтини жорий этиш тўғрисидаги таклифига розилик берилсин.
Белгилансинки, «фармацевтика маҳсулотларининг сирли харидори» институтини жорий этиш доирасида тадбирларни ташкил этиш Ўзбекистон Республикаси Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси томонидан Агентлик билан биргаликда амалга оширади.
5. Қуйидагилар «фармацевтика маҳсулотларининг сирли харидори» институтининг асосий вазифалари этиб белгилансин:
мулкчилик шаклидан қатъи назар, тиббиёт ташкилотлари ва дорихоналар томонидан рецептларни ёзиш ва дори воситаларининг савдо номи учун чекланган нархларни шакллантириш жараёнини тартибга солувчи қонунчилик талабларига риоя этилишини мониторинг қилиш ва баҳолаш;
тиббиёт ташкилотлари ва дорихоналарга ташриф буюриш, телефон қўнғироқлари, электрон почта ёки мобил иловалар орқали мурожаат қилиш, шунингдек, бошқа масофавий усуллар орқали маълумот тўплаш ва мониторинг олиб бориш;
маълумот тўплаш ва мониторинг қилишга тегишли ваколатли органлар ходимларини ҳам, фуқаролик жамияти институтлари ва бошқа шахсларни («сирли харидорлар») ҳам жалб этиш;
тиббиёт ташкилотлари ва дорихоналар раҳбарлари ва (ёки) ходимларини ҳуқуқбузарликлар содир этиш ҳамда ваколатларини суиистеъмол қилишга ундовчи усуллардан фойдаланишини тақиқлаш;
қонунчилик талабларини биринчи марта бузган тиббиёт ташкилотлари ва дорихоналар, шунингдек, уларнинг раҳбарлари ва (ёки) ходимларига қонун ҳужжатларида белгиланган жавобгарлик чораларини қўлламасдан, тушунтириш ишларини олиб бориш, ҳар томонлама ёрдам кўрсатиш;
«фармацевтика маҳсулотларининг сирли харидори» институтини жорий этиш доирасида ўтказилган мониторинг натижалари асосида қонунчилик ва ҳуқуқни қўллаш амалиётини такомиллаштириш.
6. Агентлик:
а) 2020 йил 1 мартга қадар референт нарх шакллантириш тизими доирасида дори воситалари нархларини қайд этиш тартибини ва референт мамлакатлар рўйхатини тасдиқласин;
б) 2020 йил 1 июлга қадар Асосий дори воситалари рўйхатига киритилган дори воситаларининг ҳар бир савдо номи учун чекланган нархлар қайд этилишини таъминласин;
в) 2020 йил 31 декабрга қадар:
дори воситалари давлат реестрига киритилган ва Ўзбекистон Республикаси ҳудудида тиббиёт амалиётида фойдаланиш учун рухсат этилган барча дори воситаларининг ҳар бир савдо номи учун чекланган нархлар қайд этилишини;
фармацевтика фаолияти билан шуғулланувчи ташкилотлар, рўйхатдан ўтган ва сертификатланган дори воситалари, шунингдек, дори воситасининг савдо номи учун қайд этилган чекланган нархлар ҳамда белгиланган чекланган савдо устамаларини ҳисобга олган ҳолда чекланган улгуржи ва чакана нархлар тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олган автоматлаштирилган ахборот тизими тўлақонли ишлашини таъминласин;
г) қуйидагиларни:
вазирликлар, идоралар ва бошқа ташкилотлар томонидан Концепция ва Чора-тадбирлар дастурининг бажарилиши устидан доимий мониторинг олиб боришни, шунингдек, ҳар чоракда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига ушбу қарорнинг бажарилиши тўғрисида батафсил маълумот киритиб борилишини;
ҳар йили 1 декабрга қадар Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига 2020 — 2024 йилларда Ўзбекистон Республикасининг фармацевтика тармоғини ривожлантириш концепциясини амалга ошириш бўйича келгуси йилга мўлжалланган чора-тадбирлар дастури лойиҳасининг киритилишини таъминласин.
7. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги:
а) 2020 йил 1 июлга қадар:
Дори воситаларининг халқаро патентланмаган номланиши бўйича рецептларни расмийлаштириш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқласин. Бунда мулкчилик шаклидан ва идоравий мансублигидан қатъи назар, ушбу талабни бузган тиббиёт ташкилотлари ходимларига нисбатан қўлланиладиган жавобгарлик чоралари назарда тутилсин;
Ўзбекистон Республикаси Монополияга қарши курашиш қўмитаси билан биргаликда «фармацевтика маҳсулотларининг сирли харидори» институтини жорий этиш доирасидаги тадбирларни ташкил этиш тартибини;
б) 2020 йил 1 июлга қадар белгиланган тартибда Тиббий мақсадларда фойдаланиладиган дори воситаларининг ўзаро алмашинуви тўғрисидаги низомни тасдиқласин.
8. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
а) Концепция ва Чора-тадбирлар дастурини амалга оширишда масъул вазирликлар, идоралар ва бошқа ташкилотларнинг самарали ҳамкорлигини, уларнинг амалга оширилишини мониторинг қилиш мобайнида аниқланган камчиликлар ўз вақтида бартараф этилишини;
б) ҳар йили 31 декабрга қадар 2020 — 2024 йилларда Ўзбекистон Республикасининг фармацевтика тармоғини ривожлантириш концепциясини амалга ошириш бўйича келгуси йилга мўлжалланган чора-тадбирлар дастури тасдиқланишини таъминласин;
в) 2020 йил 1 майга қадар Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасига қуйидагиларни назарда тутувчи Ўзбекистон Республикасининг Қонуни лойиҳасини киритсин:
дори воситаларига рецептлар ёзиш бўйича қонун ҳужжатларида белгиланган талабларни бузганлик, шу жумладан кучли таъсир қилувчи моддалар ва прекурсорлар рўйхатига киритилган гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар, дори воситаларини олиш ҳуқуқини берувчи рецептларни ёки бошқа ҳужжатларни сохталаштирганлик учун тиббиёт ходимлари ва бошқа шахсларга нисбатан маъмурий ва жиноий жавобгарликни жорий этиш;
тиббиёт ходимлари томонидан муайян дори воситаларини тайинлаш ва бериш учун фармацевтика ташкилотлари ва дорихоналардан молиявий мукофотлар ёхуд моддий ёки номоддий кўринишдаги ҳар қандай бошқа рағбатлар олишига тақиқ қўйиш юзасидан Ўзбекистон Республикасининг «Фуқаролар соғлиғини сақлаш тўғрисида»ги Қонунига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш.
9. Ўзбекистон Республикаси Президентининг айрим ҳужжатларига 3-иловага мувофиқ ўзгартириш ва қўшимчалар киритилсин.
10. Соғлиқни сақлаш вазирлиги Агентлик ва бошқа манфаатдор идоралар билан биргаликда икки ой муддатда қонун ҳужжатларига ушбу қарордан келиб чиқадиган ўзгартириш ва қўшимчалар тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритсин.
11. Мазкур қарорнинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А.Н. Арипов ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг маслаҳатчиси А.А. Абдувахитов зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 30 декабрдаги ПҚ-4554-сон қарорига 1-ИЛОВА
2020 — 2024 йилларда Ўзбекистон Республикасининг фармацевтика тармоғини ривожлантириш
2020 — 2024 йилларда Ўзбекистон Республикасининг фармацевтика тармоғини ривожлантириш концепцияси (кейинги ўринларда — Концепция) аҳоли касалликларининг олдини олишни, фармакотерапиянинг самарадорлиги ва юқори сифат даражасини таъминлайдиган, пировардида инсон ҳаётининг давомийлиги ва сифатини оширишга ёрдам берадиган фармацевтика секторининг барқарор фаолиятини ташкил этишга қаратилган.
Фармацевтика тармоғини ислоҳ қилиш мамлакатда дори-дармон хавфсизлигини таъминлаш, фармацевтика секторини модернизациялаш, чуқур илм талаб қиладиган ва юқори технологияли янги ишлаб чиқаришларни яратиш, фармацевтика маҳсулотлари ва хизматларининг экспортини ўстириш, илғор илмий ва технологик ишланмаларни рағбатлантириш ва ташқи бозорларга бўлган қарамликни минималлаштириш борасида кўмаклашишга қаратилган.
1-боб. Фармацевтика тармоғининг жорий ҳолати таҳлили
Сўнгги беш йил ичида маҳаллий фармацевтика бозори янги турдаги маҳсулотларни ўзлаштириш ва ишлаб чиқариш ҳажмларининг ортишида ўсиш суръатларини кўрсатди.
Чунончи, 2014 йилда 520 миллиард сўмдан ортиқ фармацевтика маҳсулотлари ишлаб чиқарилган бўлса, 2018 йилда 1,5 триллион сўмдан ортиқ миқдорда маҳсулот ишлаб чиқарилди ёки ўсиш ўртача 3 бараварни ташкил этди.
Ушбу даврда ишлаб чиқарилган маҳсулотлар ҳажми ўртача 4 марта ўсиб, тайёр дори воситалари 360 миллион шартли бирликдан ортиқ, тиббий буюмлар 490 миллион шартли бирликдан ортиқни ташкил қилди.
Бугунги кунда Ўзбекистонда фармацевтика маҳсулотларини ишлаб чиқарувчи 191 та маҳаллий корхоналар фаолият юритмоқда. Улардан 95 таси турли хил дори воситаларини ишлаб чиқаришга ихтисослашган, 23 таси тиббий техника, 62 таси тиббий буюмлар, 11 таси ҳам дори воситалари, ҳам тиббий буюмлар ишлаб чиқаради.
Ҳозирги кунда Ўзбекистон Республикасида 9 736 та дори воситалари учун тиббиёт амалиётида фойдаланишга рухсат берилган, шу жумладан 2 634 номдаги маҳаллий дори воситалар, 1 759 номдаги тиббий буюмлар, улардан 284 таси ўзимизда ишлаб чиқарилади, шунингдек, 1 666 номдаги тиббий техника, улардан 78 таси ўзимизда ишлаб чиқарилмоқда.
Ўзбекистонда фармацевтика тармоғини ривожлантириш учун етарли хомашё базаси мавжуд. Хусусан, 4 500 га яқин ўсимлик турлари ўсади, 51 та фармацевтика корхонаси доривор ўсимликларни қайта ишлаш билан шуғулланади.
Ўтган давр мобайнида ихтисослаштирилган илмий-тадқиқот институтларининг олимлари томонидан 10 мингдан ортиқ янги кимёвий моддалар ажратиб олинди ва синтез қилинди, 2 мингдан ортиқ ўсимлик моддаларининг фармакология ва токсикологияси ўрганилди, 70 га яқин дори препаратлари ва биологик фаол қўшимчаларнинг клиник тадқиқотлари ўтказилди, 45 та дори препаратлари тиббиёт амалиётида қўллаш учун тавсия этилди.
Ҳозирги вақтда институтларнинг тажриба ишлаб чиқаришларида 30 дан ортиқ дори воситалари ва биологик фаол қўшимчалар тайёрланмоқда. 2016 йилдан бошлаб ОИВ 3 ва 4-авлодлари, В ва C гепатити, шунингдек, сифилис учун ИФА тест тизимларини ишлаб чиқариш ва реализация қилиш ташкил этилди.
Ўзбекистоннинг доривор флорасига чет элда ҳам талаб катта. Республика ҳар йили 18 миллион АҚШ долларидан ортиқ миқдорда 5 минг тоннадан ортиқ ўсимлик хомашёси ва унинг асосида ишлаб чиқарилган дори препаратларини экспорт қилмоқда.
Бироқ, Ўзбекистоннинг доривор ўсимликлар етиштириш салоҳиятидан етарли даражада тўлиқ фойдаланилмаяпти, бу эса, ўз навбатида, доривор ўсимлик хомашёси асосида талаб юқори бўлган дори воситаларини серияли ишлаб чиқаришнинг етарли даражада эмаслигига олиб келди. Республика ҳудудида ўсадиган доривор ўсимликларнинг 577 туридан фақат 112 тури тиббиёт амалиётида 100 дан ортиқ номдаги дори воситаларини ишлаб чиқаришда фойдаланилмоқда.
2018-2019 йилларда умумий қиймати 152,1 миллион АҚШ долларига тенг 50 та инвестиция лойиҳаси амалга оширилиб, 2 164 янги иш ўринлари яратилди. Шу жумладан ташкил этилган фармацевтика эркин иқтисодий зоналарида ушбу даврда умумий қиймати 70 миллион АҚШ долларига тенг 11 та инвестиция лойиҳалари амалга оширилди ва 850 дан ортиқ янги иш ўринлари яратилди.
Шу билан бирга, Ўзбекистон Республикаси фармацевтика тармоғининг ҳозирги ҳолати таҳлили шуни кўрсатдики, маҳаллий фармацевтика тармоғи аҳоли ва даволаш-профилактика муассасаларининг фармацевтика маҳсулотларига бўлган эҳтиёжларини етарли даражада қаноатлантирмаяпти.
Хусусан, фармацевтика саноати чиқарилаётган маҳсулот турлари бўйича иқтисодий ривожланган мамлакатларнинг шундай секторларидан ортда қолмоқда. Маҳаллий ишлаб чиқарувчиларнинг мавжуд қувватлари аҳоли ва тиббиёт муассасаларининг дори воситалари ва тиббий буюмларига бўлган эҳтиёжининг 27 фоизини қоплайди холос.
Айни пайтда, АҚШ, Германия ва Франция каби ривожланган хорижий мамлакатларда маҳаллий фармацевтика саноатининг фармацевтика бозори умумий ҳажмидаги улуши 75 фоизни ташкил этади.
Айниқса, кардиожарроҳлик, нейрожарроҳлик, травматология ва бошқа соҳаларда юқори технологик жарроҳлик аралашувларда ишлатиладиган жарроҳлик асбоб-ускуналари, бир марталик стерил катетерлар, ўтказгичлар, тикув материаллари, диализаторлар, анестетик ва нафас олиш ускуналари, сарф материалларининг етишмовчилиги яққол сезилмоқда.
Дори воситаларининг ишлаб чиқариш шакллари бўйича таҳлиллар шуни кўрсатдики, маҳаллий ишлаб чиқарувчиларнинг умумий бозордаги улуши қарийб 45 фоизни ташкил қилмоқда (дамламалар 100 фоиз, ампулалар 85 фоиз, эритмалар 80 фоиз, суюқ дори воситалари 60 фоиз, концентратлар 51 фоиз, шамчалар 41 фоиз, сироплар 40 фоиз, малҳамлар 38 фоиз, капсулалар 33 фоиз, суспензиялар 29 фоиз, таблеткалар 24 фоиз, томчи дорилар 23 фоиз, кукун дорилар 20 фоиз, геллар 4 фоиз).
Шу билан бирга, яллиғланишга қарши ва диагностик воситалар, токсикология, гинекология, акушерлик, иммунология, гематология, онкология ва стоматология соҳасидаги дори препаратлари деярли ишлаб чиқарилмайди (10 фоиздан кам).
Бугунги кунда, дори воситалари ишлаб чиқарувчи 95 та маҳаллий фармацевтик корхоналардан 10 тасида «Зарур ишлаб чиқариш амалиёти» — GMP талаблари жорий этилган.
Маҳаллий ишлаб чиқарувчи корхоналарда халқаро стандартлар, шу жумладан фармацевтик корхоналарда дори воситалари сифати ва хавфсизлигини тартибга солувчи «Зарур ишлаб чиқариш амалиёти» (GMP), «Зарур фармназорат амалиёти» (GVP) ва ISO 13485 талабларини жорий этиш бўйича етарли даражада ташкил этилмаганлиги, ташқи ва ички бозорда рақобатбардош самарадор ва хавфсиз фармацевтика маҳсулотларини ишлаб чиқариш имкониятларини чеклайди.
Дистрибьюторлик амалиётида сифат ва хавфсизлик тизимини бошқаришга қаратилган (GDP) «Зарур фармацевтика амалиёти»ни (GxP), умуман, маҳсулотнинг бутун ҳаётий даврида унинг самарадорлиги ва хавфсизлигини таъминловчи клиник олди (GLP) ва клиник тадқиқотлар ўтказишни (GCP) жорий этиш ҳам муҳим аҳамиятга эга.
Шунингдек, дори препаратларининг биотехнологияси, дори моддаларининг кимёвий технологияси, тайёр дори воситалари ва фитопрепаратлар технологияси, фармация иқтисодиёти ва уни бошқариш, фармацевтик кимё ва микробиология каби муҳим йўналишларда фармацевтика тармоғидаги ходимларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш тизимини янада такомиллаштириш талаб этилади.
2-боб. Фармацевтика тармоғини ривожлантиришнинг асосий мақсадлари
Фармацевтика тармоғини янада ривожлантиришнинг асосий мақсадлари қуйидагиларни амалга ошириш орқали уни миллий иқтисодиёт ва ижтимоий соҳанинг стратегик тармоғига айлантиришга, шунингдек, ушбу Концепциянинг иловасига мувофиқ Мақсадли кўрсаткичларга эришишга қаратилган:
фармацевтика маҳсулотлари ва хизматлари сифатини назорат қилиш, рўйхатдан ўтказиш ва сертификатлаштириш давлат тизимини такомиллаштириш;
маҳаллий ишлаб чиқариш тармоғини «Зарур ишлаб чиқариш амалиёти» (GMP) талабларига мувофиқлаштириш орқали ривожланишнинг инновацион моделига ўтказиш ва унинг рақобатбардошлигини ошириш учун қулай шарт-шароитлар яратиш;
ўсимлик хомашёсини чуқур қайта ишлаш асосида дори субстанциялари ишлаб чиқаришни ташкил этиш ҳамда хомашёни синтез қилиш ва доривор моддалар ишлаб чиқариш технологиясини ишлаб чиқиш;
фармацевтика маҳсулотларини ишлаб чиқаришга хорижий инвестицияларни, илғор халқаро тажриба ва технологияларни фаол жалб этиш.
Мазкур Концепция 2024 йилгача бўлган даврда Ўзбекистон Республикаси фармацевтика тармоғини ривожлантиришнинг қуйидаги асосий мақсадларини белгилайди:
1. Соғлиқни сақлаш муассасалари ва республика аҳолисининг эҳтиёжини қаноатлантирадиган, биринчи навбатда, Асосий дори воситалари рўйхатига (АДВР) киритилган хавфсиз, самарадор, ҳаммабоп ва сифатли маҳаллий дори воситалар ва тиббий буюмларни ишлаб чиқаришни таъминлаш.
2. Илғор илмий тажриба ва замонавий технологияларни инобатга олган ҳолда ишлаб чиқариладиган фармацевтика маҳсулотлари турларини кенгайтириш, шунингдек, инновацион фармацевтика маҳсулотларини яратиш ва ишлаб чиқаришни рағбатлантириш, замонавий объектларни ишга тушириш ҳамда мавжуд объектларнинг моддий-техник базасини модернизация қилиш ва мустаҳкамлаш орқали фармацевтика саноатини ривожлантириш.
3. Ташкилотлар ва корхоналарнинг дори воситаларини яратиш ва ишлаб чиқариш бўйича халқаро талаблар билан уйғунлаштирилган стандартлар меъёрларига мувофиқлигини таъминлаш орқали маҳаллий фармацевтика тармоғини ривожлантириш.
4. Дори воситалари ва тиббий буюмларни ишлаб чиқариш бўйича замонавий рақобатбардош ишлаб чиқаришларни ташкил этиш учун, шу жумладан хорижий фармацевтика корхоналарининг инвестициялари ва илғор технологияларини жалб этиш.
5. Кейинчалик дори воситалари ишлаб чиқариш учун доривор ўсимликлар хомашёси асосида субстанциялар ишлаб чиқаришни ташкил этиш ва маҳаллийлаштириш.
6. Фаолият кўрсатаётган ишлаб чиқариш қувватларини модернизациялаш, кўпайтириш ва янги турдаги дори воситаларини ўзлаштириш ҳисобига, шунингдек, инвестицияларни жалб қилиш орқали дори воситаларининг импортини қисқартириш.
7. Маҳаллий корхоналарда «Зарур ишлаб чиқариш амалиёти» (GMP), «Зарур фармназорат амалиёти» (GVP), шунингдек, дистрибьюторлик фаолиятида сифат ва хавфсизлик тизимини бошқариш (GDP), клиник олди (GLP) ва клиник тадқиқотларни ўтказишни (GCP) тартибга солишга қаратилган амалиётларни босқичма босқич жорий этиш.
8. Нархларни шакллантириш механизмларини такомиллаштириш, дори препаратларини маркировкалаш ва кузатиш тизимларини жорий этиш.
9. Замонавий халқаро талабларга мувофиқ дори воситалари ва тиббий буюмларни ишлаб чиқиш, ишлаб чиқариш ва сифатини назорат қилиш, клиник олди ва клиник тадқиқотлар ўтказиш соҳасидаги қонун ҳужжатларини такомиллаштириш орқали миллий регулятор орган салоҳиятини мустаҳкамлаш.
10. Илғор халқаро тажриба асосида республиканинг фармацевтика тармоғи учун, шу жумладан дори препаратларининг биотехнологияси, дори моддаларининг кимёвий технологияси, тайёр дори воситалари ва фитопрепаратлар технологияси, фармация иқтисодиёти ва уни бошқариш, фармацевтик кимё ва микробиология каби муҳим соҳаларда мутахассисларни юқори сифатли тайёрлашни таъминлаш.
11. Фармацевтика тармоғидаги кадрларни халқаро стандартлар бўйича қайта тайёрлаш ва малакасини оширишнинг самарали тизимини яратиш.
12. Таълим, илм-фан ва ишлаб чиқаришни чуқур интеграциялаш орқали ишлаб чиқариш, сертификатлаш ва стандартлаштириш, фармацевтик маҳсулотларнинг клиник олди ва клиник тадқиқотлари бўйича янги технологияларни ишлаб чиқиш ва мослаштиришга қаратилган фундаментал, амалий ва инновацион тадқиқотлар самарадорлигини тубдан ошириш.
13. Оригинал дори воситаларини, шунингдек, талаб юқори бўлган оригинал дори воситалари негизида генерик дори препаратларини (генерикларни) ишлаб чиқишга мўлжалланган замонавий ўқув лаборатория ва тадқиқот марказларини ташкил этиш.
3-боб. Фармацевтика тармоғини ривожлантиришнинг асосий йўналишлари
§1. Норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш
1. Фармацевтика тармоғини жадал ривожлантириш учун қулай шарт-шароитлар яратиш мақсадида норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш (Ўзбекистон Республикасининг «Дори воситалари ва фармацевтика фаолияти тўғрисида»ги Қонунига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш), халқаро меъёр ва стандартларни имплементация қилиш.
2. Халқаро тажрибаларни татбиқ этган ҳолда, шу жумладан Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти иштирокида дори воситаларини ишлаб чиқиш, стандартлаштириш, рўйхатга олиш, ишлаб чиқариш, уларнинг сифатини назорат қилиш, клиник олди ва клиник тадқиқотлар соҳасидаги норматив-ҳуқуқий базани GxP «зарур амалиётлар» талабларига мувофиқлаштириш.
3. Тайёр дори препаратини рўйхатдан ўтказиш жараёнида маҳсулотнинг юқори сифати ва хавфсизлигини таъминлаган ҳолда доривор субстанцияларни рўйхатдан ўтказиш талабларини соддалаштириш нуқтаи назаридан миллий қонунчиликни такомиллаштириш.
4. Дори воситаларини нооқилона тайинлаш ҳамда манфаатлар тўқнашуви ва коррупция белгиларининг олдини олиш мақсадида шифокорлар ва фармацевтлар томонидан дори воситаларини тўғри тайинлаш ва қўллаш қоидаларига риоя этилишини таъминлаш механизмларини такомиллаштириш.
§2. Фармацевтика тармоғи ривожланишини рағбатлантириш усуллари
1. Янги фармацевтика маҳсулотини яратиш, шунингдек, чет элда фармацевтика маҳсулотини рўйхатдан ўтказиш жараёнида уни илгари суриш харажатларини қоплаш кўринишида давлат томонидан қўллаб-қувватлаш чора-тадбирларини амалга ошириш.
2. Маҳаллий фармацевтика маҳсулотлари ишлаб чиқарувчиларни илгари мамлакатда ишлаб чиқарилмаган импорт ўрнини босувчи дори воситалари ва тиббиёт буюмлари ишлаб чиқаришни ташкиллаштиришга рағбатлантириш.
3. Инновацион фармацевтика маҳсулотларини ишлаб чиқиш ва яратишга қаратилган илмий тадқиқотларни давлат томонидан қўллаб-қувватлаш бўйича комплекс чора-тадбирларни амалга ошириш.
4. Тижорат банкларининг молиявий маблағлари ва бошқа бюджетдан ташқари манбаларни фармацевтика тармоғини ривожлантириш учун жалб қилишнинг самарали механизмини ишлаб чиқиш.
§3. Халқаро стандартларга мувофиқ фармацевтика маҳсулотлари сифатини таъминлаш
1. GxP ва ISO «зарур амалиётлар» талабларини жорий этиш орқали фармацевтика маҳсулотининг бутун айланиш даврида сифатни бошқариш тизимини яратиш.
2. GxP «Зарур фармацевтика амалиёти» қоидаларини жорий қилиш бўйича расмий методик қўлланмалар яратиш ва нашр этиш, уларни татбиқ этиш бўйича малака ошириш курслари, консультациялар ва бошқа тадбирларни ташкил этиш.
3. Фармацевтика маҳсулотларини давлат рўйхатидан ўтказишни тартибга солувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни халқаро талабларга мувофиқ ҳолга келтириш, шу жумладан хорижий ишлаб чиқаришларни инспекция қилиш амалиётини жорий этиш.
4. Халқаро ва давлатлараро эксперт органлари, хусусан, фармацевтика маҳсулотларини стандартлаштириш ва рўйхатдан ўтказиш бўйича комиссиялар ишида фаол иштирок этиш.
5. Ишлаб чиқарилган фармацевтика маҳсулотларининг сифати ва рақобатбардошлигини ошириш мақсадида маҳаллий синов лабораториялари томонидан халқаро аккредитация олиш бўйича комплекс чора-тадбирлар ишлаб чиқиш.
§4. Фармацевтика маҳсулотларининг янги турларини ишлаб чиқиш
1. Ўсимликлар, микроорганизмлар ва ҳайвонлардан фармацевтика тармоғида фойдаланишга мўлжалланган биологик фаол моддалар олишнинг янги технологияларини ишлаб чиқиш.
2. Энг самарали генерик дори воситалари турларини кенгайтириш, яхшиланган фармакокинетик ва фармакодинамик хусусиятларга эга янги замонавий инновацион дори шаклларини, фаол модданинг организмга мақсадли таъсир қилиш тизимларини яратиш.
3. Ички ва ташқи бозор талабларига самарали жавоб бериш учун илмий-техник салоҳиятни ва чуқур илм талаб қиладиган фармацевтика ишлаб чиқаришларни ривожлантириш.
4. Давлат-хусусий шериклик механизмларини татбиқ этиш ва ундан амалиётда, шу жумладан мамлакатимизда аввал ишлаб чиқарилмаган фармацевтика маҳсулотларини ишлаб чиқаришни ташкил этишда кенг фойдаланиш.
5. Вакциналар, биринчи навбатда, миллий эмлаш календарига киритилган иммунодиагностикумлар, иммунотроп препаратлар, хавфли юқумли касалликларнинг (сил, ОИТС ва бошқалар) қўзғатувчиларига қарши юқори самарали янги авлод иммунобиологик препаратларини маҳаллий корхоналар томонидан ишлаб чиқарилишини ташкил этиш.
§5. Тиббиёт буюмлари, тиббий техника ҳамда дори воситаларини, шу жумладан доривор ўсимликлар хомашёсидан тайёрланган дори воситаларини ишлаб чиқариш
1. Бугунги кунда импорт ҳажми ҳам пул, ҳам натурал шаклда катта улуш эгаллаётган генерик дори воситалар импорти ўрнини босувчи препаратларнинг устувор рўйхатини аниқлаш.
2. Ўсимлик хомашёсидан дори воситалари олиш учун замонавий технологик жараёнларни жорий этиш, энг истиқболли ўсимликларни плантацияларда етиштириш ва уларнинг наслчилигини устувор ривожлантириш.
3. Доривор ўсимликларни йиғиш ва бирламчи қайта ишлашнинг замонавий тизимини ишлаб чиқиш ва жорий этиш, ёввойи ҳолда ўсувчи доривор ўсимликлар захирасини аниқлаштириш.
4. Тармоқни жадал ривожлантириш учун тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни ва етакчи хорижий фармацевтика маҳсулотлари ишлаб чиқарувчиларни жалб этиш бўйича манзилли чора-тадбирларни амалга ошириш.
5. Мамлакатимизда ва хорижда талаб юқори бўлган фармацевтика маҳсулотлари ишлаб чиқаришни ташкил этиш учун зарур бўлган ишлаб чиқариш, йўл-транспорт ва бошқа инфратузилмани ривожлантириш бўйича комплекс чора-тадбирлар ишлаб чиқиш.
§6. Экспорт салоҳиятини кенгайтириш
1. Фармацевтика саноати маҳаллий ишлаб чиқарувчиларининг ишлаб чиқариш қувватларини ташқи бозорларда рақобатбардош даражада технологик қайта жиҳозлаш.
2. Маҳаллий фармацевтика маҳсулотларини хорижда илгари суриш бўйича самарали стратегияни ишлаб чиқиш
3. Республикада фармацевтика тармоғини ривожлантириш ва экспорт ҳажмини ошириш учун етакчи хорижий ишлаб чиқарувчилар билан фармацевтика маҳсулотлари ишлаб чиқарувчи қўшма корхоналар ташкил этиш.
4. Маҳаллий фармацевтика маҳсулотлари ишлаб чиқарувчиларнинг ўз маҳсулотларини илгари суришда фармацевтика соҳасидаги халқаро тадбирларда (кўргазмалар, ярмаркалар, форумлар, реклама ва имиж тадбирлари) иштирокини рағбатлантириш.
5. Савдо бозорларини кенгайтириш мақсадида, шу жумладан фармацевтика маҳсулотлари етказиб бериш бўйича хорижий мамлакатлардаги тендерларда иштирок этиш орқали фармацевтика маҳсулотлари халқаро савдоси тизимига қўшилиш.
§7. Юқори малакали мутахассисларни тайёрлаш
1. Саноат фармацевтикаси бўйича малакали кадрлар тайёрлаш тизимини такомиллаштириш, таълимни амалиётга йўналтирган ҳолда соҳадаги маҳаллий ва хорижий таълим муассасалари негизида илғор технологияларни ўзлаштириш.
2. Фармацевтика тармоғидаги ҳозирги тенденциялар ва ривожланиш эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда, таълим жараёнининг илмий ва ўқув-услубий таъминотини такомиллаштириш, фармацевтика саноати учун мутахассислар тайёрлаш сифатини яхшилаш.
3. Маҳаллий тармоқ таълим муассасаларини халқаро стандартларга мослаштириш мақсадида уларнинг моддий-техник базасини янгилаш.
4. Хорижий фармацевтика таълим муассасалари билан кенг ҳамкорлик қилиш, шу жумладан республикада уларнинг филиаллари ва факультетларини очиш.
5. Тармоқларда ўзаро ҳамкорлик ва очиқ курслардан фойдаланиш орқали хорижий таълим муассасалари ресурсларидан фойдаланиш, шунингдек, миллий электрон таълим платформаларини ривожлантириш ва электрон таълим муҳитини шакллантириш ҳисобига таълим имкониятларини кенгайтириш.
§8. Инновацион илмий-амалий фармацевтика кластерини ташкил қилиш
Қуйидагиларни кўзда тутувчи инновацион илмий-амалий фармацевтика кластерини ташкил қилиш:
фармацевтика тармоғида таълим, фан, амалиёт ва ишлаб чиқаришни интеграциялаш учун зарур шарт-шароитлар ва инфратузилмани яратиш ҳамда ривожлантириш;
фармацевтика тармоғи илмий тадқиқот муҳитида қулай шарт-шароитлар яратиш ва уни халқаро илмий тадқиқот марказларига интеграциялаш;
фармацевтика соҳаси мутахассисларини халқаро талаблар ва замонавий фармацевтика тармоғида зарур бўлган мутахассисликларга мос ҳолда тайёрлаш сифатини оширишга кўмаклашиш;
фармацевтика тармоғидаги маҳаллий корхоналарга етакчи хорижий фармацевтика компаниялари билан ҳамкорликни йўлга қўйишда, инновацион илмий-амалий фармацевтика кластери негизида тайёр маҳсулот ишлаб чиқаришнинг тўлиқ технологик циклини яратиш орқали ички ва ташқи бозорларда рақобатбардош юқори сифатли фармацевтика маҳсулотларининг янги турларини ишлаб чиқаришни ўзлаштиришда кўмаклашиш.
4-боб. Кутилаётган натижалар
Концепцияни амалга оширишдан кутилаётган натижалар қуйидагилар бўлиши зарур:
устувор дори воситалари, шу жумладан иммунобиологик препаратлар номенклатурасига мувофиқ Ўзбекистон Республикасининг дори-дармон хавфсизлигини таъминлаш;
ички бозорда маҳаллий фармацевтика маҳсулотларининг улушини қиймат жиҳатидан 50 фоизгача ошириш;
республика ҳудудида ишлаб чиқариладиган дори воситаларининг ишлаб чиқариш номенклатурасини кенгайтириш, шу жумладан маҳаллий ишлаб чиқарувчилар портфелидаги инновацион дори воситалари улушини қиймат жиҳатидан 50 фоизгача ошириш;
2020 — 2024 йилларда фармацевтика тармоғига 100 миллион АҚШ доллари миқдорида қўшимча тўғридан-тўғри инвестициялар жалб қилиш;
2019 йилга нисбатан фармацевтика маҳсулотлари экспортини 3 баравар ўстириш;
кадрлар тайёрлаш, ўқув марказларини жиҳозлаш, аккредитация ва стандартлаштиришни ривожлантириш, энг янги ускуналар билан жиҳозланган замонавий лабораторияларни яратиш соҳасидаги халқаро тажрибани татбиқ қилиш.
2020 — 2024 йилларда Ўзбекистон Республикасининг фармацевтика тармоғини ривожлантириш концепциясига ИЛОВА
2020 — 2024 йилларда Ўзбекистон Республикасининг фармацевтика тармоғини ривожлантириш концепциясини амалга ошириш самарадорлигининг мақсадли кўрсаткичлари
Т/р Кўрсаткичлар ҳозирги ҳолат 2020 йил 2021 йил 2022 йил 2023 йил 2024 йил 1. Маҳаллий дори шаклларини ишлаб чиқариш ҳажмларининг маҳсулот кўринишдаги ифодаси ( фоизларда ). 45 50 55 60 65 70 2. Маҳаллий дори шаклларини ишлаб чиқариш ҳажмларининг пул маблағлари кўринишидаги ифодаси ( фоизларда ). 27 30 35 40 45 50 3. Ишлаб чиқилаётган маҳаллий дори воситалари сони. 23 27 31 35 40 47 4. Ўзбекистон Республикасида тиббиёт амалиётида фойдаланиш учун рухсат этилган маҳаллий ишлаб чиқарилган фармацевтика маҳсулотлари сони. 2 918 3 100 3 450 3 800 4 150 4 500 5. Чет элда рўйхатдан ўтган маҳаллий ишлаб чиқарилган фармацевтика маҳсулотлари сони. 250 280 300 330 345 370 6. Фармацевтика маҳсулотларини экспорт қилиш ҳажми ( млн. АҚШ долл. ). 28 35 40 55 70 85 7. Фармацевтика корхоналари сони. 191 196 203 209 215 220 8. Ўзбекистонда ишлаб чиқаришни ташкиллаштирган хорижий фармацевтика компаниялари сони. 4 6 10 14 18 20 9. GMP сертификатига эга бўлган фармацевтика корхоналарининг сони ( фоизларда ). 9 40 70 100 100 100 10. Малака оширишдан ўтган, шу жумладан халқаро амалиёт, қоидалар ва стандартлар бўйича малака оширган фармацевтика тармоғидаги мутахассислар сони. 200 250 300 400 500 600
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 30 декабрдаги ПҚ-4554-сон қарорига 2-ИЛОВА
2020 — 2024 йилларда Ўзбекистон Республикасининг фармацевтика тармоғини ривожлантириш концепциясини 2020 йилда амалга ошириш
Т/р Чора-тадбирларнинг номланиши Амалга ошириш шакли Ижро муддатлари Масъул ижрочилар I. Норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш 1. Фармацевтика тармоғини жадал ривожлантириш учун қулай шарт-шароитлар яратиш мақсадида норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш (Ўзбекистон Республикасининг «Дори воситалари ва фармацевтика фаолияти тўғрисида»ги Қонунига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш), халқаро меъёр ва стандартларни имплементация қилиш. Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳаси 2020 йил 1 июль Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Инновацион соғлиқни сақлаш миллий палатаси (Изамов) , манфаатдор вазирлик ва идоралар 2. Илғор халқаро тажриба ва амалиётни ҳисобга олган ҳолда дори воситаларини рўйхатдан ўтказиш масалалари бўйича миллий қонунчиликни такомиллаштириш, шу жумладан доривор моддаларни рўйхатдан ўтказишга қўйиладиган талабларни соддалаштириш, шунингдек, хорижий ишлаб чиқарувчиларни инспекция қилиш амалиётини жорий этиш. Вазирлар Маҳкамасининг қарори лойиҳаси 2020 йил 1 апрель Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Инновацион соғлиқни сақлаш миллий палатаси (Изамов) , манфаатдор вазирлик ва идоралар 3. Маҳаллий ва хорижда ишлаб чиқарилган дори воситаларига референт нарх шакллантириш тизимини жорий қилиш доирасида норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш. Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳалари 2020 йил 1 март Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Монополияга қарши курашиш қўмитаси (Шарипов) , Инновацион соғлиқни сақлаш миллий палатаси (Изамов) 4. Қуйидагиларни назарда тутувчи Ўзбекистон Республикасининг Қонуни лойиҳасини ишлаб чиқиш: дори воситаларига рецептлар ёзиш бўйича қонун ҳужжатларида белгиланган талабларни бузганлик, шу жумладан кучли таъсир қилувчи моддалар ва прекурсорлар рўйхатига киритилган гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар, дори воситаларини олиш ҳуқуқини берувчи рецептларни ёки бошқа ҳужжатларни сохталаштирганлик учун тиббиёт ходимлари ва бошқа шахсларга нисбатан маъмурий ва жиноий жавобгарликни жорий этиш; тиббиёт ходимлари томонидан муайян дори воситаларини тайинлаш ва бериш учун фармацевтика ташкилотлари ва дорихоналардан моддий ёки номоддий кўринишдаги молиявий мукофотлар ёки ҳар қандай бошқа рағбатлар олишига тақиқ қўйиш юзасидан Ўзбекистон Республикасининг «Фуқаролар соғлиғини сақлаш тўғрисида»ги Қонунига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш. Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳаси 2020 йил 1 апрель Соғлиқни сақлаш вазирлиги ( Шодмонов ), Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Монополияга қарши курашиш қўмитаси (Шарипов), Адлия вазирлиги (Давлетов) 5. Тиббий мақсадларда фойдаланиладиган дори воситаларининг ўзаро алмашинув тартибини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш. Соғлиқни сақлаш вазири буйруғи лойиҳаси 2020 йил 1 июль Соғлиқни сақлаш вазирлиги ( Шодмонов ), Монополияга қарши курашиш қўмитаси (Шарипов), Адлия вазирлиги (Давлетов) 6. Мулкчилик шаклидан қатъи назар, тиббиёт ташкилотлари ва дорихоналар томонидан рецептларни ёзиш ва дори воситаларининг савдо номи учун чекланган нархларни шакллантириш жараёнини тартибга солувчи қонунчилик талабларига риоя этилишини мониторинг қилиш ва баҳолашни назарда тутувчи «фармацевтика маҳсулотларининг сирли харидори» институтини жорий этиш. Ташкилий чора-тадбирлар 2020 йил 1 июль Монополияга қарши курашиш қўмитаси (Шарипов), Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) 7. Халқаро тажрибаларни татбиқ этган ҳолда, шу жумладан Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти иштирокида дори воситаларини ишлаб чиқиш, стандартлаштириш, рўйхатга олиш, ишлаб чиқариш, уларнинг сифатини назорат қилиш, клиник олди ва клиник тадқиқотлар соҳасидаги норматив-ҳуқуқий базани GxP «зарур амалиётлар» талабларига мувофиқлаштириш. Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳалари 2020 йил 1 сентябрь Соғлиқни сақлаш вазирлиги ( Шодмонов ), Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Инновацион соғлиқни сақлаш миллий палатаси (Изамов) , «Ўзстандарт» агентлиги (Саттаров) 8. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлигининг ҳудудий бўлинмалари зиммасига дорихоналар ва уларнинг филиаллари сонини ҳисобга олган ҳолда дори воситалари ва тиббиёт буюмларининг чакана савдосини амалга ошириш учун лицензиялар бериш бўйича вазифалар юклатилганлиги муносабати билан қўшимча штат бирликларини ажратиш. Вазирлар Маҳкамаси қарори лойиҳаси 2020 йил 1 апрель Соғлиқни сақлаш вазирлиги ( Шодмонов ), Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Молия вазирлиги (Шорахметов) , Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари II. Фармацевтика тармоғини ривожлантиришни рағбатлантириш чора-тадбирлари 9. Янги фармацевтика маҳсулотини ишлаб чиқиш, шунингдек, чет элда фармацевтика маҳсулотини рўйхатдан ўтказиш жараёнида уни илгари суриш харажатларини қоплаш кўринишида давлат томонидан қўллаб-қувватлаш чора-тадбирларини амалга ошириш. Ташкилий чора-тадбирлар Доимий Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Молия вазирлиги (Шорахметов) , Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги (Хўжаев) , дори воситалари ва тиббиёт буюмлари ишлаб чиқарувчилари 10. Маҳаллий фармацевтика маҳсулотлари ишлаб чиқарувчиларни илгари мамлакатда ишлаб чиқарилмаган импорт ўрнини босувчи дори воситалари ва тиббиёт буюмлари ишлаб чиқаришни ташкиллаштиришга рағбатлантириш. Комплекс чора-тадбирлар 2020 йил 1 март Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги (Хўжаев) , Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 11. Инновацион фармацевтика маҳсулотларини ишлаб чиқиш ва яратишга қаратилган илмий тадқиқотларни давлат томонидан қўллаб-қувватлаш бўйича комплекс чора-тадбирларни амалга ошириш. Комплекс чора-тадбирлар 2020 йил 1 декабрь Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , Инновацион ривожланиш вазирлиги (Абдурахмонов) , Фанлар академияси (Юлдашев) III. Фармацевтика маҳсулотлари сифатини халқаро стандартларга мувофиқ таъминлаш 12. Референт нарх шакллантириш тизими доирасида референт мамлакатлар рўйхатини ва дори воситалари нархларини рўйхатдан ўтказиш тартибини тасдиқлаш. Қуйидагиларни: Идоравий ҳужжат лойиҳаси 2020 йил 1 март Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , Монополияга қарши курашиш қўмитаси (Шарипов), манфаатдор вазирликлар ва идоралар Асосий дори воситалари рўйхатига киритилган дори воситаларининг ҳар бир савдо номи учун чекланган нархлар; 2020 йил 1 июль дори воситалари давлат реестрига киритилган ва Ўзбекистон Республикаси ҳудудида тиббиёт амалиётида қўллаш учун рухсат этилган барча дори воситаларининг ҳар бир савдо номи учун чегараланган нархларни рўйхатдан ўтказишни таъминлаш. 2020 йил 31 декабрь 13. Фармацевтика фаолияти билан шуғулланувчи ташкилотлар, рўйхатдан ўтган ва сертификатланган дори воситалари, шунингдек, дори воситасининг савдо номи учун қайд этилган чекланган нархлар ҳамда белгиланган чекланган савдо устамаларини ҳисобга олган ҳолда чекланган улгуржи ва чакана нархлар тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олган автоматлаштирилган ахборот тизимини яратиш ва юритиш. Ташкилий чора-тадбирлар 2020 йил 31 декабрь Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , манфаатдор вазирликлар ва идоралар 14. Фармацевтика маҳсулотларининг улгуржи савдоси бўйича фаолиятни амалга ошириш бўйича қонун ҳужжатлари ва лицензия талабларини такомиллаштириш, шу жумладан дори воситалари ва тиббиёт буюмларини сақлаш ва ташиш талабларини кучайтиришни назарда тутиш. Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳалари 2020 йил 1 март Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , манфаатдор вазирликлар ва идоралар 15. GxP «Зарур фармацевтика амалиёти» қоидаларини жорий қилиш бўйича расмий методик қўлланмалар яратиш ва нашр этиш, уларни татбиқ этиш бўйича малака ошириш курслари, консультациялар ва бошқа тадбирларни ташкил этиш. Ташкилий чора-тадбирлар 2020 йил 1 апрель Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , «Ўзстандарт» агентлиги (Саттаров) 16. Халқаро ва давлатлараро эксперт органлари, хусусан, фармацевтика маҳсулотларини стандартлаштириш ва рўйхатдан ўтказиш бўйича комиссиялар ишида фаол иштирок этиш. Ташкилий чора-тадбирлар Доимий Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги ( Шодмонов ), «Ўзстандарт» агентлиги (Саттаров) IV. Фармацевтика маҳсулотларининг янги турларини ишлаб чиқиш 17. Энг самарали генерик дори воситалари турларини кенгайтириш, яхшиланган фармакокинетик ва фармакодинамик хусусиятларга эга янги замонавий инновацион дори шаклларини, фаол модданинг организмга мақсадли таъсир қилиш тизимларини яратиш. Комплекс чора-тадбирлар 2020 йил 1 июнь Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Инновацион ривожланиш вазирлиги (Абдурахмонов) , Фанлар академияси (Юлдашев) 18. Ўсимликлар, микроорганизмлар ва ҳайвонлардан фармацевтика тармоғида фойдаланишга мўлжалланган биологик фаол моддалар олишнинг янги технологияларини ишлаб чиқиш. Ташкилий чора-тадбирлар Доимий Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Инновацион ривожланиш вазирлиги (Абдурахмонов) , Фанлар академияси (Юлдашев) 19. Фармацевтика тармоғини жадал ривожлантириш мақсадида давлат илмий-техник дастурлари доирасида танловлар ташкил этиш. Ташкилий чора-тадбирлар Доимий Инновацион ривожланиш вазирлиги (Абдурахмонов) , Фанлар академияси (Юлдашев) , Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) 20. Давлат-хусусий шериклик механизмларини татбиқ этиш ва ундан амалиётда, шу жумладан мамлакатимизда аввал ишлаб чиқарилмаган фармацевтика маҳсулотларини ишлаб чиқаришни ташкил этишда кенг фойдаланиш. Ташкилий чора-тадбирлар Доимий Соғлиқни сақлаш вазирлиги ( Шодмонов ), Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Давлат-хусусий шерикликни ривожлантириш агентлиги (Холжигитов) , манфаатдор вазирликлар ва идоралар 21. Вакциналар, биринчи навбатда, миллий эмлаш календарига киритилган иммунодиагностикумлар, иммунотроп препаратлар, хавфли юқумли касалликларнинг (сил, ОИТС ва бошқалар) қўзғатувчиларига қарши юқори самарали янги авлод иммунобиологик препаратларини маҳаллий корхоналар томонидан ишлаб чиқарилишини ташкил этиш. Комплекс чора-тадбирлар 2020 йил 1 сентябрь Соғлиқни сақлаш вазирлиги ( Шодмонов ), Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Фанлар академияси (Юлдашев) , Инновацион ривожланиш вазирлиги (Абдурахмонов) , Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги (Хўжаев) V. Тиббиёт буюмлари, тиббий техника ҳамда дори воситаларини, шу жумладан доривор ўсимликлар хомашёсидан тайёрланган дори воситаларини ишлаб чиқариш 22. Доривор ўсимликларни йиғиш ва бирламчи қайта ишлашнинг замонавий тизимини ишлаб чиқиш ва жорий этиш, ёввойи ҳолда ўсувчи доривор ўсимликлар захирасини аниқлаштириш. Ташкилий чора-тадбирлар Доимий Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги ( Шодмонов ), Инновацион ривожланиш вазирлиги (Абдурахмонов) , Фанлар академияси (Юлдашев) 23. Ўсимлик хомашёсидан дори воситалари олиш учун замонавий технологик жараёнларни жорий этиш, энг истиқболли ўсимликларни плантацияларда етиштириш ва уларнинг наслчилигини устувор ривожлантириш. Ташкилий чора тадбирлар Доимий Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , Инновацион ривожланиш вазирлиги (Абдурахмонов) , Фанлар академияси (Юлдашев) 24. Мамлакатимизда ва хорижда талаб юқори бўлган фармацевтика маҳсулотлари ишлаб чиқаришни ташкил этиш учун зарур бўлган ишлаб чиқариш, йўл-транспорт ва бошқа инфратузилмани ривожлантириш бўйича комплекс чора-тадбирлар ишлаб чиқиш. Комплекс чора-тадбирлар 2020 йил 1 март Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги (Хўжаев) , Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари VI. Экспорт салоҳиятини кенгайтириш 25. Фармацевтика саноати маҳаллий ишлаб чиқарувчиларининг ишлаб чиқариш қувватларини ташқи бозорларда рақобатбардош даражада технологик қайта жиҳозлаш. Комплекс чора-тадбирлар 2020 йил 1 сентябрь Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев), Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги (Умурзоқов) , Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги (Хўжаев) , Молия вазирлиги (Шорахметов) 26. Шу жумладан маҳаллий фармацевтика маҳсулотлари ишлаб чиқарувчиларнинг ўз маҳсулотларини илгари суришда фармацевтика соҳасидаги халқаро тадбирларда (кўргазмалар, ярмаркалар, форумлар, реклама ва имиж тадбирлари) иштирокини рағбатлантиришни назарда тутган ҳолда маҳаллий фармацевтика маҳсулотларини чет элда илгари суриш бўйича самарали стратегияни ишлаб чиқиш. Маҳаллий фармацевтика маҳсулотларини хорижда илгари суриш стратегияси 2020 йил 1 сентябрь Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Инновацион соғлиқни сақлаш миллий палатаси (Изамов) , Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги (Хўжаев) , Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги (Умурзоқов), Молия вазирлиги (Шорахметов) 27. Республикада фармацевтика тармоғини ривожлантириш ва экспорт ҳажмини ошириш учун етакчи хорижий ишлаб чиқарувчилар билан фармацевтика маҳсулотлари ишлаб чиқарувчи қўшма корхоналар ташкил этиш. Ташкилий чора-тадбирлар Доимий Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги (Хўжаев) , Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги (Умурзоқов) 28. Савдо бозорларини кенгайтириш мақсадида, шу жумладан фармацевтика маҳсулотлари етказиб бериш бўйича хорижий мамлакатлардаги тендерларда иштирок этиш орқали фармацевтика маҳсулотлари халқаро савдоси тизимига қўшилиш. Ташкилий чора-тадбирлар 2020 йил 1 декабрь Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Инновацион соғлиқни сақлаш миллий палатаси (Изамов) , Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги (Умурзоқов) VII. Юқори малакали мутахассисларни тайёрлаш 29. Саноат фармацевтикаси бўйича малакали кадрлар тайёрлаш тизимини такомиллаштириш, таълимни амалиётга йўналтирган ҳолда соҳадаги маҳаллий ва хорижий таълим муассасалари негизида илғор технологияларни ўзлаштириш. Идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси 2020 йил 1 май Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (Маджидов) , Инновацион ривожланиш вазирлиги (Абдурахмонов) , Фанлар академияси (Юлдашев) 30. Фармацевтика тармоғидаги ҳозирги тенденциялар ва ривожланиш эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда, таълим жараёнининг илмий ва ўқув-услубий таъминотини такомиллаштириш, фармацевтика саноати учун мутахассислар тайёрлаш сифатини яхшилаш. Идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси 2020 йил 1 май Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (Маджидов) , Фанлар академияси (Юлдашев) 31. Маҳаллий тармоқ таълим муассасаларини халқаро стандартларга мослаштириш мақсадида уларнинг моддий-техник базасини янгилаш. Комплекс чора-тадбирлар 2020 йил 1 сентябрь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (Маджидов) , Фанлар академияси (Юлдашев) , Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги (Хўжаев) , Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги (Умурзоқов) , Молия вазирлиги (Шорахметов) 32. Хорижий фармацевтика таълим муассасалари билан кенг ҳамкорлик қилиш, шу жумладан республикада уларнинг филиаллари ва факультетларини очиш. Ташкилий-чора тадбирлар 2020 йил 1 декабрь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (Маджидов) , Инновацион ривожланиш вазирлиги (Абдурахмонов) , Фанлар академияси (Юлдашев) , Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги (Умурзоқов) 33. Тармоқларда ўзаро ҳамкорлик ва очиқ курслардан фойдаланиш орқали хорижий таълим муассасалари ресурсларидан фойдаланиш, шунингдек, миллий электрон таълим платформаларини ривожлантириш ва электрон таълим муҳитини шакллантириш ҳисобига таълим имкониятларини кенгайтириш. Ташкилий-амалий чоралар 2020 йил 1 декабрь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (Шодмонов) , Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги (Кариев) , Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (Маджидов) , Ахборот технологиялари вазирлиги (Содиқов)
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 30 декабрдаги ПҚ-4554-сон қарорига 3-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси Президентининг айрим ҳужжатларига киритилаётган ўзгартириш ва қўшимчалар
1. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 24 сентябрдаги «Дори воситаларини давлат рўйхатидан ўтказиш тартиби ва уларнинг айланишини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги ПҚ-3948-сон қарори 2-бандининг тўртинчи хатбошиси чиқариб ташлансин.
2. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 7 декабрдаги «Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги фаолиятини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-4055-сон қарорига 1-илова қуйидаги мазмундаги блок билан тўлдирилсин:
« «Oʻzmedimpeks» давлат унитар корхонаси ».
3. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 6 майдаги «Тиббиёт ва фармацевтика таълими ва илм-фани тизимини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-4310-сон қарорининг 5-иловаси «Илмий-тадқиқот институтлари (ИТИ)» блоки қуйидаги мазмундаги 6 — 8-бандлар билан тўлдирилсин:
«6. Ўзбекистон кимё-фармацевтика илмий-тадқиқот институти
7. Тошкент вакцина ва зардоблар илмий-тадқиқот институти
8. «Шарқ табобати» илмий-тадқиқот институти».
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2019 йил 30 декабрь,
ПҚ-4554-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining
qarori
KONSEPSIYASI
chora-tadbirlari dasturi
Oʻzbekiston Respublikasi farmatsevtika tarmogʻida islohotlarni chuqurlashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida
Soʻnggi yillarda dori vositalari, tibbiy buyumlar va tibbiy texnikalar (keyingi oʻrinlarda — farmatsevtika mahsulotlari) muomalasi tizimini yaxshilash boʻyicha kompleks chora-tadbirlar amalga oshirildi, mahalliy farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratildi.
Shu bilan birga, mahalliy farmatsevtika tarmogʻi aholi va davolash-profilaktika muassasalarining farmatsevtika mahsulotlariga boʻlgan ehtiyojlarini yetarli darajada qanoatlantirmayapti.
Xususan, farmatsevtika tarmogʻi ishlab chiqarilayotgan mahsulot turi boʻyicha iqtisodiy jihatdan rivojlangan mamlakatlarning shunday tarmogʻidan orqada qolmoqda. Chunonchi, ichki bozorda mahalliy dori vositalarining ulushi qiymatda ifodalaganda 27 foizni va tovar hajmi boʻyicha ifodalaganda 45 foizni tashkil qiladi.
Rivojlangan mamlakatlarda muvaffaqiyatli qoʻllanilayotgan narxni shakllantirishning shaffof va samarali mexanizmlari mavjud emasligi ham dori vositalari narxlari chegaradosh mamlakatlarga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasida asossiz oʻsishiga olib kelyapti.
Aholini sifatli, samarali va xavfsiz farmatsevtika mahsulotlari bilan taʼminlashni yanada yaxshilash, mahalliy ishlab chiqaruvchilarning ishlab chiqarish hajmlarini, ilmiy-texnik va eksport salohiyatini oshirish, shuningdek, toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarni jalb qilish maqsadida:
1. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq:
a) 2025-yil 1-apreldan boshlab retsept bilan beriladigan mahalliy va xorijiy dori vositalariga nisbatan referent narx shakllantirish tizimi joriy etiladi va unda quyidagilar koʻzda tutiladi:
aholi jon boshiga nisbatan daromadlar darajasi yuqori, oʻrtachadan yuqoriroq va oʻrtachadan pastroq boʻlgan davlatlar guruhiga kiruvchi kamida 10 ta referent mamlakatlarni tanlash;
dori shakli, qadoqdagi soni, dozasi, konsentratsiyasi, hajmi va qadoqlanishini hisobga olgan holda ayni bir ishlab chiqaruvchining xuddi shunday faol moddaga ega dori vositasining ishlab chiqaruvchi mamlakatda, referent mamlakatlarda va Oʻzbekiston Respublikasida sotish narxlarini roʻyxatdan oʻtish guvohnomasi egasi yoki uning ishonchli vakili tomonidan roʻyxatdan oʻtkazuvchi organga taqdim etilishi;
dori shakli, qadoqdagi soni, dozasi, konsentratsiyasi, hajmi va qadoqlanishini hisobga olgan holda dori vositasining har bir savdo nomi uchun belgilangan eng yuqori narxini qayd etish. Bunda dori vositasini ushbu qiymatdan yuqori narxlarda Oʻzbekiston Respublikasiga yetkazib berish (import dori vositalari uchun) va mahalliy ishlab chiqaruvchilar tomonidan sotilishi (mahalliy dori vositalari uchun) mumkin emas;
Tibbiyot amaliyotida qoʻllanilishiga ruxsat etilgan dori vositalari, tibbiy buyumlar va tibbiy texnika davlat reyestriga kiritilgan dori vositalarining referent narxlarini Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi tomonidan ariza beruvchining tegishli ariza taqdim etishidan qatʼi nazar qayd etish.
b) Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (keyingi oʻrinlarda — Agentlik) quyidagilar uchun masʼul boʻlgan vakolatli organ hisoblanadi:
dori vositasining savdo nomiga referent narx shakllantirish tizimini, shu jumladan isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish organlari va tashkilotlarini hamda jamoatchilikni jalb qilgan holda monitoring va tahlil qilish;
dori vositasining har bir savdo nomi narxlarining undan yuqori narxda Oʻzbekiston Respublikasiga yetkazib berilishi (import dori vositalari uchun) va mahalliy ishlab chiqaruvchilar tomonidan sotilishiga (mahalliy dori vositalari uchun) yoʻl qoʻyilmaydigan eng yuqori chegarasini qayd etish;
Internet tarmogʻidagi oʻz rasmiy veb-saytida farmatsevtika faoliyati bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar, roʻyxatdan oʻtgan va sertifikatlangan farmatsevtika mahsulotlari, shuningdek, dori vositasining savdo nomi uchun cheklangan narxlar va belgilangan cheklangan savdo ustamalarini hisobga olgan holda ulgurji va chakana cheklangan narxlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar aks ettirilgan avtomatlashtirilgan axborot tizimini yaratish va yuritish;
v) 2020-yil 1-iyuldan boshlab, mulkchilik shaklidan qatʼi nazar respublikaning barcha tibbiyot tashkilotlarida majburiy tartibda dori vositalarining xalqaro patentlanmagan nomi boʻyicha retsept yozilishi joriy qilinadi.
Davlat bojxona qoʻmitasi har oyning 5-sanasiga qadar Agentlik oʻz veb-saytida har oy eʼlon qilib borishi uchun import qilinadigan farmatsevtika mahsulotlari toʻgʻrisida batafsil maʼlumotlarni (import qiluvchi, tovar nomi, hajmi, narxi va boshqalar) Agentlikka taqdim etilishini taʼminlasin.
2. Quyidagilar:
a) 2020 — 2024-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish konsepsiyasi (keyingi oʻrinlarda — Konsepsiya) 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin, unda quyidagilar koʻzda tutilsin:
ilgʻor ilmiy tajriba va zamonaviy texnologiyalarni qoʻllagan holda ishlab chiqariladigan farmatsevtika mahsulotlarining turlarini kengaytirish, shuningdek, innovatsion farmatsevtika mahsulotlarini yaratish va ishlab chiqarishni ragʻbatlantirish, zamonaviy obyektlarni ishga tushirish hamda mavjud obyektlarning moddiy-texnik bazasini modernizatsiya qilish va mustahkamlash orqali farmatsevtika sanoatini rivojlantirish;
tashkilotlar va korxonalarning farmatsevtika mahsulotlarini yaratish va ishlab chiqarish boʻyicha xalqaro talablar bilan uygʻunlashtirilgan standartlar meʼyorlariga muvofiqligini taʼminlash orqali mahalliy farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish;
farmatsevtika mahsulotlarini ishlab chiqarish boʻyicha zamonaviy raqobatbardosh ishlab chiqarishlarni tashkil etish uchun, shu jumladan xorijiy farmatsevtika korxonalarining investitsiyalari va ilgʻor texnologiyalarini jalb etish;
keyinchalik dori vositalari ishlab chiqarish uchun dorivor oʻsimliklar xomashyosi asosida substansiyalar ishlab chiqarishni tashkil etish va mahalliylashtirish;
faoliyat koʻrsatayotgan ishlab chiqarish quvvatlarini modernizatsiyalash, koʻpaytirish va yangi turdagi dori vositalarini oʻzlashtirish hisobiga, shuningdek, investitsiyalarni jalb qilish orqali farmatsevtika mahsulotlari importini qisqartirish;
mahalliy korxonalarda “Zarur ishlab chiqarish amaliyoti” (GMP), “Zarur farmnazorat amaliyoti” (GVP), shuningdek, distribyutorlik faoliyatida sifat va xavfsizlik tizimini boshqarish (GDP), klinik oldi (GLP) va klinik tadqiqotlarni oʻtkazishni (GCP) tartibga solishga qaratilgan amaliyotlarni bosqichma bosqich joriy etish;
narxlarni shakllantirish mexanizmlarini takomillashtirish, farmatsevtika mahsulotlarini markirovkalash va kuzatish tizimlarini joriy etish;
zamonaviy xalqaro talablarga muvofiq farmatsevtika mahsulotlarini yaratish, ishlab chiqarish va sifatini nazorat qilish sohasidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish orqali milliy regulator organ salohiyatini mustahkamlash;
ilgʻor xorijiy tajriba asosida respublikaning farmatsevtika tarmogʻi uchun, shu jumladan dori preparatlarining biotexnologiyasi, dori moddalarining kimyoviy texnologiyasi, tayyor dori vositalari va fitopreparatlar texnologiyasi, farmatsiya iqtisodiyoti va uni boshqarish, farmatsevtik kimyo va mikrobiologiya kabi muhim sohalarda kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishni taʼminlash;
taʼlim, ilm-fan va ishlab chiqarishni chuqur integratsiyalash orqali ishlab chiqarish, sertifikatlash va standartlashtirish, farmatsevtika mahsulotlarining klinik oldi va klinik tadqiqotlari boʻyicha yangi texnologiyalarni ishlab chiqish va moslashtirishga qaratilgan fundamental, ilmiy-amaliy va innovatsion tadqiqotlar samaradorligini tubdan oshirish;
original dori vositalarini, shuningdek, talab yuqori boʻlgan original dori vositalari negizida generik dori preparatlarini (generiklarni) ishlab chiqishga moʻljallangan zamonaviy oʻquv laboratoriya va ilmiy-tadqiqot markazlarini tashkil etish;
b) 2020 — 2024-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish konsepsiyasini 2020-yilda amalga oshirish chora-tadbirlari dasturi (keyingi oʻrinlarda — Chora-tadbirlar dasturi) 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Belgilab qoʻyilsinki, vazirliklar, idoralar va boshqa tashkilotlar rahbarlari Chora-tadbirlar dasturida koʻzda tutilgan tadbirlarning oʻz vaqtida, toʻliq va sifatli amalga oshirilishi yuzasidan shaxsan javobgar hisoblanadilar.
3. Konsepsiya va Chora-tadbirlar dasturida koʻzda tutilgan tadbirlarni moliyalashtirish manbalari etib quyidagilar belgilansin:
Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi qoshidagi Farmatsevtika tarmogʻini qoʻllab-quvvatlash va rivojlantirish jamgʻarmasi (keyingi oʻrinlarda — Jamgʻarma) mablagʻlari;
jismoniy va yuridik shaxslarning xayriya mablagʻlari, shuningdek, qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar.
4. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi va Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasining 2020-yil 1-iyuldan boshlab “farmatsevtika mahsulotlarining sirli xaridori” institutini joriy etish toʻgʻrisidagi taklifiga rozilik berilsin.
Belgilansinki, “farmatsevtika mahsulotlarining sirli xaridori” institutini joriy etish doirasida tadbirlarni tashkil etish Oʻzbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi tomonidan Agentlik bilan birgalikda amalga oshiradi.
5. Quyidagilar “farmatsevtika mahsulotlarining sirli xaridori” institutining asosiy vazifalari etib belgilansin:
mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, tibbiyot tashkilotlari va dorixonalar tomonidan retseptlarni yozish va dori vositalarining savdo nomi uchun cheklangan narxlarni shakllantirish jarayonini tartibga soluvchi qonunchilik talablariga rioya etilishini monitoring qilish va baholash;
tibbiyot tashkilotlari va dorixonalarga tashrif buyurish, telefon qoʻngʻiroqlari, elektron pochta yoki mobil ilovalar orqali murojaat qilish, shuningdek, boshqa masofaviy usullar orqali maʼlumot toʻplash va monitoring olib borish;
maʼlumot toʻplash va monitoring qilishga tegishli vakolatli organlar xodimlarini ham, fuqarolik jamiyati institutlari va boshqa shaxslarni (“sirli xaridorlar”) ham jalb etish;
tibbiyot tashkilotlari va dorixonalar rahbarlari va (yoki) xodimlarini huquqbuzarliklar sodir etish hamda vakolatlarini suiisteʼmol qilishga undovchi usullardan foydalanishini taqiqlash;
qonunchilik talablarini birinchi marta buzgan tibbiyot tashkilotlari va dorixonalar, shuningdek, ularning rahbarlari va (yoki) xodimlariga qonun hujjatlarida belgilangan javobgarlik choralarini qoʻllamasdan, tushuntirish ishlarini olib borish, har tomonlama yordam koʻrsatish;
“farmatsevtika mahsulotlarining sirli xaridori” institutini joriy etish doirasida oʻtkazilgan monitoring natijalari asosida qonunchilik va huquqni qoʻllash amaliyotini takomillashtirish.
6. Agentlik:
a) 2020-yil 1-martga qadar referent narx shakllantirish tizimi doirasida dori vositalari narxlarini qayd etish tartibini va referent mamlakatlar roʻyxatini tasdiqlasin;
b) 2020-yil 1-iyulga qadar Asosiy dori vositalari roʻyxatiga kiritilgan dori vositalarining har bir savdo nomi uchun cheklangan narxlar qayd etilishini taʼminlasin;
v) 2020-yil 31-dekabrga qadar:
dori vositalari davlat reyestriga kiritilgan va Oʻzbekiston Respublikasi hududida tibbiyot amaliyotida foydalanish uchun ruxsat etilgan barcha dori vositalarining har bir savdo nomi uchun cheklangan narxlar qayd etilishini;
farmatsevtika faoliyati bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar, roʻyxatdan oʻtgan va sertifikatlangan dori vositalari, shuningdek, dori vositasining savdo nomi uchun qayd etilgan cheklangan narxlar hamda belgilangan cheklangan savdo ustamalarini hisobga olgan holda cheklangan ulgurji va chakana narxlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan avtomatlashtirilgan axborot tizimi toʻlaqonli ishlashini taʼminlasin;
g) quyidagilarni:
vazirliklar, idoralar va boshqa tashkilotlar tomonidan Konsepsiya va Chora-tadbirlar dasturining bajarilishi ustidan doimiy monitoring olib borishni, shuningdek, har chorakda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga ushbu qarorning bajarilishi toʻgʻrisida batafsil maʼlumot kiritib borilishini;
har yili 1-dekabrga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga 2020 — 2024-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish konsepsiyasini amalga oshirish boʻyicha kelgusi yilga moʻljallangan chora-tadbirlar dasturi loyihasining kiritilishini taʼminlasin.
7. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi:
a) 2020-yil 1-iyulga qadar:
Dori vositalarining xalqaro patentlanmagan nomlanishi boʻyicha retseptlarni rasmiylashtirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlasin. Bunda mulkchilik shaklidan va idoraviy mansubligidan qatʼi nazar, ushbu talabni buzgan tibbiyot tashkilotlari xodimlariga nisbatan qoʻllaniladigan javobgarlik choralari nazarda tutilsin;
Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi bilan birgalikda “farmatsevtika mahsulotlarining sirli xaridori” institutini joriy etish doirasidagi tadbirlarni tashkil etish tartibini;
b) 2020-yil 1-iyulga qadar belgilangan tartibda Tibbiy maqsadlarda foydalaniladigan dori vositalarining oʻzaro almashinuvi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlasin.
8. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
a) Konsepsiya va Chora-tadbirlar dasturini amalga oshirishda masʼul vazirliklar, idoralar va boshqa tashkilotlarning samarali hamkorligini, ularning amalga oshirilishini monitoring qilish mobaynida aniqlangan kamchiliklar oʻz vaqtida bartaraf etilishini;
b) har yili 31-dekabrga qadar 2020 — 2024-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish konsepsiyasini amalga oshirish boʻyicha kelgusi yilga moʻljallangan chora-tadbirlar dasturi tasdiqlanishini taʼminlasin;
v) 2020-yil 1-mayga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga quyidagilarni nazarda tutuvchi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni loyihasini kiritsin:
dori vositalariga retseptlar yozish boʻyicha qonun hujjatlarida belgilangan talablarni buzganlik, shu jumladan kuchli taʼsir qiluvchi moddalar va prekursorlar roʻyxatiga kiritilgan giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar, dori vositalarini olish huquqini beruvchi retseptlarni yoki boshqa hujjatlarni soxtalashtirganlik uchun tibbiyot xodimlari va boshqa shaxslarga nisbatan maʼmuriy va jinoiy javobgarlikni joriy etish;
tibbiyot xodimlari tomonidan muayyan dori vositalarini tayinlash va berish uchun farmatsevtika tashkilotlari va dorixonalardan moliyaviy mukofotlar yoxud moddiy yoki nomoddiy koʻrinishdagi har qanday boshqa ragʻbatlar olishiga taqiq qoʻyish yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasining “Fuqarolar sogʻligʻini saqlash toʻgʻrisida”gi Qonuniga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish.
9. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining ayrim hujjatlariga 3-ilovaga muvofiq oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin.
10. Sogʻliqni saqlash vazirligi Agentlik va boshqa manfaatdor idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda qonun hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.
11. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining maslahatchisi A.A. Abduvaxitov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 30-dekabrdagi PQ-4554-son qaroriga 1-ILOVA
2020 — 2024-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish
2020 — 2024-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish konsepsiyasi (keyingi oʻrinlarda — Konsepsiya) aholi kasalliklarining oldini olishni, farmakoterapiyaning samaradorligi va yuqori sifat darajasini taʼminlaydigan, pirovardida inson hayotining davomiyligi va sifatini oshirishga yordam beradigan farmatsevtika sektorining barqaror faoliyatini tashkil etishga qaratilgan.
Farmatsevtika tarmogʻini isloh qilish mamlakatda dori-darmon xavfsizligini taʼminlash, farmatsevtika sektorini modernizatsiyalash, chuqur ilm talab qiladigan va yuqori texnologiyali yangi ishlab chiqarishlarni yaratish, farmatsevtika mahsulotlari va xizmatlarining eksportini oʻstirish, ilgʻor ilmiy va texnologik ishlanmalarni ragʻbatlantirish va tashqi bozorlarga boʻlgan qaramlikni minimallashtirish borasida koʻmaklashishga qaratilgan.
1-bob. Farmatsevtika tarmogʻining joriy holati tahlili
Soʻnggi besh yil ichida mahalliy farmatsevtika bozori yangi turdagi mahsulotlarni oʻzlashtirish va ishlab chiqarish hajmlarining ortishida oʻsish surʼatlarini koʻrsatdi.
Chunonchi, 2014-yilda 520 milliard soʻmdan ortiq farmatsevtika mahsulotlari ishlab chiqarilgan boʻlsa, 2018-yilda 1,5 trillion soʻmdan ortiq miqdorda mahsulot ishlab chiqarildi yoki oʻsish oʻrtacha 3 baravarni tashkil etdi.
Ushbu davrda ishlab chiqarilgan mahsulotlar hajmi oʻrtacha 4-marta oʻsib, tayyor dori vositalari 360 million shartli birlikdan ortiq, tibbiy buyumlar 490 million shartli birlikdan ortiqni tashkil qildi.
Bugungi kunda Oʻzbekistonda farmatsevtika mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi 191 ta mahalliy korxonalar faoliyat yuritmoqda. Ulardan 95 tasi turli xil dori vositalarini ishlab chiqarishga ixtisoslashgan, 23 tasi tibbiy texnika, 62 tasi tibbiy buyumlar, 11 tasi ham dori vositalari, ham tibbiy buyumlar ishlab chiqaradi.
Hozirgi kunda Oʻzbekiston Respublikasida 9 736 ta dori vositalari uchun tibbiyot amaliyotida foydalanishga ruxsat berilgan, shu jumladan 2 634 nomdagi mahalliy dori vositalar, 1 759 nomdagi tibbiy buyumlar, ulardan 284 tasi oʻzimizda ishlab chiqariladi, shuningdek, 1 666 nomdagi tibbiy texnika, ulardan 78 tasi oʻzimizda ishlab chiqarilmoqda.
Oʻzbekistonda farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish uchun yetarli xomashyo bazasi mavjud. Xususan, 4 500 ga yaqin oʻsimlik turlari oʻsadi, 51 ta farmatsevtika korxonasi dorivor oʻsimliklarni qayta ishlash bilan shugʻullanadi.
Oʻtgan davr mobaynida ixtisoslashtirilgan ilmiy-tadqiqot institutlarining olimlari tomonidan 10 mingdan ortiq yangi kimyoviy moddalar ajratib olindi va sintez qilindi, 2 mingdan ortiq oʻsimlik moddalarining farmakologiya va toksikologiyasi oʻrganildi, 70 ga yaqin dori preparatlari va biologik faol qoʻshimchalarning klinik tadqiqotlari oʻtkazildi, 45 ta dori preparatlari tibbiyot amaliyotida qoʻllash uchun tavsiya etildi.
Hozirgi vaqtda institutlarning tajriba ishlab chiqarishlarida 30 dan ortiq dori vositalari va biologik faol qoʻshimchalar tayyorlanmoqda. 2016-yildan boshlab OIV 3 va 4-avlodlari, V va C gepatiti, shuningdek, sifilis uchun IFA test tizimlarini ishlab chiqarish va realizatsiya qilish tashkil etildi.
Oʻzbekistonning dorivor florasiga chet elda ham talab katta. Respublika har yili 18 million AQSH dollaridan ortiq miqdorda 5 ming tonnadan ortiq oʻsimlik xomashyosi va uning asosida ishlab chiqarilgan dori preparatlarini eksport qilmoqda.
Biroq, Oʻzbekistonning dorivor oʻsimliklar yetishtirish salohiyatidan yetarli darajada toʻliq foydalanilmayapti, bu esa, oʻz navbatida, dorivor oʻsimlik xomashyosi asosida talab yuqori boʻlgan dori vositalarini seriyali ishlab chiqarishning yetarli darajada emasligiga olib keldi. Respublika hududida oʻsadigan dorivor oʻsimliklarning 577 turidan faqat 112 turi tibbiyot amaliyotida 100 dan ortiq nomdagi dori vositalarini ishlab chiqarishda foydalanilmoqda.
2018-2019-yillarda umumiy qiymati 152,1 million AQSH dollariga teng 50 ta investitsiya loyihasi amalga oshirilib, 2 164 yangi ish oʻrinlari yaratildi. Shu jumladan tashkil etilgan farmatsevtika erkin iqtisodiy zonalarida ushbu davrda umumiy qiymati 70 million AQSH dollariga teng 11 ta investitsiya loyihalari amalga oshirildi va 850 dan ortiq yangi ish oʻrinlari yaratildi.
Shu bilan birga, Oʻzbekiston Respublikasi farmatsevtika tarmogʻining hozirgi holati tahlili shuni koʻrsatdiki, mahalliy farmatsevtika tarmogʻi aholi va davolash-profilaktika muassasalarining farmatsevtika mahsulotlariga boʻlgan ehtiyojlarini yetarli darajada qanoatlantirmayapti.
Xususan, farmatsevtika sanoati chiqarilayotgan mahsulot turlari boʻyicha iqtisodiy rivojlangan mamlakatlarning shunday sektorlaridan ortda qolmoqda. Mahalliy ishlab chiqaruvchilarning mavjud quvvatlari aholi va tibbiyot muassasalarining dori vositalari va tibbiy buyumlariga boʻlgan ehtiyojining 27 foizini qoplaydi xolos.
Ayni paytda, AQSH, Germaniya va Fransiya kabi rivojlangan xorijiy mamlakatlarda mahalliy farmatsevtika sanoatining farmatsevtika bozori umumiy hajmidagi ulushi 75 foizni tashkil etadi.
Ayniqsa, kardiojarrohlik, neyrojarrohlik, travmatologiya va boshqa sohalarda yuqori texnologik jarrohlik aralashuvlarda ishlatiladigan jarrohlik asbob-uskunalari, bir martalik steril kateterlar, oʻtkazgichlar, tikuv materiallari, dializatorlar, anestetik va nafas olish uskunalari, sarf materiallarining yetishmovchiligi yaqqol sezilmoqda.
Dori vositalarining ishlab chiqarish shakllari boʻyicha tahlillar shuni koʻrsatdiki, mahalliy ishlab chiqaruvchilarning umumiy bozordagi ulushi qariyb 45 foizni tashkil qilmoqda (damlamalar 100 foiz, ampulalar 85 foiz, eritmalar 80 foiz, suyuq dori vositalari 60 foiz, konsentratlar 51 foiz, shamchalar 41 foiz, siroplar 40 foiz, malhamlar 38 foiz, kapsulalar 33 foiz, suspenziyalar 29 foiz, tabletkalar 24 foiz, tomchi dorilar 23 foiz, kukun dorilar 20 foiz, gellar 4 foiz).
Shu bilan birga, yalligʻlanishga qarshi va diagnostik vositalar, toksikologiya, ginekologiya, akusherlik, immunologiya, gematologiya, onkologiya va stomatologiya sohasidagi dori preparatlari deyarli ishlab chiqarilmaydi (10 foizdan kam).
Bugungi kunda, dori vositalari ishlab chiqaruvchi 95 ta mahalliy farmatsevtik korxonalardan 10 tasida “Zarur ishlab chiqarish amaliyoti” — GMP talablari joriy etilgan.
Mahalliy ishlab chiqaruvchi korxonalarda xalqaro standartlar, shu jumladan farmatsevtik korxonalarda dori vositalari sifati va xavfsizligini tartibga soluvchi “Zarur ishlab chiqarish amaliyoti” (GMP), “Zarur farmnazorat amaliyoti” (GVP) va ISO 13485 talablarini joriy etish boʻyicha yetarli darajada tashkil etilmaganligi, tashqi va ichki bozorda raqobatbardosh samarador va xavfsiz farmatsevtika mahsulotlarini ishlab chiqarish imkoniyatlarini cheklaydi.
Distribyutorlik amaliyotida sifat va xavfsizlik tizimini boshqarishga qaratilgan (GDP) “Zarur farmatsevtika amaliyoti”ni (GxP), umuman, mahsulotning butun hayotiy davrida uning samaradorligi va xavfsizligini taʼminlovchi klinik oldi (GLP) va klinik tadqiqotlar oʻtkazishni (GCP) joriy etish ham muhim ahamiyatga ega.
Shuningdek, dori preparatlarining biotexnologiyasi, dori moddalarining kimyoviy texnologiyasi, tayyor dori vositalari va fitopreparatlar texnologiyasi, farmatsiya iqtisodiyoti va uni boshqarish, farmatsevtik kimyo va mikrobiologiya kabi muhim yoʻnalishlarda farmatsevtika tarmogʻidagi xodimlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish talab etiladi.
2-bob. Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirishning asosiy maqsadlari
Farmatsevtika tarmogʻini yanada rivojlantirishning asosiy maqsadlari quyidagilarni amalga oshirish orqali uni milliy iqtisodiyot va ijtimoiy sohaning strategik tarmogʻiga aylantirishga, shuningdek, ushbu Konsepsiyaning ilovasiga muvofiq Maqsadli koʻrsatkichlarga erishishga qaratilgan:
farmatsevtika mahsulotlari va xizmatlari sifatini nazorat qilish, roʻyxatdan oʻtkazish va sertifikatlashtirish davlat tizimini takomillashtirish;
mahalliy ishlab chiqarish tarmogʻini “Zarur ishlab chiqarish amaliyoti” (GMP) talablariga muvofiqlashtirish orqali rivojlanishning innovatsion modeliga oʻtkazish va uning raqobatbardoshligini oshirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish;
oʻsimlik xomashyosini chuqur qayta ishlash asosida dori substansiyalari ishlab chiqarishni tashkil etish hamda xomashyoni sintez qilish va dorivor moddalar ishlab chiqarish texnologiyasini ishlab chiqish;
farmatsevtika mahsulotlarini ishlab chiqarishga xorijiy investitsiyalarni, ilgʻor xalqaro tajriba va texnologiyalarni faol jalb etish.
Mazkur Konsepsiya 2024-yilgacha boʻlgan davrda Oʻzbekiston Respublikasi farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirishning quyidagi asosiy maqsadlarini belgilaydi:
1. Sogʻliqni saqlash muassasalari va respublika aholisining ehtiyojini qanoatlantiradigan, birinchi navbatda, Asosiy dori vositalari roʻyxatiga (ADVR) kiritilgan xavfsiz, samarador, hammabop va sifatli mahalliy dori vositalar va tibbiy buyumlarni ishlab chiqarishni taʼminlash.
2. Ilgʻor ilmiy tajriba va zamonaviy texnologiyalarni inobatga olgan holda ishlab chiqariladigan farmatsevtika mahsulotlari turlarini kengaytirish, shuningdek, innovatsion farmatsevtika mahsulotlarini yaratish va ishlab chiqarishni ragʻbatlantirish, zamonaviy obyektlarni ishga tushirish hamda mavjud obyektlarning moddiy-texnik bazasini modernizatsiya qilish va mustahkamlash orqali farmatsevtika sanoatini rivojlantirish.
3. Tashkilotlar va korxonalarning dori vositalarini yaratish va ishlab chiqarish boʻyicha xalqaro talablar bilan uygʻunlashtirilgan standartlar meʼyorlariga muvofiqligini taʼminlash orqali mahalliy farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish.
4. Dori vositalari va tibbiy buyumlarni ishlab chiqarish boʻyicha zamonaviy raqobatbardosh ishlab chiqarishlarni tashkil etish uchun, shu jumladan xorijiy farmatsevtika korxonalarining investitsiyalari va ilgʻor texnologiyalarini jalb etish.
5. Keyinchalik dori vositalari ishlab chiqarish uchun dorivor oʻsimliklar xomashyosi asosida substansiyalar ishlab chiqarishni tashkil etish va mahalliylashtirish.
6. Faoliyat koʻrsatayotgan ishlab chiqarish quvvatlarini modernizatsiyalash, koʻpaytirish va yangi turdagi dori vositalarini oʻzlashtirish hisobiga, shuningdek, investitsiyalarni jalb qilish orqali dori vositalarining importini qisqartirish.
7. Mahalliy korxonalarda “Zarur ishlab chiqarish amaliyoti” (GMP), “Zarur farmnazorat amaliyoti” (GVP), shuningdek, distribyutorlik faoliyatida sifat va xavfsizlik tizimini boshqarish (GDP), klinik oldi (GLP) va klinik tadqiqotlarni oʻtkazishni (GCP) tartibga solishga qaratilgan amaliyotlarni bosqichma bosqich joriy etish.
8. Narxlarni shakllantirish mexanizmlarini takomillashtirish, dori preparatlarini markirovkalash va kuzatish tizimlarini joriy etish.
9. Zamonaviy xalqaro talablarga muvofiq dori vositalari va tibbiy buyumlarni ishlab chiqish, ishlab chiqarish va sifatini nazorat qilish, klinik oldi va klinik tadqiqotlar oʻtkazish sohasidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish orqali milliy regulator organ salohiyatini mustahkamlash.
10. Ilgʻor xalqaro tajriba asosida respublikaning farmatsevtika tarmogʻi uchun, shu jumladan dori preparatlarining biotexnologiyasi, dori moddalarining kimyoviy texnologiyasi, tayyor dori vositalari va fitopreparatlar texnologiyasi, farmatsiya iqtisodiyoti va uni boshqarish, farmatsevtik kimyo va mikrobiologiya kabi muhim sohalarda mutaxassislarni yuqori sifatli tayyorlashni taʼminlash.
11. Farmatsevtika tarmogʻidagi kadrlarni xalqaro standartlar boʻyicha qayta tayyorlash va malakasini oshirishning samarali tizimini yaratish.
12. Taʼlim, ilm-fan va ishlab chiqarishni chuqur integratsiyalash orqali ishlab chiqarish, sertifikatlash va standartlashtirish, farmatsevtik mahsulotlarning klinik oldi va klinik tadqiqotlari boʻyicha yangi texnologiyalarni ishlab chiqish va moslashtirishga qaratilgan fundamental, amaliy va innovatsion tadqiqotlar samaradorligini tubdan oshirish.
13. Original dori vositalarini, shuningdek, talab yuqori boʻlgan original dori vositalari negizida generik dori preparatlarini (generiklarni) ishlab chiqishga moʻljallangan zamonaviy oʻquv laboratoriya va tadqiqot markazlarini tashkil etish.
3-bob. Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirishning asosiy yoʻnalishlari
§1. Normativ-huquqiy bazani takomillashtirish
1. Farmatsevtika tarmogʻini jadal rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish maqsadida normativ-huquqiy bazani takomillashtirish (Oʻzbekiston Respublikasining “Dori vositalari va farmatsevtika faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish), xalqaro meʼyor va standartlarni implementatsiya qilish.
2. Xalqaro tajribalarni tatbiq etgan holda, shu jumladan Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti ishtirokida dori vositalarini ishlab chiqish, standartlashtirish, roʻyxatga olish, ishlab chiqarish, ularning sifatini nazorat qilish, klinik oldi va klinik tadqiqotlar sohasidagi normativ-huquqiy bazani GxP “zarur amaliyotlar” talablariga muvofiqlashtirish.
3. Tayyor dori preparatini roʻyxatdan oʻtkazish jarayonida mahsulotning yuqori sifati va xavfsizligini taʼminlagan holda dorivor substansiyalarni roʻyxatdan oʻtkazish talablarini soddalashtirish nuqtai nazaridan milliy qonunchilikni takomillashtirish.
4. Dori vositalarini nooqilona tayinlash hamda manfaatlar toʻqnashuvi va korrupsiya belgilarining oldini olish maqsadida shifokorlar va farmatsevtlar tomonidan dori vositalarini toʻgʻri tayinlash va qoʻllash qoidalariga rioya etilishini taʼminlash mexanizmlarini takomillashtirish.
§2. Farmatsevtika tarmogʻi rivojlanishini ragʻbatlantirish usullari
1. Yangi farmatsevtika mahsulotini yaratish, shuningdek, chet elda farmatsevtika mahsulotini roʻyxatdan oʻtkazish jarayonida uni ilgari surish xarajatlarini qoplash koʻrinishida davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash chora-tadbirlarini amalga oshirish.
2. Mahalliy farmatsevtika mahsulotlari ishlab chiqaruvchilarni ilgari mamlakatda ishlab chiqarilmagan import oʻrnini bosuvchi dori vositalari va tibbiyot buyumlari ishlab chiqarishni tashkillashtirishga ragʻbatlantirish.
3. Innovatsion farmatsevtika mahsulotlarini ishlab chiqish va yaratishga qaratilgan ilmiy tadqiqotlarni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish.
4. Tijorat banklarining moliyaviy mablagʻlari va boshqa budjetdan tashqari manbalarni farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish uchun jalb qilishning samarali mexanizmini ishlab chiqish.
§3. Xalqaro standartlarga muvofiq farmatsevtika mahsulotlari sifatini taʼminlash
1. GxP va ISO “zarur amaliyotlar” talablarini joriy etish orqali farmatsevtika mahsulotining butun aylanish davrida sifatni boshqarish tizimini yaratish.
2. GxP “Zarur farmatsevtika amaliyoti” qoidalarini joriy qilish boʻyicha rasmiy metodik qoʻllanmalar yaratish va nashr etish, ularni tatbiq etish boʻyicha malaka oshirish kurslari, konsultatsiyalar va boshqa tadbirlarni tashkil etish.
3. Farmatsevtika mahsulotlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazishni tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlarni xalqaro talablarga muvofiq holga keltirish, shu jumladan xorijiy ishlab chiqarishlarni inspeksiya qilish amaliyotini joriy etish.
4. Xalqaro va davlatlararo ekspert organlari, xususan, farmatsevtika mahsulotlarini standartlashtirish va roʻyxatdan oʻtkazish boʻyicha komissiyalar ishida faol ishtirok etish.
5. Ishlab chiqarilgan farmatsevtika mahsulotlarining sifati va raqobatbardoshligini oshirish maqsadida mahalliy sinov laboratoriyalari tomonidan xalqaro akkreditatsiya olish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar ishlab chiqish.
§4. Farmatsevtika mahsulotlarining yangi turlarini ishlab chiqish
1. Oʻsimliklar, mikroorganizmlar va hayvonlardan farmatsevtika tarmogʻida foydalanishga moʻljallangan biologik faol moddalar olishning yangi texnologiyalarini ishlab chiqish.
2. Eng samarali generik dori vositalari turlarini kengaytirish, yaxshilangan farmakokinetik va farmakodinamik xususiyatlarga ega yangi zamonaviy innovatsion dori shakllarini, faol moddaning organizmga maqsadli taʼsir qilish tizimlarini yaratish.
3. Ichki va tashqi bozor talablariga samarali javob berish uchun ilmiy-texnik salohiyatni va chuqur ilm talab qiladigan farmatsevtika ishlab chiqarishlarni rivojlantirish.
4. Davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini tatbiq etish va undan amaliyotda, shu jumladan mamlakatimizda avval ishlab chiqarilmagan farmatsevtika mahsulotlarini ishlab chiqarishni tashkil etishda keng foydalanish.
5. Vaksinalar, birinchi navbatda, milliy emlash kalendariga kiritilgan immunodiagnostikumlar, immunotrop preparatlar, xavfli yuqumli kasalliklarning (sil, OITS va boshqalar) qoʻzgʻatuvchilariga qarshi yuqori samarali yangi avlod immunobiologik preparatlarini mahalliy korxonalar tomonidan ishlab chiqarilishini tashkil etish.
§5. Tibbiyot buyumlari, tibbiy texnika hamda dori vositalarini, shu jumladan dorivor oʻsimliklar xomashyosidan tayyorlangan dori vositalarini ishlab chiqarish
1. Bugungi kunda import hajmi ham pul, ham natural shaklda katta ulush egallayotgan generik dori vositalar importi oʻrnini bosuvchi preparatlarning ustuvor roʻyxatini aniqlash.
2. Oʻsimlik xomashyosidan dori vositalari olish uchun zamonaviy texnologik jarayonlarni joriy etish, eng istiqbolli oʻsimliklarni plantatsiyalarda yetishtirish va ularning naslchiligini ustuvor rivojlantirish.
3. Dorivor oʻsimliklarni yigʻish va birlamchi qayta ishlashning zamonaviy tizimini ishlab chiqish va joriy etish, yovvoyi holda oʻsuvchi dorivor oʻsimliklar zaxirasini aniqlashtirish.
4. Tarmoqni jadal rivojlantirish uchun toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarni va yetakchi xorijiy farmatsevtika mahsulotlari ishlab chiqaruvchilarni jalb etish boʻyicha manzilli chora-tadbirlarni amalga oshirish.
5. Mamlakatimizda va xorijda talab yuqori boʻlgan farmatsevtika mahsulotlari ishlab chiqarishni tashkil etish uchun zarur boʻlgan ishlab chiqarish, yoʻl-transport va boshqa infratuzilmani rivojlantirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar ishlab chiqish.
§6. Eksport salohiyatini kengaytirish
1. Farmatsevtika sanoati mahalliy ishlab chiqaruvchilarining ishlab chiqarish quvvatlarini tashqi bozorlarda raqobatbardosh darajada texnologik qayta jihozlash.
2. Mahalliy farmatsevtika mahsulotlarini xorijda ilgari surish boʻyicha samarali strategiyani ishlab chiqish
3. Respublikada farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish va eksport hajmini oshirish uchun yetakchi xorijiy ishlab chiqaruvchilar bilan farmatsevtika mahsulotlari ishlab chiqaruvchi qoʻshma korxonalar tashkil etish.
4. Mahalliy farmatsevtika mahsulotlari ishlab chiqaruvchilarning oʻz mahsulotlarini ilgari surishda farmatsevtika sohasidagi xalqaro tadbirlarda (koʻrgazmalar, yarmarkalar, forumlar, reklama va imij tadbirlari) ishtirokini ragʻbatlantirish.
5. Savdo bozorlarini kengaytirish maqsadida, shu jumladan farmatsevtika mahsulotlari yetkazib berish boʻyicha xorijiy mamlakatlardagi tenderlarda ishtirok etish orqali farmatsevtika mahsulotlari xalqaro savdosi tizimiga qoʻshilish.
§7. Yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash
1. Sanoat farmatsevtikasi boʻyicha malakali kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish, taʼlimni amaliyotga yoʻnaltirgan holda sohadagi mahalliy va xorijiy taʼlim muassasalari negizida ilgʻor texnologiyalarni oʻzlashtirish.
2. Farmatsevtika tarmogʻidagi hozirgi tendensiyalar va rivojlanish ehtiyojlarini hisobga olgan holda, taʼlim jarayonining ilmiy va oʻquv-uslubiy taʼminotini takomillashtirish, farmatsevtika sanoati uchun mutaxassislar tayyorlash sifatini yaxshilash.
3. Mahalliy tarmoq taʼlim muassasalarini xalqaro standartlarga moslashtirish maqsadida ularning moddiy-texnik bazasini yangilash.
4. Xorijiy farmatsevtika taʼlim muassasalari bilan keng hamkorlik qilish, shu jumladan respublikada ularning filiallari va fakultetlarini ochish.
5. Tarmoqlarda oʻzaro hamkorlik va ochiq kurslardan foydalanish orqali xorijiy taʼlim muassasalari resurslaridan foydalanish, shuningdek, milliy elektron taʼlim platformalarini rivojlantirish va elektron taʼlim muhitini shakllantirish hisobiga taʼlim imkoniyatlarini kengaytirish.
§8. Innovatsion ilmiy-amaliy farmatsevtika klasterini tashkil qilish
Quyidagilarni koʻzda tutuvchi innovatsion ilmiy-amaliy farmatsevtika klasterini tashkil qilish:
farmatsevtika tarmogʻida taʼlim, fan, amaliyot va ishlab chiqarishni integratsiyalash uchun zarur shart-sharoitlar va infratuzilmani yaratish hamda rivojlantirish;
farmatsevtika tarmogʻi ilmiy tadqiqot muhitida qulay shart-sharoitlar yaratish va uni xalqaro ilmiy tadqiqot markazlariga integratsiyalash;
farmatsevtika sohasi mutaxassislarini xalqaro talablar va zamonaviy farmatsevtika tarmogʻida zarur boʻlgan mutaxassisliklarga mos holda tayyorlash sifatini oshirishga koʻmaklashish;
farmatsevtika tarmogʻidagi mahalliy korxonalarga yetakchi xorijiy farmatsevtika kompaniyalari bilan hamkorlikni yoʻlga qoʻyishda, innovatsion ilmiy-amaliy farmatsevtika klasteri negizida tayyor mahsulot ishlab chiqarishning toʻliq texnologik siklini yaratish orqali ichki va tashqi bozorlarda raqobatbardosh yuqori sifatli farmatsevtika mahsulotlarining yangi turlarini ishlab chiqarishni oʻzlashtirishda koʻmaklashish.
4-bob. Kutilayotgan natijalar
Konsepsiyani amalga oshirishdan kutilayotgan natijalar quyidagilar boʻlishi zarur:
ustuvor dori vositalari, shu jumladan immunobiologik preparatlar nomenklaturasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasining dori-darmon xavfsizligini taʼminlash;
ichki bozorda mahalliy farmatsevtika mahsulotlarining ulushini qiymat jihatidan 50 foizgacha oshirish;
respublika hududida ishlab chiqariladigan dori vositalarining ishlab chiqarish nomenklaturasini kengaytirish, shu jumladan mahalliy ishlab chiqaruvchilar portfelidagi innovatsion dori vositalari ulushini qiymat jihatidan 50 foizgacha oshirish;
2020 — 2024-yillarda farmatsevtika tarmogʻiga 100 million AQSH dollari miqdorida qoʻshimcha toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalar jalb qilish;
2019-yilga nisbatan farmatsevtika mahsulotlari eksportini 3 baravar oʻstirish;
kadrlar tayyorlash, oʻquv markazlarini jihozlash, akkreditatsiya va standartlashtirishni rivojlantirish, eng yangi uskunalar bilan jihozlangan zamonaviy laboratoriyalarni yaratish sohasidagi xalqaro tajribani tatbiq qilish.
2020 — 2024-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish konsepsiyasiga ILOVA
2020 — 2024-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish konsepsiyasini amalga oshirish samaradorligining maqsadli koʻrsatkichlari
T/r Koʻrsatkichlar hozirgi holat 2020-yil 2021-yil 2022-yil 2023-yil 2024-yil 1. Mahalliy dori shakllarini ishlab chiqarish hajmlarining mahsulot koʻrinishdagi ifodasi ( foizlarda ). 45 50 55 60 65 70 2. Mahalliy dori shakllarini ishlab chiqarish hajmlarining pul mablagʻlari koʻrinishidagi ifodasi ( foizlarda ). 27 30 35 40 45 50 3. Ishlab chiqilayotgan mahalliy dori vositalari soni. 23 27 31 35 40 47 4. Oʻzbekiston Respublikasida tibbiyot amaliyotida foydalanish uchun ruxsat etilgan mahalliy ishlab chiqarilgan farmatsevtika mahsulotlari soni. 2 918 3 100 3 450 3 800 4 150 4 500 5. Chet elda roʻyxatdan oʻtgan mahalliy ishlab chiqarilgan farmatsevtika mahsulotlari soni. 250 280 300 330 345 370 6. Farmatsevtika mahsulotlarini eksport qilish hajmi ( mln. AQSH doll. ). 28 35 40 55 70 85 7. Farmatsevtika korxonalari soni. 191 196 203 209 215 220 8. Oʻzbekistonda ishlab chiqarishni tashkillashtirgan xorijiy farmatsevtika kompaniyalari soni. 4 6 10 14 18 20 9. GMP sertifikatiga ega boʻlgan farmatsevtika korxonalarining soni ( foizlarda ). 9 40 70 100 100 100 10. Malaka oshirishdan oʻtgan, shu jumladan xalqaro amaliyot, qoidalar va standartlar boʻyicha malaka oshirgan farmatsevtika tarmogʻidagi mutaxassislar soni. 200 250 300 400 500 600
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 30-dekabrdagi PQ-4554-son qaroriga 2-ILOVA
2020 — 2024-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish konsepsiyasini 2020-yilda amalga oshirish
T/r Chora-tadbirlarning nomlanishi Amalga oshirish shakli Ijro muddatlari Masʼul ijrochilar I. Normativ-huquqiy bazani takomillashtirish 1. Farmatsevtika tarmogʻini jadal rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish maqsadida normativ-huquqiy bazani takomillashtirish (Oʻzbekiston Respublikasining “Dori vositalari va farmatsevtika faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish), xalqaro meʼyor va standartlarni implementatsiya qilish. Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni loyihasi 2020-yil 1-iyul Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Innovatsion sogʻliqni saqlash milliy palatasi (Izamov) , manfaatdor vazirlik va idoralar 2. Ilgʻor xalqaro tajriba va amaliyotni hisobga olgan holda dori vositalarini roʻyxatdan oʻtkazish masalalari boʻyicha milliy qonunchilikni takomillashtirish, shu jumladan dorivor moddalarni roʻyxatdan oʻtkazishga qoʻyiladigan talablarni soddalashtirish, shuningdek, xorijiy ishlab chiqaruvchilarni inspeksiya qilish amaliyotini joriy etish. Vazirlar Mahkamasining qarori loyihasi 2020-yil 1-aprel Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Innovatsion sogʻliqni saqlash milliy palatasi (Izamov) , manfaatdor vazirlik va idoralar 3. Mahalliy va xorijda ishlab chiqarilgan dori vositalariga referent narx shakllantirish tizimini joriy qilish doirasida normativ-huquqiy bazani takomillashtirish. Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari 2020-yil 1-mart Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi (Sharipov) , Innovatsion sogʻliqni saqlash milliy palatasi (Izamov) 4. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni loyihasini ishlab chiqish: dori vositalariga retseptlar yozish boʻyicha qonun hujjatlarida belgilangan talablarni buzganlik, shu jumladan kuchli taʼsir qiluvchi moddalar va prekursorlar roʻyxatiga kiritilgan giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar, dori vositalarini olish huquqini beruvchi retseptlarni yoki boshqa hujjatlarni soxtalashtirganlik uchun tibbiyot xodimlari va boshqa shaxslarga nisbatan maʼmuriy va jinoiy javobgarlikni joriy etish; tibbiyot xodimlari tomonidan muayyan dori vositalarini tayinlash va berish uchun farmatsevtika tashkilotlari va dorixonalardan moddiy yoki nomoddiy koʻrinishdagi moliyaviy mukofotlar yoki har qanday boshqa ragʻbatlar olishiga taqiq qoʻyish yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasining “Fuqarolar sogʻligʻini saqlash toʻgʻrisida”gi Qonuniga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish. Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni loyihasi 2020-yil 1-aprel Sogʻliqni saqlash vazirligi ( Shodmonov ), Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi (Sharipov), Adliya vazirligi (Davletov) 5. Tibbiy maqsadlarda foydalaniladigan dori vositalarining oʻzaro almashinuv tartibini ishlab chiqish va tasdiqlash. Sogʻliqni saqlash vaziri buyrugʻi loyihasi 2020-yil 1-iyul Sogʻliqni saqlash vazirligi ( Shodmonov ), Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi (Sharipov), Adliya vazirligi (Davletov) 6. Mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, tibbiyot tashkilotlari va dorixonalar tomonidan retseptlarni yozish va dori vositalarining savdo nomi uchun cheklangan narxlarni shakllantirish jarayonini tartibga soluvchi qonunchilik talablariga rioya etilishini monitoring qilish va baholashni nazarda tutuvchi “farmatsevtika mahsulotlarining sirli xaridori” institutini joriy etish. Tashkiliy chora-tadbirlar 2020-yil 1-iyul Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi (Sharipov), Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) 7. Xalqaro tajribalarni tatbiq etgan holda, shu jumladan Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti ishtirokida dori vositalarini ishlab chiqish, standartlashtirish, roʻyxatga olish, ishlab chiqarish, ularning sifatini nazorat qilish, klinik oldi va klinik tadqiqotlar sohasidagi normativ-huquqiy bazani GxP “zarur amaliyotlar” talablariga muvofiqlashtirish. Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari 2020-yil 1-sentabr Sogʻliqni saqlash vazirligi ( Shodmonov ), Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Innovatsion sogʻliqni saqlash milliy palatasi (Izamov) , “Oʻzstandart” agentligi (Sattarov) 8. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligining hududiy boʻlinmalari zimmasiga dorixonalar va ularning filiallari sonini hisobga olgan holda dori vositalari va tibbiyot buyumlarining chakana savdosini amalga oshirish uchun litsenziyalar berish boʻyicha vazifalar yuklatilganligi munosabati bilan qoʻshimcha shtat birliklarini ajratish. Vazirlar Mahkamasi qarori loyihasi 2020-yil 1-aprel Sogʻliqni saqlash vazirligi ( Shodmonov ), Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Moliya vazirligi (Shoraxmetov) , Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari II. Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirishni ragʻbatlantirish chora-tadbirlari 9. Yangi farmatsevtika mahsulotini ishlab chiqish, shuningdek, chet elda farmatsevtika mahsulotini roʻyxatdan oʻtkazish jarayonida uni ilgari surish xarajatlarini qoplash koʻrinishida davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash chora-tadbirlarini amalga oshirish. Tashkiliy chora-tadbirlar Doimiy Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Moliya vazirligi (Shoraxmetov) , Iqtisodiyot va sanoat vazirligi (Xoʻjayev) , dori vositalari va tibbiyot buyumlari ishlab chiqaruvchilari 10. Mahalliy farmatsevtika mahsulotlari ishlab chiqaruvchilarni ilgari mamlakatda ishlab chiqarilmagan import oʻrnini bosuvchi dori vositalari va tibbiyot buyumlari ishlab chiqarishni tashkillashtirishga ragʻbatlantirish. Kompleks chora-tadbirlar 2020-yil 1-mart Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Iqtisodiyot va sanoat vazirligi (Xoʻjayev) , Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 11. Innovatsion farmatsevtika mahsulotlarini ishlab chiqish va yaratishga qaratilgan ilmiy tadqiqotlarni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish. Kompleks chora-tadbirlar 2020-yil 1-dekabr Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , Innovatsion rivojlanish vazirligi (Abduraxmonov) , Fanlar akademiyasi (Yuldashev) III. Farmatsevtika mahsulotlari sifatini xalqaro standartlarga muvofiq taʼminlash 12. Referent narx shakllantirish tizimi doirasida referent mamlakatlar roʻyxatini va dori vositalari narxlarini roʻyxatdan oʻtkazish tartibini tasdiqlash. Quyidagilarni: Idoraviy hujjat loyihasi 2020-yil 1-mart Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi (Sharipov), manfaatdor vazirliklar va idoralar Asosiy dori vositalari roʻyxatiga kiritilgan dori vositalarining har bir savdo nomi uchun cheklangan narxlar; 2020-yil 1-iyul dori vositalari davlat reyestriga kiritilgan va Oʻzbekiston Respublikasi hududida tibbiyot amaliyotida qoʻllash uchun ruxsat etilgan barcha dori vositalarining har bir savdo nomi uchun chegaralangan narxlarni roʻyxatdan oʻtkazishni taʼminlash. 2020-yil 31-dekabr 13. Farmatsevtika faoliyati bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar, roʻyxatdan oʻtgan va sertifikatlangan dori vositalari, shuningdek, dori vositasining savdo nomi uchun qayd etilgan cheklangan narxlar hamda belgilangan cheklangan savdo ustamalarini hisobga olgan holda cheklangan ulgurji va chakana narxlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan avtomatlashtirilgan axborot tizimini yaratish va yuritish. Tashkiliy chora-tadbirlar 2020-yil 31-dekabr Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , manfaatdor vazirliklar va idoralar 14. Farmatsevtika mahsulotlarining ulgurji savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish boʻyicha qonun hujjatlari va litsenziya talablarini takomillashtirish, shu jumladan dori vositalari va tibbiyot buyumlarini saqlash va tashish talablarini kuchaytirishni nazarda tutish. Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari 2020-yil 1-mart Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , manfaatdor vazirliklar va idoralar 15. GxP “Zarur farmatsevtika amaliyoti” qoidalarini joriy qilish boʻyicha rasmiy metodik qoʻllanmalar yaratish va nashr etish, ularni tatbiq etish boʻyicha malaka oshirish kurslari, konsultatsiyalar va boshqa tadbirlarni tashkil etish. Tashkiliy chora-tadbirlar 2020-yil 1-aprel Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , “Oʻzstandart” agentligi (Sattarov) 16. Xalqaro va davlatlararo ekspert organlari, xususan, farmatsevtika mahsulotlarini standartlashtirish va roʻyxatdan oʻtkazish boʻyicha komissiyalar ishida faol ishtirok etish. Tashkiliy chora-tadbirlar Doimiy Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi ( Shodmonov ), “Oʻzstandart” agentligi (Sattarov) IV. Farmatsevtika mahsulotlarining yangi turlarini ishlab chiqish 17. Eng samarali generik dori vositalari turlarini kengaytirish, yaxshilangan farmakokinetik va farmakodinamik xususiyatlarga ega yangi zamonaviy innovatsion dori shakllarini, faol moddaning organizmga maqsadli taʼsir qilish tizimlarini yaratish. Kompleks chora-tadbirlar 2020-yil 1-iyun Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Innovatsion rivojlanish vazirligi (Abduraxmonov) , Fanlar akademiyasi (Yuldashev) 18. Oʻsimliklar, mikroorganizmlar va hayvonlardan farmatsevtika tarmogʻida foydalanishga moʻljallangan biologik faol moddalar olishning yangi texnologiyalarini ishlab chiqish. Tashkiliy chora-tadbirlar Doimiy Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Innovatsion rivojlanish vazirligi (Abduraxmonov) , Fanlar akademiyasi (Yuldashev) 19. Farmatsevtika tarmogʻini jadal rivojlantirish maqsadida davlat ilmiy-texnik dasturlari doirasida tanlovlar tashkil etish. Tashkiliy chora-tadbirlar Doimiy Innovatsion rivojlanish vazirligi (Abduraxmonov) , Fanlar akademiyasi (Yuldashev) , Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) 20. Davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini tatbiq etish va undan amaliyotda, shu jumladan mamlakatimizda avval ishlab chiqarilmagan farmatsevtika mahsulotlarini ishlab chiqarishni tashkil etishda keng foydalanish. Tashkiliy chora-tadbirlar Doimiy Sogʻliqni saqlash vazirligi ( Shodmonov ), Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish agentligi (Xoljigitov) , manfaatdor vazirliklar va idoralar 21. Vaksinalar, birinchi navbatda, milliy emlash kalendariga kiritilgan immunodiagnostikumlar, immunotrop preparatlar, xavfli yuqumli kasalliklarning (sil, OITS va boshqalar) qoʻzgʻatuvchilariga qarshi yuqori samarali yangi avlod immunobiologik preparatlarini mahalliy korxonalar tomonidan ishlab chiqarilishini tashkil etish. Kompleks chora-tadbirlar 2020-yil 1-sentabr Sogʻliqni saqlash vazirligi ( Shodmonov ), Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Fanlar akademiyasi (Yuldashev) , Innovatsion rivojlanish vazirligi (Abduraxmonov) , Iqtisodiyot va sanoat vazirligi (Xoʻjayev) V. Tibbiyot buyumlari, tibbiy texnika hamda dori vositalarini, shu jumladan dorivor oʻsimliklar xomashyosidan tayyorlangan dori vositalarini ishlab chiqarish 22. Dorivor oʻsimliklarni yigʻish va birlamchi qayta ishlashning zamonaviy tizimini ishlab chiqish va joriy etish, yovvoyi holda oʻsuvchi dorivor oʻsimliklar zaxirasini aniqlashtirish. Tashkiliy chora-tadbirlar Doimiy Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi ( Shodmonov ), Innovatsion rivojlanish vazirligi (Abduraxmonov) , Fanlar akademiyasi (Yuldashev) 23. Oʻsimlik xomashyosidan dori vositalari olish uchun zamonaviy texnologik jarayonlarni joriy etish, eng istiqbolli oʻsimliklarni plantatsiyalarda yetishtirish va ularning naslchiligini ustuvor rivojlantirish. Tashkiliy chora tadbirlar Doimiy Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , Innovatsion rivojlanish vazirligi (Abduraxmonov) , Fanlar akademiyasi (Yuldashev) 24. Mamlakatimizda va xorijda talab yuqori boʻlgan farmatsevtika mahsulotlari ishlab chiqarishni tashkil etish uchun zarur boʻlgan ishlab chiqarish, yoʻl-transport va boshqa infratuzilmani rivojlantirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar ishlab chiqish. Kompleks chora-tadbirlar 2020-yil 1-mart Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Iqtisodiyot va sanoat vazirligi (Xoʻjayev) , Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari VI. Eksport salohiyatini kengaytirish 25. Farmatsevtika sanoati mahalliy ishlab chiqaruvchilarining ishlab chiqarish quvvatlarini tashqi bozorlarda raqobatbardosh darajada texnologik qayta jihozlash. Kompleks chora-tadbirlar 2020-yil 1-sentabr Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev), Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi (Umurzoqov) , Iqtisodiyot va sanoat vazirligi (Xoʻjayev) , Moliya vazirligi (Shoraxmetov) 26. Shu jumladan mahalliy farmatsevtika mahsulotlari ishlab chiqaruvchilarning oʻz mahsulotlarini ilgari surishda farmatsevtika sohasidagi xalqaro tadbirlarda (koʻrgazmalar, yarmarkalar, forumlar, reklama va imij tadbirlari) ishtirokini ragʻbatlantirishni nazarda tutgan holda mahalliy farmatsevtika mahsulotlarini chet elda ilgari surish boʻyicha samarali strategiyani ishlab chiqish. Mahalliy farmatsevtika mahsulotlarini xorijda ilgari surish strategiyasi 2020-yil 1-sentabr Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Innovatsion sogʻliqni saqlash milliy palatasi (Izamov) , Iqtisodiyot va sanoat vazirligi (Xoʻjayev) , Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi (Umurzoqov), Moliya vazirligi (Shoraxmetov) 27. Respublikada farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish va eksport hajmini oshirish uchun yetakchi xorijiy ishlab chiqaruvchilar bilan farmatsevtika mahsulotlari ishlab chiqaruvchi qoʻshma korxonalar tashkil etish. Tashkiliy chora-tadbirlar Doimiy Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Iqtisodiyot va sanoat vazirligi (Xoʻjayev) , Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi (Umurzoqov) 28. Savdo bozorlarini kengaytirish maqsadida, shu jumladan farmatsevtika mahsulotlari yetkazib berish boʻyicha xorijiy mamlakatlardagi tenderlarda ishtirok etish orqali farmatsevtika mahsulotlari xalqaro savdosi tizimiga qoʻshilish. Tashkiliy chora-tadbirlar 2020-yil 1-dekabr Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Innovatsion sogʻliqni saqlash milliy palatasi (Izamov) , Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi (Umurzoqov) VII. Yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash 29. Sanoat farmatsevtikasi boʻyicha malakali kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish, taʼlimni amaliyotga yoʻnaltirgan holda sohadagi mahalliy va xorijiy taʼlim muassasalari negizida ilgʻor texnologiyalarni oʻzlashtirish. Idoraviy normativ-huquqiy hujjat loyihasi 2020-yil 1-may Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (Madjidov) , Innovatsion rivojlanish vazirligi (Abduraxmonov) , Fanlar akademiyasi (Yuldashev) 30. Farmatsevtika tarmogʻidagi hozirgi tendensiyalar va rivojlanish ehtiyojlarini hisobga olgan holda, taʼlim jarayonining ilmiy va oʻquv-uslubiy taʼminotini takomillashtirish, farmatsevtika sanoati uchun mutaxassislar tayyorlash sifatini yaxshilash. Idoraviy normativ-huquqiy hujjat loyihasi 2020-yil 1-may Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (Madjidov) , Fanlar akademiyasi (Yuldashev) 31. Mahalliy tarmoq taʼlim muassasalarini xalqaro standartlarga moslashtirish maqsadida ularning moddiy-texnik bazasini yangilash. Kompleks chora-tadbirlar 2020-yil 1-sentabr Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (Madjidov) , Fanlar akademiyasi (Yuldashev) , Iqtisodiyot va sanoat vazirligi (Xoʻjayev) , Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi (Umurzoqov) , Moliya vazirligi (Shoraxmetov) 32. Xorijiy farmatsevtika taʼlim muassasalari bilan keng hamkorlik qilish, shu jumladan respublikada ularning filiallari va fakultetlarini ochish. Tashkiliy-chora tadbirlar 2020-yil 1-dekabr Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (Madjidov) , Innovatsion rivojlanish vazirligi (Abduraxmonov) , Fanlar akademiyasi (Yuldashev) , Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi (Umurzoqov) 33. Tarmoqlarda oʻzaro hamkorlik va ochiq kurslardan foydalanish orqali xorijiy taʼlim muassasalari resurslaridan foydalanish, shuningdek, milliy elektron taʼlim platformalarini rivojlantirish va elektron taʼlim muhitini shakllantirish hisobiga taʼlim imkoniyatlarini kengaytirish. Tashkiliy-amaliy choralar 2020-yil 1-dekabr Sogʻliqni saqlash vazirligi (Shodmonov) , Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (Kariyev) , Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (Madjidov) , Axborot texnologiyalari vazirligi (Sodiqov)
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 30-dekabrdagi PQ-4554-son qaroriga 3-ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining ayrim hujjatlariga kiritilayotgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar
1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 24-sentabrdagi “Dori vositalarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish tartibi va ularning aylanishini takomillashtirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PQ-3948-son qarori 2-bandining toʻrtinchi xatboshisi chiqarib tashlansin.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 7-dekabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-4055-son qaroriga 1-ilova quyidagi mazmundagi blok bilan toʻldirilsin:
“ “Oʻzmedimpeks” davlat unitar korxonasi ”.
3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 6-maydagi “Tibbiyot va farmatsevtika taʼlimi va ilm-fani tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-4310-son qarorining 5-ilovasi “Ilmiy-tadqiqot institutlari (ITI)” bloki quyidagi mazmundagi 6 — 8-bandlar bilan toʻldirilsin:
“6. Oʻzbekiston kimyo-farmatsevtika ilmiy-tadqiqot instituti
7. Toshkent vaksina va zardoblar ilmiy-tadqiqot instituti
8. “Sharq tabobati” ilmiy-tadqiqot instituti”.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2019-yil 30-dekabr,
PQ-4554-son
Президента Республики Узбекистан
Постановление
Концепция
Программа мер
О дополнительных мерах по углублению реформ в фармацевтической отрасли Республики Узбекистан
За последние годы реализованы комплексные меры по улучшению системы обращения лекарственных средств, изделий медицинского назначения и медицинской техники (далее — фармацевтическая продукция), созданы благоприятные условия для развития отечественной фармацевтической отрасли.
Вместе с тем отечественная фармацевтическая отрасль не удовлетворяет в достаточной мере потребности населения и лечебно-профилактических учреждений в фармацевтической продукции.
В частности, фармацевтическая отрасль отстает от аналогичной отрасли экономически развитых стран по номенклатуре выпускаемой продукции. Так, доля отечественных лекарственных средств на внутреннем рынке составляет 27 процентов в стоимостном и 45 процентов в натуральном выражении.
Необоснованному росту цен на лекарственные препараты в Республике Узбекистан по сравнению с приграничными странами также способствует отсутствие прозрачных и эффективных механизмов ценообразования, успешно применяемых в развитых государствах мира.
В целях дальнейшего улучшения обеспечения населения качественной, эффективной и безопасной фармацевтической продукцией, расширения объемов производства, роста научно-технического и экспортного потенциала отечественных производителей, а также привлечения прямых иностранных инвестиций:
1. Установить порядок, в соответствии с которым:
а) с 1 апреля 2025 года внедряется система референтного ценообразования на отпускаемые по рецепту лекарственные средства отечественного и зарубежного производства, предусматривающая:
выбор не менее 10 референтных стран, относящихся к группе стран высокого, выше среднего или ниже среднего уровня доходов на душу населения;
представление регистрирующему органу держателем регистрационного удостоверения или его уполномоченным представителем отпускной цены производителя в стране происхождения, референтных странах и Республике Узбекистан лекарственного средства одного и того же производителя с тем же активным веществом с учетом лекарственной формы, количества единиц в упаковке, дозировки, концентрации, объема и фасовки;
регистрацию предельных цен на каждое торговое наименование лекарственного средства с учетом лекарственной формы, количества единиц в упаковке, дозировки, концентрации, объема и фасовки, выше которых не может осуществляться его поставка в Республику Узбекистан (для импортных лекарственных средств) и отпуск отечественным производителем (для отечественных лекарственных средств);
регистрацию референтных цен на лекарственные средства, включенные в Государственный реестр лекарственных средств, изделий медицинского назначения и медицинской техники, разрешенных к применению в медицинской практике, Агентством по развитию фармацевтической отрасли при Министерстве здравоохранения независимо от подачи заявителем соответствующего заявления.
б) Агентство по развитию фармацевтической отрасли при Министерстве здравоохранения Республики Узбекистан (далее — Агентство) является уполномоченным органом, ответственным за:
мониторинг и анализ системы референтного ценообразования на торговое наименование лекарственного средства, в том числе с привлечением органов и организаций по защите прав потребителей и общественности;
регистрацию предельных цен на каждое торговое наименование лекарственного средства, выше которых не может осуществляться их поставка в Республику Узбекистан (для импортных лекарственных средств) и отпуск отечественным производителем (для отечественных лекарственных средств);
создание и ведение на своем официальном веб-сайте в сети Интернет автоматизированной информационной системы, содержащей сведения об организациях, осуществляющих фармацевтическую деятельность, зарегистрированной и сертифицированной фармацевтической продукции, а также зарегистрированных предельных ценах на торговое наименование лекарственного средства и предельных оптовых и розничных цен с учетом установленных предельных торговых надбавок;
в) с 1 июля 2020 года во всех медицинских организациях республики, независимо от формы собственности, внедряется обязательный порядок выписки рецептов исключительно по международному непатентованному наименованию лекарственных средств.
Государственному таможенному комитету ежемесячно до 5 числа обеспечить представление Агентству подробных сведений об импортированной фармацевтической продукции (импортер, наименование товара, объем, цена и другие) для последующего ежемесячного опубликования на веб-сайте Агентства.
2. Утвердить:
а) Концепцию развития фармацевтической отрасли Республики Узбекистан в 2020 — 2024 годах (далее — Концепция) согласно приложению № 1 , предусматривающую:
расширение номенклатуры фармацевтической продукции, производимой с учетом передового научного опыта и современных технологий, а также развитие фармацевтической промышленности путем стимулирования разработки и производства инновационной фармацевтической продукции, ввода в эксплуатацию современных производств, а также модернизации и укрепления материально-технической базы существующих производств;
развитие отечественной фармацевтической отрасли путем обеспечения соответствия организаций и предприятий требованиям стандартов, гармонизированных с международными требованиями по разработке и производству фармацевтической продукции;
привлечение инвестиций и передовых технологий, в том числе зарубежных фармацевтических компаний, к созданию современных конкурентоспособных производств по выпуску фармацевтической продукции;
осуществление локализации и организация производства субстанций на основе лекарственного растительного сырья для последующего производства из них лекарственных средств;
снижение импорта фармацевтической продукции за счет модернизации, увеличения действующих производственных мощностей и освоения новых видов фармацевтической продукции, а также путем привлечения инвестиций;
поэтапное внедрение на отечественных предприятиях требований надлежащей производственной практики (GMP) и надлежащей практики фармаконадзора (GVP), а также практик, направленных на регулирование системы управления качеством и безопасностью при дистрибьюции (GDP), проведении доклинических (GLP) и клинических испытаний (GCP);
совершенствование механизмов ценообразования, внедрение систем маркировки и прослеживания фармацевтической продукции;
укрепление потенциала национального регуляторного органа путем совершенствования законодательства в области разработки, производства и контроля качества фармацевтической продукции в соответствии с современными международными требованиями;
обеспечение подготовки, переподготовки и повышения квалификации кадров для фармацевтической отрасли республики на основе передового зарубежного опыта, в том числе в таких важных направлениях, как биотехнология лекарственных препаратов, химическая технология лекарственных веществ, технология готовых лекарственных средств и фитопрепаратов, управление и экономика фармации, фармацевтическая химия и микробиология;
кардинальное повышение эффективности фундаментальных, научно-прикладных и инновационных исследований, направленных на разработку и адаптацию новых технологий производства, сертификации и стандартизации, доклинических и клинических исследований фармацевтической продукции посредством углубления интеграции образования, науки и производства;
создание современных учебно-лабораторных и научно-исследовательских центров, ориентированных на разработку оригинальных лекарственных средств, а также генерических лекарственных препаратов (генериков) на основе востребованных оригинальных лекарственных средств;
б) Программу мер по реализации в 2020 году Концепции развития фармацевтической отрасли Республики Узбекистан в 2020 — 2024 годах (далее — Программа мер) согласно приложению № 2 .
Установить, что руководители министерств, ведомств и других организаций несут персональную ответственность за своевременную, полную и качественную реализацию мероприятий, предусмотренных Программой мер.
3. Определить источниками финансирования мероприятий, предусмотренных Концепцией и Программой мер:
средства Фонда поддержки и развития фармацевтической отрасли при Агентстве по развитию фармацевтической отрасли при Министерстве здравоохранения Республики Узбекистан (далее — Фонд);
благотворительные пожертвования физических и юридических лиц, а также другие источники, не запрещенные законодательством.
4. Согласиться с предложением Министерства здравоохранения и Антимонопольного комитета Республики Узбекистан о внедрении с 1 июля 2020 года института «тайный покупатель фармацевтической продукции».
Установить, что организация мероприятий в рамках применения института «тайный покупатель фармацевтической продукции» осуществляется Комитетом по развитию конкуренции и защите прав потребителей Республики Узбекистан совместно с Агентством.
5. Определить основными задачами института «тайный покупатель фармацевтической продукции»:
мониторинг и оценку соблюдения медицинскими организациями и аптеками, независимо от формы собственности, требований законодательства, регулирующих порядок выписывания рецептов и формирования предельных цен на торговое наименование лекарственного средства;
сбор информации и осуществление мониторинга посредством посещений медицинских организаций и аптек, телефонных звонков, обращений по электронной почте или мобильных приложений, а также других дистанционных способов;
привлечение к сбору информации и осуществлению мониторинга как сотрудников уполномоченных органов, так и институтов гражданского общества и иных лиц («тайные покупатели»);
запрет на применение методов, подстрекающих руководителей и (или) сотрудников медицинских организаций и аптек к совершению правонарушений и злоупотреблению полномочиями;
проведение разъяснительной работы, оказание всестороннего содействия и неприменение установленных законодательством мер ответственности к медицинским организациям и аптекам, а также к их руководителям и (или) сотрудникам, впервые допустившим нарушения требований законодательства;
совершенствование законодательства и правоприменительной практики на основе результатов проведенного мониторинга в рамках применения института «тайный покупатель фармацевтической продукции».
6. Агентству:
а) в срок до 1 марта 2020 года утвердить порядок регистрации цен на лекарственные средства в рамках системы референтного ценообразования и перечень референтных стран;
б) в срок до 1 июля 2020 года обеспечить регистрацию предельных цен на каждое торговое наименование лекарственного средства, включенного в Список основных лекарственных средств;
в) в срок до 31 декабря 2020 года обеспечить:
регистрацию предельных цен на каждое торговое наименование всех лекарственных средств, включенных в государственный реестр лекарственных средств и разрешенных к применению в медицинской практике на территории Республики Узбекистан;
полноценное функционирование автоматизированной информационной системы, содержащей сведения об организациях, осуществляющих фармацевтическую деятельность, зарегистрированных и сертифицированных лекарственных препаратах, а также зарегистрированных предельных ценах на торговое наименование лекарственного средства и предельных оптовых и розничных цен с учетом установленных предельных торговых надбавок;
г) обеспечить:
постоянный мониторинг за ходом реализации министерствами, ведомствами и другими организациями Концепции и Программы мер, а также внесение в Кабинет Министров Республики Узбекистан ежеквартальной подробной информации о ходе реализации настоящего постановления;
внесение ежегодно до 1 декабря в Кабинет Министров Республики Узбекистан проекта Программы мер по реализации Концепции развития фармацевтической отрасли Республики Узбекистан в 2020 — 2024 годах на следующий год.
7. Министерству здравоохранения Республики Узбекистан утвердить:
а) в срок до 1 июля 2020 года:
Положение о порядке оформления рецептов по международному непатентованному наименованию лекарственных средств, предусмотрев меры ответственности, применяемые к работникам медицинских организаций, независимо от формы собственности и ведомственной принадлежности, за нарушение данного требования;
совместно с Антимонопольным комитетом Республики Узбекистан порядок организации мероприятий в рамках применения института «тайный покупатель фармацевтической продукции»;
б) в срок до 1 июля 2020 года в установленном порядке Положение о взаимозаменяемости лекарственных средств для медицинского применения.
8. Кабинету Министров Республики Узбекистан обеспечить:
а) эффективное взаимодействие ответственных министерств, ведомств и других организаций по исполнению Концепции и Программы мер, своевременное устранение недостатков, выявленных в ходе мониторинга их реализации;
б) утверждение ежегодно до 31 декабря Программы мер по реализации Концепции развития фармацевтической отрасли Республики Узбекистан в 2020 — 2024 годах на следующий год;
в) в срок до 1 мая 2020 года внесение в Законодательную палату Олий Мажлиса Республики Узбекистан проекта Закона Республики Узбекистан, предусматривающего:
введение административной и уголовной ответственности медицинских работников и других лиц за нарушение установленных законодательством требований по выписыванию рецептов на лекарственные средства, в том числе подделку рецептов или иных документов, дающих право на получение наркотических средств, психотропных веществ, лекарственных средств, включенных в перечень сильнодействующих веществ и прекурсоров;
внесение изменений и дополнений в Закон Республики Узбекистан «Об охране здоровья граждан» в части установления запрета на получение медицинскими работниками от фармацевтических организаций и аптек финансового вознаграждения или любых иных стимулов материального или нематериального характера за назначение и отпуск определенных лекарственных средств.
9. Внести изменение и дополнения в некоторые акты Президента Республики Узбекистан согласно приложению № 3 .
10. Министерству здравоохранения совместно с Агентством и другими заинтересованными ведомствами в двухмесячный срок внести в Кабинет Министров Республики Узбекистан предложения об изменениях и дополнениях в законодательство, вытекающих из настоящего постановления.
11. Контроль за исполнением настоящего постановления возложить на Премьер-министра Республики Узбекистан А.Н. Арипова и советника Президента Республики Узбекистан А.А. Абдувахитова.
ПРИЛОЖЕНИЕ № 1 к постановлению Президента Республики Узбекистан от 30 декабря 2019 года № ПП-4554
развития фармацевтической отрасли Республики Узбекистан в 2020 — 2024 годах
Концепция развития фармацевтической отрасли Республики Узбекистан в 2020 — 2024 годах (далее — Концепция) направлена на организацию стабильной деятельности фармацевтической отрасли, направленной на обеспечение высокого уровня качества и эффективности фармакотерапии и профилактики заболеваний населения, и в конечном итоге способствует увеличению продолжительности и повышению качества жизни человека.
Реформирование фармацевтической отрасли призвано содействовать обеспечению лекарственной безопасности страны, модернизации фармацевтического сектора, созданию новых наукоемких и высокотехнологичных производств, росту экспорта фармацевтических товаров и услуг, стимулированию передовых научно-технических разработок и минимизации зависимости от внешних рынков.
Глава 1. Анализ текущего состояния фармацевтической отрасли
Отечественный рынок фармацевтической продукции за последние пять лет показал динамику роста освоения новых видов продукции, а также увеличения объемов производства.
Так, если в 2014 году было произведено фармацевтической продукции на сумму более 520 млрд сумов, то в 2018 году произведено продукции на сумму более 1,5 трлн сумов, производство выросло в среднем в 3 раза.
Объем произведенной продукции в натуральных показателях за аналогичный период вырос в среднем в 4 раза и составил: готовых лекарственных средств — более 360 млн усл. ед., изделий медицинского назначения — более 490 млн усл. ед.
На сегодняшний день в Узбекистане действует 191 отечественное предприятие по производству фармацевтической продукции. Из них 95 — специализируются на производстве различных видов лекарственных препаратов, 23 — медицинской техники, 62 — изделий медицинского назначения, 11 — производят как лекарственные препараты, так и изделия медицинского назначения.
В настоящее время к применению в медицинской практике на территории Республики Узбекистан разрешено 9 736 торговых наименований лекарственных средств, в том числе 2 634 наименования лекарственных средств отечественного производства, 1 759 наименований изделий медицинского назначения, из них 284 — отечественного производства, а также 1 666 наименований медицинской техники, из них 78 — отечественного производства.
В Узбекистане имеется достаточная сырьевая база для развития фармацевтической отрасли. В частности, произрастает около 4 500 видов растений, 51 фармацевтическое предприятие занимается переработкой лекарственных растений.
За прошедший период отечественными учеными профильных научно-исследовательских институтов из лекарственного растительного сырья выделено и синтезировано более 10 тыс. новых химических веществ, изучена фармакология и токсикология свыше 2 тыс. растительных веществ, проведены клинические испытания около 70 лекарственных препаратов и биологически активных добавок, рекомендовано для использования в медицинской практике 45 лекарственных препаратов.
В настоящее время в опытном производстве институтов выпускается более 30 лекарственных средств и биологически активных добавок. С 2016 года организовано производство и реализация ИФА тест-систем на ВИЧ 3-го и 4-го поколений, гепатитов В и С, а также сифилиса.
Лекарственная флора Узбекистана также пользуется большим спросом за рубежом. Ежегодно республика экспортирует более 5 тыс. тонн лекарственного растительного сырья и лекарственных препаратов на его основе на сумму более 18 млн долл. США.
Однако потенциал Узбекистана по выращиванию лекарственных растений используется не в полной мере, что приводит к недостаточному серийному производству востребованных лекарственных средств на основе лекарственного растительного сырья. Из произрастающих на территории республики 577 видов лекарственных растений всего 112 видов используется в медицинской практике для производства более 100 наименований лекарственных средств.
В 2018-2019 годах реализовано 50 инвестиционных проектов на общую сумму 152,1 млн долл. США, создано 2 164 новых рабочих мест. В том числе на территориях созданных фармацевтических СЭЗ за аналогичный период реализовано 11 инвестиционных проектов на общую сумму 70,0 млн долл. США с созданием более 850 новых рабочих мест.
Вместе с тем анализ текущего состояния фармацевтической отрасли Республики Узбекистан показал, что отечественная фармацевтическая отрасль не в достаточной мере удовлетворяет потребности населения и лечебно-профилактических учреждений в фармацевтической продукции.
В частности, фармацевтическая промышленность отстает от аналогичных отраслей экономически развитых стран по номенклатуре выпускаемой продукции. Действующие мощности отечественных производителей охватывают всего порядка 27% потребностей населения и лечебно-профилактических учреждений в лекарственных препаратах и изделиях медицинского назначения.
При этом в развитых зарубежных странах, таких как США, Германия и Франция, доля отечественной фармацевтической промышленности в общем объеме фармацевтического рынка данных стран составляет более 75%.
Особенно ощущается нехватка хирургического инструментария, стерильных одноразовых катетеров, проводников, шовного материала, диализаторов, наркозно-дыхательной аппаратуры, расходных материалов, используемых при высокотехнологичных оперативных вмешательствах в кардиохирургии, нейрохирургии, травматологии и др.
Анализ производства лекарственных средств по формам выпуска показывает, что доля отечественных производителей составляет около 45% от общего объема рынка (по производству настойки — 100%, ампул — 85%, раствора — 80%, жидкостей — 60%, концентрата — 51%, свечей — 41%, сиропа — 40%, мази — 38%, капсул — 33%, суспензий — 29%, таблеток — 24%, капель — 23%, порошков — 20%, и гелей — 4 %).
При этом практически не производятся (менее 10%) противовоспалительные и диагностические средства, лекарственные препараты, используемые в токсикологии, гинекологии, акушерстве, иммунологии, гематологии, онкологии и стоматологии.
На сегодняшний день на 10 из 95 отечественных фармацевтических предприятиях, производящих лекарственные средства, внедрены требования надлежащей производственной практики — GMP.
Недостаточная организация работы по внедрению на отечественных предприятиях международных стандартов, в том числе требований надлежащей производственной практики (GMP), надлежащей практики фармаконадзора (GVP) и ISO 13485, которые регулируют систему управления качеством и безопасностью на фармацевтических предприятиях, ограничивает возможности производства эффективной и безопасной фармацевтической продукции, конкурентоспособной на внешнем и внутреннем рынке.
Также немаловажным является внедрение надлежащих фармацевтических практик (GxP), направленных на регулирование системы управления качеством и безопасностью лекарственных средств при дистрибуции (GDP), проведении доклинических (GLP) и клинических исследований (GCP), в целом обеспечивающих эффективность и безопасность продукции в течение всего ее жизненного цикла.
Также требует дальнейшего совершенствования система подготовки, переподготовки и повышения квалификации работников фармацевтической отрасли, в частности по таким важным направлениям, как биотехнология лекарственных препаратов, химическая технология лекарственных веществ, технология готовых лекарственных средств и фитопрепаратов, управление и экономика фармации, фармацевтическая химия и микробиология.
Глава 2. Основные цели развития фармацевтической отрасли
Основные цели дальнейшего развития фармацевтической отрасли направлены на ее преобразование в стратегическую отрасль национальной экономики и социальной сферы, а также достижение Целевых индикаторов согласно приложению к настоящей Концепции путем:
совершенствования государственной системы контроля качества, регистрации и сертификации фармацевтической продукции и услуг;
формирования благоприятных условий для перевода отечественной фармацевтической отрасли на инновационную модель развития и повышения ее конкурентоспособности за счет приведения в соответствие с требованиями надлежащей производственной практики (GMP);
организации производства лекарственных субстанций на основе углубленной переработки растительного сырья и разработки технологий синтеза сырья и производства лекарственных субстанций;
активного привлечения иностранных инвестиций и передовых зарубежных практик и технологий в производство фармацевтической продукции.
Настоящая Концепция определяет следующие основные цели развития фармацевтической отрасли Республики Узбекистан на период до 2024 года:
1. Обеспечение производства безопасных, эффективных, доступных и качественных отечественных лекарственных средств и изделий медицинского назначения, удовлетворяющих потребности учреждений здравоохранения и населения республики, в первую очередь включенных в Список основных лекарственных средств (СОЛС).
2. Расширение номенклатуры фармацевтической продукции, производимой с учетом передового научного опыта и современных технологий, а также развитие фармацевтической промышленности путем стимулирования разработки и производства инновационной фармацевтической продукции, ввода в эксплуатацию современных производств, а также модернизации и укрепления материально-технической базы существующих производств.
3. Развитие отечественной фармацевтической отрасли путем обеспечения соответствия организаций и предприятий требованиям стандартов, гармонизированных с международными требованиями по разработке и производству лекарственных средств.
4. Привлечение инвестиций и передовых технологий, в том числе зарубежных фармацевтических компаний, к созданию современных конкурентоспособных производств по выпуску лекарственных средств и изделий медицинского назначения.
5. Осуществление локализации и организация производства субстанций на основе лекарственного растительного сырья для последующего производства из них лекарственных средств.
6. Снижение импорта лекарственных средств за счет модернизации, увеличения действующих производственных мощностей и освоения новых видов лекарственных средств, а также путем привлечения инвестиций.
7. Поэтапное внедрение на отечественных предприятиях требований надлежащей производственной практики (GMP) и надлежащей практики фармаконадзора (GVP), а также практик, направленных на регулирование системы управления качеством и безопасностью при дистрибуции (GDP), проведении доклинических (GLP) и клинических исследований (GCP).
8. Совершенствование механизмов ценообразования, внедрение систем маркировки и прослеживания лекарственных препаратов.
9. Укрепление потенциала национального регуляторного органа путем совершенствования законодательства в области разработки, производства и контроля качества лекарственных средств и изделий медицинского назначения, доклинических и клинических исследований в соответствии с современными международными требованиями.
10. Обеспечение высокого качества подготовки специалистов для фармацевтической отрасли республики на основе передового зарубежного опыта, в том числе в таких важных направлениях, как биотехнология лекарственных препаратов, химическая технология лекарственных веществ, технология готовых лекарственных средств и фитопрепаратов, управление и экономика фармации, фармацевтическая химия и микробиология.
11. Создание эффективной системы переподготовки и повышения квалификации кадров фармацевтической отрасли по международным стандартам.
12. Кардинальное повышение эффективности фундаментальных, научно-прикладных и инновационных исследований, направленных на разработку и адаптацию новых технологий производства, сертификации и стандартизации, доклинических и клинических исследований фармацевтической продукции посредством углубления интеграции образования, науки и производства.
13. Создание современных учебно-лабораторных и научно-исследовательских центров, ориентированных на разработку оригинальных лекарственных средств, а также генерических лекарственных препаратов (генериков) на основе востребованных оригинальных лекарственных средств.
Глава 3. Основные направления развития фармацевтической отрасли
§1. Совершенствование нормативно-правовой базы
1. Совершенствование нормативно-правовой базы (внесение изменений и дополнений в Закон Республики Узбекистан «О лекарственных средствах и фармацевтической деятельности»), имплементация международных норм и стандартов, направленных на создание благоприятных условий для ускоренного развития фармацевтической отрасли.
2. Приведение нормативно-правовой базы в области разработки, стандартизации, регистрации, производства, контроля качества лекарственных средств, доклинических и клинических испытаний в соответствие с требованиями надлежащих практик GxP с привлечением международного опыта, в том числе при участии Всемирной организации здравоохранения.
3. Совершенствование национального законодательства на предмет упрощения требований при регистрации лекарственных субстанций с обеспечением высокого качества и безопасности продукции в процессе регистрации готового лекарственного препарата.
4. Совершенствование механизмов обеспечения соблюдения правил рационального назначения и использования лекарственных средств врачами и фармацевтами в целях предупреждения нерационального назначения лекарственных средств, а также предупреждения конфликта интересов и коррупционных явлений.
§2. Меры стимулирования развития фармацевтической отрасли
1. Реализация мер государственной поддержки в виде компенсации затрат на освоение новой фармацевтической продукции, а также на продвижение фармацевтической продукции за рубежом в процессе их регистрации.
2. Стимулирование отечественных производителей фармацевтической продукции при организации производства импортозамещающих лекарственных средств и изделий медицинского назначения, ранее не производимых в стране.
3. Реализация Комплекса мер по государственной поддержке научных исследований, направленных на разработку и создание инновационной фармацевтической продукции.
4. Разработка эффективного механизма привлечения финансовых средств коммерческих банков и других внебюджетных источников на развитие фармацевтической отрасли.
§3. Обеспечение качества фармацевтической продукции в соответствии с международными стандартами
1. Создание системы управления качеством всего цикла оборота фармацевтической продукции путем внедрения требований надлежащих практик GxP и ISO.
2. Создание и публикация официальных методических пособий по внедрению Правил надлежащих фармацевтических практик GxP, организация курсов, консультаций и других мероприятий, направленных на повышение квалификации по их внедрению.
3. Приведение нормативно-правовых актов, регулирующих государственную регистрацию фармацевтической продукции, в соответствие с международными требованиями, в том числе внедрение практики инспектирования зарубежных производств.
4. Активное участие в работе международных и межгосударственных экспертных органов, в частности комиссий по вопросам стандартизации и регистрации фармацевтической продукции.
5. Разработка комплекса мер по получению международной аккредитации отечественными испытательными лабораториями в целях повышения качества и конкурентоспособности производимой фармацевтической продукции.
§4. Разработка новых видов фармацевтической продукции
1. Разработка новых технологий получения из растений, микроорганизмов и животных биологически активных веществ, предназначенных для применения в фармацевтической отрасли.
2. Расширение номенклатуры наиболее эффективных генерических лекарственных средств, создание новых современных инновационных лекарственных форм с улучшенными фармакокинетическими и фармакодинамическими характеристиками, систем таргетного действия активного вещества на организм.
3. Развитие научно-технического потенциала и наукоемких фармацевтических производств для эффективного реагирования на запросы внутреннего и внешнего рынков.
4. Внедрение и широкое использование на практике механизмов государственно-частного партнерства, в том числе при организации производства фармацевтической продукции, ранее не производимой в стране.
5. Организация производства отечественными предприятиями вакцин, прежде всего включенных в календарь профилактических прививок, иммунодиагностикумов, иммунотропных препаратов, высокоэффективных иммунобиологических препаратов нового поколения против возбудителей опасных инфекционных заболеваний (туберкулез, СПИД и другие).
§5. Производство изделий медицинского назначения, медицинской техники, а также лекарственных средств, в том числе из лекарственного растительного сырья
1. Определение перечня приоритетных для импортозамещения генерических лекарственных средств, импорт которых на сегодняшний день занимает большую долю как в натуральном, так и в денежном выражении.
2. Внедрение современных технологических процессов получения лекарственных средств из растительного сырья, приоритетное развитие плантационного разведения и интродукции наиболее перспективных растений.
3. Разработка и внедрение современной системы сбора и первичной переработки лекарственных растений, уточнение запасов дикорастущих лекарственных растений.
4. Реализация адресных мер по привлечению прямых иностранных инвестиций и ведущих зарубежных производителей фармацевтической продукции для ускоренного развития отрасли.
5. Разработка комплекса мер по развитию производственной, дорожно-транспортной и другой инфраструктуры, необходимой для организации производств по выпуску востребованной в стране и за рубежом фармацевтической продукции.
§6. Расширение экспортного потенциала
1. Технологическое перевооружение производственных мощностей отечественных производителей фармацевтической промышленности до конкурентоспособного уровня на внешних рынках.
2. Разработка эффективной стратегии по продвижению отечественной фармацевтической продукции за рубежом.
3. Создание совместных производств фармацевтической продукции с ведущими зарубежными производителями для развития фармацевтической отрасли в республике и увеличения объемов экспорта.
4. Стимулирование участия отечественных производителей фармацевтической продукции в продвижении своей продукции на международных мероприятиях в фармацевтической отрасли (выставки, ярмарки, форумы, рекламные и имиджевые мероприятия).
5. Присоединение к системе международной торговли фармацевтической продукцией в целях расширения рынков сбыта, в том числе путем участия в тендерах на поставку фармацевтической продукции в зарубежные страны.
§7. Подготовка специалистов высокой квалификации
1. Совершенствование системы подготовки квалифицированных кадров по промышленной фармацевтике, освоение передовых технологий на базе отечественных и зарубежных отраслевых образовательных учреждений с ориентацией образования на практику.
2. Совершенствование научного и учебно-методического обеспечения образовательного процесса, повышение качества подготовки специалистов для фармацевтической промышленности с учетом современных тенденций и потребностей развития фармацевтической отрасли.
3. Обновление материально-технической базы отечественных отраслевых образовательных учреждений для приведения ее в соответствие с мировыми стандартами.
4. Широкое сотрудничество с зарубежными фармацевтическими образовательными учреждениями, в том числе открытие в республике их филиалов и факультетов.
5. Расширение образовательных возможностей за счет использования ресурсов зарубежных образовательных учреждений путем сетевого взаимодействия и использования открытых курсов, а также разработка национальных электронных платформ образования и формирование электронной образовательной среды.
§8. Создание инновационного научно-практического фармацевтического кластера
Организация деятельности инновационного научно-практического фармацевтического кластера, предусматривающего:
создание и развитие необходимых условий и инфраструктуры для интеграции образования, науки, практики и производства в фармацевтической отрасли;
создание благоприятных условий в научно-исследовательской среде в фармацевтической отрасли и ее интеграция в международные научно-исследовательские центры;
содействие улучшению качества подготовки специалистов фармацевтической отрасли согласно международным требованиям и специальностям, необходимым в современной фармацевтической отрасли;
содействие отечественным предприятиям фармацевтической отрасли в организации сотрудничества с ведущими иностранными фармацевтическими компаниями, освоении производства новых видов высококачественной, конкурентоспособной на внутреннем и внешних рынках фармацевтической продукции путем создания на базе инновационного научно-практического фармацевтического кластера полного технологического цикла производства конечного продукта.
Глава 4. Ожидаемые результаты
Ожидаемыми результатами реализации Концепции должны стать:
обеспечение лекарственной безопасности Республики Узбекистан согласно номенклатуре приоритетных лекарственных средств, в том числе иммунобиологических препаратов;
увеличение доли фармацевтической продукции отечественного производства на внутреннем рынке до 50% в стоимостном выражении;
расширение номенклатуры производства лекарственных препаратов, произведенных на территории республики, в том числе увеличение доли инновационных препаратов в портфелях локальных производителей до 50% в стоимостном выражении;
привлечение дополнительных прямых инвестиций в фармацевтическую отрасль в 2020 — 2024 годах в размере 100 млн долл. США;
увеличение экспорта фармацевтической продукции в 3 раза по сравнению с 2019 годом;
применение международного опыта в области подготовки кадров, оснащение центров обучения, развитие аккредитации и стандартизации, создание современных лабораторий, оснащенных новейшим оборудованием.
ПРИЛОЖЕНИЕ к Концепции развития фармацевтической отрасли Республики Узбекистан в 2020 — 2024 годах
Целевые индикаторы эффективности реализации Концепции развития фармацевтической отрасли Республики Узбекистан в 2020 — 2024 годах
№ Индикаторы текущее состояние 2020 г . 2021 г . 2022 г . 2023 г . 2024 г . 1. Объем выпуска отечественных лекарственных форм в натуральном выражении ( в процентах ). 45 50 55 60 65 70 2. Объем выпуска отечественных лекарственных форм в денежном выражении ( в процентах ). 27 30 35 40 45 50 3. Количество разрабатываемых отечественных лекарственных средств. 23 27 31 35 40 47 4. Количество фармацевтической продукции отечественного производства, разрешенной к применению в медицинской практике в Республике Узбекистан. 2 918 3 100 3 450 3 800 4 150 4 500 5. Количество зарегистрированной за рубежом фармацевтической продукции отечественного производства. 250 280 300 330 345 370 6. Объем экспорта фармацевтической продукции ( млн долл. США ). 28 35 40 55 70 85 7. Количество фармацевтических предприятий. 191 196 203 209 215 220 8. Количество зарубежных фармацевтических компаний, организовавших производство в Узбекистане. 4 6 10 14 18 20 9. Количество фармацевтических предприятий, получивших сертификат GMP ( в процентах ). 9 40 70 100 100 100 10. Количество специалистов фармацевтической отрасли, прошедших повышение квалификации, в том числе по международным практикам, правилам и стандартам. 200 250 300 400 500 600
ПРИЛОЖЕНИЕ № 2 к постановлению Президента Республики Узбекистан от 30 декабря 2019 года № ПП-4554
по реализации в 2020 году Концепции развития фармацевтической отрасли Республики Узбекистан в 2020 — 2024 годах
№ Наименование мероприятий Форма реализации Сроки исполнения Ответственные исполнители I. Совершенствование нормативно-правовой базы 1. Совершенствование нормативно-правовой базы (внесение изменений и дополнений в Закон Республики Узбекистан «О лекарственных средствах и фармацевтической деятельности»), имплементация международных норм и стандартов, направленных на создание благоприятных условий для ускоренного развития фармацевтической отрасли. Проект Закона Республики Узбекистан 1 июля 2020 г. Минздрав (Шадманов) , Фармагентство (Кариев) , Национальная палата инновационного здравоохранения (Изамов) , заинтересованные министерства и ведомства 2. Совершенствование национального законодательства по вопросам регистрации лекарственных средств с учетом передового международного опыта и практики, в том числе упрощение требований при регистрации лекарственных веществ, а также внедрение практики инспектирования зарубежных производств. Проект постановления Кабинета Министров 1 апреля 2020 г. Минздрав (Шадманов) , Фармагентство (Кариев) , Национальная палата инновационного здравоохранения (Изамов) , заинтересованные министерства и ведомства 3. Совершенствование нормативно-правовой базы в рамках внедрения системы референтного ценообразования на лекарственные средства отечественного и зарубежного производства. Проекты нормативно-правовых актов 1 марта 2020 г. Минздрав (Шадманов) , Фармагентство (Кариев) , Антимонопольный комитет (Шарипов) , Национальная палата инновационного здравоохранения (Изамов) 4. Разработка проекта Закона Республики Узбекистан, предусматривающего: введение административной и уголовной ответственности медицинских работников и других лиц за нарушение установленных законодательством требований по выписыванию рецептов на лекарственные средства, в том числе подделку рецептов или иных документов, дающих право на получение наркотических средств, психотропных веществ, лекарственных средств, включенных в перечень сильнодействующих веществ и прекурсоров; внесение изменений и дополнений в Закон Республики Узбекистан «Об охране здоровья граждан» в части установления запрета на получение медицинскими работниками от фармацевтических организаций и аптек финансового вознаграждения или любых иных стимулов материального или нематериального характера за назначение и отпуск определенных лекарственных средств. Проект Закона Республики Узбекистан 1 апреля 2020 г. Минздрав (Шадманов) , Фармагентство (Кариев) , Антимонопольный комитет (Шарипов), Минюст (Давлетов) 5. Разработка и утверждение порядка взаимозаменяемости лекарственных средств для медицинского применения. Проект приказа министра здравоохранения 1 июля 2020 г. Минздрав (Шадманов) , Антимонопольный комитет (Шарипов), Минюст (Давлетов) 6. Внедрение института «тайный покупатель фармацевтической продукции», предусматривающего мониторинг и оценку соблюдения медицинскими организациями и аптеками, независимо от формы собственности, требований законодательства, регулирующих порядок выписывания рецептов и формирования предельных цен на торговое наименование лекарственного средства. Организационные меры 1 июля 2020 г. Антимонопольный комитет (Шарипов) , Минздрав (Шадманов) , Фармагентство (Кариев) 7. Приведение нормативно-правовой базы в области разработки, стандартизации, регистрации, производства, контроля качества лекарственных средств, доклинических и клинических испытаний в соответствие с требованиями надлежащих практик GxP с привлечением международного опыта, в том числе при участии Всемирной организации здравоохранения (ВОЗ). Проекты нормативно-правовых актов 1 сентября 2020 г. Минздрав (Шадманов) , Фармагентство (Кариев) , Национальная палата инновационного здравоохранения (Изамов) , Агентство «Узстандарт» (Саттаров) 8. Выделение дополнительных штатных единиц территориальным подразделениям Агентства по развитию фармацевтической отрасли при Министерстве здравоохранения Республики Узбекистан в связи с возложением на них задач по выдаче лицензии на осуществление розничной реализации лекарственных средств и изделий медицинского назначения с учетом количества аптек и их филиалов в регионах. Проект постановления Кабинета Министров 1 апреля 2020 г. Минздрав (Шадманов) , Фармагентство (Кариев) , Минфин (Шорахметов) , Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и города Ташкента II. Меры стимулирования развития фармацевтической отрасли 9. Реализация мер государственной поддержки в виде компенсации затрат на освоение новой фармацевтической продукции, а также на продвижение фармацевтической продукции за рубежом в процессе их регистрации. Организационные меры Постоянно Фармагентство (Кариев) , Минфин (Шорахметов) , Минэкономпром (Ходжаев) , производители лекарственных средств и изделий медицинского назначения 10. Стимулирование отечественных производителей фармацевтической продукции при организации производства импортозамещающих лекарственных средств и изделий медицинского назначения, ранее не производимых в стране. Комплекс мер 1 марта 2020 г. Фармагентство (Кариев) , Минэкономпром (Ходжаев) , Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и города Ташкента 11. Реализация Комплекса мер по государственной поддержке научных исследований, направленных на разработку и создание инновационной фармацевтической продукции. Комплекс мер 1 декабря 2020 г. Фармагентство (Кариев) , Минздрав (Шадманов) , Мининновации (Абдурахмонов) , Академия наук (Юлдашев) III. Обеспечение качества фармацевтической продукции в соответствии с международными стандартами 12. Утверждение порядка регистрации цен на лекарственные средства и перечня референтных стран в рамках системы референтного ценообразования. Обеспечение регистрации: Проект ведомственного акта 1 марта 2020 г. Фармагентство (Кариев) , Минздрав (Шадманов) , Антимонопольный комитет (Шарипов), заинтересованные министерства и ведомства предельных цен на каждое торговое наименование лекарственного средства, включенного в Список основных лекарственных средств; 1 июля 2020 г. предельных цен на каждое торговое наименование всех лекарственных средств, включенных в государственный реестр лекарственных средств и разрешенных к применению в медицинской практике на территории Республики Узбекистан. 31 декабря 2020 г. 13. Создание и ведение автоматизированной информационной системы, содержащей сведения об организациях, осуществляющих фармацевтическую деятельность, зарегистрированной и сертифицированной фармацевтической продукции, а также зарегистрированных предельных ценах на торговое наименование лекарственного средства и предельных оптовых и розничных цен с учетом установленных предельных торговых надбавок. Организационные меры 31 декабря 2020 г. Фармагентство (Кариев) , Минздрав (Шадманов) , заинтересованные министерства и ведомства 14. Совершенствование законодательства и лицензионных требований к осуществлению деятельности по оптовой реализации фармацевтической продукции, в том числе предусматривающих усиление требований по хранению и транспортировке лекарственных средств и изделий медицинского назначения. Проекты нормативно-правовых актов 1 марта 2020 г. Фармагентство (Кариев) , Минздрав (Шадманов) , заинтересованные министерства и ведомства 15. Создание и публикация официальных методических пособий по внедрению Правил надлежащих фармацевтических практик GxP, организация курсов, консультаций и других мероприятий, направленных на повышение квалификаций по их внедрению. Организационные меры 1 апреля 2020 г. Фармагентство (Кариев) , Минздрав (Шадманов) , Агентство «Узстандарт» (Саттаров) 16. Активное участие в работе международных и межгосударственных экспертных органов, в частности комиссий по вопросам стандартизации и регистрации фармацевтической продукции. Организационные меры Постоянно Фармагентство (Кариев) , Минздрав (Шадманов) , Агентство «Узстандарт» (Саттаров) IV. Разработка новых видов фармацевтической продукции 17. Расширение номенклатуры наиболее эффективных генерических лекарственных средств, создание новых современных инновационных лекарственных форм с улучшенными фармакокинетическими и фармакодинамическими характеристиками, систем таргетного действия активного вещества на организм. Комплекс мер 1 июня 2020 г. Фармагентство (Кариев) , Мининновации (Абдурахмонов) , Академия наук (Юлдашев) 18. Разработка новых технологий получения из растений, микроорганизмов и животных биологически активных веществ, предназначенных для применения в фармацевтической отрасли. Организационные меры Постоянно Фармагентство (Кариев) , Мининновации (Абдурахмонов) , Академия наук (Юлдашев) 19. Организация конкурсов в рамках государственных научно-технических программ для ускоренного развития фармацевтической отрасли. Организационные меры Постоянно Мининновации (Абдурахмонов) , Академия наук (Юлдашев) , Фармагентство (Кариев) 20. Внедрение и широкое использование на практике механизмов государственно-частного партнерства, в том числе при организации производства фармацевтической продукции, ранее не производимой в стране. Организационные меры Постоянно Минздрав (Шадманов) , Фармагентство (Кариев) , Агентство по развитию государственно-частного партнерства (Холжигитов) , заинтересованные министерства и ведомства 21. Организация производства отечественными предприятиями вакцин, прежде всего включенных в календарь профилактических прививок, иммунодиагностикумов, иммунотропных препаратов, высокоэффективных иммунобиологических препаратов нового поколения против возбудителей опасных инфекционных заболеваний (туберкулез, СПИД и другие). Комплекс мер 1 сентября 2020 г. Минздрав (Шадманов) , Фармагентство (Кариев) , Академия наук (Юлдашев) , Мининновации (Абдурахмонов) , Минэкономпром (Ходжаев) V. Производство изделий медицинского назначения, медицинской техники, а также лекарственных средств, в том числе из лекарственного растительного сырья 22. Разработка и внедрение современной системы сбора и первичной переработки лекарственных растений, уточнение запасов дикорастущих лекарственных растений. Организационные меры Постоянно Фармагентство (Кариев) , Минздрав (Шадманов) , Мининновации (Абдурахмонов) , Академия наук (Юлдашев) 23. Внедрение современных технологических процессов получения лекарственных средств из растительного сырья, приоритетное развитие плантационного разведения и интродукции наиболее перспективных растений. Организационные меры Постоянно Фармагентство (Кариев) , Минздрав (Шадманов) , Мининновации (Абдурахмонов) , Академия наук (Юлдашев) 24. Разработка комплекса мер по развитию производственной, дорожно-транспортной и другой инфраструктуры, необходимой для организации производств по выпуску востребованной в стране и за рубежом фармацевтической продукции. Комплекс мер 1 марта 2020 г. Минздрав (Шадманов) , Фармагентство (Кариев) , Минэкономпром (Ходжаев) , Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и города Ташкента VI. Расширение экспортного потенциала 25. Технологическое перевооружение производственных мощностей отечественных производителей фармацевтической промышленности до конкурентоспособного уровня на внешних рынках. Комплекс мер 1 сентября 2020 г. Фармагентство (Кариев), Мининвествнешторг (Умурзоков) , Минэкономпром (Ходжаев) , Минфин (Шорахметов) 26. Разработка эффективной стратегии по продвижению отечественной фармацевтической продукции за рубежом, в том числе предусматривающей стимулирование участия отечественных производителей фармацевтической продукции в продвижении своей продукции на международных мероприятиях в фармацевтической отрасли (выставки, ярмарки, форумы, рекламные и имиджевые мероприятия). Стратегия продвижения отечественной фармацевтической продукции за рубежом 1 сентября 2020 г. Фармагентство (Кариев) , Национальная палата инновационного здравоохранения (Изамов) , Минэкономпром (Ходжаев) , Мининвествнешторг (Умурзоков), Минфин (Шорахметов) 27. Создание совместных производств фармацевтической продукции с ведущими зарубежными производителями для развития фармацевтической отрасли в республике и увеличения объемов экспорта. Организационные меры Постоянно Фармагентство (Кариев) , Минэкономпром (Ходжаев) , Мининвествнешторг (Умурзоков) 28. Присоединение к системе международной торговли фармацевтической продукцией в целях расширения рынков сбыта, в том числе путем участия в тендерах на поставку фармацевтической продукции в зарубежные страны. Организационные меры 1 декабря 2020 г. Фармагентство (Кариев) , Национальная палата инновационного здравоохранения (Изамов) , Мининвествнешторг (Умурзоков) VII. Подготовка специалистов высокой квалификации 29. Совершенствование системы подготовки квалифицированных кадров по промышленной фармацевтике, освоение передовых технологий на базе отечественных и зарубежных отраслевых образовательных учреждений с ориентацией образования на практику. Проект ведомственного нормативно-правового акта 1 мая 2020 г. Минздрав (Шадманов) , Фармагентство (Кариев) , Минвуз (Маджидов) , Мининновации (Абдурахмонов) , Академия наук (Юлдашев) 30. Совершенствование научного и учебно-методического обеспечения образовательного процесса, повышение качества подготовки специалистов для фармацевтической промышленности с учетом современных тенденций и потребностей развития фармацевтической отрасли. Проект ведомственного нормативно-правового акта 1 мая 2020 г. Минздрав (Шадманов) , Фармагентство (Кариев) , Минвуз (Маджидов) , Академия наук (Юлдашев) 31. Обновление материально-технической базы отечественных отраслевых образовательных учреждений для приведения ее в соответствие с мировыми стандартами. Комплекс мер 1 сентября 2020 г. Минздрав (Шадманов) , Фармагентство (Кариев) , Минвуз (Маджидов) , Академия наук (Юлдашев) , Минэкономпром (Ходжаев) , Мининвествнешторг (Умурзоков) , Минфин (Шорахметов) 32. Широкое сотрудничество с зарубежными фармацевтическими образовательными учреждениями, в том числе открытие в республике их филиалов и факультетов. Организационные меры 1 декабря 2020 г. Минздрав (Шадманов) , Фармагентство (Кариев) , Минвуз (Маджидов) , Мининновации (Абдурахмонов) , Академия наук (Юлдашев) , Мининвествнешторг (Умурзоков) 33. Расширение образовательных возможностей за счет использования ресурсов зарубежных образовательных учреждений путем сетевого взаимодействия и использования открытых курсов, а также разработка национальных электронных платформ образования и формирование электронной образовательной среды. Организационные меры 1 декабря 2020 г. Минздрав (Шадманов) , Фармагентство (Кариев) , Минвуз (Маджидов) , Мининфоком (Садиков)
ПРИЛОЖЕНИЕ № 3 к постановлению Президента Республики Узбекистан от 30 декабря 2019 года № ПП-4554
Изменение и дополнения, вносимые в некоторые акты Президента Республики Узбекистан
1. Абзац четвертый пункта 2 постановления Президента Республики Узбекистан от 24 сентября 2018 года № ПП-3948 «О дополнительных мерах по совершенствованию порядка государственной регистрации и оборота лекарственных средств» исключить.
2. Приложение № 1 к постановлению Президента Республики Узбекистан от 7 декабря 2018 года № ПП-4055 «О мерах по организации деятельности Министерства здравоохранения Республики Узбекистан» дополнить блоком следующего содержания:
« Государственное унитарное предприятие «Oʻzmedimpeks» ».
3. Блок «Научно-исследовательские институты» приложения № 5 к постановлению Президента Республики Узбекистан от 6 мая 2019 года № ПП-4310 «О мерах по дальнейшему развитию системы медицинского и фармацевтического образования и науки» дополнить пунктами 6 — 8 следующего содержания:
«6. Узбекский химико-фармацевтический научно-исследовательский институт
7. Ташкентский научно-исследовательский институт вакцин и сывороток
8. Научно-исследовательский институт «Восточная медицина».
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
30 декабря 2019 г.,
№ ПП-4554