📅 2019-yil 24-dekabr · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2019-yil 24-dekabr · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2019 йил 24 декабрь · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди Пленуми
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 24 декабря 2019 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 24 December 2019 · Other documents · Oliy sudi Plenumi
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг
Қарори
Судлар томонидан фуқаролик ишлари бўйича қонуний кучга кирган суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўришни тартибга солувчи қонун ҳужжатларини қўллаш тўғрисида
Судларда қонуний кучга кирган суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисидаги Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процессуал кодексининг (бундан буён матнда ФПК деб юритилади) 47-боби нормаларини қўллашда масалалар вужудга келаётганлиги, шунингдек, ушбу масала бўйича қонунчиликни тўғри қўллашни таъминлаш мақсадида, «Судлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 17-моддасига асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:
1. Судларга тушунтирилсинки, биринчи инстанция судининг қонуний кучга кирган ҳал қилув қарорлари янги очилган ҳолатлар бўйича ушбу қарорни қабул қилган суд томонидан қайта кўрилиши мумкин.
ФПК 47-боби қоидаларидан келиб чиқиб, иш мазмунан ҳал этилмаган биринчи инстанция судининг бошқа ҳужжатлари (масалан, аризани қабул қилишни рад этиш ёки даъво аризасини қайтариш тўғрисидаги, аризани кўрмасдан қолдириш ёки ишни иш юритишдан тугатиш тўғрисидаги, процессуал муддатни тиклаш ёки тиклашни рад этиш тўғрисидаги, суднинг ҳал қилув қарорини тушунтириш тўғрисидаги ажримлар, хусусий ажрим) янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўрилмайди.
Апелляция, кассация, тафтиш инстанцияси судлари ўзлари томонидан чиқарилган ажримларни янги очилган ҳолатлар бўйича улар томонидан қуйи инстанциянинг суд ҳужжати ўзгартирилган ёхуд янги ҳал қилув қарори қабул қилинган бўлса, қайта кўришга ҳақли (ФПК 438-моддаси ).
2. Ишда иштирок этган шахслар қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори, ажрим ёки қарорни (бундан буён матнда суд ҳужжатини деб юритилади) янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисидаги ариза билан судга мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.
ФПК 47-моддасига мувофиқ ҳуқуқий ворислик фуқаролик суд ишини юритишнинг ҳар қандай босқичида амалга оширилиши мумкинлиги сабабли, қонуний кучга кирган суд ҳужжатини қайта кўриш тўғрисидаги ариза билан мурожаат қилиш ҳуқуқига ишда иштирок этган шахсларнинг процессуал ҳуқуқий ворислари ҳам эга.
Ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахслар қонуний кучга кирган суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисида ариза бериш ҳуқуқига эга бўлмайди. Агар қонуний кучга кирган суд ҳужжати ушбу шахсларнинг ҳуқуқлари ва мажбуриятларига дахл қилса, улар суд ҳужжатининг қонунийлиги, асослилиги ва адолатлилигини юқори инстанция суди томонидан текшириш тўғрисида шикоят билан мурожаат қилишга ҳақли.
3. Суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисидаги ариза судга ёзма шаклда ёхуд электрон ҳужжат тарзида берилади, уни бераётган шахс ёки унинг вакили томонидан, белгиланган тартибда расмийлаштирилган, вакилнинг ваколатини тасдиқловчи ишончнома илова қилинган ҳолда имзоланади.
Қонуний кучга кирган суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисидаги аризада қуйидагилар бўлиши керак:
1) ариза берилаётган суднинг номи;
2) ишда иштирок этувчи шахсларнинг фамилияси, исми ва отасининг исми (номи), уларнинг яшаш жойи (жойлашган ери) ва почта манзили;
3) аризачи янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўришни талаб қилаётган суд ҳужжатини қабул қилган суднинг номи, ишнинг рақами, суд ҳужжати қабул қилинган сана;
4) аризачининг фикрига кўра, суд ҳужжатини қайта кўриш учун асос бўлаётган янги очилган ҳолатга кўрсатма, уларни тасдиқловчи ҳужжатлар ёки ушбу ҳолатни тасдиқловчи бошқа далиллар;
5) ариза бераётган шахснинг талаби;
6) илова қилинаётган ҳужжатларнинг рўйхати.
Судга қонуний кучга кирган суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисидаги аризани беришда давлат божи тўланмайди.
4. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, ФПК 439-моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган уч ойлик муддатнинг ўтказиб юборилиши, қонуний кучга кирган суд ҳужжатини ФПК 47-боби тартибида қайта кўриш тўғрисидаги аризани қайтариш учун ёхуд уни қабул қилишни рад қилиш учун ўз-ўзидан асос бўла олмайди.
Мазкур муддатга риоя қилинганлиги ҳақидаги масала суд томонидан ариза билан мурожаат қилган шахснинг илтимосномаси бўйича, суд ҳужжатини қайта кўриш учун асос бўлиб ҳисобланадиган ҳолатлар очилган кундан олти ойдан кечиктирмасдан берилган бўлсагина, суд мажлисида муҳокама қилиниши зарур.
Бунда шуни назарда тутиш лозимки, судга мурожаат қилиш муддатининг узрсиз сабабларга кўра, ўтказиб юборилиши, кўрсатилган аризани қаноатлантиришни рад қилиш учун мустақил асос ҳисобланади ва суднинг ажримида асослантирилиши лозим.
Судга мурожаат қилиш муддатини тиклаш тўғрисидаги масалани ҳал этишда нафақат уни ўтказиб юборилганининг узрлилиги, балки аризачи янги очилган ҳолатлар мавжудлиги ҳақида билган ёки билиши лозим бўлгандан кейин суд ҳужжатини қайта кўриш тўғрисидаги ариза ўз вақтида берилган ёки берилмаганлиги ҳам инобатга олиниши лозим.
5. Қонуний кучга кирган суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисидаги ариза билан судга мурожаат қилиш муддатини ҳисоблашда, ФПК 440-моддасига асосланиш, ариза бериш учун муддат:
1) ФПК 437-моддаси иккинчи қисмининг 1-бандида назарда тутилган ҳолларда — иш учун жиддий аҳамиятга эга бўлган ҳолатлар очилган кундан эътиборан;
2) ФПК 437-моддаси иккинчи қисмининг 2 ва 3-бандларида назарда тутилган ҳолларда — суднинг ҳукми қонуний кучга кирган кундан эътиборан;
3) ФПК 437-моддаси иккинчи қисмининг 4-бандида назарда тутилган ҳолларда — қайта кўрилаётган ҳал қилув қарорига, ажримга ёки қарорга асос бўлган ҳукмга, ҳал қилув қарорига, ажримга ёхуд қарорга мазмунан қарама-қарши бўлган суд ҳукми, ҳал қилув қарори, ажрими, қарори ёхуд бошқа органнинг қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан ҳисобланиши инобатга олиниши лозим.
6. Қонуний кучга кирган суд ҳужжатини қайта кўриш тўғрисидаги аризанинг кўрилиши ФПК 47-боби қоидалари инобатга олинган ҳолда, тегишли суд инстанциясида иш юритиш қоидалари бўйича амалга оширилади.
Суд аризани қабул қилгандан сўнг суд мажлисининг вақти ва жойини белгилайди ҳамда бу ҳақда ишда иштирок этувчи шахсларни хабардор қилади. Суд мажлисининг вақти ва жойи ҳақида тегишли тартибда хабардор қилинган шахсларнинг келмаганлиги уни ўтказилишига тўсқинлик қилмайди.
ФПК 442-моддасига мувофиқ суд қайд этилган аризани суд мажлисида кўради, иш бўйича янги очилган ҳолатлар мавжудлигини тасдиқлаш учун тақдим этилган далилларни текширади, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришларини тинглайди, суд мажлиси баённомасида ёритилиши лозим бўлган бошқа зарур процессуал ҳаракатларни амалга оширади.
7. Қонуний кучга кирган суд ҳужжатини қайта кўриш тўғрисидаги ариза, у суднинг тегишли инстанциясига келиб тушган кундан эътиборан бир ойдан ошмаган муддатда кўрилади.
8. ФПК 437-моддасининг иккинчи қисмида мавжуд бўлган, қонуний кучга кирган суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш асосларининг рўйхати тугал ҳисобланади. Ушбу модданинг иккинчи қисмида назарда тутилган қонун нормасидан келиб чиқиб, янги очилган ҳолатлар, улар ишни тўғри ҳал этиш учун муҳим аҳамиятга эга бўлган ҳоллардагина суд ҳужжатини қайта кўриш учун асос ҳисобланади.
9. Иш кўрилаётган пайтда объектив ўринга эга бўлган ва қабул қилинган суд ҳужжатининг мазмунига таъсир кўрсатадиган, ушбу ҳужжат чиқарилаётганда аризачи, шунингдек, суд билмаган ва билиши мумкин бўлмаган ишга тааллуқли фактик ҳолатлар, ФПК 437-моддаси иккинчи қисмининг 1-бандида кўрсатилган янги очилган ҳолатлар ҳисобланади. Бунда шуни назарда тутиш лозимки, аризачи томонидан иш бўйича тақдим этилган янги далиллар суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш учун асос бўла олмайди.
10. Судлар шуни назарда тутиши лозимки, суднинг қонуний кучга кирган ҳукми билан аниқланган, гувоҳнинг била туриб берган ёлғон кўрсатуви, экспертнинг била туриб берган ёлғон хулосаси, атайин нотўғри қилинган таржима, қалбаки ҳужжатлар ёки далиллар, агар улар қонунга хилоф, асоссиз ёки адолатсиз қарор чиқарилишига олиб келган бўлса, суд ҳужжатини қайта кўришга асос бўлади (ФПК 437-моддаси иккинчи қисмининг 2-банди ).
Тарафлар, ишда иштирок этувчи бошқа шахслар, уларнинг вакилларининг суднинг қонуний кучга кирган ҳукми билан аниқланган жиноятлари, судьяларнинг ишни кўриш ва ҳал этишда содир этган жиноятлари (ФПК 437-моддаси иккинчи қисмининг 3-банди ), ушбу ҳолатлар ишнинг натижасига таъсир этган-этмаганлигидан қатъи назар суд ҳужжатини қайта кўриш учун асос бўлади.
Ушбу банднинг биринчи ва иккинчи хатбошиларида кўрсатилган жиноят ишини реабилитация асосларисиз тугатиш ҳақидаги суднинг ажрими, суриштирувчи, терговчи ёки прокурорнинг қарори билан аниқланган ҳолатлар ҳам, агар суд ушбу ҳолатларни иш учун муҳим деб топса, суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш учун асос бўла олади (ФПК 437-моддаси иккинчи қисмининг 1-банди ).
11. Судлар шуни инобатга олиши зарурки, суд ҳужжати қабул қилингандан сўнг вужудга келган ҳолатлар ҳам суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш учун асос бўлади (ФПК 437-моддаси иккинчи қисмининг 4-банди ).
Бундай асослар бўйича суд ҳужжатларини қайта кўриш тўғрисидаги аризаларни кўришда қуйидагиларни инобатга олиш зарур:
суд ҳужжатини қабул қилиш учун асос бўлган суд ҳужжати ёхуд бошқа орган қарорининг бекор қилиниши судга мурожаат қилиш учун асос бўлганда ва қайта кўриш масаласи қўйилган ҳолларда, суд ҳужжати ёхуд бошқа орган қарорининг бекор қилинганлиги ишни кўриш натижасига таъсир кўрсатган ёки кўрсатмаганлигини текшириш зарур;
агар судга мурожаат қилишнинг асоси мазкур иш бўйича ноқонуний ёки асоссиз суд ҳужжатини қабул қилишга олиб келган битимнинг қонуний кучга кирган суднинг ҳал қилув қарори билан ҳақиқий эмас деб топилганлиги бўлса, бу ҳолат бошқа иш бўйича суднинг ҳал қилув қарори хулоса ва (ёки) асослантирувчи қисмида низоли ёки ўз-ўзидан ҳақиқий бўлмаган битимни ҳақиқий эмас деб топиш ёхуд ўз-ўзидан ҳақиқий бўлмаган битимнинг ҳақиқий эмаслик оқибатларини қўллаш тўғрисидаги хулоса мавжуд бўлганда, суд ҳужжатини қайта кўриш учун асос бўла олади.
12. Суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисидаги аризани кўриш натижалари бўйича суд аризани қаноатлантириш ҳақида ажрим чиқаради ва суд ҳужжатини бекор қилади ёхуд уни қайта кўришни рад қилади (ФПК 443-моддаси ). Ажрим нусхаси ишда иштирок этувчи шахсларга тилхат олиб топширилади ёки уларга почта орқали ёхуд электрон ҳужжат тарзида юборилади.
Суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисидаги аризанинг қаноатлантирилиши тегишли суд томонидан ФПК билан ушбу инстанция суди учун белгиланган қоидалар бўйича ишни қайта кўриш учун асос бўлади (ФПК 445-моддаси ).
13. Биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш ҳақидаги аризани қаноатлантириш ёки рад қилиш тўғрисидаги ажрими устидан қонунда белгиланган муддатларда апелляция ёки кассация тартибида хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.
Вилоят ва унга тенглаштирилган судлари апелляция, кассация ва тафтиш инстанцияларининг ажримларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш ҳақидаги аризани қаноатлантириш ёки рад қилиш тўғрисидаги ажрими устидан тегишли юқори инстанция судига тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин.
14. Биринчи инстанция судининг суд ҳужжатини янги очилган ҳолат бўйича қайта кўриш тўғрисидаги аризани рад қилиш ҳақидаги ажрими устидан берилган хусусий шикоят (протест) қаноатлантирилганда, апелляция, кассация ёки тафтиш инстанцияси суди ФПКнинг 47-боби тартибида ушбу ажримни, шунингдек, аризачи томонидан қайта кўриш масаласи қўйилган суд ҳужжатини, агар ушбу суд ҳужжатини қайта кўриш учун қонунда назарда тутилган асослар мавжуд бўлса, бекор қилади. Бундай ҳолда иш тегишли инстанция судига мазмунан кўриш учун юборилади.
15. Агар юқори инстанция суди суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисидаги аризани қаноатлантириш ҳақидаги ажрим устидан берилган шикоят (протест)ни кўришда ушбу ажримни асоссиз эканлиги ҳақида хулосага келса, уни бекор қилиш тўғрисида қарор қабул қилади ва шу билан бирга суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўришни рад қилади.
Агар суд ҳужжатини қайта кўриш тўғрисидаги аризани қаноатлантириш ҳақидаги ажрим устидан берилган шикоят (протест) кўрилаётган пайтда иш бўйича янги суд ҳужжати чиқарилган бўлса, у ҳам бекор қилиниши лозим.
16. Агар янги очилган ҳолатлар бўйича бекор қилинган суд ҳужжати тўлиқ ёки қисман ижро этилган, иш янгидан кўрилганда эса, бошқа ҳал қилув қарори қабул қилинган ҳолда, суд ФПК 459-моддасига мувофиқ суд ҳужжатининг қайтарма ижроси масаласини ҳал этиши шарт. Суд ҳужжатининг қайтарма ижроси масаласи суд томонидан ФПК 461-моддасида назарда тутилган, алоҳида тоифадаги ишлар бўйича қайтарма ижронинг ўзига хос жиҳатлари ҳисобга олинган ҳолда ҳал этилади.
17. Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари қонуний кучга кирган суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш юзасидан суд амалиётини мунтазам равишда умумлаштириши лозим.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси К. КАМИЛОВ
Пленум котиби, Олий суд судьяси И. АЛИМОВ
Тошкент ш.,
2019 йил 24 декабрь,
Тошкент ш.,
2019 йил 24 декабрь,
25-сон
25-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining
Qarori
Sudlar tomonidan fuqarolik ishlari boʻyicha qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlarini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrishni tartibga soluvchi qonun hujjatlarini qoʻllash toʻgʻrisida
Sudlarda qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlarini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining (bundan buyon matnda FPK deb yuritiladi) 47-bobi normalarini qoʻllashda masalalar vujudga kelayotganligi, shuningdek, ushbu masala boʻyicha qonunchilikni toʻgʻri qoʻllashni taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 17-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:
1. Sudlarga tushuntirilsinki, birinchi instansiya sudining qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarorlari yangi ochilgan holatlar boʻyicha ushbu qarorni qabul qilgan sud tomonidan qayta koʻrilishi mumkin.
FPK 47-bobi qoidalaridan kelib chiqib, ish mazmunan hal etilmagan birinchi instansiya sudining boshqa hujjatlari (masalan, arizani qabul qilishni rad etish yoki daʼvo arizasini qaytarish toʻgʻrisidagi, arizani koʻrmasdan qoldirish yoki ishni ish yuritishdan tugatish toʻgʻrisidagi, protsessual muddatni tiklash yoki tiklashni rad etish toʻgʻrisidagi, sudning hal qiluv qarorini tushuntirish toʻgʻrisidagi ajrimlar, xususiy ajrim) yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrilmaydi.
Apellyatsiya, kassatsiya, taftish instansiyasi sudlari oʻzlari tomonidan chiqarilgan ajrimlarni yangi ochilgan holatlar boʻyicha ular tomonidan quyi instansiyaning sud hujjati oʻzgartirilgan yoxud yangi hal qiluv qarori qabul qilingan boʻlsa, qayta koʻrishga haqli (FPK 438-moddasi ).
2. Ishda ishtirok etgan shaxslar qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori, ajrim yoki qarorni (bundan buyon matnda sud hujjatini deb yuritiladi) yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi ariza bilan sudga murojaat qilish huquqiga ega.
FPK 47-moddasiga muvofiq huquqiy vorislik fuqarolik sud ishini yuritishning har qanday bosqichida amalga oshirilishi mumkinligi sababli, qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini qayta koʻrish toʻgʻrisidagi ariza bilan murojaat qilish huquqiga ishda ishtirok etgan shaxslarning protsessual huquqiy vorislari ham ega.
Ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslar qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisida ariza berish huquqiga ega boʻlmaydi. Agar qonuniy kuchga kirgan sud hujjati ushbu shaxslarning huquqlari va majburiyatlariga daxl qilsa, ular sud hujjatining qonuniyligi, asosliligi va adolatliligini yuqori instansiya sudi tomonidan tekshirish toʻgʻrisida shikoyat bilan murojaat qilishga haqli.
3. Sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi ariza sudga yozma shaklda yoxud elektron hujjat tarzida beriladi, uni berayotgan shaxs yoki uning vakili tomonidan, belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan, vakilning vakolatini tasdiqlovchi ishonchnoma ilova qilingan holda imzolanadi.
Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizada quyidagilar boʻlishi kerak:
1) ariza berilayotgan sudning nomi;
2) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning familiyasi, ismi va otasining ismi (nomi), ularning yashash joyi (joylashgan yeri) va pochta manzili;
3) arizachi yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrishni talab qilayotgan sud hujjatini qabul qilgan sudning nomi, ishning raqami, sud hujjati qabul qilingan sana;
4) arizachining fikriga koʻra, sud hujjatini qayta koʻrish uchun asos boʻlayotgan yangi ochilgan holatga koʻrsatma, ularni tasdiqlovchi hujjatlar yoki ushbu holatni tasdiqlovchi boshqa dalillar;
5) ariza berayotgan shaxsning talabi;
6) ilova qilinayotgan hujjatlarning roʻyxati.
Sudga qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizani berishda davlat boji toʻlanmaydi.
4. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, FPK 439-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan uch oylik muddatning oʻtkazib yuborilishi, qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini FPK 47-bobi tartibida qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizani qaytarish uchun yoxud uni qabul qilishni rad qilish uchun oʻz-oʻzidan asos boʻla olmaydi.
Mazkur muddatga rioya qilinganligi haqidagi masala sud tomonidan ariza bilan murojaat qilgan shaxsning iltimosnomasi boʻyicha, sud hujjatini qayta koʻrish uchun asos boʻlib hisoblanadigan holatlar ochilgan kundan olti oydan kechiktirmasdan berilgan boʻlsagina, sud majlisida muhokama qilinishi zarur.
Bunda shuni nazarda tutish lozimki, sudga murojaat qilish muddatining uzrsiz sabablarga koʻra, oʻtkazib yuborilishi, koʻrsatilgan arizani qanoatlantirishni rad qilish uchun mustaqil asos hisoblanadi va sudning ajrimida asoslantirilishi lozim.
Sudga murojaat qilish muddatini tiklash toʻgʻrisidagi masalani hal etishda nafaqat uni oʻtkazib yuborilganining uzrliligi, balki arizachi yangi ochilgan holatlar mavjudligi haqida bilgan yoki bilishi lozim boʻlgandan keyin sud hujjatini qayta koʻrish toʻgʻrisidagi ariza oʻz vaqtida berilgan yoki berilmaganligi ham inobatga olinishi lozim.
5. Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi ariza bilan sudga murojaat qilish muddatini hisoblashda, FPK 440-moddasiga asoslanish, ariza berish uchun muddat:
1) FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 1-bandida nazarda tutilgan hollarda — ish uchun jiddiy ahamiyatga ega boʻlgan holatlar ochilgan kundan eʼtiboran;
2) FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 2 va 3-bandlarida nazarda tutilgan hollarda — sudning hukmi qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran;
3) FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 4-bandida nazarda tutilgan hollarda — qayta koʻrilayotgan hal qiluv qaroriga, ajrimga yoki qarorga asos boʻlgan hukmga, hal qiluv qaroriga, ajrimga yoxud qarorga mazmunan qarama-qarshi boʻlgan sud hukmi, hal qiluv qarori, ajrimi, qarori yoxud boshqa organning qarori qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran hisoblanishi inobatga olinishi lozim.
6. Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizaning koʻrilishi FPK 47-bobi qoidalari inobatga olingan holda, tegishli sud instansiyasida ish yuritish qoidalari boʻyicha amalga oshiriladi.
Sud arizani qabul qilgandan soʻng sud majlisining vaqti va joyini belgilaydi hamda bu haqda ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qiladi. Sud majlisining vaqti va joyi haqida tegishli tartibda xabardor qilingan shaxslarning kelmaganligi uni oʻtkazilishiga toʻsqinlik qilmaydi.
FPK 442-moddasiga muvofiq sud qayd etilgan arizani sud majlisida koʻradi, ish boʻyicha yangi ochilgan holatlar mavjudligini tasdiqlash uchun taqdim etilgan dalillarni tekshiradi, ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlarini tinglaydi, sud majlisi bayonnomasida yoritilishi lozim boʻlgan boshqa zarur protsessual harakatlarni amalga oshiradi.
7. Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini qayta koʻrish toʻgʻrisidagi ariza, u sudning tegishli instansiyasiga kelib tushgan kundan eʼtiboran bir oydan oshmagan muddatda koʻriladi.
8. FPK 437-moddasining ikkinchi qismida mavjud boʻlgan, qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlarini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish asoslarining roʻyxati tugal hisoblanadi. Ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan qonun normasidan kelib chiqib, yangi ochilgan holatlar, ular ishni toʻgʻri hal etish uchun muhim ahamiyatga ega boʻlgan hollardagina sud hujjatini qayta koʻrish uchun asos hisoblanadi.
9. Ish koʻrilayotgan paytda obyektiv oʻringa ega boʻlgan va qabul qilingan sud hujjatining mazmuniga taʼsir koʻrsatadigan, ushbu hujjat chiqarilayotganda arizachi, shuningdek, sud bilmagan va bilishi mumkin boʻlmagan ishga taalluqli faktik holatlar, FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 1-bandida koʻrsatilgan yangi ochilgan holatlar hisoblanadi. Bunda shuni nazarda tutish lozimki, arizachi tomonidan ish boʻyicha taqdim etilgan yangi dalillar sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish uchun asos boʻla olmaydi.
10. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan aniqlangan, guvohning bila turib bergan yolgʻon koʻrsatuvi, ekspertning bila turib bergan yolgʻon xulosasi, atayin notoʻgʻri qilingan tarjima, qalbaki hujjatlar yoki dalillar, agar ular qonunga xilof, asossiz yoki adolatsiz qaror chiqarilishiga olib kelgan boʻlsa, sud hujjatini qayta koʻrishga asos boʻladi (FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 2-bandi ).
Taraflar, ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar, ularning vakillarining sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan aniqlangan jinoyatlari, sudyalarning ishni koʻrish va hal etishda sodir etgan jinoyatlari (FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 3-bandi ), ushbu holatlar ishning natijasiga taʼsir etgan-etmaganligidan qatʼi nazar sud hujjatini qayta koʻrish uchun asos boʻladi.
Ushbu bandning birinchi va ikkinchi xatboshilarida koʻrsatilgan jinoyat ishini reabilitatsiya asoslarisiz tugatish haqidagi sudning ajrimi, surishtiruvchi, tergovchi yoki prokurorning qarori bilan aniqlangan holatlar ham, agar sud ushbu holatlarni ish uchun muhim deb topsa, sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish uchun asos boʻla oladi (FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 1-bandi ).
11. Sudlar shuni inobatga olishi zarurki, sud hujjati qabul qilingandan soʻng vujudga kelgan holatlar ham sud hujjatlarini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish uchun asos boʻladi (FPK 437-moddasi ikkinchi qismining 4-bandi ).
Bunday asoslar boʻyicha sud hujjatlarini qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizalarni koʻrishda quyidagilarni inobatga olish zarur:
sud hujjatini qabul qilish uchun asos boʻlgan sud hujjati yoxud boshqa organ qarorining bekor qilinishi sudga murojaat qilish uchun asos boʻlganda va qayta koʻrish masalasi qoʻyilgan hollarda, sud hujjati yoxud boshqa organ qarorining bekor qilinganligi ishni koʻrish natijasiga taʼsir koʻrsatgan yoki koʻrsatmaganligini tekshirish zarur;
agar sudga murojaat qilishning asosi mazkur ish boʻyicha noqonuniy yoki asossiz sud hujjatini qabul qilishga olib kelgan bitimning qonuniy kuchga kirgan sudning hal qiluv qarori bilan haqiqiy emas deb topilganligi boʻlsa, bu holat boshqa ish boʻyicha sudning hal qiluv qarori xulosa va (yoki) asoslantiruvchi qismida nizoli yoki oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmagan bitimni haqiqiy emas deb topish yoxud oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmagan bitimning haqiqiy emaslik oqibatlarini qoʻllash toʻgʻrisidagi xulosa mavjud boʻlganda, sud hujjatini qayta koʻrish uchun asos boʻla oladi.
12. Sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizani koʻrish natijalari boʻyicha sud arizani qanoatlantirish haqida ajrim chiqaradi va sud hujjatini bekor qiladi yoxud uni qayta koʻrishni rad qiladi (FPK 443-moddasi ). Ajrim nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga tilxat olib topshiriladi yoki ularga pochta orqali yoxud elektron hujjat tarzida yuboriladi.
Sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizaning qanoatlantirilishi tegishli sud tomonidan FPK bilan ushbu instansiya sudi uchun belgilangan qoidalar boʻyicha ishni qayta koʻrish uchun asos boʻladi (FPK 445-moddasi ).
13. Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish haqidagi arizani qanoatlantirish yoki rad qilish toʻgʻrisidagi ajrimi ustidan qonunda belgilangan muddatlarda apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.
Viloyat va unga tenglashtirilgan sudlari apellyatsiya, kassatsiya va taftish instansiyalarining ajrimlarini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish haqidagi arizani qanoatlantirish yoki rad qilish toʻgʻrisidagi ajrimi ustidan tegishli yuqori instansiya sudiga taftish tartibida shikoyat (protest) berilishi mumkin.
14. Birinchi instansiya sudining sud hujjatini yangi ochilgan holat boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizani rad qilish haqidagi ajrimi ustidan berilgan xususiy shikoyat (protest) qanoatlantirilganda, apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudi FPKning 47-bobi tartibida ushbu ajrimni, shuningdek, arizachi tomonidan qayta koʻrish masalasi qoʻyilgan sud hujjatini, agar ushbu sud hujjatini qayta koʻrish uchun qonunda nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlsa, bekor qiladi. Bunday holda ish tegishli instansiya sudiga mazmunan koʻrish uchun yuboriladi.
15. Agar yuqori instansiya sudi sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizani qanoatlantirish haqidagi ajrim ustidan berilgan shikoyat (protest)ni koʻrishda ushbu ajrimni asossiz ekanligi haqida xulosaga kelsa, uni bekor qilish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi va shu bilan birga sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrishni rad qiladi.
Agar sud hujjatini qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizani qanoatlantirish haqidagi ajrim ustidan berilgan shikoyat (protest) koʻrilayotgan paytda ish boʻyicha yangi sud hujjati chiqarilgan boʻlsa, u ham bekor qilinishi lozim.
16. Agar yangi ochilgan holatlar boʻyicha bekor qilingan sud hujjati toʻliq yoki qisman ijro etilgan, ish yangidan koʻrilganda esa, boshqa hal qiluv qarori qabul qilingan holda, sud FPK 459-moddasiga muvofiq sud hujjatining qaytarma ijrosi masalasini hal etishi shart. Sud hujjatining qaytarma ijrosi masalasi sud tomonidan FPK 461-moddasida nazarda tutilgan, alohida toifadagi ishlar boʻyicha qaytarma ijroning oʻziga xos jihatlari hisobga olingan holda hal etiladi.
17. Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlarini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish yuzasidan sud amaliyotini muntazam ravishda umumlashtirishi lozim.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi K. KAMILOV
Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi I. ALIMOV
Toshkent sh.,
2019-yil 24-dekabr,
Toshkent sh.,
2019-yil 24-dekabr,
25-son
25-son
Пленума Верховного суда Республики Узбекистан
Постановление
О применении судами законодательства, регламентирующего пересмотр вступивших в законную силу судебных актов по гражданским делам по вновь открывшимся обстоятельствам
В связи с вопросами, возникающими у судов при применении норм главы 47 Гражданского процессуального кодекса Республики Узбекистан (далее — ГПК) о пересмотре по вновь открывшимся обстоятельствам судебных актов, вступивших в законную силу, а также в целях обеспечения правильного применения законодательства по данному вопросу, руководствуясь статьей 17 Закона Республики Узбекистан «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:
1. Разъяснить, что вступившее в законную силу решение суда первой инстанции может быть пересмотрено по вновь открывшимся обстоятельствам судом, принявшим это решение.
Исходя из положений главы 47 ГПК, иные акты суда первой инстанции, которыми дело не разрешено по существу (например, определения об отказе в принятии заявления или о возвращении искового заявления, об оставлении заявления без рассмотрения или прекращении производства по делу, о восстановлении или об отказе в восстановлении процессуального срока, о разъяснении решения суда, частное определение), пересмотру по вновь открывшимся обстоятельствам не подлежат.
Суды апелляционной, кассационной, ревизионной инстанций вправе пересмотреть вынесенные ими определения по вновь открывшимся обстоятельствам в случае, когда ими был изменен судебный акт нижестоящей инстанции либо принято новое решение ( статья 438 ГПК).
2. Правом на обращение в суд с заявлением о пересмотре вступившего в законную силу решения, определения или постановления (далее — судебного акта) по вновь открывшимся обстоятельствам обладают лица, участвовавшие в деле.
Поскольку в соответствии со статьей 47 ГПК правопреемство возможно на любой стадии гражданского судопроизводства, право на обращение с заявлением о пересмотре вступившего в законную силу судебного акта принадлежит также процессуальным правопреемникам лиц, участвующих в деле.
Лица, не привлеченные к участию в деле, не обладают правом на подачу заявления о пересмотре вступившего в законную силу судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам. В случае, если вступивший в законную силу судебный акт затрагивает вопрос о правах и обязанностях указанных лиц, они вправе обратиться с жалобой о проверке судом вышестоящей инстанции законности, обоснованности и справедливости судебного акта.
3. Заявление о пересмотре судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам, подается в суд в письменной форме либо в виде электронного документа, подписывается подающим его лицом или его представителем с приложением надлежаще оформленной доверенности, подтверждающей полномочия представителя.
Заявление о пересмотре вступившего в законную силу судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам должно содержать:
1) наименование суда, в который подается заявление;
2) фамилию, имя и отчество (наименование) лиц, участвующих в деле, их местожительство (местонахождение) и почтовые адреса;
3) наименование суда, принявшего судебный акт, пересмотр которого по вновь открывшимся обстоятельствам требует заявитель, номер дела, дата принятия судебного акта;
4) указание на вновь открывшееся обстоятельство, являющееся по мнению заявителя основанием для пересмотра судебного акта, со ссылкой на документы или иные доказательства, подтверждающие это обстоятельство;
5) требование лица, подающего заявление;
6) перечень прилагаемых документов.
При подаче заявления о пересмотре вступившего в законную силу судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам государственная пошлина не оплачивается.
4. Обратить внимание судов, что пропуск предусмотренного частью первой статьи 439 ГПК трехмесячного срока, сам по себе не может служить основанием для возвращения заявления о пересмотре вступившего в законную силу судебного акта в порядке главы 47 ГПК либо для отказа в его принятии.
По ходатайству лица, обратившегося с заявлением, вопрос о соблюдении указанного срока суду необходимо обсуждать в судебном заседании при условии, что ходатайство подано не позднее шести месяцев со дня открытия обстоятельств, являющихся основанием для пересмотра судебного акта.
При этом следует иметь в виду, что пропуск срока обращения в суд без уважительных причин является самостоятельным основанием для отказа в удовлетворении указанного заявления, что должно быть мотивировано в определении суда.
При решении вопроса о восстановлении срока на обращение в суд необходимо учитывать не только уважительность причин его пропуска, но и своевременность подачи заявления о пересмотре судебного акта после того, как заявитель узнал или должен был узнать о наличии вновь открывшихся обстоятельств.
5. При исчислении срока обращения в суд с заявлением о пересмотре вступившего в законную силу судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам, надлежит руководствоваться статьей 440 ГПК, имея в виду, что срок для подачи заявления исчисляется:
1) в случаях, предусмотренных пунктом 1 части второй статьи 437 ГПК, — со дня открытия обстоятельств, имеющих существенное значение для дела;
2) в случаях, предусмотренных пунктами 2 и 3 части второй статьи 437 ГПК, — со дня вступления в законную силу приговора суда;
3) в случаях, предусмотренных пунктом 4 части второй статьи 437 ГПК, — со дня вступления в законную силу приговора, решения, определения, постановления суда или постановления иного органа, противоположного по своему содержанию решению, определению либо постановлению, на которых было основано пересматриваемое решение, определение или постановление.
6. Рассмотрение заявления о пересмотре вступившего в законную силу судебного акта осуществляется по правилам производства в суде соответствующей инстанции с учетом положений главы 47 ГПК.
После принятия заявления суд назначает время и место судебного заседания и извещает об этом участвующих в деле лиц. Неявка лиц, надлежащим образом извещенных о времени и месте судебного заседания, не является препятствием для его проведения.
В соответствии со статьей 442 ГПК суд рассматривает указанное заявление в судебном заседании, исследует доказательства, представленные в подтверждение наличия по делу вновь открывшихся обстоятельств, заслушивает объяснения участвующих в деле лиц, совершает иные необходимые процессуальные действия, которые подлежат отражению в протоколе судебного заседания.
7. Заявление о пересмотре вступившего в законную силу судебного акта рассматривается в судебном заседании в срок, не превышающий одного месяца со дня его поступления в суд соответствующей инстанции.
8. Перечень оснований для пересмотра вступивших в законную силу судебных актов по вновь открывшимся обстоятельствам, содержащийся в части второй статьи 437 ГПК, является исчерпывающим. Исходя из нормы закона, предусмотренной в части второй данной статьи, вновь открывшиеся обстоятельства могут являться основанием для пересмотра судебного акта лишь в случаях, если они имеют существенное значение для правильного разрешения дела.
9. Вновь открывшимися обстоятельствами, указанными в пункте 1 части второй статьи 437 ГПК, являются относящиеся к делу фактические обстоятельства, объективно имевшие место на время рассмотрения дела и способные повлиять на существо принятого судебного акта, о которых не знал и не мог знать заявитель, а также суд при вынесении данного акта. При этом необходимо иметь в виду, что представленные заявителем новые доказательства по делу не могут служить основанием для пересмотра судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам.
10. Судам следует иметь в виду, что установленные вступившим в законную силу приговором заведомо ложное показание свидетеля, заведомо ложное заключение эксперта, заведомо неправильный перевод, подложность документов либо доказательств, являются основанием для пересмотра судебного акта, если они повлекли принятие незаконного, необоснованного или несправедливого решения ( пункт 2 части второй статьи 437 ГПК).
Преступления сторон, других лиц, участвующих в деле, их представителей, преступления судей, совершенные при рассмотрении и разрешении дела и установленные вступившим в законную силу приговором ( пункт 3 части второй статьи 437 ГПК), являются основанием для пересмотра судебного акта независимо от того, повлияли ли эти обстоятельства на результат рассмотрения дела.
Обстоятельства, указанные в абзацах первом и втором настоящего пункта, установленные определением суда, постановлением дознавателя, следователя или прокурора о прекращении уголовного дела по нереабилитирующим основаниям, также могут служить основанием для пересмотра судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам, если суд признает эти обстоятельства существенными для дела ( пункт 1 части второй статьи 437 ГПК).
11. Судам необходимо учитывать, что основанием для пересмотра судебных актов по вновь открывшимся обстоятельствам могут являться также обстоятельства, возникшие после принятия судебного акта ( пункт 4 части второй статьи 437 ГПК).
При рассмотрении заявлений о пересмотре судебных актов по этим обстоятельствам, необходимо учитывать следующее:
в случае, когда поводом для обращения в суд явилась отмена судебного акта либо постановления иного органа, послужившего основанием для принятия судебного акта, о пересмотре которого поставлен вопрос, необходимо проверять, повлияла ли отмена акта суда либо постановления иного органа на результат рассмотрения дела;
если мотивом обращения в суд явилось признание вступившим в законную силу решением суда недействительной сделки, повлекшей принятие незаконного или необоснованного судебного акта по данному делу, то это обстоятельство может служить основанием для пересмотра судебного акта при наличии вывода о признании недействительной оспоримой или ничтожной сделки либо о применении последствий недействительности ничтожной сделки в резолютивной и (или) мотивировочной части решения суда по другому делу.
12. По результатам рассмотрения заявления о пересмотре судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам суд выносит определение об удовлетворении заявления и отменяет судебный акт либо отказывает в его пересмотре ( статья 443 ГПК). Копия определения вручается под расписку лицам, участвующим в деле, или направляется им по почте либо в виде электронного документа.
Удовлетворение заявления о пересмотре судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам является основанием для повторного рассмотрения дела соответствующим судом по правилам, установленным ГПК для суда данной инстанции ( статья 445 ГПК).
13. На определение, суда первой инстанции об удовлетворении или отклонении заявления о пересмотре решения по вновь открывшимся обстоятельствам может быть подана частная жалоба (протест) в апелляционном или кассационном порядке, в установленные законом сроки.
На определения апелляционной, кассационной и ревизионной инстанций областных и приравненных к ним судов об удовлетворении либо отказе в удовлетворении заявления о пересмотре судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам может быть подана жалоба (протест) в соответствующий суд вышестоящей инстанции в ревизионном порядке.
14. При удовлетворении частной жалобы (протеста) на определение суда первой инстанции об отказе в пересмотре судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам суд апелляционной, кассационной или ревизионной инстанции в порядке главы 47 ГПК отменяет данное определение, а также судебный акт, о пересмотре которого ставился вопрос заявителем, если имелись предусмотренные законом основания для пересмотра данного судебного акта. Дело в указанном случае направляется в суд соответствующей инстанции, для рассмотрения по существу.
15. В случае, если суд вышестоящей инстанции при рассмотрении жалобы (протеста) на определение об удовлетворении заявления о пересмотре судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам придет к выводу о необоснованности данного определения, он принимает решение о его отмене и одновременно отказывает в пересмотре судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам.
Если ко времени рассмотрения жалобы (протеста) на определение суда об удовлетворении заявления о пересмотре судебного акта по делу вынесен новый судебный акт, то он также подлежит отмене.
16. В случае, если судебный акт, отмененный по вновь открывшимся обстоятельствам, исполнен полностью или частично, а при новом рассмотрении дела принято другое решение, суд в соответствии со статьей 459 ГПК обязан решить вопрос о повороте исполнения судебного акта. Вопрос о повороте исполнения судебного акта, разрешается судом с учетом особенностей поворота исполнения по отдельным категориям дел, предусмотренных статьей 461 ГПК.
17. Суду Республики Каракалпакстан, областным и Ташкентскому городскому судам следует регулярно обобщать судебную практику по пересмотру вступивших в законную силу судебных актов по вновь открывшимся обстоятельствам.
Председатель Верховного суда Республики Узбекистан К. КАМИЛОВ
Секретарь Пленума, судья Верховного суда И. АЛИМОВ
г. Ташкент,
24 декабря 2019 г.,
г. Ташкент,
24 декабря 2019 г.,
№ 25
№ 25