UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирининг

буйруғи

НИЗОМ

РЎЙХАТИ

ЖАДВАЛИ

ТАХМИНИЙ МУДДАТЛАРИ

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 25 декабдаги ПҚ-4076-сон «Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қарорига мувофиқ буюраман:

1. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Давлат хавфсизлик хизмати, Миллий гвардияси ва Соғлиқни сақлаш вазирлиги билан келишилган.

Ўзбекистон Республикаси мудофаа вазирининг 2019 йил 20 декабрдаги 1236-сонли буйруғига ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги

Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 25 декабрдаги ПҚ-4076-сон «Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари (кейинги ўринларда Қуролли Кучлар деб юритилади) авиациясининг учувчилар таркиби ва Қуролли Кучлар резерви ва захирасида турган учувчилар таркиби, учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҳарбий таълим муассасалари (кейинги ўринларда УТТ ҲТМ деб юритилади) курсантлари, ушбу йўналиш бўйича ҳарбий таълим муассасаларига ўқишга кираётган фуқароларни (кейинги ўринларда учувчилар таркиби деб юритилади) тиббий кўрикдан ўтказиш тартибини белгилайди.

1-боб. Умумий қоидалар

1. Тиббий кўрикдан ўтказиш қуйидагиларни аниқлаш мақсадида ўтказилади:

учувчилар таркибини соғлиғининг ҳолатига кўра учувчилик ишига, Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг (кейинги ўринларда номзодлар деб юритилади) бошқарув органлари, Қуролли Кучлар авиацияси ҳарбий қисм (муассаса)ларида учувчилик ҳарбий-ҳисоб ихтисослиги бўйича хизматга (ишга, ўқишга) яроқлилигини аниқлаш;

улар соғлиғининг ҳолатига кўра Қуролли Кучлар авиацияси турлари ва учувчилик ҳарбий-ҳисоб ихтисослиги бўйича фуқароларни тўғри тақсимлашга кўрсатмалар бериш;

учувчилар таркиби томонидан улар ҳарбий хизматни (ҳарбий йиғинларни) ўташ даврида орттирилган касаллик, шикастланиш, ярадорлик, жароҳатларнинг сабабий боғлиқлигини аниқлаш (кейинги ўринларда касаллик, шикастланиш, ярадорлик, жароҳатларнинг сабабий боғлиқлиги деб юритилади);

учувчилар таркибига тиббий-ижтимоий ёрдам кўрсатилишини ва уларга реабилитациянинг амалга оширилишининг муддати, ҳажми ва турларини белгилаш.

2. Учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлигида (кейинги ўринларда Мудофаа вазирлиги деб юритилади), шунингдек ташкилий-штат тузилмаларида учувчилар таркиби бўлган бошқа вазирликлар ва идораларда (кейинги ўринларда вазирлик ва идоралар деб юритилади) ўтказилади.

3. Мудофаа вазирлиги муассасаларида учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш учун тиббий-учувчилик комиссиялари (кейинги ўринларда ТУК деб юритилади) ташкил этилади. Зарурат туғилганда вазирлик ва идоралар мазкур Низомнинг 15-бандида кўрсатилган учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш учун Мудофаа вазирлигининг ҳарбий-тиббий муассасаларида тузилган ТУКларга юборади.

ТУК таркибига раис, раис ўринбосари ва комиссия аъзолари: терапевт, невропатолог, жарроҳ, отоларинголог, офтальмолог киради. Тиббий кўрикни ўтказиш учун бошқа мутахассислар ҳам жалб қилиниши мумкин.

4. ТУКга қуйидаги вазифалар юклатилади:

мазкур Низомнинг 6-бандида кўрсатилган шахсларни тиббий кўрикдан ўтказиш;

ҳарбий қисмларда (муассасаларда) учувчилар таркибини даволаш-соғломлаштириш ишларини ва уларни мунтазам равишда тиббий кўрикдан ўтказилишини назорат қилиш;

учувчилар таркибининг соғлиғи ва психологик ҳолатига учувчилик ишининг таъсирини аниқлаш;

учувчилар таркибининг юқори профессионал иш қобилиятини сақлаш ва соғлиғини мустаҳкамлаш бўйича таклифларни ишлаб чиқиш учун тиббий текширув натижаларини йиғиш, умумлаштириш ва таҳлил қилиш;

учувчилар таркиби соғлиғи ҳолатига касбий омилларнинг салбий таъсирини камайтиришга қаратилган таклифларни ишлаб чиқиш;

ҳарбий хизматчилар, ҳарбий йиғинларни ўтаётган фуқаролар, ҳарбий хизматни (ҳарбий йиғинлар) ўтаб бўлган фуқароларда касаллик, шикастланиш, ярадорлик, жароҳатлар ҳамда уларни ўлимга олиб келган касаллик, шикастланиш, ярадорлик, жароҳатларнинг сабабий боғлиқлигини аниқлаш;

учувчилик ишидан кетаётган вақтида фуқароларнинг соғлиғи ҳолати бўйича учувчилик ишига яроқлилигини аниқлаш;

илмий-тадқиқот ишларни олиб бориш;

ТУК ишида иштирок этаётган шифокор-мутахассис ва ўрта тиббиёт ходимларни тайёрлаш.

5. ТУК ишини назорат қилиш, уларга услубий ва амалий ёрдам кўрсатиш Мудофаа вазирлигининг марказий ҳарбий-тиббий комиссияси (кейинги ўринларда МҲТК деб юритилади) зиммасига юкланади.

6. ТУК томонидан Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 15 февралдаги 111-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси давлат авиацияси авиация ходимларига тегишли лавозимлар рўйхатида назарда тутилган лавозимни эгаллаб турган, шунингдек юқорида кўрсатилган лавозимларда хизматни ўташ учун сараланган шахслар, УТТ ҲТМ га ўқишга кираётган номзодлар, УТТ ҲТМ курсантлари тиббий кўрикдан ўтказилиши лозим.

7. Тиббий комиссияларнинг тузилиш тартиби, уларнинг ҳуқуқлари ва мажбуриятлари Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 3147, 2019 йил 3 апрель) мувофиқ белгиланади.

2-боб. Учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби

8. Учувчилар таркибининг тиббий текшируви ва тиббий кўрикдан ўтказиш мазкур Низом, учувчилар таркибининг ҳарбий-тиббий экспертизаси мақсадида амалдаги текширув услублари ва МҲТК кўрсатмаларига мувофиқ амалга оширилади.

Тиббий текширув — бу тиббий кўрикдан ўтказишдан олдин амалга ошириладиган фуқаронинг шикоятларини йиғиш ва таҳлил қилиш, унинг анамнез маълумотлари ва кўриги, лаборатор, инструментал, морфологик ва бошқа таҳлиллар ўтказиш ёрдамида диагностик тадбирлар комплексидир.

Тиббий кўрикдан ўтказишдан олдин учувчилар таркибининг соғлиғи ҳолати, организмнинг парвозга физиологик мослашувчанлиги, парашют билан сакрашини аниқлаш мақсадида мазкур Низомнинг 1-иловасига мувофиқ мажбурий лаборатор — инструментал текширувлар рўйхатига киритилган диагностик текширувлар амалга оширилади.

Зарурат туғилганда тиббий кўрсатмаларга асосан бошқа диагностик текширувлар ўтказилиши ҳам мумкин.

Тиббий кўрикдан ўтказиш деганда учувчилик ишига, учувчиларнинг ҳарбий-ҳисоб ихтисослиги бўйича хизматга (ишга, ўқишга) яроқлилигини аниқлаш мақсадида Қуролли Кучлар авиациясининг турлари бўйича учувчилар таркибини тўғри тақсимлаш учун уни ўтказиш вақтида учувчилар таркибининг соғлиғи ҳолати ва жисмоний ривожланганлигини ўрганиш ва баҳолаш тушунилади, шунингдек мазкур Низомда кўзда тутилган бошқа масалаларни ёзма равишда хулоса чиқариш билан ҳал қилиш тушунилади.

9. Фуқароларни тиббий кўрикдан ўтказиш касаллик, шикастланиш, ярадорлик, жароҳатларнинг якунида, айрим ҳолатларда эса аниқланган тиббий-эксперт якунида амалга оширилади.

10. ТУК ўз хулосаларини маслаҳатлашган ҳолда, йиғилишда қатнашаётган комиссия аъзоларининг кўпчилик овози билан қабул қилади. ТУК хулосалари барча мансабдор шахслар томонидан бажарилиши лозим.

11. Тиббий кўрикдан ўтказиш кундузги ёруғликда, бундай ишлар учун махсус мўлжалланган жиҳозланган хоналарда амалга оширилади. Ёруғлик етарли даражада бўлмаса, тиббий кўрикдан ўтказиш учун етарли даражада бўлган сунъий ёруғликда амалга оширилади.

Шифокор-мутахассисларнинг хоналари мазкур Низомнинг 2-иловасида кўрсатилган ТУК шифокор-мутахассислар хоналарининг жиҳозланиши лозим бўлган дори воситалари ва тиббий анжомларининг рўйхатига асосан тиббий кўрикни ўтказиш учун зарурий дори воситалари ва тиббиёт анжомлари билан таъминланади.

ТУК томонидан иш куни мобайнида 25 кишидан ортиқ бўлмаган учувчилар таркиби, УТТ ҲТМ га ўқишга кираётган 30 кишидан ортиқ бўлган номзодлар тиббий кўрикдан ўтказилади.

12. Фуқаро ёки унинг қонуний вакили ТУК нинг хулосасидан норози бўлган тақдирда МҲТКга ёки судга мурожаат қилиши мумкин.

13. ТУК томонидан чиқарилган хулоса, агар хулосада бошқа муддат белгиланмаган бўлса, тиббий кўрикдан ўтказиш санасидан бошлаб бир йил мобайнида ҳақиқий ҳисобланади. ТУК томонидан такрорий ёки навбатдаги хулоса қабул қилинганда, аввалги хулоса бекор қилинади (учувчилик ишига вақтинчалик яроқсизлиги ва касаллик, шикастланиш, ярадорлик, жароҳатларнинг сабабий боғлиқлиги тўғрисидаги ТУК нинг хулосаси бундан мустасно). Агар ТУК нинг хулосаси белгиланган муддатда ижро этилмаган бўлса, тиббий кўрикдан ўтказилган шахснинг аризаси ёки ҳарбий-тиббий муассасалар шифокор-мутахассисларининг хулосасида кўрсатилган муддатдан қатъи назар, ушбу шахснинг соғлиғи ҳолатида яққол ўзгаришлар қайд этилса, тиббий кўрикдан қайтадан ўтказилади.

14. ТУК хулосасининг амал қилиш муддати тугаган учувчилар таркибига парвозларни амалга оширишга рухсат берилмайди. Алоҳида вазиятларда, махсус вазифаларни бажаришда, бирор-бир сабабларга кўра айрим шахсларнинг тиббий кўригини белгиланган муддатда ўтказишнинг иложи бўлмаса, Мудофаа вазирлиги Ҳаво ҳужумидан мудофаа қўшинлари ва Ҳарбий ҳаво кучлари (кейинги ўринларда ҲҲМҚ ва ҲҲК деб юритилади) тиббий таъминот хизмати бошлиғи ҳамда МҲТК раиси билан келишилган ҳолда ҳарбий қисм (муассаса) тиббиёт хизмати бошлиғи чуқурлаштирилган тиббий текширувдан ўтказгандан кейин ТУК нинг охирги хулосасига мувофиқ учувчилик ишини давом эттириш учун бир ой муддатга рухсат бериши мумкин.

15. Фуқаронинг учувчилик ишига, учувчилар ҳарбий-ҳисоб ихтисослиги бўйича хизматга (ишга, таълимга) яроқлилиги ТУК томонидан фуқароларнинг соғлиғи ҳолати талабларига мувофиқ белгиланади.

Учувчилар таркибининг соғлиғи ҳолатига қўйилган талаблар — учувчилар таркибининг соғлиғи ҳолати ва жисмоний ривожланганлигини тавсифловчи тиббий кўрсаткичлар, уларга асосан учувчилик иши, учувчилик таълими, тегишли учувчилар ҳарбий-ҳисоб мутахассислиги бўйича хизматга (ишга) яроқлилик тоифаси белгиланади.

Фуқароларнинг соғлиғи ҳолатига қўйилган талаблар мазкур Низомнинг 3-иловасига мувофиқ касалликлар ва жисмоний нуқсонлар жадвали ҳамда алоҳида моддага бериладиган шарҳларда (кейинги ўринда Касалликлар жадвали деб юритилади), шунингдек мазкур Низомнинг 4-иловасига мувофиқ меъёрда ва овқатланиш бузилишида бўй ва тана вазни нисбатининг жадвалида (кейинги ўринларда бўй ва тана вазни нисбатининг жадвали деб юритилади) белгиланган.

16. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар касалликлар жадвалининг қуйидаги устунлари бўйича тақсимланади:

I устун — УТТ ҲТМ га ўқишга кираётган номзодлар ва УТТ ҲТМ курсантлари (IV-V босқич курсантлари бундан мустасно);

II устун — қирувчи-самолётлар, бомбардимончи самолётлар, ҳужумчи самолётларда учувчи учувчилар ва штурманлар;

III устун —поршенли ва транспорт самолётларида учувчи учувчилар ва штурманлар;

IV устун — барча турдаги вертолётларда учувчи учувчилар, учувчи-операторлар, штурманлар;

V устун — учувчи экипажларининг бошқа аъзолари, парашютчилар, учувчисиз учиш аппарати бўлинмаларининг учувчи-оператор, штурман-операторлари (кейинги ўринларда УУА операторлари деб юритилади);

VI устун — парвоз бошқарувчилари.

УТТ ҲТМ нинг IV-V босқич курсантлари учиш аппаратларини турига қараб парвозларни бажаришда, Касалликлар жадвалининг тегишли устунлари бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

17. ТУК хулосасида ташхис, касаллик, шикастланиш, ярадорлик, жароҳатларнинг сабабий боғлиқлиги кўрсатилиши зарур. Ундан кейин учувчилик ишига (учувчилик таълими, парашют билан сакраш, УУА операторлик иши, парвозлар бошқарувига) яроқлилик тоифасини белгилайдиган моддалар (моддаларнинг бандлари) ва Касалликлар жадвали устунлари ёзилади. Бундан ташқари учувчилик ишига ёки ҳарбий мутахассислик бўйича ишга яроқсиз деб хулоса чиқарилганида, ТУК томонидан ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси, шунингдек, касаллик, шикастланиш, ярадорлик, жароҳатларнинг сабабий боғлиқлиги тўғрисидаги хулоса, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 25 декабрдаги ПҚ-4076-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисидаги низом талабларига мувофиқ чиқарилади.

ТУК учувчилик ишига яроқлилик ёки чекланган равишда яроқлилик тўғрисидаги хулосани чиқарганда МҲТК раисининг рухсати билан муддатдан олдин (олти ёки ўн икки ойдан сўнг) қайта тиббий кўрикдан ўтказишни белгилаши, ҳамда кейинги тиббий кўрикдан ўтказиш стационар шароитда амалга оширилиши зарурлигини кўрсатиб ўтиши керак.

18. Касалликлар жадвали айрим моддалар (моддалар бандлари) бўйича якка тартибдаги баҳолашни кўзда тутган ҳолатларда, тиббий кўрикдан ўтаётган шахс учувчилик ишига яроқли, чекланган равишда яроқли ёки яроқсиз деб топилиши мумкин. Бунда қуйидагиларни инобатга олиш зарур:

касалликнинг ривожланиш даражаси;

патологик жараённинг қайталаниши;

мавжуд бўлган бузилишларнинг компенсация даражаси;

соғлиғи ҳолатида ўзгаришлар мавжуд бўлганда учувчилик ишидаги тажрибаси;

учувчилик ишини давом эттиришда касалликнинг ривожланиш эҳтимоли;

учувчилик ишини бажариш сифатига касалликнинг таъсири;

индивидуал-психологик хусусиятлари;

учувчилик мутахассислиги, хизмат стажи, тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг малакаси ва аниқ мақсадга йўналтирилгани;

бажарилаётган учувчилик ишининг характери;

учувчилик ишида келгусида фойдаланиш мақсадга мувофиқлиги.

19. Учувчилик ишига (учувчилик таълимига) яроқлилиги тўғрисидаги хулоса парашют билан сакрашга ва ердаги катапульта воситасидан ирғишга яроқли эканлигини кўзда тутади. Агар тиббий кўрикдан ўтаётган шахс соғлиғи ҳолати сабабли парашют билан сакраш ва ердаги катапульта воситасида ирғишни бажара олмаса, ТУК хулосасида у парашют билан сакраш ва ердаги катапульта воситасида ирғишга вақтинчалик яроқсиз деб кўрсатиб ўтади.

Учувчилик ишига яроқли ёки чекланган равишда яроқли деб топилган учувчилар ва штурманлар парвозларини бошқаришга рухсат этилади.

20. Учувчилик ишига чекланган равишда яроқли деб топилган шахслар, авиация турларига уларнинг тааллуқлилигига мувофиқ Касалликлар жавалининг чекланишлар билан рухсат этилган устунлари бўйича ҳамда учувчилик ишига соғлиғи ҳолатининг паст талабларига эга бўлган устунлар бўйича яроқли деб топилганлар ҳисобланади.

21. Учувчилик ишига (учувчилик таълимига) вақтинча яроқсизлик деганда учувчилар таркиби ва УТТ ҲТМ курсантлари ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажариш билан парвоздан вақтинчалик озод қилиниши учувчилар таркиби учун 45 кунгача, курсантлар учун 30 кунгача тушунилади. Учувчилар таркиби ва учувчилар экипажининг бошқа аъзолари, УТТ ҲТМ курсантлари ҳарбий хизматга вақтинчалик яроқсизлиги Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг ҳарбий хизматни ўташ тартиби ҳақидаги низомга мувофиқ қўшимча таътил берилишини назарда тутади. Ҳар йили кўрсатилган шахсларга ҳарбий санаторийларда тиббий реабилитация учун профилактик дам олиш мақсадида қўшимча 15 суткалик таътил берилади. Кўрсатилган муддат тугагач ТУК да тиббий кўрикдан қайта ўтказилади ва учувчилик ишига (учувчилик таълимига) яроқлилик ёки яроқсизлик ҳақидаги масала ҳал этилади.

Зарурат туғилганда, касаллик сабабли таътил ёки парвоздан озод этилиши ТУК нинг хулосаси билан узайтирилиши мумкин, бироқ ҳар сафар 30 суткадан ошмаслиги зарур. Даволаш муассасалари, санаторийлар ва касаллиги туфайли таътилда узлуксиз бўлишнинг умумий муддати унинг учувчилик ишига, шунингдек ҳарбий хизматга яроқли ёки яроқсизлик тоифаси тўғрисидаги якуний хулосаси чиқарилгунга қадар 4 ойдан ошмаслиги керак. Зарурат туғилганда даволаниш ёки касаллиги туфайли таътил муддати 4 ойдан ортиқ давом этиш масаласи қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ тақдим қилинади.

Касаллиги туфайли таътил навбатдаги таътил билан алмаштирилиши тақиқланади. Ҳарбий қисм (муассаса), УТТ ҲТМ, ҳарбий тиббий муассасаларнинг шифокорлари учувчилар таркиби ва УТТ ҲТМ курсантларини 6 кунгача парвозлардан ёки хизмат вазифасидан тўлиқ озод қилинишлари тўғрисида хулоса чиқаришлари мумкин. Озод қилиш муддатини янада узоқ вақтга тақдим қилиш зарурияти туғилганда, ушбу масала ТУК томонидан ҳал этилади.

3-боб. УТТ ҲТМ га ўқишга кирувчи номзодлар ва УТТ ҲТМ курсантларини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби

22. Номзодларни тиббий кўрикдан ўтказиш икки босқичда амалга оширилади:

дастлабки босқич — Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар мудофаа ишлари бошқармаси (кейинги ўринларда МИБ деб юритилади) ҳузуридаги тиббий комиссиялар томонидан;

якуний босқич — УТТ ҲТМ ҳузуридаги ТУК томонидан.

МИБ ҳузуридаги тиббий комиссиялар УТТ ҲТМга ўқишга кираётган номзодларни тиббий кўрикдан ўтказиш вақтида ТУК ҳуқуқларидан фойдаланадилар.

23. МИБ ҳузуридаги тиббий комиссиясининг катта шифокори номзодларни тиббий кўрикдан ўтказишдан олдин комиссия аъзолари билан ўтказилган тиббий текширув натижалари, амбулатор беморнинг тиббий варақаси, психоневрологик, наркологик, силга қарши ва тери-таносил диспансерларида ҳисобда турганлиги ҳақидаги маълумотларни (маълумотномалар) ўрганиб чиқади.

24. Тиббий кўрикдан ўтказиш жараёнида ранг ажратиш қобилияти меъёрида, ҳар бир кўзида коррекциясиз кўриш ўткирлиги 1,0 дан кам бўлмаган, артериал қон босими 130/80 мм дан ошмаган ва 105/70 мм дан паст бўлмаган, бўйи 170 см дан кам ва 186 см дан юқори бўлмаган, оёқ узунлиги 80 см дан кам бўлмаган, қўл узунлиги 76 см кам бўлмаган, ўтирган ҳолатда бўй узунлиги 80 см дан кам ва 97 см дан юқори бўлмаган, тана вазни 60 кг дан кам ва 90 кг дан кўп бўлмаган ҳамда, тана вазни индекси (кейинги ўринларда ТВИ деб юритилади) 19 дан кам бўлмаган номзодлар сараланади.

Ушбу талабларга жавоб берадиган номзодлар мазкур Низомнинг 1-иловасида кўрсатилган мажбурий лаборатор — инструментал текширувлар рўйхатига мувофиқ диагностик текширувлардан ўтказилади.

25. МИБ ҳузуридаги тиббий комиссиянинг шифокор-мутахассислари номзодларни мукаммал клиник текширувдан ўтказади. Номзодларни тиббий кўрикдан ўтказиш вақтида қуйидаги мажбурий текширувлар ўтказилади: дозаланган жисмоний юклама билан синама, ранг сезувчанлигини текшириш, кўриш ўткирлигини текшириш, тинчлик ва циклоплегия пайтида рефракциянинг скиаскопик текшируви, бурун орқали нафас олишини, ҳид сезишини, шивирлаб гапирганда эшитишини, қулоқларнинг барофункциясини, (ўрнатилган усуллардан бири билан) вестибуляр ва отолит аппаратини текшириш. Бошнинг сочли қисмида ва юзида тери чандиқлари мавжуд бўлганда электроэнцефалография ўтказилади, умуртқа поғонасининг қийшиқлиги аниқланганда икки проекцияларда (фронтал ва сагиттал) умуртқа поғонасининг рентгенографияси ўтказилади.

26. Текширув натижалари ва шифокор-мутахассисларнинг хулосалари мазкур Низомнинг 5-иловасига мувофиқ учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҳарбий-таълим муассасасига ўқишга кирувчи шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига ёзилади.

Номзодларда УТТ ҲТМ га ўқишга кириш учун тўсқинлик қилувчи касалликлар, жароҳатларнинг асоратлари мавжуд бўлганда кейинги текширувлар тўхтатилади ва учувчилик таълимига яроқсизлик ҳақидаги хулоса чиқарилади.

27. УТТ ҲТМга ўқишга кираётган номзодлар ташхисга аниқлик киритиш учун давлат соғлиқни сақлаш тизимидаги даволаш-профилактика муассасаларига амбулатор ёки стационар равишда тиббий текширувларни ўтказишга юборилади.

Ўтказилган таҳлиллар натижаларига кўра мазкур Низомнинг 6-иловасига мувофиқ соғлиқ ҳолатини текшириш тўғрисидаги далолатнома тузилади, ушбу далолатнома даволаш — профилактика муассасасининг бош шифокори ҳамда текширувни ўтказган шифокор имзолари билан имзоланади ва даволаш — профилактика муассасасининг гербли муҳри билан муҳрланади.

28. МИБ ҳузуридаги тиббий комиссиянинг хулосасидан норози бўлган номзодлар унинг хулосаси қайта кўриб чиқилиши учун Қорақалпоғистон Республикаси (вилоят) муқобил тиббий комиссиясига, Республика муқобил тиббий комиссиясига (кейинги ўринларда РМТК деб юритилади) ёки МҲТК га юборилади.

29. Ҳарбий хизматчилар таркибидан бўлган номзодлар икки босқичдан иборат бўлган тиббий кўрикдан ўтказилади:

дастлабки тиббий кўрикдан ўтказиш учун МҲТК раиси томонидан белгиланган ҳарбий-тиббий комиссиялардан (кейинги ўринларда ҲТК деб юритилади) бирига ёки ТУК га юборилади;

якуний тиббий кўрикдан ўтказиш учун — УТТ ҲТМ ҳузуридаги ТУК га юборилади.

30. ТУК (ҲТК) га юборилгунга қадар номзодлар мазкур Низомнинг 1-иловасида кўрсатилган мажбурий лаборатор — инструментал текширувлар рўйхатига мувофиқ диагностика текширувларидан ўтказилади. Ҳарбий қисм (муассаса) тиббиёт хизмати бошлиғи томонидан номзоднинг соғлиғи ҳолати, ҳаёт мобайнида ўтказган касалликлари ва жароҳатлари, ташхиси ва УТТ ҲТМ га юбориш мақсадга мувофиқлиги ҳақидаги ўзининг фикрини қисқача эпикризини тиббий китобча ва тиббий тавсифномасига киритилади.

Мазкур Низомнинг 5-иловасига мувофиқ учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҳарбий таълим муассасасига ўқишга кираётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақаси ва ҳарбий хизматчининг бошқа тиббий ҳужжатлари УТТ ҲТМ га муҳрланган ҳолатда жўнатилади.

ТУК хулосасидан норози бўлган ҳарбий хизматчилар таркибидан бўлган номзодлар МҲТКга назорат тиббий текширувдан ўтиш учун юборилади.

31. УТТ ҲТМ га ўқишга кираётган номзодлар УТТ ҲТМ ҳузуридаги ТУК да якуний тиббий кўрикдан ўтказилади.

Тиббий кўрикдан ўтказишдан аввал ТУК раиси ва УТТ ҲТМ тиббиёт хизмати бошлиғи комиссия аъзоларини дастлабки танлов материаллари билан таништиради.

Номзодларни УТТ ҲТМ га келган куни тиббий кўрикдан ўтказиш тақиқланади. ТУК дан ўтказилгунга қадар номзодларни ишга ва жисмоний тадбирларга жалб қилиш тақиқланади.

32. Шифокор-мутахассислар ҳар бир номзодни соғлиғи ҳолати юзасидан шикоятлари бўлмаса ҳам, мукаммал ва диққат билан текширишлари зарур.

Мазкур Низомнинг 5-иловасига мувофиқ учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҳарбий таълим муассасасига ўқишга кираётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақаларини тўлдирилганда шифокор-мутахассислар тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг шикоятлари, анамнез маълумотлари, текширув натижалари, ташхис ва учувчилик таълимига яроқлилик тоифасини ёзишлари шарт.

33. Ҳар бир шифокор-мутахассис ўз йўналиши бўйича қўйилган хулосасининг тўлиқлиги, текширув аниқлиги ва тўғрилигига, комиссия иши ва комиссиянинг хулосалари тўғрилигига эса — ТУК раиси жавобгар ҳисобланади. ТУК мутахассисларининг бири томонидан номзодларда УТТ ҲТМ га ўқишга кириш учун тўсқинлик қилувчи бирон-бир касаллик аниқланса, ушбу номзодлар қолган шифокор-мутахассисларнинг қўригидан ўтишади, бироқ махсус текширувлардан озод қилинадилар.

34. Барча номзодлар учун тиббий кўрикдан ўтказиш бошланишидан олдин қуйидагилар амалга оширилади:

қон ва сийдикнинг клиник текшируви;

қорин бўшлиғи ва сийдик ажратиш тизими аъзоларининг ультратовуш текшируви;

кўкрак қафаси аъзоларининг флюорографик текшируви;

бурун ёндош бўшлиқлари рентгенографияси;

фиброгастродуоденоскопия.

Умуртқа поғонасининг рентгенографияси кўрсатмаларга асосан ўтказилади, тиббий кўрикдан ўтказиш куни эса тана ҳароратини ўлчаш, антропометрия ва шифокор-мутахассислар кўриги ўтказилади.

35. УТТ ҲТМ амалга ошириладиган тиббий кўрикдан ўтказиш вақтида номзодларда учувчилик таълимига тўсқинлик қилувчи касаллик ёки жисмоний нуқсонлар аниқланмаса, уларга якуний хулосани чиқаришдан олдин ТУК томонидан қуйидаги махсус текширувлар амалга оширилади:

мўътадил даражадаги гипоксияга чидамлилигини аниқлаш учун барокамерали текширув;

вестибуляр аппаратни кумуляция билан қўзғатувчи усуллардан бири билан текшириш — икки дақиқалик Кориолис тезлашишини узуклик кумуляциясининг таъсири ёки уч дақиқалик Кориолис тезлашишини узликсиз кумуляцияси;

Хилов арғимчоғида текшириш;

тонал аудиометрия-кўрсатмаларга асосан.

Бир кунда барокамерадаги синовлар, вестибуломертия ва Хилов арғимчоғида текширувларни ўтказиш тақиқланади.

36. Ҳар бир номзоднинг текширув натижалари ТУК йиғилишларида муҳокама қилинади, мазкур Низомнинг 7-иловасига мувофиқ тиббий-учувчилик комиссиясининг йиғилишлар баённомалари китобига ёзилади, ТУК хулосаси мазкур Низомнинг 5-иловасига мувофиқ учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҳарбий таълим муассасасига ўқишга кираётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақалари, шу жумладан ҳарбий хизматчиларнинг тиббий китобчасига ҳам киритилади. ТУК хулосаси тиббий комиссия (ҲТК, ТУК) тузилган ҳарбий қисмнинг (муассасанинг) муҳри билан тасдиқланиши зарур.

37. Тиббий кўрикдан ўтказиш натижаларига кўра тиббий комиссия, ТУК (ҲТК) томонидан номзодларга нисбатан қуйидаги мазмунда хулосалар қабул қилади:

учувчилик таълимига яроқли;

учувчилик таълимига яроқсиз. ҲТМ га (УТТ ҲТМ бундан мустасно) ўқишга киришга яроқли;

кейинги тиббий кўрикдан ўтказиш шарти билан стационар (амбулатор) текширувга муҳтож;

учувчилик таълимига яроқсиз. ҲТМ га ўқишга киришга яроқсиз.

38. Учувчилик таълимига яроқсизлик тўғрисидаги хулосада Касалликлар жадвалининг тегишли моддаси (моддаларнинг банди) кўрсатилади. ТУК томонидан учувчилик таълимига ва ҲТМ га ўқишга кириш учун яроқсиз деб топилганларга мазкур Низомнинг 7-иловасига мувофиқ тиббий-учувчилик комиссиясининг йиғилишлар баённомалари китобига яроқсизлиги тўғрисидаги хулосани батафсил асослаб ёзилади.

Учувчилар таркибини тайёрлаш факультетларига ўқишга кириш учун номзодлар яроқсиз деб топилган ҳолатларда, бироқ УТТ ҲТМ нинг бошқа факультетларига ёки бошқа ҲТМ га ўқишга киришга яроқли бўлса, ТУК номзоднинг қайси ҲТМ га ўқишга киришга яроқлилиги тўғрисида якка тартибда хулоса қабул қилиш ҳуқуқига эга.

39. Якуний тиббий кўрикдан ўтказиш натижасида учувчилик таълимига яроқсиз деб топилган ва УТТ ҲТМ ҳузуридаги ТУК хулосасидан норози бўлган номзодлар қабул комиссияси раисининг йўлланмасига асосан МҲТК га юборилиши мумкин.

МҲТК раиси қўшимча текширувлар ва навбатдаги тиббий кўрикдан ўтказиш учун номзодни Мудофаа вазирлиги Марказий ҳарбий клиник госпиталининг (кейинги ўринларда МҲКГ деб юритилади) учувчилик экспертизаси бўлимига юборади. Зарурат туғилганда номзодларни текшириш учун Мудофаа вазирлигининг бош тиббий мутахассислари жалб қилиниши мумкин.

40. ТУК раиси ва УТТ ҲТМ тиббиёт хизмати бошлиғи саралаш тугаган кундан уч кундан кечиктирмасдан МҲТК га тиббий кўрик натижалари ҳақида ҳисобот ва учувчилик таълимига яроқсиз деб топилган номзодларнинг мазкур Низомнинг 5-иловасига мувофиқ учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҳарбий таълим муассасасига ўқишга кираётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақаларини тақдим қилади.

МҲТК УТТ ҲТМ га ўқишга кираётган номзодларнинг мазкур Низомнинг 5-иловасига мувофиқ учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҳарбий таълим муассасасига ўқишга кираётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақаларнинг ҳисобини ва таҳлилини қилган ҳолда жорий йилнинг 1 сентябригача УТТ ҲТМ га ўқишга кираётган номзодларни дастлабки танловдан ўтказган комиссияларнинг рўйхатини МИБ (ҲТК, ТУК) га хизмат суриштирувини ўтказиш учун юборади.

Хизмат суриштируви материаллари МИБ бошлиқлари ва ТУК (ҲТК) раислари томонидан МҲТК га жорий йилнинг 1 ноябрь кунига қадар тақдим қилади.

41. УТТ ҲТМ курсантлари ҳар йили ТУК тиббий кўрикдан ўтказишлари лозим. Бунда улар мазкур Низомнинг 1-иловасида келтирилган мажбурий лаборатор — инструментал текширувлар рўйхатига мувофиқ диагностик текширувларидан, шифокор-мутахассислар кўригидан ўтказилади, зарур бўлганда оғиз бўшлиғи санация қилинади.

42. Курсантларни тиббий кўрикдан ўтказишдан аввал УТТ ҲТМ тиббий хизмати тиббий кўрикдан ўтказишлар оралиқ даврдаги шифокор кузатуви ҳақидаги маълумотларни тайёрлайди. Тиббий китобчада анамнез аниқлаштирилади, «Учувчилик ишида организмнинг реакцияларини ўрганиш» ва «Жисмоний тайёргарлик бўйича тиббий назорат маълумотлари» бўлимларида парвозларни ўтказиши ва жисмоний ривожланганлиги ҳолати ҳақидаги умумлаштирилган маълумотлар ёзилади.

Тиббий кўрикдан ўтказиладиган куни курсантлар парвозларга, машғулотларга ва ишларга жалб қилиниши тақиқланади.

43. Мураккаб диагностик ҳолатларда ёки тиббий кўрсатмалар мавжуд бўлганда курсантлар МҲКГ ҳузуридаги госпиталь ТУК га тиббий кўрикдан ўтказиш учун юборилади.

ТУК иши тугаганида УТТ ҲТМ тиббиёт хизмати бошлиғи томонидан тиббий кўрикдан ўтказиш натижаларини таҳлил қилинади ва даволаш-соғломлаштириш чора-тадбирлари режасини тузилади.

44. УТТ ҲТМ курсантларига нисбатан ТУК қуйидаги мазмундаги хулосаларни чиқаради:

учувчилик таълимига яроқли;

кейинги тиббий кўрикдан ўтказиш шарти билан стационар (амбулатор) шароитда текширишдан (даволанишдан) ўтказилишга муҳтож;

учувчилик таълимига вақтинчалик яроқсиз. Ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажариб, кейинги тиббий кўрикдан ўтказиш (ТУК номланиши кўрсатилсин) шарти билан парвозлардан озод қилинишга муҳтож (суткалар сони кўрсатилсин);

вақтинчалик ҳарбий хизматга яроқсиз. Касаллиги туфайли таътилга ёки синф машғулотларида қатнашиш билан хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилинишга муҳтож (суткалар сони кўрсатилсин);

учувчилик таълимига яроқсиз. Ҳарбий хизматга (яроқлилик тоифаси кўрсатилсин) яроқли (яроқсиз);

(юборилаётган ҲТМ ва давлат номланиши кўрсатилади) ҳарбий таълим муассасасида таҳсил олишга яроқли;

(юборилаётган давлат номланиши кўрсатилади) ҳарбий таълим муассасасида ўқишга яроқсиз, учувчилик таълимига яроқли (яроқсиз).

Учувчилик таълимига яроқсиз деб топилган УТТ ҲТМ курсантларига нисбатан ТУК томонидан қўшимча равишда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 25 декабрдаги ПҚ-4076-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисидаги низомга мувофиқ ҳарбий хизматга яроқлилик тоифаси ҳақида хулоса чиқарилади.

45. Битирувчи курс курсантлари ўқишни битиришдан олдин чуқурлаштирилган тиббий текширувдан ўтказилади, эксперт хулосалари уларга учувчилар таркиби учун кўзда тутилган мазмунда чиқарилади.

4-боб. Учувчилар таркибидаги ҳарбий хизматчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби

46. Тиббий кўрикдан ўтиказиш учун йўлланма ҳарбий қисм командирлари, муассаса бошлиқлари (айрим ҳолатларда МҲТК раиси) томонидан берилади.

Тиббий кўрикдан ўтказиш учун юборилаётган ҳарбий хизматчилар учун ТУК га қуйидаги ҳужжатлар тақдим этилади:

юборилаётган шахснинг ҳарбий унвони, фамилияси, исми ва шарифи, туғилган йили, лавозими, қачон ва қайси туман (шаҳар) мудофаа ишлари бўйича бўлими (кейинги ўринларда МИББ деб юритилади) томонидан ҳарбий хизматга чақирилгани, тиббий кўрикдан ўтказиш мақсади ва дастлабки ташхиси кўрсатилган йўлланма;

хизмат ва тиббий тавсифномалар;

ҳарбий хизматчининг шахсини тасдиқловчи ҳужжат нусхаси;

тиббий китобча.

47. Учувчи, штурман, учувчилик экипажининг бошқа аъзолари, парашютчилар, УУА операторлари, парвозларни бошқарувчилари ҳар йили олдинги ТУК муддати тугаганида, ТУК дан навбатдаги режали тарзида тиббий кўрикдан ўтказишлари лозим.

48. 30 ёшга тўлган барча учувчи ва штурманлар, 35 ёшга тўлган учувчилар экипажининг бошқа аъзолари навбатдаги тиббий кўрикдан ўтказишда стационар шароитда тиббий текширувлардан ўтишлари лозим. Госпиталь ТУК томонидан учувчилик ишига яроқли деб топилган шахслар, агар қайта стационар шароитда тиббий кўрикдан ўтказишга тиббий кўрсатмалари бўлмаса, кейинги икки йил давомида амбулатор шароитда, учинчи йил — стационар шароитда тиббий кўрикдан ўтказилади.

Парашютчилар, УУА операторлари, парвозларни бошқарувчилари бошқа лавозимга ўтаётганида ва 35 ёшга тўлганларида стационар шароитида, кейин уч йил давомида амбулатор шароитида тиббий кўрикдан ўтказилади.

Агар учувчилар таркибидаги шахсларнинг соғлиғи ҳолатида ўзгаришлар рўй берса, бунда ташхисни аниқлаштириш ёки ТУК қарорини ўзгартириш зарур бўлса, учувчилик мутахассислиги, ёши ва юқорида кўрсатилган стационар тиббий текширув муддатидан қатъи назар тиббий кўрикдан ўтказиш учун ҳарбий тиббий муассасага юборилиши зарур. Учувчилар таркибини комиссиялараро даврда стационар шароитида ва навбатдаги тиббий кўрикдан ўтказишга тайёрлаш даврида тиббий текширувдан ўтказиш зарурати ҳарбий қисмнинг (муассасанинг) тиббиёт хизмати бошлиғи томонидан белгиланади.

49. Учувчилар таркиби, учувчилар экипажининг бошқа аъзолари, УУА операторлари, парвоз бошқарувчиларини стационар тиббий текширувдан ўтказиш МҲКГ нинг учувчилик экспертизаси бўлимида амалга оширилади.

Парашютчиларни тиббий кўрикдан ўтказилиши гарнизон (госпиталь) ҲТК томонидан амалга оширилади.

50. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари Академияси ҳузуридаги қўмондонлик таркибини қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш олий курслари ва ҲТМ ҳузуридаги малакасини ошириш факультетлари, бошқа малака ошириш курсларида таҳсил олиш учун юборилаётган учувчилар таркиби ҲҲМҚ ва ҲҲК авиация тиббиёти маркази (кейинги ўринларда АТМ деб юритилади) ҳузуридаги ТУК да тиббий кўрикдан ўтказилади, эксперт ҳужжатлари МҲТК да асосланиши шарт эмас.

51. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари Академиясига ўқишга кираётган учувчилар таркибидаги офицерлар ҲҲМ Қ ва ҲҲК АТМ ҳузуридаги ТУК да бирламчи тиббий кўрикдан ўтказилиши лозим бўлиб, унда мазкур Низомнинг 5-иловасига мувофиқ учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҳарбий таълим муассасасига ўқишга кираётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақаси тўлдирилади. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари Академиясида ўқишга киришга яроқли деб топилган номзодларнинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақаси унинг шахсий йиғмажилди билан биргаликда Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлар Академиясига юборилади. Якуний тиббий кўрикдан ўтказиш Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари Академияси ҳузуридаги ТУК томонидан амалга оширилади.

52. Номзодлар дастлабки тиббий кўрикдан ўтказиши учун масъулият уларни ўқишга юбораётган ҳарбий қисм командирига (муассаса бошлиғига), хулосанинг тўғри чиқарилиши учун эса — ТУК раиси зиммасига юкланади.

53. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари Академиясига ўқишга кирадиган номзодларни тиббий кўрикдан ўтказиш вақтида:

«учувчилик ишига яроқлилиги якка тартибда аниқланади» деган хулоса таъсири остига тушувчи касалликлар ёки шикастланиш (ярадорлик, жароҳатланиш) оқибатлари аниқланса, шунингдек Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 25 декабрдаги ПҚ-4076-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисидаги низом талабларига мувофиқ «В ёки С тоифаси якка тартибда аниқланади» ёҳуд «С тоифаси» ёҳуд «С ёки Е тоифаси якка тартибда аниқланади» деган хулоса кўзда тутилган бўлса, хулоса қуйидаги мазмунда қабул қилинади: «Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари Академиясига ўқишга киришга яроқсиз».

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари учувчилар таркибидан бўлган Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари академиясининг тингловчилари (офицер ҳарбий унвонига эга бўлган) учувчилар таркиби учун белгиланган тартибда МҲКГ ҳузуридаги ТУК да тиббий кўрикдан ўтказилади.

54. Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида бўлган ҲТМ ларига ўқишга (стажировкага) юборилаётган шахслар Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомда (рўйхат рақами 3147, 2019 йил 3 апрель) белгиланган тартибда тиббий кўрикдан ўтказилади.

Тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар Касалликлар жадвалининг тегишли устунлари бўйича учувчилик ишига яроқли деб топилганда ТУК (ҲТК) қуйидаги мазмунда хулосани қабул қилади: «ҲТМ га (ҲТМ ва чиқаётган давлат номи кўрсатилсин) таҳсил олишга (малака оширишга) юборилишга яроқли».

«Учувчилик ишига яроқсиз» деган Моддаларда кўзда тутилган касалликлар аниқланса ТУК (ҲТК) қуйидаги мазмунда хулосани қабул қилади: «Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига таҳсил олишга (малака оширишга) юборилишга яроқсиз».

Учувчилик таълимига яроқли деб топилган УТТ ҲТМ курсантларга нисбатан қуйидаги мазмундаги хулоса чиқарилади: «ҲТМ га (ҲТМ ва чиқаётган давлат номи кўрсатилсин) таҳсил олишга яроқли», учувчилик таълимига яроқсиз деб топилганида эса — «Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида таҳсил олишга яроқсиз».

Тиббий кўрикдан ўтказиш натижалари ва комиссия хулосалари мазкур Низомнинг 8-иловасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига ўқишга (малака оширишга) чиқаётган шахснинг соғлиғи ҳолати тўғрисидаги маълумотномага киритилади.

55. Ҳарбий қисмларда (муассасаларда) навбатдаги тиббий кўрикдан ўтказиш режаси ва тартиби тегишли командир ва бошлиқларнинг буйруқлари билан белгиланади. Учувчилар таркиби навбатдаги тиббий кўрикдан ўтказиш учун ўз вақтида келишлари учун масъулият ҳарбий қисм командири (муассаса бошлиғи) зиммасига юкланади.

56. Учувчилар таркибини навбатдаги тиббий кўрикдан ўтказиш учун тайёрлашда ҳарбий қисмнинг (муассасанинг) тиббиёт хизмати бошлиғи тиббий китобчасида «умумий анамнез», «хизмат ва маиший шароитлари», «учувчилик ишига организмнинг реакцияларини ўрганиш» ва «жисмоний тайёргарлик бўйича тиббий назорат маълумотлари» бўлимларини тўлдиради, унда комиссиялараро даврдаги умумлаштирилган қуйидаги тиббий кузатув натижалари акс этиши шарт:

соғлиғи ҳолатидаги ўзгаришлар динамикаси, учувчилик иши эрта аниқланган патологик ўзгаришларга таъсири;

соғлиғига салбий таъсир кўрсатувчи аниқланган нохуш омиллар;

руҳий табиатидаги ўзига хос хусусиятлари;

бошидан кечирган касалликлар, уларнинг ўзига хос кечиши;

турли хилдаги парвозлар, махсус синовлар, машқлар ва текширувларга чидамлилиги;

жисмоний тайёргарлик ҳолати.

57. Амбулатор равишда тиббий кўрикдан ўтказишдан олдин учувчилар таркиби, учувчилар экипажининг бошқа аъзолари, парашютчилар, УУА операторлари, парвоз бошлиқларига мазкур Низомнинг 1-иловасида кўрсатилган мажбурий лаборатор-инструментал диагностика текширувлари рўйхатига мувофиқ диагностик текширувлари амалга оширилади. Мазкур лаборатор-инструментал текширувлар Мудофаа вазирлиги ҳарбий тиббий муассасалари шароитларида бажарилади.

Барча лаборатор-инструментал текширувлар амбулатор равишда тиббий кўрикдан ўтказишдан камида 1 ой олдин бажарилиши лозим, қўшимча текширувлар кўрсатмаларга мувофиқ амалга оширилади.

Тиббий кўрикдан ўтказишдан олдин барокамерада мўътадил даражадаги гипоксия ҳолатларига чидамлилиги текширилади:

учувчи, штурман, учувчилар экипажининг бошқа аъзолари — икки йилда бир марта, кейинги стационар шароитида тиббий кўрикдан ўтказиш шарти билан;

парашютчилар — бирламчи тиббий кўрикдан ўтказишда, бундан кейин эса фақатгина тиббий кўрсатмаларга кўра.

Учувчилар таркибини барокамерада мўътадил даражадаги гипоксия ҳолатларига чидамлилигини режали текшируви парвоз давомидаги баландлик синовлари билан алмаштирилиши мумкин.

Ҳарбий хизматчиларни навбатдаги тиббий кўрикдан ўтказишга фақатгина оғиз бўшлиқларида санация ўтказилганидан кейин рухсат этилади.

58. ТУК иши бошланишидан аввал ҳарбий қисм командири (муассаса бошлиғи) ёки унинг ўринбосари раҳбарлигида йиғилиш ўтказилади, унда тиббиёт хизмати бошлиғи комиссиялараро давридаги тиббий кузатувлари асосида тиббий кўрикдан ўтказиш зарур бўлган барча учувчилар таркибига оғзаки тавсиянома беради. Тиббий кўрикдан ўтказиш куни учувчилар таркиби парвозлар ва машғулотларга жалб этилмайди.

59. Учувчилик ишига яроқлилик даражаси тўғрисидаги ТУК хулосаси шифокор-мутахассисларнинг тиббий текшируви натижалари ва ҳарбий қисм (муассаса) қўмондонлиги ҳамда тиббиёт хизмати бошлиғининг кузатувлари асосида ТУК мажлисида чиқарилади. Учувчилик ишига яроқлилик даражаси тўғрисидаги ТУК хулосаси билан бир вақтда даволаш-профилактика тадбирларига муҳтожлиги ҳам аниқланади. Диагностика ва экспертизанинг мураккаб ҳолатларида, соғлиғи ҳолатида ўзгаришлар пайдо бўлганида, шунингдек мавжуд бўлган касалликлари ривожланганида стационар текшируви зарурлиги тўғрисидаги хулоса чиқарилади.

60. Учувчилар таркиби, учувчилар экипажининг бошқа аъзоларига нисбатан ТУК қуйидаги хулосаларни чиқаради:

учувчилик ишига яроқли;

учувчилик ишига яроқли, товушдан тез учадиган самолётлар бундан мустасно;

барча турдаги транспорт ва поршенли самолётлардаги учувчилик ишига яроқли;

барча турдаги вертолётлардаги учувчилик ишига яроқли;

ҳарбий таълим муассасасида (ҳарбий таълим муассасанинг ва жўнатилаётган давлатнинг номи кўрсатилсин) ўқишга (стажировкага) юбориш учун (киришга) яроқли;

ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажариб, кейинги тиббий кўрикдан ўтказиш шарти билан (ТУК номи кўрсатилсин) учувчилик ишига вақтинчалик яроқсиз (муддати кўрсатилсин);

ҳарбий хизматга вақтинчалик яроқсиз. Кейинги тиббий кўрикдан ўтказиш шарти билан (ТУК номи кўрсатилсин) касаллик туфайли таътилга ёки хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилинишга (муддат кўрсатилсин) муҳтож;

санаторий шароитида даволанишга муҳтож (санаторий ихтисослиги кўрсатилсин);

учувчилик ишига яроқсиз. Ҳарбий хизматга (яроқлилик тоифаси кўрсатилсин) яроқли (яроқсиз).

ТУК штурман ва учувчилар экипажининг бошқа аъзоларига нисбатан учувчилик ишига яроқлилик хулосасини қабул қилганида хулоса мазмунига тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг мутахассислиги номланиши киритилади.

61. Парашют билан сакрашга рухсат бериш учун тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларга нисбатан ТУК қуйидаги хулосани қабул қилади:

парашют билан сакрашга яроқли;

парашют билан сакрашга вақтинчалик яроқсиз, олти-ўн икки ойдан (муддати кўрсатилсин) кейинги тиббий кўрикдан ўтказиш шарти билан;

парашют билан сакрашга яроқсиз.

62. УУА операторлари, парвоз бошлиқларига нисбатан ТУК қуйидаги хулосаларни қабул қилади:

(мутахассислик номи кўрсатилсин) ишига яроқли;

кейинги тиббий кўрикдан ўтказиш шарти билан стационар (амбулатор) текширувга (даволанишга) муҳтож;

(мутахассислик номи кўрсатилсин) ишига яроқсиз. Ҳарбий хизматга (яроқлилик тоифаси кўрсатилсин) яроқли (яроқсиз).

63. Тиббий кўрикдан ўтказиш якунланганида ТУК раиси йиғилиш ўтказади, йиғилишда унинг якунлари тўғрисида муҳокама қилинади, унинг натижаларига кўра ҳарбий қисм (муассаса) тиббиёт хизмати ТУК дан ўтган учувчилар таркиби ва бошқа ҳарбий хизматчиларнинг соғлиғини сақлаш ва юқори касбий қобилиятини ушлаб туриш бўйича даволаш-профилактика тадбирлар режасини тузади.

ТУК раиси ҳарбий қисм командирини (муассаса бошлиғини) навбатдаги тиббий кўрикдан ўтказиш натижалари тўғрисида хабардор қилади. ТУК раиси якуний натижалар бўйича учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисида ҳар йили белгиланган шаклда ҳисобот тузади ва МҲТК бошлиғига тақдим этади.

64. Ҳарбий хизматчиларни амбулатор шароитида тиббий кўрикдан ўтказишда ТУК га қуйидаги ҳуқуқлар берилади:

учувчилик ишини (парвозни бошқариш, парашют билан сакраш) давом эттиришга монелик қилмайдиган ва якка тартибда баҳолашни кўзда тутмайдиган соғлиғи ҳолатидаги ўзгаришларда ташхисни қўйиш;

соғлиғи тикланган ҳолатларда олдин қўйилган ташхисни ўзгартириш (агар якка тартибда баҳолашни кўзда тутадиган Касалликлар жадвалининг моддалари (моддаларнинг бандлари) қўлланилмаган бўлса).

65. Учувчилар таркибини навбатдан ташқари тиббий кўрикдан ўтказиш, аввалги ТУК хулосасига аниқлик киритиш ёки қайта кўриб чиқиш талаб қилинган ҳолатларда МҲКГ нинг учувчилик экспертизаси бўлимида стационар шароитда ўтказилади:

соғлиғи ҳолатида ўзгаришлар бўлса;

парвоздаги ҳодисалардан кейин;

учиш аппаратини мажбуран тарк этгандан сўнг;

руҳий зарбалардан кейин;

ўқув-жанговар тайёргарлик вазифаларини мунтазам равишда бажара олмаса;

учувчилик ишида ўн икки ойдан кўп узилиш бўлганида;

учувчилар таркибини бошқа турдаги учиш аппаратларига ўтказишганда, уларда ишлаш учун соғлиғи ҳолатига янада юқори тиббий талаблар қўйилади;

янги авиация техникасини ўзлаштириш учун қайта ўқиганда.

Учувчилик ишида соғлиғи ҳолати бўйича вақтинчалик учувчилик ишига яроқсизлик билан боғлиқ бўлмаган тўрт ойдан ортиқ, бироқ ўн икки ойдан ортиқ бўлмаган узилишларда навбатдан ташқари чуқурлаштирилган тиббий текширув ўтказилади.

Навбатдан ташқари тиббий кўрикдан ўтказиш учун юбориш зарурати тўғрисидаги масалани ҳарбий қисм (муассаса) тиббиёт хизмати бошлиғининг билдирувига кўра ҳарбий қисм командири (муассаса бошлиғи) ҳал қилади.

66. МҲКГ нинг учувчилик экспертизаси бўлимида тиббий кўрикдан ўтказилганда учувчилар таркиби амалдаги кўрсатмалар ва текширув усулларига мувофиқ шифокор-мутахассислар томонидан ҳар томонлама синчиклаб текширилади, клиник-физиологик ва психологик текширувлардан ўтказилади, қарши кўрсатмалар мавжуд бўлмаса, махсус тиббий текширув усуллари ҳам ўтказилади. Тиббий текширувлар якунланганда МҲКГ нинг учувчилик экспертизаси бўлими бошлиғи учувчилар таркибини госпиталь ТУК ига тақдим этади, улар хулоса чиқаради ва тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларга зарурий даволаш-профилактика тавсиялари билан биргаликда етказади.

Тиббий кўрикдан ўтаётган шахс мажбурий тиббий кўрикдан ўтказишдан бош тортса, тиббий текширувлар тўхтатилади ва ҳарбий хизматчи ҳарбий қисмга (муассасага) чиқарилади. Тиббиёт китобчасининг «ТУК хулосаси» бўлимига қуйидаги қайдлар ёзилади: «Мажбурий тиббий кўрикдан ўтказишдан бош тортганлиги сабабли ТУК нинг тиббий кўрикдан ўтказилмасдан ҳарбий қисмга чиқарилди».

67. Стационар даволанишда бўлган учувчилар таркиби фақатгина соғлиғи ҳолати бўйича учувчилик ишига яроқлилик тоифасини ўзгартириш зарурати туғилганида (шу жумладан вақтинчаликни ҳам) ТУК да тиббий кўрикдан ўтказилади. Агар бошидан кечирган касаллик ТУК хулосасини ўзгартиришни талаб этмаса, учувчилар таркиби ТУК дан ўтказилмасдан госпиталдан ҳарбий қисмга юборилади. Бундай ҳолларда МҲКГ нинг учувчилик экспертизаси бўлими бошлиғи тиббиёт китобчасига учувчи бошидан кечирган касаллик охирги ТУК хулосасига мувофиқ учувчилик ишини давом эттиришга монелик қилмаслиги тўғрисидаги қайдларни ёзади.

68. Учувчилик ишига яроқсиз деб топилган, бироқ ҳарбий хизматга яроқли ва Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг кадрлар резервида қолдирилган учувчилар таркибидаги шахслар ҳисобга олинади ҳамда ҳарбий қисм (муассаса) шифокорининг тиббий кузатуви остида бўлади. Соғлиғи ҳолати яхшиланганда, ушбу шахслар учувчилик ишига тикланиш мақсадида МҲТК раиси билан келишилган ҳолда тиббий кўрикдан ўтказиш учун ҳарбий қисм командири (муассаса бошлиғи) томонидан юборилиши мумкин, бироқ учувчилик ишига яроқсизлиги тўғрисидаги хулоса чиқарилганидан кейин камида бир йилдан олдин эмас. Бундай шахсларни тиклаш тўғрисидаги ТУК хулосаси фақатгина стационар текширувлардан кейин чиқарилади.

69. Соғлиғи ҳолати билан боғлиқ бўлмаган сабабларга кўра учувчилик иши билан боғлиқ бўлмаган лавозимларга ўтказилган учувчилар таркибидаги шахслар, ТУК томонидан қуруқликдаги таркиб сифатида тиббий кўрикдан ўтказилади. Кўрсатилган шахсларни учувчилик ишига қайтадан ўтказишда улар стационар шароитларда ТУК да тиббий кўрикдан ўтказилишлари шарт.

5-боб. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг резерви ва захирасида бўлган учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш

70. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг резерви ва захирасида бўлган учувчи ва штурманларнинг ҳисобини юритиш мақсадида тиббий кўрикдан ўтказиш қуйидаги муддатларда амалга оширилади: 5 йил давомида бир марта; ҳарбий ўқув йиғинларига чақиришдан олдин; соғлиғи ҳолатида ўзгаришлар юз берганида. Учувчилар экипажининг бошқа аъзоларини фақатгина соғлиғи ҳолатида ўзгаришлар юз берганида тиббий кўрикдан ўтказилади.

71. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг резерви ва захирасида, «Ўзбекистон ҳаво йўллари» АЖ, шунингдек учувчилик иши кўзда тутилган бошқа вазирлик ва идораларда учувчилик ишида бўлган учувчи ва штурманларнинг ҳисобини юритиш мақсадида тиббий кўрикдан ўтказиш учун юборилмайди. МИББ ушбу шахсларни тиббий кўрикдан ўтказиш учун белгиланган муддатларда уларнинг иш жойларининг тиббий учувчилик эксперт комиссияларидан шахсий йиғмажилдларига қўшиш учун тиббий кўрикдан ўтказиш натижалари тўғрисидаги маълумотномани сўраб оладилар.

72. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг резерви ва захирасида бўлган учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш:

ҳарбий ўқув йиғинларига чақиришда;

муддатли ҳарбий хизматга чақирилганида;

контракт бўйича ҳарбий хизматга тайинланганида.

73. Ҳарбий ўқув йиғинларига чақирилганда, шунингдек учувчилик ишига яроқлилигини аниқлаш учун ҳисобни юритиш мақсадида МИБ ҳузуридаги тиббий комиссиялар, тиббий кўрсатмалар мавжуд бўлганида эса — МҲТК ёки МҲКГ ҳузуридаги ТУК томонидан амалга оширилади.

74. МИБ ҳузуридаги тиббий комиссия ишини бошлашдан олдин комиссия катта шифокори комиссия аъзолари билан йўриқнома ўтказади. Олдиндан тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларнинг ҳужжатлари (олдинги тиббий кўрикдан ўтказиш натижалари, захирага бўшатилиш сабаблари, амбулатор беморнинг тиббий варақасини қўшимча тикилган варақалари билан) кўриб чиқилади.

75. Барча тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларга комиссия шифокор-мутахассислари томонидан тиббий кўрик, мазкур Низомнинг 1-иловасида кўрсатилган мажбурий лаборатор-инструментал текширувлар рўйхатига мувофиқ диагностик текширувлари амалга оширилади. Зарурат туғилганда бошқа тиббий текширувлар ҳам ўтказилади.

Тиббий кўрикдан ўтказиш натижалари ва тиббий комиссиянинг шифокор-мутахассислари ўз хулосаларини мазкур Низомнинг 9-иловасига мувофиқ ҳарбий хизматчининг (ҳарбий хизматга мажбур шахснинг) тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига ёзиб қўйишади. Хулоса тиббий комиссиянинг йиғилишида қабул қилинади ва комиссия раиси томонидан мазкур тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига киритилади.

Мазкур Низомнинг 9-иловасига мувофиқ ҳарбий хизматчининг (ҳарбий хизматга мажбур шахснинг) тиббий кўрикдан ўтказиш варақаси ҳарбий хизматга мажбур шахснинг шахсий йиғмажилди билан биргаликда МИББ да сақланади ва йиғинларга чақирилганда ҳарбий қисмга (муассасага) тақдим этилади.

76. Ташхис қўйиш мураккаб бўлган ҳолатларда тиббий кўрикдан ўтаётган шахс стационар шароитда кенг қамровли тиббий текширувдан ўтказилади, унинг якунида давлат соғлиқни сақлаш тизимидаги даволаш-профилактика муассасаси мазкур Низомнинг 6-иловасига мувофиқ соғлиқ ҳолатини текшириш тўғрисидаги далолатномани тузади, унда текширув натижалари ва ташхис кўрсатилади. Далолатнома икки нусхада тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг учувчилар ишига яроқлилиги тўғрисида хулосани қабул қилиш учун МҲТК га юборилади. Хулоса қабул қилинганидан сўнг ташхис ва МҲТК хулосасини кўрсатган ҳолда мазкур Низомнинг 10-иловасига мувофиқ маълумотнома расмийлаштирилади. Мазкур Низомнинг 6-иловасига мувофиқ соғлиқ ҳолатини текшириш тўғрисидаги далолатноманинг биринчи нусхаси ва МҲТК берган маълумотнома тиббий кўрикдан ўтаётган шахс ҳарбий ҳисобга олинган МИББ га жўнатилади. Иккинчи нусхаси МҲТК иш жилдига тикиб қўйилади.

Тиббий кўрикдан ўтаётган офицерлар таркибидаги шахслар стационар шароитида тиббий текширув ўтказиш зарур бўлганда МҲТК раисининг қарори билан МҲКГ ҳузуридаги ТУК га юборилади. Учувчилик ишига монелик қилувчи касаллик аниқланганида, тиббий текширув натижалари, ташхис ва комиссия хулосаси мазкур Низомнинг 11-иловасига мувофиқ касаллик тўғрисидаги гувоҳномага киритилади. Касалликлар аниқланмаганида ёки касаллик учувчилик ишига монелик қилмаганда тиббий кўрик натижалари мазкур Низомнинг 10-иловасига мувофиқ маълумотнома билан расмийлаштирилади. Аниқланган касалликлар ва шикастланишлар (яраланиш, жароҳатлар) оқибатларининг сабабий боғлиқлиги эксперт ҳужжатларида акс эттирилмайди. Мазкур Низомнинг 11-иловасига мувофиқ касаллик тўғрисидаги гувоҳнома, мазкур Низомнинг 10-иловасига мувофиқ маълумотнома уч нусхада расмийлаштирилади ва кўриб чиқиш учун МҲТК га юборилади.

77. Агар учувчилар таркибидаги резерв ёки захирадаги ҳарбий хизматга мажбур шахслар муддатли ҳарбий хизматга, ўқув йиғинига чақирилаётганида, контракт бўйича ҳарбий хизматга тайинланаётганда ёки ҳисобга олиш мақсадида навбатдаги тиббий кўрикдан ўтказилаётганида даволанишга муҳтожлигини билдирса, (даволаниш учун чақирувини кечиктиришни) сўраб мурожаат қилса, МИБ тақдимномасига кўра, Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг ҳудудий органлари уни давлат соғлиқни сақлаш тизими тасарруфидаги даволаш-профилактика муассасасига юборади.

6-боб. ТУК хулосаларини расмийлаштириш, кўриб чиқиш ва тасдиқлаш

78. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар тўғрисидаги маълумотлари, уларнинг соғлиғи ҳолати ва ТУК хулосалари ёзилади:

а) УТТ ҲТМ га ўқишга кирувчи номзодларга:

ёш фуқаролар таркибидан номзодлар — мазкур Низомнинг 7-иловасига мувофиқ тиббий-учувчилик комиссиясининг йиғилишлар баённомалари китобига, мазкур Низомнинг 5-иловасига мувофиқ учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҳарбий таълим муассасасига ўқишга кираётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига, мазкур Низомнинг 6-иловасига мувофиқ соғлиқ ҳолатини текшириш тўғрисидаги далолатномасига;

ҳарбий хизматчилар — мазкур Низомнинг 7-иловасига мувофиқ тиббий-учувчилик комиссиясининг йиғилишлар баённомалари китобига, мазкур Низомнинг 5-иловасига мувофиқ учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҳарбий таълим муассасасига ўқишга кираётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига ва ҳарбий хизматчининг тиббий китобчасига;

б) учувчилар таркиби, учувчилар экипажининг бошқа аъзолари, парашютчилар, УУА операторлари, парвоз бошқарувчилари — мазкур Низомнинг 7-иловасига мувофиқ тиббий-учувчилик комиссиясининг йиғилишлар баённомалари китобига, стационар шароитда тиббий кўрикдан ўтказилганда касаллик тарихига, амбулатор шароитда тиббий кўрикдан ўтказилганда мазкур Низомнинг 9-иловасига мувофиқ ҳарбий хизматчининг (ҳарбий хизматга мажбур шахснинг) тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига, тиббий китобчасига, зарурат туғилганда мазкур Низомнинг 10-иловасига мувофиқ маълумотномага ёки мазкур Низомнинг 11-иловасига мувофиқ касаллиги тўғрисидаги гувоҳномага Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига чиқаётган фуқароларга — мазкур Низомнинг 8-иловасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига ўқишга (малака оширишга) чиқаётган шахснинг соғлиғи ҳолати тўғрисидаги маълумотномага;

в) Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари резервида турган учувчилар таркиби мазкур Низомнинг 7-иловасига мувофиқ тиббий-учувчилик комиссиясининг йиғилишлар баённомалари китобига, мазкур Низомнинг 9-иловасига мувофиқ ҳарбий хизматчининг (ҳарбий хизматга мажбур шахснинг) тиббий текширувлар ва тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига, зарурат туғилганда мазкур Низомнинг 10-иловасига мувофиқ маълумотномага ёки мазкур Низомнинг 6-иловасига мувофиқ соғлиғи ҳолатини текшириш далолатномасига, захирадаги офицерларга эса мазкур Низомнинг 11-иловасига мувофиқ касаллиги тўғрисидаги гувоҳнома тузилади.

79. Тиббий китобчани (тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақани) тўлдиришда шифокор-мутахассислар шикоятлар, анамнез, объектив текширув маълумотлари, ташхис, тавсиялар ва учувчилик ишига яроқлилик тоифаси ҳақидаги хулосаларни ёзиши лозим. Касаллик топилмаса ТУК шифокор-мутахассиси «Ташхис» қаторига — СОҒЛОМ деб ёзади, хулоса чиқаради ва ўз имзосини қўяди. Ташхис ва тавсия қилинган даволаш-профилактика тадбирлари кўрсатилган ҳолда ТУК хулосаси тиббий китобчага (тиббий кўрикдан ўтказиш варақага) ҳам киритилади, ТУК раиси томонидан имзоланади ва ТУК ташкил этилган ҳарбий қисмнинг (муассаса) муҳри босилади.

Ҳарбий госпиталь ТУК томонидан тиббий кўрикдан ўтказилганда хулоса тиббий китобчага уни тасдиқлаш зарур бўлмаган ҳолатларда киритилади. МҲТК томонидан тасдиқланиши (асосланиши) лозим бўлган хулоса ҳарбий қисм (муассаса) тиббиёт хизмати бошлиғи томонидан тасдиқланган ёки асосланган эксперт ҳужжатини олган заҳоти ёзилади. Тасдиқланган (асосланган) эксперт ҳужжати олингунга қадар учувчилар таркиби парвозларга қўйилмайди .

Ҳарбий тиббий муассасасидан даволаниб чиққанда ҳар қандай ҳолатда тиббий китобчага шифокор-мутахассислар томонидан ўтказилган тиббий текширув натижалари ва ўтказилган текширувлар (ЭКГ ва унинг барча элементлари баён этилган ҳолда, рентген, лаборатория текширувлари ва ҳ.к.) киритилиши шарт.

80. Учувчилар таркибини битта ҳарбий қисмдан (муассасадан) бошқасига ўтказилганда, шунингдек Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари Академиясига, ҲТМ ҳузуридаги малака ошириш факультетларига ёки ҳарбий тиббий муассасасига ўқишга юборилганда тиббий китобчалари муҳрланган ҳолда қўлларига топширилади.

Қисқа муддатли хизмат сафарларига кетаётган учувчилар таркибининг қўлларига мазкур Низомнинг 10-иловасига мувофиқ маълумотнома берилади, у хизмат сафарида учувчилик ишига рухсат этилиши учун асос бўла олади. Мазкур Низомнинг 10-иловасига мувофиқ маълумотномада сўнгги ТУК ва чуқурлаштирилган тиббий текширув маълумотларига мувофиқ қон босими ва томир уришининг сони тўғрисидаги фонли маълумотлари, таътил муддати кўрсатилади. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари сафидан бўшатилаётган учувчилар таркибининг тиббиёт китобчалари шахсий йиғмажилдлари билан биргаликда яшаш жойи бўйича ҳарбий ҳисобга олинган МИББ га юборилади.

81. Ҳар бир ТУК мазкур Низомнинг 7-иловасига мувофиқ тиббий-учувчилик комиссиясининг йиғилишлар баённомалари китобини юритади. Агар тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг шикоятлари ва соғлиғи ҳолатида ўзгаришлар бўлмаса, ташхис ва ТУК хулосаси қисқача ёзиб қўйилади. Объектив текширувларда шикоятлар ва соғлиғи ҳолатида меъёрга нисбатан ўзгаришлар аниқланса, агар мазкур Низомнинг 7-иловасига мувофиқ тиббий-учувчилик комиссиясининг йиғилишлар баённомалари китобида мазкур Низомнинг 11-иловасига мувофиқ касаллиги тўғрисидаги гувоҳнома тузилмаса, қўйилган ташхисни асословчи шикоятлари, ҳаёти ва касаллигининг қисқача тарихи ва тиббий текширув маълумотлари ёзиб қўйилади. Мазкур Низомнинг 7-иловасига мувофиқ тиббий-учувчилик комиссиясининг йиғилишлар баённомалари китобида мазкур Низомнинг 11-иловасига мувофиқ касаллиги тўғрисидаги гувоҳнома тузиладиган ҳолатларда фақатгина қисқача маълумотлар, ташхис ва ТУК хулосаси ёзилади, баённомага илова сифатида мазкур Низомнинг 11-иловасига мувофиқ касаллиги тўғрисидаги гувоҳноманинг нусхаси қолдирилади.

82. Мазкур низомнинг 11-иловасига мувофиқ касаллиги тўғрисидаги гувоҳнома қуйидагича тузилади:

учувчилик ишига яроқсиз деб топилган ҳарбий хизматчиларга (учувчилик таълими, парашют билан сакраш, УУА оператор иши, парвозларни бошқариш);

олдин учувчилик ишига яроқсиз деб топилганлар таркибидан учувчилик ишига тикланаётган бирламчи чекланган равишда яроқли деб топилганларга;

олдин учувчилик ишига чекланишлар берилган хулосалари ечилган учувчилар ва штурманларга;

олдин учувчилик ишига яроқсиз деб топилган учувчилар таркибига;

учувчилик ишига олдин яроқсиз деб топилган ҳарбий хизматга мажбурлар резерви учувчилик ишига тикланаётганда;

УТТ ҲТМ курсантларига — учувчилик таълимига яроқсизлиги тўғрисида хулоса чиқарилганда.

Барча бошқа ҳолатларда ТУК хулосалари мазкур Низомнинг 10-иловасига мувофиқ маълумотнома билан расмийлаштирилади.

83. Мазкур Низомнинг 11-иловасига мувофиқ касаллик тўғрисидаги гувоҳнома қисқа, равон шаклда тузилиши, тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг касаллиги ривожланишини вақт кетма-кетлиги тартибида ёзилиши, ҳаёти анамнезида жароҳатлари бўлган бўлса, тасдиқловчи ҳужжатлар кўрсатилган ҳолда жароҳатни қандай ҳолатда олганлиги ҳақида қисқача, шунингдек қўйилган ташхисни тасдиқловчи барча зарурий тиббий текширувлар кўрсатилиши шарт. ТУК хулосаси объектив текширув, лаборатор-инструментал ва махсус-тиббий текширувлар натижалари билан асосланган бўлиши лозим.

Мазкур Низомнинг 11-иловасига мувофиқ касаллик тўғрисидаги гувоҳнома ва мазкур Низомнинг 10-иловасига мувофиқ маълумотномани тузишда касаллик, шикастланиш, ярадорлик, жароҳатларнинг сабабий боғлиқлигини аниқлаш Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 25 декабрдаги ПҚ-4076-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисидаги низомга мувофиқ ўтказилади. Ҳарбий хизматга мажбур бўлган учувчилар таркибига (шу жумладан ўқув йиғинларида бўлган даврларида ҳам) ва соғлом деб топилган шахсларга сабабий боғлиқлиги бўйича хулоса чиқарилмайди.

84. Учувчилик ишига яроқли, бироқ парашют билан сакраш бўйича ўқув-машғулотларига (ерга катапульта ёрдамида) яроқсиз деб топилган учувчилар таркибига касаллик тўғрисидаги гувоҳнома расмийлаштирилмайди. Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига ўқишга юборилаётган ҳарбий хизматчилар таркибидан бўлган учувчилар таркибига (УТТ ҲТМ курсантлари, парашютчилар ва УУА операторлари) мазкур Низомнинг 8-иловасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига ўқишга (малака оширишга) юборилаётган шахснинг соғлиғи ҳолати ҳақидаги маълумотнома тузилади.

Парвозлардан ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажариш билан озод қилиниши ёки ҳарбий қисм ҳудудида етти суткагача дам олиш тақдим этилиши билан учувчилик ишига вақтинчалик яроқсизлик тўғрисидаги хулоса чиқарилганда мазкур Низомнинг 10-иловасига мувофиқ маълумотнома берилади.

85. Тиббий ва эксперт ҳужжатларини МҲТК томонидан кўриб чиқилиши ва назорат қилиниши учун тақдим этиш тартиби:

учувчилик таълимига яроқсиз деб топилган УТТ ҲТМ га ўқишга кираётган номзодларга УТТ ҲТМ ҳузуридаги ТУК мазкур Низомнинг 5-иловасига мувофиқ учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҳарбий таълим муассасасига ўқишга кираётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақаларини МҲТКга тақдим этади;

учувчилик иши ёки учувчилик таълимига яроқсиз, учувчилик ишига чекланган равишда яроқли (бирламчи чекланганда), парвозларни бошқаришга (УУА оператори) яроқсизлиги тўғрисидаги ТУК хулосаси чиқарилганида мазкур Низомнинг 11-иловасига мувофиқ касаллик тўғрисидаги гувоҳнома уч нусхада тиббий ва хизмат тавсияномалари билан биргаликда тақдим этилади;

барча учувчилар таркиби, парашютчилар, парвозларни бошқариш, УУА операторлари ва УТТ ҲТМ курсантларига касаллиги туфайли таътил берилганлиги ва парвозлардан озод қилинганлиги тўғрисидаги хулоса чиқарилганда ТУК МҲТК га назорат қилиш мақсадида мазкур Низомнинг 10-иловасига мувофиқ маълумотноманинг бир нусхасини тақдим этади.

Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига ўқишга (малака оширишга) юборилаётган ҳарбий хизматчиларга мазкур Низомнинг 8-иловасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига ўқишга (малака оширишга) чиқаётган шахснинг соғлиғи ҳолати тўғрисидаги маълумотномаси уч нусхада тақдим этилади.

Мазкур Низомнинг 11-иловасига мувофиқ касаллик тўғрисидаги гувоҳнома МҲТК томонидан кўриб чиқилади, ТУК хулосаси эса тасдиқланади. ТУК хулосалари муддатли ҳарбий хизматга чақирилаётган, контракт бўйича ҳарбий хизматга тайинланаётган, учувчилик ишига яроқли деб топилган ҳарбий хизматга мажбур резервдаги учувчилар таркибига, касаллиги туфайли таътил берилган ҳамда Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига ўқишга (стажировкага) юборилаётган барча тоифадаги ҳарбий хизматчиларга асосланиши зарур, шунингдек учувчилик иши, учувчилик таълими, парвозлар бошқаруви, УУА операторлари ишига яроқсиз, учувчилик ишига чекланган равишда яроқли деб топилган ҳарбий хизматчиларга эса МҲТК томонидан тасдиқланиши лозим.

Ҳарбий госпиталь ТУК томонидан мазкур Низомнинг 11-иловасига мувофиқ касаллик тўғрисидаги гувоҳнома ва мазкур Низомнинг 10-иловасига мувофиқ маълумотномани расмийлаштириш муддати тиббий кўрикдан ўтказиш кунидан беш кундан ошмаслиги лозим.

Эксперт ҳужжатлари (касаллик тўғрисидаги гувоҳнома ва маълумотномалари) МҲТК томонидан тасдиқланганидан (асосланганидан) сўнг юридик кучга эга бўлади.

Ҳарбий тиббий муассаса бошлиғи (ТУК раиси) мазкур Низомнинг 11-иловасига мувофиқ касаллик тўғрисидаги гувоҳномани, мазкур Низомнинг 10-иловасига мувофиқ маълумотномани, мазкур Низомнинг 8-иловасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига ўқишга (малака оширишга) чиқаётган шахснинг соғлиғи ҳолати тўғрисидаги маълумотномани тасдиқланган (асосланган) хулоса билан биргаликда тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг ҳарбий хизматни ўтаётган ҳарбий қисм командирига (муассаса бошлиғига) ёки уни тиббий кўрикдан ўтказиш учун юборган мансабдор шахсга МҲТК дан олган кундан сўнг икки кундан кечиктирмасдан жўнатади.

86. УТТ ҲТМ ҳузуридаги ТУК фақатгина учувчилик таълимига ва УТТ ҲТМ га ўқишга киришга яроқсиз деб топилган шахслар учун мазкур Низомнинг 7-иловасига мувофиқ тиббий-учувчилик комиссиясининг йиғилишлар баённомалари китобини юритади. Бошқа ҳолатларда ТУК хулосаси мазкур Низомнинг 5-иловасига мувофиқ учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҳарбий таълим муассасасига кираётган шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига, унинг тиббий китобчасига (УТТ ҲТМ га ўқишга кирувчи номзодларнинг — тиббий кўрикдан ўтказиш варақаларига) ёзилади, комиссия раиси ва котибининг имзоси билан тасдиқланади, УТТ ҲТМ муҳри билан муҳрланади.

87. МҲТК мазкур Низомнинг 7-иловасига мувофиқ тиббий-учувчилик комиссиясининг йиғилишлар баённомалари китобини фақатгина шу комиссия томонидан тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар учун юритилади. МҲТК га келиб тушган ҳужжатларни кўриб чиқиб:

учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҳарбий таълим муассасасига ўқишга кираётган шахслар мазкур Низомнинг 5-иловасига мувофиқ яроқсиз деб топилган номзодларнинг тиббий кўрикдан ўтказиш варақаларини, уларга ТУК хулосаси ёзилган ҳолда дастлабки саралаш жойлари бўйича тиббий комиссияларга (ҲТК, ТУК га);

ТУК нинг тасдиқланган касаллик тўғрисидаги гувоҳномалари ва асосланган маълумотномалари бошқа ҳужжатлар билан бирга тиббий кўрикдан ўтказган ТУК га қайтариб юборилади.

МҲТК тасдиқламаган касаллик тўғрисидаги гувоҳномани уни тузган ТУК га тасдиқланмаганлигининг сабабларини изоҳлаган ҳолда ҳамда зарурий кўрсатмалар билан қайтаради.

МҲТК га хулосани назорат қилиш, тасдиқлаш ёки қайта кўриб чиқиш учун тақдим этилган касаллик тўғрисидаги гувоҳнома, маълумотномаларни кўриб чиқишда баённома ўрнига якуний хулоса матни, йиғилишда иштирок этган комиссия раиси ва аъзолари (камида икки киши) томонидан имзоланган касаллик тўғрисидаги гувоҳнома, маълумотномаларнинг нусхалари қолдирилади. Юқорида кўрсатилган касаллик тўғрисидаги гувоҳнома, маълумотномаларнинг нусхалари МҲТК да беш йил давомида сақланади, ундан сўнг архивга топширилади.

88. ТУК нинг касаллик тўғрисидаги гувоҳномалари, маълумотномалари ўзида махфий маълумотларни сақламаслиги зарур ва улар махфий илова қилинувчи ҳужжатга номахфий илова сифатида жўнатилади, унда қуйидагилар кўрсатилади: касаллик тўғрисидаги гувоҳнома қайтарилиши лозим бўлган ҳарбий қисм (муассаса) манзили почта индекси, авиация тури, тиббий кўрикдан ўтаётган шахсни парвозларни амалга ошираётган учиш аппаратининг тури, учувчининг мутахассислиги, лавозими ва берилган малака тоифаси.

7-боб. Комиссиялараро даврида учувчилар таркибини соғлиғи ҳолатининг тиббий назоратини ташкиллаштириш

89. Тиббий кўрикдан ўтказишлар оралиғда (комиссиялараро даврда) учувчилар таркиби устидан тиббий назорат учувчилик ишининг бутун даври давомида амалга оширилади.

Комиссиялараро даврида учувчилар таркибининг (УТТ ҲТМ курсантларининг) ва бошқа ҳарбий хизматчиларнинг соғлиғи ҳолати, жисмоний ривожланганлиги ҳамда руҳий физиологик тайёргарлиги устидан тиббий назорат ҳарбий қисм (муассаса) тиббиёт хизмати бошлиғининг зиммасига юклатилади.

Тиббий назорат вазифаларига қуйидагилар киради:

учувчилар таркибининг соғлиғи ҳолати ва иш қобилиятидаги ўзгаришларни эрта аниқлаш, ушбу ўзгаришларни касбий фаолият билан боғлиқлигини аниқлаш ва керакли даволаш-профилактика чора-тадбирларини ўтказиш;

учувчилар таркибининг соғлиғи ҳолати ва иш қобилиятига салбий таъсир кўрсатувчи омилларни аниқлаш ва ўрганиш, уларни бартараф қилиш чораларини қабул қилиш;

учувчилар таркибининг ўзига хос шахсий психологик-физиологик хусусиятларини ўрганиш;

учувчилар таркиби, учувчилар экипажи бошқа аъзоларининг нотўғри ҳаракатларининг сабабларини ўрганиш;

иш қобилиятининг пасайиши оқибатидаги хатоликларни аниқлаш;

шахсий юклама меъёрларини белгилашда қўмондонликка амалий ёрдам кўрсатиш мақсадида ҳарбий хизматчиларнинг турли парвозларга чидамлилигини ўрганиш;

меҳнат қилиш, дам олиш ва овқатланишни ташкиллаштиришни ўрганиш.

90. Тиббий назорат жараёнида ҳарбий қисм (муассаса) тиббиёт хизмати бошлиғи якка тартибда баҳолаш, учувчилик ишига чекланган равишда яроқлилиги, мунтазам равишда шифокор назоратига муҳтож деган хулосалари кўзда тутилган Касалликлар жадвалининг моддалари (моддаларининг бандлари) бўйича учувчилик ишига рухсат этилган ҳарбий хизматчиларга алоҳида эътибор қаратиши зарур.

Ушбу ҳолатларда тиббий кўрикдан ўтказишларнинг даврийлиги ҳарбий қисм (муассаса) тиббиёт хизмати бошлиғи томонидан белгиланади, бироқ чоракда бир мартадан кам эмас.

Тиббий кўрик натижаларини тиббий китобчага ёзганида ҳарбий қисм (муассаса) тиббиёт хизмати бошлиғи қуйидагиларни акс этади:

шикоятлар;

кўриклар орасида бошидан ўтказган касалликлар;

парвозларга чидамлилиги;

кўрикнинг объектив маълумотлари.

Соғлиғи ҳолатида ўзгаришлар бўлмаса парвозларга рухсат этиш ҳақидаги хулоса чиқарилади.

Ҳарбий хизматчилар ҳарбий қисмга (муассасага) таътил, хизмат сафари ва ҳарбий тиббий муассасасидан (ҳарбий госпиталь, санаторий) даволанишдан қайтганидан сўнг тиббий кўрикдан ўтказиш мажбурий ҳисобланади.

Янги авиация техникасини қайта ўрганаётган ва ҳарбий қисмга (муассасага) янги келган учувчилар таркиби биринчи уч ойда ҳарбий қисм (муассаса) тиббиёт хизмати бошлиғининг ҳар ойда ўтказиладиган тиббий кўрикдан ўтказилади.

Даврий тиббий кўрик натижалари тиббий китобчаларга киритилади.

Учувчилар таркиби бошидан ўтказган касаллик ва шкастланишлардан сўнг соғайганида учувчилик иши (учувчилик таълими, УУА бошқаруви, парашют билан сакраш ва парвозларни бошқариш) учун рухсат бериш бўйича тахминий муддатлари мазкур Низомнинг 12-иловасида кўрсатилган.

91. Навбатдаги тиббий кўрикдан ўтказиш санасидан олти ой ўтганидан сўнг барча ҳарбий хизматчиларга терапевт ва невропатолог, тиббий кўрсатмалар бўйича эса бошқа мутахассисликлар шифокорлари иштирокида чуқурлаштирилган тиббий текширув амалга оширилади.

Ҳарбий хизматчиларнинг чуқурлаштирилган тиббий текширувдан ўтишига оғиз бўшлиғи санациясидан кейин рухсат берилади. Чуқурлаштирилган тиббий текширув натижаларига кўра ҳарбий қисм (муассаса) тиббиёт хизмати бошлиғи ҳарбий хизматчиларнинг учувчилик ишига рухсат этиш ҳақида хулоса чиқаради.

92. УТТ ҲТМ курсантлари УТТ ҲТМ ҳузуридаги ТУК ўтказган бирламчи тиббий кўрикдан ўтказиш санасидан уч ой ўтгандан сўнг терапевт, невропатолог, жарроҳ, оториноларинголог, офтальмолог ва стоматолог иштирокидаги тиббий текширувдан ўтказилади. Кейинчалик тиббий текширувлар УТТ ҲТМ тиббиёт хизмати бошлиғи томонидан ҳар чоракда ўтказилади.

93. Парвоз вақтида жиддий ҳодисаларга учраган учувчилар таркиби ва УТТ ҲТМ курсантлари навбатдан ташқари чуқурлаштирилган тиббий текширувдан ўтказилиши лозим, зарурат туғилганда кейинги тиббий кўрикдан ўтказиш шарти билан стационар шароитида даволанишга юборилади.

94. Ўн икки ой мобайнида асосий таътилдан фойдаланмаган учувчилар, штурманлар парвозлардан четлаштирилади ҳамда санаторийга етти ва ундан ортиқ суткага юборилади, кейинги икки ойдан кўп бўлмаган муддатга парвозларга рухсат берилади. Ушбу муддат тугаганида ҳарбий хизматчиларга жорий йилнинг асосий таътили берилади.

95. Ҳарбий қисм (муассаса) тиббиёт хизмати бошлиғининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш, касалланиш ва учувчилар таркибини ҳамда УТТ ҲТМ курсантларининг касбига лаёқатсизлик сабабларини ўрганиш, учувчилар таркибининг меҳнат шароитлари, турмуш тарзи, дам олиш ва овқатланиш хусусиятларини ўрганиш, уларнинг соғлиғини сақлаш ва комиссиялараро даврида иш қобилиятини ошириш юзасидан чора-тадбирларни ишлаб чиқиш бўйича ишини услубий бошқариш МҲТК ва ҲҲМҚ ва ҲҲК АТМ шифокор-мутахассислари томонидан амалга оширилади.

8-боб. Якуний қоидалар

96. Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавобгар бўлади.

97. Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати, Миллий гвардияси, Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Ички ишлар вазирлиги ва Фавқулодда вазиятлар вазирлиги билан келишилган.

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 1-ИЛОВА

Мажбурий лаборатор-инструментал текширувлар

1-боб. УТТ ҲТМ ва Қуролли Кучлар Академиясига кираётган номзодлар учун

1. Умумий қон таҳлили — кенгайтирилган.

2. Умумий пешоб таҳлили.

3. Гижжа тухумлари ва содда организмларни аниқловчи нажас таҳлили

4. «В» ва «С» гепатитларнинг (HВsAg, HCV) маркерларини аниқловчи қон таҳлили

5. Қоннинг RW (Вассерман реакцияси) таҳлили.

6. Қоннинг ОИВ билан зарарланиши тўғрисида таҳлили (ОИТС билан қарши кураш марказларидан).

7. Қоннинг АЛТ, АСТ, умумий оқсил ва билирубин (фракциялари билан) таҳлили.

8. Электрокардиография (учувчилар таркибига, ҲДҚ ҲТМга, Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси ҲТМга кираётганлар учун шу жумладан жисмоний зўриқиш билан).

9. ФГДС.

10. Ички аъзоларнинг ультратовуш текшируви.

11. Кўкрак қафаси аъзоларининг флюорографияси (текширилувчининг фамилияси, исми шарифи ҳамда текширувнинг тартиб рақами ва ўтказилган сана кўрсатилади).

12. Бурун атрофи бўшлиқлари рентгенографияси (учувчилар таркиби, ҲДҚ ҲТМга, Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси ҲТМга кираётганлар учун).

13. Кориолис синамаси ёки отолит реакцияси (учувчилар таркиби учун).

14. Мўътадил даражадаги гипоксияларнинг чидамлилигини ортостатик синама билан баротекшируви.

2-боб. Амбулатор шароитда учувчилар таркиби, учувчилар экипажининг бошқа аъзолари, УУА операторлари, парашют билан сакрайдиганлар, парвозлар бошқарувчилари ва УТТ ҲТМ курсантлари учун

1. Умумий қон таҳлили — кенгайтирилган.

2. Умумий пешоб таҳлили.

3. Гижжа тухумлари ва содда организмларни аниқловчи нажас таҳлили.

4. ЭКГ шу жумладан тинч ва жисмоний зўриқиш ҳолатда.

5. Кўкрак қафаси аъзоларининг флюорографияси

6. Бурун атрофи бўшлиқлари ренгенографияси.

3-боб. Стационар шароитда учувчилар таркиби, учувчилар экипажининг бошқа аъзолари, УУА операторлари, парашют билан сакрайдиганлар, парвозлар бошқарувчилари учун ва УТТ ҲТМ курсантлари учун

1. Умумий қон таҳлили — кенгайтирилган.

2. Умумий пешоб таҳлили.

3. Гижжа тухумлари ва содда организмларни аниқловчи нажас таҳлили

4. Қоннинг АЛТ, АСТ, умумий оқсил ва билирубин (фракциялари билан) таҳлили.

5. Қондаги қанд миқдори (35 ёшда ва кўрсатмалар бўйича).

6. Кўз ичи босимини ўлчаш (35 ёшда ва кўрсатмалар бўйича).

7. ЭКГ шу жумладан тинч ва жисмоний зўриқиш ҳолатда.

8. Икки проекцияда умуртқа поғонасининг рентгенографияси (фронтал ва сагиттал) икки йилда бир марта (бошқа вақтларда кўрсатмалар бўлганда).

9. ФГДС.

10. Ички аъзоларнинг ултратовуш текшируви.

12. Бурун атрофи бўшлиқлари рентгенографияси.

13. ВЭМ-синамаси (тредмил-тест), ЭКГ ва артериал қон босимининг суткалик мониторинги.

14. Ректомоноскопия (40 ёшда ва кўрсатмалар бўйича).

15. Мўътадил даражадаги гипоксияларнинг чидамлилигини ортостатик синама билан баротекшируви самарали.

16. Гиперветиляция ва нафас ушлаб қолиш билан синама.

17. Гемодинамикани ёзиш билан ортостатик синамаси.

18. Вегетатив асаб тизимининг аниқ мақсадга йўналтирилган текширувлари.

19. Эхоэнцефалография.

20. Бош мия қон томирларини контрастлаш билан магнитно-резонанс томографияси.

21. Вестибуляр аппаратини кумулятив усуллар билан текшириш.

22. Центрифуга синовлари.

23. Босим остида нафас олиш билан синамалари.

24. Хушсизлик ҳолатининг йўқотиш диагностикаси учун тананинг пастки қисми декомпрессия синамалари.

25. Автоматик аудиометрия ўтказиш.

4-боб . Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари резервидаги учувчилар таркиби учун

1. Умумий қон таҳлили (эритроцитларнинг чўкиш тезлиги, лейкоцитлар, гемоглобин, эритроцитлар).

2. Умумий пешоб таҳлили.

3. Гижжа тухумлари ва содда организмларни аниқловчи нажас таҳлили.

4. ЭКГ шу жумладан тинч ва жисмоний зўриқиш ҳолатда.

5. Кўкрак қафаси аъзоларининг флюорографияси.

6. Бурун атрофи бўшлиқлари ренгенографияси.

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 2-илова

ТУК шифокор мутахассислар хоналарининг жиҳозланиши лозим бўлган дори воситалари ва тиббий анжомларининг

1-боб. Шифокорларнинг тиббий буюмлари, аппаратлари ва анжомлари:

Антропометрия хонаси: бўй ўлчагич — 1 дона, тиббий тарози — 1 дона, қуруқ портативли спирометр — 1 дона, қўл динамометри (ясси пружинали) — 1 дона, оёқ кучини ўлчовчи динамометр — 1 дона, сантиметр ўлчов бирликлари билан белгиланган ўлчов тасмаси — 1 дона; бурчак ўлчагич — 1 дона; сфигмомонометр — 1 дона.

Терапевт хонаси. 1 дона сфигмомонометр; 1 дона стетофонендоскоп; 1 дона секундомер; 5 дона тил учун ишлатиладиган қошиқча; 6 дона ҳарорат ўлчагич; 1 дона буйраксимон эмалли тоғора; 1 дона электрокардиограф .

Неврапотолог хонаси: 1 дона неврологик болғача, 5 дона тил учун ишлатиладиган қошиқча, сантиметр ўлчов бирликлари билан белгиланган ўлчов тасмаси 1- дона; 1 дона буйраксимон эмалли тоғора.

Жарроҳ хонаси: 1 дона стетофонендоскоп; бурчак ўлчагич 1 дона; сантиметр ўлчов бирликлари билан белгиланган ўлчов тасмаси 1- дона; 1 дона негатаскоп.

Отоларинголог шифокори хонаси: аудиометр 1 комплект; 50 мл ҳажмдаги банка 5 дона; 180 мл ҳажмдаги қулоқ йўлларини очувчи баллон 1 дона; эгилувчан штативли стол чироғи 1 дона; эмалланган қопқоқли тиббиёт идишчаси 1 дона; ҳалқум учун пахта ушлагич 5 дона; катта йиғилувчи лупа 1 дона; қулоқ манометри 1 дона; бир тарафи ўткир учли 14 см ли жарроҳлик қайчиси 1 дона; узунлиги 15 см ли анатомик пинцет 1 дона; қовурғасимон эгик қулоқ пинцети 1 дона; эмалланган чойнакча 1 дона; кукун пуфлагич 2 дона; пешона рефлектори 1 дона; қулоқ воронкалари № 1, 2, 3, 4 — 2 жамланмаси; пневматик қулоқ воронкаси 1 дона; диафанаскоп 1 дона; диаметри 16 мм ли ҳалқум ойналари 2 дона; диаметри 21 мм ли ҳалқум ойналари 2 дона; диаметри 25 мм ли ҳалқум ойналари 2 дона; диаметри 8 мм ли бурун халқум ойнаси 2 дона; қисқа қисқичли бурун ойнаси 5 дона; қисқич узунлиги 40 мм ли бурун ойнаси 2 дона; қисқич узунлиги 60 мм ли бурун ойнаси 2 дона; Воячек конуссимон қулоқ зонди 1 дона; Воячек тугмасимон қулоқ зонди 1 дона; Воячек тугмасимон бурун зонди 1 дона; қулоқ ўймали қулоқ зонди 3 дона; бурун гайморидал бўшлиғини тешиш учун Куликов игнаси 3 дона; 128 тебранишли камертон 1 дона; 1024 тебранишли камертон; спирт лампа; тил охирини кўриш учун қошиқча 1 дона; тилни кўриш учун метал қошиқча 25 дона; халқум ичини ювиш учун шприц 1 дона; бўшлиқларни ювиш учун ҳажми 150 мл ли шприц 1 дона; қопқоғи мослаштирилган шпангласт 1 дона; Барани стули 1 дона; секундомер 2 дона; тиббий жиҳозлар учун стол 1 дона; ҳалқум ойнаси учун ушлагиш 3 дона; қулоқ ичига ҳаво ҳайдовчи асбоб 1 дона.

Стоматолог хонаси: стоматологик кресло 1 тўплам; 4 бурчакли қопқоғли эмалланган тиббий идишчалар 13 дона; тиш ойначалари 25 дона; тиш ойначалари учун ушлагич 25 дона; бурчак остида эгилган зондлар 25 дона; тишлар учун букилган пинцет 25 дона; ҳажми 250 мл бўлган қопқоғи мослаштирилган шиша идиш 1 дона; ҳажми 50 мл ли пукаги мослаштирилган шпангласт 4 дона; электороодонтодиагностика учун аппарат 1 дона; манипуляция учун стол 1 дона.

Офтальмолог хонаси: жадвалларни бир хил ёритиш учун аппарат (Рота) 1 дона; тунги кўриш ўткирлигини текшириш учун АДМ ёки Семикоп асбоби 1 дона; канюлалар (кўз ёш каналини ювиш учун 3 кўринишда игналар (6 донадан иборат тўплам) 1 тўплам; кўз қовоқларни кўтарувчи катта қисқич 2 дона; конуссимон кўз ёш канали зонди (3 донадан иборат тўплам) 1 дона; офтальмоскопия учун рефлекторли чирок 1 дона; тиркишли чирок трансформатор билан ЩЛ-56 1 дона; квадрат ёки думалок ойнали скиаскопик чизғич 1 дона; офтальмометр 1 дона; офтальмоскоп 2 дона; қўл электрик офтальмоскопи 1 дона; стол периметри ёритгичи билан ПНЭ-1 -1 дона; куриш ўткирлигини аниқлаш учун жадвал (Сивцев-Головин) 2 дона; ранг ажратиш сезгисини аниклаш учун жадвал (Рабкин VIII-IX) 1 тўплам; кўриш ўткирлиги пасайганлигини текшириш Поляк белгилари ва назорат жадвали 1 дона; оптик ойналар тўплами 1 тўплам; 0.1 дан паст бўлган кўриш ўткирлигини текшириш учун Поляк оптотип тўплами 1 тўплам; кўзга томчи томизиладиган пипетка 4 дона; бошни фиксация қилиш учун ушлагич 1 дона; ўқиш учун синамали ширифт 1 дона; яқиндаги нуқтани яққол кўришни, аккомадацияни аниқлаш учун тўплам 1 дона; аномалоскоп ГОИ, рефрактометр 1 дона; «Ранг аниқлаш учун тест», ПБИ-1 тўплам; масафодан кўришни текшириш учун ўлчагич 1 дона.

Дерматолог хонаси : 2 тавақали лупа 1 дона.

2-боб. Сарф қилинадиган тиббиётга оид махсулотлар.

Дори-дармонлар (1 кунда 30 та тиббий кўрикдан ўтувчи учун) — эритмалар: дикаин 0,25 % - 2,0; фурациллин 1:1000 - 100,0; атропин 1% - 10,0 (атропин 1:5000 - 5,0), кўз томчилари № 2, пилокарпин 1% -2,0, аммиак 10% - 5,0, йод 5% - 5,0, техник этил спирти (гидролизга учраган) — 50,0, брилиант кўки сувли эритмаси 1% - 10,0.

Текширув ўтказиш учун стандарт эритмалар:

а) хид сезишни текшириш учун — 5,0 мл 0,5% сирка кислотаси эритмаси, 5,0 тоза вино спирти, валериананинг 5,0 спиртли эритмаси, 10,0 мл 10% аммиак эритмаси;

б) таъм билишни текшириш учун — 5,0 мл дан 5%, 10%, 40% шакар эритмалари, 5,0 мл дан 2%, 4%, 5%, 10% тузли эритмалари, 5,0 мл дан 0,01%, 0,02%, 0,03% лимон кислоталари.

Сарф қилинадиган бошқа тиббий мулк:

Гигроскопик пахта, халтачаларда стерил салфеткалар - 3 дона, резинали қўлқоплар - 15 жуфт, тиббий вазелин - 50,0 грам, вазелинли ёғ — 100,0, лейкопластрь — 1 дона, 5,0 шприц — 10 дона, 10,0 шприц — 5 дона, стерил пахта — 500,0 грам, стерил бинт — 4 дона, 500 мл 70% спирт, тахтали қошиқча (шпател) — 100 дона, бикслар — 4 дона ва дезинфекцияловчи воситалар, буюм ойнаси — 30 дона, электрокардиограф учун диаграмали қоғоз — 5 ўрам, аудиограма қоғозчалари — 30 дона.

3-боб. Шошилинч ёрдам учун керакли дори воситалари

Стерил эритмалар:

1) 1,0 мл 0,1% адреналин — 3 ампула;

2) 1,0 мл 1% димедрол — 10 ампула;

3) 30 мг преднизолон — 2 ампула;

4) 2,0 мл 2% папаверин гидрохлорид — 10 ампула;

5) 1,0 мл 1% дибазол — 10 ампула;

6) 5,0 мл 25% магнезий сульфат — 3 ампула;

7) 2,0 мл 50% аналгин — 10 ампула;

8) 5,0 мл 0,5% новакаин — 10 ампула;

9) 10,0 мл 2,4% эуфиллин — 3 ампула;

10) 10,0 мл 10% кальций хлор — 3 ампула;

11) йоднинг 5% спиртли эритмаси — 100,0 мл;

12) бриллиант кўкининг 1% спиртли эритмаси — 100,0 мл;

13) валидол таблеткаси — 20 дона;

14) фурациллин таблеткаси — 20 дана;

15) 20,0 мл 10% аммиак эритмаси;

16) арслонқуйруқ (пустырник) дамламаси — 2 флакон.

4-боб. Хўжалик анжомлари

Тиббий халатлар, шифокорлар ва бошқа тиббиёт ходимлари сонига қараб — сочиқлар, алоҳида сочиқлар, юз-қўл ювгич, қўлларни ювиш учун чўткалар, ҳар бир шифокорлар хонаси учун совунлар, фарфор тарелкалар — 4 дона, сирли тоғора, спирт ёқиш идишчаси, парда, тибиёт кушеткалари — 6 дона, столлар, стуллар, кийим ва халатларни осиш учун илгак, дорилар ва асбобларни сақлаш учун шкаф, кўрсатгич, хона термометрлари. Ўқув қуроллари.

Тиббий-учувчик комиссияларининг ишини ташкиллаштиришда халатлар, сочиқлар, ёпинғичлар, совунлар, дезинфекция воситалари, керакли дори-дармон ва ўқув қуроллари билан таъминланиши ўша ҳарбий қисм, Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги ҳарбий госпиталлари ва ҳарбий-таълим муассалари зиммасига юклатилади.

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 3-ИЛОВА

Касалликлар ва жисмоний нуқсонлар жадвали ҳамда алоҳида моддага бериладиган шарҳлар

Касалликлар ва жисмоний нуқсонлар жадвали бу учувчи, курсант ва учувчилар таркибини тайёрлаш ҳарбий таълим муассасаларига кираётган номзодларни тиббий кўрикдан ўтказиш пайтида эксперт масалаларини ечиш учун асос ҳисобланади. Аммо бунда ТУК нинг фаолиятида учрайдиган барча ҳолатлар кўрсатилмаган. Тўғри эксперт хулосасини чиқариш тўлиқ клиник-физиологик текширувлар, махсус усуллар билан ўтказиладиган текширувларнинг натижаларини сифатли таҳлил қилиниши билан биргаликда тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг учувчилик фаолиятининг аниқ хусусиятларини инобатга олган ҳолда амалга оширилади.

1-боб. Юқумли ва паразитар касалликлар

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 1 Ичакнинг юқумли касалликлари, бактерияли зоонозлар, бошқа бактериал касалликлар, тери тошмалари билан кечадиган вирусли касалликлар, бўғим оёқлилар орқали юқадиган вирусли ва бошқа касалликлар (марказий асаб тизимининг юқумли касалликлари бундан мустасно), вирус ва хламидиялар чақирадиган бошқа касалликлар, риккетсиозлар, бошқа юқумли ва паразитар касалликлар: а) даволаб бўлмайдиган ёки даволаниши мураккаб бўлган Яроқсиз б) ўткир ёки сурункали касалликлар хуружидан кейинги фаолиятнинг вақтинча бузилишлари Номзодлар — яроқсиз, курсантлар — озод қилиш Парвозлардан озод қилиш ёки таътил, ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажарган ҳолда, хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш

Модданинг «а» бандига қийин даволанадиган ҳамда қайта қўзғалишга мойил сурункали инфекцион ва паразитар касалликлар:

бруцеллёзнинг сурункали, қайталанувчи шакллари;

трихоцефалёз, амебиаз ва безгакнинг яққол клиник аломатлар билан кечаётган сурункали шакллари;

қорин тифи, паратифлар ва салмонеллёзларнинг қайталанувчи, асоратли шакллари;

сурункали дизентерия;

ички аъзоларнинг зарарланиши ҳамда марказий асаб тизимидаги ўчоқли ўзгаришлар билан кечаётган цитомегаловирус, оддий герпес вируси ва токсоплазмоз касалликлари;

эхинококкоз (жарроҳлик усули билан даволанишдан бош тортганда ёки даволаш ижобий натижа бермаганда).

Бруцеллёзнинг ўткир септик шаклини, амебиазнинг оғир ва сурункали қайталовчи шаклини, вирусли гепатитнинг оғир шаклини ҳамда асоратларидан қатъий назар қайталаган ҳолда узоқ кечадиган ўртача оғирликдаги гепатитнинг «B», «С», «D», «F», «G» турларини, гепатитнинг «А» ва «Е» турларини асоратлар билан ўтказган ҳарбий хизматчилар учувчилик ишига ва учувчилик таълимига яроқсиз деб топиладилар. Мазкур бандга асосан касалликнинг кечиш даражасидан қатъий назар икки ва ундан ортиқ ижобий маркерлари мавжуд бўлган микст гепатит ёки гепатитнинг дельта тури билан касалланганлар ҳарбий хизматга яроқсиз деб топилади.

Мазкур бандга дизентерия ва қорин тифи (паратифлар) билан касалланган юқумли касаллик қўзғатувчиларнинг турғун ташувчилари ҳам киради.

Модданинг «б» банди стационар шароитда даволангандан сўнг беморда умумий астенизация, ҳолсизлик ва озиқланишдаги бузилишлар сақланган, фаолиятига оид бузилишлар мавжуд бўлган ўткир юқумли, паразитар касаллик ва интоксикациялардан кейинги ҳолатларни назарда тутади. Қолган ўзгаришлар турғунлигини баҳолаш ва учувчилар таркибининг профессионал иш қобилиятининг тўлиқ қайта тикланиши учун бир ойдан кам бўлмаган муддат керак бўлган ҳолатларда касаллик бўйича таътилга ёки парвозлардан (30 дан 60 суткагача) озод қилиш хулосаси берилади. Қолган ҳолатларда ҳарбий хизмат мажбуриятларидан озод қилиш тақдим қилинади.

Енгил ва ўрта оғир турдаги вирусли гепатит «А» ва «В» ўтказган шахсларнинг учувчилик ишига қайта тикланиш мақсадида тиббий кўрикдан ўтказиш, даволаниш тугаганидан сўнг 12 ойдан кам бўлмаган муддатдан кейин амалга ошириш мумкин. «С» гепатити билан касалланиб ўтганлар қайта тикланишга қўйилмайди.

Вирусли гепатит «В» турининг юзаки антигени вирусига қарши антитаначалар аниқланганда, яширин ҳолда кечаётган сурункали гепатитни истисно қилиш мақсадида текширув ўтказиш учун асос бўла олади. Жигар фаолиятидаги ва клиник бузилишлар мавжуд бўлмаган сурункали вирусли гепатит билан хасталанган учувчилар шахсий таркиби IV,V,VI устунлар буйича яроқли деб топилади, клиник аломатлар ёки таҳлилхона текширувларида ўзгаришлар (жигар ферментлари ва бошқа биокимёвий кўрсаткичларнинг меъёрдан ошиши) пайдо бўлганда эса бу тоифадаги беморлар модданинг «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Ўткир дизентерия ўтказган шахсларга касаллик туфайли таътил, кейинги тиббий кўрикдан ўтказиш шарти билан тақдим қилинади.

УТТ ҲТМ курсантларига хизмат мажбуриятларидан озод қилиш, синф машғулотларига қатнашиш билан соғлиги тикланиши ва учувчилик таълимига қайтиши учун 30 ва ундан ортиқ суткага тақдим қилинади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 2 Нафас аъзоларининг сил касаллиги : а) фаол, микобактерияларнинг ажралиши (ажралишсиз) ва ( ёки ) ўпка тўқимасидаги емирилишлар билан кечадиган , касалликнинг фаоллиги камайиши Яроқсиз б) клиник даволангандан сўнг вақтинчалик фаолият бузилишлари, фаоллиги йўқ, фаоллик белгилари уч йилдан ортиқ бўлмаган Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Модданинг «а» бандига қуйидагилар киради:

ўпка силининг барча фаол ривожланувчи шакллари, емирилиш билан (каверна);

ўпка силининг микобактериялар ажралиши билан кечадиган барча турлари шунингдек, фистулали бронхоаденит ва бронхларнинг сил билан зарарланиши;

ўпка силининг барча абацилляр турлари, фаол сил белгилари мавжуд бўлган мўътадил ифодаланган белгилари билан кечадиган турлари;

сил кечиш турларидан қатъий назар, сунъий пневмоторакс бўлса;

агар сил асоратлари (ўсиш, силжиш) нафас олиш ва қон айланиш фаолиятининг бузилишига олиб келадиган, силнинг нофаол кечиши;

сил туфайли ўпканинг, ўпка бўлаги ёки сегментининг жарроҳлик йўли билан олиб ташлангандан кейинги асоратлари;

ўпка сили билан оғриган беморларнинг барчаси Мудофаа вазирлиги МҲКГ нинг фтизиатрия бўлимида стационар шароитда даволанади, ТУК томонидан кейинги тиббий кўрикдан ўтказилиш шарти билан.

Модданинг «б» бандига зарарланишнинг чегараланиши, унчалик катта бўлмаган ўчоқлар, шунингдек клиник тузалишдан кейинги вақтинчалик фаолиятнинг бузилиши билан кечадиган чегараланган склерозланишлар, ўчоқларнинг оҳакланиши, индурацион майдонлар, плевраларнинг фиброз ўзгаришлари (чандиқлар, шварталар) кўринишида кечадиган ҳолатларни ўз ичига олади.

Мазкур бандни қўллашга қуйидагилар асос бўлади: ўпкаларнинг рентгенологик текширувлардаги турғун ўзгаришлари, оҳакланишлар, фиброзли ўзгаришлар бўлаклараро тешиклар, шунингдек антибактериал даволаш муолажаларидан кейин уч йил давомида нафас олишнинг бузилишисиз касалликнинг клиник белгиларининг намоён бўлмаслиги.

Алоҳида ҳолатларда, илк бор рентгенологик текширувларда ўпкаларда ўчоқли ўзгаришлар аниқланиб, сил касаллигининг ҳеч қандай яққол клиник белгиларининг ривожланиши кузатилмаса ва махсус даволанишдан сўнг ўзгариш йўқолса ёки фиброз билан туганланса, даволанишдан сўнг 2 йил ўтгандан кейин касалликнинг ривожланиши кузатилмаса учувчилар таркиби учувчилик ишини бажаришга рухсат берилиши мумкин

Силнинг барча турлари УТТ ҲТМда таҳсил олиш учун тўсқинлик қилади. Алоҳида петрификатлар мавжудлиги ушбу моддани қўллаш учун асос бўлмайди ҳамда учувчилик ишига ва учувчилик таълимига тўсқинлик қилмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 3 Бошқа аъзо лар ва тизимларнинг сил касаллиги: Яроқсиз

Моддада ички аъзолар (ўпкадан ташқари) ва терининг сил билан чекланган зарарланиши, шунингдек касалликнинг кечиши, тарқалиши, муддати ва оқибатидан қатъий назар аъзолар ва тизимларнинг қўшма зарарланиши кўзда тутилган.

Сил билан касалланган буйраклар жарроҳлик амалиёти билан олиб ташлангандан сўнг барча устунлар бўйича учувчилар таркиби учувчилик ишига яроқсиз ҳисобланади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 4 Мохов Яроқсиз

Мохов ташхиси қўйилганда, учувчилар таркиби зудлик билан стационар шароитда текширувга юборилади. Мохов касаллиги ташхиси тасдиқланганда бу шахслар учувчилик ишига ва ҳарбий хизматга яроқсиз ҳисобланади, шунингдек ҳарбий ҳисобдан чиқарилиб, Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг маҳаллий органларига топширилади. Тегишли соғлиқни сақлаш органи томонидан ҳисобга олинган мохов беморнинг оила аъзолари бўлган шахслар учун шу модда қўлланилиб, учувчилик ишига ва учувчилик таълимига яроқсиз деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 5 Одам иммунитети танқислиги вируси чақирадиган касаллик : Яроқсиз

Одам иммунитети танқислиги вируси (ОИТВ) чақирадиган касалликнинг клиник даражасидан қатъий назар тиббий кўрикдан ўтаётган шахсга учувчилик таълимига ва учувчилик ишига яроқсиз деб хулоса берилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 6 Захм ва асосан жинсий йўл билан юқувчи бошқа касалликлар : а) захм Яроқсиз б ) бошқа жинсий йўл билан юқадиган инфекциялар Яроқсиз Даволаниши лозим

Модданинг «а» бандига захмнинг барча турлари киради. Захм аниқланганда ҳарбий хизматчилар зудлик билан стационар шароитида даволаниш учун ётқизилади. Учувчилар таркиби даволаниш мобайнида, шунингдек даволаниш курслари оралиғида учувчилик ишига яроқсиз деб топиладилар. Учувчилик ишига тўлиқ даволангандан сўнг тикланиши мумкин.

Барча маҳсус даволаш муолажа курсларини қабул қилгандан сўнг қайтадан уч маротаба серологик текширувларнинг манфий натижа бериши даволанганлик мезони деб ҳисобланади.

Ички аъзолар, суяклар ва асаб тизимининг захм билан зарарланишида улар фаолиятининг зарарланиши даражасига мувофиқ касалликлар жадвалининг тегишли Моддаси билан тиббий кўрикдан ўтказилади.

Сўзакнинг барча турлари юмшоқ шанкр ва бошқа жинсий йўл билан юқувчи юқумли касалликларни даволаш стационар шароитда олиб борилади. Таносил касаллик клиник белгиларининг йўқлиги ва лаборатор текширувларда уч маротаба қайта манфий натижа даволанганлик мезони ҳисобланади.

Бирламчи серологик манфий захмнинг даволаниши учувчилик ишига тиклаш учун тиббий кўрикдан ўтказиш даволаш тугагандан сўнг ўн икки ойдан эрта бўлмаган муддатда, бирламчи серологик мусбат захмдан даволангандан сўнг — уч йил муддатдан сўнг тиббий кўрикдан ўтказилиши мумкин.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 7 Микоз лар : а) чуқур микозлар, кўп қайталанувчи тарқалган дерматофитиялар, учувчилик либослари ва анжомларини кийганда қийинчиликлар яратадиган ҳолатлар Яроқсиз Даволаниши лозим б) чегараланган кам қайта қўзғалувчи дерматофитиялар, учувчилик либослари ва анжомларни кийганда қийинчиликлар яратадиган ҳолатлар Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Учувчилар таркибидан тери замбуруғ касалликлари (актиномикоз, ички аъзолар кандидози, кокцидоидоз, гистоплазмоз, бластомикоз, споротрикоз, хроманикоз, феомикотик абцесс, мицетома, дерматофития) аниқланса зудлик билан изоляция қилиниши ва госпиталнинг дерматовенерология бўлимига даволаниш учун ётқизилиши лозим, у билан алоқада бўлганлар текшириш ва кузатилиши лозим. Тери замбуруғ касаллиги ёки тери лейшманиози билан даволанган учувчилар учувчилик ишига яроқли ҳисобланадилар, бироқ амбулатор шароитда олти ой давомида дерматолог назоратида туриши лозим.

Мазкур моддада кўрсатилган терининг замбуруғли касалликлари билан такроран стационар шароитда даволаниш самара бермаган чақирилувчи ва ҳарбий хизматчилар касалликлар жадвалининг 62-моддаси «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

Микоз ташхиси таҳлилий текширувлар билан тасдиқланиши лозим.

2-боб. Ўсмалар

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 8 Хавфли ўсмалар : а) барча хавфли ўсмалар ва бирламчи ўсмалар регионар метастазлар билан радикал олингандан кейинги ҳолат, цитологик ёки нур билан даволанишдан кейинги ҳолатлар Яроқсиз б) пастки лаб ўсмаси ёки тери ўсмаларининг метастази Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Ҳарбий хизматчилар жарроҳлик амалиётидан сўнг, цитостатик ёки нур терапиясидан сўнг даво муолажалари натижасидан ва хавфли ўсма тарқалиши жараёнидан қатъий назар ушбу модданинг «а» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Пастки лаб ва тери хавфли ўсмаларининг қайталаниши ва метастазлар беришида ушбу модданинг «а» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Касалликлар жадвалининг II — V устунлари бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар пастки лаб ва тери хавфли ўсмалари бўйича даво муолажалари тугагандан сўнг ўн икки ойдан кейин учувчилик ишига яроқли деб топилиши мумкин.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 9 Хавфсиз ўсмалар ( бош ва орқа мия ўсмалари бундан мустасно) , in situ ўсмалар : а) аъзоларнинг фаолияти бузилиши билан ёки учувчилик либослари ва анжомларни кийганда ҳаракатланишни қийинлаштирадиган Яроқсиз б) аъзоларнинг фаолияти бузилишсиз ёки учувчилик либосларини ва анжомларни кийганда ҳаракатланишни қийинлаштирмайдиган Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли в) жарроҳлик амалиётидан кейинги фаолиятнинг вақтинча бузилиши Номзодлар- яроқсиз Парвозлардан озод қилиш ёки таътил, ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажарган ҳолда хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш

Курсантлар ва учувчилар таркибига зарурият бўлганда жарроҳлик амалиёти билан даволаниш тавсия қилинади. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахс хавфсиз ўсма билан жарроҳлик йўли билан даволанишдан бош тортса ёки жарроҳлик амалиёти кутилган натижа бермаса мазкур модданинг «а» банди билан тиббий кўрикдан ўтказилади. Модданинг «б» бандига учувчилик либослари ёки анжомларини кийишда халақит қилмайдиган хавфсиз ўсмалар — липоматоз, сўгалли ва пигментли невуслар, дермоидли кисталар, хондромалар киради.

Ички аъзолар, таянч-ҳаракат тизимлари хавфсиз ўсмаларини жарроҳлик йўли билан олдирган ҳарбий хизматчилар ўтказилган даволанишдан бир йилдан кам бўлмаган муддатдан сўнг, стационар текширувдан ва тиббий кўрикдан ўтказилгандан кейин учувчилик ишига рухсат берилиши мумкин.

Таянч-ҳаракат тизими ва бошқа тизимлар фаолияти бузилишлари билан кечадиган суякларнинг хавфсиз ўсмалари мажуд бўлган шахслар, шунингдек жарроҳлик амалиёти билан даволанишдан бош тортган ёки жарроҳлик йўли билан даволаш яхши натижа бермаган ҳолатларда касалликлар жадвалининг тегишли Моддаси бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Хавфсиз ўсмаларни жарроҳлик йўли билан даволагандан кейин, фаолият тўлиқ қайта тикланиши учун бир ойдан кам бўлмаган муддат керак бўлган ҳолатларда мазкур модданинг «в» банди асосида касаллик туфайли таътил берилади. Бошқа ҳолатларда парвозлардан озод қилиш тақдим қилинади, ҳарбий хизмат бошқа мажбуриятларни бажариш ва кейинги тиббий кўрикдан ўтказиш шарти билан ёки хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилинади.

3-боб. Қон, қон яратувчи аъзоларнинг касалликлари ва иммунитет механизмини жалб қилувчи алоҳида бузилишлар

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 10 Қон, қон яратувчи аъзоларнинг касалликлари ва иммунитет механизмини жалб қилувчи алоҳида бузилишлар а) қон яратиш ва иммун тизимидаги ўзгаришлар билан Яроқсиз б) тизимли бўлмаган қон касаллигидан кейинги фаолиятининг вақтинча бузилишлари ёки даволаш якунлангандан кейинги ҳолатлар Яроқсиз Парвозлардан озод қилиш ёки таътил, ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажарган ҳолда хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш Яроқли

Қон тизим касалликларига гумон қилинган учувчилар таркибидаги ҳарбий хизматчилар стационар шароитда тиббий текширув ва даволаниш учун юборилади.

Модданинг «а» бандига қуйидагилар киради: тизимли бўлмаган қон касалликларидан келиб чиққан камқонлик, лейкопения, турли этиологияли тромбоцитопения ҳамда ҳужайра ва гуморал иммунитетнинг кам ифодаланган бузилишлари билан кечадиган иммунитет танқислигига (ОИТВ касалликлари бундан мустасно) овқатланишнинг камайиши кузатилмаган, меҳнат қобилияти сақланган учувчилар таркибига вақтинчалик учувчилик ишига яроқсизлик тўғрисида хулоса чиқарилади.

Учувчилар таркиби меҳнат қобилиятининг тўлиқ тикланиши, гемолитик ва иммунологик кўрсаткичларнинг меъёри учун 2 (икки) ҳафтадан кўп вақт лозим бўлган ҳолларда касаллик туфайли таътилга муҳтожлик ёки ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажарган ҳолда учувчилик ишидан озод қилиш тўғрисида хулоса мазкур модданинг «б» банди бўйича чиқарилади.

4-боб. Эндокрин тизимининг касалликлари, озиқланиш ва Модда алмашинувининг бузилишлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 11 Эутиреоид бўқоқ : а) яқин атрофда жойлашган аъзолар фаолиятининг бузилишига олиб келувчи ва учувчилик либослари ва анжомларни кийганда қийинчиликлар келтириб чиқарувчи Яроқсиз б) учувчилик либослари ва анжомларни кийганда қийинчиликлар келтириб чиқармайдиган Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли в) жарроҳлик амалиётидан кейинги фаолиятнинг вақтинча бузилиши Парвозлардан озод қилиш ёки таътил, ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажарган ҳолда, хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш

Буқоқнинг ўлчамлари кўринарли ўлчамда (қалқонсимон безнинг диффуз катталашуви II даражаси, шунингдек буқоқнинг тугунли барча турлари) бўлиши жарроҳлик йўли билан даволашга кўрсатма ҳисобланади. Жарроҳлик йўли билан даволангандан сўнг учувчилик ишига яроқлилик жарроҳлик йўли билан даволаниш натижаларига боғлиқ бўлади, аммо жарроҳлик йўли билан даволангандан сўнг 3 ойгача учувчилик ишидан озод этилади. Жарроҳлик йўли билан даволанишдан бош тортган учувчилар таркиби, модданинг «а» банди билан тиббий кўрикдан ўтказилиб учувчилик ишига яроқсиз деб топилади.

0- ва I-даражали эндокрин бузилишлар бўлмаган буқоқ касалликлар жадвалининг II — VI устунлари бўйича учувчилик ишига қарши кўрсатма ҳисобланмайди.

Эндокрин бузилишлар билан кечадиган буқоқ билан касалланган учувчилар таркиби касалликлар жадвалининг 12-моддаси бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

Мазкур модданинг «в» банди жарроҳлик амалиётидан кейинги касаллик туфайли таътилни кейинги тиббий кўрикдан ўтказиш шарти билан назарда тутади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 12 Эндокрин тизимининг бошқа касалликлар, овқат ланиш ва Модда алмашинувининг бузилишлари: а) яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз б) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли в) алиментар семизликнинг I даражаси Яроқсиз Парвозлардан ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажариш билан озод этиш Яроқли

Эндокрин тизими томонидан фаолият бузилишлари аниқланган учувчилар таркиби стационар шароитда текширувлардан ўтказилади ва даволанади.

Эндокрин бузилишлар билан кечадиган буқоқ касаллиги аниқланган учувчилар таркиби учувчилик ишига яроқсиз деб топилади. Қалқонсимон безнинг енгил даражадаги бузилиши ижобий натижа билан даволанган учувчилар таркиби даволаш муолажалари тугагач олти ойдан сўнг мазкур модданинг «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар. Қалқонсимон без фаолиятининг пасайиши аниқланганда учувчилар таркибини учувчилик ишига яроқсиз деб хулоса чиқарилади.

Учувчилар таркибида бошқа эндокрин безларнинг касалликлари аниқланса (феохромоцитома, Иценко-Кушинг синдроми, қандли диабет) фаолият бузилиши даражасидан қатъий назар учувчилик ишига яроқсиз деб топилади.

УТТ ҲТМга кираётган номзодлар ва I-II босқич курсантлари алиментар семизликнинг барча даражасида учувчилик таълимига яроқсиз деб топилади. Алиментар семизликнинг II — IV даражаларида мазкур модданинг «а» банди бўйича учувчилик ишига яроқсиз деб хулоса чиқарилади.

Модданинг «б» бандига юрак қон-томир тизимининг фаолияти яхши сақланган ҳолдаги семизликнинг I даражаси, озиқланиш етишмовчилиги киради. Учувчилар таркиби ва УТТ ҲТМнинг III-IV босқичлари курсантларида озиқланиш етишмовчилигининг келиб чиқиш сабабларини аниқлаш учун стационар шароитда текширилади.

Озиқланиш ҳолатини баҳолаш учун тана вазни индексидан (ҳужжат матни давомида — ТВИ, деб юритилади) фойдаланилади, у қуйидаги ифода ёрдамида аниқланади:

ТВИ = тана вазни (кг) бўй ўлчамининг квадрати (м)

Бўй ва тана вазнининг меъёрдаги ҳамда озиқланиш бузилишларидаги нисбати «Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлар авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги» Низомнинг 4-иловасида келтирилган.

Учувчилар таркибида Модда алмашинуви бузилишининг бошқа белгилари аниқланмаган ҳолда фақат тана вазнининг меъёр кўрсаткичларида 10% гача аниқ бўлиши семизлик ташхисини қўйишга асос бўлмайди, комиссиялараро даврида уларга липидлар алмашинувини меъёрий кўрсаткичларга келтириш учун даволаш-соғломлаштириш чора-тадбирлари ўтказилади.

5-боб. Руҳий ва хулқ-атворнинг бузилишлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 13 Органик руҳий бузилишлар : а) яққол ва мўътадил турғун ифодаланган руҳий бузилишларда Яроқсиз б) бош миянинг ўткир касалликлар ва бош мия жароҳатидан кейинги турғун компенсация бўлган бузилишларда Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Мазкур модда бош миянинг шикастланиши ва фаолиятининг бузилишидан (жароҳатлар, бош мия ўсмалари, энцефалит, менингит, асаб тизининг захми ҳамда сенил ва пресенил психозлар, қон томир, дегенератив ва бош миянинг бошқа органик касалликлари ва жароҳатлари) келиб чиққан психозлар, бошқа руҳий бузилишлар, шахс ва хулқ-атвор ўзгаришларини назарда тутади.

Бош миянинг органик касалликлари, жароҳатланиши, асаб тизимининг яллиғланиши ва зарарланиши туфайли даволаниш (мурожаат) тиббий ҳужжатлар билан тасдиқланади.

Модданинг «а» бандига қуйидагилар киради: мўътадил ва яққол ифодаланган турғун, узоқ муддат кечадиган руҳий (психик) ҳолатлар ҳамда турғун ифодаланган ақлий-тафаккур бузилишлари ёки психоорганик кўринишдаги яққол ифодаланган шахс ўзгаришлари;

мўътадил ифодаланган астеник, аффектив, диссоциатив, когнитив, шахс ва бошқа бузилишлар ҳамда ижобий кечадиган руҳий (психик) ҳолатлар киради.

талвасали тутқаноқларнинг руҳий эквивалентлари ҳамда ривожланиб борувчи руҳий бузилишлар;

бош миянинг ўткир органик касалликлари ёки бош мия жароҳатлари туфайли келиб чиққан ўткинчи, қисқа муддатли руҳий (психик) ва руҳий (психик) бўлмаган бузилишлар соғайиш билан ёки кам ифодаланган астения ҳолатлари киради.

Модданинг «б» бандига бош миянинг ўткир касалликлари ёки бош мия жароҳатларидан сўнг, марказий асаб тизимининг органик зарарланиш аломатлари ва руҳий бузилишлари мавжуд бўлмаган, фақат айрим тарқалган органик белгилари билан фаолият бузилишисиз кечадиган турғун компенсация (бир йилдан кам бўлмаган) бўлган касаллик кўринишлари киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 14 Эндоген психозлар: шизофрения, шизотипик бузилишлар, шизоаффектив, васвасали, ўткир ва ўткинчи психотик бузилишлар ва аффектив бузилишлар (кайфият бузилишлари): Яроқсиз

Мазкур модда бўйича фақат Мудофаа вазирлиги МҲКГ психиатрия бўлимида стационар шароитда текширилгандан сўнг хулоса чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 1 5 Симптоматик ва бошқа экзоген этиологияли руҳий бузилишлар: а ) руҳий бузилишларда ёки даволанишдан кейинги турғун асоратли белгилар ) Яроқсиз б) руҳий фаолиятнинг тўлиқ меъёрий тикланиши ва асаб тизимининг органик ўзгариш белгилари бўлмаганда Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади. Товушдан тез учадиган самолётларда- яроқсиз. Яроқли

Модда интоксикацион (руҳиятга фаол таъсир этувчи Моддани истеъмол қилишдан кейинги ҳолатлар мустасно) ва юқумли касалликлар ҳамда соматоген психозларни назарда тутади. Ушбу моддага радиоактив Модда, ионловчи нурланишларнинг бошқа манбалари, ўта заҳарли Модда ва бошқа таъсирлардан келиб чиққан руҳий бузилишлар ҳам киради. Ташхисни расмийлаштирганда, руҳий бузилишнинг ривожланишига олиб келган сабаблар ёки касаллик кўрсатилади.

Касаллик мавжудлиги Мудофаа вазирлиги МҲКГ нинг ихтисослаштирилган бўлимида стационар текширув натижасида аниқланиши ёки тасдиқланиши лозим.

Қисқа муддатли руҳий бузилишларни ўтказган, асосий касаллиги бўйича даволанган (стационар шароитда текширувлардан сўнг) ижобий соматик асаб-руҳий ҳолатда бўлган учувчилар мазкур модданинг «б» банди бўйича учувчилик ишига яроқли деб топилади.

Мазкур модда билан учувчилик ишини давом эттириш учун рухсат берилаётган учувчи ва штурманлар қаътий равишда психофизиологик текширувлардан ўтишлари лозим. Зарурий ҳолатларда учувчилар таркибига касаллиги туфайли таътил бериш мумкин.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 16 Стресс билан боғлиқ невротик ва соматик шаклдаги бузилишлар : а) яққол ифодаланган ва турғун ёки қайталанувчи касаллик кўриниши Яроқсиз б) мўътадил ифодаланган, қисқа давом этувчи касаллик кўринишларида Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади. Яроқли в) соғайиш билан якунланган енгил, қисқа муддат кечувчи касаллик кўринишларида Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади. Яроқли

Касаллик ташхиси фақат чуқур клиник текширувлардан сўнг қўйилади, бунда объектив анамнезни ўрганиш катта аҳамият касб этади. Эксперт хулосани чиқаришда ташхисни аниқ ифода этиш катта аҳамиятга эга. Ташхисда невроз тури, тавсифи, ифодаланганлик даражаси ва касалликнинг кечиш давомийлигини кўрсатиш керак.

Неврозларни экспертиза қилишда ўзининг клиник кўриниши билан неврозларни эслатадиган юқумли касалликлардан заҳарланишлар ва соматик касалликлардан кейин кузатиладиган невротик синдромлар ва астеник ҳолатлардан аниқ фарқлаш лозим. Бундай ҳолатларда аниқ эксперт баҳолашга эътибор бериш лозим. Неврозлар билан касалланган учувчилар таркиби фақат стационар даволангандан сўнг тиббий кўрикдан ўтказилади.

Эксперт хулосани чиқаришда ўтказилган даво муолажаларидан сўнг иш фаолиятининг тикланиш даражасини ва учувчилик ишининг тавсифини ҳисобга олиш керак. Неврозларда эксперт ҳулосини чиқаришда хизмат ва тиббий тавсифномалар катта аҳамиятга эга.

Модданинг «а» бандига асаб-руҳий фаолиятининг кучли бузилиши ва касаллик белгилари турғун ва узоқ муддат сақланиб қолиши билан кечадиган яққол ифодаланган невроз турлари киради.

Модданинг «б» бандида учувчилар иш фаолиятини пасайтирувчи аҳамиятга эга бўлган мўътадил ифодаланган невротик, астеник ва реактив ҳолатлар киради. Бу шаклларнинг фарқли хусусиятига учувчилик ишидан алоҳида омиллар таъсирида (мураккаб об-ҳаво шароитларида, кечки, юқори баландликдаги парвозларда) касалликнинг шикоятлари ва оғриқли кўринишлари унчалик ифодаланмайди.

Невроз гипертензив ва гипотензив турдаги қон томир вегетатив реакциялари ва эндоген вегетатив бузилишлари билан кечса хулоса касалликлар жадвалининг 12-, 48-Моддаи талаблари ҳисобга олинган ҳолда қўлланилади.

Агарда вегетатив асаб тизими фаолиятининг бузилиши қон томир тонусининг бузилиши билан кечиб, у турғун ва яққол ифодаланган бўлса, унинг келиб чиқувчи сабаби бартараф қилинган (невроз, интоксикация, юқумли касалликлар) бўлса ҳам хулоса касалликлар жадвалининг 48-моддасини қўллаган ҳолда чиқарилади.

Реактив ҳолатлар, неврозлар учишдаги авария ҳолатлари ва талафот натижасида ҳам бўлиши мумкин. Учишдаги талафотлардан сўнг учувчилик экипаж аъзоларининг яроқлилигини баҳолашда иш талафотининг келиб чиқиши ва ривожланиш ҳолатини (учишда авария ҳолати келиб чиқиш сабаби, учиш талафотига бирламчи эмоционал реакция тавсифи, уларга қўмондонлик ва жамоанинг муносабати) ҳисобга олиш лозим. Учувчилар таркибини учиш талафотидан кейинги психомотор қўзғалиш эмас, руҳий тушкунлик ва депрессия эса кейинги учувчилик ишини давом эттиришда салбий таъсир кўрсатади. Узоқ давом этадиган текширув-суриштирув жараёнлари ҳам учувчилар таркибида турғун астенизация ва невротезацияга сабаб бўлиши мумкин.

Учиш талафотларидан сўнг учувчилар таркибининг учишга яроқлилиги тўғрисидаги хулоса мумкин қадар эрта берилиши лозим. Стационар шароитда текшириш учувчилар соғлиги ҳолати ва учиш талафотининг ҳолатлари ҳисобга олиниб, қисм командири ва тиббиёт хизмати бошлиғининг хулосасига асосан аниқланади. Соғлигидан шикояти, руҳий бузилишлар, бош мия жароҳатлари, ўзини ёмон ҳис қилса ёки учиш пайтида хаёлллар кузатилса, албатта стационар шароитда текширилиши лозим. Стационар шароитда текширувларга кўрсатмалар бўлмаса, МҲТК невропатолог шифокори кўригидан сўнг ҳарбий қисм тиббиёт хизмати бошлиғи томонидан учувчилик ишига рухсат берилади.

Стационар шароитдаги текшириш жараёнида учиш чоғида учувчига қийинчилик туғдирган ҳолатлар, унинг ишларини давом эттиришга бўлган муносабати ва соғлиғидаги бузилишлар келиб чиқишининг (суриштирув жараёнларидаги низоли ҳолатлар, хизматдошининг ўлими, учишдаги қўпол хато), бу воқеаларга субъектив таъсирланишларнинг аниқ сабаблари аниқланиши лозим. Бу шахслар албатта психологик кўрикдан ўтишлари лозим.

Учиш талафотларидан кейин невротик реакциялар ва неврозлар кузатилган шахсларда биринчи навбатда касаллик давомийлигини, учувчилик ишини давом эттиришга гувоҳларнинг муносабатини, шунингдек уларда кортико-висцерал бузилишлар мавжуд ёки мавжуд эмаслигини ҳисобга олиш лозим. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларда кечикиб ривожланадиган невротик реакциялар, қўрқиш ва бошқа психологик реакцияларга мойил ҳолатлар салбий оқибат сифатида изоҳланади.

Учувчилар таркибидан бўлган муддатли ҳарбий хизматчиларда турғун невротик реакциялар бўлиши (икки ойдан ортиқ) ўз кучига ишонмаслик, учувчилик ишига салбий муносабатда бўлиши ёки аниқ кортико-висцерал патологиянинг мавжудлиги (қон — томир тонуси ва юрак асаб реакциясининг бузилиши, эндокрин бузилишлар, гипоксияга ёмон чидамлилиги ёки вестибуляр қўзғалишлар) учувчилик ишига яроқсиз деб топилишига асос бўлади. Офицерлар таркибидаги шахслар бундай ҳолатларда санаторий шароитида даволанишга юбориладилар. Даволаш ўтказилгандан сўнг соғлиги тўлиқ тикланмаса учувчилик ишига яроқсиз деб хулоса чиқарилади.

Учиш талафотларини ўтказган учувчилар таркибига кейинги учувчилик ишига яроқлилик масаласи ҳал этилгандан сўнг тақдим қилинади, учувчилик ишига рухсат берилганларига сафга қўйилгандан сўнг навбатдаги таътил берилади.

Психопатиялар, неврозлар, реактив ва астеник ҳолатларни, Касалликлар жадвалининг 13-, 16-, 22-Моддаи кўзда тутилган касалликларга ташхис қўйиш учун ҲҲМҚ ва ҲҲК га қарашли АТМ ёки Мудофаа вазирлиги МҲКГ учувчилик экспертизаси бўлимидаги учувчилар таркибининг клиник-психологик текшириш натижалари катта аҳамиятга эга. Психологик текшириш маълумотлари ТУК томонидан эксперт ҳулосини чиқаришда ҳисобга олинади.

Айрим шахсларда текшириш давомида соғлигидаги баъзи ўзгаришларни аниқлаб бўлмайди. Клиник-психологик текшириш учиш фаолиятига салбий таъсир қилувчи индивидуал руҳий хусусиятларни аниқлаб бериши мумкин. Психологик текшириш Қуролли Кучлар авиациясининг учувчилар таркибининг тиббий кўрикдаги тегишли текширув қўлланмасига мувофиқ ўтказилади.

Психологик текшириш усуллари натижасида учишга салбий таъсир қилувчи индивидуал психологик сифатлари яққол ифодаланган бўлса, салбий учувчилик ва тиббий тавсияномалар маълумотлари билан биргаликда мазкур модданинг «а» бандини қўллаган ҳолда барча устунлар бўйича учувчилик ишига яроқсиз деб хулоса чиқарилади. Мўътадил ифодаланган салбий таъсир қилувчи якка тартибдаги руҳий сифатлар учиш мутахассислиги, тавсиялар ва авиация тури (II устун бундан истисно) ҳисобга олган ҳолда мазкур модданинг «б» бандини қўллаган ҳолда якка тартибда баҳоланади. Учувчилик ишига рухсат беришда учувчилик ишини бажариш сифати тўғрисида учувчи-маслаҳатчи ва ҳарбий қисм тиббиёт хизмати бошлиғининг кузатув маълумотларини инобатга олиш лозим.

Модданинг «в» бандига пароксизмал бузилишларсиз енгил ва қисқа муддатда кечувчи эмоционал–вегетатив бузилишлар билан кечадиган кам ифодаланган невротик ҳолатлар киради. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг юқори асаб тизимининг хусусиятларини аниқлашда (фаолиятларнинг турғун эмаслиги, стартдан олдин реакцияларининг тез тугаши, парвоз вақтида кўтаринки зўрлик) мураккаб ҳолатларда ўзини тутиши (ўзини йўқотиш, шошқинлик, ўзига ишонмаслик) муҳим аҳамиятга эга. Хулоса стационар шароитида тиббий кўрикдан ўтганидан сўнг чиқарилади.

Бундай шахсларни мураккаб шароитларда, парвознинг салбий омилларига чидай олишлик, томирлар тонуси ва реактивлигини аниқлаш учун функционал синамалар ва психологик текширувлар ўтказиш лозим.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 17 Шахс бузилишлари Яроқсиз

Мазкур модда шахс бузилишлари, психопатиялар, шахснинг паталогик ривожланиши, руҳий инфантилизмни (ҳамма шаклларни, касалликлар жадвалининг 74-моддасида кўрсатилганлардан ташқари) назарда тутади.

Шахс ўзгаришларига ташхис қўйиш учун синчковлик билан ва объектив йиғилган анамнез зарур ҳамда руҳий касалликлар стационар шароитда ўтказиладиган ҳар томонлама текширув лозим. Мазкур модда бўйича шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар, УТТ ҲТМ курсантларининг тиббий кўрикдан ўтказиш шахсий йиғма жилди, хизмат ва тиббий тавсифномалар ўрганилганидан сўнг амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 18 Руҳиятга фаол таъсир этувчи воситаларни истеъмол қилиш натижасида келиб чиққан руҳий ва хулқ-атворнинг бузилишлари: а) яққол ва мўътадил ифодаланган турғун руҳий бузилишлар билан Яроқсиз б) меъёрий руҳий фаолиятнинг тўлиқ тикланиши ва асаб тизимида органик зарарланиш белгиларсиз Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади. Товушдан тез самолётларда- яроқсиз. Яроқли

Модда бир ёки бир нечта руҳиятга фаол таъсир этувчи воситаларни истеъмол қилиш натижасида келиб чиқадиган руҳий бузилишларни назарда тутади.

Барча турдаги сурункали алкоголизм билан хасталанган учувчилар таркиби мазкур модданинг «а» бандига асосан учувчилик ишидан четлаштириш бўйича хулоса чиқарилади. Спиртли ичимликлар ва гиёҳванд Моддани қабул қилишни одат қилиб олган учувчиларни парвозлардан четлаштирилиб, психиатр иштирокида тиббий кўрикдан ўтказилади.

Руҳиятга фаол таъсир этувчи воситаларни гиёҳванд ва токсик Моддани бир маротаба ёки қисқа муддатда истеъмол қилган учувчилар таркибининг тиббий кўрикдан ўтказиш, ушбу воситаларни истеъмол қилиш сабабларини синчковлик билан суриштирилгандан сўнг амалга оширилади. Бунда хизмат ва тиббий тавсифномалар маълумотлари инобатга олинади. Спиртли ичимлик ва гиёҳванд (заҳарли) Модда билан ўткир заҳарланиш ўтказган шахсларга нисбатан касаллик туфайли таътил бериш тўғрисида хулоса чиқарилмайди.

6-боб Асаб тизимининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 1 9 Эпилепсия ва эпилептик тутқаноқлар: Яроқсиз

Модда барча эпилепсия ҳолатларини ўз ичига олади. Ташхис клиник кўринишидан ва тутқаноқлар сонидан қатъий назар даволаш-профилактика (ҳарбий-тиббий) муассасаларида қўйилиши лозим.

Эпилепсиянинг атипик ва белгиларсиз кечадиган (кам сонли кичик тутқаноқлар, «мавжуд бўлмаган» тури ва бошқа талвасали тутқаноқ эквивалентлари деб номланувчи турлари) турларни аниқлаш фавқулодда муҳим аҳамиятга эга. Эпилепсияда асаб-руҳий фаолиятининг бузилиши кайфиятнинг бузилиши билан кечишини инобатга олиш зарур.

Эпилепсиянинг диагностикасида гувоҳлар томонидан эпилептик тутқаноқ хуружлари тафсилотлари муҳим аҳамиятга эга. Бу маълумотлар ҳарбий қисм (муассаса) қўмондонлиги ёки тиббиёт хизмати томонидан тасдиқланиши лозим. Ташхис неврологик текширувлардан тўлиқ ўтмасдан Электроэнцефолограммани қўлламаган ҳолда қўйилиши мумкин эмас. Электроэнцефолограммада эпилептоид фаолликнинг мавжудлиги ташхисни тасдиқлайди, аммо унинг мавжуд эмаслиги эпилепсияни инкор этмайди.

Бош мия пароксизмал биоэлектрик фаоллиги аниқланганда эпилепсиянинг бошқа белгилари кузатилмасада, барча тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар ўттиз кунга парвоздан четлаштирилади ва қайта тиббий кўрикдан ўтказилади. Пароксизмал биоэлектрик фаоллигининг такроран аниқланиши касалликлар жадвалининг барча устунлари бўйича учувчилик ишига яроқсиз деб топилишига асос бўлади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 20 Марказий асаб тизимининг яллиғланишлари, миелинсизланувчи касалликлари ва уларнинг оқибатлари. Кўпроқ марказий асаб тизимини зарарловчи тизимли атрофиялар, электрапирамидал, асаб тизимининг бошқа дегенератив касалликлари, асаб-мушак синапси ва мушак касалликлари, бош ва орқа миянинг ўсмалари а) кечишининг тез ривожланиб борувчи ёки фаолиятининг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан. Яроқсиз б) фаолликнинг кам ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

«а» банди қуйидагиларни назарда тутади:

Нейроинфекция ёки марказий асаб тизимининг турғун ва чуқур фаолият бузилишлари билан кечадиган интоксикация оқибатлари, шунингдек марказий асаб тизими юқумли касалликларининг сурункали турлари (нейросифилис), энцефалит, арахноидит, тарқалган склероз оқибатлари.

Бош мия церебрал дегенерациялари, Паркинсон касаллиги, экстрапирамидал тизимнинг (эссенциал битириш ҳам кирган ҳолда) бошқа касалликлари, тортилиш (де ла Туретта синдроми тиббий кўрикдан ўтказиш шифокор–психиатр иштирокида амалга оширилади) билан кечадиган касалликлар, орқа мия дегенерациялари, бош ва орқа мия ўсмалари, асаб мушак бирикмалари ва мушак касалликлари ҳамда марказий асаб тизимининг бошқа касалликлари (гидроцефалия, церебрал киста ва бошқалар) фаолиятининг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишларини назарда тутади.

Шунингдек, модданинг «а» бандига фаолият бузилиш даражасидан қатъий назар бош ва орқа миянинг ўсмалари ҳам киради.

Модданинг «б» бандида ижобий кечадиган касалликлар ёки енгил асоратли батамом йўқолмайдиган регрессияланувчи тавсифли ёки фаолият бузилишсиз турғун кам симптомли касалликлар назарда тутилади. Кейинчалик бундай шахслар икки йил давомида касаллик динамикасининг тузалиши ва касаллик ривожланишини инкор қилиш мақсадида стационар шароитда текширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 21 Бош ва орқа мия томирларининг касалликлари а) яққол ва мўътадил ифодаланган фаолият бузилишлари билан Яроқсиз б) бош миянинг ўткир томир бузилишлари (хушдан кетиш, коллапс). Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Модданинг «а» бандида қуйидагилар назарда тутилади:

инсультлар, фаолият бузилишининг даражасидан қатъий назар;

мия қон айланиш бузилишлари — қон қуйилиши, тромбоз, эмболия ва ўтиб кетувчи бузилишлар;

ҳар хил клиник кўриниши бош ва орқа миянинг қон айланиши бузилиш асоратлари;

бош ва орқа мия атеросклерозининг яққол ифодаланган турлари;

дисциркулятор энцефалопатиялар босқичидан қатъий назар;

стационар шароитда даволаниш лозим бўлган кўп ва узоқ давом этувчи мигреннинг ҳар хил турлари;

тиббий ҳужжатлар билан тасдиқланган оддий ва талвасали ҳушдан кетишлар билан кечадиган кўп такрорланувчи вегетатив қон томир дистониялари.

Модданинг «б» бандида ҳушдан кетиш коллапс кўринишининг этиологиясидан қатъий назар ўткир қон-томир етишмовчиликлари ва қон-томир вегетатив нотурғунликнинг кўринишлари кўзда тутилади. Барча шахслар ҳушдан кетиш ҳолатларидан сўнг келиб чиқиш сабабларидан қатъий назар, учувчилик ишидан четлаштирилади ва стационар шароитда текшириш учун юборилади.

Ҳушдан кетишнинг барча ҳолатларида ҳарбий қисм тиббиёт хизмати бошлиғи ҲҲМҚ ва ҲҲК АТМ мутахассислари раҳбарлигида ҳушдан кетишнинг барча келиб чиқиш сабаблари ва ҳолатларини ўрганади ҳамда кузатиш натижаларини ТУК га тақдим қилинадиган тиббий тавсифномасида баён қилиб ўтади. Учувчилик ишига рухсат берилган шахслар кейинги 2 (икки) йил стационар шароитда тиббий кўрикдан ўтадилар, уни ўтказиш жойи ТУК раиси томонидан белгиланади. Ҳушдан кетиш ҳолатларини келтириб чиқарувчи касалликлар аниқланмаганда, Қуролли Кучлар авиациясининг учувчилик таркибининг тиббий кўрик ўтказиш тўғрисидаги амал қилинаётган қўлланмаларда кўрсатилгандек махсус йўналтирилган текширувлар ўтказилади.

Бошқа текширув усуллари учиш касби ва учиш аппаратининг турига боғлиқ равишда ўтказилади. Қирувчи самолёт учувчилари центрафугада, товушдан тез учадиган самолёт учувчилари ортиқча босимли кислороддан нафас олишга чидамлилиги, учувчилик касби ва учиш аппаратларнинг туридан қатъий назар тананинг пастки ярмини декомпрессиясига текширилади. Психологик текширув эса ҳушдан кетган учувчининг индивидуал руҳий хусусиятларини ва субъектив реакциясини изоҳлаш мақсадида ўтказилади.

Ҳушдан кетишни ўтказган шахснинг анамнезини ўрганиш, клиник текширувлар натижалари, юкламали синамаларга чидамлилигини, ҳушдан кетишнинг сабаблари, бу ҳолатга текширилувчининг субъектив реакцияси, шахснинг индивидуал руҳий хусусиятлари, ёши ва учувчилик мутахассислигига асосланади.

Ҳушдан кетиш ва бу ҳолатга нисбатан асосий реакциялар бўлиши билан кечадиган касалликлари бўлган, юклама синамаларини ёмон ўтказган, бошқа текшириш натижалари ва ҳушдан кетишнинг сабабларидан қатъий назар касалликлар жадвалининг барча устунлари бўйича яроқсиз деб топишга асос бўлади. Чарчаш ва астеник ҳолатларда бўладиган ҳушдан кетишларда уларнинг келиб чиқиш сабаблари тўғрисида якуний хулоса чиқарилгунига қадар касаллик сабабли таътил ёки ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажариш билан учувчилик ишидан озод этиладилар.

Бир марталик ортостатик ҳушдан кетишларда организмнинг ўтиб кетувчи яққол кучсизланиш фонида (дам олиш режимининг бузилиши, спиртли ичимликларни истеъмол қилганда ва бошқаларда), шунингдек тиббий муолажалар бажаришда келиб чиқадиган эмоционал оғриқли ҳолатлардаги (эмлашлар, гаймор бўшлиғини пункциясида, венадан қон олишда), бир киши бошқарадиган самолётлардан ташқари, касалликлар жадвалининг III–V устунлари бўйича учувчилик ишига рухсат бериш мумкин. Тиббий муолажа бажаришдан бошқа нохуш эмоционал таъсирлар натижасида юзага келадиган ҳушдан кетишларда ўта эҳтиёткорлик билан баҳолаш лозим бўлади.

Организмга экстремал омиллар таъсирида юзага келадиган ҳушдан кетишларда (махсус анжомлар кийилмаганда катта юкламалар бўлганда, яққол кислород етишмаслигида, кучли оғриқларда) экстремал омиллар келтириб чиқарган оқибатларга қараб хулоса чиқарилади. Вегетатив асаб тизими фаолиятининг бузилиши кўринишидаги баъзи симптомлар чегараланган гипергидроз, акроцианоз, турғун дермографизм, тахикардия, «вазомотор уйишишлар» ва унга ўхшашлар, асаб руҳий ҳолатнинг бузилишлари бўлмаганда учувчилик ишида яроқлиликни чегаралаш ёки яроқсиз деб хулоса чиқаришга асос бўла олмайди.

Томир вегетатив нотурғунлик ташхиси фақат чуқур текширувлар натижасида вегетатив асаб тизими бузилиши сифатидаги нейроциркулятор астения ёки бошқа касалликлар аниқланганда қўйилади. Учувчилик ишига рухсат берилган шахс, тизимли шифокор назоратида туради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 22 Бош мия жароҳатланишлари ва уларнинг оқибатлари: а) фаолиятининг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилиши билан ҳаракат ва сезгининг бузилиши Яроқсиз б) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилиши билан Яроқсиз Товуш тезлигидан юкори учадиган самолётларда- яроқсиз. Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли в) клиник аломатларсиз Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Бош-мия жароҳатларини ўтказган барча шахслар, унинг оғирлик даражасидан қатъий назар парвозлардан озод қилинади ва текшириш, даволаниш ва келгусида тиббий кўрикдан ўтказиш учун ҳарбий госпиталга ётқизилади.

Мазкур модда бўйича эксперт хулосани чиқаришда бир томондан жароҳатдан кейинги ўткир ва ўткир ости кечишининг давомийлиги ва оғирлик даражасини, ўзгарадиган хусусиятга эга бўлиши мумкин, иккинчидан узоқ давом этган хотиржамлик давридан сўнг янги жиддий патологик жараёнларнинг вужудга келишини (чандиқланиш, мия қобиқларидаги атрофик ва ёпишқоқ жараёнлар, гидроцефалия, травматик кисталар ва бошқалар) ҳисобга олиш лозим.

Модданинг «а» бандида асаб-руҳий фаолиятнинг бузилиши, шунингдек сезги, ҳаракат ва мувофиқлаштириш қобилиятининг бузилиши билан намоён бўладиган тешиб ўтувчи ва ёпиқ бош мия жароҳатларининг асоратлари назарда тутилади. Мазкур банд жароҳатдан кейинги чўзилувчан ёки енгил келиб чиқувчи астеник ҳолатларда ҳам қўлланилади. Шунингдек, бу бандга барча жароҳатдан кейин келиб чиққан эпилепсиялар ҳам киради.

Модданинг «б» бандида ўтказилган бош мия жароҳатидан сўнг умумий аҳволи ва ишлаш қобилиятини сақлаган ҳолда, эмоционал ва вегетатив нотурғунлик кўринишидаги, қайтувчи характердан кам ифодаланган клиник кўринишлар назарда тутилади. Учувчилар таркиби фақат стационар шароитда текширилгандан сўнг учувчилик ишига яроқли деб топилиши мумкин. Психологик текширувида бошнинг икки проекцияда ретгенографияси, электроэнцефалографияси, реоэнцефалографияси, бош миянинг магнит-резонанс томография текширувларини ўтказиш, вестибулометрик ва ортостатик синамаларини ўтказиш лозим. Бир киши бошқарадиган самолётлар ва вертолёт учувчилари учишга яроқсиз деб топилади.

Ёпиқ бош мия жароҳатини ўтказгандан сўнг умумий аҳволи яхши бўлиб, функционал юкламали синамалар комплексини яхши ўтказса, алоҳида турғун органик микро симптомлар бўлиши якка тартибда баҳолашда учувчилик ишига рухсат беришга тўсқинлик қила олмайди.

Модданинг «в» бандида клиник белгиларсиз ҳолатлар назарда тутилади. Бундай учувчиларни стационар шароитда текширишдан сўнг якка тартибда баҳоланиб, учувчилик ишига рухсат берилиши мумкин. Бош мия жароҳатини яқинда ўтказган учувчилар таркиби стационар шароитда даволангандан сўнг таътил берилади. Касаллик туфайли таътилдан сўнг, зарурий ҳолатларда модданинг «б» банди бўйича ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажарган ҳолда кейинчалик қайта тиббий кўрикдан ўтиш билан учувчилик ишидан 30 кундан 45 кунгача озод қилиш тўғрисида хулоса чиқарилади.

Ёпиқ бош мия жароҳатини ўтказган учувчилар таркиби барча жароҳатдан кейинги белгилар тўлиқ йўқолгач, ушбу гуруҳга тааллуқли барча функционал юклама-синамаларини яхши ўтказган ҳолатларда тўрт ойдан кам бўлмаган муддатдан сўнг учишга рухсат берилиши мумкин.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 23 Орқа мия жароҳатлари ва уларнинг оқибатлари а) фаолиятининг турғун ва яққол бузилишлари билан Яроқсиз б) фаолият бузилишисиз объектив аломатлар мавжудлигида Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Модданинг «а» бандида учувчилик ишига яроқлиликни йўқотадиган ҳаракат, сезги ва рефлектор фаолиятининг турғун бузилишларини назарда тутади.

Модданинг «б» бандида сезувчанлик ва рефлектор фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари назарда тутилади. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларда текшириш мобайнида орқа мия жароҳатидан кейинги паталогик жараённинг ривожланиш аломатлари аниқланмаса II — VI устунлар бўйича учувчилик ишига яроқли деб топилиши мумкин.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 24 Периферик асаб тизими касалликлари. Периферик асаб тизимининг жароҳатлари ва уларнинг оқибатлари а) ҳаракат, сезувчанлик ва трофиканинг турғун ва яққол ифодаланган бузилишлари, шунингдек турғун оғриқ синдроми ёки кўп маротаба қайталаниши билан Яроқсиз б) сезувчанлик ва трофиканинг кам ифодаланган бузилишлари билан, касалликнинг ўткир кечгандан кейинги ёки жароҳатдан кейинги асоратлари ёки сурункали кам қайталанувчи касаллик Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Модданинг «а» бандида ҳаракат, сезувчанлик ёки трофиканинг турғун ва яққол ифодаланган бузилишлари билан кечадиган асаб боғламлари ва устунлари оғир жароҳатлари, асоратлари ва касалликлари назарда тутилади. Кескин оғриқ синдроми билан тез-тез қайталанувчи (бир йилда 2 марта ва ундан ортиқ) кучли оғриқлар билан узоқ муддатли даволаниш талаб қилинадиган (2 — 4 ой) периферик асаб тизимининг сурункали касалликлари ҳам киради.

Модданинг «б» бандида ҳаракат ва сезувчанлик фаолиятининг ёки трофиканинг мўътадил ифодаланган бузилиши билан кечувчи периферик асаб тизимларининг шикастланишлари ва касалликлардан кейинги турғун асоратлари, шунингдек шикастланган асабларда жарроҳлик амалиёти ўтказилгандан кейинги асаб ўтказувчанлиги тикланган ҳолатлар ҳам киради. Бу бандга қўзғалишлараро даврда фаолиятнинг турғун компенсацияси билан кечадиган илдизлар ёки асаб устунларининг кам қайталанувчи сурункали касалликлари ҳам киради.

Касалликларнинг қўзғалиш даврида учувчилар таркибидаги шахслар стационар даволаниши лозим.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 25 Ўткир касаллик, сурункали касалликнинг хуружидан, жароҳат ва жарроҳлик йўли билан даволанишдан кейинги марказий ва периферик асаб тизимлари фаолиятининг вақтинча лик бузилишлари Яроқсиз парвозлардан ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажариш билан озод этиш

Мазкур моддада ўткир, сурункали касалликнинг хуружидан кейинги ҳолат, марказий ва периферик асаб тизимининг вақтинчалик фаолият бузилишларининг мавжудлиги кўзда тутилади. Стационар шароитида даволаниш тугаганидан кейин қолган ўзгаришлар турғунлигини баҳолаш ва учувчилик таркибининг касбий иш қобилиятининг тўлиқ қайта тикланиши учун бир ойдан кам бўлмаган муддат керак бўлганда касаллик туфайли таътил берилади ёки парвозлардан озод қилинади. Қолган ҳолатларда ҳарбий хизмат мажбуриятларидан озод қилиш тақдим этилади.

7-боб. Кўриш аъзоси ва унинг қўшимча аппаратининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 26 Қовоқларнинг касалликлари ва шикастланишларининг оқибатлари а) кўз фаолиятининг бузилиши билан кечувчи иккала ёки битта кўз қовоқлари жойлашувининг яққол ёки мўътадил ифодаланган бузилишлари Яроқсиз б) кўз қовоқларининг кам ифодаланган анатомик ўзгаришлари ёки жойлашувининг камчиликлари самарали даволанадиган кам хуружли сурункали кам ифодаланган блефаритлар Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Модданинг «а» бандига қуйидагилар киради: бир ёки иккала кўз фаолиятининг бузилиши билан кечувчи, шох парданинг ёпишишига тўсқинлик қилувчи қовоқлар етишмовчиликлари; кўзнинг таъсирланишига сабаб бўлган қовоқларнинг ичкарига қайрилиши ёки киприкларнинг кўз олмасига қараб ўсиши; кўз фаолиятига тўсқинлик қилувчи қовоқларнинг ичкарига қараб ўсиши; кўришга халақит берадиган қовоқларнинг ўзаро ёки кўз олмаси билан битишиб қолиши.

Мазкур бандга бир ёки иккала кўзнинг кўриш майдонини қисқартирувчи юқори қовоқнинг пастга тушиши (птоз) киради.

Модданинг «б» банди қовоқларни жарроҳлик даволашдан кейинги асоратларнинг фаолияти тикланиши билан қовоқларнинг қирралари сурункали яллиғланиши бўйича давосидан кейинги турғун натижаларини назарда тутади.

Жарроҳлик йўли билан даволашдан ижобий натижа кутилган ҳолларда, касалликлар жадвалининг II — V устунлари бўйича тиббий кўрикдан жарроҳлик йўли билан даволаниш тугагандан сўнг ўтказилади. Тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг кўриш фаолиятига тўсқинлик қилмайдиган ва диплопия чақирмайдиган, қовоқларнинг қайрилиши, бир кўзда қовоқларнинг ўзаро ёки кўз олмаси билан битишиб қолиши II — V устунлар бўйича учувчилик ишига яроқли ҳисобланади.

Модданинг «б» бандига нисбатан кам учрайдиган ярали блефаритлар киради. Қовоқлар четларининг сурункали яллиғланиши мавжуд бўлса Касалликлар жадвалининг II — V устунлари бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар стационар шароитда даволаниши лозим. Даволанишнинг натижасига қараб учувчилик ишига яроқлилик мазкур модданинг «в» банди бўйича аниқланади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 27 Конъюнктива, кўз ёши йўллари, кўз косасининг касалликлари, жароҳатлар ёки куйишларнинг оқибатлари : а) стационарда муваффақиятсиз даволанишдан кейин ёки даволаб бўлмайдиган Яроқсиз б) даволаб бўладиганлар Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқсиз

Модданинг «а» бандига қуйидагилар киради: тез-тез қайталанувчи, икки мартадан кам бўлмайдиган хуружлари, стационарда даволаниш самара бермаган шиллиқ қават ости тўқималарнинг гипертрофияси ва яққол ифодаланган инфилтрация билан кечадиган сурункали конъюнктивитлар; бир неча маротаба стационарда жарроҳлик йўли билан даволаниш самара бермаган кўз ёш йўли касалликлари; конъюнктиванинг трахоматозли зарарланиши;

Тиббий кўрикдан ўтаётган шахсда трахоманинг асоратлари бўлганда улар стационар шароитда текширилади ва зарур ҳолатларда қайталанишга қарши даволанади. Трахоманинг асоратларида даволашнинг самарасига қараб хулоса чиқарилади. Кўз фаолиятининг турғун бузилишлари бўлган трахоманинг турли асоратларида, ушбу бузилишларни кўзда тутувчи Моддага асосан (касалликлар жадвалининг 26-моддаси бўйича қовоқлар фаолиятининг бузилишлари, мазкур модда бўйича кўз ёш йўллари, 28-модда бўйича — шох парда, 32-моддаси бўйича кўриш ўткирлигининг пасайиши) хулоса чиқарилади.

Модданинг «б» бандига даволаш самара берадиган кам хуружлар билан кечадиган мўътадил ёки кам ифодаланган сурункали конъюнктивитлар ва конъюнктиванинг бошқа касалликлари киради.

Кўз ёш оқиш билан кечадиган кўз ёш нуқтасининг қисилиши ёки нотўғри жойлашиши бўлган ёки кўз ёш найчалари ва кўз ёш бурун касалликларнинг тузилмаларида, кўз ёш безининг йирингли яллиғланиши ва бошқа касалликларида учувчилик таркиби стационар шароитда даволаниш учун ётқизилади. Даволаниш тугагандан сўнг даволашнинг самарадорлигига кўра якка тартибда хулоса чиқарилади.

УТТ ҲТМ га ўқишга кираётган номзодлар қовоқларининг конъюнктивалари ғовак, бахмал, силлиқ эмас ва инфильтрацияланган бўлмаслиги лозим. Қовоқлар бурчаклари ва тарзал қисмидан орбитал қисмига ўтиш жойларида конъюнктиванинг бахмалга ўхшаш мойиллиги, шунингдек, ёлғон қанотсимон парда, пингвекул ва холязион мазкур моддани қўллашга асос бўлмайди. Юқори қаторда, шунингдек, фолликулёз ва фолликуляр конъюнктивитнинг яққол ифодаланган турларида, шунингдек катарал конъюнктивит билан кечувчи қанотсимон парда (птеригиум) касалликларда тиббий кўрикдан ўтаётган шахс касалликлар жадвалининг I устуни бўйича учувчилик таълимига яроқсиз ҳисобланади.

Ривожланувчи қанотсимон парда билан касалликлар жадвалининг II-устунлари бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган ҳарбий хизматчилар стационар шароитда даволаниши лозим.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 28 Кўзнинг шиллиқ пардаси, томирли пардаси, гавҳари, шишасимон танаси, тўр пардаси, кўрув нервининг касалликлари, жароҳатлар ва куйишларнинг якунлари а) кўриш фаолиятининг бузилиши билан ёки даволаниб бўлмайдиган тез-тез такрорланадиган ҳуружлар билан Яро қсиз б) кўриш фаолиятининг бузилишисиз Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Модданинг «а» бандига кўз олмаси қаватлари ва кўриш нервининг ҳар хил этиологияли қийин даволанадиган касалликлари киради. Жараён якунланган ҳолларда учувчилик ишига яроқлилик кўз фаолиятининг ҳолатига кўра аниқланади.

Ҳаттоки бир кўз кўриш нервининг ривожланмайдиган атрофияси бўлса тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар касалликлар жадвалининг I-устуни бўйича яроқсиз, II — VI устунлар бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар эса кўз фаолиятини текшириш натижаларига асосан яроқлилик даражаси аниқланади.

Оқ рангни монокуляр кўриш майдонининг минимал чегараси қуйидагича:

ташқарига-90 градус; ичкарига-55 градус; юқорига-55 градус; пастга-60 градусни ташкил қилади. Якка тартибдаги ўзгаришлар одатда 5-10 градусдан ошмаслиги лозим. Ҳар қандай этиологияли кўриш майдонининг юқорида келтирилган кўрсаткичлардан торайишида барча учувчилар таркиби учувчилик ишига яроқсиз деб топилади. Текширилувчининг бир кўзида кўз ички босими 27 мм симоб устунидан зиёд бўлиши, шунингдек текширилувчида глаукомага тахмин қилиш учун шикояти бўлганда стационар шароитда текширишдан ўтказилади. 30 ёшгача учувчилар таркиби кўз ички босимини ўлчашга кўрсатма бўлганда, 30 ёшдан кейин ҳар йили ўтказилади.

Кўз ичи босими текширилгандан сўнг учувчилар таркиби бир кун мобайнида учишдан озод қилинади. УТТ ҲТМ га ўқишга кираётган номзодлар албатта тунги кўриш ўткирлигига текширилади. Курсантларда ва учувчилар таркибида тунги кўриш текшируви навбатдаги кўрикда ўтказилади. Қайта соатлик адаптометрия ўтказиш билан тасдиқланган, кўз тубида патологик ўзгаришларсиз қоронғига адаптациянинг турғун, яққол ифодаланган пасайиши, стационар даволаниш самарасиз бўлган ҳолларда тўр парданинг тапеторетикал абиотрофиясидай баҳоланади.

Зич ёруғлик берадиган чироқ ёрдамида ўтказилган текширишда гавҳарда аниқланадиган кўриш ўткирлигини пасайтирмайдиган ранглар жилоси, камалак товланиши, бўлакчалар, донача ва пуфакчалар, шу жумладан гавҳарнинг олдинги пардасида туғма пигмент йиғилиши учувчилар таркибини тайёрловчи ҲТМ га ўқишга киришга тўсиқ бўлмайди.

Герпетик кератит, ирит, иридоциклит билан оғриб ўтган учувчилар таркибига таътил тавсия қилинади ёки учишдан озод қилинади. Кейинги 6 ой давомида касалликнинг қайталаниши кузатилса тиббий кўрикдан ўтаётган шахс яроқсиз деб топилади.

Модданинг «б» бандида кўриш фаолияти бузилмаган ҳолда ривожланиши белгиларсиз гавҳарни чегараланган хиралашиши, шунингдек ўтказилган касалликдан сўнг шишасимон тананинг хиралашишини назарда тутади. Бир кўзда бўлса ҳам хавфсиз ўсмалар бўлганда тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар I устун бўйича яроқсиз ҳисобланади, II — VI устунлар бўйича даволаниш лозим. Кўз ичида даволанишга кўрсатма бўлмаган ёт жисм мавжуд бўлган тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларга яроқсиз деб хулоса чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 29 Тўр парданинг кўчиши : а) иккала кўзда жароҳат туфайли олинмаган ва жароҳат туфайли олинган Яроқсиз б) келиб чиқиш сабабидан қатъий назар битта кўзда Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Модданинг «а» бандига, шунингдек иккала ёки бир кўзда жароҳатдан кейинги тўр парданинг кўчишини такрорий жарроҳлик йўли билан даволаш муваффақиятсиз бўлган ҳолатлар киради.

Модданинг «б» бандига касалликлар жадвалининг VI устуни бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларнинг бир кўзида жароҳат туфайли олинган ва жароҳатдан келиб чиқмаган фаолияти яхши сақланган ҳолатлар киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 30 Глаукома: а) бир ёки иккала кўзда ривожланган в а кейинги босқичларида Яроқсиз б) бошланғич босқичида, бир ёки иккала кўзда глаукома олди босқичи Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Ҳар йил амалга ошириладган тиббий кўрикдан ўтказиш мобайнида, учувчилар таркибидаги 40 ёшга етган шахсларнинг кўз ичи босими ўлчанади. Ҳаттоки бир кўзда кўз ичи босими 27 мм ва ундан юқори бўлган ҳолатлар аниқланганда, кўз ичи босими ассиметрияси 5 мм ва бундан юқори бўлганда, ҳамда тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг глаукомага шубҳа пайдо қилувчи шикоятлари мавжуд бўлганда, стационар шароитда зўриқтирувчи синамаларни қўллаган холда текширувлар ўтказилади.

Парвозларни бошқаришга яроқлилиги ҳақидаги масала даволанишдан (дори воситалари ва жарроҳлик йўли билан) сўнг, жараённинг барқарорлашиш даражаси ва кўзнинг фаолиятини (кўриш ўткирлиги, кўриш майдони, марказ атрофидаги скотомаларнинг мавжудлиги, жумладан зўриқтирувчи синамалар ёрдамида), шунингдек кўриш нерви диски экскавациясининг ифодаланганлигини (ва бошқаларни) ҳисобга олган ҳолда ечилади.

Ушбу модда бўйича иккиламчи глаукомаси мавжуд шахслар ҳам тиббий кўрикдан ўтказилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 31 Кўз мушаклари касалликлари, кўзларнинг ҳамкор ҳаракатларининг бузилиши: а) бир ёки иккала кўзда кўз қовоқларини ҳаракатлантирувчи нервларининг ёки кўз олмасининг паралич и ёки турғун парези, 10 градусдан юқори бўлган ҳамкорликдаги ғилайлик Яроқсиз б) 10 градусдан кам бўлган ҳамкорликдаги ғилайлик Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Модданинг «а» бандига киради: кўз олмасининг параличи(фалажи) ёки турғун парез, 10 градусдан ошган ҳамкор ғилайлик, кўз олмаларининг яққол ифодаланган ихтиёрсиз тебранувчи ҳаракатлар, кўзнинг мушаклари шикастланиши билан кўз косасининг жароҳатидан сўнгги турғун диплопия.

Агар диплопия бирорта касалликнинг оқибати бўлса, хулоса асосий касаллиги бўйича чиқарилади.

Модданинг «б» бандига стационар шароитда тасдиқланган бинокуляр кўришнинг бузилишсиз 10 градусдан кам бўлган ғилайлик киради.

Бинокуляр кўриш қобилияти мавжуд бўлмаган учувчилар таркибини тайёрлаш бўйича ҳарбий таълим муассасаларига кираётган фуқаролар киришга яроқсиз.

Кўз олмаларини четга буришдаги кўзнинг нистагмоид титраши мазкур моддани қўллаш учун асос бўлмайди. Агар нистагм асаб тизимини ёки ЛОР аъзолари шикастланишларининг симптоми бўлса ва кўриш ўткирлиги пасайиши кузатилмаган ҳолатларда хулоса асосий касаллиги бўйича чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 3 2 Кўрлик, кўришнинг пастлиги, ранг ажратиш аномалиялари: а) ҳар иккала кўзга 0,6 ва ундан кам ёки бир кўзга 0,5 ва ундан кам бўлмаганда Яроқсиз б) бир кўзда 0,5- 0,7 ва бошқа кўзда 0,7 бўлганда Яроқсиз Учувчилар таркиби ва ҳаво ўқчилари яроқсиз, бошқа экипаж аъзолари яроқли Яроқли в) бир кўзда 0,6-0,7 бўлганда ва бошқа кўзда 0,8 дан кам бўлмаганда Яроқсиз Товушдан тез учадиган самолоётларга- яроқсиз Учувчилар таркиби ва ҳаво ўқчилари яроқсиз, бошқа экипаж аъзолари яроқли Яроқли г) ҳар бир кўзда 0,8 Яроқсиз Товушдан тез учадиган самолоётларга- яроқсиз Яроқли Яроқли д) ҳар бир кўзда 0,9 УТТ факультетига кирувчилар яроқсиз Яроқли

Кўриш ўткирлиги коррекция қилинмасдан алоҳида белгиларда аниқланади. Биринчи босқич курсантлари ва УТТ ҲТМ га ўқишга номзодлар ҳар бир кўз кўриш ўткирлиги 1,0 (тўлиқ) дан кам бўлмаслиги, иккинчи босқичдан сўнг ҳар бир кўзда кўриш ўткирлиги 0,9 дан кам бўлмаслиги лозим.

Головин-Сивцов жадвали қаторларидан кўриш ўткирлиги текширилганда кўриш ўткирлиги 0,7 дан 1,0 гача бўлиб бир қатордан битта белгида хато қилса кўриш ўткирлиги тўлиқ ҳисобланади. Баъзи ҳолларда барча турдаги транспорт самолётларида ва вертолётларида учадиган учувчилар ва штурманлар рефракция аномалияси натижасида кўриш ўткирлиги ҳар бир кўзда коррекциясиз 0,5 ва коррекция билан 0,9 дан кам бўлмаган ҳолларда корректирловчи кўзойнак билан учишга рухсат берилиши мумкин. Бунда сферик корректирловчи ойна кучи ±2,0Д дан ошмаслиги ва цилиндрлиги эса ±1,0 Д дан ошмаслиги лозим. Экипажнинг бошқа аъзолари ва учиш аппаратини бошқармайдиган бошқа мутахассислар кўриш ўткирлиги коррекция билан бир кўзда 0,7 дан кам бўлмаслиги, бошқа кўзда 0,5 дан кам бўлмаслиги лозим. Касалликлар жадвалининг V устуни бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган парашютчиларга кўриш ўткирлиги модданинг «б» банди талабларига мос бўлиши лозим.

Касалликлар жадвалининг II устуни бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган учувчилар таркиби товушдан юқори тезликда учадиган самолётларда учиш учун модданинг «в» ва «г» бандлари бўйича яроқсиз, бошқа учиш аппаратларида учишга яроқлилик якка тартибда аниқланади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 3 3 Рефракциянинг бузилишлари : а) бир кўзда ёки иккала кўзда миопия 0,5 Д дан юқори, гиперметропия 1,0 Д дан юқори ва астигматизм 0,5 Д дан ҳар қандай тури УТТ факультетига ўқишга кирувчилар- яроқсиз, учувчилик экипажининг ердаги таркибни тайёрловчи факультетига кирувчилар- яроқли Ярокли б) бир кўзда ёки иккала кўзда миопия 1,0 Д дан юқори гиперметропия 2,0 Д дан юқори ва астигматизм 1,0 Д дан ҳар қандай тури Яроқсиз Ярокли в) ) бир кўзда ёки иккала кўзда миопия 1,0 Д дан юқори гиперметропия 2,5 Д дан юқори ва астигматизм 1,0 Д дан ҳар қандай тури Яроқсиз Яроқсиз Учувчилар таркиби ва ҳаво ўқчилари- яроқсиз. Бошқа экипаж аъзолари -яроқли Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Рефракция аномалияларнинг тури ва даражаси циклоплегия, шунингдек аккомодациянинг тўлиқ бўшашиши (мидриатикларни қўллашга қарши кўрсатмалар мавжуд бўлмаганда) ҳолатида аниқланади. Скиаскопия ёрдамида аниқланган натижалар субъектив усулда текширилади (ойналар билан).

Циклоплегия 1% ли гомотропин эритмасини 1% ли мидрацил эритмасини ёки 1:5000 атропин эритмасини 5 дақиқа оралиғи билан 3 маротаба такроран (ҳар бир кўзга 1, 2 томчидан) томизиш билан амалга оширилади. Аккомодациянинг спазмига шубҳа қилинганда рефракция атропиннинг 1 % ли эритмасидан фойдаланган ҳолда аниқланади. Юқорида кўрсатилган мидрацилларни қўллаш натижасида келиб чиққан мидриаз аккомадация парезини йўқотиш учун пилокарпиннинг 1% ли эритмаси 30 дақиқалик танаффус билан 3 маҳал ёки бошқа миотик восита қўлланилади.

Циклоплегия ҳолатини ўтказган учувчилар таркиби учиш ишига аккомадация тўлиқ тиклангандан кейин рухсат берилади. Мураккаб астигматизм ҳолатларида хулоса астигматизм даражаси бўйича эмас меридианга аметропия рефракциясининг аҳамияти бўйича чиқарилади.

Агарда учувчи ва штурманларда рефракция аномалиялари даражаси, кўриш фаолияти яхши сақланган ҳолатда кўрсатилган меъёрлардан 0,5Д дан ошмаса якка тартибда баҳоланади.

Курсантлар ва УТТ ҲТМ га кирувчи номзодлар ҳар қандай оптик-реконструктив жарроҳлик амалиётидан сўнг учувчилик ўқишига яроқсиз, учувчилар таркиби эса ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажариш билан учувчилик ишига вақтинчалик яроқсиз деб топилади. III — VI устунлар буйича жарроҳлик амалиётидан 12 ой ўтгандан сўнг кузатувда асоратлар бўлмасдан, ижобий ўзгаришлар бўлганда учувчилик ишига яроқли, қолган учувчилар таркиби яроқсиз деб топилади.

Учувчилар таркибида ҳар бир кўзда коррекциясиз кўриш ўткирлиги 1,0 бўлиб, гиперметропия ва ҳар қандай турдаги астигматизмда тиббий китобчадаги ташхис устунида «соғлом» деб ёзилади. Бундай ҳолатларда «Скиоскопик рефракция» қаторига тегишли ёзув ёзилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 34 Аккомодацияни бузилишлари : а) бир ёки иккала кўзда аккомодациянинг турғун спазми ёки паралич и Яроқсиз б) ҳар бир кўзда 2,5 Д ва ундан юқори пресбиопия Яроқсиз Яроқли в) ҳар бир кўзда 2,0 Д пресбиопия Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Аккомодациянинг турғун спазми билан учувчилар таркиби стационар шароитда текширилишга юборилади. Агар аккомодация спазми асаб тизими, ички аъзолар касалликлари билан боғлиқ бўлса учувчилик ишига яроқлилик даражаси тўғрисидаги хулоса асосий касалликлар бўйича чиқарилади. Аккомодациянинг ёшга оид ўзгаришлари (пресбиопия) яқиндаги аниқ кўриш нуқтаси билан аниқланади. Текшириш монокуляр ўтказилади.

Пресбиопиянинг 1,5 Д гача бўлиши бошланғич босқич ҳисобланиб, учувчилик ишини давом эттириш учун монелик қилмайди. Касалликлар жадвалининг II — VI устунлари бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларда 2,0 Д дан ошмайдиган пресбиопияда, кўриш фаолияти яхши бўлганда якка тартибда аниқланади; штурманлар касалликлар жадвалининг IV — VI устунлари бўйича коррекцияловчи кўзойнакларда яроқли деб ҳисобланади. Яхши кўриш учун бифокал ойнаси коррекцияловчи ойналар тавсия қилинганда оптик ойналарнинг кучи 2,0 Д дан ошмаслиги ва локатор экранни ва асбоблар тахтасидан узоқлиги ҳисобга олиниши лозим. Пресбиопияни аниқлаштиришни қийинлаштирувчи гиперметропия ҳолатларида рухсат бериладиган пресбиопия даражаси рефрекция диоптрий сонидан кам бўлиши керак. Миопияда пресбиопиянинг рухсат бериладиган даражаси рефракция диоптрий сонидан юқори бўлади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 35 Ранг к ўриш аномалиялари : а) дихромазия ва аномал трихромазия «А» тури Яро қ сиз б) аномал трихромазия «В» т ури Яро қ сиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли в) аномал трихромазия «С» тури Яро қ сиз Яроқли

Ранг кўриш пасайиши даражалари ва турлари тўғрисида хулоса чиқаришда Рабкиннинг полихроматик жадвали ёрдамида ранг ажратишни қиёсий ташхислашга асосланади. (Қўлланма бўйича IХ нашри жадвалида кўрсатилган).

Ташхис қўйиш қийин бўлган ҳолларда учувчилик ишига яроқлилик тўғрисидаги хулоса ГОИ аномалоскоп текшируви асосида аниқланади. Анамолоскопда барча модификациялар учун ранг ажратиш сифатининг юқори кўрсаткичлари биринчи иккинчи восита жиҳозларида синовдан ўтказганда 1, 4, учинчисида эса 1, 6 нисбий бирликларда йўриқномада белгиланган кўрсаткичларга асосланган ҳолда синовдан ўтказилаётган шахснинг индивидуал саноғини восита жиҳози саноғининг ўртача кўрсаткичига таққослаш билан амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 36 Ўткир касаллик, сурункали касалликнинг хуружлари, жароҳат ёки жарроҳлик йўли билан даволангандан кейинги кўриш аъзоларининг фаолияти вақтинча к бузилишлари Номзодлар - яроқсиз Парвозлардан озод қилиш ёки таътил, ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажарган ҳолда, хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш

Ҳарбий хизмат мажбуриятларини бажаришга тўлиқ тикланиш учун бир ойдан кам бўлмаган муддат керак бўлганда касаллик бўйича таътилга муҳтожлиги тўғрисида хулоса чиқарилади.

Парвозлардан озод қилиш хақидаги хулоса, унинг тугашига қадар учувчилар таркибини профессионал иш қобилиятининг тикланиши тахмин қилинганда чиқарилади.

8-боб. Қулоқ ва сўрғичсимон ўсимта касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 37 Ташқи қулоқнинг касалликлари ( шу жумладан туғма ) ва шикастланиш оқибатлари Яроқсиз

Моддада қулоқ супрасининг туғма йўқлиги, бир томонлама ёки икки томонлама микротия, ташқи эшитув йўли ва қулоқ супрасининг экземаси, сурункали ташқи тарқоқ отит, микозлардаги ташқи отит, ташқи эшитув йўлининг туғма ва орттирилган торайишлари (касаллик ва шикастланишлардан сўнгги) кўриб чиқилади.

Ташқи қулоқнинг яллиғланиш касалликлари даволаниши лозим, стационар шароитда даволангандан сўнг II — V устуни бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар ташқи қулоқ фаолиятининг бузилмаганлиги кузатилса учувчилик ишига яроқли деб топилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 38 Ўрта қулоқ ва сурғичсимон ўсимтанинг касалликлари : а) ноғора бўшлиғида полиплар, грануляциялар, суяклар кариеси билан кечувчи икки томонлама ёки бир томонлама сурункали ўрта отит ва (ёки) бурун ён бўшлиқлари сурункали касалликлари билан биргаликда келганда Яроқсиз б) «а» бандида кўрсатилган касалликлар каби кечмайдиган бир томонлама сурункали ўрта отит Яроқсиз Яроқлилик якка тартибга аниқланади Яроқли в) ўрта отит ўтказганидан сўнгги турғун қолдиқ кўринишлар, қулоқ барофункциясининг турғун бузилишлари Яроқсиз Яроқлилик якка тартибга аниқланади Яроқли

«а» бандига юқорида кўрсатилган касалликлардан ташқари бурундан нафас олишнинг қийинлашуви билан кечувчи икки томонлама ёки бир томонлама сурункали йирингли ўрта отитлар, ўрта қулоқнинг сурункали касалликларида жарроҳлик амалиёти ўтказилгандан кейинги бўшлиқда эпидермизациясининг тўлиқ тикланмаслиги ва йиринг, грануляция, холестиатом массаларининг борлиги ҳисобланади.

«а» бандида шунингдек радикал жарроҳлик амалиётидан кейинги ҳолатда бўшлиқда эпидермизациясининг тўлиқ битмаслиги ва йиринг, грануляция, холестиатом массаларининг, қулоқда йирингли жараённинг борлиги бу ҳолат жарроҳлик амалиёти ўтказилишига қарамасдан тугаган деб ҳисоблаб бўлмайди.

Агар қулоқнинг радикал жарроҳлик амалиёти ўтказилгандан сўнгги бўшлиқда эпидермизацияси тўлиқ ва турғун бўлиб, эшитиш қобилияти нисбатан кам зарарланган бўлса (шивирлаб гапиришда қабул қилиш 1-2 метрда сақланган бўлса) учувчилик ишига яроқлилигини аниқлашда мазкур модданинг «в» бандига ва Касалликлар жадвалининг 41-моддасига мувофиқ амалга оширилади.

«б» бандига сурункали мезотимпанит ва ўрта қулоқнинг бошқа йирингли яллиғланиш касалликлари киради. Сурункали мезотимпанит бу ноғора парданинг тимпанал қисмидаги турғун перфорация (тешилиши), шиллиқ-йирингли ажралмалар келиши натижасида қулоқда сурункали йиринг оқиши билан характерланади. Йирингли мезотимпанит билан хасталанган учувчилар таркиби стационар шароитда ётиб даволанади. Агар даволангандан сўнг йиринг оқиши тўхтаса ва перфорация орқали кўрилганда ноғора парданинг медиал шиллиқ деворида яллиғланиш белгилари йўқолган бўлса, шунингдек қулоқ касалликлари билан боғлиқ бўлган ЛОР аъзолари томонидан бошқа патологик ўзгаришлар бўлмаса касалликлар жадвалининг V-VI устунидаги тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар учувчилик ишига яроқли деб топилади (борт радистлари бундан истисно).

Бундай шахслар отоларинголог томонидан динамик кузатув назоратига олиниб, камида 2 ойда бир марта кўрикдан ўтади. Йиринг оқиши қайталанса учувчилар таркиби навбатдан ташқари текширувга ТУК га даволаниш ва тиббий кўрикдан ўтказиш учун юборилади.

«в» бандида отитни ўтказгандан кейинги яққол қолдиқ асоратлари кўриб чиқилади. Эски перфорация ўрнидаги кичик чандиқлар, ноғора парданинг қалинлашуви ва яхши ҳаракатчанлиги, эшитиш қобилиятининг яхшилиги ва барофункциясининг бузилмаганлиги ушбу моддани УТТ ҲТМ га кирувчи номзод ва курсантларга қўллашга асос бўлиб ҳисобланмайди.

Ноғора парданинг қуруқ перфорацияси мавжуд бўлган учувчилар таркиби стационар шароитда тиббий кўрикдан ўтказилади, у ерда уларни аккуметрик ва рентгенологик текширувлардан тўлиқ ўтказилади. Асоратлари йўқ, эшитиш фаолиятининг яхши ҳолатда бўлиши (шивирлаб гапиришда қабул қилиш 3/3 метрдан кам бўлмаса), ЛОР аъзоларининг нормал ҳолатда чиқаришга учувчилик ишига яроқли деб эксперт хулоса қилишга асос бўлиб хизмат қилади. Тиббий тавсифномаларида профессионал фаолиятидан келиб чиққан шароитлардаги жараённинг кечиши билан боғлиқ бўлган маълумотлар акс эттирилиши зарур.

«в» бандига шунингдек, қуруқ ўрта отит ҳам киритилиб (ўрта қулоқнинг сурункали катари) асоратлари камдан кам такрорланувчи, эшитиш ва барофункциянинг мўътадил ифодаланган бузилиши билан кечиши киради. Бу ҳолатда агар учувчилар таркиби парвозларни яхши кўтара олса ва қулоқларида баротравматик ўзгаришлар бўлмаса учувчилик ишига рухсат берилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 39 Қулоқ ва бурун ён бўшлиқларининг барофункциясини бузилишлари: а) турғун ва яққол ифодаланган Яроқсиз б) турғун ва кам ифодаланган Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Моддада қулоқ ва бурун ён бўшлиқлари барофункцияларининг бузилишлари кўриб чиқилади (атмосфера босими таъсирига нисбатан юқори сезувчанлигини).

Отоманометрия текширувидан ташқари қулоқ барофункцияси бузилишининг турғунлиги ва яққол бўлиши барокамерали текширув натижасида тасдиқланиши керак. Барокамерали текширув вақтида қулоқ барофункцияси бузилишининг турғун ва тез кўринишларда яққол бўлиши (ноғора парданинг тотал гиперемияси қон қуйилиши билан, бўшлиққа оқиб чиқиши) учувчилик ишига қарши кўрсатма бўлиб ҳисобланади. Шундай хулоса қуйидаги ҳолатда, яъни биринчи навбатда ноғора пардада оғриқ ва маҳаллий ўзгаришлар пайдо бўлмасдан оддий парвоз шароитида ёки барокамерали текширувдан сўнг ҳаво босими таъсирининг ўзгариши натижасида узоқ давом этувчи эшитишнинг бузилишларида (бир кундан ортиқ) ҳам қўлланилади. Шунинг учун барокамерада «шўнғиш» чидамлилигини текширишдан аввал ва текширишдан сўнг эшитиш фаолияти ҳолатини аудиометр ёрдамида текшириш лозим.

Барокамерали текширувидан сўнг ноғора пардада тотал гиперемия бўлиб қон қуйилиши кузатилмаса ёки ўрта қулоқни бўшлиғига оғиб чиқиши, шу билан биргаликда қулоқни битиши ва оғриқ ҳисси, шунингдек эшитишнинг мўътадил ифодаланган бузилишлари кузатилиб кун давомида йўқолиб кетса, бу ҳолат қулоқлар барофункцияси бузилишининг секинлик билан намоён бўлиши (ривожланиши) деб баҳоланади. УТТ ҲТМ ўқишга кирувчи номзодларни қулоқлар барофункцияси ҳолатини баҳолашда қулоқ манометрияси текшируви натижалари билан ЛОР аъзолари эндоскопияси, акуметрия ва барометрик босимга чидамлилигини аниқлашда ўтказилган барокамерали текширувлари натижаларига кўра баҳоланади.

Қулоқнинг отоскопик манзараси ва эшитиш фаолияти меъёрда бўлса, лекин қулоқларнинг манометрик синамаси (шунингдек Полицер бўйича қулоқларга ҳаво пуфлаш) ўтказилганда евстахиев найи ўтказувчанлиги бузилган бўлса бу ҳолатда бурун шиллиқ қаватини 10 фоизли лидокаин билан оғриқсизлантириб қайтадан текшириш ўтказилади.

УТТ ҲТМ га ўқишга кирувчи номзодларда барокамерали текширишдан сўнг қулоқларнинг ноғора пардаларида енгил қизариш ёки болғача дастаси бўйлаб қон томирлар инъекцияси кузатилса, лекин отоманометрия кўрсаткичлари меъёрда ва ЛОР аъзоларида бошқа патологик ўзгаришлар бўлмаса ҳарбий олий муассасаларининг учувчилар таркибини тайёрлаш факультетига ўқишга киришга қарши кўрсатма бўлиб ҳисобланмайди.

Бурун ён бўшлиқлари барофункциясининг бузилиши ташхиси тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларнинг шикояти, бурун бўшлиғи ҳолати, барокамера синовида барометрик босим таъсирларига чидамлилиги, бурун ён бўшлиқларининг барокамерали синовдан олдинги ва кейинги рентгенографияси натижаларидан сўнг қўйилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 40 Вестибуляр фаолиятининг бузилишлари : а) яққол, турғун, парвоз вақтида намоён бўлувчи ва машқ қилиб бўлмайдиган Яроқсиз б) парвоз вақти компенсация қилинадиган Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли в) вақтинчалик симптоматик Яроқсиз Даволанишга муҳтож Яроқли

Учувчилар таркибини вестибуляр-вегетатив чидамлилик ҳолатини вестибулометрия натижаларига кўра аниқланади, шунингдек айланувчи кресло (КТУК — узлуксиз, КТФК — Кориолис тезланишининг узлукли кумуляцияси) ва Хилов арғимчоғи ёрдамида текширилади.

«а» бандида турғун, машғулотлар вақтида вестибуляр қўзғалиш омилларига нисбатан чидамлилиги суст, парвоз вақтида намоён бўлувчи вестибуляр бузилишлар кўриб чиқилади. Меньер касаллиги симптомлари билан бирга кузатилувчи вестибуляр-вегетатив бузилишлар ҳам шу бандга киритилади. Учувчилар таркиби орасида бош мия шикастланишларини ўтказгандан кейинги ҳолатларда вестибуляр-вегетатив чидамлилигининг бузилиши кузатилган шахслар стационар шароитда даволаниши зарур.

Вестибулометрия натижаларини невропатолог билан биргаликда баҳоланади. Вестибулометрия вақтида учувчилар таркиби орасида аниқланган тери рангининг нисбатан оқариши, кичик гипергидроз кўринишидаги енгил вестибуловегетатив реакциялар кузатилган шахслар парвозларни яхши кўтара олса ва соғлиги ҳолати бўйича бирор бир патологик ўзгариш кузатилмаса шу моддани қўллашга асос бўлиб ҳисобланмайди. Учувчилар таркибида фақат парвоз вақтида йўловчи сифатида тебраниш юзага келса, тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар мазкур модданинг «б» банди бўйича ўзлаштирилган турдаги самолётларда учувчилик ишига яроқли деб топилади.

«в» бандига вестибуляр қўзғатувчи омилларга чидамлилигига нисбатан суст вақтинчалик «симптоматик» бузилишлар киради. Вестибулометрик текширувларда вестибуловегетатив реакцияларни доимий бўлмаслиги юзага келса (тиббий кўрикдан ўтаётган шахс тизимли равишда назорат қилинганда вегетатив бузилишлар ҳар хил даражада юзага келиши) стационар шароитда текширувдан ўтказилиши зарур.

Ҳарбий олий таълим муассасаларининг учувчилар таркибини тайёрлаш факультетига ўқишга кирувчи номзодларни вилоят МИБ ҳузуридаги ТУК томонидан саралашнинг бошланғич босқичида ва ҳарбий олий муассасаларда якуний босқичида Кориолис тезланиш таъсирлари уч дақиқа давомида КТУК ёки 2 дақиқа давомида КТФК услубида текшириш синовидан ўтказилади.

Вегетатив рефлекслар яққол намоён бўлса бир-икки кундан сўнг синовдан қайтадан ўтказилади. Агар қайтадан текшириш давомида кумулятив таъсирларга нисбатан вестибуляр аппаратнинг чидамлилиги суст бўлса УТТ ҲТМ га кирувчи номзодлар учувчилик таълимига яроқсиз деб топилади.

Адекват қўзғатувчилари кумулятив таъсирига нисбатан вестибуляр аппаратни текшириш куннинг биринчи ярмида овқат истеъмол қилганидан сўнг камида 2 соатдан кейин синовдан ўтказилади. 3 дақиқа давомида КТУК ёки 2 дақиқа давомида КТФК услубида текширилаётганда текширилувчида вегетатив реакцияларни яққол намоён бўлиши (бирдан тери рангининг оқариши, кўнгил айниши, қайт қилиш ва б.) вестибуляр қўзғатувчиларга чидамсиз ҳисобланади ва учувчилик таълимига яроқсиз деб топилади. Учувчилар таркибини тиббий кўригида КТУК услубида 2 дақиқа, КТФК услубида 1 дақиқа давомида синовдан ўтказилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 41 Эшитиш қобилятининг пасайиши : а) шивирлаб гапирганда товушни бир қулоқда қабул қилмаслик бўйича эшитишнинг яққол пасайиши, ёки шивирлаб гапирганда товушни иккала қулоқда 1 метргача масофада қабул қилиш бўйича эшитишнинг яққол пасайиши Яроқсиз б) шивирлаб гапирганда товушни бир қулоқда 1 метргача масофада қабул қилиш ва иккинчи қулоқда 1 метрдан 4 метргача масофада қабул қилиш бўйича эшитишнинг яққол пасайиши ёки шивирлаб гапирганда иккала қулоқда товушни 1 метрдан 2 метргача масофада қабул қилиш бўйича эшитишнинг яққол пасайиши Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Борт-радист лар яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади в) шивирлаб гапирганда товушни бир қулоқда 1 метргача масофада қабул қилиш ёки иккинчи қулоқ супрасидан 4 метрдан кам бўлмаган масофада қабул қилиш бўйича эшитишнинг яққол пасайишлари, шунингдек шивирлаб гапирганда иккала қулоқда товушни 2 метрдан 3 метргача бўлган масофада қабул қилиш бўйича эшитишнинг яққол пасайиши ёки шивирлаб гапирганда иккала қулоқда товушни 2 метрдан 4 метргача бўлган масофада қабул қилиш бўйича эшитишнинг яққол пасайиши Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Эшитиш пасайиши аниқлангандан сўнг қайтадан текширув, суҳбатлашиш ва шивирлаб гапириш, камертон ёки аудиометрик текширувлар ўтказилиши зарур.

Эшитиш пасайишининг турғунлигига шубҳа қилинган ҳолатларда, айниқса гуруҳли сўзларда қулоқларга ҳаво пуфлаш услуби қўлланилади. Бир ёки иккала қулоқда тўлиқ карликка шубҳа қилинса карликни объектив аниқлаш усулларидан фойдаланилади (шёткали услуб, Ломбард услуби ва б.).

Эксперт хулосаси чиқаришда текширувнинг энг ёмон кўрсаткичлари инобатга олинади, қайси сўзлар гуруҳига тегишлилигидан қатъи назар (бассли ёки дискантли). Эшитиш фаолиятини баҳолаш учун тонал аудиометрия текширувидан олинган маълумотлар катта аҳамиятга эга, бу эса эшитиш пасайишининг даражаларини аниқ баҳолаш ва эшитиш патологиясини динамикада кузатишга рухсат беради.

Карлик ривожланишининг бошланғич даврида (I босқичи) шивирлаб гапирганда товушни қабул қилиш нисбатан кам бузилган бўлади, аудиограммада эса бўсағаларнинг алоҳида кўтарилиши кузатилади, бу тонлар (садо) учун 4000 — 6000 Гц дан 30 — 40 дБ гача. Баъзида қўшни тонларда ҳам бўсағаларнинг нисбатан кичик даражада кўтарилиши кузатилади. Ўта чуқур патологияларда эса бўсағалар 2000 — 8000 Гц тўлқини 40 — 50 дБ гача кўтарилади. Бу даражадаги эшитишнинг пасайиши карликнинг II босқичига хос бўлиб Касалликлар жадвалининг 38 моддаси «б» банди бўйича эксперт хулоса чиқарилади.

Эшитиш пасайишининг кўпроқ намоён бўлиши барча тўлқинларда бўсағаларнинг кўтарилиши ёки тўлқинларнинг 500 Гц дан юқори бўлишидадир. Бунда бўсағалар 1500 Гц дан ортиқ тўлқинларда 15 — 20 дБ кўтарилади, 1500 Гц юқори тўлқинларда эса 50 дБ гача (карликнинг III босқичи). Эксперт хулосасини чиқариш Касалликлар жадвалининг 38 моддаси «а» банди бўйича амалга оширилади. Учувчилар таркибини эшитишининг бузилишини экспертиза қилиш кўрсаткичи бўлиб уларга парвоз вақтида радиосигналларни эшитилишидир,т хулоса чиқаришда якка тартибда баҳоланади. Учувчилар таркиби орасида эшитишнинг бузилиши кузатилган шахсларнинг иккала қулоқларида 70 дБ ва ундан юқори овоз баландлигидаги нутқ аудиометриясида 100% ли нутқни англашишига эришилмаса (меъёрда 30 дБ гача 100% ли нутқни англашига эришади) учувчилик ишига яроқсиз деб топилади. Агар иккала қулоқларида 70 дБ кам овоз баландлигидаги нутқ аудиометриясида 100% ли нутқни англашишига эришилмаса учувчилик ишига яроқлилик масаласини ечишда эшитиш фаолияти текширувларидан олинган натижалар моҳияти ва парвоз вақтида радиоалмашинувни қўллаш маълумотлари натижаларига қараб баҳоланади.

Карликнинг жадаллашувида учувчилик ишига яроқсиз деб хулоса чиқарилади. Отосклероз касаллиги бўйича эшитиш қобилиятини тикловчи жарроҳлик амалиётлар бажарилганда даволаш натижасига қандай эришилганлигидан қатъи назар учувчилик ишига яроқсиз деб топилади. Эшитиш қобилиятини тиклаш жарроҳлик амалиётларига кўрсатмаларнинг йўқлиги эксперт хулоса беришда Касалликлар жадвалининг мазкур моддасига асосланган ҳолда амалга оширилади. Ҳарбий олий муассасаларининг учувчилар таркибини тайёрлаш факультетига ўқишга кирувчи номзодлар учун шивирлаб гапирганда сўзлар гуруҳини басли ва дискантли ҳар қулоғи билан 6 метрдан кам бўлмаган масофада қабул қила олишса яроқли деб топилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 42 Ўткир, сурункали касаллик хуружлари, жароҳат ёки жарроҳлик амалиётидан кейинги қулоқ ва сўрғичсимон ўсимта фаолиятининг вақтинча бузилишлари Яроқсиз Парвозлардан озод қилиш ёки таътил, ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажарган ҳолда, хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш

Ўрта қулоқда радикал жарроҳлик амалиётини ўтказган ҳарбий хизматчиларга касаллиги бўйича таътил берилади.

9-боб. Қон айланиш тизимининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 43 Ревматизм, юракнинг бошқа ревматик ва норевматик (шу жумладан туғма ) касалликлари : а) юрак етишмовчилиги билан Яроқсиз б) юрак етишмовчилигисиз (турғун компенсацияланган) Яроқсиз Товушдан тез учадиган самолётларда- яроқсиз. Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли в) объектив маълумотлари бор бўлиб фаолиятининг бузилишсиз Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

«а» бандига қуйидагилар киради:

тож томир ва (ёки) умумий қон айланишининг етишмовчилиги билан кечувчи юрак, аорта, тож артериялари, перикард мушакларининг органик касалликлари;

компенсация ҳолатининг қандай бўлишидан қатъи назар юрак клапан аппарати зарарланишининг барча шакллари, митрал клапан етишмовчилигининг компенсация қилинганлиги бундан мустасно;

даволанмайдиган, юрак ритмининг ва ўтказувчанлигининг турғун бузилишлари;

туғма ва орттирилган юрак нуқсонлари касалликларида юрак клапан аппаратининг жарроҳлик амалиётидан кейинги оқибатлари; электрокардиостимуляторлар ва антиаритмик мосламалар имплантацияси; радиотўлқинли абляция, юрак етишмовчилиги бор ёки йўқлигида тож артериялари деворларини ўрнатиш; кардиопатиянинг барча шакллари, бунда тож томир ва умумий қон айланиши бузилишининг қайси даражада ва босқичида бўлишидан қатъи назар.

Учувчилар таркиби орасида биринчи маротаба юрак, тож артериялари ва ўтказувчи йўллар мушакларида ўзгаришлар аниқланган бўлса госпиталга текшириш учун юборилади ва касалликка аниқ ташхис қўйиш, касалликнинг келиб чиқиш сабаби ва унинг кечиши, кечаётган яллиғланиш жараёнини йўқ қилиш ҳамда тож томир ва умумий қон айланишининг ҳолатига баҳо берилади. Агар текширув давомида юрак мушакларида яллиғланиш жараёни ҳамда қон айланиш етишмовчилиги белгилари аниқланмаса, бундай ҳолатда юрак-қон томир тизимини функционал ҳолатини ўта чуқур текшириш мақсадида жисмоний зўриқтириш услубини қўллаган ҳолда текширилади.

Юрак қон-томирлар тизими касалликларида эксперт хулоса чиқариш учун асосий кўрсаткичлари бўлиб юрак мушакларининг ўзгариш даражалари, тож томир ва умумий қон айланишининг ҳолати, касалликнинг кечиши ҳамда юрак-қон томирлар тизимининг функционал қобилияти ҳисобланади.

УТТ ҲТМ кирувчи номзодлар ва курсантлар эндокардитнинг кечиши ва юрак нуқсонлари аниқланса учувчилик таълимига яроқсиз ҳисобланади. Учувчилар таркибида кечаётган эндокардитнинг кечиши ва юрак нуқсонлари аниқланса, уларнинг қандай ҳолатда бўлишидан қатъи назар учувчилик ишига яроқсиз деб топилади. Бундан фақат митрал клапан етишмовчилигининг турғун компенсация қилингани мустасно.

«б» бандига қуйидагилар киради:

тож томир ва (ёки) умумий қон айланиши етишмовчилиги бўлмаган юрак, аорта, тож томир артериялари, перикард мушакларининг органик касалликлари (турғун компенсация қилинган);

қон айланишининг бузилиши кузатилмаган митрал клапаннинг изоляцияланган нуқсони.

Касалликлар жадвалининг II — V устуни бўйича тиббий кўрикдан ўтганларнинг қон айланишининг бузилиши кузатилмаган митрал клапаннинг изоляцияланган нуқсони аниқланган ҳарбий хизматчилар товушдан тез учадиган самолётларда парвоз қилувчи учувчилардан ташқари ушбу модданинг «б» банди бўйича яроқли деб топилиши мумкин. Функционал систолик шовқин борлиги ушбу моддани қўллашга асос бўлмайди.

Юрак мушаклари касалликлари аниқланган, лекин умумий ва тож томирлар қон айланишининг бузилиши кузатилмаган учувчилар таркиби стационар шароитда текширувдан ўтади ва уларга юкламали синамалар ўтказилади. Юрак-қон томирлар тизими функционал қобилияти яхши деб баҳоланса эксперт хулоса чиқариш «б» бандига мувофиқ амалга оширилади.

Миокард дистрофияси ва миокардитдан сўнгги кардиосклерозларда хулоса чиқаришда ўзгаришларни қай даражада намоён бўлганлиги ва юрак мушаклари функционал сақланганлигига қараб аниқланади.

Учувчилар таркиби орасида ревматизмнинг фаол фазасини бошдан кечирган шахслар касаллиги бўйича тақдим қилинган таътилдан сўнг ўн икки ойдан кейин учувчилик ишига рухсат берилиши мумкин (агар юракда нуқсон ва аввалги ревматик жараённинг фаоллашуви бўлмаса).

Касалликлар жадвалининг II устуни бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган учувчилар таркиби товушдан тез учадиган самолётларда учувчилик ишига яроқсиз, бошқа учувчи аппаратларда яроқлилик якка тартибда аниқланади.

«в» бандига қуйидагилар киради:

аортада атеросклеротик ўзгаришларнинг кам намоён бўлиши;

миокардда дистрофия жараёнида, миокардиосклерозда, сурункали миокардитда юрак ритми ва ўтказувчанлиги бузилишсиз кам ифодаланган ўзгаришлар.

Учувчилар таркиби орасида рентгенологик текширувлар вақтида аорта деворларининг қалинлашуви аниқланган бўлса ва атеросклерознинг бошқа кўринишлари намоён бўлмаса бундай шахслар «в» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 44 Гипертония касаллиги : а) «нишон-аъзолари» фаолиятининг бузилиши билан - Яроқсиз б) « нишон» аъзолар фаолияти бузил ишисиз - Товушдан тез учадиган самолётларда - яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Тиббий-учувчилик экспертизасини ўтказиш мақсадида артериал гипертензиянинг даражалари бўйича таснифидан ва «нишон-аъзолари» фаолиятининг бузилиш даражаларига боғлиқ бўлган гипертония касаллигининг уч босқичли (Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти 1996 й) таснифидан фойдаланилади.

«а» бандига «нишон-аъзоларида» ўзгаришлар юзага келган гипертония касаллигининг II ва III босқичлари киради.

Касалликлар жадвалининг II устуни бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган учувчилар таркиби «б» банди бўйича товушдан тез учадиган самолётларда яроқсиз, бошқа учувчилик аппаратларда учишга яроқлилик даражаси якка тартибда аниқланади.

Гипертония касаллигининг I босқичи мавжуд бўлган учувчилар таркиби ўзларини яхши ҳис қилса, бошқа аъзолар ва тизимларда ўзгаришлар бўлмаса «б» банди бўйича учувчилик ишига яроқли деб топилади. Бу шахсларни бошқа янги турдаги самолётларда ишлаш учун ўқитиш мақсадга мувофиқ эмас.

Учувчилар таркиби орасида гипертония касаллигининг I босқичи мавжуд бўлганларда систолик ва диастолик босимлар 160/100 мм симоб устунидан юқори бўлса «а» бандига қўлланилган ҳолда тиббий кўрикдан ўтказилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 45 Юрак ишемик касаллиги: а) фаолиятининг бузилишлари билан - Яроқсиз б) объектив маълумотлари бор бўлиб фаолиятининг бузилишсиз - Товушдан тез учадиган самолётларда яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Юрак ишемик касаллиги мавжудлиги инструментал текшириш усуллари натижаларига асосланиб тасдиқланиши зарур (тинч ва юкламали синамалар билан ўтказиладиган мажбурий электрокардиография, электрокардиограмма ва эхокардиографиянинг кунлик мониторинги, шунингдек қўшимча — стресс-эхокардиографияси, коронография ва бошқа текширувлар).

«а» бандига қуйидагилар киради:

барча функционал синфларнинг зўриқиш стенокардияси;

сурункали юрак етишмовчилигининг барча даражаси;

миокарднинг оғриқсиз («соқов») ишемияси, Х кардиал синдроми (миокарднинг микроваскуляр дисфункцияси;

йирик тож артериялардан бирининг оккюзияси ёки стенози (50 фоиздан юқори).

Тож томирларни шунтлаш, тож томирлар ангиопластикаси, тож томирларга стент ўрнатиш муолажаларини ўтказган учувчилар шахсий таркиби учувчилик ишига яроқсиз деб топилади.

Юрак етишмовчилиги ёки стенокардия мавжуд бўлмаган шахсларда юрак ритми ва ўтказувчанлигининг нотурғун бузилишлари кузатилса, қайталаниш давомийлиги камдан-кам ҳолатда намоён бўлса тиббий кўрикдан «б» банди бўйича ўтказилади.

Касалликлар жадвалининг II устуни бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган учувчилар таркиби «б» банди бўйича товушдан тез учадиган самолётларда — яроқсиз, бошқа учувчилик аппаратларида учишга яроқлилик даражаси якка тартибда аниқланади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 46 Магистрал ва периферик артерия, вена ва лимфа томирлари касалликлари, ривожланишнинг туғма аномалиялари ва шикастланишлар оқибатлари : а) қон айланиши ва фаолиятининг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз б) қон айланиши ва фаолиятининг кам ифодаланган бузилиши билан Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

«а» бандига қуйидагилар киради:

оёқ ва қўл томирларининг тромбангиити ва аортоартериити, облитеризацияланган атеросклероз II ва IV босқичлари;

сурункали веноз етишмовчилиги билан кечувчи посттромботик ва варикоз касаллиги;

фил оёқлиликнинг II ва IV даражалари;

ангиотрофоневрозлар I ва III босқичлари;

уруғ тизимчаси вена қон томирларининг варикоз кенгайиши III даражаси.

Облитеризацияланган эндартериит ва оёқлар томирларининг атеросклерози ташхиси қўйилганда касалликнинг босқичлари функционал бузилишлар даражаларини акс эттириши лозим. Хулоса чиқаришни госпиталь текширувидан ўтганидан сўнг амалга ошириш зарур.

Учувчилик таълимига кирувчи номзодлар ва курсантларда облитерловчи эндартериитнинг ривожланишининг барча босқичлари, қайталанувчи тромбофлебит, тромбофлебит ўтказгандан кейинги оқибатлари чуқур ва юзаки веналарнинг вена етишмовчилигининг I даражаси, шунингдек периферик томирларнинг аневризмаси аниқланса барча устунлар бўйича учувчилик ишига яроқсиз деб хулоса чиқарилади.

Учувчилар таркиби орасида оёқ вена қон томирларининг варикоз кенгайиши кузатилган шахсларда кўрсатмалар бўлса жарроҳлик амалиёти ўтказилади. Жарроҳлик амалиётидан бош тортиш ёки жарроҳлик амалиётидан сўнг рецидив ҳолатларда учувчилик ишига яроқлилигини аниқлаш чуқур ва юзаки веналарнинг зарарланиши қай даражада намоён бўлиши ва тарқалиши ҳамда оёқларнинг фаолиятига қараб амалга оширилади.

«б» бандига қуйидагилар киради:

вена етишмовчилиги юзага келмаган оёқлар тери ости веналарининг варикоз кенгайиши;

фил оёқлиликнинг I даражаси (товон орти соҳасини нисбатан кам шиши, бу тунги ва кундузги вақтда дам олганидан сўнг шишнинг камайиши ёки йўқолиб кетиши кузатилса);

уруғ тизимчаси веналарининг варикоз кенгайишининг II даражаси;

трофик бузилишлар кузатилмаган ангиотрофоневрозлар.

Трофик бузилишлари кузатилмаган веналарнинг чегараланган ҳолда кенгайиши, жадаллашувга мойиллиги бўлган ҳолатларда учувчилар ва курсантларни четлатишга асос бўлиб ҳисобланмайди.

Учувчилар таркиби орасида уруғ тизимчаси веналарининг кенгайиши оғриқ билан кечаётган шахсларга жарроҳлик даволаниш тавсия этилади. Жарроҳлик даволанишдан сўнг ижобий натижаларга эришилса, касалликлар жадвалининг II ва VI устунлари бўйича учувчилик ишига рухсат берилиши мумкин. Шунингдек, учувчиларда уруғ тизимчаси венасининг кенгайиши мўътадил намоён бўлиши, тугунларда конгломератлар мавжуд бўлиши ҳам «б» банд бўйича кўриб чиқилади. Уруғ тизимчаси венасининг кенгайиши мўътадил намоён бўлиб, тугунларда конгломератлар мавжуд бўлмаса, оғриқ сидроми ва мояклар атрофияси кузатилмаса учувчилик таълимига ва учувчилик ишига қарши кўрсатма бўлиб ҳисобланмайди. Уруғ тизимчаси веналарининг кенгайиши рецидив ҳолда кечадиган бўлса УТТ ҲТМ га киришга қаршилик қилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 47 Геморрой (бавосил) : а) тез-тез қўзғайдиган ва иккиламчи камқонлик билан кечувчи оғир ва мўътадил оғирликдаги шакллари Яро қ си з б) самарали даволанганда, кам асоратлар билан кечадиган Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Бавосил касаллигига кўрсатмалар бўлганда тиббий кўрикдан ўтаётган шахсга жарроҳлик йўли билан даволаш тавсия қилинади.

Тез-тез қўзғайдиган ва иккиламчи камқонлик билан кечувчи оғир ва ўрта оғирликдаги шакллари ҳамда тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг жарроҳлик йўли билан даволанишдан бош тортиши ёки жарроҳлик йўли билан даволаш муваффақиятсиз ўтган бўлса, учувчилик ишига яроқсиз деб хулоса чиқарилади.

Якка ҳолдаги нисбатан кам катталашган геморроидал тугунларнинг бўлиши, яллиғланиш белгиларининг бўлмаслиги, шикоятнинг йўқлиги ва анамнезида охирги 3 йил давомида касалликнинг асоратлари бўлмаганлиги ушбу моддани қўллашга асос бўлмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 48 Нейроциркулятор астения: Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Нейроциркулятор астениянинг гипертоник турига артериал қон босимининг даврий равишда 140/90 мм симоб устунигача кўтарилиши билан характерланадиган ҳолатлар киради. УТТ ҲТМ га кирувчи номзодлар қайтадан текширилганда уларнинг систолик босими 130 мм симоб устунидан юқори, диастолик босими 80 мм симоб устунидан юқори бўлса яроқсиз деб топилади.

УТТ ҲТМ курсантларида артериал қон босимининг юқори бўлиши кузатилса, нейроциркулятор астенияда кузатиладиган характерли белгилар шикояти ёки парвозларни яхши кўтара олмаслиги, шунингдек артериал қон босими кўрсаткичларининг юқорилаб бориши билан биргаликда келса, учувчилик таълимига яроқсиз ҳисобланади. Курсантларда эмоционал таъсирлар остида фақат артериал қон босимининг даврий равишда кўтарилиши кузатилиб, 140/90 мм симоб устунидан юқори бўлмаса ва астенияни кескин намоён бўлиши кузатилмаса учувчилик таълимини давом эттириши мумкин.

Артериал қон босимини бир марталик кўтарилиши нейроциркулятор астениянинг гипертоник тури ташхисини қўйишга асос бўлиб хизмат қилмаслиги керак. Қайтадан текширилган шахсларда артериал қон босимининг кўтарилишида систолик босими 140 мм симоб устунидан ва диастолик босими 90 мм симоб устунидан ошадиган бўлса стационар шароитда текшириш мақсадида госпиталга юборилади. Учувчилар таркиби орасида нейроциркулятор астениянинг гипертоник тури ёғ алмашинувининг бузилиши билан бирга келса стационар шароитда текширувга юборилади.

Нейроциркулятор астениянинг гипотоник тури экспертиза амалиётида кам учрайди. Нейроциркулятор астениянинг гипотоник турида артериал қон босимининг даврий равишда систолик босимининг 90 мм симоб устунидан ва диастолик босимининг 60 мм симоб устунидан пасайиб кетиши билан ифодаланади.

Артериал қон босимининг бир марталик пасайиб кетиши нейроциркулятор астениянинг гипотоник тури ташхисини қўйишга асос бўла олмайди. Қайта текширилганда артериал қон босимининг даврий равишда пасайиши кузатилган шахслар ҳарбий госпиталга текширув учун юборилади. Симптоматик гипотония аниқланганда эксперт хулоса асосий касаллик бўйича чиқарилади.

Нейроциркулятор астения гипотоник тури аниқланган УТТ ҲТМ га кирувчи номзодлар ва курсантлари учувчилик таълимига яроқсиз (артериал қон босимининг 90/60 мм симоб устунидан пастга тушиши, ҳолсизлик, бош айланиши, юкламаларни, вестибуляр синамаларни яхши кўтара олмаслик билан бирга кузатилганда учувчилик таълимига яроқсиз) ҳисобланади.

Йилнинг иссиқ вақтларида артериал қон босимининг пасайиши кузатилиши мумкин. Ушбу ҳолатда профилактика чора-тадбирлар натижасида артериал қон босимининг меъёрга келиши, профессионал иш қобилияти ва парвозга чидамлилиги сақланган бўлса, ушбу моддани қўллашга асос бўла олмайди.

Нейроциркулятор астения кардиал турининг клиник кечиши турли кўринишда бўлади. Учувчилар шахсий таркиби орасида шу касаллик билан касалланганда юрак қон-томир тизимида қуйидаги бузилишлар кузатилади: сенсор, автоматизм, ўтказувчанлик, қўзғалувчанлик функцияларининг бузилишлари. Учувчилар шахсий таркиби орасида нейроциркулятор астениянинг кардиал тури аниқланган шахслар стационар шароитда текширувга юборилади.

Учувчилар таркибида тинч ҳолатда нотурғун экстрасистолия кузатилса, лекин юрак-қон томирлар тизимининг функционал қобилияти яхши сақланган бўлса учувчилик ишига яроқли деб топилиши мумкин. Тинч ҳолатда қоринчалар экстрасистолияси кузатилса, УТТ ҲТМ курсантлари учувчилик таълимига яроқсиз ҳисобланади, учувчилар таркибига учувчилик ишига рухсат берилиши мумкин. УТТ ҲТМ курсантлари ва учувчилар таркиби орасида зўриқиш экстрасистолияси, гуруҳли экстрасистолиялар, пароксизмал тахикардия, Самойлова-Венкебах даврий блокадаси ҳамда юрак соҳасидаги нохушлик ҳисси билан кузатиладиган юрак ритмининг барча бузилишлари аниқланган шахслар яроқсиз деб ҳисобланади.

Атриовентрикуляр ўтказувчанликнинг PQ интервалида 0,22 сониягача секинлашуви кузатилган ҳолатда атропин қўллаш билан жисмоний зўриқишдан сўнг меъёрга келса, қон айланиш бузилишлари белгилари ва шикоятлари бўлмаса, QRS интервали давомийлиги 0,11 сониягача бўлса ушбу моддани қўллашга асос бўла олмайди. Касалликлар жадвалининг II ва V устунлари бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган учувчилар таркибида WPW (Вольф-Паркинсон-Уайт) феномени (синдроми) ёки CLC (Клерк-Леви-Кристеско) феномени (синдроми) аниқланганда улар учувчилик ишига яроқсиз ҳисобланади.

УТТ ҲТМ га кирувчи номзодлар ва курсантларда WPW феномени (синдроми) ёки СLС феномени (синдроми) аниқланганда улар учувчилик таълимига яроқсиз ҳисобланади. Юрак ритми ва ўтказувчанлиги бузилишининг бошқа шаклларида эксперт хулоса чиқариш уларнинг характери, келиб чиқиши ва юрак-қон томир тизимининг функционал қобилияти даражаларига қараб хулоса чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 49 Ўткир касаллик, сурункали касаллик хуружи, жароҳат ёки жарроҳлик амалиётидан кейинги қон айланиш тизими фаолиятининг вақтинча бузилишлари Парвозлардан озод қилиш ёки таътил, ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажарган ҳолда, хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш

Фаол ревматизм, норевматик бўлган миокардитлар, миокард инфаркти ҳамда юракда, тож, йирик ва периферик томирларда жарроҳлик амалиёти ўтказилгандан кейинги фаолиятнинг вақтинча бузилиши билан, агар реабилитацияси ва ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилиятини тиклаш учун бир ойдан кам бўлмаган муддат талаб қилинса, касаллик туфайли таътил тақдим қилиш тўғрисида хулоса чиқарилади. Варикоцеле бўйича жарроҳлик амалиётидан сўнг хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилинади.

10-боб . Нафас аъзоларининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 50 Бурун бўшлиғи, буруннинг ёндош бўшлиқлари ва ҳалқумнинг касалликлари: а) юқори нафас йўллари шиллиқ қаватининг дистрофияси ва тез-тез қўзғалиш билан кечувчи сурункали синуситларнинг барча шакллари; бир ва икки томонлама Яроқсиз б) «а» бандида кўрсатилган хусусиятлар билан кечмайдиган йирингли ва йирингсиз синуситлар; бурун ён бўшлиқлари кистаси; сурункали тонзиллитнинг I даражаси Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли в) сурункали тонзилитнинг токсико-аллергик шакли II даражаси Яроқсиз Даволанишга муҳтож

«а» бандида асоратсиз, бироқ тез-тез қўзғалишлар билан кечувчи (йил давомида икки мартадан кам эмас) сурункали синуситлар ҳам киради.

«б» бандида учувчилар таркибини даволашда яхши натижаларга эришилган ҳолатлар кўриб чиқилади. Даволанишдан бош тортган ёки тўлиқ соғаймаган ҳолатларда тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар учувчилик ишига яроқсиз деб ҳисобланади.

Юқори жағ бўшлиғида киста борлиги аниқланса хулоса якка тартибда берилади. Учувчилар таркибида рентген тасвирда юқори жағ бўшлиғида киста аниқланиб симптомсиз кечса, барометрик босимни яхши кўтара олса учувчилик ишини давом эттиришга рухсат берилиши мумкин. Учувчилар таркибида пешона бўшлиғи кистаси аниқланса касалликлар жадвалининг II ва III устунлар бўйича учувчилик ишига яроқсиз ҳисобланади , касалликлар жадвалининг IV ва V устунлари бўйича хулоса якка тартибда чиқарилади.

Учувчилар таркибида юқори нафас йўлларининг йирингсиз касалликлари, нафас йўллари шиллиқ қавати дистрофияси билан ёки яққол субъектив белгилар ва тез-тез қўзғалишлар билан кечганда ҳамда парвоз вақтидаги ёки барокамерада ҳаво босимининг ўзгаришига ва барометрик босимни кўтара олмаслик ҳолатлари кузатилса учувчилик ишига яроқсиз ҳисобланади.

УТТ ҲТМ га кирувчи номзодларнинг юқори жағ бўшлиғида ўтказилган жарроҳлик амалиётидан сўнг учувчилик таълимига яроқсиз деб топилади. Номзодларда юқори жағ бўшлиғини девор олди шиллиқ қаватининг қалинлашуви учувчилик таълимига яроқсиз хулосасини беришга асос бўлмайди.

«в» бандига сурункали тонзиллитнинг токсик-аллергик шакли II даражасига тааллуқли бўлиб, қайтадан ангина ёки бодомча безда инфекция ўчоғини ҳосил қиладиган касалликлар киради (юрак қон-томир тизимининг инфекцион-аллергик зарарланиши, пиелонефритлар, инфекцион полиартритлар, ЭКГ даги функционал ўзгаришлар, умумий интоксикация белгилари ҳаддан ташқари чарчаш, юрак соҳасида нохушлик сезгилари, бўғимларида даврий равишдаги оғриқлар). Ушбу тонзиллитлар жарроҳлик йўли билан даволанади. Даво муолажаларидан бош тортган учувчилар учувчилик ишига яроқсиз ҳисобланади.

Сурункали тонзиллитларнинг I даражаси тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларнинг бодомча безларида яллиғланиш жараёнининг асосий белгилари бўлганда тасдиқланади. Сурункали тонзиллитнинг шу шакли аниқланган шахслар тизимли равишда шифокор назоратида туради. Тонзилэктомия жарроҳлик амалиётидан кейин учувчилар таркиби ўн беш суткагача барча иш ва машғулотлардан озод қилинади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 51 Ҳ иқилдоқ ва трахея нинг бўйин қисми касалликлари ва шикаст ланиш лари: а) нафас олиш, ютиниш, нутқ фаолиятининг яққол бузилишлари билан бирга кечувчи; махсус анжом ва воситаларни қўллашда қийинчилик келтириб чиқариш билан кечувчи Яроқсиз б) “а” бандида кўрсатилган фаолиятларнинг бузилишисиз кечадиган, махсус анжом ва воситаларни қўллашда қийинчилик келтириб чиқармайдиган Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Моддада бурун, ҳиқилдоқ ва трахеянинг туғма нуқсонлари ва шикастланиш оқибатларини жарроҳлик ва бошқа усуллар билан даволашда бартараф қилинмайдиган ҳолатлар назарда тутилади. Агар кўрсатилган аъзоларда нуқсонлар бартараф қилиниб аъзолар фаолияти тикланса хулоса чиқариш «б» бандга мувофиқ амалга оширилади.

Бу моддага бурун тўсиғининг қийшайиши, аденоидлар, бурун чиғаноқлари гипертрофияси, бурун ён бўшлиқлари суяк деворларининг касалликлари (остеома, остеомиелит ва б.), юқори нафас йўллари шиллиқ қаватининг дистрофияларини гипертрофия ёки атрофияси ва бошқа касалликлари; «а» банди бўйича – нафас олиш, товуш, ютиниш, чайнаш фаолиятининг бузилишларига ва махсус анжом ва воситаларни қўллашда қийинчилик келтириб чиқаришга олиб келувчи, «б» банди бўйича эса кўрсатилган асоратларсиз ва махсус анжом воситаларни қўллашда қийинчилик келтирмайдиган ҳолатлар. УТТ ҲТМ курсантлари ва учувчилар таркиби «б» банди бўйича даволанишлари зарур.

Шунингдек, «б» бандига ҳид сезишнинг тўлиқ (турғун) йўқотиши ҳам киради. Учувчилар таркиби орасида ҳид сезишнинг пасайиши ва тўлиқ (турғун) йўқолиши кузатилган шахсларга учувчилик ишига рухсат берилади, агар бу ҳолат бошқа касалликлар билан патогенетик жиҳатдан боғлиқ бўлмаса. УТТ ҲТМ га кирувчи номзодларда бурун тўсиғининг қийшайиши, аденоидлар, бурун чиғаноқларининг гипертрофиясини жарроҳлик йўли билан даволашнинг ўтказилиши якуний тиббий саралаш бошланишига қадар 2 ойдан кечикмаслиги зарур.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 52 Нафас олиш аъзоларининг бошқа касалликлари (шу жумладан туғма): а) фаолиятнинг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилиши билан ёки тез-тез қўзғалиш билан кечувчи Яроқсиз б) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилиши билан Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқсиз

Модда ўпка, нафас йўлларининг сурункали касалликлари ва ўткир касалликларни ўтказгандан кейинги қолдиқ асоратлари, плевранинг нотуберкулёз этиологияли касалликлари ҳамда уларнинг шикастланиш оқибатлари ҳолатларини назарда тутади.

«а» бандига қуйидагилар киради: нафас олиш аъзолари фаолиятининг яққол ёки мўътадил ифодаланган бузилиши ва тез-тез қўзғалиши билан кечадиган сурункали касалликлари (ўпка эмфиземаси, диффуз пневмосклероз, бронхоэктаз касаллиги, ўпканинг йирингли касалликлари, сурункали бронхитнинг оғир шакллари, шу жумладан асмоидли компонент билан);

ўпка, нафас йўллари, плевранинг жароҳатланиш оқибатлари ва нафас олиш аъзоларидаги жарроҳлик амалиёти оқибатлари (пневмоторакс, шу жумладан спонтан, плевранинг мураккаб битиши, кўкрак қафасидаги йирингли жараёнлардан сўнг оқма яраларнинг битмаслиги, ўпка бўлаги ёки унинг сегментини олиб ташлаш);

ўпка тўқимаси, ўпка илдизлари ёки йирик қон томирлар жойлашган соҳаларда ёт жисмнинг мавжудлиги (металл парчалари, ўқлар).

«б» бандида ташқи нафас фаолиятининг бузилишига олиб келмайдиган ўпка, нафас йўллари, плевранинг сурункали касалликлари ва ўткир касалликларини ўтказгандан кейинги қолдиқ асоратлари ҳамда уларнинг шикастланишдаги оқибатлари кўриб чиқилади.

Учувчилар таркиби плеврит ўтказгандан сўнг кам ифодаланган қолдиқ ўзгаришлар бўлса, бу ўзгаришлар ташқи нафас ва қон айланиши фаолиятининг бузилишига олиб келмаса учувчилик ишига яроқли деб топилиши мумкин. Мазкур модда билан тиббий кўрикдан ўтаётган учувчилар таркибининг барчаси ташқи нафас фаолияти текширувидан ўтказилиши керак.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 53 Ўткир касаллик, сурункали касаллик хуружи, жароҳат, жарроҳлик амалиётидан кейинги нафас аъзолари фаолиятининг вақтинча лик бузилишлари Номзодлар - яроқсиз Парвозлардан озод қилиш ёки таътил, ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажарган ҳолда хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш

Касаллик бўйича таътилга муҳтожлиги ҳақида хулоса қуйидаги ҳолатларда чиқарилади: асоратли кечадиган ўткир пневмонияларда (йиринглаш, пара ва метапневмоник суюқликлар ажралиши билан кечадиган плевритлар, ателектазлар, кенг тарқалган плевра қатламланиши, оғир пневмониялардан сўнгги яққол астенизацияси ва б.).

Асоратсиз кечган ўткир касалликларнинг қолдиқли белгиларида сурункали касалликларнинг қўзғалиши кузатилганда парвозлардан ёки хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш тўғрисида хулоса чиқарилади.

Тонзиллэктомия ва бурун тўсиғи, аденоидлар, бурун чаноқларининг гипертрофиясидаги жарроҳлик даволашдан кейин учувчилар таркиби ва курсантлар хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиниши тақдим этилади.

11-боб. Овқат ҳазм қилиш аъзоларининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 54 Тишларнинг ривожланиши ва чиқишидаги бузилишлар, тишнинг қаттиқ тўқималари ва пульпанинг касалликлари: а) битта жағда 6 та дан ортиқ тишнинг йўқлиги ёки уларни ечиладиган протезлар билан алмаштирилган л и ги Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли б) иккала жағда 6 ва ундан ортиқ тишнинг йўқлиги ёки жағнинг бир томонида 4 қозиқ тишларнинг йўқлиги Протезлашга муҳтож в) кўп сонли асоратланган тишлар кариеси Даволанишга муҳтож

Учувчилар таркиби ва УТТ ҲТМ курсантларини ТУК га тақдим қилишдан олдин уларнинг оғиз бўшлиғи санацияси ва зарур бўлса тишларини протезлаш муолажалари ўтказилади, агар ечиб олинадиган протезлаш бўлса бюгелли ишончли кламмерли ёки қулфли фиксация қилиш тавсия қилинади.

«а» банди бўйича хулоса чиқаришда яроқлилигини якка тартибда аниқлашда чайнаш фаолияти ва овқат ҳазм қилиш аъзоларининг ҳолати инобатга олинади. Агар учувчилар таркибида ечиб олинадиган протез мавжуд бўлса ва парвоздан олдин ечиб олиб парвоз вақтида махсус анжом воситаларни қўллашда халақит бермаса ва нутқ бузилишига олиб келмаса учувчилик ишига рухсат берилиши мумкин.

«в» бандига кўп сондаги асоратли тишлар кариеси, яъни 6 та ва ундан ортиқ тишларнинг зарарланиши, қисман ёки тўлиқ пульпаси билан олиб ташланиши, рентгенограммаларда периапикал тўқималарда деструктив ўзгаришлар бўлиши киради. Даволанган ва даволанмаган тишларнинг барчаси ҳисобланади.

Ушбу бандга тишларнинг қаттиқ тўқималарининг зарарланиши билан кечадиган бошқа касалликлар ҳам киради. УТТ ҲТМ курсантларида тишлар кариеси аниқланганда даволаниши зарур. Даволаниш натижасига кўра хулоса чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 55 Периапикал тўқималар, милклар ва парадонт, сўлак безлари, оғиз бўшлиғи юмшоқ тўқималари, тилнинг (шу жумладан туғма) касалликлари: а) кенг тарқалган оғир даражали пародонтит, пародонтоз Яроқсиз б) кенг тарқалган ўрта даражали пародонтит, пародонтоз, стоматитлар, гингивитлар, хейлитлар ҳамда оғиз бўшлиғининг шиллиқ қавати, сўлак безлари ва тилнинг бошқа касалликлари Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли в) пародонтит, пародонтоз енгил даражасининг кенг тарқалган шакли Яроқли

«а» бандига парадонтнинг альвеоляр ўсимтасининг учинчи даражали атрофияси билан бирга келадиган касалликлари киради. Пародонтоз аниқланган учувчилар таркиби албатта даволаниши зарур. Даволаниш натижасига кўра хулоса чиқарилади.

«б» бандига парадонтнинг альвеоляр ўсимтасининг иккинчи даражали атрофияси билан кечувчи касалликлари киради.

Ушбу бандга лейкоплакия, гингивитлар, стоматитлар, глосситлар, хейлитлар ва оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг бошқа касалликлари киради. Касаллик бир йилда 2 мартадан ортиқ (қайталанса) қўзғалса, тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар яроқсиз деб ҳисибланади. Хулоса стационар шароитда текширувдан сўнг берилади.

«б» бандига тез-тез қўзғалиш билан кечадиган сурункали носпецифик паротитлар, сўлак-тош касаллиги, сўлак безларини олиб ташлагандан кейин ксеротомиянинг турғун намоён бўлиши ёки сўлак безларининг туғма йўқлиги киради. Барча ҳолатларда учувчилар таркиби дастлабки стационар шароитда даволанишга юборилади.

«в» бандига пародонт касалликлари альвеоляр ўсимтаси I даражали атрофияси билан киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 56 Юз- жағ аномалиялари, дефектлари, деформациялари, жароҳат асоратлари, бошқа касалликлар, тишлар ва уларнинг таянч аппаратидаги ўзгаришлар, жағларнинг касалликлари: а) нафас олиш, ҳид сезиш, чайнаш, ютиш ва нутқ фаолиятларининг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан ёки махсус анжом ва воситаларни қўллашда қийинчилик келтириб чиқариш билан кечувчи Яроқсиз б) нафас олиш, чайнаш, ҳид билиш, ютиш ва нутқ фаолиятлари бузилишсиз ёки махсус анжом ва воситаларни қўллашда қийинчилик келтириб чиқармайдиган Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Модда пастки ва юқори жағлар прогнатияси, очиқ ва чуқур прикуслар, пастки ва юқори жағлар ретрогнатиясини ўз ичига олади. III даражали прикус аномалиялари- юқори ва пастки жағлар кесимларининг орасидаги масофа вертикал ёки сагитал йўналишда 10 мм дан кўп бўлганда ва II даражаси — орасидаги масофа 6 — 10 мм гача бўлганда «а» бандига тегишлидир. I даражали прикус аномалияси — юқори ва пастки жағлар кесимларининг орасидаги масофа вертикал ёки сагитал йўналишлари бўйича 5 мм дан кам бўлганда «б» бандига тегишлидир.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 57 Қизилўнгач, ичаклар (ўн икки бармоқли ичакдан ташқари) ва қорин парданинг ( шу жумладан туғма ) касалликлари: а) фаолиятнинг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз б) фаолият бузилиш и сиз, объектив аломатлар мавжудлигида Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

«а» бандида қуйидагилар кўриб чиқилади:

дисфагия ва бошқа симптомлар билан бирга кечувчи катта ўлчамдаги дивертикул борлиги;

қизилўнгачнинг асаб-мушак касалликлари ёки чандиқли торайиши клиник кўринишларининг яққол намоён бўлиши;

оғир сурункали носпецифик ярали колитлар ва энтеритларнинг оғир шакллари;

овқат ҳазм қилиш ва озиқланишнинг бузилиши билан кечадиган резекциядан кейинги ингичка ёки йўғон ичаклар қисмининг йўқлиги;

тўғри ичак барча қатламларининг II ва III даражали тушиши;

жарроҳлик йўли билан даволашнинг якуний босқичи сифатидаги табиий бўлмаган орқа чиқарув тешиги, ичак ёки нажас оқмалари;

I ва III даражали орқа чиқарув тешиги сфинктерининг етишмовчилиги.

Оқма йўлларидан даврий равишда йиринг ажралиши, орқа пешов соҳасида мацерация кузатилиши, терисининг қўзғалиши ёки нам экзема билан йиринг ҳосил бўлиш каби асоратларни даврий равишда қайталаниши билан кузатиладиган (бир йилда 3-4 марта) ҳолатлар «а» бандига тегишлидир.

«б» бандида қуйидагилар кўриб чиқилади:

2 см диаметргача бўлган дивертикулларни тез тўғриланувчи ва клиник симптомларсиз кечиши. Қизилўнгачда дивертикул топилганда, эзофагоскопия ва яқин жойлашган аъзолар текширувлари ўтказилиши лозим;

жарроҳлик йўли билан даволаш натижаси қониқарсиз бўлган оқма яранинг йилда 1-2 марта ва ундан кўп очилиши билан кечган сурункали парапроктит (касалликнинг қайта рецидив бериши ёки тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг жарроҳлик амалиётидан бош тортиши);

аъзолар фаолиятининг бузилишларидан қатьи назар, қизилўнгач ва ичаклар касалликлари, қорин пардаларининг ёпишиш аломатлари;

қизилўнгачнинг асоратсиз яралари;

рефлюкс-эзофагитнинг I ва II оғирлик даражаси;

пешов (дефекация) вақтида тўғри ичакнинг тушиши (I босқичи).

Қизилўнгач дивертикулининг клиник манзараси унинг катта-кичиклигига (ҳажмига) боғлиқ. Учувчилар таркиби орасида қизилўнгач дивертикули, сурункали парапроктит, тўғри ичакнинг тушиши, ичак ёки пешов оқма яралари, орқа пешовнинг торайиши ёки сфинктерининг торайиши аниқланган шахсларда жарроҳлик йўли билан даволаш тавсия қилинади. Самарали даволангандан сўнг учувчилик ишига яроқлилиги якка тартибда баҳоланади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 58 Меъда ва ўн икки бармоқли ичакнинг яра касаллиги: а) фаолиятнинг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилиши билан , тез-тез хуружлар билан Яроқсиз б) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилиши ва кам хуружлар билан Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

«а» бандига қуйидагилар киради:

жарроҳлик йўли билан даволанишга қарши тиббий кўрсатмалар ёки ундан бош тортилган ҳоллар мавжуд бўлганда, пенетрация, пилоробульбар соҳа стенози билан асоратланган озиқланишнинг бузилиши билан кечадиган меъда ва ўн икки бармоқли ичакнинг яра касаллиги;

экстирпация ёки субтотал резекциядан кейинги меъданинг йўқлиги;

меъда яра касаллиги;

охирги 2 йил давомида яра касаллигининг тез-тез рецидивлар билан кечиши (йилда 2 ва ундан кўп маротаба);

озиқланишнинг бузилиши билан кечадиган меъда резекцияси, меъда-ичак қўшилмаси ҳосил қилишдан кейинги оқибатлар;

овқат ҳазм қилиш фаолиятининг яққол ифодаланган бузилишлари билан кечадиган меъда-ичак қўшилмаси, ҳосил қилиш билан ўтказилган поя ёки селектив ваготомия оқибатлари (даволаб бўлмайдиган демпинг-синдром, тўхтовсиз ич кетиши, озиқланишнинг бузилиши, турғун анастомозитлар, анастомоз яралари);

перфорация ёки қон кетиши сабабли постгеморрагик анемия ривожланиши ва анемиясиз ёки ўн икки бармоқли ичакнинг пиёзча қисмининг қўпол чандиқли деформацияси билан асоратланган яра касаллиги.

Ўн икки бармоқли ичак пиёзчасининг қўпол чандиқли деформацияси, сунъий гипотония шароитида тўлақонли ўтказилган дуоденографияда аниқланадиган деформация туфайли секинлашган эвакуацияга (контраст моддасининг меъдада 2 соатдан кўп ушлаб қолиниши) тушунилади.

Овқат ҳазм қилиш фаолияти бузилмаган, кам хуружли (икки йилда бир марта ва ундан кам) ўн икки бармоқли ичак пиёзчасида кам ифодаланган деформацияли ўн икки бармоқли ичакнинг яра касаллиги мавжуд бўлган учувчилар таркиби модданинг «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

Овқат ҳазм қилиш фаолияти бузилмаган, охирги уч йил давомида қўзғалишлар қайд этилмаган, ўн икки бармоқли ичак пиёзчасининг деформацияси бўлмаган, бироқ яра касаллиги бўлган офицерлар таркибидаги шахслар Қуролли Кучлар Академиясига ўқишга киришга яроқли деб ҳисобланади.

Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига ўқишга (малака оширишга) юборилаётган ўн икки бармоқли ичакнинг яра касаллиги бўлган шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига ўқиш (малака ошириш) учун юборишга яроқсиз деб ҳисобланади.

Касалликнинг ремиссия даври учун ишончли белги бўлиб, сунъий гипотония шароитида ўтказилган фиброгастроскопияда аниқланган ярадан кейинги чандиқ ва (ёки) дуоденографияда аниқланган қўпол чандиқли деформациянинг мавжудлиги, меъда ярасида эса — фиброскопияда аниқланган ярадан кейинги чандиқнинг мавжудлиги ҳисобланади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 59 Меъда ва ўн икки бармоқли ичакнинг бошқа касалликлари, жигар, ўт қопи, ўт чиқариш йўллари ва меъда ости безининг касалликлари: а) фаолиятнинг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари ва тез-тез хуружлар билан Яроқсиз б) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

«а» бандига қуйидагилар киради:

жигар циррози;

сурункали фаол ривожланувчи гепатитлар, жигар фаолиятининг яққол ёки мўътадил ифодаланган бузилиши билан;

стационар шароитда даволанишни талаб қилувчи сурункали холециститларни тез-тез (йилда 2 марта ва ундан ортиқ) такрорланиб турувчи хуружлари;

тез-тез (йилда 2 марта ва ундан кўп) такрорланиб турувчи сурункали панкреатит хуружлари ва секретор ёки инкретор фаолияти бузилган;

меъда ости бези ва ўт чиқариш йўллари касалликлари бўйича реконструктив жарроҳлик амалиётларининг асоратлари;

жарроҳлик амалиётларидан кейинги асоратлар (ўт ва меъда ости бези оқмалари ва бошқалар);

секретор, кислота ҳосил қилиш фаолияти, овқатланишнинг бузилиши билан кечувчи, тез-тез қўзғалувчи, узоқ (2 ойдан кўп) ва қайта ётиб даволанишни талаб қилувчи, стационар шароитда даволаш самара бермайдиган гастродуоденитлар;

сурункали гепатит мавжудлиги ихтисослаштирилган бўлим шароитида олти ойдан кам бўлмаган муддатда жигарнинг турғун зарарланишини исботловчи таҳлилий ва тиббий анжомлар, лаборатор-инструментал маълумотлар ёрдамидаги комплекс текширувлар асосида тасдиқланиши лозим.

«б» бандига қуйидагилар киради:

фаоллиги йўқ, жигарнинг фаолияти кам ифодаланган бузилиши билан кечадиган сурункали гепатитлар;

даволаниш натижалари яхши бўлганда қўзғалишлар кам бўлган сурункали холецистлар, ўт пуфагининг холестерози, панкреатитлар;

қўзғалиши кам бўлган, секретор фаолияти ва овқатланиш тартиби бузилмаганида секретор фаолияти бузилмаган гастродуоденитлар;

ферментопатик (яхши сифатли) гипербилирубинемиялар;

ўт чиқариш йўлларининг дискинезияси.

Яхши якунланган ўт пуфагини олиб ташлаш ёки ўт йўллари, меъда ости бези касалликлари туфайли жарроҳлик йўли билан даволанган учувчилар таркибининг учувчилик ишига яроқлилиги якка тартибда баҳоланади.

Сурункали гастрит ва гастродуоденитга хулоса беришда касалликнинг кечиш характери ҳисобга олинади. Қайтадан қўзғалишлар бўлмаганда, умумий аҳволи қониқарли, иш қобилияти сақланган ва меъда секрециясида қўпол ўзгаришлар бўлмаса тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар учувчилик ишига ва УТТ ҲТМ таълим олишга яроқли деб ҳисобланиши мумкин.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 6 0 Чурралар : Яроқсиз Даволанишга муҳтож

Моддада чов, сон, диафрагманинг қизилўнгач тешиги, диафрагма, киндик, қориннинг оқ чизиғи, жарроҳлик амалиётларидан кейинги ва бошқа чурраларни кўзда тутади.

Курсант ва учувчилар таркибига жарроҳлик йўли билан даволаниш тавсия қилинади. Учувчилик ишига ва учувчилик таълимига яроқлилик жарроҳлик амалиёти натижаларига кўра хулоса чиқарилади. Жарроҳлик йўли билан даволанишдан бош тортган учувчилар таркиби ва курсантлар яроқсиз деб топилади. Катта бўлмаган (физиологик ҳалқа чегарасида) киндик чурраси, қорин парда олди липомаси ҳамда жисмоний зўриқиш ва кучаниш вақтида чурра чиқиши кузатилмайдиган чов ҳалқасининг кенгайиши мазкур моддани қўллаш учун асос бўлмайди ва учувчилик ишига ва учувчилик таълимига қарши кўрсатма бўлмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 6 1 Ўткир касаллик, сурункали касалликларнинг хуружлари ёки жарроҳлик амалиётидан кейинги овқат ҳазм қилиш аъзолари фаолиятининг вақтинча бузилишлари Номзодлар -яроқсиз Парвозлардан озод қилиш ёки таътил, ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажарган ҳолда, хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш

Ҳарбий хизмат мажбуриятларини бажаришга тўлиқ тикланиш учун бир ойдан кам бўлмаган муддат керак бўлганда касаллик бўйича таътил бериш хақида хулоса чиқарилади.

Парвозлардан озод қилиниши ҳақидаги хулоса учувчилар таркибининг касбий иш қобилиятининг тикланиши кўзда тутилгандан сўнг чиқарилади.

Аппендэктомия, чурралар жарроҳлик амалиётидан сўнг хизмат мажбуриятларидан озод қилиш ҳақидаги хулоса чиқарилади.

12-боб . Тери ва тери ости қаватининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 62 Тери ва тери ости қаватининг касалликлари : а) даволаниши мураккаб бўлган сурункали қайталанувчи тери касалликлари, кенг тарқалган ва яққол ифодаланган чегараланган гиперкератозлар, дискератозлар ва тери ҳолатининг бошқа саратон олди касалликлари Яроқсиз б ) ўткир, ўткир ости дерматитлар, чегараланган сикоз, себорея, пиодермиянинг ҳар хил шаклдаги касалликлари Яроқсиз Даволанишга муҳтож

«а» бандида даволаниши мураккаб бўлган, узлуксиз рецидивланган сурункали тери касалликлари: сурункали экзема, псориаз, тери қаватларининг кенг тарқалган лихенификация билан кечадиган атопик дерматитлар, буллали дерматитлар (пўрсилдоқ яранинг барча турлари, буллали пемфингоид, герпес шаклли Дюринг дерматити) кўриб чиқилади.

Сурункали хатто чегараланган, рецидив берувчи оёқ, қўллар, бошнинг юз қисми, жинсий аъзолар экземалари учувчилик ишига ва таълимига яроқсиз деб хулоса чиқаришга асос бўлиб хизмат қилади.

Сурункали тери касалликлари билан хасталанган шахслар УТТ ҲТМга киришга яроқсиз ҳисобланади. Тирсак ва тизза бўғими соҳасида енгил шаклдаги ихтиоз ва псориазнинг ягона ўчоқлари учувчилик ишини бажаришга қарши кўрсатма ҳисобланмайди.

Учувчилар таркибининг алоҳида шахсларига нисбатан қуёш нурлари кўп бўлган худудларда хизматини давом эттиришлари зарурлиги тўғрисида хулоса чиқарилиши мумкин. Бошнинг сочли қисми, юз соҳасида, қўл панжаларида қичишқоқ темираткининг чекланган тошмалари аниқланган шахслар учувчилик ишига яроқсиз деб ҳисобланади.

Мазкур бандга кирадиган кўп миқдордаги пигментли доғлар ёки сўгалсимон тошмаларнинг ўсишлари мавжуд тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар касалликлар жадвалининг I устуни бўйича УТТ ҲТМга киришга яроқсиз ҳисобланади. Ортиқча қуёш нурлари таъсири натижасида юзага келган дерматитлар билан касал бўлган учувчилар таркиби шахсларга нисбатан хизматини давом эттириш зарурлиги тўғрисида хулоса якка тартибда баҳоланиши мумкин.

«б» банди бўйича рецидивланувчи фурункулез ҳамда юзнинг ягона фурункули бўлганда, учувчилар таркиби госпиталга даволаниш учун юборилиши зарур. Рецидивланувчи, даволаниши мураккаб бўлган кенг тарқалган пиодермит билан касалланган учувчилар таркиби «а» банди бўйича учувчилик ишига яроқсиз деб топилади.

13-боб . Суяк-мушак тизими ва бириктирувчи тўқималарнинг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 63 Юқумли, яллиғланиш, аутоиммун ва бошқа сабаблардан келиб чиққан артритлар ва артропатиялар, бириктирувчи тўқиманинг тизимли касалликлари: а) фаолиятининг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари, турғун ва ифодаланган ўзгаришлари билан ва тез-тез ҳуружлари билан Яроқсиз б) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлар маждудлигида Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Модда бўғимларнинг сурункали инфекцион, яллиғланиш, аутоиммун ва бошқа сабабларга кўра келиб чиққан ҳамда бириктирувчи тўқиманинг тизимли касалликларини назарда тутади. Касалликнинг характери ва бўғимлар фаолиятининг ўзгаришидан келиб чиқиб, учувчилик ишига яроқлилиги баҳоланади.

«а» бандига шунингдек бириктирувчи тўқима, суяк-мушак тизими ва ҳаракат-таянч аппаратини жалб қилган ҳолда тери касалликлари ички органлар тизимининг шикастланиши билан бирга учрайдиган касалликлар киради. Ушбу касалликлар тизимли қизил тери сили (волчанка), склеродермия, дерматомиозит, тугунчали периартериит, ревматоид артрит, Бехтерев касаллиги ва бошқа бириктирувчи тўқима касалликлари томонидан қўзғатилиши мумкин.

Ҳаракат-таянч тизими касалликлари билан хасталанган шахслар даво муолажаларини тугатгандан кейин тиббий кўрикдан ўтказилади. Касалликдан соғайиб кетган ҳолатларида улар учувчилик ишига «б» бандига мувофиқ яроқли деб топилиши мумкин. Мазкур шахслар тизимли равишда шифокор томонидан назоратга олинади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 64 Суяклар, йирик бўғимлар, тоғайлар и нинг жарроҳлик касалликлари ва зарарланишлари: а) фаолиятининг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз б) фаолиятининг кам ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

Модда ўткир ва сурункали инфекциялар натижасида келиб чиқадиган ҳаракат-таянч аппаратининг сурункали касалликлари, шунингдек остеохондропатия, остеофит характерида суякларнинг зарарланиш касалликларини кўриб чиқади. Учувчилар таркибида касалликнинг туберкулёз этиологияси аниқланса, шунингдек остеомиелит негизида секвестрал бўшлиқларда битмайдиган ва даврий равишда очилиб турадиган оқма яралар, сон суяги бошчаси остеохондропатияси, йирик бўғимларнинг яққол деформацияланувчи остеоартроз касалликлари фаолиятининг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилиши билан кечса учувчилар таркиби барча устунлари бўйича учувчилик ишига яроқсиз деб топилади.

Икки йилдан кам бўлмаган вақтда касалликнинг зўрайиши кузатилмаса, секвестрал бўшлиқлар ва секвестрлар аниқланмаса остеомиелит жараёни тугаган деб ҳисобланади, ушбу ҳолатда учувчилик ишига яроқлиликнинг баҳоланиши касалликнинг характери, локализацияси, фаолиятнинг бузилиш даражалари, учувчилик касби ва тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларнинг иш тажрибасига боғлиқ ҳолда чиқарилади. Остеохондропатия, остеофит типида суякларнинг шикастланиши ва жарроҳлик даво муолажаларига кўрсатма бўлмаганида касалликлар жадвалининг II ва VI устунлар бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг яроқлилигини баҳолаш касалликнинг характери, жойлашуви, даражаси, фаолиятга оид бузилиш даражаси ва учувчилик касбига асосланади.

Остеохондропатия туридаги суяклар шикастланиши ўсмирлик даврига хосдир, шунинг учун УТТ ҲТМга кирувчи номзодларни саралаш вақтида касалликнинг аниқланишига кўпроқ эътибор қаратилади. Суяк ва бўғимлар касалликлари биринчи марта аниқланганда учувчилик ишига яроқлиликни баҳолаш учун хулоса чиқариш госпиталда текширилиб, даво муолажаларини олгандан кейин амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 65 Умуртқа поғонаси касалликлари ва уларнинг оқибатлари: а) фаолиятининг яққол ёки мўътадил ифодаланган бузилишлари ва турғун оғриқли синдром билан Яроқсиз Яроқсиз б) фаолиятининг кам ифодаланган бузилишлари ва оғриқсиз синдром билан кечиши Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

«а» бандига кечишидан қатъи назар инфекцион спондилит, спондилолистез II ва IV даражаси, умуртқа поғонасининг бўйин қисмининг барча босқичдаги деформацияловчи спондилёз, умуртқа поғонасининг кўкрак ва бел қисмларининг фаолияти яққол ёки мўътадил ифодаланган бузилишлари билан кечадиган деформирловчи спондилёз ёки умуртқалараро остеохондроз, умуртқа поғонасининг қийшайишлари (кифозлар, II ва IV даражали структурали ва структурасиз сколиозлар), 3 ва ундан кўп умуртқанинг понасимон деформацияси умуртқа олд юзаси 2 ва ундан кўп баробар баландлигининг пасайиши билан кўплаб (5 ва ундан кўп) Шморл чурралари киради.

«б» бандига оғриқ синдромисиз умуртқанинг кам ифодаланган анатомик ва функционал ўзгаришлари, чегараланган деформацияланган спондилёз (3 ва ундан кўп умуртқада) ва фаолияти кам ифодаланган бузилишлари ёки бузилишсиз билан умуртқалараро остеохондрози (3 ва ундан кўп умуртқалараро дисклари), фаолиятининг бузилишсиз (гониметрия маълумотларига асосан) ва оғриқ синдромисиз умуртқа поғонасининг 1-2 бўлимларининг тарқалган умуртқалараро остеохондрози киради.

Умуртқалардаги морфологик ўзгаришлар улар фаолиятининг кам ифодаланган чегараланиши ва оғриқ синдромининг йўқлиги билан кечса, хулоса чиқарилганда «б» бандига мувофиқ парашют билан сакраш ўқув машғулотларидан ва ердаги катапульта машқларидан озод қилинади.

Учувчилар таркибида умуртқа поғонаси рентгенограммасида баъзида умуртқалар вентрал қирғоғида ўткирлашиш, қалинлашиш, клиник белгиларсиз якка холдаги бигизсимон ўсимталар аниқланиши мумкин, бундай ҳолларда остеохондроз ва деформацияловчи спондилез ташхисини қўйиш тавсия қилинмайди.

Бешинчи бел умуртқаси сакрализацияси ёки биринчи думғаза умуртқаси люмбализацияси ва неврологик симптомларсиз кўрсатилган умуртқалар ёйларининг ўсмай қолиши ва фаолиятининг бузилиши учувчилик таълимига ва учувчилик ишига тўсиқ бўлмайди. Спондилолиз ва спондилолистез I даражаси аниқланганда, стационар текширув хулосаларига асосан учувчилар таркиби учувчилик ишига рухсат берилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 66 Кафтнинг, бармоқларнинг нуқсонлари, шакли бузилишлари ва йўқлиги: а) фаолиятининг яққол ёки мўътадил ифодаланган бузилиши билан Яроқсиз б) фаолиятининг кам ифодаланган бузилиши билан Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

«а» бандида бир қўлда икки бармоқнинг йўқлиги, тўлиқ етишмаслиги ёки ҳаракатланмаслиги ҳамда ўнг қўлнинг I ва II бармоқларининг йўқлиги, тўлиқ етишмаслиги ёки ҳаракатланмаслигини кўзда тутади.

Бармоқ йўқлиги қуйидагича ҳисобланилади: катта бармоқ учун — тирноқ фалангасининг йўқлиги, қолган бармоқлари учун — икки фаланганинг йўқлиги. Ушбу моддада кўрсатилмаган қўл бармоқларининг дефектлари билан учувчилик ишига яроқлиликни баҳолаш учун бармоқлар фаолиятининг сақланганлик даражаси ва тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг самолёт кабинасида ва парашют билан бажарилиши керак бўлган ҳаракатлар имкониятининг даражаларига асосланади. Қўл бармоқлари нуқсони мавжуд учувчилар таркибига зарур бўлганда учувчи-маслаҳатчи иштирокида хулоса чиқарилади. Кафт йўқлигида «а» банд бўйича хулоса чиқарилади.

«б» бандига қуйидагилар киради:

чап қўлда бармоқлардан бирининг йўқлиги, тўлиқ етишмаслиги ёки ҳаракатланмаслиги;

ўнг қўлда III, IV ёки V бармоқларда;

қайси бир қўлда икки бармоқ тирноқ фалангаларининг йўқлиги.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 67 Ясси оёқли ли к, оёқ панжасининг бошқа шакл ўзгаришлари ва бармоқларининг нуқсонлари: а) фаолият бузилишиининг барча даражалари Яроқсиз б) фаолиятининг бузилишсиз объектив аломатлар мавжудлигида Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқли

«а» бандида юришга, пойабзал ва ҳарбий анжомлар кийишга тўсқинлик қиладиган туғма ва орттирилган оёқ панжасининг деформацияси (яссиоёқлик III даражаси, экзостозларнинг мавжудлигига қарамасдан, панжаларнинг шакли бузилиши), II даражали яссиоёқлик тўпиқ-қайиқсимон бўғимининг деформирловчи артрознинг II даражаси билан оғриқ симптоми ёки статиканинг бузилиши билан кечадиган панжаларнинг жароҳатдан кейинги шакл бузилиши назарда тутади.

Товон ости гумбази тўлиқ йўқлиги билан кечадиган яссиоёқлик ҳамда оёқ панжасининг қийшайиши билан келган учувчилар таркиби парашют билан сакраш ўқув машғулотларидан озод қилинади, парашютистларга якка тартибда баҳоланиш қўлланилади. Касалликлар жадвалининг I устуни бўйича тиббий кўрикдан ўтучилар яроқсиз деб хисобланади.

«б» бандига қуйидагилар киради:

II даражали яссиоёқлик тўпиқ-қайиқсимон бўғимининг деформацияловчи артрознинг I даражаси билан;

оғриқ симптоми билан статикани бузилишсиз кечадиган панжаларнинг жароҳатдан кейинги шаклнинг бузилиши.

Оёқнинг бирор-бир бармоқлари (I ва II бундан мустасно) йўқлигида учувчилик ишига ва учувчилик таълимига яроқлилиги чекланмайди. Оёқнинг I ёки II бармоғи бўлмаганда, тиббий кўрикдан ўтаётган шахс касалликлар жадвалининг I устуни бўйича яроқсиз деб ҳисобланади.

I ва II даражали яссиоёқлик тўпиқ-қайиқсимон бўғимининг шакл бузилиши билан кечадиган артроз белгилари мавжуд бўлмаганда мазкур моддани қўллашга асос бўлмайди, УТТ ҲТМ га киришга тўсқинлик қилмайди;

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 68 Қўл-оёқ фаолиятинингбузилиши билан кечадиган ва (ёки) ҳарбий либос, пойабзал ва учувчилик анжомлар ини кийишни қийинлаштирувчи туғма ва орттирилган шакл бузилишлари: а) фаолиятининг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз б) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилиши билан Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Суяклар, тоғайлар, мушаклар, пай ва бўғимларнинг шикастланишидан сўнгги ва яққол ифодаланган нуқсонлари бўйича учувчилик ишига яроқлилигини баҳолашда ҳаракат-таянч аппаратининг функционал ҳолати (ҳаракатлар ҳажми, мушак кучи, мушак атрофияси борлиги, қўл ва оёқларнинг ўлчами) қандай бўлишига қараб хулоса чиқарилади, шунингдек оёқ ва қўллар фаолиятининг чегараланиш даражалари, тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг учувчилик касби, шу нуқсони билан ишлаш тажрибаси кўрсаткичлари, парвозларни бажаришдаги самолёт тури ва бажариладиган ишлар характери ҳисобга олинади.

Йирик бўғимларда фаол ҳаракатларнинг чегараланиш даражаларини баҳолашда чегараланиш кўрсаткичларини ҳисобга олган ҳолда касалликлар ва жисмоний нуқсонлар жадвали ҳамда алоҳида Моддага бериладиган изоҳларнинг 1-иловасига мувофиқ амалга оширилади.

Оёқлар фаолиятининг бузилиши билан анатомик ўзгаришларнинг яққол ифодаланган турлари «а» бандига киради, буларга: оёқ ва қўлларнинг 4 см ва ундан ортиқ калта бўлиши, сон ички дўнглик оралиғидаги масофа 9 см ва ундан ортиқ бўлган оёқларнинг О-симон қийшайиши ёки болдир ички тўпиқлараро масофа 9 см ва ундан ортиқ бўлган Х-симон қийшайиши.

Оёқлар фаолиятининг бузилиши билан анатомик ўзгаришларни мўътадил ифодаланган турларига киради: оёқ ва қўлларнинг 2 — 4 см гача ва ундан ортиқ калта бўлиши, сон ички дўнглик оралиғидаги масофа 6 — 9 см гача бўлган оёқларнинг О-симон қийшайиши ёки болдир ички тўпиқлараро масофа 6 — 9 см гача бўлган Х-симон қийшайиши. Ушбу шахслар учун эксперт хулоса модданинг «б» банди бўйича чиқарилади.

II ва VI устунлар бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларда оёқларининг 2 — 4 см масофада калта бўлишида уларнинг ушбу нуқсонига кўра оёқларининг умумий ўлчами ва иш тажрибаси ҳисобга олинади. Оёқларининг 2 — 4 см масофада калта бўлиши аниқланган шахслар парашют билан сакраш ўқув машғулотларидан озод қилинади. Оёқларининг 2 см гача масофада калта бўлишида парашют билан сакраш бўйича рухсат бериш якка тартибда аниқланади.

Елка бўғимидан елка суягининг асоратланмаган ҳолда одатдагидек чиқиши билан азоб чекаётган учувчилар таркибига жарроҳлик даво муолажалари тавсия қилинади. Елка бўғими фаолиятининг тўлиқ тикланиши ва жарроҳлик усулида даволангандан сўнг 3 ойдан кам бўлмаган ҳолатларда Касалликлар жадвалининг II ва VI устунлари бўйича тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар учувчилик ишига яроқли деб топилади.

Жарроҳлик даво муолажаларига қарши кўрсатмалар бўлмаса ёки жарроҳлик даво муолажаларидан бош тортса, тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар учувчилик ишига яроқсиз деб топилади. Синтетик тўқималардан фойдаланган ҳолда тизза ва бошқа бўғимларни тиклашда тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар учувчилик ишига ва парашют билан сакрашга яроқсиз деб топилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 69 Қўл ёки оёқнинг йўқлиги : Яроқсиз

Модда қўл ёки оёқ йўқлиги сатҳидан қатъи назар кўзда тутади.

14-боб . Сийдик чиқариш ва жинсий аъзоларининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 70 Буйрак касалликлари: а) сурункали, яллиғланишли ёки дистрофик кўринишдаги Яроқсиз б) ўткир касалликдан, сурункали касаллик хуружидан сўнги вақтинчалик фаолиятнинг бузилишлари, Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Сурункали буйрак касалликлари аниқланган учувчилар таркиби учувчилик ишига яроқсиз деб топилади.

Узоқ вақт давомида (1 йилгача) даврий равишда буйраклар фаолиятининг етишмовчилигини белгиларисиз сийдик таҳлилида патологик ўзгаришлар аниқланган учувчилар таркиби учувчилик ишига яроқсиз деб топилади.

Ўткир нефрит ўтказган учувчилар таркиби соғайгандан кейин бир йилдан сўнг учувчилик ишига тикланиши мумкин, кейинчалик уч йил давомида госпиталь ТУК томонидан тиббий кўрикдан ўтказилади. «Ўчоқли нефрит» билан келган учувчилар таркиби кейинги уч йил давомида касаллик сабабини аниқлаш ва инфекция ўчоғини санация қилиш мақсадида харбий госпиталга ётқизилиб текширилади. Даврий равишда протеинурия аниқланган учувчилар таркиби ушбу модданинг «б» бандига мувофиқ фақатгина буйракларнинг яллиғланиш ва дистрофик касалликларини истисно қилгандагина учувчилик ишига рухсат берилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 71 Буйрак-тош касалликлари: а) фаолиятнинг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз б) фаолиятининг бузилишсиз объектив аломатлар мавжудлигида Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Буйракларда, буйрак жомчаларида, сийдик йўлларида, сийдик пуфагида тош аниқланган ёки шунга ўхшаш касалликка шубҳа қилинаётган учувчилар таркиби стационар текширувга юборилади.

«а» бандда сийдик тош касаллиги, буйрак, сийдик йўллари, сийдик пуфаги тош касалликларини кўриб чиқади: тош мавжудлиги билан; қайтадан тош ҳосил бўлиши билан; буйрак санчиғининг қайтарилиши тош ҳосил бўлмаслиги билан; буйраклар фаолиятининг ёки сийдик ажратиш йўлларининг бузилиши.

Простата безида тош мавжуд бўлиб, симптомларсиз кечса, яллиғланиш белгилари ва оғриқ синдроми бўлмаса учувчилик ишини давом эттириш учун тўсиқ бўла олмайди.

Буйрак жомчаларидан якка ҳолдаги тошларнинг кўчишидан кейин ёки жарроҳлик йўли билан тошларнинг олинишидан сўнг ҳамда тузларнинг кўчиши оқибатида ёки бошқа сабаб туфайли ўтказилган буйрак санчиғидан сўнг, сийдик таҳлилининг нормада бўлиши, оғриқ синдромининг ва буйраклар фаолиятининг бузилишининг кузатилган учувчилар индувидуал баҳоланганда икки томонлама бошқариладиган самолётларда учиш учун яроқли ҳисобланади (касаллик бўйича таътил ёки парвоз ишидан озод қилингандан сўнг), штурман ва бошқа экипаж аъзолари учувчилик ишига яроқли ҳисобланади. Госпиталда қайта даволангандан сўнг яхши натижалар аниқланган учувчилар бир томонлама бошқариладиган самолётларда учиш ишига яроқли деб ҳисобланади, 6 ойдан сўнг учиш ишига рухсат берилади. Ушбу модда билан учувчилик ишига рухсат берилган учувчилар таркиби тизимли равишда уролог назоратида бўлади. Сийдик таҳлилида ўзгариш бўлганда, оғриқ синдроми ёки буйраклар фаолиятининг ўзгариши кузатилганда учувчилар таркиби «а» бандига мувофиқ учиш ишига яроқсиз ҳисобланади.

«б» бандига буйракларнинг фаолияти меъёрда сақланган ҳолда якка тартибдаги тошларнинг кўчишидан кейинги ҳолат ва қайтадан тош ҳосил бўлиши рецивининг бўлмаслиги ҳолатлари киради.

Сув-туз алмашинувининг оксалурия, фосфатурия турлари билан қийналаётган, сийдик ажратиш фаолиятининг бузилиши, оғриқ синдроми бўлган учувчилар таркиби учиш ишига яроқсиз деб топиладилар. Учиш таркиби шахсларининг сийдик қопида тошлар аниқланса мазкур шахслар учиш ишига яроқсиз ҳисобланади. Сийдик ажратиш йўлларидаги тошлар касаллиги яллиғланиш касали билан бирга келганда, Касалликлар жадвалининг 72-моддаси «а» бандига мувофиқ хулоса чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 72 Юқори сийдик йўллари уродинамикасининг бузилиши (гидронефроз), пиелонефрит (иккиламчи), буйраклар ва сийдик найларининг бошқа касалликлари, цистит, сийдик пуфагининг бошқа касалликлари, венерик бўлмаган уретрит, уретра стриктураси, уретранинг бошқа касалликлари: а) фаолиятнинг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз б) фаолиятининг бузилишсиз объектив аломатлар мавжудлигида Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Ривожланиш нуқсонлари, сийдик-таносил аъзолари шикастланишидан кейинги асоратлар, буйраклар астенияси кузатилганда учувчилик ишига яроқлиликни баҳолаш фаолиятининг бузилиш даражаларига боғлиқ.

«а» бандига буйраклар ривожланиш нуқсонлари, сийдик ажратиш йўллари нуқсонлари, сийдик пуфаги ва сийдик чиқарув канали нуқсонлари, сийдик чиқарув каналининг яққол даражада торайишлари киради.

Буйраклар ва сийдик найи ривожланиш нуқсонлари, буйраклар астениясининг стационар текширувидан кейин хулоса чиқарилади. Оғриқ синдроми, сийдик таҳлилида ўзгаришлар бўлмаганда, секретор ва эвакуатор фаолиятининг бузилишларсиз келган тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларга учувчилик ишини давом эттиришга рухсат берилиши мумкин.

Иккиламчи ўзгаришларсиз кечадиган нефроптоз I даражаси учувчилик ишидан четлатишга асос бўла олмайди. Нефроптоз I даражаси ташхиси аниқлангандан сўнг учувчилар таркиби бошланғич биринчи уч йил давомида стационар даволанишга муҳтож. Буйракларнинг пастга тушишида хулоса чиқариш буйраклар фаолиятининг холатига ва оғриқ синдромига қараб чиқарилади. Нефроптоз II ва III даражаси аниқланган учувчилар Мудофаа вазирлиги МҲКГ учувчилик экспертизаси бўлимига ёткизилади.

Сийдик ажратиш йўлларининг ва жинсий аъзоларнинг сурункали яллиғланиш касалликлари билан касалланган учувчилар таркибини учувчилик ишига рухсат берилаётган вақтда, ўтказилган даво муолажалари натижалари, қолдиқ белгилари борлиги, касаллик қайталаниши тезлигини ҳисобга олиш зарур. Пиелит белгилари аниқланган учувчилар таркиби стационар даволаниш учун ёткизиладилар, учувчилик ишига рухсат бериш стационар даво муолажалари натижаларига қараб аниқланади. Рецидивлар мавжуд бўлганида тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар яроқсиз деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 73 Эркаклар жинсий аъзоларининг касалликлари (шу жумладан туғма): а) фаолиятнинг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз б) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Ушбу модда простата безининг яхши сифатли гиперплазия, яллиғланиш ва бошқа касалликлари, моякнинг сувли шиши, орхит, эпидидимит, олат бурмалари ортиқлари, фимоз ва парафимоз ва эркаклар жинсий аъзоларининг бошқа касалликларини кўзда тутади.

Эркаклар жинсий аъзолари бўйича кўрсатма бўлса тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларга жарроҳлик йўли билан даво муолажалари тавсия қилинади. Даво муолажаларидан қониқарсиз натижа кузатилса ёки даво муолажаларидан бош тортса учувчилик ишига яроқсиз ҳисобланади.

«а» бандига қуйидагилар киради:

II ва III даражали простата безининг безарар (даволаб бўладиган) ўсмасида сийдик ажратиш фаолиятининг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишларида даво муолажалари натижаси қониқарсиз бўлганда ёки даво муолажаларидан бош тортганда;

жинсий олат йўқлиги;

ерғоқ ёки оралиқ гипоспадияси;

моякнинг қорин бўшлиғида, чов каналида ёки чов канали ташқи тешигида қолиши;

ёрғоқнинг бир томонлама ёки икки томонлама ёки (жарроҳлик даво муолажаларидан сўнг) ёки уруғ тизимчасининг қайталанувчи сувли шиши 100 мл дан ортиқ ҳажмда суюқлик билан;

сурункали простатит простата бези тошлари билан ёки стационар даво муолажаларини талаб қилганда;

уруғ тизимчаси, моякнинг сувли шиши билан азоб чекувчи учувчилар таркиби ва УТТ ҲТМ курсантлари стационар даволанишга муҳтож.

Моякнинг қорин бўшлиғида туриб қолиши ёки исталган этиологияли мояк атрофияси билан келган тиббий кўрикдан ўтаётган шахслар Касалликлар жадвалининг I устуни бўйича яроқсиздир. Моякнинг қорин бўшлиғида туриб қолиши ёки унинг атрофияси билан келган учувчилар таркиби стационар шароитда текширилиши зарур.

«б» бандига қуйидагилар киради:

простата безининг I даражали яхши сифатли гиперплазияси;

мояк қаватларининг ёки уруғ тизимчасининг сувли шиши ҳажми 100 мл дан ортиқ суюқлик билан;

стационар даво муолажаларини талаб қилмайдиган сурункали простатит.

Тож эгати сатҳининг гипостадияси ушбу моддани қўллаш учун кўрсатма бўла олмайди ва учувчилик ишига тўсқинлик қилмайди.

Сурункали простатитга чалинганларда жинсий фаолиятнинг бузилиши оқибатида иккиламчи невроз ҳолати кузатилиши мумкин, бу эса ўз навбатида хулоса чиқараётганда аҳамиятга эга.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 74 Аёлларнинг жинсий аъзолари сурункали яллиғланишлар билан кечадиган касалликлари: а) фаолиятнинг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан - Яро қ сиз б) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан - Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Ушбу модда бачадон, тухумдонлар, бачадон найлари, тос ёғ қавати, қорин парда, қин ва вульванинг сурункали касалликларини кўриб чиқади.

«а» бандига аёллар жинсий аъзоларининг жарроҳлик даво муолажаларини ёки узоқ вақт стационар ҳолатда консерватив даво муолажаларини талаб қиладиган яллиғланиш касалликларининг яққол клиник белгилар билан намоён бўлиши ва қўзғалиш даври (бир йилда 2 марта ва ундан ортиқ) киради.

«б» банди аёллар жинсий аъзоларининг стационар даво муолажаларини талаб қилмайдиган яллиғланиш касалликларини кам ифодаланган клиник белгилар ва кам хуружлар билан намоён бўлиши киради.

Аёллар жинсий аъзолари ўткир яллиғланиш касалликлари билан стационар даво муолажаларини ўказгандан кейин тиббий кўрикдан ўтаганлар учувчилик ишини давом эттиришлари учун яроқли деб топилиши мумкин.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 75 Генитал пролапс, сийдикни тута олмаслик, оқмалар, аёллар жинсий аъзоларининг бошқа яллиғланишсиз кечадиган касалликлари (шу жумладан туғма бўлган): а) фаолиятнинг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан - Яроқсиз б) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан - Яроқлилик якка тартибда аниқланади

«а» бандига қуйидагилар киради:

II — IV даражадаги генитал пролапс;

уродинамик текширувга асосан тасдиқланган сийдик тута олмасликнинг стресс, ургент (императив) ёки аралаш шакллари;

қониқарсиз даво муолажалари ёки даво муолажаларидан бош тортиш натижасида жинсий аъзолар оқма яралари:

қин атеризияси;

ич қотиши, думғаза ва қорин пастки сохасидаги оғриқлар билан бирга кузатиладиган бачадоннинг нотўғри жойлашуви.

«б» бандига қуйидагилар киради:

I даражадаги генитал пролапс;

кичик тос соҳасидаги чандиқли ва битишмали жараённинг оғриқ синдромисиз кечиши.

Қин девори ва бачадоннинг I даражали пастга тушиши учувчилик ишига яроқли ҳисобланади ва гинеколог назоратига туради.

Бачадоннинг нотўғри жойлашуви меноррагия, оғриқ каби функционал ўзгаришлар билан кузатилмаса, учувчилик ишини давом эттириш учун қарши кўрсатма бўлмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 76 Овариал-ҳайз кўриш фаолиятининг бузилишлари : а) фаолиятнинг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан - Яроқсиз б) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан - Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Ҳайз даври вақтида тиббий кўрикдан ўтказилмайди. Учувчилар таркибига кирувчи аёллар ҳайз даври вақтида учувчилик ишидан, парашют билан сакраш ва катапульта ўқув машғулотларидан озод қилинади.

Ҳайз даври бузилишлари қуйидагича фарқланади: балоғат давридаги қон кетиш

(20 ёшгача); узлуксиз қон кетиш, ҳайзга боғлиқ бўлмаган қайталанувчи қон кетиш; жисмоний зўриқиш оқибатида аста-секин намоён бўладиган қон кетиш; жинсий аъзоларнинг яққол ривожланмай қолиши натижасида рўй берувчи дисменорея; қин ёки бачадонда қонли ўсма ҳосиласи билан кузатилувчи жинсий аъзолар ривожланишидаги аномалиялар. Текширувлар даволаш муассасаларида ўтказилади.

«а» бандига камқонликка олиб келувчи органик бўлмаган бачадондан қон кетиш ҳамда олигоменорея, аменорея (жарроҳлик амалиётидан сўнг бўлмаган) билан кечувчи овариал-ҳайз фаолиятнинг бузилиши, шу қаторда Штейн-Левентал синдроми киради.

«б» бандига қониқарли умумий ривожланиш билан бирга жинсий инфантилизм ва бепуштлик киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI Ўткир касаллик, сурункали касалликнинг хуружи ёки жарроҳлик амалиётидан кейинги сийдик ажратиш ва жинсий аъзолар фаолиятининг вақтинча бузилишлари 77 Номзодлар - яроқсиз Парвозлардан озод қилиш ёки таътил, ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажарган ҳолда хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш

Касаллик туфайли таътил бериш тўғрисидаги хулоса фақат буйракнинг ўткир диффузли гломерулонефритлар, узоқ давом этувчи ўткир пиелонефритлар, сийдик-тош касаллиги жарроҳлик йўли билан даволангандан сўнг, масофали ёки контактли зарба-тўлқинли литотрипсия, аёллар жинсий аъзоларининг ўткир (2 ойдан ошмаган) яллиғланиш касалликлари (бартолинит, вульвит, кольпит, эндометрит, аднексит)ларда чиқарилади.

Қолган ҳолатларда парвозлардан ёки ҳарбий хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш хулосаси чиқарилади.

15-боб. Ҳомиладорлик, туғиш ва туғишдан кейинги давр

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 78 Ҳомиладорлик, туғишдан кейинги даври ва уларнинг асоратлари - Яроқсиз

Ҳомиладорлик даврининг барча даврларида аёл киши учувчилик иши ва парашют билан сакраш ишига яроқсиз ҳисобланади. Туғруқдан кейин учувчилик ишига қайта тиклаш якка тартибда баҳолаш тартибида, кўкрак билан эмизишни якунлаганига 12 ойдан кам бўлмаган муддатдан сўнг амалга оширилади.

Аборт ёки муддатидан олдин туғруқ рўй берганда уч ойдан кам бўлмаган вақтдан кейин тиббий кўрикдан ўтказиш мумкин.

16-боб. Жароҳатлар, заҳарланишлар ва бошқа ташқи омиллар таъсири оқибатлари

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 79 Бош суякларининг жароҳат ва жарроҳлик амалиётидан кейинги нуқсонлари: Яроқсиз

Ушбу модда жароҳатдан кейинги ёки жарроҳлик амалиётидан кейинги бош мия суяги нуқсони кўриб чиқилади: бош мия суяги бўшлиғида ёт модданинг бўлиши; пластик материал билан алмаштирилган ёки алмаштирилмаганлиги кўзда тутилган. Ушбу моддага бош мия суягининг сурункали касалликлари киради.

Бош мия суяги бўшлиғида ёт модданинг бўлиши, ботиб киришлар, остеомиелит мавжуд бўлиши барча устунлар бўйича учувчилик ишига қарши кўрсатма ҳисобланади. Бош мия суяги нуқсони пластик материал билан ёки зич бириктирувчи тўқимали чандиқ билан алмаштирилган учувчилар таркиби учувчилик ишига барча устунлар бўйича яроқсиз деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 80 Умуртқа, гавда, қўл ва оёқлар суяклари (чаноқ суяклари, курак, ўмров, тўш, қовурғалар, елка, тирсак, билак, сон суяги бўйинчаси, сон, кичик ва катта болдир, тизза қопқоғи суяги ва бошқа суяклар) синиш оқибатлари: а) фаолиятнинг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз б) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

«а» бандига қуйидагилар киради:

даволаш натижаларидан қатъий назар, барча даражадаги понасимон шакл бузилиши билан кечадиган 2 ва ундан кўп умуртқа поғона таналарининг бўшлиққа кирувчи беқарор синиш оқибатлари;

спондило- ва корпородезни қўллаб жарроҳлик йўли билан даволашдан кейинги умуртқа поғона таналарининг синиши, шу жумладан жароҳатли спондилопатия (Кюммел касаллиги), чиқиш ва чиқиш-синиш оқибатлари;

умуртқанинг яққол ифодаланган шакл бузилиши билан кечадиган кўп сонли умуртқа поғоналари синиқларининг узоқ муддатли оқибатлари;

чаноқ ҳалкаси бутунлигининг бузилиши билан кечадиган чаноқ суякларининг нотўғри битган вертикал ва (ёки) кўп сонли бошқа синиқлари;

сон суяги бошчасининг марказий чиқиш оқибатлари;

қўл ва оёқ фаолиятининг яққол ифодаланган бузилиши билан кечадиган узун суякларнинг асоратланган синишлари;

металл мосламаларни (узун суякларнинг диафизар, ўмров ва тизза қопқоғи синишларнинг остеосинтезидан кейин) олиб ташлашдан бош тортган ҳолатлар.

«б» бандига киради:

умуртқа шакли ва фаолияти бузилишсиз бўлган умуртқа поғоналари таналари компрессион синишларининг оқибатлари;

модданинг «а» бандида кўрсатилмаган, суяк синишларининг остеосинтезидан кейин олинмаган металл мосламалари.

Учувчилар таркиби орасида бир ёки икки умуртқа танасининг компрессион синишини бошдан кечирган ва ушбу умуртқа шаклининг нисбатан кам ўзгариши кузатилиб, спинал ва илдизчали ўзгаришларнинг йўқлиги, умуртқаларда ҳаракатларининг чегараланмаганлиги кузатилган шахслар «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади ҳамда стационар шароитда текширув ва даволангандан сўнг камида жароҳат олганидан 12 ойдан кам бўлмаган муддатгача парашют билан сакраш ва ердаги катапультада ўқув машғулотларидан озод қилинади, парашютчилар — яроқсиз.

Илдизчали аломатлари йўқ бўлиши билан умуртқанинг ўткир ва кўндаланг ўсимталарининг синиши кузатилган учувчилар таркибига жароҳат олганидан 3-4 ой ўтгандан кейин учувчилик ишига рухсат берилиши мумкин. Умуртқалар шакли ўзгариши кузатилганда II ва VI устунлар бўйича учувчилик ишига яроқлилигини баҳолашда шакл ўзгаришининг (эгрилик, қийшайиш) намоён бўлиш даражалари ва этиологияси, умуртқалар фаолияти ва тиббий кўрикдан ўтаётган шахснинг учувчилик касбига боғлиқ бўлади.

Чаноқ соҳасидаги алоҳида суякларнинг чегараланган синиб ўсиши чаноқ айланасида шакли ўзгариши (деформация) кузатилмаса ушбу моддани қўллаш учувчилик ишига ва учувчилик таълимига қарши кўрсатма бўла олмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 81 Кўкрак қафаси, қорин бўшлиғи, ва чаноқ ички аъзоларининг жароҳатлари (жароҳатдан келиб чиққан пневмо- ва гемоторакс, юрак, ўпка, меъда-ичак йўли, жигар, талоқ, буйраклар, чаноқ аъзолари, қорин бўшлиғининг бошқа аъзолари жароҳатлари, кўп тармоқли оғир жароҳат), юқорида қайд этилган аъзоларнинг касалликлари туфайли ўтказилган жарроҳлик йўли билан даволаш нинг оқибатлари: а) фаолиятнинг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз б) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Модданинг «а» бандига ярадорлик, жароҳат ва шикастланишлар туфайли ўтказилган жарроҳлик йўли билан даволашнинг оқибатлари киради:

барча даражадаги нафас (ўпка) етишмовчилиги билан кечадиган бронх-ўпка аппаратида;

юрак, аорта, йирик артериялар аневризмаси;

овқат ҳазм қилиш фаолиятининг яққол ифодаланган бузилишлари ёки овқатланишнинг ифодаланган пасайиши билан кечадиган қизилўнгач, меъданинг резекцияси ёки меъда-ичакни бириктирувчи амалиёти, ингичка ичак, йўғон ичакнинг резекцияси;

билиодигестив анастомозлар қўйилганда;

даволаш натижалари қониқарсиз бўлган ўт ва меъда ости безининг оқмалари;

ифодаланганлик даражасидан қатъи назар, битта буйрак йўқлигида қолган буйракнинг фаолияти бузилиши;

чот орасининг тўлиқ йиртилиши (бунда йиртилиш, чот ораси мушаклари бутунлиги тўлиқ бузилган ва уларнинг тўғри ичак деворига ўтган чандиқ тўқима билан эгалланган, орқа тешиги очиқ ва тўғри шаклга эга бўлмайди);

олатнинг тож ботиғи проксимал сатҳидан йўқлиги.

Модданинг «б» бандига соғайиш билан якунланган нафас (ўпка) етишмовчилигисиз кечадиган ўпкани атипик резекцияси, қон кетишни тўхтатиш, пневмо ёки гемотораксни бартараф этиш, шикастланишдан келиб чиққан ичак, меъда жигарнинг яраларини тикиш мақсадида қилинган торакотомия ва лапаротомиядан кейинги ҳолатлар киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 82 Тери ва тери ости тўқималари жароҳатлар и нинг оқибатлари: Яроқсиз

Модда тери ва тери ости ёғ қатламининг патологик чандиқларини кўриб чиқади:

яраланишга мойил, бўғимларнинг ҳаракатларини яққол чеклайдиган ёки учувчи либосини, пойабзал, ҳарбий анжомларни кийишга тўсқинлик қиладиган;

остки тўқималар билан ёпишган ёки енгил шикастланадиган ва тез-тез яраланадиган бўйин, гавда ва қўл-оёқдаги кенг тарқалган келлоид, гипертрофик чандиқлар;

даволаш натижалари қониқарсиз бўлган ёки даволашдан бош тортилган ҳолатлар.

Учувчилар таркиби орасида куйиш ва музлашни бошдан кечирган шахсларда чандиқ ва ёпишган шикастланишлар бўлмаса, бўғимларнинг эркин ҳаракатига ёки учувчи либоси ва махсус анжомларни кийишга халақит бермаса, шунингдек паст ва юқори ҳароратга юқори сезувчанлиги турғунлиги бўлмаса, касалликлар жадвалининг II ва VI устунлар бўйича якка тартибда баҳолашда учувчилик ишига яроқли деб топилиши мумкин.

Мазкур бандга татуировкалар мавжудлиги киради.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 83 Дори-дармон воситаларива биологик м одда билан заҳарланиш, тиббиётга оид бўлмаган м одданинг заҳарловчи таъсири; ташқи омилларнинг таъсири (радиация, паст, юқори ҳарорат ва ёруғлик, ҳаво ва сувнинг ортиқча босими ва бошқалар): а) фаолиятнинг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз б) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Модда дори-дармон воситалари, кучли заҳарли Модда (кимёвий қуролларга оид заҳарли кимёвий Модда), бошқа заҳарли Модда билан заҳарланиш, 30 кГц дан 300 ГГц гача диапазондаги электр магнитли майдон, оптик квантли генераторлар, лазер нурлари, ионизирловчи нурларнинг ўткир ва сурункали таъсирлари, бошқа ташқи сабабларни ва аллергик реакцияларни назарда тутади.

Нурланиш касаллигини бошдан кечирган шахслар стационар шароитда даволангандан сўнг тиббий кўрикдан ўтказилади. Зарурат бўлганда уларга касаллиги бўйича таътил тақдим этилади. Учувчилик ишини сақлаб қолиш фақат тўлиқ соғайганидан сўнг ва ушбу моддани қўллашга асос бўлмаган ҳолда мумкин.

Радиоактив Модда, ионизирловчи нурлар манбаи билан алоқада бўлган ва йиллик мумкин бўлган дозадан 5 баробар юқори нурланиш олган ҳарбий хизматчилар, стационар шароитларда тиббий текширувдан ўтиш учун юборилади.

Ҳарбий хизматчиларнинг таъминоти меъёрда белгиланган асосий овқат маҳсулотларига клиник манзараси ифодаланган овқатланишга аллергияси бўлган шахслар (стационар шароитда тиббий текширувда тасдиқланган) тиббий кўрикдан модданинг «б» банди бўйича ўтказилади. Бошқа аллергик касалликларда (эшак ем, поллиноз, аллергик ринитлар, дерматитлар ва бошқалар), зарарланган аъзо ёки тизимнинг фаолияти бузилишига кўра касалликлар жадвалининг тегишли Моддаи бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

I ва II курс курсантлари ва УТТ ҲТМ га кирувчи номзодларда аллергик таъсирларга мойиллиги кузатилса, учувчилик таълимига яроқсиз ҳисобланади. Учувчилар таркиби орасида аллергик таъсирларга мойиллигининг олдини олиш ва даволаш чора-тадбирларидан сўнг қайтадан кузатилиши суст натижа берса «а» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

Аллергик таъсирларнинг клиник кўринишлари кам ифодаланган намоён бўлиши ҳамда даволаш-профилактик чора-тадбирлардан сўнг қониқарли натижаларга эришилса хулоса чиқариш «б» банди бўйича амалга оширилади. Агар ҳақиқатдан ҳам аллерген аниқланиб, у билан мулоқот қилиниши инкор этилса (масалан баъзи бир озиқ-овқат маҳсулотлари) ушбу моддани қўллашга асос бўлмайди.

Ўткир заҳарланишлар, токсик-аллергик таъсирлар, ўткир аллергик касалликлар (анафилактик шок, қон зардоби касаллиги, Лайелл, Стивенс — Джонсон синдроми) ва бошқа ташқи омиллар (иссиқ уруши, совқотиш, ҳавонинг юқори босими, сув ва бошқа) таъсиридан кейин учувчилар таркибининг учувчилик ишига овқатдан заҳарланиш ва ташқи омиллар таъсирида зарарланган аъзо ва тизимлар фаолияти касалликнинг якуни бўйича яроқлилик тоифаси стационар шароитида Касалликлар жадвалининг тегишли Моддаси бўйича аниқланади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 84 Суяк-мушак тизими, бириктирувчи тўқима, тери ва тери ости қаватининг, касалликларидан даволаниш, ярадорлик, жароҳатлар, заҳарланишлар ва ташқи омилларнинг бошқа таъсирларидан кейинги фаолиятнинг вақтинча бузилишлари: Номзодлар - яро қ сиз. Парвозлардан озод қилиш ёки таътил, ҳарбий хизматнинг бошқа мажбуриятларини бажарган ҳолда хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш

Бўғимларда ўткир касалликлар ўтказган ҳарбий хизматчиларга, стационар шароитда даволаш тугагандан сўнг, яллиғланишнинг клиник ва таҳлилий аломатлари бўлмаган, жисмоний зўриқишлардан сўнг мавжуд бўлган, мўътадил ифодаланган, ўтиб кетадиган оғриқ сезгилари бўлган ҳамда хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилиятларининг тикланишига бир ой ва ундан ортиқ муддат талаб қилинганда ҳарбий хизматчиларга касаллик туфайли таътил тақдим этиш лозимлиги тўғрисидаги хулоса чиқарилади.

Суяк ва бўғимларни жарроҳлик йўли билан даволаш, пайларнинг пластика ёки тендолизидан (қўл ва оёқ бармоқлари бундан мустасно) кейин, суякларнинг синишидан кейинги қотмаган суяк қадоқлари мавжудлигида ҳаракатлар ҳажмининг вақтинча пасайиши кузатилганда, хизмат мажбуриятларини ижро этиш қобилиятларини тикланишига бир ой ва ундан ортиқ муддат талаб қилинганда ҳарбий хизматчиларга касаллик туфайли таътил тақдим этиш лозимлиги тўғрисидаги хулоса чиқарилади.

Стационар шароитда даволашни талаб қилмайдиган кичик суякларнинг асоратсиз ёпиқ синишларида амбулатор шароитда тиббий кўрикдан ўтказишга рухсат этилади, уларга барча ишлардан ва машғулотлардан озод қилиниши тўғрисида хулоса чиқарилади.

Фақат гипс боғлами билан иммобилизация қилинишни талаб қиладиган узун найсимон ва бошқа суякларнинг асоратсиз кечаётган ёпиқ синишларида ҳарбий хизматчилар гипс боғламининг ечилишига қадар амбулатор шароитларда даволаниш учун даволаш муассасаларидан чиқарилишлари мумкин, уларга касаллик туфайли таътил бериш ёки хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод этиш лозимлиги тўғрисида хулоса чиқарилади. Курсантлар даволланишни давом эттириш учун УТТ ҲТМ тиббиёт пунктига ўтказилади.

Жағ суяклари ва юзнинг юмшоқ тўқималарида жароҳатланиш оқибатлари мавжудлигида, ҳарбий хизматчиларга касаллик туфайли таътил тақдим этиш лозимлиги тўғрисидаги хулосани чиқариш учун асос бўлиб, синишларнинг секин битиши, қаттиқ чандиқларнинг мавжудлиги ёки жарроҳлик амалиётини, балки ортопедик даволашнинг мураккаб усулларини қўллашни талаб қиладиган ҳамда жароҳат остеомиелити билан кечадиган ҳолатлар ҳисобланади.

Бўғимлар ҳаракатининг амплитудасини баҳолаш, касалликлар ва жисмоний нуқсонлар жадвали ҳамда алоҳида Моддага бериладиган изоҳларнинг 1-иловасига мувофиқ амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 85 Жисмоний ривожланиш етишмовчилиги : Бўйи 1 7 0,0 см дан паст ва 1 86,0 см дан юқори. Оёқлар узунлиги 80 см дан кам. Ўтирганда бўйи 80 см кам 97 см дан юқори. Тана вазни оғирлиги 60,0 кг дан кам ва 90,0 кг дан ортиқ. Тана вазни индекси 19 дан кам Яроқсиз -

Жисмоний ривожланишини баҳолашда номзоднинг ёшини ҳисобга олиш лозим, чунки организмнинг жадал ўсиш даврида тана вазни бўйидан орқада қолиши мумкин. Бўй ва вазннинг номутаносиблиги жисмоний ривожланиш етишмовчилигининг кўрсаткичи бўлиб ҳисобланмайди. Астеник гавда тузилишидаги инсонлар юқори даражадаги чидамлилик қобилиятига эга. Бундай ҳолатларда учувчилик таълимига яроқсиз хулосасини чиқаришга асос бўлмайди. Инфантилизм ва жисмоний ривожланишдан орқада қолган номзодлар учувчилик таълимига яроқсиз ҳисобланади.

Касалликлар жадвалининг I устуни талабларига жавоб берувчи номзодларларда ўтирган ҳолатда бўй узунлиги ўлчами 80 см дан кам ва 97 см дан юқори, тик турганда бўй узунлиги 170 см дан кам ва186 см дан юқори, қўллар узунлиги 76 см дан кам, оёқлар узунлиги 80 см дан кам ва тана вазни индекси 19 дан кам бўлса учувчилик таълимига яроқсиз деб хулоса чиқарилади. Номзодлар ва УТТ ҲТМ курсантларининг вертолет авиацияси учун гавда узунлигининг чегараси 190 см гача. Учувчилар таркибининг тана вазни 90 кг дан ортиқ бўлса парашют билан сакраш ўқув машғулотларидан озод қилинади, бироқ ердаги катапульта машғулотларидан озод қилинмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 86 Сийдик тутолмаслик (энурез) : Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Тунда сийдик тутолмаслик билан азоб чекаётган УТТ ҲТМ га кирувчи номзодлар ва курсантлари учувчилик таълимига ушбу моддани қўллаган ҳолда яроқсизлик хулосаси чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши , фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II III IV V VI 87 Нутқнинг бузилиши : а) фаолиятнинг яққол ва мўътадил ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз б) фаолиятнинг кам ифодаланган бузилишлари билан Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Учувчилар таркиби орасида кам ифодаланган дудуқлик билан хасталанган шахсларга III ва VI устунлар бўйича уларнинг дудуқланиши учувчилик ишини бажаришига таъсир кўрсатмаслиги ҳақида маълумот унинг тавсифномаларида тўғридан-тўғри кўрсатилган бўлса уларга учувчилик ишини давом эттириш учун рухсат берилади.

Касалликлар ва жисмоний нуқсонлар жадвали ҳамда алоҳида Моддага бериладиган шархларга ИЛОВА

1-жадвал ЖАДВАЛ Йирик бўғимлар ҳаракатининг ҳажмини баҳолаш жадвали (градус бўйича) Бўғим ҳаракати Меъёр Ҳаракат чекланиши Бироз ўзгариш Ўртача ўзгариш Кўп даражада ўзгариш Елка бўғими елка камари билан Тирсак Кафт Чаноқ—сон бўғими Тизза Болдир—товон букиш ёзиш узоқлаштириш букиш ёзиш ташқарига Ичкарига букиш ёзиш узоқлаштириш Радиал Ульнар букиш ёзиш узоқлаштириш букиш ёзиш товон ости бўйлаб букиш товон орти бўйлаб букиш (ёзиш) 180 — 121 30 дан кўп 180—116 30—79 180—149 180—136 180—136 80—36 95—31 30—11 45—26 100 дан кам 180—171 50—26 30 — 59 180—176 150—121 70—74 120— 101 30 — 21 115 — 101 80 — 89 150— 141 135— 91 135— 91 35—26 30—26 10 — 6 25 — 16 100 — 109 170 — 161 25 — 21 60 — 89 179 — 171 120 — 111 75 — 79 100 — 81 20 — 16 100— 81 90 — 99 140 — 121 90 — 61 90 —61 25 — 16 25— 16 5 — 4 15 — 11 110 — 119 160 — 151 20 — 16 90 — 109 170 — 161 110 — 101 80 —84 80 ва ундан кам 15 ва ундан кам 80 ва ундан кам 100 ва ундан кўп 120 ва ундан кам 60 ва ундан кам 60 ва ундан кам 15 ва ундан кам 15 ва ундан кам 3 ва ундан кам 10 ва ундан кам 120 ва ундан кўп 150 ва ундан кам 15 ва ундан кам 110 ва ундан кўп 160 ва ундан кам 100 ва ундан кам 85 ва ундан кўп

2-жадвал ЖАДВАЛ Гониометр ёрдамида умуртқа поғонаси ҳаракатининг ҳажмини баҳолаш жадвали ( градус бўйича ) Умуртқа поғонасининг ҳолати Ҳаракатининг меъёрдаги ҳажми Ҳаракатнинг чегараланиши Нисбатан ўзгариш Ўртача ўзгариш яққол ўзгариш Тик ҳолатда 16—10—12 5—5—12 5—5—25 5—0—25 Олдинга эгилган ҳолатда 75 — 100 — 145 60—90—180 60—60—110 50—50—110 Орқага эгилган ҳолатда 0—45—50 0—25—30 5—20—25 5—10—15 Томонларга эгилган ҳолатда 40/40 30/30 20/20 10/10

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 4-ИЛОВА

Меъёрда ва овқатланиш тартиби бузилганда бўй ва тана вазни нисбатининг

а) 18 — 25 ёшдаги шахсларда

Овқатланишнинг етишмовчилиги ( ТВИ 19,0 дан кам ) Овқатланишнинг камайиши ( ТВИ 19,0-19,9) Бўй узунлиги ва тана вазнининг меъёрдаги нисбати ( ТВИ 20,0-25,9) Овқатланишнинг кучайиши ( ТВИ 26,0-27,9) Семизликнинг I даражаси ( ТВИ 28,0-30,9) Семизликнинг II даражаси ( ТВИ 31,0-35,9) Семизликнинг III даражаси ( ТВИ 36,0-40,9) Семизликнинг IV даражаси ( ТВИ 41,0 ва ундан ортиқ ) Бўй узунлиги Тана вазни (кг) См м 2 47,3 47,4-49,8 160 2,56 49,9-58,8 58,9-70,3 70,4-76,7 76,8-89,5 89,6-102,3 102,4 47,9 48,0-50,4 161 2,59 50,5-59,5 59,6-71,1 71,2-77,6 77,7-90,6 90,7-103,5 103,6 48,5 48,6-51,0 162 2,62 51,1-60,2 60,3-72,0 72,1-78,5 78,6-91,6 91,7-104,7 104,8 49,0 49,1-51,5 163 2,65 51,6-60,9 61,0-72,8 72,9-79,4 79,5-92,7 92,8-105,9 106,0 49,6 49,7-52,2 164 2,68 52,3-61,5 61,6-73,6 73,7-80,3 80,4-93,7 93,8-107,1 107,2 50,3 50,4-52,9 165 2,72 53,0-62,5 62,6-74,7 74,8-81,5 81,5-95,1 95,2-108,7 108,8 50,8 50,9-53,5 166 2,75 53,6-63,2 63,3-75,5 75,6-82,4 82,5-96,2 96,3-109,9 110,0 51,6 51,7-54,1 167 2,78 54,2-63,8 63,9-76,4 76,5-83,3 83,4-97,2 97,3-111,1 111,2 52,2 52,3-54,9 168 2,82 55,0-64,8 64,9-77,5 77,6-84,5 84,6-98,6 98,7-112,7 112,8 52,7 52,8-55,5 169 2,85 55,6-65,5 65,6-78,3 78,4-85,4 85,5-99,7 99,8-113,9 114,0 53,4 53,5-56,2 170 2,89 56,3-66,4 66,5-79,4 79,5-86,6 86,7-101,1 101,2-115,5 115,6 54,0 54,1-56,8 171 2,92 56,9-67,1 67,2-80,2 80,3-87,5 87,6-102,1 102,2-116,7 116,8 54,5 54,6-57,4 172 2,95 57,5-67,7 67,8-81,0 81,1-88,4 88,5-103,2 103,3-117,9 118,0 55,2 55,4-58,2 173 2,99 58,3-68,7 68,8-82,1 82,2-89,6 89,7-104,6 104,7-119,5 119,6 55,8 55,9-58,8 174 3,02 58,9-69,4 69,5-83,0 83,1-90,5 90,6-105,6 105,7-120,7 120,8 56,6 56,6-59,6 175 3,06 59,7-70,3 70,4-84,1 84,2-91,7 91,8-107,0 107,1-122,3 122,4 57,1 57,2-60,1 176 3,09 60,2-71,0 71,1-84,9 85,0-92,6 92,7-108,1 108,2-123,5 123,6 57,9 58,0-60,9 177 3,13 61,0-71,9 72,0-86,0 86,1-93,8 93,9-109,5 109,6-125,1 125,2 58,4 58,5-61,5 178 3,16 61,6-72,6 72,7-86,8 86,9-94,7 94,8-110,5 110,6-126,3 126,4 59,2 59,3-62,3 179 3,20 62,4-73,5 73,6-87,9 88,0-95,9 96,0-111,9 112,0-127,9 128,0 59,9 60,0-63,1 180 3,24 63,2-74,4 74,5-89,0 89,1-97,1 97,2-113,3 113,4-129,5 129,6 60,5 60,6-63,6 181 3,27 63,7-75,1 75,2-89,8 89,9-98,0 98,1-114,4 114,5-130,7 130,8 61,2 61,3-64,4 182 3,31 64,5-76,0 76,1-90,9 91,0-99,2 99,3-115,8 115,9-132,3 132,4 61,8 61,9-65,0 183 3,34 65,1-76,7 76,8-91,8 91,9-100,1 100,2-116,8 116,9-133,5 133,6 62,5 62,6-65,8 184 3,38 65,9-77,6 77,7-92,9 93,0-101,3 101,4-118,2 118,3-135,1 135,2 63,3 63,4-67,2 185 3,42 67,3-78,6 78,7-94,0 94,1-102,5 102,6-119,6 119,7-136,7 136,8 63,8 63,9-67,6 186 3,45 67,7-79,3 79,4-94,8 94,9-103,4 103,5-120,7 120,8-137,9 138,0

б) 26 — 45 ёшдаги шахсларда

Овқатланишнинг етишмовчилиги ( ТВИ 19,0 дан кам ) Овқатланишнинг камайиши ( ТВИ 19,0-19,9) Бўй узунлиги ва тана вазнининг меъёрдаги нисбати ( ТВИ 20,0-25,9) Овқатланишнинг кучайиши ( ТВИ 26,0-27,9) Семизликнинг I даражаси ( ТВИ 28,0-30,9) Семизликнинг II даражаси ( ТВИ 31,0-35,9) Семизликнинг III даражаси ( ТВИ (36,0-40,9) Семизлик-нинг IV даражаси ( ТВИ 41,0 ва ундан кўп ) Бўй узунлиги Тана вазни (кг) См м 2 48,6 48,7-51,1 160 2,56 51,2-66,5 66,6-71,6 71,7-79,3 79,4-92,1 92,2-104,9 105,0 49,2 49,3-51,7 161 2,59 51,8-67,2 67,3-72,4 72,5-80,2 80,3-93,1 93,2-106,1 106,2 49,8 49,9-52,3 162 2,62 52,4-68,0 68,1-73,3 73,4-81,1 81,2-94,2 94,3-107,3 107,4 50,3 50,4-52,9 163 2,65 53,0-68,8 68,9-74,1 74,2-82,0 82,1-95,3 95,4-108,5 108,6 50,9 51,0-53,5 164 2,68 53,6-69,6 69,7-74,9 75,0-83,0 83,1-96,4 96,5-109,8 109,9 51,7 51,8-54,3 165 2,72 54,4-70,6 70,7-76,1 76,2-84,2 84,3-97,8 97,9-111,4 111,5 52,2 52,3-54,9 166 2,75 55,0-71,4 71,5-76,9 77,0-85,1 85,2-98,9 99,0-112,7 112,8 52,8 52,9-55,5 167 2,78 55,6-72,2 72,3-77,7 77,8-86,1 86,2-100,0 100,1-113,9 114,0 53,6 53,7-56,3 168 2,82 56,4-73,2 73,3-78,9 79,0-87,3 87,4-101,4 101,5-115,5 115,6 54,1 54,2-56,9 169 2,85 57,0-74,0 74,1-79,7 79,8-88,2 88,3-102,5 102,6-116,7 116,8 54,9 55,0-57,7 170 2,89 57,8-75,0 75,1-80,8 80,9-89,5 89,6-103,9 104,0-118,4 118,5 55,5 55,6-58,3 171 2,92 58,4-75,8 75,9-81,7 81,8-90,4 90,5-105,0 105,1-119,6 119,7 56,0 56,1-58,9 172 2,95 59,0-76,0 76,1-82,5 82,6-91,4 91,5-106,1 106,2-120,8 120,9 56,8 56,9-59,7 173 2,99 59,8-77,6 77,7-83,6 83,7-92,6 92,7-107,5 107,6-122,5 122,6 57,4 57,5-60,3 174 3,02 60,4-78,4 78,5-84,5 84,6-93,5 93,6-108,6 108,7-123,7 123,8 58,1 58,2-61,1 175 3,06 61,0-71,9 79,6-85,6 85,7-94,6 94,7-110,1 110,2-125,3 125,4 58,7 58,8-61,7 176 3,09 61,2-79,5 80,3-86,4 86,5-95,7 95,8-111,1 111,2-126,6 126,7 59,5 59,6-62,5 177 3,13 61,8-80,2 81,5-87,5 87,6-96,9 97,0-112,6 112,7-128,2 128,3 60,0 60,1-63,1 178 3,16 62,6-81,4 82,2-88,4 88,5-97,9 98,0-113,7 113,8-129,5 129,6 60,8 60,9-63,9 179 3,20 63,2-82,1 83,2-89,5 89,6-99,1 99,2-115,1 115,2-131,1 131,2 61,5 61,6-64,7 180 3,24 64,0-83,1 84,2-90,6 90,7-100,3 100,4-116,5 116,6-132,7 132,8 62,1 62,2-65,3 181 3,27 64,8-84,1 85,0-91,5 91,6-101,7 101,3-117,6 117,7-134,0 134,1 62,9 63,0-66,1 182 3,31 65,4-84,9 86,1-92,6 92,7-102,6 102,7-119,1 119,2-135,6 135,7 63,4 63,5-66,7 183 3,34 66,2-86,0 86,8-93,4 93,5-103,4 103,5-120,1 120,2-136,8 136,9 64,2 64,3-67,5 184 3,38 66,8-86,7 87,9-94,5 94,6-104,7 104,8-121,6 121,7-138,5 138,6 65,0 65,1-68,3 185 3,42 67,6-87,8 88,9-95,7 95,8-105,9 106,0-123,0 123,1-140,1 140,2 65,5 65,6-68,9 186 3,45 68,4-88,8 89,7-96,5 96,6-106,9 107,0-124,1 124,2-141,4 141,5

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 5-ИЛОВА

‎‏ ‎‏Сурат ўрни ‎3х4 см ‎‏ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‏Мудофаа ишлари бошқармаси (бўлими), ҳарбий қисм гербли муҳри ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎УТТ ҲТМ ўқишга кирувчи шахснинг тиббий кўрикдан ўтказиш ‎ВАРАҚАСИ ‎ ‎‎1. Фамилияси, исми, отасининг исми____________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ (ҳарбий хизматчилар учун — ҳарбий унвони) 2. Туғилган йили____________________________________________________________________________ ‎3. Маълумоти______________________________________________________________________________ ‎4. Асосий иш лавозими______________________________________________________________________ ‎5. Яшаш жойи (шаҳар, туман, вилоят) ____________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ (ҳарбий хизматчилар учун — ҳарбий қисмнинг шартли номи ва манзили) ‎‏ ‎‎Тиббий кўрикдан ўтказиш босқичлари Дастлабки‎‎ Якуний 1 ‎‎ 2 ‎‎3 1. Шикоятлар ва анамнези‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎2. Ўтказилган касалликлар ва жароҳатлар ‎‎‎ 3. Антропометрик кўрсаткичлар: ‎Бўйи тик ҳолда ‎Бўйи ўтирган ҳолда ‎Қўл узунлиги ‎Оёқ узунлиги ‎Тана вазни ‎Станли динамометри ‎Қўл динамометриси ‎Ўнг қўл ‎Чап қўл ‎‏ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‏4. Жарроҳлик текшируви натижалари: ‎Умумий жисмоний ривожланиши ‎Тери ва кўринадиган шиллиқ қаватлар ‎Лимфа тугунлари ‎Суяк-мушак тизими ‎Периферик томирлар ‎Сийдик, жинсий тизим ‎Анус ва йўғон ичак ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ 5. Ички аъзолар текшируви натижалари: Шикоят ва анамнез ‎Озиқланиш ‎Эндокрин тизими ‎Юрак: чегаралари ‎Тонлар ‎Фаолият синамалари: ‎Тинч пайтида ‎15 марта ўтириб тургандан сўнг ‎2 дақиқа дам олганидан сўнг ‎Пульс ‎Артериал қон босим ‎Нафас аъзолари ‎Овқат ҳазм қилиш аъзолари ‎Жигар ‎Талоқ ‎Буйраклар ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎Лаборатор текшируви натижалари ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎Рентген текшируви натижалари ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎Электрокардиография ‎‎‎ ‎‎‎ Ташхис: ‎Хулоса: ‎Сана, терапевтнинг имзоси, фамилияси исми отасининг исми ‎‏ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎6. Асаб тизими текшируви натижалари: Шикоят ва анамнез (тан жароҳатлар, тутқаноқ, хушдан кетиш, анамнезда невротик ҳолатлари, нерв тизимининг касалликлари ва инфекциялар) Ирсият ‎Ҳаракат фаолияти ‎Рефлекслар ‎Сезувчанлик ‎Вегетатив асаб тизими ‎Руҳиятнинг хусусиятлари ‎Бошқа текширувлар ‏ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ Ташхис: ‎Хулоса: ‎Сана, невропатологнинг имзоси, фамилияси исми, отасининг исми ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‏7. Тери таносил текширув натижалари ‎Ташхис: ‎Хулоса: ‎Сана, дерматовенерологнинг имзоси, фамилияси исми отасининг исми ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎8. Кўриш аъзосининг текширув натижалари: ‎‎ ‎‎ ‎‎Шикоят ва анамнез ‎‎‎ Ранг ажратиш (Рабкин бўйича)‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‏Кўриш ‎ўткирлиги коррекциясиз Ўнг кўз‎ ‎‎‎ ‎‎‎ Чап кўз‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‏Кўриш ўткирлиги коррекция билан Ўнг кўз‎ ‎‎‎ ‎‎‎ Чап кўз‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‏Рефракция ‎скиаскопик текшируви Ўнг кўз‎ ‎‎ Чап кўз‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎Бинокуляр кўриш ‎‎‎ ‎‏Яққол кўришнинг энг яқин нуқтаси Ўнг кўз‎ ‎ ‎‎‎ Чап кўз‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎Кўз ёши йўллари ‎Қовоқ ва конъюнктива ‎‎‎ ‎ ‎ ‎‎Кўз олмаларининг ‎жойлашуви, ‎ ҳаракатчанлиги ‎‎‎ ‎‎ ‎‎Қорачиқ ва уларнинг таъсирга жавоби ‎‎‎ ‎‎‎ Оптик муҳитлар Ўнг кўз‎ ‎‎‎ ‎‎‎ Чап кўз‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎Ташхис: ‎Хулоса: ‎Сана, офтальмологнинг имзоси, фамилияси исми отасининг исми ‎‎ ‎‎‎ ‎‎9. ЛОР аъзоларининг текширув натижалари: Шикоят ва анамнез ‎‎‎ ‎‎Нутқ‎ ‎‎‎ ‎‎ Бурун орқали нафас ўнг‎ ‎‎‎ ‎ чап‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‏Ҳид билиш ўнг‎‎ ‎‎‎ чап‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‏Шивирлаб гапиришга эшитиш ўткирлиги ўнг‎‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ чап‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‏Қулоқнинг барофаолияти ўнг‎‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ чап‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ Вестибулляраппаратининг ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎Бурун ён бўшлиқларининг рентгенографияси ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎Текширувларнинг қўшимча услублари‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‏Ташхис: ‎Хулоса: ‎Сана, отоларингологнинг имзоси, фамилияси исми отасининг исми ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎ ‎‎10. Тишлар ва оғиз бўшлиғининг текширувнатижалари: ‎Шикоятлар ва анамнез ‎ ‎ ‎‎‎ Тишлаш ҳолати‎‎ Оғизнинг бўшлиғининг шиллиқ қавати‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ Тишлар‎‎ ‎‎‎ Милклар‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‏Ташхис: ‎Хулоса: ‎Сана, стоматологнинг имзоси, фамилияси исми отасининг исми ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎11. Махсус текширувлар ‎а) барокамерадаги текширувлар натижалари: текширув характери, натижаларни баҳолаш (чидамлиликнинг паст бўлишида баҳолашда асос бўлган маълумотлар кўрсатилади) ‎ ‎ Сана,текширувлар ўтказган шифокорнинг имзоси, фамилияси исми отасининг исми ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎6. Тиббий кўрик натижалари: а) бирламчи босқич: МИБ хузуридаги комиссия (вилоят кўрсатилсин, Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент ш.) _____________ 20__ йил «___» __________: ‎ТАШХИС: ________________________________________________________________________________ ‎ ________________________________________________________________________________________ ‎Ўзбекистон Республикаси мудофаа вазирининг 20__йил «___»__________даги ____-сон буйруғи I устунининг ____ -моддасига асосан ____________________________________________________________ ‎ ________________________________________________________ учувчилик таълимига яроқли (яроқсиз). ‎‎(ОҲТМ номи тўлиқ кўрсатилсин) ‎ ‎ ‎ ‎‎Комиссия раиси ____________________________________________________________________________ М.Ў.‎ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) ‎‎Комиссия котиби ___________________________________________________________________________ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) 7. Тиббий кўрик натижалари: а) якуний босқич: УТТ ҲТМ хузуридаги комиссия (вилоят кўрсатилсин, Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент ш.) __________________ 20__ йил «___» __________: ‎ТАШХИС: ________________________________________________________________________________ ‎ ________________________________________________________________________________________ ‎Ўзбекистон Республикаси мудофаа вазирининг 20__йил «___»__________даги ____-сон буйруғи I устунининг ____ -моддасига асосан ____________________________________________________________ ‎ ________________________________________________________ учувчилик таълимига яроқли (яроқсиз). ‎‎‎‎(ОҲТМ номи тўлиқ кўрсатилсин) ‎ ‎ ‎ ‎‎‎‎Комиссия раиси ___________________________________________________________________________ ‎‎М.Ў.‎ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) ‎‎Комиссия котиби ___________________________________________________________________________ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) ‎‎20__ йил «_____» ______________________ ‎______-сонли ‎ ‎ ‎ ‎ ‎

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 6-ИЛОВА

‎Соғлиқ ҳолатини текшириш тўғрисидаги ‎ДАЛОЛАТНОМА ‎ ___________________________________________________________________________________________ (ҳарбий унвони, фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили) ‎‎___________________________________________________________________________________________ __________________________________ вилояти мудофаа ишлари бошқармаси бошлиғи, ҳарбий қисм командири томонидан 20__ йил «___» ____________даги ____- сон йўлланма асосида стационар (амбулатор) равишда____________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________ (даволаш-профилактика (ҳарбий-тиббий) муассасасининг номи) 20__ йил «___» __________дан 20__ йил «___» __________гача текширувда бўлган. ‎Шикоятлари_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Анамнези_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Объектив текширув маълумотлари_______________________________________________________________ ‎‎__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Махсус текширувлар натижалари (таҳлилий, рентгенологик, ускунавий ва бошқалар) _______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Ташхис_____________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ‎Даволаш-профилактика (ҳарбий-тиббий) муассасасининг бош шифокори (бошлиғи) ___________________________________________________________________________________________ (имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) ‎‎Текширув ўтказган шифокор ___________________________________________________________________ М.Ў.‎ ‎‎(имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) ‎‎Даволаш-профилактика (ҳарбий-тиббий) муассасасининг манзили: _____________________________________‎ ‎‎___________________________________________________________________________________________

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 7-ИЛОВА

Тиббий-учувчилик комиссиясининг йиғилишлар баённомалари КИТОБИ _______________________________________________________________ (комиссиянинг номланиши) Т/р Фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили, ҳарбий унвони, ҳарбий қисм, қайси МИБдан чақирилган, чақирилиш санаси ва ким томондан тиббий кўрикдан ўтказишга юборилган Шикоятлари ва қисқа анамнези Шифокор текширувининг объектив маълумотлари ва ташхис Комиссиянинг хулосаси Юқори турувчи комиссиянинг хулосаси 1 2 3 4 5 6

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 8-ИЛОВА

Ҳарбий даволаш-профилактика муассасасининг (тиббий-учувчилик комиссиянинг) бурчак штампи ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ Ўзбекистон Республикасидан ташқарига ўқишга (малака оширишга) чиқаётган шахснинг соғлиғи ҳолати тўғрисида ‎МАЪЛУМОТНОМА ‎ ‎‎___________________________________________________________________________________________(ҳарбий унвони, ҳарбий хизматчи (оила аъзоси)нинг, Қуролли Кучлар хизматчиси (ишчи)нинг ‎‎___________________________________________________________________________________________фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили, хизмат (иш) жойи ___________________________________________________________________________________________ Шикоятлари _________________________________________________________________________________ Қисқа анамнез _______________________________________________________________________________ ‎‎___________________________________________________________________________________________ Профилактик эмлашларни ўтказиш учун қаршиликлар (бор, йўқ) ______________________________________ ‎Бўйи _______ см, Вазни _________ кг. Қон гуруҳи (резус-фактор) _____________________________________ ‎Текширув натижалари: ‎Таҳлилий ___________________________________________________________________________________ ‎‎___________________________________________________________________________________________ Қоннинг RW и ОИВ га таҳлили __________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________ Рентген текширувлари (12 ёш ва ундан катта болалар учун) ____________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Электрофизиологик (ЭЭГ, РЭГ, ЭхоЭС) ___________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________ ‎‎Тиббий усуналар (ЭКГ, ЭхоКГ, ФГДС, УТТ ва бошқа) ёрдамида ўтказиладиган текширувлар _________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ‎‎ШИФОКОРЛАР ХУЛОСАСИ ‎ Бирламчи‎‎ Якуний‎‎ Жарроҳ‎ ‎‎ ‎‎ Терапевт‎ ‎‎ Невропатолог‎ ‎‎ ‎‎ Психиатр‎ ‎‎ ‎‎ Офтальмолог‎ ‎‎ ‎‎ Отоларинголог‎ ‎‎ ‎‎ Дерматолог‎ ‎‎ ‎‎ Стоматолог‎ ‎‎ ‎‎ Бошқа шифокор-мутахассислар (уролог, эндокринолог, педиатр ва бошқа)‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎а) бирламчи тиббий кўрик ‎ ‎ ‎ ‎‎Ташхис:____________________________________________________________________________________ ‎‎ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ‎‎Тиббий учувчилик комиссиянинг хулосаси ________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(комиссиянинг номи, хулосаси кўрсатилсин) ‎‎______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ‎‎Комиссия раиси _____________________________________________________________________________ М.Ў.‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) ‎‎Комиссия котиби ____________________________________________________________________________ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) 20__ йил «______» _________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎б) якуний тиббий кўрик ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎Ташхис:____________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________ ‎‎Тиббий учувчилик комиссиянинг хулосаси ________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(комиссиянинг номи, хулосаси кўрсатилсин) ‎‎______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ‎‎Комиссия раиси _____________________________________________________________________________ М.Ў.‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) ‎‎Комиссия котиби ____________________________________________________________________________ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) 20__ йил «___» ____________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎Комиссиянинг почта манзили___________________________________________________________________ ‎‎Марказий ҳарбий-тиббий комиссиянинг хулосаси

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 9-ИЛОВА

Ҳарбий хизматчини (ҳарбий хизматга мажбур шахснинг) тиббий кўрикдан ўтказиш ‎ ВАРАҚАСИ ‎ ________________________________________________________________________ фармойишига биноан (мансабдор шахс, ҳужжатнинг санаси, рақами кўрсатилади) __________________________________________________________________________________________га (ҳарбий-тиббий муассасанинг номланиши) ________________________________________________________ тиббий кўрикдан ўтказиш учун юборилди. Фамилияси, исми, отасининг исми _______________________________________________________________‎‎ ___________________________________________________________________________________________ Ҳарбий унвони ______________________________________________________________________________ ‎Туғилган йили ________________ Қуролли Кучларда ____________________________________________дан (муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчилари учун) Ҳарбий қисм ________________________________________________________________________________ (муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчилари учун) _________________ вилоят ________________ туман МИБ дан чақирилган (чақирилмоқда). Аввал ҳарбий хизматни ўтаган (муддатли, СЧР, шартнома бўйича)__________________________________________________ ‎ __________________________________________________________________________________________ (хизматга мажбурлар учун) Бўшаш сабаби _______________________________________________________________________________ (хизматга мажбурлар учун) Бўйи ____ см. Тана вазни ____ кг. Кўкрак айланаси (тинч ҳолатда) ______ см. Таҳлилий-тиббий ускуналар ёрдамида ўтказиладиган текширувлар‎‎ ‎‎ Қон умумий таҳлили ‎20____ йил «_____» _____________________ ‎‎ ‎‎ Сийдик умумий таҳлили‎‎‎ ‎20____ йил «_____» _____________________ ‎‎ Нажаснинг гижжа тухумларига текшируви ‎20____ йил «_____» _____________________ ‎‎ Қоннинг биохимик таҳлили‎‎ ‎‎20____ йил «_____» _____________________ Қоннинг RW, В ва С маркерлар таҳлили‎‎ ‎‎‎20____ йил «_____» _____________________ Қоннинг ОИВга таҳлили‎‎ ‎‎‎‎20____ йил «_____» _____________________ ‎‎ Кўкрак қафаси аъзолари флюорографияси‎‎ ‎‎‎‎‎20____ йил «_____» _____________________ ‎‎ ЭКГ‎‎ ‎‎‎‎‎‎20____ йил «_____» _____________________ ‎‎ УТТ‎‎ ‎‎‎‎‎‎‎20____ йил «_____» _____________________ ‎‎ ФГДС‎‎ ‎‎‎‎‎‎‎‎20____ йил «_____» _____________________ Бошқа текширувлар‎‎ ‎‎‎‎‎‎‎‎‎20____ йил «_____» _____________________ ‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎ШИФОКОРЛАР ХУЛОСАСИ Жарроҳ‎ ‎‎ ‎‎ Терапевт‎ ‎‎ Невропатолог‎ ‎‎ ‎‎ Психиатр‎ ‎‎ ‎‎ Офтальмолог‎ ‎‎ ‎‎ Отоларинголог‎ ‎‎ ‎‎ Стоматолог‎ ‎‎ ‎‎ ‎Дерматолог‎ ‎‎ ‎‎ Бошқа шифокор-мутахассислар (уролог, эндокринолог, педиатр ва бошқа)‎ ‎‎ ‎‎ ‎ Ташхис ва комиссиянинг касаллик, шикастланиш (ярадорлик, жароҳат) сабабий боғлиқлиги тўғрисидаги хулосаси:___________________________________________________________________________________ ‎‎ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Ҳарбий хизматга, ҳарбий мутахассислик бўйича хизматга яроқлилиги ҳақидаги хулоса. Ўзбекистон Республикаси мудофаа вазирининг 20__ йил «___» __________даги ____-сон буйруғидаги касалликлар жадвалининг ____устуни ____моддасининг ____бандлари асосида _______________________________________________ ‎ ‎ (комиссия хулосаси кўрсатилади) ‎‎Комиссия раиси _____________________________________________________________________________ М.Ў.‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) ‎‎Комиссия котиби ____________________________________________________________________________ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) 20____ йил «_____» _______________________________ ‎____-сонли. ‎ ‎ ‎ ‎‎Комиссиянинг почта манзили___________________________________________________________________

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 10-ИЛОВА

‎‎Ҳарбий даволаш-профилактика муассасасининг (тиббий-учувчилик комиссиянинг) бурчак штампи ‎ ‎ ‎ ‎ МАЪЛУМОТНОМА ‎ ‎‎___________________________________________________________________________________________ (ҳарбий унвони, ҳарбий қисм, фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили) ‎‎___________________________________________________________________________________________ (қачон ва қайси МИБ томонидан ҚК сафига чақирилган, аввалги ҳарбий хизмати тўғрисида маълумотлар) ___________________________________________________________________________________________ охирги шартнома асосида _______ дан ______ гача) ‎‎ ‎‎Бўшатилиш сабаби ___________________________________________________________________________ ‎‎20____ йил «_____» _____________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎___________________________________________________________________________________________ (комиссиянинг номи ёки ҳарбий-тиббий муассасанинг номланиши кўрсатилсин) ‎‎Тиббий-учувчилик комиссияси томонидан тиббий кўрикдан ўтказилди ‎‎Ташхис ва комиссиянинг касаллик, шикастланиш (ярадорлик, жароҳат)нинг сабабий боғлиқлиги тўғрисидаги хулосаси ___________________________________________________________________________________ ‎‎_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ (Ташхис ва комиссиянинг касаллик, жароҳатнинг сабабий боғлиқлиги тўғрисидаги хулосаси кўрсатилсин) ‎‎Ўзбекистон Республикаси мудофаа вазирининг 20__ йил “___” __________даги ___-сон буйруғи I устунининг ____-моддасининг ____-бандлари асосида ___________________________________________________________________________________________ (комиссия хулосаси кўрсатилсин) ‎‎ ___________________________________________________________________________________________ ‎‎Комиссия раиси _____________________________________________________________________________ М.Ў.‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси исми, отасининг исми) ‎‎Комиссия котиби ____________________________________________________________________________ ‎ ‎‎(ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси исми, отасининг исми) Комиссиянинг почта манзили___________________________________________________________________ Марказий ҳарбий-тиббий комиссиянинг хулосаси

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 11-ИЛОВА

____ - СОН КАСАЛЛИК ТЎҒРИСИДАГИ ГУВОҲНОМА ‎‎20__ йил «___» __________ тиббий учувчилик комиссияси томонидан__________________________________ ___________________________________________________________________________________________ (масъул шахс, ҳужжатнинг сони ва санаси) кўрсатмасига биноан __________________________________________________________________________ (ҳарбий-тиббий муассаса, мудофаа ишлари бошқармаси) Тиббий (ҳарбий-тиббий) комиссияси томонидан тиббий кўрикдан ўтказилди ‎1. Фамилияси, исми, отасининг исми _____________________________________________________________ ‎2. Туғилган йили ________________. Қуролли Кучларда ________________ дан. Шартномаси ___________ дан. ‎3. Ҳарбий унвони __________________________, ҳарбий мутахассислиги ______________________________ ‎4. Ҳарбий қисм _________________________ ‎5. ______________________________________________________________________________МИБ чақирув (туман, шаҳар, вилоят, республика) ‎‎комиссияси томонидан ҳақиқий ҳарбий хизматга чақирилган ‎6. Бўйи _____ см. Вазни ____ кг. Кўкрак қафасининг айланаси (тинч ҳолатда) _______ см. ‎7. Шикоятлари:_______________________________________________________________________________ ‎___________________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________ ‎8. Қисқа анамнез: ____________________________________________________________________________ (Касаллик қачон бошланган; қачон ва қайси ___________________________________________________________________________________________ ҳолатда ярадорлик, жароҳат, шикастланиш олган; ___________________________________________________________________________________________ ёки ярадорлик, жароҳат, шикастланиш олганлиги ва қайси ҳолатда бўлганлиги тўғрисида ҳужжатларнинг мавжудлиги) ___________________________________________________________________________________________ (Хизмат мажбуриятларини бажаришига касалликнинг таъсири, дастлабки тиббий кўрикдан ‎‎___________________________________________________________________________________________ ўтказилганлиги ва уларнинг натижалари; тиббий муассасаларда даволаш чоралари ва уларнинг ___________________________________________________________________________________________ самардорлиги, касаллик туфайли таътилда бўлганлиги, санаторияларда даволанганлиги ва бошқалар) ‎‎9. Текширув ва даволанишда бўлган ______________________________________________________________ ‎ ‎‎‎ ‎‎(даволаш, даволаш-профилактика, ‎‎___________________________________________________________________________________________ ҳарбий-тиббий муассасалар, кайси даврда даволанганлиги тўғрисидаги маълумотлар) ‎‎10. Объектив текширув маълумотлари ____________________________________________________________ ‎‎___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ 11. Махсус текширувларнинг натижалари (рентгенологик, таҳлилий, ускунавий ва бошқалар) ________________ ‎‎ ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ‎‎ ‎‎12. Ташхис ва комиссиянинг касаллик, жароҳат (ярадорлик, шикастланиш)нинг сабабий боғлиқлиги тўғрисидаги ‎ хулосаси ___________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ‎‎ ‎‎(касаллик ва жароҳат биргаликда мавжудлигида сабабий боғликлилиги тўғрисида қарорларни алоҳида қайд этилади) ‎‎13. Учувчилик ишига хизматга яроқлилиги хақидаги хулоса. Ўзбекистон Республикаси мудофаа вазирининг ‎20__ йил «_____» _______________даги _______-сонли буйруғидаги касалликлар жадвалининг _______устуни _______-моддасининг ____-бандлари асосида, комиссиянинг ҳарбий хизматга, ҳарбий мутахассислик бўйича хизматга яроқлилик тўғрисидаги хулосаси: ЎР МВ, МГ, ФВВ, ДХХ, ИИВ, ССВ 20__ йил «___» ____________даги ____-сон қароридаги касалликлар жадвалининг ____ устуни ____-моддаси ____-бандлари асосида___________ ___________________________________________________________________________________________ ‎__________________________________________________________________________________________ ‎__________________________________________________________________________________________ (комиссиянинг хулосаси қайд этилади)‎‎ ‎‎14. Кузатувчиларга муҳтож, муҳтож эмас (керак бўлмаган ўчирилсин) ‎‎(керак бўлганида, кузатувчиларнинг сони, транспорт тури ва ўтказиш тартиби қайд этилади) ‎‎Комиссия раиси _____________________________________________________________________________‎ М.Ў.‎ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) ‎‎Комиссия котиби ____________________________________________________________________________ ‎ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми)‎‎ ‎‎Комиссиянинг почта манзили: ________________________________________ Марказий ҳарбий-тиббий комиссиянинг хулосаси

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари авиациясининг учувчилар таркибини тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 12-ИЛОВА

Учувчилар таркибини бошидан ўтказган касаллик ва шкастланишлардан сўнг соғайганида учувчилик иши (учувчилик таълими, УУА бошқаруви, парашют билан сакраш ва парвозларни бошқариш) учун рухсат бериш бўйича

Т/р Касалликлар ва касалланиш ҳолатлари Даволаниш жойи Соғайишини аниқловчи субъектив ва объектив маълумотлари Соғайгандан сўнг парвозга рухсат бериш бўйича тахминий муддат 1. Ичак инфекциялари Ҳарбий госпиталь Касалликнинг кечишини оғирлик даражасига, даволаш натижалари ва организмнинг умумий аҳволини тиклаш даражаларига боғлиқлиги Бўлим бошлиғи хулосаси бўйича 2. Гельминтозлар Ҳарбий госпиталь Овқат хазм қилиш аъзолари томонидан касалланишга олиб келувчи субъектив ва объектив кўринишларини йўқолиб кетиши Бўлим бошлиғи хулосаси бўйича 3. Чарчаш: а) оддий зўриқишдан сўнг юзага келган ҳолсизланиш, айрим шахсларда хотиранинг пасайиши, бошда оғирлик ҳисси, фикрлашнинг секинлашуви ва қийинлашуви билан ифодаланадиган енгил даражадаги чарчашлар. Бунда ишга қизиқиш камдан-кам ҳолда пасаяди, таъсирчанлик юзага келади, лекин иродасини назорат қилиш тўлиқ сақланган; Парвозлардан 3 — 5 кун муддатга озод қилиниши Умумий ҳолатини яхши хис қилиши, шикояти йўқлиги, иштаха ва уйқусини яхшиланиши, парвоз қилишга интилиши Ҳарбий қисм шифокори хулосаси бўйича б)ўртача оғир ва оғир даражадаги чарчашлар Сиҳатгоҳга қисқа муддатга дам олишга юбориш Ўзини яхши ҳис қилиши, шикояти йўқлиги, парвоз қилишга интилиши Сиҳатгоҳдан келганидан сўнг (невропатолог кўригидан ҳарбий қисм шифокори хулосаси бўйича 4. Юқори эмоционал таъсирчанлиги: салбий хизмат ёки маиший шароитга: а) қисқа муддат, секин-аста намоён бўлиши ва адекват таъсири; бир неча дақиқа давом этадиган; Тиббиёт пункти лазарети Соғлигини одатдаги холатга тиккаланиши ва бўлиб ўтган холатга танқидий муносабати 2 - 3 кун (невропатолог кўригидан сўнг) б) ўрта муддат давом этувчи (бир неча соат давом этувчи) невростения, невроз, боғланиб қолиш, истерик невроз симптомларига ўхшаш неврологик бузилишлар билан юзага келадиган узоқ давом этувчи ноодатий руҳий холат МҲКГнинг учувчилар экспертизаси бўлими Одатдаги ҳолатни тиклаш МҲКГ текширувидан сўнг парвоз ишини давом эттиришини МҲКГнинг ТУК аниқлаб беради 5. Парвоз вақтида рўй берган авариядан сўнгги ҳолати Чуқурлаштирилган тиббий кўрик ёки МҲКГнинг учувчик экспертизаси бўлинмаси стационар текширувдан ўтказиш Парвоз вақтида авария ҳолати юз берганда жабр кўрмаган учувчилар таркиби эмоционал-руҳий ҳолати сезиларли даражада бўлса ва бу шахслар агар парвоз ишини давом эттиришга мақсад қилса ҳамда авария ҳолати парвоз вақтида соғлигига таъсир кўрсатмаган бўлса, уларга 7 — 10 кундан сўнг парвозга рухсат бериш мумкин. Бу ҳолат ҳарбий қисм тиббиёт хизмати бошлиғи ва МҲКГнинг невропатолог шифокори билан келишилган ҳолда қарор қабул қилинади. Парвозлардан четлатилган вақтда учувчилар таркиби бошқа мажбуриятларини ҳарбий хизматни давом эттиради. Ҳарбий госпиталда текширувдан ўтганидан сўнг унинг парвоз ишини давом эттиришини бўлим бошлиғи ёки МҲКГнинг ТУК ҳал қилади 6. Ўткир алкоголь интоксикацияси натижасида юзага келган ҳолатдан сўнгги (мастлик ҳолати) Ҳарбий қисм шифокори томонидан назорати Юрак-қон томир тизимининг ортостатик синов ва жисмоний зўриқиш даражаларига меъёрдаги таъсири 2-3 кун. Парвоздан четлатилган кунларда учувчилар таркиби ҳарбий хизматни бошқа мажбуриятлар билан давом эттиради. 7. Невралгиялар: а) субъектив ҳис қилиш билангина юзага келувчи невралгиялар (парастезия типик зоналардаги оғриқлар); Тиббиёт пункти лазарети Оғриқларнинг йўқлиги, ўзини яхши ҳис қилиши 3 — 5 кун, ҳарбий госпитали невропатологи кўригидан сўнг б)узоқ давом этувчи невропатия ва невралгиялар Ҳарбий госпиталь Оғриқнинг йўқлиги, фукцияларнинг тикланиши, умумий аҳволида ўзини яхши ҳис этиши. Умуртқа поғонаси рентгенограммасида патологиянинг йўқлиги. Умумий инфекцияси билан боғлиқ бўлган невралгияларда — барокамера текширувида гипоксияга чидамлилик даражасини яхши кўтара олиши Бўлим бошлиғи ёки МҲКГнинг ТУК хулосаси бўйича 8. Гордеолум. Ўткир мейбомиит Амбулатор, агар қайталанса ҳарбий госпиталга юборилади Оғриқли инфильтратнинг йўқлиги, яранинг беркилиши. Кичик оғриқсиз инфильтратнинг бўлиши парвозга рухсат берилишига қарши кўрсатма ҳисобланмайди. 2-3 кун 9. Блефаритлар: а) касалликнинг енгил формаларида; Амбулатор Қичишишнинг йўқлиги, киприк илдизларда ёғ пўстлоқлари ва қовоқларнинг қизаришини йўқолиб кетиши 1-2 кун б) оғир, касалликнинг даволаниши қийин кечувчи қайталанувчи формалари Ҳарбий госпиталь Қичишишнинг йўқлиги, киприк илдизлари бириккан тўқималар ва қовоқларнинг қизаришини йўқолиб кетиши Бўлим бошлиғи ёки МҲКГнинг ТУК хулосаси бўйича 10. Конъюнктивитлар: а) ўткир, енгил кечувчи, асоратсиз Амбулатор Ёруқликдан қўрқиш ҳисси йўқлиги, кўзда босим, иссиқлик ва оғриқ ҳиссиларининг йўқлиги, қизариш ва шишнинг йўқлиги, кўздан ёш ажралишининг тўхташи 2-3 кун б) оғир кечувчи, узлуксиз йиринг ажралувчи, атроф юзаларига асорат берувчи Ҳарбий госпиталь Ёруқликдан қўрқиш йўқлиги, кўзида б�сим, исси�лик ва оғриқ ҳиссиларининг йўқлиги, қизариш ва шишнинг йўқлиги, кўздан ёш ажралишининг тўхташи Бўлим бошлиғи ёки МҲКГнинг ТУК хулосаси бўйича 11. Кўз олмаси пардаларининг яллиғланиши билан кечувчи касалликлари Ҳарбий госпиталь Кўз олмаси пардаларининг барча яллиғланиш белгиларининг йўқолиб кетиши Бўлим бошлиғи ёки МҲКГнинг ТУК хулосаси бўйича 12. Ўткир ташқи отит (шунингдек ташқи эшитув йўлининг фурункули) Тиббиёт пункти лазарети ёки ҳарбий госпиталь Тинч ҳолатда, чайнаганда, қулоқ супрасининг орқа томонини тортганда ва ўсимтасини эзиб кўрилганда оғриқнинг бутунлай йўқлиги, отоскопия қилинганда ташқи эшитув йўли терисида яллиғланиш белгиларининг йўқлиги, қон таҳлилида меъёрдаги кўрсаткичлар 3 кундан кам бўлмаслиги керак 13. Ўрта қулоқнинг ўткир катарал яллиғланишлари, шунингдек сальпингоотитлар Тиббиёт пункти лазарети ёки ҳарбий госпитал Умумий ахволи, тана ҳарорати, қон ва сийдик таҳлилининг меъёрдаги кўрсаткичлари яхши.Қулоқда шовқин ва битиб қолиш шикоятларининг йўқлиги, пичирлаб гапирганда 5 метрдан ортиқ масофада сўзларни тўлиқ эшитиши, Евстахиев найи функциясининг меъёрда бўлиши. Барокамерада барометрик босим таъсирида ноғора пардада қон томирлар реакцияларининг ва эшитишнинг пасайиши йўқлиги 3 — 7 кун, бўлим бошлиғи ёки МҲКГнинг ТУК хулосаси бўйича, парвозга рухсат беришдан олдин вестибулометрия ўтказиш керак 14. Аритмиялар–биринчи марта аниқланганда, шунингдек учувчиларда аритмиянинг нисбатан такрорланиши ва ўзгариши билан юзага келган электросистолия билан парвозга рухсат берилган учувчилар таркиби Ҳарбий госпитал Нохуш субъектив туйғуларёки юрак — қон томир тизимининг бошқа патологик ўзгаришлари бўлмаганда яхши сифатли характерга эга бўлган экстрасистолиялар ТУК хулосаси бўйича 15. Нейроциркулятор дистония гипертоник ва гипотоник турдаги НЦД артериал қон босими 140/90мм.см.дан баланд бўлган биринчи марта аниқланганда ёки 100/60мм.см.дан паст, кейинги қайтадан текширилганда артериал қон босимимазкур касаллик билан одатдагидан ўзгариб туриш, шунингдек парвозга рухсат берилган шахсларда аниқланганда Ҳарбий госпиталь Шу шахсларда артериал қон босимининг меъёрий кўрсаткичларга келиши, ўта намоён бўлишининг йўқлиги ТУК хулосаси бўйича 16 Геморройнинг асоратлари: а) узоқ давом этувчи (чузилувчан) ва асоратсиз кечганда Тиббий пункт лазарети Оғриқнинг йўқолиб кетиши, яллиғланиш ва қон кетишнинг йўқолиб кетиши, дефекация актининг оғриқсиз бўлиши 2-3 кун б) узоқ давом этувчи (чузилувчан) ва асоратли кечганда Ҳарбий госпиталь Оғриқнинг йўқолиб кетиши, яллиғланиши ва қон кетишнинг йўқолиб кетиши, дефекация актининг оғриқсиз бўлиши Бўлим бошлиғи ёкиМҲКГ ТУК хулосаси 17 Ўткир назофарингит (шамоллаш) Амбулатор Ринофарингоскопияда шиллиқ қаватларда яллиғланиш белгиларининг йўқлиги, бурун ва Евстахиев найининг меъёрдаги функцияси, қоннинг меъёрий кўрсаткичи 3 кундан кам бўлмаслиги керак 18 Ўткир синусит ҳарбий госпиталь Бурун ва ён бўшлиқнинг шиллиқ қаватларида ўткир яллиғланиш белгиларининг йўқлиги – қулоқ барафункцияси ва ён бўшлиқлар функцияларининг меъёрда бўлиши тана ҳарорати ва қон таҳлилининг меъёрдаги кўрсаткичлари барокамерада текширилганда барометрик босимга чидамлилиги яхши. Агар гайморидал бўшлиқлардадиагностика-даволаш пункциялар ўтказилган бўлса, бундай шахсларда барокамерада текширув пункциядан сўнг камида 3-4 кун дам берилгандан сўнг ўтказилади. Бўлим бошлиғи ёки МҲКГ нинг ТУК хулосаси бўйича мажбурий парвозга рухсат беришдан аввал вестибулометрия ўтказилиш керак 19 Ўткир стрептококкли тонзиллит (ангина) ҳарбий госпиталь Ўзини яхши ҳис этиши фарингоскопияда ангина белгиларининг йўқлиги, бўйин лимфа тугунлари пайпаслаганда оғриқ ва шишларнинг йўқ бўлиши. Тана ҳароратини 7 кун давомида меъёрда бўлиши, қон ва сийдик таҳлили меъёрий кўрсаткичларда ЭКГда ўзгаришлар бўлмаслиги, даволангандан сўнг биринчи парвоздан сўнг ЛОР аъзолари кўриги ўтказилиши шарт Бўлим бошлиғи ёки МҲКГ нинг ТУК хулосаси бўйича мажбурий парвозга рухсат беришдан аввал вестибулометрия ўтказилиш керак 20 Ларингит ва ларинготрахеит, тана ҳароратининг кўтарилиши кузатилмаслиги ва умумий интоксикация белгиларисиз кечадиган фарингит ТП лазарети ҳарбий госпиталь Овоз функциясининг тўлиқ тикланиши, фаринголарингоскопик текширувда шиллиқ қаватларда ўткир яллиғланиш белгиларининг йўқлиги.Қоннинг меъёрий ҳолати Даволаш муддати 5 кундан кам бўлмаган ҳолда, парвозга рухсат беришдан аввал вестибулометрия ўтказилиш керак 21. Грипп (тумов) ва бошқа ўткир респиратор касалликлар ТП изоляторида ёки ҳарбий госпитальюқумли касалликлар бўлимига Ўзини яхши ҳис қилиш. Бурун-ҳалқум, ички аъзолар ва асаб тизимида объектив ўзгаришлар бўлмаслиги, тана ҳароратининг 3 кун давомида меъёрида бўлиши, қон ва сийдик таҳлиллари меъёрдаги кўрсаткичларда. ЭКГда ўзгаришлар йўқлиги. 7 — 10 кун бўлим бошлиғи рухсати билан 22. Пневмония (зотилжам), қуруқ плеврит (этиологиясида сил йўқлиги) ҳарбий госпитал Субъективҳолати яхши. Объектив текширилганда нафас олиш ва юрак қон томир тизими аъзоларида патологик ўзгаришлар йўқ. Тана ҳароратининг 5 кун давомида бўлиши қон таҳлили меъёрда. Рентгенографияда ўпкада ўзгаришлар йўқлиги. ЭКГ ва ташқи нафас функциясида ўзгаришлар йўқлиги. МҲКГ ТУК хулосаси 23. Ўткир бронхит: а) Касалликнинг енгил кечишида ТП лазарети Касалликнинг субъектив кўриниши йўқолиши. Нафас олиши меъёрда бўлиши, ўпкадаги касаллик белгиларининг йўқолиб кетиши, периферик қон кўрсаткичларининг яхшиланиши, спирометрда яхши кўрсаткич. Тана ҳароратини 2-3 кунда меъёрда бўлиши. 5 — 7 кун б) Касалликнинг чўзилувчан кечишида ҳарбий госпитал Даволаш натижаларига ҳамда ташқи нафас ва юрак қон томир тизими функцияларининг тикланиши билан боғлиқ. Бўлим бошлиғи ёки МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 24. Ақл тишларининг қийналиб чиқиши ва перикоронарит асоратлари ТП лазарети ҳарбий госпиталь Оғриқ ва шишнинг йўқлиги, оғизни камида 4 см эркин очиш, қон ва сийдик таҳлилида ўзгаришлар йўқлиги, ЭКГ — ўзгаришсиз. 3-4 кун, Бўлим бошлиғи ёки МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 25. Ўткир пульпит Амбулатор Оғриқнинг йўқлиги 1-2 кун 26. Ўткир периодонтит Амбулатор Тишлов пайтида тишда оғриқнинг йўқ бўлиши, тиш каналининг пломба материали билан тўлиқ ёпилиши. 1-2 кун 27 Парадонтозни қўзиш даври, абцесс ҳосил бўлиши ТП лазарети ҳарбий госпиталь Парадонтни ҳар томонлама яллиғланишининг йўқ бўлганлиги, шиллиқ қаватнинг рангини яхшиланиши, оғриқ, шишнинг йўқ бўлиши, қон ва сийдик таҳлилида меъёрий кўрсаткичлар 2-3 кун, Бўлим бошлиғи ёки МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 28. Юқори жағнинг ўткир одонтоген остеомиелити, одонтоген флегмона ТП лазарети ҳарбий госпиталь Оғриқ, шиш ва қизаришнинг йўқлигида тана ҳарорати меъёрда бўлиши, қон ва сийдик таҳлилида меъёрий кўрсаткичлар, ЭКГ ўзгаришсиз 5 — 7 кун, Бўлим бошлиғи ёки МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 29. Оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг ўткир касалликлари Ҳарбий госпиталь Шиллиқ қаватларда зарарланиш ҳолатларининг йўқлиги, тана ҳароратини меъёрда бўлиши, қон ва сийдик таҳлилида меъёрий кўрсаткичлар МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 30. Ўткир сиалоаденит Ҳарбий госпиталь Оғриқ ва шишнинг йўқлиги, безлар функциясини тикланиши, қон ва сийдик таҳлили ўзгаришсиз. ЭКГ да ўзгариш йўқ. МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 31. Овқат ҳазм қилиш аъзолари сурункали касалликлари қўзиш даври Ҳарбий госпиталь Умуммий аҳволининг яхшиланиши, касалликнинг ремиссия даврида асоратларининг субъектив ва объектив белгиларининг йўқолиши МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 32. Фурункуллар: (чипқон) а) якка (ягона) ҳолда тана ҳарорати ва умумий аҳволининг ўзгаришларисиз Амбулатор Фрункулнинг тўлиқ битиши, оғриқли инфилтратларнинг ва регионал лимфа безларининг катталашмаганлиги. 2-3 кун б) кўплаб ёки якка ҳолда такрорланадиган ТП лазарети ёки Ҳарбий госпиталь Касалликнинг маҳаллий ва умумий пайдо бўлишининг йўқолиши, қоннинг меъёрдаги кўрсаткичлари (ЭЧТ, лейкоцитлар) 2 — 5 кун, МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича в) юзнинг юқори қисмида, асосан юқори лаб, бурун бўшлиғига кириш қисмида пайдо бўлган фрункуллар умумий аҳволига боғлиқ бўлмаган ҳолда. ТП лазарети ёки Ҳарбий госпиталь Касалликнинг маҳаллий ва умумий пайдо бўлишининг йўқолиши, қоннинг меъёрдаги кўрсаткичлари (ЭЧТ, лейкоцитлар) 2 — 5 кун, МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 33. Абсцесслар: гидраденитлар, флегмонлар, карбункуллар ТП лазарети ёки Ҳарбий госпиталь Умумий аҳволи яхши, олдинги зарарланган ўчоқ ўрнига яллиғланган инфильтрати йўқ бўлган битган чандиқ, махсус учиш кийимини кийганда ва кислород-нафас анжомидан фойдаланилганда тўсқинлик бермаслиги зарур 2 — 5 кун, МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 34. Панариций (Ҳасмол): Амбулатор Бармоқнинг битиши ва функциясини тўлиқ тикланиши 2-3 кун а) енгил турлари:тери, тери ости ва тирноқ ости (паронхий) б) оғир формалари: пай, суяк ва бўғим Ҳарбий госпиталь МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 35. Дорсалгиялар: ТП лазарети ёки Ҳарбий госпиталь а) енгил формаси,бўйин-елка ва бел-думғаза соҳалари Ўзини яхши ҳис илиши, оғриқларнинг йўқолиши, ҳаракат чегараланишининг йўқлиги 5 — 7 кун б) чўзилган ва қайталанган формалари Ўзини яхши ҳис илиши, оғриқларнинг йўқолиши, ҳаракат чегараланишининг йўқлиги МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 36. Ўткир цистит, ўткир уретрит, ўткир простатит Ҳарбий госпиталь Субъектив ҳолатининг яхшилиги, тана ҳарорати 5 кун давомида меъёрда бўлиши, қон ва сийдик таҳлиллари меъёрий кўрсаткичда бўлиши, даволанишдан сўнг уретрада ажралмалар йўқлиги, сийдик ажралишида бузилишлар йўқ МҲКГ учувчик тиббий комиссиясининг хулосаси бўйича 37. Ёрғоқларнинг яллиғланиш касалликлари Ҳарбий гоcпиталь Оғриқ ва шишнинг йўқолиб кетиши, тана ҳароратининг меъёрда бўлиши, қон ва сийдик таҳлилларини меъёрда бўлиши МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 38. Бурундан қон кетишлар: а) тасодифан характердаги (шиллиқ қаватнинг механик шикастланишлари ва бошқ.) Амбулатор 3 кун давомида бурундан қон кетишининг йўқлиги (тўхтаганлиги), қолдиқларни кўчиши, ЛОР шифокори маслаҳати 3 кундан кам бўлмаслиги керак б) қайта кўп маротаба қон кетиши Ҳарбий гоcпиталь Қон кетиш сабабларининг йўқолиши, иккиламчи ўзгаришларнинг йўқолиб кетиши МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 39. Юмшоқ тўқималарнинг очиқ жароҳатланиши: Оғриқсиз битган чандиқнинг борлиги бу шикастланган аъзолар функциясига таъсир кўрсатмаслиги, ва учиш кийимларидан фойдаланилганда халақит бермаслиги Яллиғланиш белгиларининг йўқлиги, терида чандиқларнинг борлиги, жароҳатланган аъзоларининг функцияларини тикланиши а) кичик ўлчамдаги кесилган, чопилган, лат еган ва йиртилган жароҳатлар. ТП лазарети 5 — 7 кун б) ўқ отар қуроллардан жароҳатланиш, юмшоқ тўқималарнинг кенг ва чуқур ўлчамдаги жароҳатлар Ҳарбий гоcпитал МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 40. Лат ейишлар: а) Кучли оғриқларсиз ва кичик ҳажмдаги қон қуйилишлар билан намоён бўладиган тўқималардаги чегараланган шишли лат ейишлар (бош суяги ва умуртқа поғоналари лат ейишидан ташқари) ТП лазарети Тўқималарда оғриқ ва шишнинг йўқолиб кетиши, лат еган аъзолар функцияси тўлиқ тикланиши 2 — 5 кун б) бош, умуртқа поғонаси, кўкрак ва қорин бўшлиғининг барча аъзолари лат ейишлари, тери ва тери ости тўқималарига қон қуйилишлар (катта ҳажмдаги) шунингдек суяк усти ва суякларнинг синиши билан намоён бўладиган оғриқли лат ейишлар Ҳарбий гоcпитал Тўқималарда оғриқ ва шишнинг йўқолиб кетиши, лат еган аъзолар функцияси тўлиқ тикланиши МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 41. Пай бойламлари ва бўғимларнинг шикастланиши: а) пай бойламларини тортишиб қолиши натижасида юмшоқ тўқималарда бироз шиш ва оғриқ ҳамда ҳаракатнинг бироз чекланиши билан кузатиладиган шикастланишлар. ТП лазарети Оғриқларнинг ва тўқималар шикастланишини йўқолиб кетиши 3 — 5 кун. Юз берганда ҳарбий қисм шифокори кўрсатмаси бўйичапарашютдан сакраш ўқув машғулотларидан озод қилинади. б) пай бойламларининг қисман жарохатланганда бўғимларга қон қўйилиши, чиқишлар ва суяклар шикастланишига шубҳа пайдо бўлиши. Ҳарбий гоcпиталь Оғриқлар ва тўқималарда, синишлар, шикастланган аъзоларнинг тикланиши Бўлим бошлиғи ёки МҲКГ ТУК хулосаси бўйича 42. Иссиқлик уриши а) енгил шакли Тиббий пункт лазарети Умумий аҳволи ва иш қобилиятининг яхшиланиши ва (артериал қон босими, пульси ва тана ҳароратининг кўрсаткичларга меъёрда) 3-4 кун б) Асаб ва томирлар бузилиши билан ўткир кечувчи ҳолатларда Ҳарбий гоcпиталь Клиник кўринишлари акс эттирилган қандай қатъий назар даволаш натижалари ва организмнинг умумий ҳолатининг тикланишга боғлиқ. МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 43. Куйишлар: а) I ва II даражадаги чегараланган Тиббий пункт лазарети Куйишнинг тўлиқ битиши олдинги кўйган жойда чандиқнинг мустаҳкамланиши, бу ҳолат учувчиларнинг махсус учиш кийимларига ва кислород нафас анжомларини кийишда тўсқинлик қилмаслиги зарур бермаслиги керак. 3 — 7 кун б) II ва III даражали тарқоқ Ҳарбий гоcпиталь Куйган тери юзасининг тўлиқ эпитилизацияси қўпол чандиқлар ва бичилишлар йўқлиги ҳамда терининг юқори сезувчанлиги баланд ва паст ҳароратга ва учиш анжомларини қўйишда имкониятининг борлиги МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 44. Музлаш, музлаб қолиш: а) I ва II даражадаги чегараланган Тиббий пункт лазарети Музлаган жойнинг оғриқнинг, шиш ва қизариш йўқолиб кетиши 2 — 7 кун б) II ва III даражали тарқоқ Ҳарбий гоcпитал Музлаган жойнинг эпитилизацияси, қўпол чандиқ ва бичилишларнинг йўқлиги. Умумий ҳолати яхши МҲКГ ТУКнинг хулосаси бўйича 45. Кўзнинг шох пардасига ёт жисмлар тушиши Тиббий пункт лазарети Конъюнктива ва шох пардасида яллиғланиш белгиларининг йўқлиги 1-2 кун 46. Тишни олиб ташлаш: а) асоратланмаган Амбулатор Оғриқ, гиперемия, шиш ва қон кетишнинг йўқлиги, оғиз бўшлиғини эркин очиши, чайнаш акти оғриқсиз. 1-2 кун б)альвеолит, қон кетиш асоратлари Тиббий пункт лазарети Оғриқ, шиш ва қон кетишнинг йўқлиги, оғиз бўшлиғи эркин очиши, чайнаш акти оғриқсиз, қон ва сийдик таҳлилида меъёрий кўрсатмалар 2-3 кун 47. Профилактик эмлашлардан сўнгги реакциялар, шунингдек бошқа аллергик реакциялар. Тиббий пункт лазарети Соғайганидан сўнг 3 — 5 кун

Вазир Б. КУРБАНОВ

Давлат хавфсизлик хизмати раиси А. Азизов

Миллий гвардия қўмондони Б. Ташматов

Соғлиқни сақлаш вазири А. Шадманов

Ички ишлар вазири П. Бобожонов

Фавқулодда вазиятлар вазири в. б. Т. Худайбергенов

Тошкент ш.,

2019 йил 20 декабрь,

2019 йил 16 декабрь,

2019 йил 17 декабрь,

2019 йил 18 декабрь,

2019 йил 19 декабрь,

1236-сон

(Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 31.01.2020 й., 10/20/3216/0120-сон; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.07.2021 й., 10/21/3313/0724-сон; 13.02.2024 й., 10/24/3495/0122-сон; 02.10.2025 й., 10/25/3683/0891-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirining

buyrugʻi

NIZOM

ROʻYXATI

JADVALI

TAXMINIY MUDDATLARI

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25 dekabdagi PQ-4076-son “Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati, Milliy gvardiyasi va Sogʻliqni saqlash vazirligi bilan kelishilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi mudofaa vazirining 2019-yil 20-dekabrdagi 1236-sonli buyrugʻiga ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi

Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son “Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari (keyingi oʻrinlarda Qurolli Kuchlar deb yuritiladi) aviatsiyasining uchuvchilar tarkibi va Qurolli Kuchlar rezervi va zaxirasida turgan uchuvchilar tarkibi, uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha harbiy taʼlim muassasalari (keyingi oʻrinlarda UTT HTM deb yuritiladi) kursantlari, ushbu yoʻnalish boʻyicha harbiy taʼlim muassasalariga oʻqishga kirayotgan fuqarolarni (keyingi oʻrinlarda uchuvchilar tarkibi deb yuritiladi) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibini belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish quyidagilarni aniqlash maqsadida oʻtkaziladi:

uchuvchilar tarkibini sogʻligʻining holatiga koʻra uchuvchilik ishiga, Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining (keyingi oʻrinlarda nomzodlar deb yuritiladi) boshqaruv organlari, Qurolli Kuchlar aviatsiyasi harbiy qism (muassasa)larida uchuvchilik harbiy-hisob ixtisosligi boʻyicha xizmatga (ishga, oʻqishga) yaroqliligini aniqlash;

ular sogʻligʻining holatiga koʻra Qurolli Kuchlar aviatsiyasi turlari va uchuvchilik harbiy-hisob ixtisosligi boʻyicha fuqarolarni toʻgʻri taqsimlashga koʻrsatmalar berish;

uchuvchilar tarkibi tomonidan ular harbiy xizmatni (harbiy yigʻinlarni) oʻtash davrida orttirilgan kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning sababiy bogʻliqligini aniqlash (keyingi oʻrinlarda kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning sababiy bogʻliqligi deb yuritiladi);

uchuvchilar tarkibiga tibbiy-ijtimoiy yordam koʻrsatilishini va ularga reabilitatsiyaning amalga oshirilishining muddati, hajmi va turlarini belgilash.

2. Uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligida (keyingi oʻrinlarda Mudofaa vazirligi deb yuritiladi), shuningdek tashkiliy-shtat tuzilmalarida uchuvchilar tarkibi boʻlgan boshqa vazirliklar va idoralarda (keyingi oʻrinlarda vazirlik va idoralar deb yuritiladi) oʻtkaziladi.

3. Mudofaa vazirligi muassasalarida uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun tibbiy-uchuvchilik komissiyalari (keyingi oʻrinlarda TUK deb yuritiladi) tashkil etiladi. Zarurat tugʻilganda vazirlik va idoralar mazkur Nizomning 15-bandida koʻrsatilgan uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun Mudofaa vazirligining harbiy-tibbiy muassasalarida tuzilgan TUKlarga yuboradi.

TUK tarkibiga rais, rais oʻrinbosari va komissiya aʼzolari: terapevt, nevropatolog, jarroh, otolaringolog, oftalmolog kiradi. Tibbiy koʻrikni oʻtkazish uchun boshqa mutaxassislar ham jalb qilinishi mumkin.

4. TUKga quyidagi vazifalar yuklatiladi:

mazkur Nizomning 6-bandida koʻrsatilgan shaxslarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish;

harbiy qismlarda (muassasalarda) uchuvchilar tarkibini davolash-sogʻlomlashtirish ishlarini va ularni muntazam ravishda tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishini nazorat qilish;

uchuvchilar tarkibining sogʻligʻi va psixologik holatiga uchuvchilik ishining taʼsirini aniqlash;

uchuvchilar tarkibining yuqori professional ish qobiliyatini saqlash va sogʻligʻini mustahkamlash boʻyicha takliflarni ishlab chiqish uchun tibbiy tekshiruv natijalarini yigʻish, umumlashtirish va tahlil qilish;

uchuvchilar tarkibi sogʻligʻi holatiga kasbiy omillarning salbiy taʼsirini kamaytirishga qaratilgan takliflarni ishlab chiqish;

harbiy xizmatchilar, harbiy yigʻinlarni oʻtayotgan fuqarolar, harbiy xizmatni (harbiy yigʻinlar) oʻtab boʻlgan fuqarolarda kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlar hamda ularni oʻlimga olib kelgan kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning sababiy bogʻliqligini aniqlash;

uchuvchilik ishidan ketayotgan vaqtida fuqarolarning sogʻligʻi holati boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqliligini aniqlash;

ilmiy-tadqiqot ishlarni olib borish;

TUK ishida ishtirok etayotgan shifokor-mutaxassis va oʻrta tibbiyot xodimlarni tayyorlash.

5. TUK ishini nazorat qilish, ularga uslubiy va amaliy yordam koʻrsatish Mudofaa vazirligining markaziy harbiy-tibbiy komissiyasi (keyingi oʻrinlarda MHTK deb yuritiladi) zimmasiga yuklanadi.

6. TUK tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 15-fevraldagi 111-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi davlat aviatsiyasi aviatsiya xodimlariga tegishli lavozimlar roʻyxatida nazarda tutilgan lavozimni egallab turgan, shuningdek yuqorida koʻrsatilgan lavozimlarda xizmatni oʻtash uchun saralangan shaxslar, UTT HTM ga oʻqishga kirayotgan nomzodlar, UTT HTM kursantlari tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi lozim.

7. Tibbiy komissiyalarning tuzilish tartibi, ularning huquqlari va majburiyatlari Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 3147, 2019-yil 3-aprel) muvofiq belgilanadi.

2-bob. Uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi

8. Uchuvchilar tarkibining tibbiy tekshiruvi va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mazkur Nizom, uchuvchilar tarkibining harbiy-tibbiy ekspertizasi maqsadida amaldagi tekshiruv uslublari va MHTK koʻrsatmalariga muvofiq amalga oshiriladi.

Tibbiy tekshiruv — bu tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdan oldin amalga oshiriladigan fuqaroning shikoyatlarini yigʻish va tahlil qilish, uning anamnez maʼlumotlari va koʻrigi, laborator, instrumental, morfologik va boshqa tahlillar oʻtkazish yordamida diagnostik tadbirlar kompleksidir.

Tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdan oldin uchuvchilar tarkibining sogʻligʻi holati, organizmning parvozga fiziologik moslashuvchanligi, parashut bilan sakrashini aniqlash maqsadida mazkur Nizomning 1-ilovasiga muvofiq majburiy laborator — instrumental tekshiruvlar roʻyxatiga kiritilgan diagnostik tekshiruvlar amalga oshiriladi.

Zarurat tugʻilganda tibbiy koʻrsatmalarga asosan boshqa diagnostik tekshiruvlar oʻtkazilishi ham mumkin.

Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish deganda uchuvchilik ishiga, uchuvchilarning harbiy-hisob ixtisosligi boʻyicha xizmatga (ishga, oʻqishga) yaroqliligini aniqlash maqsadida Qurolli Kuchlar aviatsiyasining turlari boʻyicha uchuvchilar tarkibini toʻgʻri taqsimlash uchun uni oʻtkazish vaqtida uchuvchilar tarkibining sogʻligʻi holati va jismoniy rivojlanganligini oʻrganish va baholash tushuniladi, shuningdek mazkur Nizomda koʻzda tutilgan boshqa masalalarni yozma ravishda xulosa chiqarish bilan hal qilish tushuniladi.

9. Fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning yakunida, ayrim holatlarda esa aniqlangan tibbiy-ekspert yakunida amalga oshiriladi.

10. TUK oʻz xulosalarini maslahatlashgan holda, yigʻilishda qatnashayotgan komissiya aʼzolarining koʻpchilik ovozi bilan qabul qiladi. TUK xulosalari barcha mansabdor shaxslar tomonidan bajarilishi lozim.

11. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kunduzgi yorugʻlikda, bunday ishlar uchun maxsus moʻljallangan jihozlangan xonalarda amalga oshiriladi. Yorugʻlik yetarli darajada boʻlmasa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yetarli darajada boʻlgan sunʼiy yorugʻlikda amalga oshiriladi.

Shifokor-mutaxassislarning xonalari mazkur Nizomning 2-ilovasida koʻrsatilgan TUK shifokor-mutaxassislar xonalarining jihozlanishi lozim boʻlgan dori vositalari va tibbiy anjomlarining roʻyxatiga asosan tibbiy koʻrikni oʻtkazish uchun zaruriy dori vositalari va tibbiyot anjomlari bilan taʼminlanadi.

TUK tomonidan ish kuni mobaynida 25 kishidan ortiq boʻlmagan uchuvchilar tarkibi, UTT HTM ga oʻqishga kirayotgan 30 kishidan ortiq boʻlgan nomzodlar tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

12. Fuqaro yoki uning qonuniy vakili TUK ning xulosasidan norozi boʻlgan taqdirda MHTKga yoki sudga murojaat qilishi mumkin.

13. TUK tomonidan chiqarilgan xulosa, agar xulosada boshqa muddat belgilanmagan boʻlsa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sanasidan boshlab bir yil mobaynida haqiqiy hisoblanadi. TUK tomonidan takroriy yoki navbatdagi xulosa qabul qilinganda, avvalgi xulosa bekor qilinadi (uchuvchilik ishiga vaqtinchalik yaroqsizligi va kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi TUK ning xulosasi bundan mustasno). Agar TUK ning xulosasi belgilangan muddatda ijro etilmagan boʻlsa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazilgan shaxsning arizasi yoki harbiy-tibbiy muassasalar shifokor-mutaxassislarining xulosasida koʻrsatilgan muddatdan qatʼi nazar, ushbu shaxsning sogʻligʻi holatida yaqqol oʻzgarishlar qayd etilsa, tibbiy koʻrikdan qaytadan oʻtkaziladi.

14. TUK xulosasining amal qilish muddati tugagan uchuvchilar tarkibiga parvozlarni amalga oshirishga ruxsat berilmaydi. Alohida vaziyatlarda, maxsus vazifalarni bajarishda, biror-bir sabablarga koʻra ayrim shaxslarning tibbiy koʻrigini belgilangan muddatda oʻtkazishning iloji boʻlmasa, Mudofaa vazirligi Havo hujumidan mudofaa qoʻshinlari va Harbiy havo kuchlari (keyingi oʻrinlarda HHMQ va HHK deb yuritiladi) tibbiy taʼminot xizmati boshligʻi hamda MHTK raisi bilan kelishilgan holda harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati boshligʻi chuqurlashtirilgan tibbiy tekshiruvdan oʻtkazgandan keyin TUK ning oxirgi xulosasiga muvofiq uchuvchilik ishini davom ettirish uchun bir oy muddatga ruxsat berishi mumkin.

15. Fuqaroning uchuvchilik ishiga, uchuvchilar harbiy-hisob ixtisosligi boʻyicha xizmatga (ishga, taʼlimga) yaroqliligi TUK tomonidan fuqarolarning sogʻligʻi holati talablariga muvofiq belgilanadi.

Uchuvchilar tarkibining sogʻligʻi holatiga qoʻyilgan talablar — uchuvchilar tarkibining sogʻligʻi holati va jismoniy rivojlanganligini tavsiflovchi tibbiy koʻrsatkichlar, ularga asosan uchuvchilik ishi, uchuvchilik taʼlimi, tegishli uchuvchilar harbiy-hisob mutaxassisligi boʻyicha xizmatga (ishga) yaroqlilik toifasi belgilanadi.

Fuqarolarning sogʻligʻi holatiga qoʻyilgan talablar mazkur Nizomning 3-ilovasiga muvofiq kasalliklar va jismoniy nuqsonlar jadvali hamda alohida moddaga beriladigan sharhlarda (keyingi oʻrinda Kasalliklar jadvali deb yuritiladi), shuningdek mazkur Nizomning 4-ilovasiga muvofiq meʼyorda va ovqatlanish buzilishida boʻy va tana vazni nisbatining jadvalida (keyingi oʻrinlarda boʻy va tana vazni nisbatining jadvali deb yuritiladi) belgilangan.

16. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar kasalliklar jadvalining quyidagi ustunlari boʻyicha taqsimlanadi:

I ustun — UTT HTM ga oʻqishga kirayotgan nomzodlar va UTT HTM kursantlari (IV-V bosqich kursantlari bundan mustasno);

II ustun — qiruvchi-samolyotlar, bombardimonchi samolyotlar, hujumchi samolyotlarda uchuvchi uchuvchilar va shturmanlar;

III ustun —porshenli va transport samolyotlarida uchuvchi uchuvchilar va shturmanlar;

IV ustun — barcha turdagi vertolyotlarda uchuvchi uchuvchilar, uchuvchi-operatorlar, shturmanlar;

V ustun — uchuvchi ekipajlarining boshqa aʼzolari, parashutchilar, uchuvchisiz uchish apparati boʻlinmalarining uchuvchi-operator, shturman-operatorlari (keyingi oʻrinlarda UUA operatorlari deb yuritiladi);

VI ustun — parvoz boshqaruvchilari.

UTT HTM ning IV-V bosqich kursantlari uchish apparatlarini turiga qarab parvozlarni bajarishda, Kasalliklar jadvalining tegishli ustunlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

17. TUK xulosasida tashxis, kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning sababiy bogʻliqligi koʻrsatilishi zarur. Undan keyin uchuvchilik ishiga (uchuvchilik taʼlimi, parashut bilan sakrash, UUA operatorlik ishi, parvozlar boshqaruviga) yaroqlilik toifasini belgilaydigan moddalar (moddalarning bandlari) va Kasalliklar jadvali ustunlari yoziladi. Bundan tashqari uchuvchilik ishiga yoki harbiy mutaxassislik boʻyicha ishga yaroqsiz deb xulosa chiqarilganida, TUK tomonidan harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi, shuningdek, kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi xulosa, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq chiqariladi.

TUK uchuvchilik ishiga yaroqlilik yoki cheklangan ravishda yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosani chiqarganda MHTK raisining ruxsati bilan muddatdan oldin (olti yoki oʻn ikki oydan soʻng) qayta tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni belgilashi, hamda keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish statsionar sharoitda amalga oshirilishi zarurligini koʻrsatib oʻtishi kerak.

18. Kasalliklar jadvali ayrim moddalar (moddalar bandlari) boʻyicha yakka tartibdagi baholashni koʻzda tutgan holatlarda, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs uchuvchilik ishiga yaroqli, cheklangan ravishda yaroqli yoki yaroqsiz deb topilishi mumkin. Bunda quyidagilarni inobatga olish zarur:

kasallikning rivojlanish darajasi;

patologik jarayonning qaytalanishi;

mavjud boʻlgan buzilishlarning kompensatsiya darajasi;

sogʻligʻi holatida oʻzgarishlar mavjud boʻlganda uchuvchilik ishidagi tajribasi;

uchuvchilik ishini davom ettirishda kasallikning rivojlanish ehtimoli;

uchuvchilik ishini bajarish sifatiga kasallikning taʼsiri;

individual-psixologik xususiyatlari;

uchuvchilik mutaxassisligi, xizmat staji, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning malakasi va aniq maqsadga yoʻnaltirilgani;

bajarilayotgan uchuvchilik ishining xarakteri;

uchuvchilik ishida kelgusida foydalanish maqsadga muvofiqligi.

19. Uchuvchilik ishiga (uchuvchilik taʼlimiga) yaroqliligi toʻgʻrisidagi xulosa parashut bilan sakrashga va yerdagi katapulta vositasidan irgʻishga yaroqli ekanligini koʻzda tutadi. Agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs sogʻligʻi holati sababli parashut bilan sakrash va yerdagi katapulta vositasida irgʻishni bajara olmasa, TUK xulosasida u parashut bilan sakrash va yerdagi katapulta vositasida irgʻishga vaqtinchalik yaroqsiz deb koʻrsatib oʻtadi.

Uchuvchilik ishiga yaroqli yoki cheklangan ravishda yaroqli deb topilgan uchuvchilar va shturmanlar parvozlarini boshqarishga ruxsat etiladi.

20. Uchuvchilik ishiga cheklangan ravishda yaroqli deb topilgan shaxslar, aviatsiya turlariga ularning taalluqliligiga muvofiq Kasalliklar javalining cheklanishlar bilan ruxsat etilgan ustunlari boʻyicha hamda uchuvchilik ishiga sogʻligʻi holatining past talablariga ega boʻlgan ustunlar boʻyicha yaroqli deb topilganlar hisoblanadi.

21. Uchuvchilik ishiga (uchuvchilik taʼlimiga) vaqtincha yaroqsizlik deganda uchuvchilar tarkibi va UTT HTM kursantlari harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajarish bilan parvozdan vaqtinchalik ozod qilinishi uchuvchilar tarkibi uchun 45 kungacha, kursantlar uchun 30 kungacha tushuniladi. Uchuvchilar tarkibi va uchuvchilar ekipajining boshqa aʼzolari, UTT HTM kursantlari harbiy xizmatga vaqtinchalik yaroqsizligi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi haqidagi nizomga muvofiq qoʻshimcha taʼtil berilishini nazarda tutadi. Har yili koʻrsatilgan shaxslarga harbiy sanatoriylarda tibbiy reabilitatsiya uchun profilaktik dam olish maqsadida qoʻshimcha 15 sutkalik taʼtil beriladi. Koʻrsatilgan muddat tugagach TUK da tibbiy koʻrikdan qayta oʻtkaziladi va uchuvchilik ishiga (uchuvchilik taʼlimiga) yaroqlilik yoki yaroqsizlik haqidagi masala hal etiladi.

Zarurat tugʻilganda, kasallik sababli taʼtil yoki parvozdan ozod etilishi TUK ning xulosasi bilan uzaytirilishi mumkin, biroq har safar 30 sutkadan oshmasligi zarur. Davolash muassasalari, sanatoriylar va kasalligi tufayli taʼtilda uzluksiz boʻlishning umumiy muddati uning uchuvchilik ishiga, shuningdek harbiy xizmatga yaroqli yoki yaroqsizlik toifasi toʻgʻrisidagi yakuniy xulosasi chiqarilgunga qadar 4 oydan oshmasligi kerak. Zarurat tugʻilganda davolanish yoki kasalligi tufayli taʼtil muddati 4 oydan ortiq davom etish masalasi qonunchilik hujjatlariga muvofiq taqdim qilinadi.

Kasalligi tufayli taʼtil navbatdagi taʼtil bilan almashtirilishi taqiqlanadi. Harbiy qism (muassasa), UTT HTM, harbiy tibbiy muassasalarning shifokorlari uchuvchilar tarkibi va UTT HTM kursantlarini 6 kungacha parvozlardan yoki xizmat vazifasidan toʻliq ozod qilinishlari toʻgʻrisida xulosa chiqarishlari mumkin. Ozod qilish muddatini yanada uzoq vaqtga taqdim qilish zaruriyati tugʻilganda, ushbu masala TUK tomonidan hal etiladi.

3-bob. UTT HTM ga oʻqishga kiruvchi nomzodlar va UTT HTM kursantlarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi

22. Nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish ikki bosqichda amalga oshiriladi:

dastlabki bosqich — Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar mudofaa ishlari boshqarmasi (keyingi oʻrinlarda MIB deb yuritiladi) huzuridagi tibbiy komissiyalar tomonidan;

yakuniy bosqich — UTT HTM huzuridagi TUK tomonidan.

MIB huzuridagi tibbiy komissiyalar UTT HTMga oʻqishga kirayotgan nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish vaqtida TUK huquqlaridan foydalanadilar.

23. MIB huzuridagi tibbiy komissiyasining katta shifokori nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdan oldin komissiya aʼzolari bilan oʻtkazilgan tibbiy tekshiruv natijalari, ambulator bemorning tibbiy varaqasi, psixonevrologik, narkologik, silga qarshi va teri-tanosil dispanserlarida hisobda turganligi haqidagi maʼlumotlarni (maʼlumotnomalar) oʻrganib chiqadi.

24. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish jarayonida rang ajratish qobiliyati meʼyorida, har bir koʻzida korreksiyasiz koʻrish oʻtkirligi 1,0 dan kam boʻlmagan, arterial qon bosimi 130/80 mm dan oshmagan va 105/70 mm dan past boʻlmagan, boʻyi 170 sm dan kam va 186 sm dan yuqori boʻlmagan, oyoq uzunligi 80 sm dan kam boʻlmagan, qoʻl uzunligi 76 sm kam boʻlmagan, oʻtirgan holatda boʻy uzunligi 80 sm dan kam va 97 sm dan yuqori boʻlmagan, tana vazni 60 kg dan kam va 90 kg dan koʻp boʻlmagan hamda, tana vazni indeksi (keyingi oʻrinlarda TVI deb yuritiladi) 19 dan kam boʻlmagan nomzodlar saralanadi.

Ushbu talablarga javob beradigan nomzodlar mazkur Nizomning 1-ilovasida koʻrsatilgan majburiy laborator — instrumental tekshiruvlar roʻyxatiga muvofiq diagnostik tekshiruvlardan oʻtkaziladi.

25. MIB huzuridagi tibbiy komissiyaning shifokor-mutaxassislari nomzodlarni mukammal klinik tekshiruvdan oʻtkazadi. Nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish vaqtida quyidagi majburiy tekshiruvlar oʻtkaziladi: dozalangan jismoniy yuklama bilan sinama, rang sezuvchanligini tekshirish, koʻrish oʻtkirligini tekshirish, tinchlik va sikloplegiya paytida refraksiyaning skiaskopik tekshiruvi, burun orqali nafas olishini, hid sezishini, shivirlab gapirganda eshitishini, quloqlarning barofunksiyasini, (oʻrnatilgan usullardan biri bilan) vestibulyar va otolit apparatini tekshirish. Boshning sochli qismida va yuzida teri chandiqlari mavjud boʻlganda elektroensefalografiya oʻtkaziladi, umurtqa pogʻonasining qiyshiqligi aniqlanganda ikki proyeksiyalarda (frontal va sagittal) umurtqa pogʻonasining rentgenografiyasi oʻtkaziladi.

26. Tekshiruv natijalari va shifokor-mutaxassislarning xulosalari mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha harbiy-taʼlim muassasasiga oʻqishga kiruvchi shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga yoziladi.

Nomzodlarda UTT HTM ga oʻqishga kirish uchun toʻsqinlik qiluvchi kasalliklar, jarohatlarning asoratlari mavjud boʻlganda keyingi tekshiruvlar toʻxtatiladi va uchuvchilik taʼlimiga yaroqsizlik haqidagi xulosa chiqariladi.

27. UTT HTMga oʻqishga kirayotgan nomzodlar tashxisga aniqlik kiritish uchun davlat sogʻliqni saqlash tizimidagi davolash-profilaktika muassasalariga ambulator yoki statsionar ravishda tibbiy tekshiruvlarni oʻtkazishga yuboriladi.

Oʻtkazilgan tahlillar natijalariga koʻra mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq sogʻliq holatini tekshirish toʻgʻrisidagi dalolatnoma tuziladi, ushbu dalolatnoma davolash — profilaktika muassasasining bosh shifokori hamda tekshiruvni oʻtkazgan shifokor imzolari bilan imzolanadi va davolash — profilaktika muassasasining gerbli muhri bilan muhrlanadi.

28. MIB huzuridagi tibbiy komissiyaning xulosasidan norozi boʻlgan nomzodlar uning xulosasi qayta koʻrib chiqilishi uchun Qoraqalpogʻiston Respublikasi (viloyat) muqobil tibbiy komissiyasiga, Respublika muqobil tibbiy komissiyasiga (keyingi oʻrinlarda RMTK deb yuritiladi) yoki MHTK ga yuboriladi.

29. Harbiy xizmatchilar tarkibidan boʻlgan nomzodlar ikki bosqichdan iborat boʻlgan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi:

dastlabki tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun MHTK raisi tomonidan belgilangan harbiy-tibbiy komissiyalardan (keyingi oʻrinlarda HTK deb yuritiladi) biriga yoki TUK ga yuboriladi;

yakuniy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun — UTT HTM huzuridagi TUK ga yuboriladi.

30. TUK (HTK) ga yuborilgunga qadar nomzodlar mazkur Nizomning 1-ilovasida koʻrsatilgan majburiy laborator — instrumental tekshiruvlar roʻyxatiga muvofiq diagnostika tekshiruvlaridan oʻtkaziladi. Harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati boshligʻi tomonidan nomzodning sogʻligʻi holati, hayot mobaynida oʻtkazgan kasalliklari va jarohatlari, tashxisi va UTT HTM ga yuborish maqsadga muvofiqligi haqidagi oʻzining fikrini qisqacha epikrizini tibbiy kitobcha va tibbiy tavsifnomasiga kiritiladi.

TUK xulosasidan norozi boʻlgan harbiy xizmatchilar tarkibidan boʻlgan nomzodlar MHTKga nazorat tibbiy tekshiruvdan oʻtish uchun yuboriladi.

31. UTT HTM ga oʻqishga kirayotgan nomzodlar UTT HTM huzuridagi TUK da yakuniy tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdan avval TUK raisi va UTT HTM tibbiyot xizmati boshligʻi komissiya aʼzolarini dastlabki tanlov materiallari bilan tanishtiradi.

Nomzodlarni UTT HTM ga kelgan kuni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish taqiqlanadi. TUK dan oʻtkazilgunga qadar nomzodlarni ishga va jismoniy tadbirlarga jalb qilish taqiqlanadi.

32. Shifokor-mutaxassislar har bir nomzodni sogʻligʻi holati yuzasidan shikoyatlari boʻlmasa ham, mukammal va diqqat bilan tekshirishlari zarur.

Mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha harbiy taʼlim muassasasiga oʻqishga kirayotgan shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqalarini toʻldirilganda shifokor-mutaxassislar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning shikoyatlari, anamnez maʼlumotlari, tekshiruv natijalari, tashxis va uchuvchilik taʼlimiga yaroqlilik toifasini yozishlari shart.

33. Har bir shifokor-mutaxassis oʻz yoʻnalishi boʻyicha qoʻyilgan xulosasining toʻliqligi, tekshiruv aniqligi va toʻgʻriligiga, komissiya ishi va komissiyaning xulosalari toʻgʻriligiga esa — TUK raisi javobgar hisoblanadi. TUK mutaxassislarining biri tomonidan nomzodlarda UTT HTM ga oʻqishga kirish uchun toʻsqinlik qiluvchi biron-bir kasallik aniqlansa, ushbu nomzodlar qolgan shifokor-mutaxassislarning qoʻrigidan oʻtishadi, biroq maxsus tekshiruvlardan ozod qilinadilar.

34. Barcha nomzodlar uchun tibbiy koʻrikdan oʻtkazish boshlanishidan oldin quyidagilar amalga oshiriladi:

qon va siydikning klinik tekshiruvi;

qorin boʻshligʻi va siydik ajratish tizimi aʼzolarining ultratovush tekshiruvi;

koʻkrak qafasi aʼzolarining flyuorografik tekshiruvi;

burun yondosh boʻshliqlari rentgenografiyasi;

fibrogastroduodenoskopiya.

Umurtqa pogʻonasining rentgenografiyasi koʻrsatmalarga asosan oʻtkaziladi, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kuni esa tana haroratini oʻlchash, antropometriya va shifokor-mutaxassislar koʻrigi oʻtkaziladi.

35. UTT HTM amalga oshiriladigan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish vaqtida nomzodlarda uchuvchilik taʼlimiga toʻsqinlik qiluvchi kasallik yoki jismoniy nuqsonlar aniqlanmasa, ularga yakuniy xulosani chiqarishdan oldin TUK tomonidan quyidagi maxsus tekshiruvlar amalga oshiriladi:

moʻtadil darajadagi gipoksiyaga chidamliligini aniqlash uchun barokamerali tekshiruv;

vestibulyar apparatni kumulyatsiya bilan qoʻzgʻatuvchi usullardan biri bilan tekshirish — ikki daqiqalik Koriolis tezlashishini uzuklik kumulyatsiyasining taʼsiri yoki uch daqiqalik Koriolis tezlashishini uzliksiz kumulyatsiyasi;

Xilov argʻimchogʻida tekshirish;

tonal audiometriya-koʻrsatmalarga asosan.

Bir kunda barokameradagi sinovlar, vestibulomertiya va Xilov argʻimchogʻida tekshiruvlarni oʻtkazish taqiqlanadi.

36. Har bir nomzodning tekshiruv natijalari TUK yigʻilishlarida muhokama qilinadi, mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga yoziladi, TUK xulosasi mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha harbiy taʼlim muassasasiga oʻqishga kirayotgan shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqalari, shu jumladan harbiy xizmatchilarning tibbiy kitobchasiga ham kiritiladi. TUK xulosasi tibbiy komissiya (HTK, TUK) tuzilgan harbiy qismning (muassasaning) muhri bilan tasdiqlanishi zarur.

37. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalariga koʻra tibbiy komissiya, TUK (HTK) tomonidan nomzodlarga nisbatan quyidagi mazmunda xulosalar qabul qiladi:

uchuvchilik taʼlimiga yaroqli;

uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz. HTM ga (UTT HTM bundan mustasno) oʻqishga kirishga yaroqli;

keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan statsionar (ambulator) tekshiruvga muhtoj;

uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz. HTM ga oʻqishga kirishga yaroqsiz.

38. Uchuvchilik taʼlimiga yaroqsizlik toʻgʻrisidagi xulosada Kasalliklar jadvalining tegishli moddasi (moddalarning bandi) koʻrsatiladi. TUK tomonidan uchuvchilik taʼlimiga va HTM ga oʻqishga kirish uchun yaroqsiz deb topilganlarga mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga yaroqsizligi toʻgʻrisidagi xulosani batafsil asoslab yoziladi.

Uchuvchilar tarkibini tayyorlash fakultetlariga oʻqishga kirish uchun nomzodlar yaroqsiz deb topilgan holatlarda, biroq UTT HTM ning boshqa fakultetlariga yoki boshqa HTM ga oʻqishga kirishga yaroqli boʻlsa, TUK nomzodning qaysi HTM ga oʻqishga kirishga yaroqliligi toʻgʻrisida yakka tartibda xulosa qabul qilish huquqiga ega.

39. Yakuniy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijasida uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz deb topilgan va UTT HTM huzuridagi TUK xulosasidan norozi boʻlgan nomzodlar qabul komissiyasi raisining yoʻllanmasiga asosan MHTK ga yuborilishi mumkin.

MHTK raisi qoʻshimcha tekshiruvlar va navbatdagi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun nomzodni Mudofaa vazirligi Markaziy harbiy klinik gospitalining (keyingi oʻrinlarda MHKG deb yuritiladi) uchuvchilik ekspertizasi boʻlimiga yuboradi. Zarurat tugʻilganda nomzodlarni tekshirish uchun Mudofaa vazirligining bosh tibbiy mutaxassislari jalb qilinishi mumkin.

40. TUK raisi va UTT HTM tibbiyot xizmati boshligʻi saralash tugagan kundan uch kundan kechiktirmasdan MHTK ga tibbiy koʻrik natijalari haqida hisobot va uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz deb topilgan nomzodlarning mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha harbiy taʼlim muassasasiga oʻqishga kirayotgan shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqalarini taqdim qiladi.

MHTK UTT HTM ga oʻqishga kirayotgan nomzodlarning mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha harbiy taʼlim muassasasiga oʻqishga kirayotgan shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqalarning hisobini va tahlilini qilgan holda joriy yilning 1-sentabrigacha UTT HTM ga oʻqishga kirayotgan nomzodlarni dastlabki tanlovdan oʻtkazgan komissiyalarning roʻyxatini MIB (HTK, TUK) ga xizmat surishtiruvini oʻtkazish uchun yuboradi.

Xizmat surishtiruvi materiallari MIB boshliqlari va TUK (HTK) raislari tomonidan MHTK ga joriy yilning 1-noyabr kuniga qadar taqdim qiladi.

41. UTT HTM kursantlari har yili TUK tibbiy koʻrikdan oʻtkazishlari lozim. Bunda ular mazkur Nizomning 1-ilovasida keltirilgan majburiy laborator — instrumental tekshiruvlar roʻyxatiga muvofiq diagnostik tekshiruvlaridan, shifokor-mutaxassislar koʻrigidan oʻtkaziladi, zarur boʻlganda ogʻiz boʻshligʻi sanatsiya qilinadi.

42. Kursantlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdan avval UTT HTM tibbiy xizmati tibbiy koʻrikdan oʻtkazishlar oraliq davrdagi shifokor kuzatuvi haqidagi maʼlumotlarni tayyorlaydi. Tibbiy kitobchada anamnez aniqlashtiriladi, “Uchuvchilik ishida organizmning reaksiyalarini oʻrganish” va “Jismoniy tayyorgarlik boʻyicha tibbiy nazorat maʼlumotlari” boʻlimlarida parvozlarni oʻtkazishi va jismoniy rivojlanganligi holati haqidagi umumlashtirilgan maʼlumotlar yoziladi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladigan kuni kursantlar parvozlarga, mashgʻulotlarga va ishlarga jalb qilinishi taqiqlanadi.

43. Murakkab diagnostik holatlarda yoki tibbiy koʻrsatmalar mavjud boʻlganda kursantlar MHKG huzuridagi gospital TUK ga tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yuboriladi.

TUK ishi tugaganida UTT HTM tibbiyot xizmati boshligʻi tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalarini tahlil qilinadi va davolash-sogʻlomlashtirish chora-tadbirlari rejasini tuziladi.

44. UTT HTM kursantlariga nisbatan TUK quyidagi mazmundagi xulosalarni chiqaradi:

uchuvchilik taʼlimiga yaroqli;

keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan statsionar (ambulator) sharoitda tekshirishdan (davolanishdan) oʻtkazilishga muhtoj;

uchuvchilik taʼlimiga vaqtinchalik yaroqsiz. Harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajarib, keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish (TUK nomlanishi koʻrsatilsin) sharti bilan parvozlardan ozod qilinishga muhtoj (sutkalar soni koʻrsatilsin);

vaqtinchalik harbiy xizmatga yaroqsiz. Kasalligi tufayli taʼtilga yoki sinf mashgʻulotlarida qatnashish bilan xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilinishga muhtoj (sutkalar soni koʻrsatilsin);

uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz. Harbiy xizmatga (yaroqlilik toifasi koʻrsatilsin) yaroqli (yaroqsiz);

(yuborilayotgan HTM va davlat nomlanishi koʻrsatiladi) harbiy taʼlim muassasasida tahsil olishga yaroqli;

(yuborilayotgan davlat nomlanishi koʻrsatiladi) harbiy taʼlim muassasasida oʻqishga yaroqsiz, uchuvchilik taʼlimiga yaroqli (yaroqsiz).

Uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz deb topilgan UTT HTM kursantlariga nisbatan TUK tomonidan qoʻshimcha ravishda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi haqida xulosa chiqariladi.

45. Bitiruvchi kurs kursantlari oʻqishni bitirishdan oldin chuqurlashtirilgan tibbiy tekshiruvdan oʻtkaziladi, ekspert xulosalari ularga uchuvchilar tarkibi uchun koʻzda tutilgan mazmunda chiqariladi.

4-bob. Uchuvchilar tarkibidagi harbiy xizmatchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi

46. Tibbiy koʻrikdan oʻtikazish uchun yoʻllanma harbiy qism komandirlari, muassasa boshliqlari (ayrim holatlarda MHTK raisi) tomonidan beriladi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yuborilayotgan harbiy xizmatchilar uchun TUK ga quyidagi hujjatlar taqdim etiladi:

yuborilayotgan shaxsning harbiy unvoni, familiyasi, ismi va sharifi, tugʻilgan yili, lavozimi, qachon va qaysi tuman (shahar) mudofaa ishlari boʻyicha boʻlimi (keyingi oʻrinlarda MIBB deb yuritiladi) tomonidan harbiy xizmatga chaqirilgani, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish maqsadi va dastlabki tashxisi koʻrsatilgan yoʻllanma;

xizmat va tibbiy tavsifnomalar;

harbiy xizmatchining shaxsini tasdiqlovchi hujjat nusxasi;

tibbiy kitobcha.

47. Uchuvchi, shturman, uchuvchilik ekipajining boshqa aʼzolari, parashutchilar, UUA operatorlari, parvozlarni boshqaruvchilari har yili oldingi TUK muddati tugaganida, TUK dan navbatdagi rejali tarzida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishlari lozim.

48. 30 yoshga toʻlgan barcha uchuvchi va shturmanlar, 35 yoshga toʻlgan uchuvchilar ekipajining boshqa aʼzolari navbatdagi tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda statsionar sharoitda tibbiy tekshiruvlardan oʻtishlari lozim. Gospital TUK tomonidan uchuvchilik ishiga yaroqli deb topilgan shaxslar, agar qayta statsionar sharoitda tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga tibbiy koʻrsatmalari boʻlmasa, keyingi ikki yil davomida ambulator sharoitda, uchinchi yil — statsionar sharoitda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Parashutchilar, UUA operatorlari, parvozlarni boshqaruvchilari boshqa lavozimga oʻtayotganida va 35 yoshga toʻlganlarida statsionar sharoitida, keyin uch yil davomida ambulator sharoitida tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Agar uchuvchilar tarkibidagi shaxslarning sogʻligʻi holatida oʻzgarishlar roʻy bersa, bunda tashxisni aniqlashtirish yoki TUK qarorini oʻzgartirish zarur boʻlsa, uchuvchilik mutaxassisligi, yoshi va yuqorida koʻrsatilgan statsionar tibbiy tekshiruv muddatidan qatʼi nazar tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun harbiy tibbiy muassasaga yuborilishi zarur. Uchuvchilar tarkibini komissiyalararo davrda statsionar sharoitida va navbatdagi tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga tayyorlash davrida tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish zarurati harbiy qismning (muassasaning) tibbiyot xizmati boshligʻi tomonidan belgilanadi.

49. Uchuvchilar tarkibi, uchuvchilar ekipajining boshqa aʼzolari, UUA operatorlari, parvoz boshqaruvchilarini statsionar tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish MHKG ning uchuvchilik ekspertizasi boʻlimida amalga oshiriladi.

Parashutchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi garnizon (gospital) HTK tomonidan amalga oshiriladi.

50. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Akademiyasi huzuridagi qoʻmondonlik tarkibini qayta tayyorlash va malakasini oshirish oliy kurslari va HTM huzuridagi malakasini oshirish fakultetlari, boshqa malaka oshirish kurslarida tahsil olish uchun yuborilayotgan uchuvchilar tarkibi HHMQ va HHK aviatsiya tibbiyoti markazi (keyingi oʻrinlarda ATM deb yuritiladi) huzuridagi TUK da tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi, ekspert hujjatlari MHTK da asoslanishi shart emas.

51. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Akademiyasiga oʻqishga kirayotgan uchuvchilar tarkibidagi ofitserlar HHM Q va HHK ATM huzuridagi TUK da birlamchi tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi lozim boʻlib, unda mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha harbiy taʼlim muassasasiga oʻqishga kirayotgan shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasi toʻldiriladi. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Akademiyasida oʻqishga kirishga yaroqli deb topilgan nomzodlarning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasi uning shaxsiy yigʻmajildi bilan birgalikda Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlar Akademiyasiga yuboriladi. Yakuniy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Akademiyasi huzuridagi TUK tomonidan amalga oshiriladi.

52. Nomzodlar dastlabki tibbiy koʻrikdan oʻtkazishi uchun masʼuliyat ularni oʻqishga yuborayotgan harbiy qism komandiriga (muassasa boshligʻiga), xulosaning toʻgʻri chiqarilishi uchun esa — TUK raisi zimmasiga yuklanadi.

53. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Akademiyasiga oʻqishga kiradigan nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish vaqtida:

“uchuvchilik ishiga yaroqliligi yakka tartibda aniqlanadi” degan xulosa taʼsiri ostiga tushuvchi kasalliklar yoki shikastlanish (yaradorlik, jarohatlanish) oqibatlari aniqlansa, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq “V yoki S toifasi yakka tartibda aniqlanadi” yohud “S toifasi” yohud “S yoki E toifasi yakka tartibda aniqlanadi” degan xulosa koʻzda tutilgan boʻlsa, xulosa quyidagi mazmunda qabul qilinadi: “Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Akademiyasiga oʻqishga kirishga yaroqsiz”.

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari uchuvchilar tarkibidan boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari akademiyasining tinglovchilari (ofitser harbiy unvoniga ega boʻlgan) uchuvchilar tarkibi uchun belgilangan tartibda MHKG huzuridagi TUK da tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

54. Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida boʻlgan HTM lariga oʻqishga (stajirovkaga) yuborilayotgan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomda (roʻyxat raqami 3147, 2019-yil 3-aprel) belgilangan tartibda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar Kasalliklar jadvalining tegishli ustunlari boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqli deb topilganda TUK (HTK) quyidagi mazmunda xulosani qabul qiladi: “HTM ga (HTM va chiqayotgan davlat nomi koʻrsatilsin) tahsil olishga (malaka oshirishga) yuborilishga yaroqli”.

“Uchuvchilik ishiga yaroqsiz” degan Moddalarda koʻzda tutilgan kasalliklar aniqlansa TUK (HTK) quyidagi mazmunda xulosani qabul qiladi: “Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) yuborilishga yaroqsiz”.

Uchuvchilik taʼlimiga yaroqli deb topilgan UTT HTM kursantlarga nisbatan quyidagi mazmundagi xulosa chiqariladi: “HTM ga (HTM va chiqayotgan davlat nomi koʻrsatilsin) tahsil olishga yaroqli”, uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz deb topilganida esa — “Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida tahsil olishga yaroqsiz”.

Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalari va komissiya xulosalari mazkur Nizomning 8-ilovasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga oʻqishga (malaka oshirishga) chiqayotgan shaxsning sogʻligʻi holati toʻgʻrisidagi maʼlumotnomaga kiritiladi.

55. Harbiy qismlarda (muassasalarda) navbatdagi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish rejasi va tartibi tegishli komandir va boshliqlarning buyruqlari bilan belgilanadi. Uchuvchilar tarkibi navbatdagi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun oʻz vaqtida kelishlari uchun masʼuliyat harbiy qism komandiri (muassasa boshligʻi) zimmasiga yuklanadi.

56. Uchuvchilar tarkibini navbatdagi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun tayyorlashda harbiy qismning (muassasaning) tibbiyot xizmati boshligʻi tibbiy kitobchasida “umumiy anamnez”, “xizmat va maishiy sharoitlari”, “uchuvchilik ishiga organizmning reaksiyalarini oʻrganish” va “jismoniy tayyorgarlik boʻyicha tibbiy nazorat maʼlumotlari” boʻlimlarini toʻldiradi, unda komissiyalararo davrdagi umumlashtirilgan quyidagi tibbiy kuzatuv natijalari aks etishi shart:

sogʻligʻi holatidagi oʻzgarishlar dinamikasi, uchuvchilik ishi erta aniqlangan patologik oʻzgarishlarga taʼsiri;

sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi aniqlangan noxush omillar;

ruhiy tabiatidagi oʻziga xos xususiyatlari;

boshidan kechirgan kasalliklar, ularning oʻziga xos kechishi;

turli xildagi parvozlar, maxsus sinovlar, mashqlar va tekshiruvlarga chidamliligi;

jismoniy tayyorgarlik holati.

57. Ambulator ravishda tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdan oldin uchuvchilar tarkibi, uchuvchilar ekipajining boshqa aʼzolari, parashutchilar, UUA operatorlari, parvoz boshliqlariga mazkur Nizomning 1-ilovasida koʻrsatilgan majburiy laborator-instrumental diagnostika tekshiruvlari roʻyxatiga muvofiq diagnostik tekshiruvlari amalga oshiriladi. Mazkur laborator-instrumental tekshiruvlar Mudofaa vazirligi harbiy tibbiy muassasalari sharoitlarida bajariladi.

Barcha laborator-instrumental tekshiruvlar ambulator ravishda tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdan kamida 1 oy oldin bajarilishi lozim, qoʻshimcha tekshiruvlar koʻrsatmalarga muvofiq amalga oshiriladi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdan oldin barokamerada moʻtadil darajadagi gipoksiya holatlariga chidamliligi tekshiriladi:

uchuvchi, shturman, uchuvchilar ekipajining boshqa aʼzolari — ikki yilda bir marta, keyingi statsionar sharoitida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan;

parashutchilar — birlamchi tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda, bundan keyin esa faqatgina tibbiy koʻrsatmalarga koʻra.

Uchuvchilar tarkibini barokamerada moʻtadil darajadagi gipoksiya holatlariga chidamliligini rejali tekshiruvi parvoz davomidagi balandlik sinovlari bilan almashtirilishi mumkin.

Harbiy xizmatchilarni navbatdagi tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga faqatgina ogʻiz boʻshliqlarida sanatsiya oʻtkazilganidan keyin ruxsat etiladi.

58. TUK ishi boshlanishidan avval harbiy qism komandiri (muassasa boshligʻi) yoki uning oʻrinbosari rahbarligida yigʻilish oʻtkaziladi, unda tibbiyot xizmati boshligʻi komissiyalararo davridagi tibbiy kuzatuvlari asosida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish zarur boʻlgan barcha uchuvchilar tarkibiga ogʻzaki tavsiyanoma beradi. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kuni uchuvchilar tarkibi parvozlar va mashgʻulotlarga jalb etilmaydi.

59. Uchuvchilik ishiga yaroqlilik darajasi toʻgʻrisidagi TUK xulosasi shifokor-mutaxassislarning tibbiy tekshiruvi natijalari va harbiy qism (muassasa) qoʻmondonligi hamda tibbiyot xizmati boshligʻining kuzatuvlari asosida TUK majlisida chiqariladi. Uchuvchilik ishiga yaroqlilik darajasi toʻgʻrisidagi TUK xulosasi bilan bir vaqtda davolash-profilaktika tadbirlariga muhtojligi ham aniqlanadi. Diagnostika va ekspertizaning murakkab holatlarida, sogʻligʻi holatida oʻzgarishlar paydo boʻlganida, shuningdek mavjud boʻlgan kasalliklari rivojlanganida statsionar tekshiruvi zarurligi toʻgʻrisidagi xulosa chiqariladi.

60. Uchuvchilar tarkibi, uchuvchilar ekipajining boshqa aʼzolariga nisbatan TUK quyidagi xulosalarni chiqaradi:

uchuvchilik ishiga yaroqli;

uchuvchilik ishiga yaroqli, tovushdan tez uchadigan samolyotlar bundan mustasno;

barcha turdagi transport va porshenli samolyotlardagi uchuvchilik ishiga yaroqli;

barcha turdagi vertolyotlardagi uchuvchilik ishiga yaroqli;

harbiy taʼlim muassasasida (harbiy taʼlim muassasaning va joʻnatilayotgan davlatning nomi koʻrsatilsin) oʻqishga (stajirovkaga) yuborish uchun (kirishga) yaroqli;

harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajarib, keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan (TUK nomi koʻrsatilsin) uchuvchilik ishiga vaqtinchalik yaroqsiz (muddati koʻrsatilsin);

harbiy xizmatga vaqtinchalik yaroqsiz. Keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan (TUK nomi koʻrsatilsin) kasallik tufayli taʼtilga yoki xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilinishga (muddat koʻrsatilsin) muhtoj;

sanatoriy sharoitida davolanishga muhtoj (sanatoriy ixtisosligi koʻrsatilsin);

uchuvchilik ishiga yaroqsiz. Harbiy xizmatga (yaroqlilik toifasi koʻrsatilsin) yaroqli (yaroqsiz).

TUK shturman va uchuvchilar ekipajining boshqa aʼzolariga nisbatan uchuvchilik ishiga yaroqlilik xulosasini qabul qilganida xulosa mazmuniga tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning mutaxassisligi nomlanishi kiritiladi.

61. Parashut bilan sakrashga ruxsat berish uchun tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarga nisbatan TUK quyidagi xulosani qabul qiladi:

parashut bilan sakrashga yaroqli;

parashut bilan sakrashga vaqtinchalik yaroqsiz, olti-oʻn ikki oydan (muddati koʻrsatilsin) keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan;

parashut bilan sakrashga yaroqsiz.

62. UUA operatorlari, parvoz boshliqlariga nisbatan TUK quyidagi xulosalarni qabul qiladi:

(mutaxassislik nomi koʻrsatilsin) ishiga yaroqli;

keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan statsionar (ambulator) tekshiruvga (davolanishga) muhtoj;

(mutaxassislik nomi koʻrsatilsin) ishiga yaroqsiz. Harbiy xizmatga (yaroqlilik toifasi koʻrsatilsin) yaroqli (yaroqsiz).

63. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish yakunlanganida TUK raisi yigʻilish oʻtkazadi, yigʻilishda uning yakunlari toʻgʻrisida muhokama qilinadi, uning natijalariga koʻra harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati TUK dan oʻtgan uchuvchilar tarkibi va boshqa harbiy xizmatchilarning sogʻligʻini saqlash va yuqori kasbiy qobiliyatini ushlab turish boʻyicha davolash-profilaktika tadbirlar rejasini tuzadi.

TUK raisi harbiy qism komandirini (muassasa boshligʻini) navbatdagi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalari toʻgʻrisida xabardor qiladi. TUK raisi yakuniy natijalar boʻyicha uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisida har yili belgilangan shaklda hisobot tuzadi va MHTK boshligʻiga taqdim etadi.

64. Harbiy xizmatchilarni ambulator sharoitida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda TUK ga quyidagi huquqlar beriladi:

uchuvchilik ishini (parvozni boshqarish, parashut bilan sakrash) davom ettirishga monelik qilmaydigan va yakka tartibda baholashni koʻzda tutmaydigan sogʻligʻi holatidagi oʻzgarishlarda tashxisni qoʻyish;

sogʻligʻi tiklangan holatlarda oldin qoʻyilgan tashxisni oʻzgartirish (agar yakka tartibda baholashni koʻzda tutadigan Kasalliklar jadvalining moddalari (moddalarning bandlari) qoʻllanilmagan boʻlsa).

65. Uchuvchilar tarkibini navbatdan tashqari tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, avvalgi TUK xulosasiga aniqlik kiritish yoki qayta koʻrib chiqish talab qilingan holatlarda MHKG ning uchuvchilik ekspertizasi boʻlimida statsionar sharoitda oʻtkaziladi:

sogʻligʻi holatida oʻzgarishlar boʻlsa;

parvozdagi hodisalardan keyin;

uchish apparatini majburan tark etgandan soʻng;

ruhiy zarbalardan keyin;

oʻquv-jangovar tayyorgarlik vazifalarini muntazam ravishda bajara olmasa;

uchuvchilik ishida oʻn ikki oydan koʻp uzilish boʻlganida;

uchuvchilar tarkibini boshqa turdagi uchish apparatlariga oʻtkazishganda, ularda ishlash uchun sogʻligʻi holatiga yanada yuqori tibbiy talablar qoʻyiladi;

yangi aviatsiya texnikasini oʻzlashtirish uchun qayta oʻqiganda.

Uchuvchilik ishida sogʻligʻi holati boʻyicha vaqtinchalik uchuvchilik ishiga yaroqsizlik bilan bogʻliq boʻlmagan toʻrt oydan ortiq, biroq oʻn ikki oydan ortiq boʻlmagan uzilishlarda navbatdan tashqari chuqurlashtirilgan tibbiy tekshiruv oʻtkaziladi.

Navbatdan tashqari tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yuborish zarurati toʻgʻrisidagi masalani harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati boshligʻining bildiruviga koʻra harbiy qism komandiri (muassasa boshligʻi) hal qiladi.

66. MHKG ning uchuvchilik ekspertizasi boʻlimida tibbiy koʻrikdan oʻtkazilganda uchuvchilar tarkibi amaldagi koʻrsatmalar va tekshiruv usullariga muvofiq shifokor-mutaxassislar tomonidan har tomonlama sinchiklab tekshiriladi, klinik-fiziologik va psixologik tekshiruvlardan oʻtkaziladi, qarshi koʻrsatmalar mavjud boʻlmasa, maxsus tibbiy tekshiruv usullari ham oʻtkaziladi. Tibbiy tekshiruvlar yakunlanganda MHKG ning uchuvchilik ekspertizasi boʻlimi boshligʻi uchuvchilar tarkibini gospital TUK iga taqdim etadi, ular xulosa chiqaradi va tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarga zaruriy davolash-profilaktika tavsiyalari bilan birgalikda yetkazadi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdan bosh tortsa, tibbiy tekshiruvlar toʻxtatiladi va harbiy xizmatchi harbiy qismga (muassasaga) chiqariladi. Tibbiyot kitobchasining “TUK xulosasi” boʻlimiga quyidagi qaydlar yoziladi: “Majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdan bosh tortganligi sababli TUK ning tibbiy koʻrikdan oʻtkazilmasdan harbiy qismga chiqarildi”.

67. Statsionar davolanishda boʻlgan uchuvchilar tarkibi faqatgina sogʻligʻi holati boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqlilik toifasini oʻzgartirish zarurati tugʻilganida (shu jumladan vaqtinchalikni ham) TUK da tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Agar boshidan kechirgan kasallik TUK xulosasini oʻzgartirishni talab etmasa, uchuvchilar tarkibi TUK dan oʻtkazilmasdan gospitaldan harbiy qismga yuboriladi. Bunday hollarda MHKG ning uchuvchilik ekspertizasi boʻlimi boshligʻi tibbiyot kitobchasiga uchuvchi boshidan kechirgan kasallik oxirgi TUK xulosasiga muvofiq uchuvchilik ishini davom ettirishga monelik qilmasligi toʻgʻrisidagi qaydlarni yozadi.

68. Uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topilgan, biroq harbiy xizmatga yaroqli va Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining kadrlar rezervida qoldirilgan uchuvchilar tarkibidagi shaxslar hisobga olinadi hamda harbiy qism (muassasa) shifokorining tibbiy kuzatuvi ostida boʻladi. Sogʻligʻi holati yaxshilanganda, ushbu shaxslar uchuvchilik ishiga tiklanish maqsadida MHTK raisi bilan kelishilgan holda tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun harbiy qism komandiri (muassasa boshligʻi) tomonidan yuborilishi mumkin, biroq uchuvchilik ishiga yaroqsizligi toʻgʻrisidagi xulosa chiqarilganidan keyin kamida bir yildan oldin emas. Bunday shaxslarni tiklash toʻgʻrisidagi TUK xulosasi faqatgina statsionar tekshiruvlardan keyin chiqariladi.

69. Sogʻligʻi holati bilan bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra uchuvchilik ishi bilan bogʻliq boʻlmagan lavozimlarga oʻtkazilgan uchuvchilar tarkibidagi shaxslar, TUK tomonidan quruqlikdagi tarkib sifatida tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Koʻrsatilgan shaxslarni uchuvchilik ishiga qaytadan oʻtkazishda ular statsionar sharoitlarda TUK da tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishlari shart.

5-bob. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining rezervi va zaxirasida boʻlgan uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish

70. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining rezervi va zaxirasida boʻlgan uchuvchi va shturmanlarning hisobini yuritish maqsadida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish quyidagi muddatlarda amalga oshiriladi: 5 yil davomida bir marta; harbiy oʻquv yigʻinlariga chaqirishdan oldin; sogʻligʻi holatida oʻzgarishlar yuz berganida. Uchuvchilar ekipajining boshqa aʼzolarini faqatgina sogʻligʻi holatida oʻzgarishlar yuz berganida tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

71. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining rezervi va zaxirasida, “Oʻzbekiston havo yoʻllari” AJ, shuningdek uchuvchilik ishi koʻzda tutilgan boshqa vazirlik va idoralarda uchuvchilik ishida boʻlgan uchuvchi va shturmanlarning hisobini yuritish maqsadida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yuborilmaydi. MIBB ushbu shaxslarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun belgilangan muddatlarda ularning ish joylarining tibbiy uchuvchilik ekspert komissiyalaridan shaxsiy yigʻmajildlariga qoʻshish uchun tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani soʻrab oladilar.

72. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining rezervi va zaxirasida boʻlgan uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish:

harbiy oʻquv yigʻinlariga chaqirishda;

muddatli harbiy xizmatga chaqirilganida;

kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga tayinlanganida.

73. Harbiy oʻquv yigʻinlariga chaqirilganda, shuningdek uchuvchilik ishiga yaroqliligini aniqlash uchun hisobni yuritish maqsadida MIB huzuridagi tibbiy komissiyalar, tibbiy koʻrsatmalar mavjud boʻlganida esa — MHTK yoki MHKG huzuridagi TUK tomonidan amalga oshiriladi.

74. MIB huzuridagi tibbiy komissiya ishini boshlashdan oldin komissiya katta shifokori komissiya aʼzolari bilan yoʻriqnoma oʻtkazadi. Oldindan tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarning hujjatlari (oldingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalari, zaxiraga boʻshatilish sabablari, ambulator bemorning tibbiy varaqasini qoʻshimcha tikilgan varaqalari bilan) koʻrib chiqiladi.

75. Barcha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarga komissiya shifokor-mutaxassislari tomonidan tibbiy koʻrik, mazkur Nizomning 1-ilovasida koʻrsatilgan majburiy laborator-instrumental tekshiruvlar roʻyxatiga muvofiq diagnostik tekshiruvlari amalga oshiriladi. Zarurat tugʻilganda boshqa tibbiy tekshiruvlar ham oʻtkaziladi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalari va tibbiy komissiyaning shifokor-mutaxassislari oʻz xulosalarini mazkur Nizomning 9-ilovasiga muvofiq harbiy xizmatchining (harbiy xizmatga majbur shaxsning) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga yozib qoʻyishadi. Xulosa tibbiy komissiyaning yigʻilishida qabul qilinadi va komissiya raisi tomonidan mazkur tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga kiritiladi.

Mazkur Nizomning 9-ilovasiga muvofiq harbiy xizmatchining (harbiy xizmatga majbur shaxsning) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasi harbiy xizmatga majbur shaxsning shaxsiy yigʻmajildi bilan birgalikda MIBB da saqlanadi va yigʻinlarga chaqirilganda harbiy qismga (muassasaga) taqdim etiladi.

76. Tashxis qoʻyish murakkab boʻlgan holatlarda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs statsionar sharoitda keng qamrovli tibbiy tekshiruvdan oʻtkaziladi, uning yakunida davlat sogʻliqni saqlash tizimidagi davolash-profilaktika muassasasi mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq sogʻliq holatini tekshirish toʻgʻrisidagi dalolatnomani tuzadi, unda tekshiruv natijalari va tashxis koʻrsatiladi. Dalolatnoma ikki nusxada tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning uchuvchilar ishiga yaroqliligi toʻgʻrisida xulosani qabul qilish uchun MHTK ga yuboriladi. Xulosa qabul qilinganidan soʻng tashxis va MHTK xulosasini koʻrsatgan holda mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq maʼlumotnoma rasmiylashtiriladi. Mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq sogʻliq holatini tekshirish toʻgʻrisidagi dalolatnomaning birinchi nusxasi va MHTK bergan maʼlumotnoma tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs harbiy hisobga olingan MIBB ga joʻnatiladi. Ikkinchi nusxasi MHTK ish jildiga tikib qoʻyiladi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan ofitserlar tarkibidagi shaxslar statsionar sharoitida tibbiy tekshiruv oʻtkazish zarur boʻlganda MHTK raisining qarori bilan MHKG huzuridagi TUK ga yuboriladi. Uchuvchilik ishiga monelik qiluvchi kasallik aniqlanganida, tibbiy tekshiruv natijalari, tashxis va komissiya xulosasi mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaga kiritiladi. Kasalliklar aniqlanmaganida yoki kasallik uchuvchilik ishiga monelik qilmaganda tibbiy koʻrik natijalari mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq maʼlumotnoma bilan rasmiylashtiriladi. Aniqlangan kasalliklar va shikastlanishlar (yaralanish, jarohatlar) oqibatlarining sababiy bogʻliqligi ekspert hujjatlarida aks ettirilmaydi. Mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma, mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq maʼlumotnoma uch nusxada rasmiylashtiriladi va koʻrib chiqish uchun MHTK ga yuboriladi.

77. Agar uchuvchilar tarkibidagi rezerv yoki zaxiradagi harbiy xizmatga majbur shaxslar muddatli harbiy xizmatga, oʻquv yigʻiniga chaqirilayotganida, kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga tayinlanayotganda yoki hisobga olish maqsadida navbatdagi tibbiy koʻrikdan oʻtkazilayotganida davolanishga muhtojligini bildirsa, (davolanish uchun chaqiruvini kechiktirishni) soʻrab murojaat qilsa, MIB taqdimnomasiga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining hududiy organlari uni davlat sogʻliqni saqlash tizimi tasarrufidagi davolash-profilaktika muassasasiga yuboradi.

6-bob. TUK xulosalarini rasmiylashtirish, koʻrib chiqish va tasdiqlash

78. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlari, ularning sogʻligʻi holati va TUK xulosalari yoziladi:

a) UTT HTM ga oʻqishga kiruvchi nomzodlarga:

yosh fuqarolar tarkibidan nomzodlar — mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga, mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha harbiy taʼlim muassasasiga oʻqishga kirayotgan shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga, mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq sogʻliq holatini tekshirish toʻgʻrisidagi dalolatnomasiga;

harbiy xizmatchilar — mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga, mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha harbiy taʼlim muassasasiga oʻqishga kirayotgan shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga va harbiy xizmatchining tibbiy kitobchasiga;

b) uchuvchilar tarkibi, uchuvchilar ekipajining boshqa aʼzolari, parashutchilar, UUA operatorlari, parvoz boshqaruvchilari — mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga, statsionar sharoitda tibbiy koʻrikdan oʻtkazilganda kasallik tarixiga, ambulator sharoitda tibbiy koʻrikdan oʻtkazilganda mazkur Nizomning 9-ilovasiga muvofiq harbiy xizmatchining (harbiy xizmatga majbur shaxsning) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga, tibbiy kitobchasiga, zarurat tugʻilganda mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq maʼlumotnomaga yoki mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasalligi toʻgʻrisidagi guvohnomaga Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga chiqayotgan fuqarolarga — mazkur Nizomning 8-ilovasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga oʻqishga (malaka oshirishga) chiqayotgan shaxsning sogʻligʻi holati toʻgʻrisidagi maʼlumotnomaga;

v) Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari rezervida turgan uchuvchilar tarkibi mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yigʻilishlar bayonnomalari kitobiga, mazkur Nizomning 9-ilovasiga muvofiq harbiy xizmatchining (harbiy xizmatga majbur shaxsning) tibbiy tekshiruvlar va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga, zarurat tugʻilganda mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq maʼlumotnomaga yoki mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq sogʻligʻi holatini tekshirish dalolatnomasiga, zaxiradagi ofitserlarga esa mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasalligi toʻgʻrisidagi guvohnoma tuziladi.

79. Tibbiy kitobchani (tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqani) toʻldirishda shifokor-mutaxassislar shikoyatlar, anamnez, obyektiv tekshiruv maʼlumotlari, tashxis, tavsiyalar va uchuvchilik ishiga yaroqlilik toifasi haqidagi xulosalarni yozishi lozim. Kasallik topilmasa TUK shifokor-mutaxassisi “Tashxis” qatoriga — SOGʻLOM deb yozadi, xulosa chiqaradi va oʻz imzosini qoʻyadi. Tashxis va tavsiya qilingan davolash-profilaktika tadbirlari koʻrsatilgan holda TUK xulosasi tibbiy kitobchaga (tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqaga) ham kiritiladi, TUK raisi tomonidan imzolanadi va TUK tashkil etilgan harbiy qismning (muassasa) muhri bosiladi.

Harbiy gospital TUK tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazilganda xulosa tibbiy kitobchaga uni tasdiqlash zarur boʻlmagan holatlarda kiritiladi. MHTK tomonidan tasdiqlanishi (asoslanishi) lozim boʻlgan xulosa harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati boshligʻi tomonidan tasdiqlangan yoki asoslangan ekspert hujjatini olgan zahoti yoziladi. Tasdiqlangan (asoslangan) ekspert hujjati olingunga qadar uchuvchilar tarkibi parvozlarga qoʻyilmaydi .

Harbiy tibbiy muassasasidan davolanib chiqqanda har qanday holatda tibbiy kitobchaga shifokor-mutaxassislar tomonidan oʻtkazilgan tibbiy tekshiruv natijalari va oʻtkazilgan tekshiruvlar (EKG va uning barcha elementlari bayon etilgan holda, rentgen, laboratoriya tekshiruvlari va h.k.) kiritilishi shart.

80. Uchuvchilar tarkibini bitta harbiy qismdan (muassasadan) boshqasiga oʻtkazilganda, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Akademiyasiga, HTM huzuridagi malaka oshirish fakultetlariga yoki harbiy tibbiy muassasasiga oʻqishga yuborilganda tibbiy kitobchalari muhrlangan holda qoʻllariga topshiriladi.

Qisqa muddatli xizmat safarlariga ketayotgan uchuvchilar tarkibining qoʻllariga mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq maʼlumotnoma beriladi, u xizmat safarida uchuvchilik ishiga ruxsat etilishi uchun asos boʻla oladi. Mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq maʼlumotnomada soʻnggi TUK va chuqurlashtirilgan tibbiy tekshiruv maʼlumotlariga muvofiq qon bosimi va tomir urishining soni toʻgʻrisidagi fonli maʼlumotlari, taʼtil muddati koʻrsatiladi. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari safidan boʻshatilayotgan uchuvchilar tarkibining tibbiyot kitobchalari shaxsiy yigʻmajildlari bilan birgalikda yashash joyi boʻyicha harbiy hisobga olingan MIBB ga yuboriladi.

81. Har bir TUK mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yigʻilishlar bayonnomalari kitobini yuritadi. Agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning shikoyatlari va sogʻligʻi holatida oʻzgarishlar boʻlmasa, tashxis va TUK xulosasi qisqacha yozib qoʻyiladi. Obyektiv tekshiruvlarda shikoyatlar va sogʻligʻi holatida meʼyorga nisbatan oʻzgarishlar aniqlansa, agar mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yigʻilishlar bayonnomalari kitobida mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasalligi toʻgʻrisidagi guvohnoma tuzilmasa, qoʻyilgan tashxisni asoslovchi shikoyatlari, hayoti va kasalligining qisqacha tarixi va tibbiy tekshiruv maʼlumotlari yozib qoʻyiladi. Mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yigʻilishlar bayonnomalari kitobida mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasalligi toʻgʻrisidagi guvohnoma tuziladigan holatlarda faqatgina qisqacha maʼlumotlar, tashxis va TUK xulosasi yoziladi, bayonnomaga ilova sifatida mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasalligi toʻgʻrisidagi guvohnomaning nusxasi qoldiriladi.

82. Mazkur nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasalligi toʻgʻrisidagi guvohnoma quyidagicha tuziladi:

uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topilgan harbiy xizmatchilarga (uchuvchilik taʼlimi, parashut bilan sakrash, UUA operator ishi, parvozlarni boshqarish);

oldin uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topilganlar tarkibidan uchuvchilik ishiga tiklanayotgan birlamchi cheklangan ravishda yaroqli deb topilganlarga;

oldin uchuvchilik ishiga cheklanishlar berilgan xulosalari yechilgan uchuvchilar va shturmanlarga;

oldin uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topilgan uchuvchilar tarkibiga;

uchuvchilik ishiga oldin yaroqsiz deb topilgan harbiy xizmatga majburlar rezervi uchuvchilik ishiga tiklanayotganda;

UTT HTM kursantlariga — uchuvchilik taʼlimiga yaroqsizligi toʻgʻrisida xulosa chiqarilganda.

Barcha boshqa holatlarda TUK xulosalari mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq maʼlumotnoma bilan rasmiylashtiriladi.

83. Mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma qisqa, ravon shaklda tuzilishi, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning kasalligi rivojlanishini vaqt ketma-ketligi tartibida yozilishi, hayoti anamnezida jarohatlari boʻlgan boʻlsa, tasdiqlovchi hujjatlar koʻrsatilgan holda jarohatni qanday holatda olganligi haqida qisqacha, shuningdek qoʻyilgan tashxisni tasdiqlovchi barcha zaruriy tibbiy tekshiruvlar koʻrsatilishi shart. TUK xulosasi obyektiv tekshiruv, laborator-instrumental va maxsus-tibbiy tekshiruvlar natijalari bilan asoslangan boʻlishi lozim.

Mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma va mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq maʼlumotnomani tuzishda kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning sababiy bogʻliqligini aniqlash Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq oʻtkaziladi. Harbiy xizmatga majbur boʻlgan uchuvchilar tarkibiga (shu jumladan oʻquv yigʻinlarida boʻlgan davrlarida ham) va sogʻlom deb topilgan shaxslarga sababiy bogʻliqligi boʻyicha xulosa chiqarilmaydi.

84. Uchuvchilik ishiga yaroqli, biroq parashut bilan sakrash boʻyicha oʻquv-mashgʻulotlariga (yerga katapulta yordamida) yaroqsiz deb topilgan uchuvchilar tarkibiga kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma rasmiylashtirilmaydi. Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga oʻqishga yuborilayotgan harbiy xizmatchilar tarkibidan boʻlgan uchuvchilar tarkibiga (UTT HTM kursantlari, parashutchilar va UUA operatorlari) mazkur Nizomning 8-ilovasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga oʻqishga (malaka oshirishga) yuborilayotgan shaxsning sogʻligʻi holati haqidagi maʼlumotnoma tuziladi.

Parvozlardan harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajarish bilan ozod qilinishi yoki harbiy qism hududida yetti sutkagacha dam olish taqdim etilishi bilan uchuvchilik ishiga vaqtinchalik yaroqsizlik toʻgʻrisidagi xulosa chiqarilganda mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq maʼlumotnoma beriladi.

85. Tibbiy va ekspert hujjatlarini MHTK tomonidan koʻrib chiqilishi va nazorat qilinishi uchun taqdim etish tartibi:

uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz deb topilgan UTT HTM ga oʻqishga kirayotgan nomzodlarga UTT HTM huzuridagi TUK mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha harbiy taʼlim muassasasiga oʻqishga kirayotgan shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqalarini MHTKga taqdim etadi;

uchuvchilik ishi yoki uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz, uchuvchilik ishiga cheklangan ravishda yaroqli (birlamchi cheklanganda), parvozlarni boshqarishga (UUA operatori) yaroqsizligi toʻgʻrisidagi TUK xulosasi chiqarilganida mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma uch nusxada tibbiy va xizmat tavsiyanomalari bilan birgalikda taqdim etiladi;

barcha uchuvchilar tarkibi, parashutchilar, parvozlarni boshqarish, UUA operatorlari va UTT HTM kursantlariga kasalligi tufayli taʼtil berilganligi va parvozlardan ozod qilinganligi toʻgʻrisidagi xulosa chiqarilganda TUK MHTK ga nazorat qilish maqsadida mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq maʼlumotnomaning bir nusxasini taqdim etadi.

Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga oʻqishga (malaka oshirishga) yuborilayotgan harbiy xizmatchilarga mazkur Nizomning 8-ilovasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga oʻqishga (malaka oshirishga) chiqayotgan shaxsning sogʻligʻi holati toʻgʻrisidagi maʼlumotnomasi uch nusxada taqdim etiladi.

Mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma MHTK tomonidan koʻrib chiqiladi, TUK xulosasi esa tasdiqlanadi. TUK xulosalari muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan, kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga tayinlanayotgan, uchuvchilik ishiga yaroqli deb topilgan harbiy xizmatga majbur rezervdagi uchuvchilar tarkibiga, kasalligi tufayli taʼtil berilgan hamda Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga oʻqishga (stajirovkaga) yuborilayotgan barcha toifadagi harbiy xizmatchilarga asoslanishi zarur, shuningdek uchuvchilik ishi, uchuvchilik taʼlimi, parvozlar boshqaruvi, UUA operatorlari ishiga yaroqsiz, uchuvchilik ishiga cheklangan ravishda yaroqli deb topilgan harbiy xizmatchilarga esa MHTK tomonidan tasdiqlanishi lozim.

Harbiy gospital TUK tomonidan mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma va mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq maʼlumotnomani rasmiylashtirish muddati tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kunidan besh kundan oshmasligi lozim.

Ekspert hujjatlari (kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma va maʼlumotnomalari) MHTK tomonidan tasdiqlanganidan (asoslanganidan) soʻng yuridik kuchga ega boʻladi.

Harbiy tibbiy muassasa boshligʻi (TUK raisi) mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomani, mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq maʼlumotnomani, mazkur Nizomning 8-ilovasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga oʻqishga (malaka oshirishga) chiqayotgan shaxsning sogʻligʻi holati toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani tasdiqlangan (asoslangan) xulosa bilan birgalikda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning harbiy xizmatni oʻtayotgan harbiy qism komandiriga (muassasa boshligʻiga) yoki uni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yuborgan mansabdor shaxsga MHTK dan olgan kundan soʻng ikki kundan kechiktirmasdan joʻnatadi.

86. UTT HTM huzuridagi TUK faqatgina uchuvchilik taʼlimiga va UTT HTM ga oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topilgan shaxslar uchun mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yigʻilishlar bayonnomalari kitobini yuritadi. Boshqa holatlarda TUK xulosasi mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha harbiy taʼlim muassasasiga kirayotgan shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga, uning tibbiy kitobchasiga (UTT HTM ga oʻqishga kiruvchi nomzodlarning — tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqalariga) yoziladi, komissiya raisi va kotibining imzosi bilan tasdiqlanadi, UTT HTM muhri bilan muhrlanadi.

87. MHTK mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yigʻilishlar bayonnomalari kitobini faqatgina shu komissiya tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar uchun yuritiladi. MHTK ga kelib tushgan hujjatlarni koʻrib chiqib:

uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha harbiy taʼlim muassasasiga oʻqishga kirayotgan shaxslar mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq yaroqsiz deb topilgan nomzodlarning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqalarini, ularga TUK xulosasi yozilgan holda dastlabki saralash joylari boʻyicha tibbiy komissiyalarga (HTK, TUK ga);

TUK ning tasdiqlangan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomalari va asoslangan maʼlumotnomalari boshqa hujjatlar bilan birga tibbiy koʻrikdan oʻtkazgan TUK ga qaytarib yuboriladi.

MHTK tasdiqlamagan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomani uni tuzgan TUK ga tasdiqlanmaganligining sabablarini izohlagan holda hamda zaruriy koʻrsatmalar bilan qaytaradi.

MHTK ga xulosani nazorat qilish, tasdiqlash yoki qayta koʻrib chiqish uchun taqdim etilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma, maʼlumotnomalarni koʻrib chiqishda bayonnoma oʻrniga yakuniy xulosa matni, yigʻilishda ishtirok etgan komissiya raisi va aʼzolari (kamida ikki kishi) tomonidan imzolangan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma, maʼlumotnomalarning nusxalari qoldiriladi. Yuqorida koʻrsatilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma, maʼlumotnomalarning nusxalari MHTK da besh yil davomida saqlanadi, undan soʻng arxivga topshiriladi.

88. TUK ning kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomalari, maʼlumotnomalari oʻzida maxfiy maʼlumotlarni saqlamasligi zarur va ular maxfiy ilova qilinuvchi hujjatga nomaxfiy ilova sifatida joʻnatiladi, unda quyidagilar koʻrsatiladi: kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma qaytarilishi lozim boʻlgan harbiy qism (muassasa) manzili pochta indeksi, aviatsiya turi, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsni parvozlarni amalga oshirayotgan uchish apparatining turi, uchuvchining mutaxassisligi, lavozimi va berilgan malaka toifasi.

7-bob. Komissiyalararo davrida uchuvchilar tarkibini sogʻligʻi holatining tibbiy nazoratini tashkillashtirish

89. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazishlar oraligʻda (komissiyalararo davrda) uchuvchilar tarkibi ustidan tibbiy nazorat uchuvchilik ishining butun davri davomida amalga oshiriladi.

Komissiyalararo davrida uchuvchilar tarkibining (UTT HTM kursantlarining) va boshqa harbiy xizmatchilarning sogʻligʻi holati, jismoniy rivojlanganligi hamda ruhiy fiziologik tayyorgarligi ustidan tibbiy nazorat harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati boshligʻining zimmasiga yuklatiladi.

Tibbiy nazorat vazifalariga quyidagilar kiradi:

uchuvchilar tarkibining sogʻligʻi holati va ish qobiliyatidagi oʻzgarishlarni erta aniqlash, ushbu oʻzgarishlarni kasbiy faoliyat bilan bogʻliqligini aniqlash va kerakli davolash-profilaktika chora-tadbirlarini oʻtkazish;

uchuvchilar tarkibining sogʻligʻi holati va ish qobiliyatiga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi omillarni aniqlash va oʻrganish, ularni bartaraf qilish choralarini qabul qilish;

uchuvchilar tarkibining oʻziga xos shaxsiy psixologik-fiziologik xususiyatlarini oʻrganish;

uchuvchilar tarkibi, uchuvchilar ekipaji boshqa aʼzolarining notoʻgʻri harakatlarining sabablarini oʻrganish;

ish qobiliyatining pasayishi oqibatidagi xatoliklarni aniqlash;

shaxsiy yuklama meʼyorlarini belgilashda qoʻmondonlikka amaliy yordam koʻrsatish maqsadida harbiy xizmatchilarning turli parvozlarga chidamliligini oʻrganish;

mehnat qilish, dam olish va ovqatlanishni tashkillashtirishni oʻrganish.

90. Tibbiy nazorat jarayonida harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati boshligʻi yakka tartibda baholash, uchuvchilik ishiga cheklangan ravishda yaroqliligi, muntazam ravishda shifokor nazoratiga muhtoj degan xulosalari koʻzda tutilgan Kasalliklar jadvalining moddalari (moddalarining bandlari) boʻyicha uchuvchilik ishiga ruxsat etilgan harbiy xizmatchilarga alohida eʼtibor qaratishi zarur.

Ushbu holatlarda tibbiy koʻrikdan oʻtkazishlarning davriyligi harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati boshligʻi tomonidan belgilanadi, biroq chorakda bir martadan kam emas.

Tibbiy koʻrik natijalarini tibbiy kitobchaga yozganida harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati boshligʻi quyidagilarni aks etadi:

shikoyatlar;

koʻriklar orasida boshidan oʻtkazgan kasalliklar;

parvozlarga chidamliligi;

koʻrikning obyektiv maʼlumotlari.

Sogʻligʻi holatida oʻzgarishlar boʻlmasa parvozlarga ruxsat etish haqidagi xulosa chiqariladi.

Harbiy xizmatchilar harbiy qismga (muassasaga) taʼtil, xizmat safari va harbiy tibbiy muassasasidan (harbiy gospital, sanatoriy) davolanishdan qaytganidan soʻng tibbiy koʻrikdan oʻtkazish majburiy hisoblanadi.

Yangi aviatsiya texnikasini qayta oʻrganayotgan va harbiy qismga (muassasaga) yangi kelgan uchuvchilar tarkibi birinchi uch oyda harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati boshligʻining har oyda oʻtkaziladigan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Davriy tibbiy koʻrik natijalari tibbiy kitobchalarga kiritiladi.

Uchuvchilar tarkibi boshidan oʻtkazgan kasallik va shkastlanishlardan soʻng sogʻayganida uchuvchilik ishi (uchuvchilik taʼlimi, UUA boshqaruvi, parashut bilan sakrash va parvozlarni boshqarish) uchun ruxsat berish boʻyicha taxminiy muddatlari mazkur Nizomning 12-ilovasida koʻrsatilgan.

91. Navbatdagi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sanasidan olti oy oʻtganidan soʻng barcha harbiy xizmatchilarga terapevt va nevropatolog, tibbiy koʻrsatmalar boʻyicha esa boshqa mutaxassisliklar shifokorlari ishtirokida chuqurlashtirilgan tibbiy tekshiruv amalga oshiriladi.

Harbiy xizmatchilarning chuqurlashtirilgan tibbiy tekshiruvdan oʻtishiga ogʻiz boʻshligʻi sanatsiyasidan keyin ruxsat beriladi. Chuqurlashtirilgan tibbiy tekshiruv natijalariga koʻra harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati boshligʻi harbiy xizmatchilarning uchuvchilik ishiga ruxsat etish haqida xulosa chiqaradi.

92. UTT HTM kursantlari UTT HTM huzuridagi TUK oʻtkazgan birlamchi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sanasidan uch oy oʻtgandan soʻng terapevt, nevropatolog, jarroh, otorinolaringolog, oftalmolog va stomatolog ishtirokidagi tibbiy tekshiruvdan oʻtkaziladi. Keyinchalik tibbiy tekshiruvlar UTT HTM tibbiyot xizmati boshligʻi tomonidan har chorakda oʻtkaziladi.

93. Parvoz vaqtida jiddiy hodisalarga uchragan uchuvchilar tarkibi va UTT HTM kursantlari navbatdan tashqari chuqurlashtirilgan tibbiy tekshiruvdan oʻtkazilishi lozim, zarurat tugʻilganda keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan statsionar sharoitida davolanishga yuboriladi.

94. Oʻn ikki oy mobaynida asosiy taʼtildan foydalanmagan uchuvchilar, shturmanlar parvozlardan chetlashtiriladi hamda sanatoriyga yetti va undan ortiq sutkaga yuboriladi, keyingi ikki oydan koʻp boʻlmagan muddatga parvozlarga ruxsat beriladi. Ushbu muddat tugaganida harbiy xizmatchilarga joriy yilning asosiy taʼtili beriladi.

95. Harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati boshligʻining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, kasallanish va uchuvchilar tarkibini hamda UTT HTM kursantlarining kasbiga layoqatsizlik sabablarini oʻrganish, uchuvchilar tarkibining mehnat sharoitlari, turmush tarzi, dam olish va ovqatlanish xususiyatlarini oʻrganish, ularning sogʻligʻini saqlash va komissiyalararo davrida ish qobiliyatini oshirish yuzasidan chora-tadbirlarni ishlab chiqish boʻyicha ishini uslubiy boshqarish MHTK va HHMQ va HHK ATM shifokor-mutaxassislari tomonidan amalga oshiriladi.

8-bob. Yakuniy qoidalar

96. Mazkur Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgar boʻladi.

97. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati, Milliy gvardiyasi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Ichki ishlar vazirligi va Favqulodda vaziyatlar vazirligi bilan kelishilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 1-ILOVA

Majburiy laborator-instrumental tekshiruvlar

1-bob. UTT HTM va Qurolli Kuchlar Akademiyasiga kirayotgan nomzodlar uchun

1. Umumiy qon tahlili — kengaytirilgan.

2. Umumiy peshob tahlili.

3. Gijja tuxumlari va sodda organizmlarni aniqlovchi najas tahlili

4. “V” va “S” gepatitlarning (HVsAg, HCV) markerlarini aniqlovchi qon tahlili

5. Qonning RW (Vasserman reaksiyasi) tahlili.

6. Qonning OIV bilan zararlanishi toʻgʻrisida tahlili (OITS bilan qarshi kurash markazlaridan).

7. Qonning ALT, AST, umumiy oqsil va bilirubin (fraksiyalari bilan) tahlili.

8. Elektrokardiografiya (uchuvchilar tarkibiga, HDQ HTMga, Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi HTMga kirayotganlar uchun shu jumladan jismoniy zoʻriqish bilan).

9. FGDS.

10. Ichki aʼzolarning ultratovush tekshiruvi.

11. Koʻkrak qafasi aʼzolarining flyuorografiyasi (tekshiriluvchining familiyasi, ismi sharifi hamda tekshiruvning tartib raqami va oʻtkazilgan sana koʻrsatiladi).

12. Burun atrofi boʻshliqlari rentgenografiyasi (uchuvchilar tarkibi, HDQ HTMga, Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi HTMga kirayotganlar uchun).

13. Koriolis sinamasi yoki otolit reaksiyasi (uchuvchilar tarkibi uchun).

14. Moʻtadil darajadagi gipoksiyalarning chidamliligini ortostatik sinama bilan barotekshiruvi.

2-bob. Ambulator sharoitda uchuvchilar tarkibi, uchuvchilar ekipajining boshqa aʼzolari, UUA operatorlari, parashut bilan sakraydiganlar, parvozlar boshqaruvchilari va UTT HTM kursantlari uchun

1. Umumiy qon tahlili — kengaytirilgan.

2. Umumiy peshob tahlili.

3. Gijja tuxumlari va sodda organizmlarni aniqlovchi najas tahlili.

4. EKG shu jumladan tinch va jismoniy zoʻriqish holatda.

5. Koʻkrak qafasi aʼzolarining flyuorografiyasi

6. Burun atrofi boʻshliqlari rengenografiyasi.

3-bob. Statsionar sharoitda uchuvchilar tarkibi, uchuvchilar ekipajining boshqa aʼzolari, UUA operatorlari, parashut bilan sakraydiganlar, parvozlar boshqaruvchilari uchun va UTT HTM kursantlari uchun

1. Umumiy qon tahlili — kengaytirilgan.

2. Umumiy peshob tahlili.

3. Gijja tuxumlari va sodda organizmlarni aniqlovchi najas tahlili

4. Qonning ALT, AST, umumiy oqsil va bilirubin (fraksiyalari bilan) tahlili.

5. Qondagi qand miqdori (35 yoshda va koʻrsatmalar boʻyicha).

6. Koʻz ichi bosimini oʻlchash (35 yoshda va koʻrsatmalar boʻyicha).

7. EKG shu jumladan tinch va jismoniy zoʻriqish holatda.

8. Ikki proyeksiyada umurtqa pogʻonasining rentgenografiyasi (frontal va sagittal) ikki yilda bir marta (boshqa vaqtlarda koʻrsatmalar boʻlganda).

9. FGDS.

10. Ichki aʼzolarning ultratovush tekshiruvi.

11. Koʻkrak qafasi aʼzolarining flyuorografiyasi (tekshiriluvchining familiyasi, ismi sharifi hamda tekshiruvning tartib raqami va oʻtkazilgan sana koʻrsatiladi).

12. Burun atrofi boʻshliqlari rentgenografiyasi.

13. VEM-sinamasi (tredmil-test), EKG va arterial qon bosimining sutkalik monitoringi.

14. Rektomonoskopiya (40 yoshda va koʻrsatmalar boʻyicha).

15. Moʻtadil darajadagi gipoksiyalarning chidamliligini ortostatik sinama bilan barotekshiruvi samarali.

16. Gipervetilyatsiya va nafas ushlab qolish bilan sinama.

17. Gemodinamikani yozish bilan ortostatik sinamasi.

18. Vegetativ asab tizimining aniq maqsadga yoʻnaltirilgan tekshiruvlari.

19. Exoensefalografiya.

20. Bosh miya qon tomirlarini kontrastlash bilan magnitno-rezonans tomografiyasi.

21. Vestibulyar apparatini kumulyativ usullar bilan tekshirish.

22. Sentrifuga sinovlari.

23. Bosim ostida nafas olish bilan sinamalari.

24. Xushsizlik holatining yoʻqotish diagnostikasi uchun tananing pastki qismi dekompressiya sinamalari.

25. Avtomatik audiometriya oʻtkazish.

4-bob . Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari rezervidagi uchuvchilar tarkibi uchun

1. Umumiy qon tahlili (eritrotsitlarning choʻkish tezligi, leykotsitlar, gemoglobin, eritrotsitlar).

2. Umumiy peshob tahlili.

3. Gijja tuxumlari va sodda organizmlarni aniqlovchi najas tahlili.

4. EKG shu jumladan tinch va jismoniy zoʻriqish holatda.

5. Koʻkrak qafasi aʼzolarining flyuorografiyasi.

6. Burun atrofi boʻshliqlari rengenografiyasi.

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 2-ilova

TUK shifokor mutaxassislar xonalarining jihozlanishi lozim boʻlgan dori vositalari va tibbiy anjomlarining

1-bob. Shifokorlarning tibbiy buyumlari, apparatlari va anjomlari:

Antropometriya xonasi: boʻy oʻlchagich — 1 dona, tibbiy tarozi — 1 dona, quruq portativli spirometr — 1 dona, qoʻl dinamometri (yassi prujinali) — 1 dona, oyoq kuchini oʻlchovchi dinamometr — 1 dona, santimetr oʻlchov birliklari bilan belgilangan oʻlchov tasmasi — 1 dona; burchak oʻlchagich — 1 dona; sfigmomonometr — 1 dona.

Terapevt xonasi. 1 dona sfigmomonometr; 1 dona stetofonendoskop; 1 dona sekundomer; 5 dona til uchun ishlatiladigan qoshiqcha; 6 dona harorat oʻlchagich; 1 dona buyraksimon emalli togʻora; 1 dona elektrokardiograf .

Nevrapotolog xonasi: 1 dona nevrologik bolgʻacha, 5 dona til uchun ishlatiladigan qoshiqcha, santimetr oʻlchov birliklari bilan belgilangan oʻlchov tasmasi 1- dona; 1 dona buyraksimon emalli togʻora.

Jarroh xonasi: 1 dona stetofonendoskop; burchak oʻlchagich 1 dona; santimetr oʻlchov birliklari bilan belgilangan oʻlchov tasmasi 1- dona; 1 dona negataskop.

Otolaringolog shifokori xonasi: audiometr 1 komplekt; 50 ml hajmdagi banka 5 dona; 180 ml hajmdagi quloq yoʻllarini ochuvchi ballon 1 dona; egiluvchan shtativli stol chirogʻi 1 dona; emallangan qopqoqli tibbiyot idishchasi 1 dona; halqum uchun paxta ushlagich 5 dona; katta yigʻiluvchi lupa 1 dona; quloq manometri 1 dona; bir tarafi oʻtkir uchli 14 sm li jarrohlik qaychisi 1 dona; uzunligi 15 sm li anatomik pinset 1 dona; qovurgʻasimon egik quloq pinseti 1 dona; emallangan choynakcha 1 dona; kukun puflagich 2 dona; peshona reflektori 1 dona; quloq voronkalari № 1, 2, 3, 4 — 2 jamlanmasi; pnevmatik quloq voronkasi 1 dona; diafanaskop 1 dona; diametri 16 mm li halqum oynalari 2 dona; diametri 21 mm li halqum oynalari 2 dona; diametri 25 mm li halqum oynalari 2 dona; diametri 8 mm li burun xalqum oynasi 2 dona; qisqa qisqichli burun oynasi 5 dona; qisqich uzunligi 40 mm li burun oynasi 2 dona; qisqich uzunligi 60 mm li burun oynasi 2 dona; Voyachek konussimon quloq zondi 1 dona; Voyachek tugmasimon quloq zondi 1 dona; Voyachek tugmasimon burun zondi 1 dona; quloq oʻymali quloq zondi 3 dona; burun gaymoridal boʻshligʻini teshish uchun Kulikov ignasi 3 dona; 128 tebranishli kamerton 1 dona; 1024 tebranishli kamerton; spirt lampa; til oxirini koʻrish uchun qoshiqcha 1 dona; tilni koʻrish uchun metal qoshiqcha 25 dona; xalqum ichini yuvish uchun shprits 1 dona; boʻshliqlarni yuvish uchun hajmi 150 ml li shprits 1 dona; qopqogʻi moslashtirilgan shpanglast 1 dona; Barani stuli 1 dona; sekundomer 2 dona; tibbiy jihozlar uchun stol 1 dona; halqum oynasi uchun ushlagish 3 dona; quloq ichiga havo haydovchi asbob 1 dona.

Stomatolog xonasi: stomatologik kreslo 1 toʻplam; 4 burchakli qopqogʻli emallangan tibbiy idishchalar 13 dona; tish oynachalari 25 dona; tish oynachalari uchun ushlagich 25 dona; burchak ostida egilgan zondlar 25 dona; tishlar uchun bukilgan pinset 25 dona; hajmi 250 ml boʻlgan qopqogʻi moslashtirilgan shisha idish 1 dona; hajmi 50 ml li pukagi moslashtirilgan shpanglast 4 dona; elektoroodontodiagnostika uchun apparat 1 dona; manipulyatsiya uchun stol 1 dona.

Oftalmolog xonasi: jadvallarni bir xil yoritish uchun apparat (Rota) 1 dona; tungi koʻrish oʻtkirligini tekshirish uchun ADM yoki Semikop asbobi 1 dona; kanyulalar (koʻz yosh kanalini yuvish uchun 3 koʻrinishda ignalar (6 donadan iborat toʻplam) 1 toʻplam; koʻz qovoqlarni koʻtaruvchi katta qisqich 2 dona; konussimon koʻz yosh kanali zondi (3 donadan iborat toʻplam) 1 dona; oftalmoskopiya uchun reflektorli chirok 1 dona; tirkishli chirok transformator bilan SHL-56 1 dona; kvadrat yoki dumalok oynali skiaskopik chizgʻich 1 dona; oftalmometr 1 dona; oftalmoskop 2 dona; qoʻl elektrik oftalmoskopi 1 dona; stol perimetri yoritgichi bilan PNE-1 -1 dona; kurish oʻtkirligini aniqlash uchun jadval (Sivsev-Golovin) 2 dona; rang ajratish sezgisini aniklash uchun jadval (Rabkin VIII-IX) 1 toʻplam; koʻrish oʻtkirligi pasayganligini tekshirish Polyak belgilari va nazorat jadvali 1 dona; optik oynalar toʻplami 1 toʻplam; 0.1 dan past boʻlgan koʻrish oʻtkirligini tekshirish uchun Polyak optotip toʻplami 1 toʻplam; koʻzga tomchi tomiziladigan pipetka 4 dona; boshni fiksatsiya qilish uchun ushlagich 1 dona; oʻqish uchun sinamali shirift 1 dona; yaqindagi nuqtani yaqqol koʻrishni, akkomadatsiyani aniqlash uchun toʻplam 1 dona; anomaloskop GOI, refraktometr 1 dona; “Rang aniqlash uchun test”, PBI-1 toʻplam; masafodan koʻrishni tekshirish uchun oʻlchagich 1 dona.

Dermatolog xonasi : 2 tavaqali lupa 1 dona.

2-bob. Sarf qilinadigan tibbiyotga oid maxsulotlar.

Dori-darmonlar (1 kunda 30 ta tibbiy koʻrikdan oʻtuvchi uchun) — eritmalar: dikain 0,25 % - 2,0; furatsillin 1:1000 - 100,0; atropin 1% - 10,0 (atropin 1:5000 - 5,0), koʻz tomchilari № 2, pilokarpin 1% -2,0, ammiak 10% - 5,0, yod 5% - 5,0, texnik etil spirti (gidrolizga uchragan) — 50,0, briliant koʻki suvli eritmasi 1% - 10,0.

Tekshiruv oʻtkazish uchun standart eritmalar:

a) xid sezishni tekshirish uchun — 5,0 ml 0,5% sirka kislotasi eritmasi, 5,0 toza vino spirti, valeriananing 5,0 spirtli eritmasi, 10,0 ml 10% ammiak eritmasi;

b) taʼm bilishni tekshirish uchun — 5,0 ml dan 5%, 10%, 40% shakar eritmalari, 5,0 ml dan 2%, 4%, 5%, 10% tuzli eritmalari, 5,0 ml dan 0,01%, 0,02%, 0,03% limon kislotalari.

Sarf qilinadigan boshqa tibbiy mulk:

Gigroskopik paxta, xaltachalarda steril salfetkalar - 3 dona, rezinali qoʻlqoplar - 15 juft, tibbiy vazelin - 50,0 gram, vazelinli yogʻ — 100,0, leykoplastr — 1 dona, 5,0 shprits — 10 dona, 10,0 shprits — 5 dona, steril paxta — 500,0 gram, steril bint — 4 dona, 500 ml 70% spirt, taxtali qoshiqcha (shpatel) — 100 dona, bikslar — 4 dona va dezinfeksiyalovchi vositalar, buyum oynasi — 30 dona, elektrokardiograf uchun diagramali qogʻoz — 5 oʻram, audiograma qogʻozchalari — 30 dona.

3-bob. Shoshilinch yordam uchun kerakli dori vositalari

Steril eritmalar:

1) 1,0 ml 0,1% adrenalin — 3 ampula;

2) 1,0 ml 1% dimedrol — 10 ampula;

3) 30 mg prednizolon — 2 ampula;

4) 2,0 ml 2% papaverin gidroxlorid — 10 ampula;

5) 1,0 ml 1% dibazol — 10 ampula;

6) 5,0 ml 25% magneziy sulfat — 3 ampula;

7) 2,0 ml 50% analgin — 10 ampula;

8) 5,0 ml 0,5% novakain — 10 ampula;

9) 10,0 ml 2,4% eufillin — 3 ampula;

10) 10,0 ml 10% kalsiy xlor — 3 ampula;

11) yodning 5% spirtli eritmasi — 100,0 ml;

12) brilliant koʻkining 1% spirtli eritmasi — 100,0 ml;

13) validol tabletkasi — 20 dona;

14) furatsillin tabletkasi — 20 dana;

15) 20,0 ml 10% ammiak eritmasi;

16) arslonquyruq (pustirnik) damlamasi — 2 flakon.

4-bob. Xoʻjalik anjomlari

Tibbiy xalatlar, shifokorlar va boshqa tibbiyot xodimlari soniga qarab — sochiqlar, alohida sochiqlar, yuz-qoʻl yuvgich, qoʻllarni yuvish uchun choʻtkalar, har bir shifokorlar xonasi uchun sovunlar, farfor tarelkalar — 4 dona, sirli togʻora, spirt yoqish idishchasi, parda, tibiyot kushetkalari — 6 dona, stollar, stullar, kiyim va xalatlarni osish uchun ilgak, dorilar va asboblarni saqlash uchun shkaf, koʻrsatgich, xona termometrlari. Oʻquv qurollari.

Tibbiy-uchuvchik komissiyalarining ishini tashkillashtirishda xalatlar, sochiqlar, yopingʻichlar, sovunlar, dezinfeksiya vositalari, kerakli dori-darmon va oʻquv qurollari bilan taʼminlanishi oʻsha harbiy qism, Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi harbiy gospitallari va harbiy-taʼlim muassalari zimmasiga yuklatiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 3-ILOVA

Kasalliklar va jismoniy nuqsonlar jadvali hamda alohida moddaga beriladigan sharhlar

Kasalliklar va jismoniy nuqsonlar jadvali bu uchuvchi, kursant va uchuvchilar tarkibini tayyorlash harbiy taʼlim muassasalariga kirayotgan nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish paytida ekspert masalalarini yechish uchun asos hisoblanadi. Ammo bunda TUK ning faoliyatida uchraydigan barcha holatlar koʻrsatilmagan. Toʻgʻri ekspert xulosasini chiqarish toʻliq klinik-fiziologik tekshiruvlar, maxsus usullar bilan oʻtkaziladigan tekshiruvlarning natijalarini sifatli tahlil qilinishi bilan birgalikda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning uchuvchilik faoliyatining aniq xususiyatlarini inobatga olgan holda amalga oshiriladi.

1-bob. Yuqumli va parazitar kasalliklar

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 1 Ichakning yuqumli kasalliklari, bakteriyali zoonozlar, boshqa bakterial kasalliklar, teri toshmalari bilan kechadigan virusli kasalliklar, boʻgʻim oyoqlilar orqali yuqadigan virusli va boshqa kasalliklar (markaziy asab tizimining yuqumli kasalliklari bundan mustasno), virus va xlamidiyalar chaqiradigan boshqa kasalliklar, rikketsiozlar, boshqa yuqumli va parazitar kasalliklar: a) davolab boʻlmaydigan yoki davolanishi murakkab boʻlgan Yaroqsiz b) oʻtkir yoki surunkali kasalliklar xurujidan keyingi faoliyatning vaqtincha buzilishlari Nomzodlar — yaroqsiz, kursantlar — ozod qilish Parvozlardan ozod qilish yoki taʼtil, harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajargan holda, xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish

Moddaning “a” bandiga qiyin davolanadigan hamda qayta qoʻzgʻalishga moyil surunkali infeksion va parazitar kasalliklar:

brutsellyozning surunkali, qaytalanuvchi shakllari;

trixotsefalyoz, amebiaz va bezgakning yaqqol klinik alomatlar bilan kechayotgan surunkali shakllari;

qorin tifi, paratiflar va salmonellyozlarning qaytalanuvchi, asoratli shakllari;

surunkali dizenteriya;

ichki aʼzolarning zararlanishi hamda markaziy asab tizimidagi oʻchoqli oʻzgarishlar bilan kechayotgan sitomegalovirus, oddiy gerpes virusi va toksoplazmoz kasalliklari;

exinokokkoz (jarrohlik usuli bilan davolanishdan bosh tortganda yoki davolash ijobiy natija bermaganda).

Brutsellyozning oʻtkir septik shaklini, amebiazning ogʻir va surunkali qaytalovchi shaklini, virusli gepatitning ogʻir shaklini hamda asoratlaridan qatʼiy nazar qaytalagan holda uzoq kechadigan oʻrtacha ogʻirlikdagi gepatitning “B”, “S”, “D”, “F”, “G” turlarini, gepatitning “A” va “E” turlarini asoratlar bilan oʻtkazgan harbiy xizmatchilar uchuvchilik ishiga va uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz deb topiladilar. Mazkur bandga asosan kasallikning kechish darajasidan qatʼiy nazar ikki va undan ortiq ijobiy markerlari mavjud boʻlgan mikst gepatit yoki gepatitning delta turi bilan kasallanganlar harbiy xizmatga yaroqsiz deb topiladi.

Mazkur bandga dizenteriya va qorin tifi (paratiflar) bilan kasallangan yuqumli kasallik qoʻzgʻatuvchilarning turgʻun tashuvchilari ham kiradi.

Moddaning “b” bandi statsionar sharoitda davolangandan soʻng bemorda umumiy astenizatsiya, holsizlik va oziqlanishdagi buzilishlar saqlangan, faoliyatiga oid buzilishlar mavjud boʻlgan oʻtkir yuqumli, parazitar kasallik va intoksikatsiyalardan keyingi holatlarni nazarda tutadi. Qolgan oʻzgarishlar turgʻunligini baholash va uchuvchilar tarkibining professional ish qobiliyatining toʻliq qayta tiklanishi uchun bir oydan kam boʻlmagan muddat kerak boʻlgan holatlarda kasallik boʻyicha taʼtilga yoki parvozlardan (30 dan 60 sutkagacha) ozod qilish xulosasi beriladi. Qolgan holatlarda harbiy xizmat majburiyatlaridan ozod qilish taqdim qilinadi.

Yengil va oʻrta ogʻir turdagi virusli gepatit “A” va “V” oʻtkazgan shaxslarning uchuvchilik ishiga qayta tiklanish maqsadida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, davolanish tugaganidan soʻng 12 oydan kam boʻlmagan muddatdan keyin amalga oshirish mumkin. “S” gepatiti bilan kasallanib oʻtganlar qayta tiklanishga qoʻyilmaydi.

Virusli gepatit “V” turining yuzaki antigeni virusiga qarshi antitanachalar aniqlanganda, yashirin holda kechayotgan surunkali gepatitni istisno qilish maqsadida tekshiruv oʻtkazish uchun asos boʻla oladi. Jigar faoliyatidagi va klinik buzilishlar mavjud boʻlmagan surunkali virusli gepatit bilan xastalangan uchuvchilar shaxsiy tarkibi IV,V,VI ustunlar buyicha yaroqli deb topiladi, klinik alomatlar yoki tahlilxona tekshiruvlarida oʻzgarishlar (jigar fermentlari va boshqa biokimyoviy koʻrsatkichlarning meʼyordan oshishi) paydo boʻlganda esa bu toifadagi bemorlar moddaning “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Oʻtkir dizenteriya oʻtkazgan shaxslarga kasallik tufayli taʼtil, keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan taqdim qilinadi.

UTT HTM kursantlariga xizmat majburiyatlaridan ozod qilish, sinf mashgʻulotlariga qatnashish bilan sogʻligi tiklanishi va uchuvchilik taʼlimiga qaytishi uchun 30 va undan ortiq sutkaga taqdim qilinadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 2 Nafas aʼzolarining sil kasalligi : a) faol, mikobakteriyalarning ajralishi (ajralishsiz) va ( yoki ) oʻpka toʻqimasidagi yemirilishlar bilan kechadigan , kasallikning faolligi kamayishi Yaroqsiz b) klinik davolangandan soʻng vaqtinchalik faoliyat buzilishlari, faolligi yoʻq, faollik belgilari uch yildan ortiq boʻlmagan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi:

oʻpka silining barcha faol rivojlanuvchi shakllari, yemirilish bilan (kaverna);

oʻpka silining mikobakteriyalar ajralishi bilan kechadigan barcha turlari shuningdek, fistulali bronxoadenit va bronxlarning sil bilan zararlanishi;

oʻpka silining barcha abatsillyar turlari, faol sil belgilari mavjud boʻlgan moʻtadil ifodalangan belgilari bilan kechadigan turlari;

sil kechish turlaridan qatʼiy nazar, sunʼiy pnevmotoraks boʻlsa;

agar sil asoratlari (oʻsish, siljish) nafas olish va qon aylanish faoliyatining buzilishiga olib keladigan, silning nofaol kechishi;

sil tufayli oʻpkaning, oʻpka boʻlagi yoki segmentining jarrohlik yoʻli bilan olib tashlangandan keyingi asoratlari;

oʻpka sili bilan ogʻrigan bemorlarning barchasi Mudofaa vazirligi MHKG ning ftiziatriya boʻlimida statsionar sharoitda davolanadi, TUK tomonidan keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazilish sharti bilan.

Moddaning “b” bandiga zararlanishning chegaralanishi, unchalik katta boʻlmagan oʻchoqlar, shuningdek klinik tuzalishdan keyingi vaqtinchalik faoliyatning buzilishi bilan kechadigan chegaralangan sklerozlanishlar, oʻchoqlarning ohaklanishi, induratsion maydonlar, plevralarning fibroz oʻzgarishlari (chandiqlar, shvartalar) koʻrinishida kechadigan holatlarni oʻz ichiga oladi.

Mazkur bandni qoʻllashga quyidagilar asos boʻladi: oʻpkalarning rentgenologik tekshiruvlardagi turgʻun oʻzgarishlari, ohaklanishlar, fibrozli oʻzgarishlar boʻlaklararo teshiklar, shuningdek antibakterial davolash muolajalaridan keyin uch yil davomida nafas olishning buzilishisiz kasallikning klinik belgilarining namoyon boʻlmasligi.

Alohida holatlarda, ilk bor rentgenologik tekshiruvlarda oʻpkalarda oʻchoqli oʻzgarishlar aniqlanib, sil kasalligining hech qanday yaqqol klinik belgilarining rivojlanishi kuzatilmasa va maxsus davolanishdan soʻng oʻzgarish yoʻqolsa yoki fibroz bilan tuganlansa, davolanishdan soʻng 2 yil oʻtgandan keyin kasallikning rivojlanishi kuzatilmasa uchuvchilar tarkibi uchuvchilik ishini bajarishga ruxsat berilishi mumkin

Silning barcha turlari UTT HTMda tahsil olish uchun toʻsqinlik qiladi. Alohida petrifikatlar mavjudligi ushbu moddani qoʻllash uchun asos boʻlmaydi hamda uchuvchilik ishiga va uchuvchilik taʼlimiga toʻsqinlik qilmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 3 Boshqa aʼzo lar va tizimlarning sil kasalligi: Yaroqsiz

Moddada ichki aʼzolar (oʻpkadan tashqari) va terining sil bilan cheklangan zararlanishi, shuningdek kasallikning kechishi, tarqalishi, muddati va oqibatidan qatʼiy nazar aʼzolar va tizimlarning qoʻshma zararlanishi koʻzda tutilgan.

Sil bilan kasallangan buyraklar jarrohlik amaliyoti bilan olib tashlangandan soʻng barcha ustunlar boʻyicha uchuvchilar tarkibi uchuvchilik ishiga yaroqsiz hisoblanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 4 Moxov Yaroqsiz

Moxov tashxisi qoʻyilganda, uchuvchilar tarkibi zudlik bilan statsionar sharoitda tekshiruvga yuboriladi. Moxov kasalligi tashxisi tasdiqlanganda bu shaxslar uchuvchilik ishiga va harbiy xizmatga yaroqsiz hisoblanadi, shuningdek harbiy hisobdan chiqarilib, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining mahalliy organlariga topshiriladi. Tegishli sogʻliqni saqlash organi tomonidan hisobga olingan moxov bemorning oila aʼzolari boʻlgan shaxslar uchun shu modda qoʻllanilib, uchuvchilik ishiga va uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 5 Odam immuniteti tanqisligi virusi chaqiradigan kasallik : Yaroqsiz

Odam immuniteti tanqisligi virusi (OITV) chaqiradigan kasallikning klinik darajasidan qatʼiy nazar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsga uchuvchilik taʼlimiga va uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb xulosa beriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 6 Zaxm va asosan jinsiy yoʻl bilan yuquvchi boshqa kasalliklar : a) zaxm Yaroqsiz b ) boshqa jinsiy yoʻl bilan yuqadigan infeksiyalar Yaroqsiz Davolanishi lozim

Moddaning “a” bandiga zaxmning barcha turlari kiradi. Zaxm aniqlanganda harbiy xizmatchilar zudlik bilan statsionar sharoitida davolanish uchun yotqiziladi. Uchuvchilar tarkibi davolanish mobaynida, shuningdek davolanish kurslari oraligʻida uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topiladilar. Uchuvchilik ishiga toʻliq davolangandan soʻng tiklanishi mumkin.

Barcha mahsus davolash muolaja kurslarini qabul qilgandan soʻng qaytadan uch marotaba serologik tekshiruvlarning manfiy natija berishi davolanganlik mezoni deb hisoblanadi.

Ichki aʼzolar, suyaklar va asab tizimining zaxm bilan zararlanishida ular faoliyatining zararlanishi darajasiga muvofiq kasalliklar jadvalining tegishli Moddasi bilan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Soʻzakning barcha turlari yumshoq shankr va boshqa jinsiy yoʻl bilan yuquvchi yuqumli kasalliklarni davolash statsionar sharoitda olib boriladi. Tanosil kasallik klinik belgilarining yoʻqligi va laborator tekshiruvlarda uch marotaba qayta manfiy natija davolanganlik mezoni hisoblanadi.

Birlamchi serologik manfiy zaxmning davolanishi uchuvchilik ishiga tiklash uchun tibbiy koʻrikdan oʻtkazish davolash tugagandan soʻng oʻn ikki oydan erta boʻlmagan muddatda, birlamchi serologik musbat zaxmdan davolangandan soʻng — uch yil muddatdan soʻng tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi mumkin.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 7 Mikoz lar : a) chuqur mikozlar, koʻp qaytalanuvchi tarqalgan dermatofitiyalar, uchuvchilik liboslari va anjomlarini kiyganda qiyinchiliklar yaratadigan holatlar Yaroqsiz Davolanishi lozim b) chegaralangan kam qayta qoʻzgʻaluvchi dermatofitiyalar, uchuvchilik liboslari va anjomlarni kiyganda qiyinchiliklar yaratadigan holatlar Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Uchuvchilar tarkibidan teri zamburugʻ kasalliklari (aktinomikoz, ichki aʼzolar kandidozi, koksidoidoz, gistoplazmoz, blastomikoz, sporotrikoz, xromanikoz, feomikotik absess, mitsetoma, dermatofitiya) aniqlansa zudlik bilan izolyatsiya qilinishi va gospitalning dermatovenerologiya boʻlimiga davolanish uchun yotqizilishi lozim, u bilan aloqada boʻlganlar tekshirish va kuzatilishi lozim. Teri zamburugʻ kasalligi yoki teri leyshmaniozi bilan davolangan uchuvchilar uchuvchilik ishiga yaroqli hisoblanadilar, biroq ambulator sharoitda olti oy davomida dermatolog nazoratida turishi lozim.

Mazkur moddada koʻrsatilgan terining zamburugʻli kasalliklari bilan takroran statsionar sharoitda davolanish samara bermagan chaqiriluvchi va harbiy xizmatchilar kasalliklar jadvalining 62-moddasi “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Mikoz tashxisi tahliliy tekshiruvlar bilan tasdiqlanishi lozim.

2-bob. Oʻsmalar

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 8 Xavfli oʻsmalar : a) barcha xavfli oʻsmalar va birlamchi oʻsmalar regionar metastazlar bilan radikal olingandan keyingi holat, sitologik yoki nur bilan davolanishdan keyingi holatlar Yaroqsiz b) pastki lab oʻsmasi yoki teri oʻsmalarining metastazi Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Harbiy xizmatchilar jarrohlik amaliyotidan soʻng, sitostatik yoki nur terapiyasidan soʻng davo muolajalari natijasidan va xavfli oʻsma tarqalishi jarayonidan qatʼiy nazar ushbu moddaning “a” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Pastki lab va teri xavfli oʻsmalarining qaytalanishi va metastazlar berishida ushbu moddaning “a” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Kasalliklar jadvalining II — V ustunlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar pastki lab va teri xavfli oʻsmalari boʻyicha davo muolajalari tugagandan soʻng oʻn ikki oydan keyin uchuvchilik ishiga yaroqli deb topilishi mumkin.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 9 Xavfsiz oʻsmalar ( bosh va orqa miya oʻsmalari bundan mustasno) , in situ oʻsmalar : a) aʼzolarning faoliyati buzilishi bilan yoki uchuvchilik liboslari va anjomlarni kiyganda harakatlanishni qiyinlashtiradigan Yaroqsiz b) aʼzolarning faoliyati buzilishsiz yoki uchuvchilik liboslarini va anjomlarni kiyganda harakatlanishni qiyinlashtirmaydigan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli v) jarrohlik amaliyotidan keyingi faoliyatning vaqtincha buzilishi Nomzodlar- yaroqsiz Parvozlardan ozod qilish yoki taʼtil, harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajargan holda xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish

Kursantlar va uchuvchilar tarkibiga zaruriyat boʻlganda jarrohlik amaliyoti bilan davolanish tavsiya qilinadi. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs xavfsiz oʻsma bilan jarrohlik yoʻli bilan davolanishdan bosh tortsa yoki jarrohlik amaliyoti kutilgan natija bermasa mazkur moddaning “a” bandi bilan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Moddaning “b” bandiga uchuvchilik liboslari yoki anjomlarini kiyishda xalaqit qilmaydigan xavfsiz oʻsmalar — lipomatoz, soʻgalli va pigmentli nevuslar, dermoidli kistalar, xondromalar kiradi.

Ichki aʼzolar, tayanch-harakat tizimlari xavfsiz oʻsmalarini jarrohlik yoʻli bilan oldirgan harbiy xizmatchilar oʻtkazilgan davolanishdan bir yildan kam boʻlmagan muddatdan soʻng, statsionar tekshiruvdan va tibbiy koʻrikdan oʻtkazilgandan keyin uchuvchilik ishiga ruxsat berilishi mumkin.

Tayanch-harakat tizimi va boshqa tizimlar faoliyati buzilishlari bilan kechadigan suyaklarning xavfsiz oʻsmalari majud boʻlgan shaxslar, shuningdek jarrohlik amaliyoti bilan davolanishdan bosh tortgan yoki jarrohlik yoʻli bilan davolash yaxshi natija bermagan holatlarda kasalliklar jadvalining tegishli Moddasi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Xavfsiz oʻsmalarni jarrohlik yoʻli bilan davolagandan keyin, faoliyat toʻliq qayta tiklanishi uchun bir oydan kam boʻlmagan muddat kerak boʻlgan holatlarda mazkur moddaning “v” bandi asosida kasallik tufayli taʼtil beriladi. Boshqa holatlarda parvozlardan ozod qilish taqdim qilinadi, harbiy xizmat boshqa majburiyatlarni bajarish va keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan yoki xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilinadi.

3-bob. Qon, qon yaratuvchi aʼzolarning kasalliklari va immunitet mexanizmini jalb qiluvchi alohida buzilishlar

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 10 Qon, qon yaratuvchi aʼzolarning kasalliklari va immunitet mexanizmini jalb qiluvchi alohida buzilishlar a) qon yaratish va immun tizimidagi oʻzgarishlar bilan Yaroqsiz b) tizimli boʻlmagan qon kasalligidan keyingi faoliyatining vaqtincha buzilishlari yoki davolash yakunlangandan keyingi holatlar Yaroqsiz Parvozlardan ozod qilish yoki taʼtil, harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajargan holda xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish Yaroqli

Qon tizim kasalliklariga gumon qilingan uchuvchilar tarkibidagi harbiy xizmatchilar statsionar sharoitda tibbiy tekshiruv va davolanish uchun yuboriladi.

Moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi: tizimli boʻlmagan qon kasalliklaridan kelib chiqqan kamqonlik, leykopeniya, turli etiologiyali trombotsitopeniya hamda hujayra va gumoral immunitetning kam ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan immunitet tanqisligiga (OITV kasalliklari bundan mustasno) ovqatlanishning kamayishi kuzatilmagan, mehnat qobiliyati saqlangan uchuvchilar tarkibiga vaqtinchalik uchuvchilik ishiga yaroqsizlik toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

Uchuvchilar tarkibi mehnat qobiliyatining toʻliq tiklanishi, gemolitik va immunologik koʻrsatkichlarning meʼyori uchun 2 (ikki) haftadan koʻp vaqt lozim boʻlgan hollarda kasallik tufayli taʼtilga muhtojlik yoki harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajargan holda uchuvchilik ishidan ozod qilish toʻgʻrisida xulosa mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha chiqariladi.

4-bob. Endokrin tizimining kasalliklari, oziqlanish va Modda almashinuvining buzilishlari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 11 Eutireoid boʻqoq : a) yaqin atrofda joylashgan aʼzolar faoliyatining buzilishiga olib keluvchi va uchuvchilik liboslari va anjomlarni kiyganda qiyinchiliklar keltirib chiqaruvchi Yaroqsiz b) uchuvchilik liboslari va anjomlarni kiyganda qiyinchiliklar keltirib chiqarmaydigan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli v) jarrohlik amaliyotidan keyingi faoliyatning vaqtincha buzilishi Parvozlardan ozod qilish yoki taʼtil, harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajargan holda, xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish

Buqoqning oʻlchamlari koʻrinarli oʻlchamda (qalqonsimon bezning diffuz kattalashuvi II darajasi, shuningdek buqoqning tugunli barcha turlari) boʻlishi jarrohlik yoʻli bilan davolashga koʻrsatma hisoblanadi. Jarrohlik yoʻli bilan davolangandan soʻng uchuvchilik ishiga yaroqlilik jarrohlik yoʻli bilan davolanish natijalariga bogʻliq boʻladi, ammo jarrohlik yoʻli bilan davolangandan soʻng 3 oygacha uchuvchilik ishidan ozod etiladi. Jarrohlik yoʻli bilan davolanishdan bosh tortgan uchuvchilar tarkibi, moddaning “a” bandi bilan tibbiy koʻrikdan oʻtkazilib uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topiladi.

0- va I-darajali endokrin buzilishlar boʻlmagan buqoq kasalliklar jadvalining II — VI ustunlari boʻyicha uchuvchilik ishiga qarshi koʻrsatma hisoblanmaydi.

Endokrin buzilishlar bilan kechadigan buqoq bilan kasallangan uchuvchilar tarkibi kasalliklar jadvalining 12-moddasi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Mazkur moddaning “v” bandi jarrohlik amaliyotidan keyingi kasallik tufayli taʼtilni keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan nazarda tutadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 12 Endokrin tizimining boshqa kasalliklar, ovqat lanish va Modda almashinuvining buzilishlari: a) yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz b) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli v) alimentar semizlikning I darajasi Yaroqsiz Parvozlardan harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajarish bilan ozod etish Yaroqli

Endokrin tizimi tomonidan faoliyat buzilishlari aniqlangan uchuvchilar tarkibi statsionar sharoitda tekshiruvlardan oʻtkaziladi va davolanadi.

Endokrin buzilishlar bilan kechadigan buqoq kasalligi aniqlangan uchuvchilar tarkibi uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topiladi. Qalqonsimon bezning yengil darajadagi buzilishi ijobiy natija bilan davolangan uchuvchilar tarkibi davolash muolajalari tugagach olti oydan soʻng mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar. Qalqonsimon bez faoliyatining pasayishi aniqlanganda uchuvchilar tarkibini uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb xulosa chiqariladi.

Uchuvchilar tarkibida boshqa endokrin bezlarning kasalliklari aniqlansa (feoxromotsitoma, Itsenko-Kushing sindromi, qandli diabet) faoliyat buzilishi darajasidan qatʼiy nazar uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topiladi.

UTT HTMga kirayotgan nomzodlar va I-II bosqich kursantlari alimentar semizlikning barcha darajasida uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz deb topiladi. Alimentar semizlikning II — IV darajalarida mazkur moddaning “a” bandi boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb xulosa chiqariladi.

Moddaning “b” bandiga yurak qon-tomir tizimining faoliyati yaxshi saqlangan holdagi semizlikning I darajasi, oziqlanish yetishmovchiligi kiradi. Uchuvchilar tarkibi va UTT HTMning III-IV bosqichlari kursantlarida oziqlanish yetishmovchiligining kelib chiqish sabablarini aniqlash uchun statsionar sharoitda tekshiriladi.

Oziqlanish holatini baholash uchun tana vazni indeksidan (hujjat matni davomida — TVI, deb yuritiladi) foydalaniladi, u quyidagi ifoda yordamida aniqlanadi:

TVI = tana vazni (kg) boʻy oʻlchamining kvadrati (m)

Boʻy va tana vaznining meʼyordagi hamda oziqlanish buzilishlaridagi nisbati “Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlar aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi” Nizomning 4-ilovasida keltirilgan.

Uchuvchilar tarkibida Modda almashinuvi buzilishining boshqa belgilari aniqlanmagan holda faqat tana vaznining meʼyor koʻrsatkichlarida 10% gacha aniq boʻlishi semizlik tashxisini qoʻyishga asos boʻlmaydi, komissiyalararo davrida ularga lipidlar almashinuvini meʼyoriy koʻrsatkichlarga keltirish uchun davolash-sogʻlomlashtirish chora-tadbirlari oʻtkaziladi.

5-bob. Ruhiy va xulq-atvorning buzilishlari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 13 Organik ruhiy buzilishlar : a) yaqqol va moʻtadil turgʻun ifodalangan ruhiy buzilishlarda Yaroqsiz b) bosh miyaning oʻtkir kasalliklar va bosh miya jarohatidan keyingi turgʻun kompensatsiya boʻlgan buzilishlarda Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Mazkur modda bosh miyaning shikastlanishi va faoliyatining buzilishidan (jarohatlar, bosh miya oʻsmalari, ensefalit, meningit, asab tizining zaxmi hamda senil va presenil psixozlar, qon tomir, degenerativ va bosh miyaning boshqa organik kasalliklari va jarohatlari) kelib chiqqan psixozlar, boshqa ruhiy buzilishlar, shaxs va xulq-atvor oʻzgarishlarini nazarda tutadi.

Bosh miyaning organik kasalliklari, jarohatlanishi, asab tizimining yalligʻlanishi va zararlanishi tufayli davolanish (murojaat) tibbiy hujjatlar bilan tasdiqlanadi.

Moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi: moʻtadil va yaqqol ifodalangan turgʻun, uzoq muddat kechadigan ruhiy (psixik) holatlar hamda turgʻun ifodalangan aqliy-tafakkur buzilishlari yoki psixoorganik koʻrinishdagi yaqqol ifodalangan shaxs oʻzgarishlari;

moʻtadil ifodalangan astenik, affektiv, dissotsiativ, kognitiv, shaxs va boshqa buzilishlar hamda ijobiy kechadigan ruhiy (psixik) holatlar kiradi.

talvasali tutqanoqlarning ruhiy ekvivalentlari hamda rivojlanib boruvchi ruhiy buzilishlar;

bosh miyaning oʻtkir organik kasalliklari yoki bosh miya jarohatlari tufayli kelib chiqqan oʻtkinchi, qisqa muddatli ruhiy (psixik) va ruhiy (psixik) boʻlmagan buzilishlar sogʻayish bilan yoki kam ifodalangan asteniya holatlari kiradi.

Moddaning “b” bandiga bosh miyaning oʻtkir kasalliklari yoki bosh miya jarohatlaridan soʻng, markaziy asab tizimining organik zararlanish alomatlari va ruhiy buzilishlari mavjud boʻlmagan, faqat ayrim tarqalgan organik belgilari bilan faoliyat buzilishisiz kechadigan turgʻun kompensatsiya (bir yildan kam boʻlmagan) boʻlgan kasallik koʻrinishlari kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 14 Endogen psixozlar: shizofreniya, shizotipik buzilishlar, shizoaffektiv, vasvasali, oʻtkir va oʻtkinchi psixotik buzilishlar va affektiv buzilishlar (kayfiyat buzilishlari): Yaroqsiz

Mazkur modda boʻyicha faqat Mudofaa vazirligi MHKG psixiatriya boʻlimida statsionar sharoitda tekshirilgandan soʻng xulosa chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 1 5 Simptomatik va boshqa ekzogen etiologiyali ruhiy buzilishlar: a ) ruhiy buzilishlarda yoki davolanishdan keyingi turgʻun asoratli belgilar ) Yaroqsiz b) ruhiy faoliyatning toʻliq meʼyoriy tiklanishi va asab tizimining organik oʻzgarish belgilari boʻlmaganda Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi. Tovushdan tez uchadigan samolyotlarda- yaroqsiz. Yaroqli

Modda intoksikatsion (ruhiyatga faol taʼsir etuvchi Moddani isteʼmol qilishdan keyingi holatlar mustasno) va yuqumli kasalliklar hamda somatogen psixozlarni nazarda tutadi. Ushbu moddaga radioaktiv Modda, ionlovchi nurlanishlarning boshqa manbalari, oʻta zaharli Modda va boshqa taʼsirlardan kelib chiqqan ruhiy buzilishlar ham kiradi. Tashxisni rasmiylashtirganda, ruhiy buzilishning rivojlanishiga olib kelgan sabablar yoki kasallik koʻrsatiladi.

Kasallik mavjudligi Mudofaa vazirligi MHKG ning ixtisoslashtirilgan boʻlimida statsionar tekshiruv natijasida aniqlanishi yoki tasdiqlanishi lozim.

Qisqa muddatli ruhiy buzilishlarni oʻtkazgan, asosiy kasalligi boʻyicha davolangan (statsionar sharoitda tekshiruvlardan soʻng) ijobiy somatik asab-ruhiy holatda boʻlgan uchuvchilar mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqli deb topiladi.

Mazkur modda bilan uchuvchilik ishini davom ettirish uchun ruxsat berilayotgan uchuvchi va shturmanlar qaʼtiy ravishda psixofiziologik tekshiruvlardan oʻtishlari lozim. Zaruriy holatlarda uchuvchilar tarkibiga kasalligi tufayli taʼtil berish mumkin.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 16 Stress bilan bogʻliq nevrotik va somatik shakldagi buzilishlar : a) yaqqol ifodalangan va turgʻun yoki qaytalanuvchi kasallik koʻrinishi Yaroqsiz b) moʻtadil ifodalangan, qisqa davom etuvchi kasallik koʻrinishlarida Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi. Yaroqli v) sogʻayish bilan yakunlangan yengil, qisqa muddat kechuvchi kasallik koʻrinishlarida Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi. Yaroqli

Kasallik tashxisi faqat chuqur klinik tekshiruvlardan soʻng qoʻyiladi, bunda obyektiv anamnezni oʻrganish katta ahamiyat kasb etadi. Ekspert xulosani chiqarishda tashxisni aniq ifoda etish katta ahamiyatga ega. Tashxisda nevroz turi, tavsifi, ifodalanganlik darajasi va kasallikning kechish davomiyligini koʻrsatish kerak.

Nevrozlarni ekspertiza qilishda oʻzining klinik koʻrinishi bilan nevrozlarni eslatadigan yuqumli kasalliklardan zaharlanishlar va somatik kasalliklardan keyin kuzatiladigan nevrotik sindromlar va astenik holatlardan aniq farqlash lozim. Bunday holatlarda aniq ekspert baholashga eʼtibor berish lozim. Nevrozlar bilan kasallangan uchuvchilar tarkibi faqat statsionar davolangandan soʻng tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Ekspert xulosani chiqarishda oʻtkazilgan davo muolajalaridan soʻng ish faoliyatining tiklanish darajasini va uchuvchilik ishining tavsifini hisobga olish kerak. Nevrozlarda ekspert hulosini chiqarishda xizmat va tibbiy tavsifnomalar katta ahamiyatga ega.

Moddaning “a” bandiga asab-ruhiy faoliyatining kuchli buzilishi va kasallik belgilari turgʻun va uzoq muddat saqlanib qolishi bilan kechadigan yaqqol ifodalangan nevroz turlari kiradi.

Moddaning “b” bandida uchuvchilar ish faoliyatini pasaytiruvchi ahamiyatga ega boʻlgan moʻtadil ifodalangan nevrotik, astenik va reaktiv holatlar kiradi. Bu shakllarning farqli xususiyatiga uchuvchilik ishidan alohida omillar taʼsirida (murakkab ob-havo sharoitlarida, kechki, yuqori balandlikdagi parvozlarda) kasallikning shikoyatlari va ogʻriqli koʻrinishlari unchalik ifodalanmaydi.

Nevroz gipertenziv va gipotenziv turdagi qon tomir vegetativ reaksiyalari va endogen vegetativ buzilishlari bilan kechsa xulosa kasalliklar jadvalining 12-, 48-Moddai talablari hisobga olingan holda qoʻllaniladi.

Agarda vegetativ asab tizimi faoliyatining buzilishi qon tomir tonusining buzilishi bilan kechib, u turgʻun va yaqqol ifodalangan boʻlsa, uning kelib chiquvchi sababi bartaraf qilingan (nevroz, intoksikatsiya, yuqumli kasalliklar) boʻlsa ham xulosa kasalliklar jadvalining 48-moddasini qoʻllagan holda chiqariladi.

Reaktiv holatlar, nevrozlar uchishdagi avariya holatlari va talafot natijasida ham boʻlishi mumkin. Uchishdagi talafotlardan soʻng uchuvchilik ekipaj aʼzolarining yaroqliligini baholashda ish talafotining kelib chiqishi va rivojlanish holatini (uchishda avariya holati kelib chiqish sababi, uchish talafotiga birlamchi emotsional reaksiya tavsifi, ularga qoʻmondonlik va jamoaning munosabati) hisobga olish lozim. Uchuvchilar tarkibini uchish talafotidan keyingi psixomotor qoʻzgʻalish emas, ruhiy tushkunlik va depressiya esa keyingi uchuvchilik ishini davom ettirishda salbiy taʼsir koʻrsatadi. Uzoq davom etadigan tekshiruv-surishtiruv jarayonlari ham uchuvchilar tarkibida turgʻun astenizatsiya va nevrotezatsiyaga sabab boʻlishi mumkin.

Uchish talafotlaridan soʻng uchuvchilar tarkibining uchishga yaroqliligi toʻgʻrisidagi xulosa mumkin qadar erta berilishi lozim. Statsionar sharoitda tekshirish uchuvchilar sogʻligi holati va uchish talafotining holatlari hisobga olinib, qism komandiri va tibbiyot xizmati boshligʻining xulosasiga asosan aniqlanadi. Sogʻligidan shikoyati, ruhiy buzilishlar, bosh miya jarohatlari, oʻzini yomon his qilsa yoki uchish paytida xayolllar kuzatilsa, albatta statsionar sharoitda tekshirilishi lozim. Statsionar sharoitda tekshiruvlarga koʻrsatmalar boʻlmasa, MHTK nevropatolog shifokori koʻrigidan soʻng harbiy qism tibbiyot xizmati boshligʻi tomonidan uchuvchilik ishiga ruxsat beriladi.

Statsionar sharoitdagi tekshirish jarayonida uchish chogʻida uchuvchiga qiyinchilik tugʻdirgan holatlar, uning ishlarini davom ettirishga boʻlgan munosabati va sogʻligʻidagi buzilishlar kelib chiqishining (surishtiruv jarayonlaridagi nizoli holatlar, xizmatdoshining oʻlimi, uchishdagi qoʻpol xato), bu voqealarga subyektiv taʼsirlanishlarning aniq sabablari aniqlanishi lozim. Bu shaxslar albatta psixologik koʻrikdan oʻtishlari lozim.

Uchish talafotlaridan keyin nevrotik reaksiyalar va nevrozlar kuzatilgan shaxslarda birinchi navbatda kasallik davomiyligini, uchuvchilik ishini davom ettirishga guvohlarning munosabatini, shuningdek ularda kortiko-visseral buzilishlar mavjud yoki mavjud emasligini hisobga olish lozim. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarda kechikib rivojlanadigan nevrotik reaksiyalar, qoʻrqish va boshqa psixologik reaksiyalarga moyil holatlar salbiy oqibat sifatida izohlanadi.

Uchuvchilar tarkibidan boʻlgan muddatli harbiy xizmatchilarda turgʻun nevrotik reaksiyalar boʻlishi (ikki oydan ortiq) oʻz kuchiga ishonmaslik, uchuvchilik ishiga salbiy munosabatda boʻlishi yoki aniq kortiko-visseral patologiyaning mavjudligi (qon — tomir tonusi va yurak asab reaksiyasining buzilishi, endokrin buzilishlar, gipoksiyaga yomon chidamliligi yoki vestibulyar qoʻzgʻalishlar) uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topilishiga asos boʻladi. Ofitserlar tarkibidagi shaxslar bunday holatlarda sanatoriy sharoitida davolanishga yuboriladilar. Davolash oʻtkazilgandan soʻng sogʻligi toʻliq tiklanmasa uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb xulosa chiqariladi.

Uchish talafotlarini oʻtkazgan uchuvchilar tarkibiga keyingi uchuvchilik ishiga yaroqlilik masalasi hal etilgandan soʻng taqdim qilinadi, uchuvchilik ishiga ruxsat berilganlariga safga qoʻyilgandan soʻng navbatdagi taʼtil beriladi.

Psixopatiyalar, nevrozlar, reaktiv va astenik holatlarni, Kasalliklar jadvalining 13-, 16-, 22-Moddai koʻzda tutilgan kasalliklarga tashxis qoʻyish uchun HHMQ va HHK ga qarashli ATM yoki Mudofaa vazirligi MHKG uchuvchilik ekspertizasi boʻlimidagi uchuvchilar tarkibining klinik-psixologik tekshirish natijalari katta ahamiyatga ega. Psixologik tekshirish maʼlumotlari TUK tomonidan ekspert hulosini chiqarishda hisobga olinadi.

Ayrim shaxslarda tekshirish davomida sogʻligidagi baʼzi oʻzgarishlarni aniqlab boʻlmaydi. Klinik-psixologik tekshirish uchish faoliyatiga salbiy taʼsir qiluvchi individual ruhiy xususiyatlarni aniqlab berishi mumkin. Psixologik tekshirish Qurolli Kuchlar aviatsiyasining uchuvchilar tarkibining tibbiy koʻrikdagi tegishli tekshiruv qoʻllanmasiga muvofiq oʻtkaziladi.

Psixologik tekshirish usullari natijasida uchishga salbiy taʼsir qiluvchi individual psixologik sifatlari yaqqol ifodalangan boʻlsa, salbiy uchuvchilik va tibbiy tavsiyanomalar maʼlumotlari bilan birgalikda mazkur moddaning “a” bandini qoʻllagan holda barcha ustunlar boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb xulosa chiqariladi. Moʻtadil ifodalangan salbiy taʼsir qiluvchi yakka tartibdagi ruhiy sifatlar uchish mutaxassisligi, tavsiyalar va aviatsiya turi (II ustun bundan istisno) hisobga olgan holda mazkur moddaning “b” bandini qoʻllagan holda yakka tartibda baholanadi. Uchuvchilik ishiga ruxsat berishda uchuvchilik ishini bajarish sifati toʻgʻrisida uchuvchi-maslahatchi va harbiy qism tibbiyot xizmati boshligʻining kuzatuv maʼlumotlarini inobatga olish lozim.

Moddaning “v” bandiga paroksizmal buzilishlarsiz yengil va qisqa muddatda kechuvchi emotsional–vegetativ buzilishlar bilan kechadigan kam ifodalangan nevrotik holatlar kiradi. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning yuqori asab tizimining xususiyatlarini aniqlashda (faoliyatlarning turgʻun emasligi, startdan oldin reaksiyalarining tez tugashi, parvoz vaqtida koʻtarinki zoʻrlik) murakkab holatlarda oʻzini tutishi (oʻzini yoʻqotish, shoshqinlik, oʻziga ishonmaslik) muhim ahamiyatga ega. Xulosa statsionar sharoitida tibbiy koʻrikdan oʻtganidan soʻng chiqariladi.

Bunday shaxslarni murakkab sharoitlarda, parvozning salbiy omillariga chiday olishlik, tomirlar tonusi va reaktivligini aniqlash uchun funksional sinamalar va psixologik tekshiruvlar oʻtkazish lozim.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 17 Shaxs buzilishlari Yaroqsiz

Mazkur modda shaxs buzilishlari, psixopatiyalar, shaxsning patalogik rivojlanishi, ruhiy infantilizmni (hamma shakllarni, kasalliklar jadvalining 74-moddasida koʻrsatilganlardan tashqari) nazarda tutadi.

Shaxs oʻzgarishlariga tashxis qoʻyish uchun sinchkovlik bilan va obyektiv yigʻilgan anamnez zarur hamda ruhiy kasalliklar statsionar sharoitda oʻtkaziladigan har tomonlama tekshiruv lozim. Mazkur modda boʻyicha shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar, UTT HTM kursantlarining tibbiy koʻrikdan oʻtkazish shaxsiy yigʻma jildi, xizmat va tibbiy tavsifnomalar oʻrganilganidan soʻng amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 18 Ruhiyatga faol taʼsir etuvchi vositalarni isteʼmol qilish natijasida kelib chiqqan ruhiy va xulq-atvorning buzilishlari: a) yaqqol va moʻtadil ifodalangan turgʻun ruhiy buzilishlar bilan Yaroqsiz b) meʼyoriy ruhiy faoliyatning toʻliq tiklanishi va asab tizimida organik zararlanish belgilarsiz Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi. Tovushdan tez samolyotlarda- yaroqsiz. Yaroqli

Modda bir yoki bir nechta ruhiyatga faol taʼsir etuvchi vositalarni isteʼmol qilish natijasida kelib chiqadigan ruhiy buzilishlarni nazarda tutadi.

Barcha turdagi surunkali alkogolizm bilan xastalangan uchuvchilar tarkibi mazkur moddaning “a” bandiga asosan uchuvchilik ishidan chetlashtirish boʻyicha xulosa chiqariladi. Spirtli ichimliklar va giyohvand Moddani qabul qilishni odat qilib olgan uchuvchilarni parvozlardan chetlashtirilib, psixiatr ishtirokida tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Ruhiyatga faol taʼsir etuvchi vositalarni giyohvand va toksik Moddani bir marotaba yoki qisqa muddatda isteʼmol qilgan uchuvchilar tarkibining tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, ushbu vositalarni isteʼmol qilish sabablarini sinchkovlik bilan surishtirilgandan soʻng amalga oshiriladi. Bunda xizmat va tibbiy tavsifnomalar maʼlumotlari inobatga olinadi. Spirtli ichimlik va giyohvand (zaharli) Modda bilan oʻtkir zaharlanish oʻtkazgan shaxslarga nisbatan kasallik tufayli taʼtil berish toʻgʻrisida xulosa chiqarilmaydi.

6-bob Asab tizimining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 1 9 Epilepsiya va epileptik tutqanoqlar: Yaroqsiz

Modda barcha epilepsiya holatlarini oʻz ichiga oladi. Tashxis klinik koʻrinishidan va tutqanoqlar sonidan qatʼiy nazar davolash-profilaktika (harbiy-tibbiy) muassasalarida qoʻyilishi lozim.

Epilepsiyaning atipik va belgilarsiz kechadigan (kam sonli kichik tutqanoqlar, “mavjud boʻlmagan” turi va boshqa talvasali tutqanoq ekvivalentlari deb nomlanuvchi turlari) turlarni aniqlash favqulodda muhim ahamiyatga ega. Epilepsiyada asab-ruhiy faoliyatining buzilishi kayfiyatning buzilishi bilan kechishini inobatga olish zarur.

Epilepsiyaning diagnostikasida guvohlar tomonidan epileptik tutqanoq xurujlari tafsilotlari muhim ahamiyatga ega. Bu maʼlumotlar harbiy qism (muassasa) qoʻmondonligi yoki tibbiyot xizmati tomonidan tasdiqlanishi lozim. Tashxis nevrologik tekshiruvlardan toʻliq oʻtmasdan Elektroensefologrammani qoʻllamagan holda qoʻyilishi mumkin emas. Elektroensefologrammada epileptoid faollikning mavjudligi tashxisni tasdiqlaydi, ammo uning mavjud emasligi epilepsiyani inkor etmaydi.

Bosh miya paroksizmal bioelektrik faolligi aniqlanganda epilepsiyaning boshqa belgilari kuzatilmasada, barcha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar oʻttiz kunga parvozdan chetlashtiriladi va qayta tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Paroksizmal bioelektrik faolligining takroran aniqlanishi kasalliklar jadvalining barcha ustunlari boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topilishiga asos boʻladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 20 Markaziy asab tizimining yalligʻlanishlari, miyelinsizlanuvchi kasalliklari va ularning oqibatlari. Koʻproq markaziy asab tizimini zararlovchi tizimli atrofiyalar, elektrapiramidal, asab tizimining boshqa degenerativ kasalliklari, asab-mushak sinapsi va mushak kasalliklari, bosh va orqa miyaning oʻsmalari a) kechishining tez rivojlanib boruvchi yoki faoliyatining yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan. Yaroqsiz b) faollikning kam ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

“a” bandi quyidagilarni nazarda tutadi:

Neyroinfeksiya yoki markaziy asab tizimining turgʻun va chuqur faoliyat buzilishlari bilan kechadigan intoksikatsiya oqibatlari, shuningdek markaziy asab tizimi yuqumli kasalliklarining surunkali turlari (neyrosifilis), ensefalit, araxnoidit, tarqalgan skleroz oqibatlari.

Bosh miya serebral degeneratsiyalari, Parkinson kasalligi, ekstrapiramidal tizimning (essensial bitirish ham kirgan holda) boshqa kasalliklari, tortilish (de la Turetta sindromi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish shifokor–psixiatr ishtirokida amalga oshiriladi) bilan kechadigan kasalliklar, orqa miya degeneratsiyalari, bosh va orqa miya oʻsmalari, asab mushak birikmalari va mushak kasalliklari hamda markaziy asab tizimining boshqa kasalliklari (gidrotsefaliya, serebral kista va boshqalar) faoliyatining yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlarini nazarda tutadi.

Shuningdek, moddaning “a” bandiga faoliyat buzilish darajasidan qatʼiy nazar bosh va orqa miyaning oʻsmalari ham kiradi.

Moddaning “b” bandida ijobiy kechadigan kasalliklar yoki yengil asoratli batamom yoʻqolmaydigan regressiyalanuvchi tavsifli yoki faoliyat buzilishsiz turgʻun kam simptomli kasalliklar nazarda tutiladi. Keyinchalik bunday shaxslar ikki yil davomida kasallik dinamikasining tuzalishi va kasallik rivojlanishini inkor qilish maqsadida statsionar sharoitda tekshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 21 Bosh va orqa miya tomirlarining kasalliklari a) yaqqol va moʻtadil ifodalangan faoliyat buzilishlari bilan Yaroqsiz b) bosh miyaning oʻtkir tomir buzilishlari (xushdan ketish, kollaps). Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Moddaning “a” bandida quyidagilar nazarda tutiladi:

insultlar, faoliyat buzilishining darajasidan qatʼiy nazar;

miya qon aylanish buzilishlari — qon quyilishi, tromboz, emboliya va oʻtib ketuvchi buzilishlar;

har xil klinik koʻrinishi bosh va orqa miyaning qon aylanishi buzilish asoratlari;

bosh va orqa miya aterosklerozining yaqqol ifodalangan turlari;

dissirkulyator ensefalopatiyalar bosqichidan qatʼiy nazar;

statsionar sharoitda davolanish lozim boʻlgan koʻp va uzoq davom etuvchi migrenning har xil turlari;

tibbiy hujjatlar bilan tasdiqlangan oddiy va talvasali hushdan ketishlar bilan kechadigan koʻp takrorlanuvchi vegetativ qon tomir distoniyalari.

Moddaning “b” bandida hushdan ketish kollaps koʻrinishining etiologiyasidan qatʼiy nazar oʻtkir qon-tomir yetishmovchiliklari va qon-tomir vegetativ noturgʻunlikning koʻrinishlari koʻzda tutiladi. Barcha shaxslar hushdan ketish holatlaridan soʻng kelib chiqish sabablaridan qatʼiy nazar, uchuvchilik ishidan chetlashtiriladi va statsionar sharoitda tekshirish uchun yuboriladi.

Hushdan ketishning barcha holatlarida harbiy qism tibbiyot xizmati boshligʻi HHMQ va HHK ATM mutaxassislari rahbarligida hushdan ketishning barcha kelib chiqish sabablari va holatlarini oʻrganadi hamda kuzatish natijalarini TUK ga taqdim qilinadigan tibbiy tavsifnomasida bayon qilib oʻtadi. Uchuvchilik ishiga ruxsat berilgan shaxslar keyingi 2 (ikki) yil statsionar sharoitda tibbiy koʻrikdan oʻtadilar, uni oʻtkazish joyi TUK raisi tomonidan belgilanadi. Hushdan ketish holatlarini keltirib chiqaruvchi kasalliklar aniqlanmaganda, Qurolli Kuchlar aviatsiyasining uchuvchilik tarkibining tibbiy koʻrik oʻtkazish toʻgʻrisidagi amal qilinayotgan qoʻllanmalarda koʻrsatilgandek maxsus yoʻnaltirilgan tekshiruvlar oʻtkaziladi.

Boshqa tekshiruv usullari uchish kasbi va uchish apparatining turiga bogʻliq ravishda oʻtkaziladi. Qiruvchi samolyot uchuvchilari sentrafugada, tovushdan tez uchadigan samolyot uchuvchilari ortiqcha bosimli kisloroddan nafas olishga chidamliligi, uchuvchilik kasbi va uchish apparatlarning turidan qatʼiy nazar tananing pastki yarmini dekompressiyasiga tekshiriladi. Psixologik tekshiruv esa hushdan ketgan uchuvchining individual ruhiy xususiyatlarini va subyektiv reaksiyasini izohlash maqsadida oʻtkaziladi.

Hushdan ketishni oʻtkazgan shaxsning anamnezini oʻrganish, klinik tekshiruvlar natijalari, yuklamali sinamalarga chidamliligini, hushdan ketishning sabablari, bu holatga tekshiriluvchining subyektiv reaksiyasi, shaxsning individual ruhiy xususiyatlari, yoshi va uchuvchilik mutaxassisligiga asoslanadi.

Hushdan ketish va bu holatga nisbatan asosiy reaksiyalar boʻlishi bilan kechadigan kasalliklari boʻlgan, yuklama sinamalarini yomon oʻtkazgan, boshqa tekshirish natijalari va hushdan ketishning sabablaridan qatʼiy nazar kasalliklar jadvalining barcha ustunlari boʻyicha yaroqsiz deb topishga asos boʻladi. Charchash va astenik holatlarda boʻladigan hushdan ketishlarda ularning kelib chiqish sabablari toʻgʻrisida yakuniy xulosa chiqarilguniga qadar kasallik sababli taʼtil yoki harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajarish bilan uchuvchilik ishidan ozod etiladilar.

Bir martalik ortostatik hushdan ketishlarda organizmning oʻtib ketuvchi yaqqol kuchsizlanish fonida (dam olish rejimining buzilishi, spirtli ichimliklarni isteʼmol qilganda va boshqalarda), shuningdek tibbiy muolajalar bajarishda kelib chiqadigan emotsional ogʻriqli holatlardagi (emlashlar, gaymor boʻshligʻini punksiyasida, venadan qon olishda), bir kishi boshqaradigan samolyotlardan tashqari, kasalliklar jadvalining III–V ustunlari boʻyicha uchuvchilik ishiga ruxsat berish mumkin. Tibbiy muolaja bajarishdan boshqa noxush emotsional taʼsirlar natijasida yuzaga keladigan hushdan ketishlarda oʻta ehtiyotkorlik bilan baholash lozim boʻladi.

Organizmga ekstremal omillar taʼsirida yuzaga keladigan hushdan ketishlarda (maxsus anjomlar kiyilmaganda katta yuklamalar boʻlganda, yaqqol kislorod yetishmasligida, kuchli ogʻriqlarda) ekstremal omillar keltirib chiqargan oqibatlarga qarab xulosa chiqariladi. Vegetativ asab tizimi faoliyatining buzilishi koʻrinishidagi baʼzi simptomlar chegaralangan gipergidroz, akrotsianoz, turgʻun dermografizm, taxikardiya, “vazomotor uyishishlar” va unga oʻxshashlar, asab ruhiy holatning buzilishlari boʻlmaganda uchuvchilik ishida yaroqlilikni chegaralash yoki yaroqsiz deb xulosa chiqarishga asos boʻla olmaydi.

Tomir vegetativ noturgʻunlik tashxisi faqat chuqur tekshiruvlar natijasida vegetativ asab tizimi buzilishi sifatidagi neyrotsirkulyator asteniya yoki boshqa kasalliklar aniqlanganda qoʻyiladi. Uchuvchilik ishiga ruxsat berilgan shaxs, tizimli shifokor nazoratida turadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 22 Bosh miya jarohatlanishlari va ularning oqibatlari: a) faoliyatining yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan harakat va sezgining buzilishi Yaroqsiz b) faoliyatning kam ifodalangan buzilishi bilan Yaroqsiz Tovush tezligidan yukori uchadigan samolyotlarda- yaroqsiz. Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli v) klinik alomatlarsiz Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Bosh-miya jarohatlarini oʻtkazgan barcha shaxslar, uning ogʻirlik darajasidan qatʼiy nazar parvozlardan ozod qilinadi va tekshirish, davolanish va kelgusida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun harbiy gospitalga yotqiziladi.

Mazkur modda boʻyicha ekspert xulosani chiqarishda bir tomondan jarohatdan keyingi oʻtkir va oʻtkir osti kechishining davomiyligi va ogʻirlik darajasini, oʻzgaradigan xususiyatga ega boʻlishi mumkin, ikkinchidan uzoq davom etgan xotirjamlik davridan soʻng yangi jiddiy patologik jarayonlarning vujudga kelishini (chandiqlanish, miya qobiqlaridagi atrofik va yopishqoq jarayonlar, gidrotsefaliya, travmatik kistalar va boshqalar) hisobga olish lozim.

Moddaning “a” bandida asab-ruhiy faoliyatning buzilishi, shuningdek sezgi, harakat va muvofiqlashtirish qobiliyatining buzilishi bilan namoyon boʻladigan teshib oʻtuvchi va yopiq bosh miya jarohatlarining asoratlari nazarda tutiladi. Mazkur band jarohatdan keyingi choʻziluvchan yoki yengil kelib chiquvchi astenik holatlarda ham qoʻllaniladi. Shuningdek, bu bandga barcha jarohatdan keyin kelib chiqqan epilepsiyalar ham kiradi.

Moddaning “b” bandida oʻtkazilgan bosh miya jarohatidan soʻng umumiy ahvoli va ishlash qobiliyatini saqlagan holda, emotsional va vegetativ noturgʻunlik koʻrinishidagi, qaytuvchi xarakterdan kam ifodalangan klinik koʻrinishlar nazarda tutiladi. Uchuvchilar tarkibi faqat statsionar sharoitda tekshirilgandan soʻng uchuvchilik ishiga yaroqli deb topilishi mumkin. Psixologik tekshiruvida boshning ikki proyeksiyada retgenografiyasi, elektroensefalografiyasi, reoensefalografiyasi, bosh miyaning magnit-rezonans tomografiya tekshiruvlarini oʻtkazish, vestibulometrik va ortostatik sinamalarini oʻtkazish lozim. Bir kishi boshqaradigan samolyotlar va vertolyot uchuvchilari uchishga yaroqsiz deb topiladi.

Yopiq bosh miya jarohatini oʻtkazgandan soʻng umumiy ahvoli yaxshi boʻlib, funksional yuklamali sinamalar kompleksini yaxshi oʻtkazsa, alohida turgʻun organik mikro simptomlar boʻlishi yakka tartibda baholashda uchuvchilik ishiga ruxsat berishga toʻsqinlik qila olmaydi.

Moddaning “v” bandida klinik belgilarsiz holatlar nazarda tutiladi. Bunday uchuvchilarni statsionar sharoitda tekshirishdan soʻng yakka tartibda baholanib, uchuvchilik ishiga ruxsat berilishi mumkin. Bosh miya jarohatini yaqinda oʻtkazgan uchuvchilar tarkibi statsionar sharoitda davolangandan soʻng taʼtil beriladi. Kasallik tufayli taʼtildan soʻng, zaruriy holatlarda moddaning “b” bandi boʻyicha harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajargan holda keyinchalik qayta tibbiy koʻrikdan oʻtish bilan uchuvchilik ishidan 30 kundan 45 kungacha ozod qilish toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

Yopiq bosh miya jarohatini oʻtkazgan uchuvchilar tarkibi barcha jarohatdan keyingi belgilar toʻliq yoʻqolgach, ushbu guruhga taalluqli barcha funksional yuklama-sinamalarini yaxshi oʻtkazgan holatlarda toʻrt oydan kam boʻlmagan muddatdan soʻng uchishga ruxsat berilishi mumkin.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 23 Orqa miya jarohatlari va ularning oqibatlari a) faoliyatining turgʻun va yaqqol buzilishlari bilan Yaroqsiz b) faoliyat buzilishisiz obyektiv alomatlar mavjudligida Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Moddaning “a” bandida uchuvchilik ishiga yaroqlilikni yoʻqotadigan harakat, sezgi va reflektor faoliyatining turgʻun buzilishlarini nazarda tutadi.

Moddaning “b” bandida sezuvchanlik va reflektor faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari nazarda tutiladi. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarda tekshirish mobaynida orqa miya jarohatidan keyingi patalogik jarayonning rivojlanish alomatlari aniqlanmasa II — VI ustunlar boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqli deb topilishi mumkin.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 24 Periferik asab tizimi kasalliklari. Periferik asab tizimining jarohatlari va ularning oqibatlari a) harakat, sezuvchanlik va trofikaning turgʻun va yaqqol ifodalangan buzilishlari, shuningdek turgʻun ogʻriq sindromi yoki koʻp marotaba qaytalanishi bilan Yaroqsiz b) sezuvchanlik va trofikaning kam ifodalangan buzilishlari bilan, kasallikning oʻtkir kechgandan keyingi yoki jarohatdan keyingi asoratlari yoki surunkali kam qaytalanuvchi kasallik Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Moddaning “a” bandida harakat, sezuvchanlik yoki trofikaning turgʻun va yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan asab bogʻlamlari va ustunlari ogʻir jarohatlari, asoratlari va kasalliklari nazarda tutiladi. Keskin ogʻriq sindromi bilan tez-tez qaytalanuvchi (bir yilda 2-marta va undan ortiq) kuchli ogʻriqlar bilan uzoq muddatli davolanish talab qilinadigan (2 — 4 oy) periferik asab tizimining surunkali kasalliklari ham kiradi.

Moddaning “b” bandida harakat va sezuvchanlik faoliyatining yoki trofikaning moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan kechuvchi periferik asab tizimlarining shikastlanishlari va kasalliklardan keyingi turgʻun asoratlari, shuningdek shikastlangan asablarda jarrohlik amaliyoti oʻtkazilgandan keyingi asab oʻtkazuvchanligi tiklangan holatlar ham kiradi. Bu bandga qoʻzgʻalishlararo davrda faoliyatning turgʻun kompensatsiyasi bilan kechadigan ildizlar yoki asab ustunlarining kam qaytalanuvchi surunkali kasalliklari ham kiradi.

Kasalliklarning qoʻzgʻalish davrida uchuvchilar tarkibidagi shaxslar statsionar davolanishi lozim.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 25 Oʻtkir kasallik, surunkali kasallikning xurujidan, jarohat va jarrohlik yoʻli bilan davolanishdan keyingi markaziy va periferik asab tizimlari faoliyatining vaqtincha lik buzilishlari Yaroqsiz parvozlardan harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajarish bilan ozod etish

Mazkur moddada oʻtkir, surunkali kasallikning xurujidan keyingi holat, markaziy va periferik asab tizimining vaqtinchalik faoliyat buzilishlarining mavjudligi koʻzda tutiladi. Statsionar sharoitida davolanish tugaganidan keyin qolgan oʻzgarishlar turgʻunligini baholash va uchuvchilik tarkibining kasbiy ish qobiliyatining toʻliq qayta tiklanishi uchun bir oydan kam boʻlmagan muddat kerak boʻlganda kasallik tufayli taʼtil beriladi yoki parvozlardan ozod qilinadi. Qolgan holatlarda harbiy xizmat majburiyatlaridan ozod qilish taqdim etiladi.

7-bob. Koʻrish aʼzosi va uning qoʻshimcha apparatining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 26 Qovoqlarning kasalliklari va shikastlanishlarining oqibatlari a) koʻz faoliyatining buzilishi bilan kechuvchi ikkala yoki bitta koʻz qovoqlari joylashuvining yaqqol yoki moʻtadil ifodalangan buzilishlari Yaroqsiz b) koʻz qovoqlarining kam ifodalangan anatomik oʻzgarishlari yoki joylashuvining kamchiliklari samarali davolanadigan kam xurujli surunkali kam ifodalangan blefaritlar Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi: bir yoki ikkala koʻz faoliyatining buzilishi bilan kechuvchi, shox pardaning yopishishiga toʻsqinlik qiluvchi qovoqlar yetishmovchiliklari; koʻzning taʼsirlanishiga sabab boʻlgan qovoqlarning ichkariga qayrilishi yoki kipriklarning koʻz olmasiga qarab oʻsishi; koʻz faoliyatiga toʻsqinlik qiluvchi qovoqlarning ichkariga qarab oʻsishi; koʻrishga xalaqit beradigan qovoqlarning oʻzaro yoki koʻz olmasi bilan bitishib qolishi.

Mazkur bandga bir yoki ikkala koʻzning koʻrish maydonini qisqartiruvchi yuqori qovoqning pastga tushishi (ptoz) kiradi.

Moddaning “b” bandi qovoqlarni jarrohlik davolashdan keyingi asoratlarning faoliyati tiklanishi bilan qovoqlarning qirralari surunkali yalligʻlanishi boʻyicha davosidan keyingi turgʻun natijalarini nazarda tutadi.

Jarrohlik yoʻli bilan davolashdan ijobiy natija kutilgan hollarda, kasalliklar jadvalining II — V ustunlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan jarrohlik yoʻli bilan davolanish tugagandan soʻng oʻtkaziladi. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning koʻrish faoliyatiga toʻsqinlik qilmaydigan va diplopiya chaqirmaydigan, qovoqlarning qayrilishi, bir koʻzda qovoqlarning oʻzaro yoki koʻz olmasi bilan bitishib qolishi II — V ustunlar boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqli hisoblanadi.

Moddaning “b” bandiga nisbatan kam uchraydigan yarali blefaritlar kiradi. Qovoqlar chetlarining surunkali yalligʻlanishi mavjud boʻlsa Kasalliklar jadvalining II — V ustunlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar statsionar sharoitda davolanishi lozim. Davolanishning natijasiga qarab uchuvchilik ishiga yaroqlilik mazkur moddaning “v” bandi boʻyicha aniqlanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 27 Konyunktiva, koʻz yoshi yoʻllari, koʻz kosasining kasalliklari, jarohatlar yoki kuyishlarning oqibatlari : a) statsionarda muvaffaqiyatsiz davolanishdan keyin yoki davolab boʻlmaydigan Yaroqsiz b) davolab boʻladiganlar Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqsiz

Moddaning “a” bandiga quyidagilar kiradi: tez-tez qaytalanuvchi, ikki martadan kam boʻlmaydigan xurujlari, statsionarda davolanish samara bermagan shilliq qavat osti toʻqimalarning gipertrofiyasi va yaqqol ifodalangan infiltratsiya bilan kechadigan surunkali konyunktivitlar; bir necha marotaba statsionarda jarrohlik yoʻli bilan davolanish samara bermagan koʻz yosh yoʻli kasalliklari; konyunktivaning traxomatozli zararlanishi;

Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsda traxomaning asoratlari boʻlganda ular statsionar sharoitda tekshiriladi va zarur holatlarda qaytalanishga qarshi davolanadi. Traxomaning asoratlarida davolashning samarasiga qarab xulosa chiqariladi. Koʻz faoliyatining turgʻun buzilishlari boʻlgan traxomaning turli asoratlarida, ushbu buzilishlarni koʻzda tutuvchi Moddaga asosan (kasalliklar jadvalining 26-moddasi boʻyicha qovoqlar faoliyatining buzilishlari, mazkur modda boʻyicha koʻz yosh yoʻllari, 28-modda boʻyicha — shox parda, 32-moddasi boʻyicha koʻrish oʻtkirligining pasayishi) xulosa chiqariladi.

Moddaning “b” bandiga davolash samara beradigan kam xurujlar bilan kechadigan moʻtadil yoki kam ifodalangan surunkali konyunktivitlar va konyunktivaning boshqa kasalliklari kiradi.

Koʻz yosh oqish bilan kechadigan koʻz yosh nuqtasining qisilishi yoki notoʻgʻri joylashishi boʻlgan yoki koʻz yosh naychalari va koʻz yosh burun kasalliklarning tuzilmalarida, koʻz yosh bezining yiringli yalligʻlanishi va boshqa kasalliklarida uchuvchilik tarkibi statsionar sharoitda davolanish uchun yotqiziladi. Davolanish tugagandan soʻng davolashning samaradorligiga koʻra yakka tartibda xulosa chiqariladi.

UTT HTM ga oʻqishga kirayotgan nomzodlar qovoqlarining konyunktivalari gʻovak, baxmal, silliq emas va infiltratsiyalangan boʻlmasligi lozim. Qovoqlar burchaklari va tarzal qismidan orbital qismiga oʻtish joylarida konyunktivaning baxmalga oʻxshash moyilligi, shuningdek, yolgʻon qanotsimon parda, pingvekul va xolyazion mazkur moddani qoʻllashga asos boʻlmaydi. Yuqori qatorda, shuningdek, follikulyoz va follikulyar konyunktivitning yaqqol ifodalangan turlarida, shuningdek kataral konyunktivit bilan kechuvchi qanotsimon parda (pterigium) kasalliklarda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs kasalliklar jadvalining I ustuni boʻyicha uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz hisoblanadi.

Rivojlanuvchi qanotsimon parda bilan kasalliklar jadvalining II-ustunlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan harbiy xizmatchilar statsionar sharoitda davolanishi lozim.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 28 Koʻzning shilliq pardasi, tomirli pardasi, gavhari, shishasimon tanasi, toʻr pardasi, koʻruv nervining kasalliklari, jarohatlar va kuyishlarning yakunlari a) koʻrish faoliyatining buzilishi bilan yoki davolanib boʻlmaydigan tez-tez takrorlanadigan hurujlar bilan Yaro qsiz b) koʻrish faoliyatining buzilishisiz Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Moddaning “a” bandiga koʻz olmasi qavatlari va koʻrish nervining har xil etiologiyali qiyin davolanadigan kasalliklari kiradi. Jarayon yakunlangan hollarda uchuvchilik ishiga yaroqlilik koʻz faoliyatining holatiga koʻra aniqlanadi.

Hattoki bir koʻz koʻrish nervining rivojlanmaydigan atrofiyasi boʻlsa tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar kasalliklar jadvalining I-ustuni boʻyicha yaroqsiz, II — VI ustunlar boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar esa koʻz faoliyatini tekshirish natijalariga asosan yaroqlilik darajasi aniqlanadi.

Oq rangni monokulyar koʻrish maydonining minimal chegarasi quyidagicha:

tashqariga-90 gradus; ichkariga-55 gradus; yuqoriga-55 gradus; pastga-60 gradusni tashkil qiladi. Yakka tartibdagi oʻzgarishlar odatda 5-10 gradusdan oshmasligi lozim. Har qanday etiologiyali koʻrish maydonining yuqorida keltirilgan koʻrsatkichlardan torayishida barcha uchuvchilar tarkibi uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topiladi. Tekshiriluvchining bir koʻzida koʻz ichki bosimi 27 mm simob ustunidan ziyod boʻlishi, shuningdek tekshiriluvchida glaukomaga taxmin qilish uchun shikoyati boʻlganda statsionar sharoitda tekshirishdan oʻtkaziladi. 30 yoshgacha uchuvchilar tarkibi koʻz ichki bosimini oʻlchashga koʻrsatma boʻlganda, 30 yoshdan keyin har yili oʻtkaziladi.

Koʻz ichi bosimi tekshirilgandan soʻng uchuvchilar tarkibi bir kun mobaynida uchishdan ozod qilinadi. UTT HTM ga oʻqishga kirayotgan nomzodlar albatta tungi koʻrish oʻtkirligiga tekshiriladi. Kursantlarda va uchuvchilar tarkibida tungi koʻrish tekshiruvi navbatdagi koʻrikda oʻtkaziladi. Qayta soatlik adaptometriya oʻtkazish bilan tasdiqlangan, koʻz tubida patologik oʻzgarishlarsiz qorongʻiga adaptatsiyaning turgʻun, yaqqol ifodalangan pasayishi, statsionar davolanish samarasiz boʻlgan hollarda toʻr pardaning tapetoretikal abiotrofiyasiday baholanadi.

Zich yorugʻlik beradigan chiroq yordamida oʻtkazilgan tekshirishda gavharda aniqlanadigan koʻrish oʻtkirligini pasaytirmaydigan ranglar jilosi, kamalak tovlanishi, boʻlakchalar, donacha va pufakchalar, shu jumladan gavharning oldingi pardasida tugʻma pigment yigʻilishi uchuvchilar tarkibini tayyorlovchi HTM ga oʻqishga kirishga toʻsiq boʻlmaydi.

Gerpetik keratit, irit, iridotsiklit bilan ogʻrib oʻtgan uchuvchilar tarkibiga taʼtil tavsiya qilinadi yoki uchishdan ozod qilinadi. Keyingi 6 oy davomida kasallikning qaytalanishi kuzatilsa tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs yaroqsiz deb topiladi.

Moddaning “b” bandida koʻrish faoliyati buzilmagan holda rivojlanishi belgilarsiz gavharni chegaralangan xiralashishi, shuningdek oʻtkazilgan kasallikdan soʻng shishasimon tananing xiralashishini nazarda tutadi. Bir koʻzda boʻlsa ham xavfsiz oʻsmalar boʻlganda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar I ustun boʻyicha yaroqsiz hisoblanadi, II — VI ustunlar boʻyicha davolanish lozim. Koʻz ichida davolanishga koʻrsatma boʻlmagan yot jism mavjud boʻlgan tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarga yaroqsiz deb xulosa chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 29 Toʻr pardaning koʻchishi : a) ikkala koʻzda jarohat tufayli olinmagan va jarohat tufayli olingan Yaroqsiz b) kelib chiqish sababidan qatʼiy nazar bitta koʻzda Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Moddaning “a” bandiga, shuningdek ikkala yoki bir koʻzda jarohatdan keyingi toʻr pardaning koʻchishini takroriy jarrohlik yoʻli bilan davolash muvaffaqiyatsiz boʻlgan holatlar kiradi.

Moddaning “b” bandiga kasalliklar jadvalining VI ustuni boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarning bir koʻzida jarohat tufayli olingan va jarohatdan kelib chiqmagan faoliyati yaxshi saqlangan holatlar kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 30 Glaukoma: a) bir yoki ikkala koʻzda rivojlangan v a keyingi bosqichlarida Yaroqsiz b) boshlangʻich bosqichida, bir yoki ikkala koʻzda glaukoma oldi bosqichi Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Har yil amalga oshiriladgan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mobaynida, uchuvchilar tarkibidagi 40 yoshga yetgan shaxslarning koʻz ichi bosimi oʻlchanadi. Hattoki bir koʻzda koʻz ichi bosimi 27 mm va undan yuqori boʻlgan holatlar aniqlanganda, koʻz ichi bosimi assimetriyasi 5 mm va bundan yuqori boʻlganda, hamda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning glaukomaga shubha paydo qiluvchi shikoyatlari mavjud boʻlganda, statsionar sharoitda zoʻriqtiruvchi sinamalarni qoʻllagan xolda tekshiruvlar oʻtkaziladi.

Parvozlarni boshqarishga yaroqliligi haqidagi masala davolanishdan (dori vositalari va jarrohlik yoʻli bilan) soʻng, jarayonning barqarorlashish darajasi va koʻzning faoliyatini (koʻrish oʻtkirligi, koʻrish maydoni, markaz atrofidagi skotomalarning mavjudligi, jumladan zoʻriqtiruvchi sinamalar yordamida), shuningdek koʻrish nervi diski ekskavatsiyasining ifodalanganligini (va boshqalarni) hisobga olgan holda yechiladi.

Ushbu modda boʻyicha ikkilamchi glaukomasi mavjud shaxslar ham tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 31 Koʻz mushaklari kasalliklari, koʻzlarning hamkor harakatlarining buzilishi: a) bir yoki ikkala koʻzda koʻz qovoqlarini harakatlantiruvchi nervlarining yoki koʻz olmasining paralich i yoki turgʻun parezi, 10 gradusdan yuqori boʻlgan hamkorlikdagi gʻilaylik Yaroqsiz b) 10 gradusdan kam boʻlgan hamkorlikdagi gʻilaylik Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Moddaning “a” bandiga kiradi: koʻz olmasining paralichi(falaji) yoki turgʻun parez, 10 gradusdan oshgan hamkor gʻilaylik, koʻz olmalarining yaqqol ifodalangan ixtiyorsiz tebranuvchi harakatlar, koʻzning mushaklari shikastlanishi bilan koʻz kosasining jarohatidan soʻnggi turgʻun diplopiya.

Agar diplopiya birorta kasallikning oqibati boʻlsa, xulosa asosiy kasalligi boʻyicha chiqariladi.

Moddaning “b” bandiga statsionar sharoitda tasdiqlangan binokulyar koʻrishning buzilishsiz 10 gradusdan kam boʻlgan gʻilaylik kiradi.

Binokulyar koʻrish qobiliyati mavjud boʻlmagan uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha harbiy taʼlim muassasalariga kirayotgan fuqarolar kirishga yaroqsiz.

Koʻz olmalarini chetga burishdagi koʻzning nistagmoid titrashi mazkur moddani qoʻllash uchun asos boʻlmaydi. Agar nistagm asab tizimini yoki LOR aʼzolari shikastlanishlarining simptomi boʻlsa va koʻrish oʻtkirligi pasayishi kuzatilmagan holatlarda xulosa asosiy kasalligi boʻyicha chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 3 2 Koʻrlik, koʻrishning pastligi, rang ajratish anomaliyalari: a) har ikkala koʻzga 0,6 va undan kam yoki bir koʻzga 0,5 va undan kam boʻlmaganda Yaroqsiz b) bir koʻzda 0,5- 0,7 va boshqa koʻzda 0,7 boʻlganda Yaroqsiz Uchuvchilar tarkibi va havo oʻqchilari yaroqsiz, boshqa ekipaj aʼzolari yaroqli Yaroqli v) bir koʻzda 0,6-0,7 boʻlganda va boshqa koʻzda 0,8 dan kam boʻlmaganda Yaroqsiz Tovushdan tez uchadigan samoloyotlarga- yaroqsiz Uchuvchilar tarkibi va havo oʻqchilari yaroqsiz, boshqa ekipaj aʼzolari yaroqli Yaroqli g) har bir koʻzda 0,8 Yaroqsiz Tovushdan tez uchadigan samoloyotlarga- yaroqsiz Yaroqli Yaroqli d) har bir koʻzda 0,9 UTT fakultetiga kiruvchilar yaroqsiz Yaroqli

Koʻrish oʻtkirligi korreksiya qilinmasdan alohida belgilarda aniqlanadi. Birinchi bosqich kursantlari va UTT HTM ga oʻqishga nomzodlar har bir koʻz koʻrish oʻtkirligi 1,0 (toʻliq) dan kam boʻlmasligi, ikkinchi bosqichdan soʻng har bir koʻzda koʻrish oʻtkirligi 0,9 dan kam boʻlmasligi lozim.

Golovin-Sivsov jadvali qatorlaridan koʻrish oʻtkirligi tekshirilganda koʻrish oʻtkirligi 0,7 dan 1,0 gacha boʻlib bir qatordan bitta belgida xato qilsa koʻrish oʻtkirligi toʻliq hisoblanadi. Baʼzi hollarda barcha turdagi transport samolyotlarida va vertolyotlarida uchadigan uchuvchilar va shturmanlar refraksiya anomaliyasi natijasida koʻrish oʻtkirligi har bir koʻzda korreksiyasiz 0,5 va korreksiya bilan 0,9 dan kam boʻlmagan hollarda korrektirlovchi koʻzoynak bilan uchishga ruxsat berilishi mumkin. Bunda sferik korrektirlovchi oyna kuchi ±2,0D dan oshmasligi va silindrligi esa ±1,0 D dan oshmasligi lozim. Ekipajning boshqa aʼzolari va uchish apparatini boshqarmaydigan boshqa mutaxassislar koʻrish oʻtkirligi korreksiya bilan bir koʻzda 0,7 dan kam boʻlmasligi, boshqa koʻzda 0,5 dan kam boʻlmasligi lozim. Kasalliklar jadvalining V ustuni boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan parashutchilarga koʻrish oʻtkirligi moddaning “b” bandi talablariga mos boʻlishi lozim.

Kasalliklar jadvalining II ustuni boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan uchuvchilar tarkibi tovushdan yuqori tezlikda uchadigan samolyotlarda uchish uchun moddaning “v” va “g” bandlari boʻyicha yaroqsiz, boshqa uchish apparatlarida uchishga yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 3 3 Refraksiyaning buzilishlari : a) bir koʻzda yoki ikkala koʻzda miopiya 0,5 D dan yuqori, gipermetropiya 1,0 D dan yuqori va astigmatizm 0,5 D dan har qanday turi UTT fakultetiga oʻqishga kiruvchilar- yaroqsiz, uchuvchilik ekipajining yerdagi tarkibni tayyorlovchi fakultetiga kiruvchilar- yaroqli Yarokli b) bir koʻzda yoki ikkala koʻzda miopiya 1,0 D dan yuqori gipermetropiya 2,0 D dan yuqori va astigmatizm 1,0 D dan har qanday turi Yaroqsiz Yarokli v) ) bir koʻzda yoki ikkala koʻzda miopiya 1,0 D dan yuqori gipermetropiya 2,5 D dan yuqori va astigmatizm 1,0 D dan har qanday turi Yaroqsiz Yaroqsiz Uchuvchilar tarkibi va havo oʻqchilari- yaroqsiz. Boshqa ekipaj aʼzolari -yaroqli Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Refraksiya anomaliyalarning turi va darajasi sikloplegiya, shuningdek akkomodatsiyaning toʻliq boʻshashishi (midriatiklarni qoʻllashga qarshi koʻrsatmalar mavjud boʻlmaganda) holatida aniqlanadi. Skiaskopiya yordamida aniqlangan natijalar subyektiv usulda tekshiriladi (oynalar bilan).

Sikloplegiya 1% li gomotropin eritmasini 1% li midratsil eritmasini yoki 1:5000 atropin eritmasini 5 daqiqa oraligʻi bilan 3 marotaba takroran (har bir koʻzga 1, 2 tomchidan) tomizish bilan amalga oshiriladi. Akkomodatsiyaning spazmiga shubha qilinganda refraksiya atropinning 1 % li eritmasidan foydalangan holda aniqlanadi. Yuqorida koʻrsatilgan midratsillarni qoʻllash natijasida kelib chiqqan midriaz akkomadatsiya parezini yoʻqotish uchun pilokarpinning 1% li eritmasi 30 daqiqalik tanaffus bilan 3 mahal yoki boshqa miotik vosita qoʻllaniladi.

Sikloplegiya holatini oʻtkazgan uchuvchilar tarkibi uchish ishiga akkomadatsiya toʻliq tiklangandan keyin ruxsat beriladi. Murakkab astigmatizm holatlarida xulosa astigmatizm darajasi boʻyicha emas meridianga ametropiya refraksiyasining ahamiyati boʻyicha chiqariladi.

Agarda uchuvchi va shturmanlarda refraksiya anomaliyalari darajasi, koʻrish faoliyati yaxshi saqlangan holatda koʻrsatilgan meʼyorlardan 0,5D dan oshmasa yakka tartibda baholanadi.

Kursantlar va UTT HTM ga kiruvchi nomzodlar har qanday optik-rekonstruktiv jarrohlik amaliyotidan soʻng uchuvchilik oʻqishiga yaroqsiz, uchuvchilar tarkibi esa harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajarish bilan uchuvchilik ishiga vaqtinchalik yaroqsiz deb topiladi. III — VI ustunlar buyicha jarrohlik amaliyotidan 12 oy oʻtgandan soʻng kuzatuvda asoratlar boʻlmasdan, ijobiy oʻzgarishlar boʻlganda uchuvchilik ishiga yaroqli, qolgan uchuvchilar tarkibi yaroqsiz deb topiladi.

Uchuvchilar tarkibida har bir koʻzda korreksiyasiz koʻrish oʻtkirligi 1,0 boʻlib, gipermetropiya va har qanday turdagi astigmatizmda tibbiy kitobchadagi tashxis ustunida “sogʻlom” deb yoziladi. Bunday holatlarda “Skioskopik refraksiya” qatoriga tegishli yozuv yoziladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 34 Akkomodatsiyani buzilishlari : a) bir yoki ikkala koʻzda akkomodatsiyaning turgʻun spazmi yoki paralich i Yaroqsiz b) har bir koʻzda 2,5 D va undan yuqori presbiopiya Yaroqsiz Yaroqli v) har bir koʻzda 2,0 D presbiopiya Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Akkomodatsiyaning turgʻun spazmi bilan uchuvchilar tarkibi statsionar sharoitda tekshirilishga yuboriladi. Agar akkomodatsiya spazmi asab tizimi, ichki aʼzolar kasalliklari bilan bogʻliq boʻlsa uchuvchilik ishiga yaroqlilik darajasi toʻgʻrisidagi xulosa asosiy kasalliklar boʻyicha chiqariladi. Akkomodatsiyaning yoshga oid oʻzgarishlari (presbiopiya) yaqindagi aniq koʻrish nuqtasi bilan aniqlanadi. Tekshirish monokulyar oʻtkaziladi.

Presbiopiyaning 1,5 D gacha boʻlishi boshlangʻich bosqich hisoblanib, uchuvchilik ishini davom ettirish uchun monelik qilmaydi. Kasalliklar jadvalining II — VI ustunlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarda 2,0 D dan oshmaydigan presbiopiyada, koʻrish faoliyati yaxshi boʻlganda yakka tartibda aniqlanadi; shturmanlar kasalliklar jadvalining IV — VI ustunlari boʻyicha korreksiyalovchi koʻzoynaklarda yaroqli deb hisoblanadi. Yaxshi koʻrish uchun bifokal oynasi korreksiyalovchi oynalar tavsiya qilinganda optik oynalarning kuchi 2,0 D dan oshmasligi va lokator ekranni va asboblar taxtasidan uzoqligi hisobga olinishi lozim. Presbiopiyani aniqlashtirishni qiyinlashtiruvchi gipermetropiya holatlarida ruxsat beriladigan presbiopiya darajasi refreksiya dioptriy sonidan kam boʻlishi kerak. Miopiyada presbiopiyaning ruxsat beriladigan darajasi refraksiya dioptriy sonidan yuqori boʻladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 35 Rang k oʻrish anomaliyalari : a) dixromaziya va anomal trixromaziya “A” turi Yaro q siz b) anomal trixromaziya “V” t uri Yaro q siz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli v) anomal trixromaziya “S” turi Yaro q siz Yaroqli

Rang koʻrish pasayishi darajalari va turlari toʻgʻrisida xulosa chiqarishda Rabkinning polixromatik jadvali yordamida rang ajratishni qiyosiy tashxislashga asoslanadi. (Qoʻllanma boʻyicha IX nashri jadvalida koʻrsatilgan).

Tashxis qoʻyish qiyin boʻlgan hollarda uchuvchilik ishiga yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosa GOI anomaloskop tekshiruvi asosida aniqlanadi. Anamoloskopda barcha modifikatsiyalar uchun rang ajratish sifatining yuqori koʻrsatkichlari birinchi ikkinchi vosita jihozlarida sinovdan oʻtkazganda 1, 4, uchinchisida esa 1, 6 nisbiy birliklarda yoʻriqnomada belgilangan koʻrsatkichlarga asoslangan holda sinovdan oʻtkazilayotgan shaxsning individual sanogʻini vosita jihozi sanogʻining oʻrtacha koʻrsatkichiga taqqoslash bilan amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 36 Oʻtkir kasallik, surunkali kasallikning xurujlari, jarohat yoki jarrohlik yoʻli bilan davolangandan keyingi koʻrish aʼzolarining faoliyati vaqtincha k buzilishlari Nomzodlar - yaroqsiz Parvozlardan ozod qilish yoki taʼtil, harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajargan holda, xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish

Harbiy xizmat majburiyatlarini bajarishga toʻliq tiklanish uchun bir oydan kam boʻlmagan muddat kerak boʻlganda kasallik boʻyicha taʼtilga muhtojligi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

Parvozlardan ozod qilish xaqidagi xulosa, uning tugashiga qadar uchuvchilar tarkibini professional ish qobiliyatining tiklanishi taxmin qilinganda chiqariladi.

8-bob. Quloq va soʻrgʻichsimon oʻsimta kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 37 Tashqi quloqning kasalliklari ( shu jumladan tugʻma ) va shikastlanish oqibatlari Yaroqsiz

Moddada quloq suprasining tugʻma yoʻqligi, bir tomonlama yoki ikki tomonlama mikrotiya, tashqi eshituv yoʻli va quloq suprasining ekzemasi, surunkali tashqi tarqoq otit, mikozlardagi tashqi otit, tashqi eshituv yoʻlining tugʻma va orttirilgan torayishlari (kasallik va shikastlanishlardan soʻnggi) koʻrib chiqiladi.

Tashqi quloqning yalligʻlanish kasalliklari davolanishi lozim, statsionar sharoitda davolangandan soʻng II — V ustuni boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar tashqi quloq faoliyatining buzilmaganligi kuzatilsa uchuvchilik ishiga yaroqli deb topiladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 38 Oʻrta quloq va surgʻichsimon oʻsimtaning kasalliklari : a) nogʻora boʻshligʻida poliplar, granulyatsiyalar, suyaklar kariyesi bilan kechuvchi ikki tomonlama yoki bir tomonlama surunkali oʻrta otit va (yoki) burun yon boʻshliqlari surunkali kasalliklari bilan birgalikda kelganda Yaroqsiz b) “a” bandida koʻrsatilgan kasalliklar kabi kechmaydigan bir tomonlama surunkali oʻrta otit Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibga aniqlanadi Yaroqli v) oʻrta otit oʻtkazganidan soʻnggi turgʻun qoldiq koʻrinishlar, quloq barofunksiyasining turgʻun buzilishlari Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibga aniqlanadi Yaroqli

“a” bandiga yuqorida koʻrsatilgan kasalliklardan tashqari burundan nafas olishning qiyinlashuvi bilan kechuvchi ikki tomonlama yoki bir tomonlama surunkali yiringli oʻrta otitlar, oʻrta quloqning surunkali kasalliklarida jarrohlik amaliyoti oʻtkazilgandan keyingi boʻshliqda epidermizatsiyasining toʻliq tiklanmasligi va yiring, granulyatsiya, xolestiatom massalarining borligi hisoblanadi.

“a” bandida shuningdek radikal jarrohlik amaliyotidan keyingi holatda boʻshliqda epidermizatsiyasining toʻliq bitmasligi va yiring, granulyatsiya, xolestiatom massalarining, quloqda yiringli jarayonning borligi bu holat jarrohlik amaliyoti oʻtkazilishiga qaramasdan tugagan deb hisoblab boʻlmaydi.

Agar quloqning radikal jarrohlik amaliyoti oʻtkazilgandan soʻnggi boʻshliqda epidermizatsiyasi toʻliq va turgʻun boʻlib, eshitish qobiliyati nisbatan kam zararlangan boʻlsa (shivirlab gapirishda qabul qilish 1-2 metrda saqlangan boʻlsa) uchuvchilik ishiga yaroqliligini aniqlashda mazkur moddaning “v” bandiga va Kasalliklar jadvalining 41-moddasiga muvofiq amalga oshiriladi.

“b” bandiga surunkali mezotimpanit va oʻrta quloqning boshqa yiringli yalligʻlanish kasalliklari kiradi. Surunkali mezotimpanit bu nogʻora pardaning timpanal qismidagi turgʻun perforatsiya (teshilishi), shilliq-yiringli ajralmalar kelishi natijasida quloqda surunkali yiring oqishi bilan xarakterlanadi. Yiringli mezotimpanit bilan xastalangan uchuvchilar tarkibi statsionar sharoitda yotib davolanadi. Agar davolangandan soʻng yiring oqishi toʻxtasa va perforatsiya orqali koʻrilganda nogʻora pardaning medial shilliq devorida yalligʻlanish belgilari yoʻqolgan boʻlsa, shuningdek quloq kasalliklari bilan bogʻliq boʻlgan LOR aʼzolari tomonidan boshqa patologik oʻzgarishlar boʻlmasa kasalliklar jadvalining V-VI ustunidagi tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar uchuvchilik ishiga yaroqli deb topiladi (bort radistlari bundan istisno).

Bunday shaxslar otolaringolog tomonidan dinamik kuzatuv nazoratiga olinib, kamida 2 oyda bir marta koʻrikdan oʻtadi. Yiring oqishi qaytalansa uchuvchilar tarkibi navbatdan tashqari tekshiruvga TUK ga davolanish va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yuboriladi.

“v” bandida otitni oʻtkazgandan keyingi yaqqol qoldiq asoratlari koʻrib chiqiladi. Eski perforatsiya oʻrnidagi kichik chandiqlar, nogʻora pardaning qalinlashuvi va yaxshi harakatchanligi, eshitish qobiliyatining yaxshiligi va barofunksiyasining buzilmaganligi ushbu moddani UTT HTM ga kiruvchi nomzod va kursantlarga qoʻllashga asos boʻlib hisoblanmaydi.

Nogʻora pardaning quruq perforatsiyasi mavjud boʻlgan uchuvchilar tarkibi statsionar sharoitda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi, u yerda ularni akkumetrik va rentgenologik tekshiruvlardan toʻliq oʻtkaziladi. Asoratlari yoʻq, eshitish faoliyatining yaxshi holatda boʻlishi (shivirlab gapirishda qabul qilish 3/3 metrdan kam boʻlmasa), LOR aʼzolarining normal holatda chiqarishga uchuvchilik ishiga yaroqli deb ekspert xulosa qilishga asos boʻlib xizmat qiladi. Tibbiy tavsifnomalarida professional faoliyatidan kelib chiqqan sharoitlardagi jarayonning kechishi bilan bogʻliq boʻlgan maʼlumotlar aks ettirilishi zarur.

“v” bandiga shuningdek, quruq oʻrta otit ham kiritilib (oʻrta quloqning surunkali katari) asoratlari kamdan kam takrorlanuvchi, eshitish va barofunksiyaning moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan kechishi kiradi. Bu holatda agar uchuvchilar tarkibi parvozlarni yaxshi koʻtara olsa va quloqlarida barotravmatik oʻzgarishlar boʻlmasa uchuvchilik ishiga ruxsat beriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 39 Quloq va burun yon boʻshliqlarining barofunksiyasini buzilishlari: a) turgʻun va yaqqol ifodalangan Yaroqsiz b) turgʻun va kam ifodalangan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Moddada quloq va burun yon boʻshliqlari barofunksiyalarining buzilishlari koʻrib chiqiladi (atmosfera bosimi taʼsiriga nisbatan yuqori sezuvchanligini).

Otomanometriya tekshiruvidan tashqari quloq barofunksiyasi buzilishining turgʻunligi va yaqqol boʻlishi barokamerali tekshiruv natijasida tasdiqlanishi kerak. Barokamerali tekshiruv vaqtida quloq barofunksiyasi buzilishining turgʻun va tez koʻrinishlarda yaqqol boʻlishi (nogʻora pardaning total giperemiyasi qon quyilishi bilan, boʻshliqqa oqib chiqishi) uchuvchilik ishiga qarshi koʻrsatma boʻlib hisoblanadi. Shunday xulosa quyidagi holatda, yaʼni birinchi navbatda nogʻora pardada ogʻriq va mahalliy oʻzgarishlar paydo boʻlmasdan oddiy parvoz sharoitida yoki barokamerali tekshiruvdan soʻng havo bosimi taʼsirining oʻzgarishi natijasida uzoq davom etuvchi eshitishning buzilishlarida (bir kundan ortiq) ham qoʻllaniladi. Shuning uchun barokamerada “shoʻngʻish” chidamliligini tekshirishdan avval va tekshirishdan soʻng eshitish faoliyati holatini audiometr yordamida tekshirish lozim.

Barokamerali tekshiruvidan soʻng nogʻora pardada total giperemiya boʻlib qon quyilishi kuzatilmasa yoki oʻrta quloqni boʻshligʻiga ogʻib chiqishi, shu bilan birgalikda quloqni bitishi va ogʻriq hissi, shuningdek eshitishning moʻtadil ifodalangan buzilishlari kuzatilib kun davomida yoʻqolib ketsa, bu holat quloqlar barofunksiyasi buzilishining sekinlik bilan namoyon boʻlishi (rivojlanishi) deb baholanadi. UTT HTM oʻqishga kiruvchi nomzodlarni quloqlar barofunksiyasi holatini baholashda quloq manometriyasi tekshiruvi natijalari bilan LOR aʼzolari endoskopiyasi, akumetriya va barometrik bosimga chidamliligini aniqlashda oʻtkazilgan barokamerali tekshiruvlari natijalariga koʻra baholanadi.

Quloqning otoskopik manzarasi va eshitish faoliyati meʼyorda boʻlsa, lekin quloqlarning manometrik sinamasi (shuningdek Politser boʻyicha quloqlarga havo puflash) oʻtkazilganda yevstaxiyev nayi oʻtkazuvchanligi buzilgan boʻlsa bu holatda burun shilliq qavatini 10 foizli lidokain bilan ogʻriqsizlantirib qaytadan tekshirish oʻtkaziladi.

UTT HTM ga oʻqishga kiruvchi nomzodlarda barokamerali tekshirishdan soʻng quloqlarning nogʻora pardalarida yengil qizarish yoki bolgʻacha dastasi boʻylab qon tomirlar inyeksiyasi kuzatilsa, lekin otomanometriya koʻrsatkichlari meʼyorda va LOR aʼzolarida boshqa patologik oʻzgarishlar boʻlmasa harbiy oliy muassasalarining uchuvchilar tarkibini tayyorlash fakultetiga oʻqishga kirishga qarshi koʻrsatma boʻlib hisoblanmaydi.

Burun yon boʻshliqlari barofunksiyasining buzilishi tashxisi tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarning shikoyati, burun boʻshligʻi holati, barokamera sinovida barometrik bosim taʼsirlariga chidamliligi, burun yon boʻshliqlarining barokamerali sinovdan oldingi va keyingi rentgenografiyasi natijalaridan soʻng qoʻyiladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 40 Vestibulyar faoliyatining buzilishlari : a) yaqqol, turgʻun, parvoz vaqtida namoyon boʻluvchi va mashq qilib boʻlmaydigan Yaroqsiz b) parvoz vaqti kompensatsiya qilinadigan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli v) vaqtinchalik simptomatik Yaroqsiz Davolanishga muhtoj Yaroqli

Uchuvchilar tarkibini vestibulyar-vegetativ chidamlilik holatini vestibulometriya natijalariga koʻra aniqlanadi, shuningdek aylanuvchi kreslo (KTUK — uzluksiz, KTFK — Koriolis tezlanishining uzlukli kumulyatsiyasi) va Xilov argʻimchogʻi yordamida tekshiriladi.

“a” bandida turgʻun, mashgʻulotlar vaqtida vestibulyar qoʻzgʻalish omillariga nisbatan chidamliligi sust, parvoz vaqtida namoyon boʻluvchi vestibulyar buzilishlar koʻrib chiqiladi. Menyer kasalligi simptomlari bilan birga kuzatiluvchi vestibulyar-vegetativ buzilishlar ham shu bandga kiritiladi. Uchuvchilar tarkibi orasida bosh miya shikastlanishlarini oʻtkazgandan keyingi holatlarda vestibulyar-vegetativ chidamliligining buzilishi kuzatilgan shaxslar statsionar sharoitda davolanishi zarur.

Vestibulometriya natijalarini nevropatolog bilan birgalikda baholanadi. Vestibulometriya vaqtida uchuvchilar tarkibi orasida aniqlangan teri rangining nisbatan oqarishi, kichik gipergidroz koʻrinishidagi yengil vestibulovegetativ reaksiyalar kuzatilgan shaxslar parvozlarni yaxshi koʻtara olsa va sogʻligi holati boʻyicha biror bir patologik oʻzgarish kuzatilmasa shu moddani qoʻllashga asos boʻlib hisoblanmaydi. Uchuvchilar tarkibida faqat parvoz vaqtida yoʻlovchi sifatida tebranish yuzaga kelsa, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha oʻzlashtirilgan turdagi samolyotlarda uchuvchilik ishiga yaroqli deb topiladi.

“v” bandiga vestibulyar qoʻzgʻatuvchi omillarga chidamliligiga nisbatan sust vaqtinchalik “simptomatik” buzilishlar kiradi. Vestibulometrik tekshiruvlarda vestibulovegetativ reaksiyalarni doimiy boʻlmasligi yuzaga kelsa (tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs tizimli ravishda nazorat qilinganda vegetativ buzilishlar har xil darajada yuzaga kelishi) statsionar sharoitda tekshiruvdan oʻtkazilishi zarur.

Harbiy oliy taʼlim muassasalarining uchuvchilar tarkibini tayyorlash fakultetiga oʻqishga kiruvchi nomzodlarni viloyat MIB huzuridagi TUK tomonidan saralashning boshlangʻich bosqichida va harbiy oliy muassasalarda yakuniy bosqichida Koriolis tezlanish taʼsirlari uch daqiqa davomida KTUK yoki 2 daqiqa davomida KTFK uslubida tekshirish sinovidan oʻtkaziladi.

Vegetativ reflekslar yaqqol namoyon boʻlsa bir-ikki kundan soʻng sinovdan qaytadan oʻtkaziladi. Agar qaytadan tekshirish davomida kumulyativ taʼsirlarga nisbatan vestibulyar apparatning chidamliligi sust boʻlsa UTT HTM ga kiruvchi nomzodlar uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz deb topiladi.

Adekvat qoʻzgʻatuvchilari kumulyativ taʼsiriga nisbatan vestibulyar apparatni tekshirish kunning birinchi yarmida ovqat isteʼmol qilganidan soʻng kamida 2 soatdan keyin sinovdan oʻtkaziladi. 3 daqiqa davomida KTUK yoki 2 daqiqa davomida KTFK uslubida tekshirilayotganda tekshiriluvchida vegetativ reaksiyalarni yaqqol namoyon boʻlishi (birdan teri rangining oqarishi, koʻngil aynishi, qayt qilish va b.) vestibulyar qoʻzgʻatuvchilarga chidamsiz hisoblanadi va uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz deb topiladi. Uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrigida KTUK uslubida 2 daqiqa, KTFK uslubida 1 daqiqa davomida sinovdan oʻtkaziladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 41 Eshitish qobilyatining pasayishi : a) shivirlab gapirganda tovushni bir quloqda qabul qilmaslik boʻyicha eshitishning yaqqol pasayishi, yoki shivirlab gapirganda tovushni ikkala quloqda 1 metrgacha masofada qabul qilish boʻyicha eshitishning yaqqol pasayishi Yaroqsiz b) shivirlab gapirganda tovushni bir quloqda 1 metrgacha masofada qabul qilish va ikkinchi quloqda 1 metrdan 4 metrgacha masofada qabul qilish boʻyicha eshitishning yaqqol pasayishi yoki shivirlab gapirganda ikkala quloqda tovushni 1 metrdan 2 metrgacha masofada qabul qilish boʻyicha eshitishning yaqqol pasayishi Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Bort-radist lar yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi v) shivirlab gapirganda tovushni bir quloqda 1 metrgacha masofada qabul qilish yoki ikkinchi quloq suprasidan 4 metrdan kam boʻlmagan masofada qabul qilish boʻyicha eshitishning yaqqol pasayishlari, shuningdek shivirlab gapirganda ikkala quloqda tovushni 2 metrdan 3 metrgacha boʻlgan masofada qabul qilish boʻyicha eshitishning yaqqol pasayishi yoki shivirlab gapirganda ikkala quloqda tovushni 2 metrdan 4 metrgacha boʻlgan masofada qabul qilish boʻyicha eshitishning yaqqol pasayishi Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Eshitish pasayishi aniqlangandan soʻng qaytadan tekshiruv, suhbatlashish va shivirlab gapirish, kamerton yoki audiometrik tekshiruvlar oʻtkazilishi zarur.

Eshitish pasayishining turgʻunligiga shubha qilingan holatlarda, ayniqsa guruhli soʻzlarda quloqlarga havo puflash uslubi qoʻllaniladi. Bir yoki ikkala quloqda toʻliq karlikka shubha qilinsa karlikni obyektiv aniqlash usullaridan foydalaniladi (shyotkali uslub, Lombard uslubi va b.).

Ekspert xulosasi chiqarishda tekshiruvning eng yomon koʻrsatkichlari inobatga olinadi, qaysi soʻzlar guruhiga tegishliligidan qatʼi nazar (bassli yoki diskantli). Eshitish faoliyatini baholash uchun tonal audiometriya tekshiruvidan olingan maʼlumotlar katta ahamiyatga ega, bu esa eshitish pasayishining darajalarini aniq baholash va eshitish patologiyasini dinamikada kuzatishga ruxsat beradi.

Karlik rivojlanishining boshlangʻich davrida (I bosqichi) shivirlab gapirganda tovushni qabul qilish nisbatan kam buzilgan boʻladi, audiogrammada esa boʻsagʻalarning alohida koʻtarilishi kuzatiladi, bu tonlar (sado) uchun 4000 — 6000 Gs dan 30 — 40 dB gacha. Baʼzida qoʻshni tonlarda ham boʻsagʻalarning nisbatan kichik darajada koʻtarilishi kuzatiladi. Oʻta chuqur patologiyalarda esa boʻsagʻalar 2000 — 8000 Gs toʻlqini 40 — 50 dB gacha koʻtariladi. Bu darajadagi eshitishning pasayishi karlikning II bosqichiga xos boʻlib Kasalliklar jadvalining 38 moddasi “b” bandi boʻyicha ekspert xulosa chiqariladi.

Eshitish pasayishining koʻproq namoyon boʻlishi barcha toʻlqinlarda boʻsagʻalarning koʻtarilishi yoki toʻlqinlarning 500 Gs dan yuqori boʻlishidadir. Bunda boʻsagʻalar 1500 Gs dan ortiq toʻlqinlarda 15 — 20 dB koʻtariladi, 1500 Gs yuqori toʻlqinlarda esa 50 dB gacha (karlikning III bosqichi). Ekspert xulosasini chiqarish Kasalliklar jadvalining 38 moddasi “a” bandi boʻyicha amalga oshiriladi. Uchuvchilar tarkibini eshitishining buzilishini ekspertiza qilish koʻrsatkichi boʻlib ularga parvoz vaqtida radiosignallarni eshitilishidir,t xulosa chiqarishda yakka tartibda baholanadi. Uchuvchilar tarkibi orasida eshitishning buzilishi kuzatilgan shaxslarning ikkala quloqlarida 70 dB va undan yuqori ovoz balandligidagi nutq audiometriyasida 100% li nutqni anglashishiga erishilmasa (meʼyorda 30 dB gacha 100% li nutqni anglashiga erishadi) uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topiladi. Agar ikkala quloqlarida 70 dB kam ovoz balandligidagi nutq audiometriyasida 100% li nutqni anglashishiga erishilmasa uchuvchilik ishiga yaroqlilik masalasini yechishda eshitish faoliyati tekshiruvlaridan olingan natijalar mohiyati va parvoz vaqtida radioalmashinuvni qoʻllash maʼlumotlari natijalariga qarab baholanadi.

Karlikning jadallashuvida uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb xulosa chiqariladi. Otoskleroz kasalligi boʻyicha eshitish qobiliyatini tiklovchi jarrohlik amaliyotlar bajarilganda davolash natijasiga qanday erishilganligidan qatʼi nazar uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topiladi. Eshitish qobiliyatini tiklash jarrohlik amaliyotlariga koʻrsatmalarning yoʻqligi ekspert xulosa berishda Kasalliklar jadvalining mazkur moddasiga asoslangan holda amalga oshiriladi. Harbiy oliy muassasalarining uchuvchilar tarkibini tayyorlash fakultetiga oʻqishga kiruvchi nomzodlar uchun shivirlab gapirganda soʻzlar guruhini basli va diskantli har qulogʻi bilan 6 metrdan kam boʻlmagan masofada qabul qila olishsa yaroqli deb topiladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 42 Oʻtkir, surunkali kasallik xurujlari, jarohat yoki jarrohlik amaliyotidan keyingi quloq va soʻrgʻichsimon oʻsimta faoliyatining vaqtincha buzilishlari Yaroqsiz Parvozlardan ozod qilish yoki taʼtil, harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajargan holda, xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish

Oʻrta quloqda radikal jarrohlik amaliyotini oʻtkazgan harbiy xizmatchilarga kasalligi boʻyicha taʼtil beriladi.

9-bob. Qon aylanish tizimining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 43 Revmatizm, yurakning boshqa revmatik va norevmatik (shu jumladan tugʻma ) kasalliklari : a) yurak yetishmovchiligi bilan Yaroqsiz b) yurak yetishmovchiligisiz (turgʻun kompensatsiyalangan) Yaroqsiz Tovushdan tez uchadigan samolyotlarda- yaroqsiz. Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli v) obyektiv maʼlumotlari bor boʻlib faoliyatining buzilishsiz Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

“a” bandiga quyidagilar kiradi:

toj tomir va (yoki) umumiy qon aylanishining yetishmovchiligi bilan kechuvchi yurak, aorta, toj arteriyalari, perikard mushaklarining organik kasalliklari;

kompensatsiya holatining qanday boʻlishidan qatʼi nazar yurak klapan apparati zararlanishining barcha shakllari, mitral klapan yetishmovchiligining kompensatsiya qilinganligi bundan mustasno;

davolanmaydigan, yurak ritmining va oʻtkazuvchanligining turgʻun buzilishlari;

tugʻma va orttirilgan yurak nuqsonlari kasalliklarida yurak klapan apparatining jarrohlik amaliyotidan keyingi oqibatlari; elektrokardiostimulyatorlar va antiaritmik moslamalar implantatsiyasi; radiotoʻlqinli ablyatsiya, yurak yetishmovchiligi bor yoki yoʻqligida toj arteriyalari devorlarini oʻrnatish; kardiopatiyaning barcha shakllari, bunda toj tomir va umumiy qon aylanishi buzilishining qaysi darajada va bosqichida boʻlishidan qatʼi nazar.

Uchuvchilar tarkibi orasida birinchi marotaba yurak, toj arteriyalari va oʻtkazuvchi yoʻllar mushaklarida oʻzgarishlar aniqlangan boʻlsa gospitalga tekshirish uchun yuboriladi va kasallikka aniq tashxis qoʻyish, kasallikning kelib chiqish sababi va uning kechishi, kechayotgan yalligʻlanish jarayonini yoʻq qilish hamda toj tomir va umumiy qon aylanishining holatiga baho beriladi. Agar tekshiruv davomida yurak mushaklarida yalligʻlanish jarayoni hamda qon aylanish yetishmovchiligi belgilari aniqlanmasa, bunday holatda yurak-qon tomir tizimini funksional holatini oʻta chuqur tekshirish maqsadida jismoniy zoʻriqtirish uslubini qoʻllagan holda tekshiriladi.

Yurak qon-tomirlar tizimi kasalliklarida ekspert xulosa chiqarish uchun asosiy koʻrsatkichlari boʻlib yurak mushaklarining oʻzgarish darajalari, toj tomir va umumiy qon aylanishining holati, kasallikning kechishi hamda yurak-qon tomirlar tizimining funksional qobiliyati hisoblanadi.

UTT HTM kiruvchi nomzodlar va kursantlar endokarditning kechishi va yurak nuqsonlari aniqlansa uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz hisoblanadi. Uchuvchilar tarkibida kechayotgan endokarditning kechishi va yurak nuqsonlari aniqlansa, ularning qanday holatda boʻlishidan qatʼi nazar uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topiladi. Bundan faqat mitral klapan yetishmovchiligining turgʻun kompensatsiya qilingani mustasno.

“b” bandiga quyidagilar kiradi:

toj tomir va (yoki) umumiy qon aylanishi yetishmovchiligi boʻlmagan yurak, aorta, toj tomir arteriyalari, perikard mushaklarining organik kasalliklari (turgʻun kompensatsiya qilingan);

qon aylanishining buzilishi kuzatilmagan mitral klapanning izolyatsiyalangan nuqsoni.

Kasalliklar jadvalining II — V ustuni boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtganlarning qon aylanishining buzilishi kuzatilmagan mitral klapanning izolyatsiyalangan nuqsoni aniqlangan harbiy xizmatchilar tovushdan tez uchadigan samolyotlarda parvoz qiluvchi uchuvchilardan tashqari ushbu moddaning “b” bandi boʻyicha yaroqli deb topilishi mumkin. Funksional sistolik shovqin borligi ushbu moddani qoʻllashga asos boʻlmaydi.

Yurak mushaklari kasalliklari aniqlangan, lekin umumiy va toj tomirlar qon aylanishining buzilishi kuzatilmagan uchuvchilar tarkibi statsionar sharoitda tekshiruvdan oʻtadi va ularga yuklamali sinamalar oʻtkaziladi. Yurak-qon tomirlar tizimi funksional qobiliyati yaxshi deb baholansa ekspert xulosa chiqarish “b” bandiga muvofiq amalga oshiriladi.

Miokard distrofiyasi va miokarditdan soʻnggi kardiosklerozlarda xulosa chiqarishda oʻzgarishlarni qay darajada namoyon boʻlganligi va yurak mushaklari funksional saqlanganligiga qarab aniqlanadi.

Uchuvchilar tarkibi orasida revmatizmning faol fazasini boshdan kechirgan shaxslar kasalligi boʻyicha taqdim qilingan taʼtildan soʻng oʻn ikki oydan keyin uchuvchilik ishiga ruxsat berilishi mumkin (agar yurakda nuqson va avvalgi revmatik jarayonning faollashuvi boʻlmasa).

Kasalliklar jadvalining II ustuni boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan uchuvchilar tarkibi tovushdan tez uchadigan samolyotlarda uchuvchilik ishiga yaroqsiz, boshqa uchuvchi apparatlarda yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi.

“v” bandiga quyidagilar kiradi:

aortada aterosklerotik oʻzgarishlarning kam namoyon boʻlishi;

miokardda distrofiya jarayonida, miokardiosklerozda, surunkali miokarditda yurak ritmi va oʻtkazuvchanligi buzilishsiz kam ifodalangan oʻzgarishlar.

Uchuvchilar tarkibi orasida rentgenologik tekshiruvlar vaqtida aorta devorlarining qalinlashuvi aniqlangan boʻlsa va aterosklerozning boshqa koʻrinishlari namoyon boʻlmasa bunday shaxslar “v” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 44 Gipertoniya kasalligi : a) “nishon-aʼzolari” faoliyatining buzilishi bilan - Yaroqsiz b) “ nishon” aʼzolar faoliyati buzil ishisiz - Tovushdan tez uchadigan samolyotlarda - yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Tibbiy-uchuvchilik ekspertizasini oʻtkazish maqsadida arterial gipertenziyaning darajalari boʻyicha tasnifidan va “nishon-aʼzolari” faoliyatining buzilish darajalariga bogʻliq boʻlgan gipertoniya kasalligining uch bosqichli (Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti 1996-y) tasnifidan foydalaniladi.

“a” bandiga “nishon-aʼzolarida” oʻzgarishlar yuzaga kelgan gipertoniya kasalligining II va III bosqichlari kiradi.

Kasalliklar jadvalining II ustuni boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan uchuvchilar tarkibi “b” bandi boʻyicha tovushdan tez uchadigan samolyotlarda yaroqsiz, boshqa uchuvchilik apparatlarda uchishga yaroqlilik darajasi yakka tartibda aniqlanadi.

Gipertoniya kasalligining I bosqichi mavjud boʻlgan uchuvchilar tarkibi oʻzlarini yaxshi his qilsa, boshqa aʼzolar va tizimlarda oʻzgarishlar boʻlmasa “b” bandi boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqli deb topiladi. Bu shaxslarni boshqa yangi turdagi samolyotlarda ishlash uchun oʻqitish maqsadga muvofiq emas.

Uchuvchilar tarkibi orasida gipertoniya kasalligining I bosqichi mavjud boʻlganlarda sistolik va diastolik bosimlar 160/100 mm simob ustunidan yuqori boʻlsa “a” bandiga qoʻllanilgan holda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 45 Yurak ishemik kasalligi: a) faoliyatining buzilishlari bilan - Yaroqsiz b) obyektiv maʼlumotlari bor boʻlib faoliyatining buzilishsiz - Tovushdan tez uchadigan samolyotlarda yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Yurak ishemik kasalligi mavjudligi instrumental tekshirish usullari natijalariga asoslanib tasdiqlanishi zarur (tinch va yuklamali sinamalar bilan oʻtkaziladigan majburiy elektrokardiografiya, elektrokardiogramma va exokardiografiyaning kunlik monitoringi, shuningdek qoʻshimcha — stress-exokardiografiyasi, koronografiya va boshqa tekshiruvlar).

“a” bandiga quyidagilar kiradi:

barcha funksional sinflarning zoʻriqish stenokardiyasi;

surunkali yurak yetishmovchiligining barcha darajasi;

miokardning ogʻriqsiz (“soqov”) ishemiyasi, X kardial sindromi (miokardning mikrovaskulyar disfunksiyasi;

yirik toj arteriyalardan birining okkyuziyasi yoki stenozi (50 foizdan yuqori).

Toj tomirlarni shuntlash, toj tomirlar angioplastikasi, toj tomirlarga stent oʻrnatish muolajalarini oʻtkazgan uchuvchilar shaxsiy tarkibi uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topiladi.

Yurak yetishmovchiligi yoki stenokardiya mavjud boʻlmagan shaxslarda yurak ritmi va oʻtkazuvchanligining noturgʻun buzilishlari kuzatilsa, qaytalanish davomiyligi kamdan-kam holatda namoyon boʻlsa tibbiy koʻrikdan “b” bandi boʻyicha oʻtkaziladi.

Kasalliklar jadvalining II ustuni boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan uchuvchilar tarkibi “b” bandi boʻyicha tovushdan tez uchadigan samolyotlarda — yaroqsiz, boshqa uchuvchilik apparatlarida uchishga yaroqlilik darajasi yakka tartibda aniqlanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 46 Magistral va periferik arteriya, vena va limfa tomirlari kasalliklari, rivojlanishning tugʻma anomaliyalari va shikastlanishlar oqibatlari : a) qon aylanishi va faoliyatining yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz b) qon aylanishi va faoliyatining kam ifodalangan buzilishi bilan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

“a” bandiga quyidagilar kiradi:

oyoq va qoʻl tomirlarining trombangiiti va aortoarteriiti, obliterizatsiyalangan ateroskleroz II va IV bosqichlari;

surunkali venoz yetishmovchiligi bilan kechuvchi posttrombotik va varikoz kasalligi;

fil oyoqlilikning II va IV darajalari;

angiotrofonevrozlar I va III bosqichlari;

urugʻ tizimchasi vena qon tomirlarining varikoz kengayishi III darajasi.

Obliterizatsiyalangan endarteriit va oyoqlar tomirlarining aterosklerozi tashxisi qoʻyilganda kasallikning bosqichlari funksional buzilishlar darajalarini aks ettirishi lozim. Xulosa chiqarishni gospital tekshiruvidan oʻtganidan soʻng amalga oshirish zarur.

Uchuvchilik taʼlimiga kiruvchi nomzodlar va kursantlarda obliterlovchi endarteriitning rivojlanishining barcha bosqichlari, qaytalanuvchi tromboflebit, tromboflebit oʻtkazgandan keyingi oqibatlari chuqur va yuzaki venalarning vena yetishmovchiligining I darajasi, shuningdek periferik tomirlarning anevrizmasi aniqlansa barcha ustunlar boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb xulosa chiqariladi.

Uchuvchilar tarkibi orasida oyoq vena qon tomirlarining varikoz kengayishi kuzatilgan shaxslarda koʻrsatmalar boʻlsa jarrohlik amaliyoti oʻtkaziladi. Jarrohlik amaliyotidan bosh tortish yoki jarrohlik amaliyotidan soʻng retsidiv holatlarda uchuvchilik ishiga yaroqliligini aniqlash chuqur va yuzaki venalarning zararlanishi qay darajada namoyon boʻlishi va tarqalishi hamda oyoqlarning faoliyatiga qarab amalga oshiriladi.

“b” bandiga quyidagilar kiradi:

vena yetishmovchiligi yuzaga kelmagan oyoqlar teri osti venalarining varikoz kengayishi;

fil oyoqlilikning I darajasi (tovon orti sohasini nisbatan kam shishi, bu tungi va kunduzgi vaqtda dam olganidan soʻng shishning kamayishi yoki yoʻqolib ketishi kuzatilsa);

urugʻ tizimchasi venalarining varikoz kengayishining II darajasi;

trofik buzilishlar kuzatilmagan angiotrofonevrozlar.

Trofik buzilishlari kuzatilmagan venalarning chegaralangan holda kengayishi, jadallashuvga moyilligi boʻlgan holatlarda uchuvchilar va kursantlarni chetlatishga asos boʻlib hisoblanmaydi.

Uchuvchilar tarkibi orasida urugʻ tizimchasi venalarining kengayishi ogʻriq bilan kechayotgan shaxslarga jarrohlik davolanish tavsiya etiladi. Jarrohlik davolanishdan soʻng ijobiy natijalarga erishilsa, kasalliklar jadvalining II va VI ustunlari boʻyicha uchuvchilik ishiga ruxsat berilishi mumkin. Shuningdek, uchuvchilarda urugʻ tizimchasi venasining kengayishi moʻtadil namoyon boʻlishi, tugunlarda konglomeratlar mavjud boʻlishi ham “b” band boʻyicha koʻrib chiqiladi. Urugʻ tizimchasi venasining kengayishi moʻtadil namoyon boʻlib, tugunlarda konglomeratlar mavjud boʻlmasa, ogʻriq sidromi va moyaklar atrofiyasi kuzatilmasa uchuvchilik taʼlimiga va uchuvchilik ishiga qarshi koʻrsatma boʻlib hisoblanmaydi. Urugʻ tizimchasi venalarining kengayishi retsidiv holda kechadigan boʻlsa UTT HTM ga kirishga qarshilik qiladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 47 Gemorroy (bavosil) : a) tez-tez qoʻzgʻaydigan va ikkilamchi kamqonlik bilan kechuvchi ogʻir va moʻtadil ogʻirlikdagi shakllari Yaro q si z b) samarali davolanganda, kam asoratlar bilan kechadigan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Bavosil kasalligiga koʻrsatmalar boʻlganda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsga jarrohlik yoʻli bilan davolash tavsiya qilinadi.

Tez-tez qoʻzgʻaydigan va ikkilamchi kamqonlik bilan kechuvchi ogʻir va oʻrta ogʻirlikdagi shakllari hamda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning jarrohlik yoʻli bilan davolanishdan bosh tortishi yoki jarrohlik yoʻli bilan davolash muvaffaqiyatsiz oʻtgan boʻlsa, uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb xulosa chiqariladi.

Yakka holdagi nisbatan kam kattalashgan gemorroidal tugunlarning boʻlishi, yalligʻlanish belgilarining boʻlmasligi, shikoyatning yoʻqligi va anamnezida oxirgi 3 yil davomida kasallikning asoratlari boʻlmaganligi ushbu moddani qoʻllashga asos boʻlmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 48 Neyrotsirkulyator asteniya: Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Neyrotsirkulyator asteniyaning gipertonik turiga arterial qon bosimining davriy ravishda 140/90 mm simob ustunigacha koʻtarilishi bilan xarakterlanadigan holatlar kiradi. UTT HTM ga kiruvchi nomzodlar qaytadan tekshirilganda ularning sistolik bosimi 130 mm simob ustunidan yuqori, diastolik bosimi 80 mm simob ustunidan yuqori boʻlsa yaroqsiz deb topiladi.

UTT HTM kursantlarida arterial qon bosimining yuqori boʻlishi kuzatilsa, neyrotsirkulyator asteniyada kuzatiladigan xarakterli belgilar shikoyati yoki parvozlarni yaxshi koʻtara olmasligi, shuningdek arterial qon bosimi koʻrsatkichlarining yuqorilab borishi bilan birgalikda kelsa, uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz hisoblanadi. Kursantlarda emotsional taʼsirlar ostida faqat arterial qon bosimining davriy ravishda koʻtarilishi kuzatilib, 140/90 mm simob ustunidan yuqori boʻlmasa va asteniyani keskin namoyon boʻlishi kuzatilmasa uchuvchilik taʼlimini davom ettirishi mumkin.

Arterial qon bosimini bir martalik koʻtarilishi neyrotsirkulyator asteniyaning gipertonik turi tashxisini qoʻyishga asos boʻlib xizmat qilmasligi kerak. Qaytadan tekshirilgan shaxslarda arterial qon bosimining koʻtarilishida sistolik bosimi 140 mm simob ustunidan va diastolik bosimi 90 mm simob ustunidan oshadigan boʻlsa statsionar sharoitda tekshirish maqsadida gospitalga yuboriladi. Uchuvchilar tarkibi orasida neyrotsirkulyator asteniyaning gipertonik turi yogʻ almashinuvining buzilishi bilan birga kelsa statsionar sharoitda tekshiruvga yuboriladi.

Neyrotsirkulyator asteniyaning gipotonik turi ekspertiza amaliyotida kam uchraydi. Neyrotsirkulyator asteniyaning gipotonik turida arterial qon bosimining davriy ravishda sistolik bosimining 90 mm simob ustunidan va diastolik bosimining 60 mm simob ustunidan pasayib ketishi bilan ifodalanadi.

Arterial qon bosimining bir martalik pasayib ketishi neyrotsirkulyator asteniyaning gipotonik turi tashxisini qoʻyishga asos boʻla olmaydi. Qayta tekshirilganda arterial qon bosimining davriy ravishda pasayishi kuzatilgan shaxslar harbiy gospitalga tekshiruv uchun yuboriladi. Simptomatik gipotoniya aniqlanganda ekspert xulosa asosiy kasallik boʻyicha chiqariladi.

Neyrotsirkulyator asteniya gipotonik turi aniqlangan UTT HTM ga kiruvchi nomzodlar va kursantlari uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz (arterial qon bosimining 90/60 mm simob ustunidan pastga tushishi, holsizlik, bosh aylanishi, yuklamalarni, vestibulyar sinamalarni yaxshi koʻtara olmaslik bilan birga kuzatilganda uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz) hisoblanadi.

Yilning issiq vaqtlarida arterial qon bosimining pasayishi kuzatilishi mumkin. Ushbu holatda profilaktika chora-tadbirlar natijasida arterial qon bosimining meʼyorga kelishi, professional ish qobiliyati va parvozga chidamliligi saqlangan boʻlsa, ushbu moddani qoʻllashga asos boʻla olmaydi.

Neyrotsirkulyator asteniya kardial turining klinik kechishi turli koʻrinishda boʻladi. Uchuvchilar shaxsiy tarkibi orasida shu kasallik bilan kasallanganda yurak qon-tomir tizimida quyidagi buzilishlar kuzatiladi: sensor, avtomatizm, oʻtkazuvchanlik, qoʻzgʻaluvchanlik funksiyalarining buzilishlari. Uchuvchilar shaxsiy tarkibi orasida neyrotsirkulyator asteniyaning kardial turi aniqlangan shaxslar statsionar sharoitda tekshiruvga yuboriladi.

Uchuvchilar tarkibida tinch holatda noturgʻun ekstrasistoliya kuzatilsa, lekin yurak-qon tomirlar tizimining funksional qobiliyati yaxshi saqlangan boʻlsa uchuvchilik ishiga yaroqli deb topilishi mumkin. Tinch holatda qorinchalar ekstrasistoliyasi kuzatilsa, UTT HTM kursantlari uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz hisoblanadi, uchuvchilar tarkibiga uchuvchilik ishiga ruxsat berilishi mumkin. UTT HTM kursantlari va uchuvchilar tarkibi orasida zoʻriqish ekstrasistoliyasi, guruhli ekstrasistoliyalar, paroksizmal taxikardiya, Samoylova-Venkebax davriy blokadasi hamda yurak sohasidagi noxushlik hissi bilan kuzatiladigan yurak ritmining barcha buzilishlari aniqlangan shaxslar yaroqsiz deb hisoblanadi.

Atrioventrikulyar oʻtkazuvchanlikning PQ intervalida 0,22 soniyagacha sekinlashuvi kuzatilgan holatda atropin qoʻllash bilan jismoniy zoʻriqishdan soʻng meʼyorga kelsa, qon aylanish buzilishlari belgilari va shikoyatlari boʻlmasa, QRS intervali davomiyligi 0,11 soniyagacha boʻlsa ushbu moddani qoʻllashga asos boʻla olmaydi. Kasalliklar jadvalining II va V ustunlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan uchuvchilar tarkibida WPW (Volf-Parkinson-Uayt) fenomeni (sindromi) yoki CLC (Klerk-Levi-Kristesko) fenomeni (sindromi) aniqlanganda ular uchuvchilik ishiga yaroqsiz hisoblanadi.

UTT HTM ga kiruvchi nomzodlar va kursantlarda WPW fenomeni (sindromi) yoki SLS fenomeni (sindromi) aniqlanganda ular uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz hisoblanadi. Yurak ritmi va oʻtkazuvchanligi buzilishining boshqa shakllarida ekspert xulosa chiqarish ularning xarakteri, kelib chiqishi va yurak-qon tomir tizimining funksional qobiliyati darajalariga qarab xulosa chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 49 Oʻtkir kasallik, surunkali kasallik xuruji, jarohat yoki jarrohlik amaliyotidan keyingi qon aylanish tizimi faoliyatining vaqtincha buzilishlari Parvozlardan ozod qilish yoki taʼtil, harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajargan holda, xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish

Faol revmatizm, norevmatik boʻlgan miokarditlar, miokard infarkti hamda yurakda, toj, yirik va periferik tomirlarda jarrohlik amaliyoti oʻtkazilgandan keyingi faoliyatning vaqtincha buzilishi bilan, agar reabilitatsiyasi va harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyatini tiklash uchun bir oydan kam boʻlmagan muddat talab qilinsa, kasallik tufayli taʼtil taqdim qilish toʻgʻrisida xulosa chiqariladi. Varikotsele boʻyicha jarrohlik amaliyotidan soʻng xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilinadi.

10-bob . Nafas aʼzolarining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 50 Burun boʻshligʻi, burunning yondosh boʻshliqlari va halqumning kasalliklari: a) yuqori nafas yoʻllari shilliq qavatining distrofiyasi va tez-tez qoʻzgʻalish bilan kechuvchi surunkali sinusitlarning barcha shakllari; bir va ikki tomonlama Yaroqsiz b) “a” bandida koʻrsatilgan xususiyatlar bilan kechmaydigan yiringli va yiringsiz sinusitlar; burun yon boʻshliqlari kistasi; surunkali tonzillitning I darajasi Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli v) surunkali tonzilitning toksiko-allergik shakli II darajasi Yaroqsiz Davolanishga muhtoj

“a” bandida asoratsiz, biroq tez-tez qoʻzgʻalishlar bilan kechuvchi (yil davomida ikki martadan kam emas) surunkali sinusitlar ham kiradi.

“b” bandida uchuvchilar tarkibini davolashda yaxshi natijalarga erishilgan holatlar koʻrib chiqiladi. Davolanishdan bosh tortgan yoki toʻliq sogʻaymagan holatlarda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb hisoblanadi.

Yuqori jagʻ boʻshligʻida kista borligi aniqlansa xulosa yakka tartibda beriladi. Uchuvchilar tarkibida rentgen tasvirda yuqori jagʻ boʻshligʻida kista aniqlanib simptomsiz kechsa, barometrik bosimni yaxshi koʻtara olsa uchuvchilik ishini davom ettirishga ruxsat berilishi mumkin. Uchuvchilar tarkibida peshona boʻshligʻi kistasi aniqlansa kasalliklar jadvalining II va III ustunlar boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqsiz hisoblanadi , kasalliklar jadvalining IV va V ustunlari boʻyicha xulosa yakka tartibda chiqariladi.

Uchuvchilar tarkibida yuqori nafas yoʻllarining yiringsiz kasalliklari, nafas yoʻllari shilliq qavati distrofiyasi bilan yoki yaqqol subyektiv belgilar va tez-tez qoʻzgʻalishlar bilan kechganda hamda parvoz vaqtidagi yoki barokamerada havo bosimining oʻzgarishiga va barometrik bosimni koʻtara olmaslik holatlari kuzatilsa uchuvchilik ishiga yaroqsiz hisoblanadi.

UTT HTM ga kiruvchi nomzodlarning yuqori jagʻ boʻshligʻida oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotidan soʻng uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz deb topiladi. Nomzodlarda yuqori jagʻ boʻshligʻini devor oldi shilliq qavatining qalinlashuvi uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz xulosasini berishga asos boʻlmaydi.

“v” bandiga surunkali tonzillitning toksik-allergik shakli II darajasiga taalluqli boʻlib, qaytadan angina yoki bodomcha bezda infeksiya oʻchogʻini hosil qiladigan kasalliklar kiradi (yurak qon-tomir tizimining infeksion-allergik zararlanishi, piyelonefritlar, infeksion poliartritlar, EKG dagi funksional oʻzgarishlar, umumiy intoksikatsiya belgilari haddan tashqari charchash, yurak sohasida noxushlik sezgilari, boʻgʻimlarida davriy ravishdagi ogʻriqlar). Ushbu tonzillitlar jarrohlik yoʻli bilan davolanadi. Davo muolajalaridan bosh tortgan uchuvchilar uchuvchilik ishiga yaroqsiz hisoblanadi.

Surunkali tonzillitlarning I darajasi tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarning bodomcha bezlarida yalligʻlanish jarayonining asosiy belgilari boʻlganda tasdiqlanadi. Surunkali tonzillitning shu shakli aniqlangan shaxslar tizimli ravishda shifokor nazoratida turadi. Tonzilektomiya jarrohlik amaliyotidan keyin uchuvchilar tarkibi oʻn besh sutkagacha barcha ish va mashgʻulotlardan ozod qilinadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 51 H iqildoq va traxeya ning boʻyin qismi kasalliklari va shikast lanish lari: a) nafas olish, yutinish, nutq faoliyatining yaqqol buzilishlari bilan birga kechuvchi; maxsus anjom va vositalarni qoʻllashda qiyinchilik keltirib chiqarish bilan kechuvchi Yaroqsiz b) “a” bandida koʻrsatilgan faoliyatlarning buzilishisiz kechadigan, maxsus anjom va vositalarni qoʻllashda qiyinchilik keltirib chiqarmaydigan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Moddada burun, hiqildoq va traxeyaning tugʻma nuqsonlari va shikastlanish oqibatlarini jarrohlik va boshqa usullar bilan davolashda bartaraf qilinmaydigan holatlar nazarda tutiladi. Agar koʻrsatilgan aʼzolarda nuqsonlar bartaraf qilinib aʼzolar faoliyati tiklansa xulosa chiqarish “b” bandga muvofiq amalga oshiriladi.

Bu moddaga burun toʻsigʻining qiyshayishi, adenoidlar, burun chigʻanoqlari gipertrofiyasi, burun yon boʻshliqlari suyak devorlarining kasalliklari (osteoma, osteomiyelit va b.), yuqori nafas yoʻllari shilliq qavatining distrofiyalarini gipertrofiya yoki atrofiyasi va boshqa kasalliklari; “a” bandi boʻyicha – nafas olish, tovush, yutinish, chaynash faoliyatining buzilishlariga va maxsus anjom va vositalarni qoʻllashda qiyinchilik keltirib chiqarishga olib keluvchi, “b” bandi boʻyicha esa koʻrsatilgan asoratlarsiz va maxsus anjom vositalarni qoʻllashda qiyinchilik keltirmaydigan holatlar. UTT HTM kursantlari va uchuvchilar tarkibi “b” bandi boʻyicha davolanishlari zarur.

Shuningdek, “b” bandiga hid sezishning toʻliq (turgʻun) yoʻqotishi ham kiradi. Uchuvchilar tarkibi orasida hid sezishning pasayishi va toʻliq (turgʻun) yoʻqolishi kuzatilgan shaxslarga uchuvchilik ishiga ruxsat beriladi, agar bu holat boshqa kasalliklar bilan patogenetik jihatdan bogʻliq boʻlmasa. UTT HTM ga kiruvchi nomzodlarda burun toʻsigʻining qiyshayishi, adenoidlar, burun chigʻanoqlarining gipertrofiyasini jarrohlik yoʻli bilan davolashning oʻtkazilishi yakuniy tibbiy saralash boshlanishiga qadar 2 oydan kechikmasligi zarur.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 52 Nafas olish aʼzolarining boshqa kasalliklari (shu jumladan tugʻma): a) faoliyatning yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan yoki tez-tez qoʻzgʻalish bilan kechuvchi Yaroqsiz b) faoliyatning kam ifodalangan buzilishi bilan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqsiz

Modda oʻpka, nafas yoʻllarining surunkali kasalliklari va oʻtkir kasalliklarni oʻtkazgandan keyingi qoldiq asoratlari, plevraning notuberkulyoz etiologiyali kasalliklari hamda ularning shikastlanish oqibatlari holatlarini nazarda tutadi.

“a” bandiga quyidagilar kiradi: nafas olish aʼzolari faoliyatining yaqqol yoki moʻtadil ifodalangan buzilishi va tez-tez qoʻzgʻalishi bilan kechadigan surunkali kasalliklari (oʻpka emfizemasi, diffuz pnevmoskleroz, bronxoektaz kasalligi, oʻpkaning yiringli kasalliklari, surunkali bronxitning ogʻir shakllari, shu jumladan asmoidli komponent bilan);

oʻpka, nafas yoʻllari, plevraning jarohatlanish oqibatlari va nafas olish aʼzolaridagi jarrohlik amaliyoti oqibatlari (pnevmotoraks, shu jumladan spontan, plevraning murakkab bitishi, koʻkrak qafasidagi yiringli jarayonlardan soʻng oqma yaralarning bitmasligi, oʻpka boʻlagi yoki uning segmentini olib tashlash);

oʻpka toʻqimasi, oʻpka ildizlari yoki yirik qon tomirlar joylashgan sohalarda yot jismning mavjudligi (metall parchalari, oʻqlar).

“b” bandida tashqi nafas faoliyatining buzilishiga olib kelmaydigan oʻpka, nafas yoʻllari, plevraning surunkali kasalliklari va oʻtkir kasalliklarini oʻtkazgandan keyingi qoldiq asoratlari hamda ularning shikastlanishdagi oqibatlari koʻrib chiqiladi.

Uchuvchilar tarkibi plevrit oʻtkazgandan soʻng kam ifodalangan qoldiq oʻzgarishlar boʻlsa, bu oʻzgarishlar tashqi nafas va qon aylanishi faoliyatining buzilishiga olib kelmasa uchuvchilik ishiga yaroqli deb topilishi mumkin. Mazkur modda bilan tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan uchuvchilar tarkibining barchasi tashqi nafas faoliyati tekshiruvidan oʻtkazilishi kerak.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 53 Oʻtkir kasallik, surunkali kasallik xuruji, jarohat, jarrohlik amaliyotidan keyingi nafas aʼzolari faoliyatining vaqtincha lik buzilishlari Nomzodlar - yaroqsiz Parvozlardan ozod qilish yoki taʼtil, harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajargan holda xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish

Kasallik boʻyicha taʼtilga muhtojligi haqida xulosa quyidagi holatlarda chiqariladi: asoratli kechadigan oʻtkir pnevmoniyalarda (yiringlash, para va metapnevmonik suyuqliklar ajralishi bilan kechadigan plevritlar, atelektazlar, keng tarqalgan plevra qatlamlanishi, ogʻir pnevmoniyalardan soʻnggi yaqqol astenizatsiyasi va b.).

Asoratsiz kechgan oʻtkir kasalliklarning qoldiqli belgilarida surunkali kasalliklarning qoʻzgʻalishi kuzatilganda parvozlardan yoki xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

Tonzillektomiya va burun toʻsigʻi, adenoidlar, burun chanoqlarining gipertrofiyasidagi jarrohlik davolashdan keyin uchuvchilar tarkibi va kursantlar xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilinishi taqdim etiladi.

11-bob. Ovqat hazm qilish aʼzolarining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 54 Tishlarning rivojlanishi va chiqishidagi buzilishlar, tishning qattiq toʻqimalari va pulpaning kasalliklari: a) bitta jagʻda 6 ta dan ortiq tishning yoʻqligi yoki ularni yechiladigan protezlar bilan almashtirilgan l i gi Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli b) ikkala jagʻda 6 va undan ortiq tishning yoʻqligi yoki jagʻning bir tomonida 4 qoziq tishlarning yoʻqligi Protezlashga muhtoj v) koʻp sonli asoratlangan tishlar kariyesi Davolanishga muhtoj

Uchuvchilar tarkibi va UTT HTM kursantlarini TUK ga taqdim qilishdan oldin ularning ogʻiz boʻshligʻi sanatsiyasi va zarur boʻlsa tishlarini protezlash muolajalari oʻtkaziladi, agar yechib olinadigan protezlash boʻlsa byugelli ishonchli klammerli yoki qulfli fiksatsiya qilish tavsiya qilinadi.

“a” bandi boʻyicha xulosa chiqarishda yaroqliligini yakka tartibda aniqlashda chaynash faoliyati va ovqat hazm qilish aʼzolarining holati inobatga olinadi. Agar uchuvchilar tarkibida yechib olinadigan protez mavjud boʻlsa va parvozdan oldin yechib olib parvoz vaqtida maxsus anjom vositalarni qoʻllashda xalaqit bermasa va nutq buzilishiga olib kelmasa uchuvchilik ishiga ruxsat berilishi mumkin.

“v” bandiga koʻp sondagi asoratli tishlar kariyesi, yaʼni 6 ta va undan ortiq tishlarning zararlanishi, qisman yoki toʻliq pulpasi bilan olib tashlanishi, rentgenogrammalarda periapikal toʻqimalarda destruktiv oʻzgarishlar boʻlishi kiradi. Davolangan va davolanmagan tishlarning barchasi hisoblanadi.

Ushbu bandga tishlarning qattiq toʻqimalarining zararlanishi bilan kechadigan boshqa kasalliklar ham kiradi. UTT HTM kursantlarida tishlar kariyesi aniqlanganda davolanishi zarur. Davolanish natijasiga koʻra xulosa chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 55 Periapikal toʻqimalar, milklar va paradont, soʻlak bezlari, ogʻiz boʻshligʻi yumshoq toʻqimalari, tilning (shu jumladan tugʻma) kasalliklari: a) keng tarqalgan ogʻir darajali parodontit, parodontoz Yaroqsiz b) keng tarqalgan oʻrta darajali parodontit, parodontoz, stomatitlar, gingivitlar, xeylitlar hamda ogʻiz boʻshligʻining shilliq qavati, soʻlak bezlari va tilning boshqa kasalliklari Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli v) parodontit, parodontoz yengil darajasining keng tarqalgan shakli Yaroqli

“a” bandiga paradontning alveolyar oʻsimtasining uchinchi darajali atrofiyasi bilan birga keladigan kasalliklari kiradi. Parodontoz aniqlangan uchuvchilar tarkibi albatta davolanishi zarur. Davolanish natijasiga koʻra xulosa chiqariladi.

“b” bandiga paradontning alveolyar oʻsimtasining ikkinchi darajali atrofiyasi bilan kechuvchi kasalliklari kiradi.

Ushbu bandga leykoplakiya, gingivitlar, stomatitlar, glossitlar, xeylitlar va ogʻiz boʻshligʻi shilliq qavatining boshqa kasalliklari kiradi. Kasallik bir yilda 2-martadan ortiq (qaytalansa) qoʻzgʻalsa, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar yaroqsiz deb hisiblanadi. Xulosa statsionar sharoitda tekshiruvdan soʻng beriladi.

“b” bandiga tez-tez qoʻzgʻalish bilan kechadigan surunkali nospetsifik parotitlar, soʻlak-tosh kasalligi, soʻlak bezlarini olib tashlagandan keyin kserotomiyaning turgʻun namoyon boʻlishi yoki soʻlak bezlarining tugʻma yoʻqligi kiradi. Barcha holatlarda uchuvchilar tarkibi dastlabki statsionar sharoitda davolanishga yuboriladi.

“v” bandiga parodont kasalliklari alveolyar oʻsimtasi I darajali atrofiyasi bilan kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 56 Yuz- jagʻ anomaliyalari, defektlari, deformatsiyalari, jarohat asoratlari, boshqa kasalliklar, tishlar va ularning tayanch apparatidagi oʻzgarishlar, jagʻlarning kasalliklari: a) nafas olish, hid sezish, chaynash, yutish va nutq faoliyatlarining yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan yoki maxsus anjom va vositalarni qoʻllashda qiyinchilik keltirib chiqarish bilan kechuvchi Yaroqsiz b) nafas olish, chaynash, hid bilish, yutish va nutq faoliyatlari buzilishsiz yoki maxsus anjom va vositalarni qoʻllashda qiyinchilik keltirib chiqarmaydigan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Modda pastki va yuqori jagʻlar prognatiyasi, ochiq va chuqur prikuslar, pastki va yuqori jagʻlar retrognatiyasini oʻz ichiga oladi. III darajali prikus anomaliyalari- yuqori va pastki jagʻlar kesimlarining orasidagi masofa vertikal yoki sagital yoʻnalishda 10 mm dan koʻp boʻlganda va II darajasi — orasidagi masofa 6 — 10 mm gacha boʻlganda “a” bandiga tegishlidir. I darajali prikus anomaliyasi — yuqori va pastki jagʻlar kesimlarining orasidagi masofa vertikal yoki sagital yoʻnalishlari boʻyicha 5 mm dan kam boʻlganda “b” bandiga tegishlidir.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 57 Qiziloʻngach, ichaklar (oʻn ikki barmoqli ichakdan tashqari) va qorin pardaning ( shu jumladan tugʻma ) kasalliklari: a) faoliyatning yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz b) faoliyat buzilish i siz, obyektiv alomatlar mavjudligida Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

“a” bandida quyidagilar koʻrib chiqiladi:

disfagiya va boshqa simptomlar bilan birga kechuvchi katta oʻlchamdagi divertikul borligi;

qiziloʻngachning asab-mushak kasalliklari yoki chandiqli torayishi klinik koʻrinishlarining yaqqol namoyon boʻlishi;

ogʻir surunkali nospetsifik yarali kolitlar va enteritlarning ogʻir shakllari;

ovqat hazm qilish va oziqlanishning buzilishi bilan kechadigan rezeksiyadan keyingi ingichka yoki yoʻgʻon ichaklar qismining yoʻqligi;

toʻgʻri ichak barcha qatlamlarining II va III darajali tushishi;

jarrohlik yoʻli bilan davolashning yakuniy bosqichi sifatidagi tabiiy boʻlmagan orqa chiqaruv teshigi, ichak yoki najas oqmalari;

I va III darajali orqa chiqaruv teshigi sfinkterining yetishmovchiligi.

Oqma yoʻllaridan davriy ravishda yiring ajralishi, orqa peshov sohasida matseratsiya kuzatilishi, terisining qoʻzgʻalishi yoki nam ekzema bilan yiring hosil boʻlish kabi asoratlarni davriy ravishda qaytalanishi bilan kuzatiladigan (bir yilda 3-4-marta) holatlar “a” bandiga tegishlidir.

“b” bandida quyidagilar koʻrib chiqiladi:

2 sm diametrgacha boʻlgan divertikullarni tez toʻgʻrilanuvchi va klinik simptomlarsiz kechishi. Qiziloʻngachda divertikul topilganda, ezofagoskopiya va yaqin joylashgan aʼzolar tekshiruvlari oʻtkazilishi lozim;

jarrohlik yoʻli bilan davolash natijasi qoniqarsiz boʻlgan oqma yaraning yilda 1-2-marta va undan koʻp ochilishi bilan kechgan surunkali paraproktit (kasallikning qayta retsidiv berishi yoki tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning jarrohlik amaliyotidan bosh tortishi);

aʼzolar faoliyatining buzilishlaridan qati nazar, qiziloʻngach va ichaklar kasalliklari, qorin pardalarining yopishish alomatlari;

qiziloʻngachning asoratsiz yaralari;

reflyuks-ezofagitning I va II ogʻirlik darajasi;

peshov (defekatsiya) vaqtida toʻgʻri ichakning tushishi (I bosqichi).

Qiziloʻngach divertikulining klinik manzarasi uning katta-kichikligiga (hajmiga) bogʻliq. Uchuvchilar tarkibi orasida qiziloʻngach divertikuli, surunkali paraproktit, toʻgʻri ichakning tushishi, ichak yoki peshov oqma yaralari, orqa peshovning torayishi yoki sfinkterining torayishi aniqlangan shaxslarda jarrohlik yoʻli bilan davolash tavsiya qilinadi. Samarali davolangandan soʻng uchuvchilik ishiga yaroqliligi yakka tartibda baholanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 58 Meʼda va oʻn ikki barmoqli ichakning yara kasalligi: a) faoliyatning yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan , tez-tez xurujlar bilan Yaroqsiz b) faoliyatning kam ifodalangan buzilishi va kam xurujlar bilan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

“a” bandiga quyidagilar kiradi:

jarrohlik yoʻli bilan davolanishga qarshi tibbiy koʻrsatmalar yoki undan bosh tortilgan hollar mavjud boʻlganda, penetratsiya, pilorobulbar soha stenozi bilan asoratlangan oziqlanishning buzilishi bilan kechadigan meʼda va oʻn ikki barmoqli ichakning yara kasalligi;

ekstirpatsiya yoki subtotal rezeksiyadan keyingi meʼdaning yoʻqligi;

meʼda yara kasalligi;

oxirgi 2 yil davomida yara kasalligining tez-tez retsidivlar bilan kechishi (yilda 2 va undan koʻp marotaba);

oziqlanishning buzilishi bilan kechadigan meʼda rezeksiyasi, meʼda-ichak qoʻshilmasi hosil qilishdan keyingi oqibatlar;

ovqat hazm qilish faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan meʼda-ichak qoʻshilmasi, hosil qilish bilan oʻtkazilgan poya yoki selektiv vagotomiya oqibatlari (davolab boʻlmaydigan demping-sindrom, toʻxtovsiz ich ketishi, oziqlanishning buzilishi, turgʻun anastomozitlar, anastomoz yaralari);

perforatsiya yoki qon ketishi sababli postgemorragik anemiya rivojlanishi va anemiyasiz yoki oʻn ikki barmoqli ichakning piyozcha qismining qoʻpol chandiqli deformatsiyasi bilan asoratlangan yara kasalligi.

Oʻn ikki barmoqli ichak piyozchasining qoʻpol chandiqli deformatsiyasi, sunʼiy gipotoniya sharoitida toʻlaqonli oʻtkazilgan duodenografiyada aniqlanadigan deformatsiya tufayli sekinlashgan evakuatsiyaga (kontrast moddasining meʼdada 2 soatdan koʻp ushlab qolinishi) tushuniladi.

Ovqat hazm qilish faoliyati buzilmagan, kam xurujli (ikki yilda bir marta va undan kam) oʻn ikki barmoqli ichak piyozchasida kam ifodalangan deformatsiyali oʻn ikki barmoqli ichakning yara kasalligi mavjud boʻlgan uchuvchilar tarkibi moddaning “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Ovqat hazm qilish faoliyati buzilmagan, oxirgi uch yil davomida qoʻzgʻalishlar qayd etilmagan, oʻn ikki barmoqli ichak piyozchasining deformatsiyasi boʻlmagan, biroq yara kasalligi boʻlgan ofitserlar tarkibidagi shaxslar Qurolli Kuchlar Akademiyasiga oʻqishga kirishga yaroqli deb hisoblanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga oʻqishga (malaka oshirishga) yuborilayotgan oʻn ikki barmoqli ichakning yara kasalligi boʻlgan shartnoma boʻyicha harbiy xizmatchilar Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga oʻqish (malaka oshirish) uchun yuborishga yaroqsiz deb hisoblanadi.

Kasallikning remissiya davri uchun ishonchli belgi boʻlib, sunʼiy gipotoniya sharoitida oʻtkazilgan fibrogastroskopiyada aniqlangan yaradan keyingi chandiq va (yoki) duodenografiyada aniqlangan qoʻpol chandiqli deformatsiyaning mavjudligi, meʼda yarasida esa — fibroskopiyada aniqlangan yaradan keyingi chandiqning mavjudligi hisoblanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 59 Meʼda va oʻn ikki barmoqli ichakning boshqa kasalliklari, jigar, oʻt qopi, oʻt chiqarish yoʻllari va meʼda osti bezining kasalliklari: a) faoliyatning yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari va tez-tez xurujlar bilan Yaroqsiz b) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

“a” bandiga quyidagilar kiradi:

jigar sirrozi;

surunkali faol rivojlanuvchi gepatitlar, jigar faoliyatining yaqqol yoki moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan;

statsionar sharoitda davolanishni talab qiluvchi surunkali xoletsistitlarni tez-tez (yilda 2-marta va undan ortiq) takrorlanib turuvchi xurujlari;

tez-tez (yilda 2-marta va undan koʻp) takrorlanib turuvchi surunkali pankreatit xurujlari va sekretor yoki inkretor faoliyati buzilgan;

meʼda osti bezi va oʻt chiqarish yoʻllari kasalliklari boʻyicha rekonstruktiv jarrohlik amaliyotlarining asoratlari;

jarrohlik amaliyotlaridan keyingi asoratlar (oʻt va meʼda osti bezi oqmalari va boshqalar);

sekretor, kislota hosil qilish faoliyati, ovqatlanishning buzilishi bilan kechuvchi, tez-tez qoʻzgʻaluvchi, uzoq (2 oydan koʻp) va qayta yotib davolanishni talab qiluvchi, statsionar sharoitda davolash samara bermaydigan gastroduodenitlar;

surunkali gepatit mavjudligi ixtisoslashtirilgan boʻlim sharoitida olti oydan kam boʻlmagan muddatda jigarning turgʻun zararlanishini isbotlovchi tahliliy va tibbiy anjomlar, laborator-instrumental maʼlumotlar yordamidagi kompleks tekshiruvlar asosida tasdiqlanishi lozim.

“b” bandiga quyidagilar kiradi:

faolligi yoʻq, jigarning faoliyati kam ifodalangan buzilishi bilan kechadigan surunkali gepatitlar;

davolanish natijalari yaxshi boʻlganda qoʻzgʻalishlar kam boʻlgan surunkali xoletsistlar, oʻt pufagining xolesterozi, pankreatitlar;

qoʻzgʻalishi kam boʻlgan, sekretor faoliyati va ovqatlanish tartibi buzilmaganida sekretor faoliyati buzilmagan gastroduodenitlar;

fermentopatik (yaxshi sifatli) giperbilirubinemiyalar;

oʻt chiqarish yoʻllarining diskineziyasi.

Yaxshi yakunlangan oʻt pufagini olib tashlash yoki oʻt yoʻllari, meʼda osti bezi kasalliklari tufayli jarrohlik yoʻli bilan davolangan uchuvchilar tarkibining uchuvchilik ishiga yaroqliligi yakka tartibda baholanadi.

Surunkali gastrit va gastroduodenitga xulosa berishda kasallikning kechish xarakteri hisobga olinadi. Qaytadan qoʻzgʻalishlar boʻlmaganda, umumiy ahvoli qoniqarli, ish qobiliyati saqlangan va meʼda sekretsiyasida qoʻpol oʻzgarishlar boʻlmasa tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar uchuvchilik ishiga va UTT HTM taʼlim olishga yaroqli deb hisoblanishi mumkin.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 6 0 Churralar : Yaroqsiz Davolanishga muhtoj

Moddada chov, son, diafragmaning qiziloʻngach teshigi, diafragma, kindik, qorinning oq chizigʻi, jarrohlik amaliyotlaridan keyingi va boshqa churralarni koʻzda tutadi.

Kursant va uchuvchilar tarkibiga jarrohlik yoʻli bilan davolanish tavsiya qilinadi. Uchuvchilik ishiga va uchuvchilik taʼlimiga yaroqlilik jarrohlik amaliyoti natijalariga koʻra xulosa chiqariladi. Jarrohlik yoʻli bilan davolanishdan bosh tortgan uchuvchilar tarkibi va kursantlar yaroqsiz deb topiladi. Katta boʻlmagan (fiziologik halqa chegarasida) kindik churrasi, qorin parda oldi lipomasi hamda jismoniy zoʻriqish va kuchanish vaqtida churra chiqishi kuzatilmaydigan chov halqasining kengayishi mazkur moddani qoʻllash uchun asos boʻlmaydi va uchuvchilik ishiga va uchuvchilik taʼlimiga qarshi koʻrsatma boʻlmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 6 1 Oʻtkir kasallik, surunkali kasalliklarning xurujlari yoki jarrohlik amaliyotidan keyingi ovqat hazm qilish aʼzolari faoliyatining vaqtincha buzilishlari Nomzodlar -yaroqsiz Parvozlardan ozod qilish yoki taʼtil, harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajargan holda, xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish

Harbiy xizmat majburiyatlarini bajarishga toʻliq tiklanish uchun bir oydan kam boʻlmagan muddat kerak boʻlganda kasallik boʻyicha taʼtil berish xaqida xulosa chiqariladi.

Parvozlardan ozod qilinishi haqidagi xulosa uchuvchilar tarkibining kasbiy ish qobiliyatining tiklanishi koʻzda tutilgandan soʻng chiqariladi.

Appendektomiya, churralar jarrohlik amaliyotidan soʻng xizmat majburiyatlaridan ozod qilish haqidagi xulosa chiqariladi.

12-bob . Teri va teri osti qavatining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 62 Teri va teri osti qavatining kasalliklari : a) davolanishi murakkab boʻlgan surunkali qaytalanuvchi teri kasalliklari, keng tarqalgan va yaqqol ifodalangan chegaralangan giperkeratozlar, diskeratozlar va teri holatining boshqa saraton oldi kasalliklari Yaroqsiz b ) oʻtkir, oʻtkir osti dermatitlar, chegaralangan sikoz, seboreya, piodermiyaning har xil shakldagi kasalliklari Yaroqsiz Davolanishga muhtoj

“a” bandida davolanishi murakkab boʻlgan, uzluksiz retsidivlangan surunkali teri kasalliklari: surunkali ekzema, psoriaz, teri qavatlarining keng tarqalgan lixenifikatsiya bilan kechadigan atopik dermatitlar, bullali dermatitlar (poʻrsildoq yaraning barcha turlari, bullali pemfingoid, gerpes shaklli Dyuring dermatiti) koʻrib chiqiladi.

Surunkali xatto chegaralangan, retsidiv beruvchi oyoq, qoʻllar, boshning yuz qismi, jinsiy aʼzolar ekzemalari uchuvchilik ishiga va taʼlimiga yaroqsiz deb xulosa chiqarishga asos boʻlib xizmat qiladi.

Surunkali teri kasalliklari bilan xastalangan shaxslar UTT HTMga kirishga yaroqsiz hisoblanadi. Tirsak va tizza boʻgʻimi sohasida yengil shakldagi ixtioz va psoriazning yagona oʻchoqlari uchuvchilik ishini bajarishga qarshi koʻrsatma hisoblanmaydi.

Uchuvchilar tarkibining alohida shaxslariga nisbatan quyosh nurlari koʻp boʻlgan xududlarda xizmatini davom ettirishlari zarurligi toʻgʻrisida xulosa chiqarilishi mumkin. Boshning sochli qismi, yuz sohasida, qoʻl panjalarida qichishqoq temiratkining cheklangan toshmalari aniqlangan shaxslar uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb hisoblanadi.

Mazkur bandga kiradigan koʻp miqdordagi pigmentli dogʻlar yoki soʻgalsimon toshmalarning oʻsishlari mavjud tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar kasalliklar jadvalining I ustuni boʻyicha UTT HTMga kirishga yaroqsiz hisoblanadi. Ortiqcha quyosh nurlari taʼsiri natijasida yuzaga kelgan dermatitlar bilan kasal boʻlgan uchuvchilar tarkibi shaxslarga nisbatan xizmatini davom ettirish zarurligi toʻgʻrisida xulosa yakka tartibda baholanishi mumkin.

“b” bandi boʻyicha retsidivlanuvchi furunkulez hamda yuzning yagona furunkuli boʻlganda, uchuvchilar tarkibi gospitalga davolanish uchun yuborilishi zarur. Retsidivlanuvchi, davolanishi murakkab boʻlgan keng tarqalgan piodermit bilan kasallangan uchuvchilar tarkibi “a” bandi boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topiladi.

13-bob . Suyak-mushak tizimi va biriktiruvchi toʻqimalarning kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 63 Yuqumli, yalligʻlanish, autoimmun va boshqa sabablardan kelib chiqqan artritlar va artropatiyalar, biriktiruvchi toʻqimaning tizimli kasalliklari: a) faoliyatining yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari, turgʻun va ifodalangan oʻzgarishlari bilan va tez-tez hurujlari bilan Yaroqsiz b) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlar majdudligida Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Modda boʻgʻimlarning surunkali infeksion, yalligʻlanish, autoimmun va boshqa sabablarga koʻra kelib chiqqan hamda biriktiruvchi toʻqimaning tizimli kasalliklarini nazarda tutadi. Kasallikning xarakteri va boʻgʻimlar faoliyatining oʻzgarishidan kelib chiqib, uchuvchilik ishiga yaroqliligi baholanadi.

“a” bandiga shuningdek biriktiruvchi toʻqima, suyak-mushak tizimi va harakat-tayanch apparatini jalb qilgan holda teri kasalliklari ichki organlar tizimining shikastlanishi bilan birga uchraydigan kasalliklar kiradi. Ushbu kasalliklar tizimli qizil teri sili (volchanka), sklerodermiya, dermatomiozit, tugunchali periarteriit, revmatoid artrit, Bexterev kasalligi va boshqa biriktiruvchi toʻqima kasalliklari tomonidan qoʻzgʻatilishi mumkin.

Harakat-tayanch tizimi kasalliklari bilan xastalangan shaxslar davo muolajalarini tugatgandan keyin tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Kasallikdan sogʻayib ketgan holatlarida ular uchuvchilik ishiga “b” bandiga muvofiq yaroqli deb topilishi mumkin. Mazkur shaxslar tizimli ravishda shifokor tomonidan nazoratga olinadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 64 Suyaklar, yirik boʻgʻimlar, togʻaylar i ning jarrohlik kasalliklari va zararlanishlari: a) faoliyatining yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz b) faoliyatining kam ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

Modda oʻtkir va surunkali infeksiyalar natijasida kelib chiqadigan harakat-tayanch apparatining surunkali kasalliklari, shuningdek osteoxondropatiya, osteofit xarakterida suyaklarning zararlanish kasalliklarini koʻrib chiqadi. Uchuvchilar tarkibida kasallikning tuberkulyoz etiologiyasi aniqlansa, shuningdek osteomiyelit negizida sekvestral boʻshliqlarda bitmaydigan va davriy ravishda ochilib turadigan oqma yaralar, son suyagi boshchasi osteoxondropatiyasi, yirik boʻgʻimlarning yaqqol deformatsiyalanuvchi osteoartroz kasalliklari faoliyatining yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan kechsa uchuvchilar tarkibi barcha ustunlari boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topiladi.

Ikki yildan kam boʻlmagan vaqtda kasallikning zoʻrayishi kuzatilmasa, sekvestral boʻshliqlar va sekvestrlar aniqlanmasa osteomiyelit jarayoni tugagan deb hisoblanadi, ushbu holatda uchuvchilik ishiga yaroqlilikning baholanishi kasallikning xarakteri, lokalizatsiyasi, faoliyatning buzilish darajalari, uchuvchilik kasbi va tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarning ish tajribasiga bogʻliq holda chiqariladi. Osteoxondropatiya, osteofit tipida suyaklarning shikastlanishi va jarrohlik davo muolajalariga koʻrsatma boʻlmaganida kasalliklar jadvalining II va VI ustunlar boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning yaroqliligini baholash kasallikning xarakteri, joylashuvi, darajasi, faoliyatga oid buzilish darajasi va uchuvchilik kasbiga asoslanadi.

Osteoxondropatiya turidagi suyaklar shikastlanishi oʻsmirlik davriga xosdir, shuning uchun UTT HTMga kiruvchi nomzodlarni saralash vaqtida kasallikning aniqlanishiga koʻproq eʼtibor qaratiladi. Suyak va boʻgʻimlar kasalliklari birinchi marta aniqlanganda uchuvchilik ishiga yaroqlilikni baholash uchun xulosa chiqarish gospitalda tekshirilib, davo muolajalarini olgandan keyin amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 65 Umurtqa pogʻonasi kasalliklari va ularning oqibatlari: a) faoliyatining yaqqol yoki moʻtadil ifodalangan buzilishlari va turgʻun ogʻriqli sindrom bilan Yaroqsiz Yaroqsiz b) faoliyatining kam ifodalangan buzilishlari va ogʻriqsiz sindrom bilan kechishi Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

“a” bandiga kechishidan qatʼi nazar infeksion spondilit, spondilolistez II va IV darajasi, umurtqa pogʻonasining boʻyin qismining barcha bosqichdagi deformatsiyalovchi spondilyoz, umurtqa pogʻonasining koʻkrak va bel qismlarining faoliyati yaqqol yoki moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan deformirlovchi spondilyoz yoki umurtqalararo osteoxondroz, umurtqa pogʻonasining qiyshayishlari (kifozlar, II va IV darajali strukturali va strukturasiz skoliozlar), 3 va undan koʻp umurtqaning ponasimon deformatsiyasi umurtqa old yuzasi 2 va undan koʻp barobar balandligining pasayishi bilan koʻplab (5 va undan koʻp) Shmorl churralari kiradi.

“b” bandiga ogʻriq sindromisiz umurtqaning kam ifodalangan anatomik va funksional oʻzgarishlari, chegaralangan deformatsiyalangan spondilyoz (3 va undan koʻp umurtqada) va faoliyati kam ifodalangan buzilishlari yoki buzilishsiz bilan umurtqalararo osteoxondrozi (3 va undan koʻp umurtqalararo disklari), faoliyatining buzilishsiz (gonimetriya maʼlumotlariga asosan) va ogʻriq sindromisiz umurtqa pogʻonasining 1-2 boʻlimlarining tarqalgan umurtqalararo osteoxondrozi kiradi.

Umurtqalardagi morfologik oʻzgarishlar ular faoliyatining kam ifodalangan chegaralanishi va ogʻriq sindromining yoʻqligi bilan kechsa, xulosa chiqarilganda “b” bandiga muvofiq parashut bilan sakrash oʻquv mashgʻulotlaridan va yerdagi katapulta mashqlaridan ozod qilinadi.

Uchuvchilar tarkibida umurtqa pogʻonasi rentgenogrammasida baʼzida umurtqalar ventral qirgʻogʻida oʻtkirlashish, qalinlashish, klinik belgilarsiz yakka xoldagi bigizsimon oʻsimtalar aniqlanishi mumkin, bunday hollarda osteoxondroz va deformatsiyalovchi spondilez tashxisini qoʻyish tavsiya qilinmaydi.

Beshinchi bel umurtqasi sakralizatsiyasi yoki birinchi dumgʻaza umurtqasi lyumbalizatsiyasi va nevrologik simptomlarsiz koʻrsatilgan umurtqalar yoylarining oʻsmay qolishi va faoliyatining buzilishi uchuvchilik taʼlimiga va uchuvchilik ishiga toʻsiq boʻlmaydi. Spondiloliz va spondilolistez I darajasi aniqlanganda, statsionar tekshiruv xulosalariga asosan uchuvchilar tarkibi uchuvchilik ishiga ruxsat beriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 66 Kaftning, barmoqlarning nuqsonlari, shakli buzilishlari va yoʻqligi: a) faoliyatining yaqqol yoki moʻtadil ifodalangan buzilishi bilan Yaroqsiz b) faoliyatining kam ifodalangan buzilishi bilan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

“a” bandida bir qoʻlda ikki barmoqning yoʻqligi, toʻliq yetishmasligi yoki harakatlanmasligi hamda oʻng qoʻlning I va II barmoqlarining yoʻqligi, toʻliq yetishmasligi yoki harakatlanmasligini koʻzda tutadi.

Barmoq yoʻqligi quyidagicha hisoblaniladi: katta barmoq uchun — tirnoq falangasining yoʻqligi, qolgan barmoqlari uchun — ikki falanganing yoʻqligi. Ushbu moddada koʻrsatilmagan qoʻl barmoqlarining defektlari bilan uchuvchilik ishiga yaroqlilikni baholash uchun barmoqlar faoliyatining saqlanganlik darajasi va tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning samolyot kabinasida va parashut bilan bajarilishi kerak boʻlgan harakatlar imkoniyatining darajalariga asoslanadi. Qoʻl barmoqlari nuqsoni mavjud uchuvchilar tarkibiga zarur boʻlganda uchuvchi-maslahatchi ishtirokida xulosa chiqariladi. Kaft yoʻqligida “a” band boʻyicha xulosa chiqariladi.

“b” bandiga quyidagilar kiradi:

chap qoʻlda barmoqlardan birining yoʻqligi, toʻliq yetishmasligi yoki harakatlanmasligi;

oʻng qoʻlda III, IV yoki V barmoqlarda;

qaysi bir qoʻlda ikki barmoq tirnoq falangalarining yoʻqligi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 67 Yassi oyoqli li k, oyoq panjasining boshqa shakl oʻzgarishlari va barmoqlarining nuqsonlari: a) faoliyat buzilishiining barcha darajalari Yaroqsiz b) faoliyatining buzilishsiz obyektiv alomatlar mavjudligida Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqli

“a” bandida yurishga, poyabzal va harbiy anjomlar kiyishga toʻsqinlik qiladigan tugʻma va orttirilgan oyoq panjasining deformatsiyasi (yassioyoqlik III darajasi, ekzostozlarning mavjudligiga qaramasdan, panjalarning shakli buzilishi), II darajali yassioyoqlik toʻpiq-qayiqsimon boʻgʻimining deformirlovchi artrozning II darajasi bilan ogʻriq simptomi yoki statikaning buzilishi bilan kechadigan panjalarning jarohatdan keyingi shakl buzilishi nazarda tutadi.

Tovon osti gumbazi toʻliq yoʻqligi bilan kechadigan yassioyoqlik hamda oyoq panjasining qiyshayishi bilan kelgan uchuvchilar tarkibi parashut bilan sakrash oʻquv mashgʻulotlaridan ozod qilinadi, parashutistlarga yakka tartibda baholanish qoʻllaniladi. Kasalliklar jadvalining I ustuni boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtuchilar yaroqsiz deb xisoblanadi.

“b” bandiga quyidagilar kiradi:

II darajali yassioyoqlik toʻpiq-qayiqsimon boʻgʻimining deformatsiyalovchi artrozning I darajasi bilan;

ogʻriq simptomi bilan statikani buzilishsiz kechadigan panjalarning jarohatdan keyingi shaklning buzilishi.

Oyoqning biror-bir barmoqlari (I va II bundan mustasno) yoʻqligida uchuvchilik ishiga va uchuvchilik taʼlimiga yaroqliligi cheklanmaydi. Oyoqning I yoki II barmogʻi boʻlmaganda, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs kasalliklar jadvalining I ustuni boʻyicha yaroqsiz deb hisoblanadi.

I va II darajali yassioyoqlik toʻpiq-qayiqsimon boʻgʻimining shakl buzilishi bilan kechadigan artroz belgilari mavjud boʻlmaganda mazkur moddani qoʻllashga asos boʻlmaydi, UTT HTM ga kirishga toʻsqinlik qilmaydi;

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 68 Qoʻl-oyoq faoliyatiningbuzilishi bilan kechadigan va (yoki) harbiy libos, poyabzal va uchuvchilik anjomlar ini kiyishni qiyinlashtiruvchi tugʻma va orttirilgan shakl buzilishlari: a) faoliyatining yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz b) faoliyatning kam ifodalangan buzilishi bilan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Suyaklar, togʻaylar, mushaklar, pay va boʻgʻimlarning shikastlanishidan soʻnggi va yaqqol ifodalangan nuqsonlari boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqliligini baholashda harakat-tayanch apparatining funksional holati (harakatlar hajmi, mushak kuchi, mushak atrofiyasi borligi, qoʻl va oyoqlarning oʻlchami) qanday boʻlishiga qarab xulosa chiqariladi, shuningdek oyoq va qoʻllar faoliyatining chegaralanish darajalari, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning uchuvchilik kasbi, shu nuqsoni bilan ishlash tajribasi koʻrsatkichlari, parvozlarni bajarishdagi samolyot turi va bajariladigan ishlar xarakteri hisobga olinadi.

Yirik boʻgʻimlarda faol harakatlarning chegaralanish darajalarini baholashda chegaralanish koʻrsatkichlarini hisobga olgan holda kasalliklar va jismoniy nuqsonlar jadvali hamda alohida Moddaga beriladigan izohlarning 1-ilovasiga muvofiq amalga oshiriladi.

Oyoqlar faoliyatining buzilishi bilan anatomik oʻzgarishlarning yaqqol ifodalangan turlari “a” bandiga kiradi, bularga: oyoq va qoʻllarning 4 sm va undan ortiq kalta boʻlishi, son ichki doʻnglik oraligʻidagi masofa 9 sm va undan ortiq boʻlgan oyoqlarning O-simon qiyshayishi yoki boldir ichki toʻpiqlararo masofa 9 sm va undan ortiq boʻlgan X-simon qiyshayishi.

Oyoqlar faoliyatining buzilishi bilan anatomik oʻzgarishlarni moʻtadil ifodalangan turlariga kiradi: oyoq va qoʻllarning 2 — 4 sm gacha va undan ortiq kalta boʻlishi, son ichki doʻnglik oraligʻidagi masofa 6 — 9 sm gacha boʻlgan oyoqlarning O-simon qiyshayishi yoki boldir ichki toʻpiqlararo masofa 6 — 9 sm gacha boʻlgan X-simon qiyshayishi. Ushbu shaxslar uchun ekspert xulosa moddaning “b” bandi boʻyicha chiqariladi.

II va VI ustunlar boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarda oyoqlarining 2 — 4 sm masofada kalta boʻlishida ularning ushbu nuqsoniga koʻra oyoqlarining umumiy oʻlchami va ish tajribasi hisobga olinadi. Oyoqlarining 2 — 4 sm masofada kalta boʻlishi aniqlangan shaxslar parashut bilan sakrash oʻquv mashgʻulotlaridan ozod qilinadi. Oyoqlarining 2 sm gacha masofada kalta boʻlishida parashut bilan sakrash boʻyicha ruxsat berish yakka tartibda aniqlanadi.

Yelka boʻgʻimidan yelka suyagining asoratlanmagan holda odatdagidek chiqishi bilan azob chekayotgan uchuvchilar tarkibiga jarrohlik davo muolajalari tavsiya qilinadi. Yelka boʻgʻimi faoliyatining toʻliq tiklanishi va jarrohlik usulida davolangandan soʻng 3 oydan kam boʻlmagan holatlarda Kasalliklar jadvalining II va VI ustunlari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar uchuvchilik ishiga yaroqli deb topiladi.

Jarrohlik davo muolajalariga qarshi koʻrsatmalar boʻlmasa yoki jarrohlik davo muolajalaridan bosh tortsa, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topiladi. Sintetik toʻqimalardan foydalangan holda tizza va boshqa boʻgʻimlarni tiklashda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar uchuvchilik ishiga va parashut bilan sakrashga yaroqsiz deb topiladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 69 Qoʻl yoki oyoqning yoʻqligi : Yaroqsiz

Modda qoʻl yoki oyoq yoʻqligi sathidan qatʼi nazar koʻzda tutadi.

14-bob . Siydik chiqarish va jinsiy aʼzolarining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 70 Buyrak kasalliklari: a) surunkali, yalligʻlanishli yoki distrofik koʻrinishdagi Yaroqsiz b) oʻtkir kasallikdan, surunkali kasallik xurujidan soʻngi vaqtinchalik faoliyatning buzilishlari, Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Surunkali buyrak kasalliklari aniqlangan uchuvchilar tarkibi uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topiladi.

Uzoq vaqt davomida (1 yilgacha) davriy ravishda buyraklar faoliyatining yetishmovchiligini belgilarisiz siydik tahlilida patologik oʻzgarishlar aniqlangan uchuvchilar tarkibi uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topiladi.

Oʻtkir nefrit oʻtkazgan uchuvchilar tarkibi sogʻaygandan keyin bir yildan soʻng uchuvchilik ishiga tiklanishi mumkin, keyinchalik uch yil davomida gospital TUK tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. “Oʻchoqli nefrit” bilan kelgan uchuvchilar tarkibi keyingi uch yil davomida kasallik sababini aniqlash va infeksiya oʻchogʻini sanatsiya qilish maqsadida xarbiy gospitalga yotqizilib tekshiriladi. Davriy ravishda proteinuriya aniqlangan uchuvchilar tarkibi ushbu moddaning “b” bandiga muvofiq faqatgina buyraklarning yalligʻlanish va distrofik kasalliklarini istisno qilgandagina uchuvchilik ishiga ruxsat beriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 71 Buyrak-tosh kasalliklari: a) faoliyatning yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz b) faoliyatining buzilishsiz obyektiv alomatlar mavjudligida Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Buyraklarda, buyrak jomchalarida, siydik yoʻllarida, siydik pufagida tosh aniqlangan yoki shunga oʻxshash kasallikka shubha qilinayotgan uchuvchilar tarkibi statsionar tekshiruvga yuboriladi.

“a” bandda siydik tosh kasalligi, buyrak, siydik yoʻllari, siydik pufagi tosh kasalliklarini koʻrib chiqadi: tosh mavjudligi bilan; qaytadan tosh hosil boʻlishi bilan; buyrak sanchigʻining qaytarilishi tosh hosil boʻlmasligi bilan; buyraklar faoliyatining yoki siydik ajratish yoʻllarining buzilishi.

Prostata bezida tosh mavjud boʻlib, simptomlarsiz kechsa, yalligʻlanish belgilari va ogʻriq sindromi boʻlmasa uchuvchilik ishini davom ettirish uchun toʻsiq boʻla olmaydi.

Buyrak jomchalaridan yakka holdagi toshlarning koʻchishidan keyin yoki jarrohlik yoʻli bilan toshlarning olinishidan soʻng hamda tuzlarning koʻchishi oqibatida yoki boshqa sabab tufayli oʻtkazilgan buyrak sanchigʻidan soʻng, siydik tahlilining normada boʻlishi, ogʻriq sindromining va buyraklar faoliyatining buzilishining kuzatilgan uchuvchilar induvidual baholanganda ikki tomonlama boshqariladigan samolyotlarda uchish uchun yaroqli hisoblanadi (kasallik boʻyicha taʼtil yoki parvoz ishidan ozod qilingandan soʻng), shturman va boshqa ekipaj aʼzolari uchuvchilik ishiga yaroqli hisoblanadi. Gospitalda qayta davolangandan soʻng yaxshi natijalar aniqlangan uchuvchilar bir tomonlama boshqariladigan samolyotlarda uchish ishiga yaroqli deb hisoblanadi, 6 oydan soʻng uchish ishiga ruxsat beriladi. Ushbu modda bilan uchuvchilik ishiga ruxsat berilgan uchuvchilar tarkibi tizimli ravishda urolog nazoratida boʻladi. Siydik tahlilida oʻzgarish boʻlganda, ogʻriq sindromi yoki buyraklar faoliyatining oʻzgarishi kuzatilganda uchuvchilar tarkibi “a” bandiga muvofiq uchish ishiga yaroqsiz hisoblanadi.

“b” bandiga buyraklarning faoliyati meʼyorda saqlangan holda yakka tartibdagi toshlarning koʻchishidan keyingi holat va qaytadan tosh hosil boʻlishi retsivining boʻlmasligi holatlari kiradi.

Suv-tuz almashinuvining oksaluriya, fosfaturiya turlari bilan qiynalayotgan, siydik ajratish faoliyatining buzilishi, ogʻriq sindromi boʻlgan uchuvchilar tarkibi uchish ishiga yaroqsiz deb topiladilar. Uchish tarkibi shaxslarining siydik qopida toshlar aniqlansa mazkur shaxslar uchish ishiga yaroqsiz hisoblanadi. Siydik ajratish yoʻllaridagi toshlar kasalligi yalligʻlanish kasali bilan birga kelganda, Kasalliklar jadvalining 72-moddasi “a” bandiga muvofiq xulosa chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 72 Yuqori siydik yoʻllari urodinamikasining buzilishi (gidronefroz), piyelonefrit (ikkilamchi), buyraklar va siydik naylarining boshqa kasalliklari, sistit, siydik pufagining boshqa kasalliklari, venerik boʻlmagan uretrit, uretra strikturasi, uretraning boshqa kasalliklari: a) faoliyatning yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz b) faoliyatining buzilishsiz obyektiv alomatlar mavjudligida Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Rivojlanish nuqsonlari, siydik-tanosil aʼzolari shikastlanishidan keyingi asoratlar, buyraklar asteniyasi kuzatilganda uchuvchilik ishiga yaroqlilikni baholash faoliyatining buzilish darajalariga bogʻliq.

“a” bandiga buyraklar rivojlanish nuqsonlari, siydik ajratish yoʻllari nuqsonlari, siydik pufagi va siydik chiqaruv kanali nuqsonlari, siydik chiqaruv kanalining yaqqol darajada torayishlari kiradi.

Buyraklar va siydik nayi rivojlanish nuqsonlari, buyraklar asteniyasining statsionar tekshiruvidan keyin xulosa chiqariladi. Ogʻriq sindromi, siydik tahlilida oʻzgarishlar boʻlmaganda, sekretor va evakuator faoliyatining buzilishlarsiz kelgan tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarga uchuvchilik ishini davom ettirishga ruxsat berilishi mumkin.

Ikkilamchi oʻzgarishlarsiz kechadigan nefroptoz I darajasi uchuvchilik ishidan chetlatishga asos boʻla olmaydi. Nefroptoz I darajasi tashxisi aniqlangandan soʻng uchuvchilar tarkibi boshlangʻich birinchi uch yil davomida statsionar davolanishga muhtoj. Buyraklarning pastga tushishida xulosa chiqarish buyraklar faoliyatining xolatiga va ogʻriq sindromiga qarab chiqariladi. Nefroptoz II va III darajasi aniqlangan uchuvchilar Mudofaa vazirligi MHKG uchuvchilik ekspertizasi boʻlimiga yotkiziladi.

Siydik ajratish yoʻllarining va jinsiy aʼzolarning surunkali yalligʻlanish kasalliklari bilan kasallangan uchuvchilar tarkibini uchuvchilik ishiga ruxsat berilayotgan vaqtda, oʻtkazilgan davo muolajalari natijalari, qoldiq belgilari borligi, kasallik qaytalanishi tezligini hisobga olish zarur. Piyelit belgilari aniqlangan uchuvchilar tarkibi statsionar davolanish uchun yotkiziladilar, uchuvchilik ishiga ruxsat berish statsionar davo muolajalari natijalariga qarab aniqlanadi. Retsidivlar mavjud boʻlganida tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar yaroqsiz deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 73 Erkaklar jinsiy aʼzolarining kasalliklari (shu jumladan tugʻma): a) faoliyatning yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz b) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Ushbu modda prostata bezining yaxshi sifatli giperplaziya, yalligʻlanish va boshqa kasalliklari, moyakning suvli shishi, orxit, epididimit, olat burmalari ortiqlari, fimoz va parafimoz va erkaklar jinsiy aʼzolarining boshqa kasalliklarini koʻzda tutadi.

Erkaklar jinsiy aʼzolari boʻyicha koʻrsatma boʻlsa tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarga jarrohlik yoʻli bilan davo muolajalari tavsiya qilinadi. Davo muolajalaridan qoniqarsiz natija kuzatilsa yoki davo muolajalaridan bosh tortsa uchuvchilik ishiga yaroqsiz hisoblanadi.

“a” bandiga quyidagilar kiradi:

II va III darajali prostata bezining bezarar (davolab boʻladigan) oʻsmasida siydik ajratish faoliyatining yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlarida davo muolajalari natijasi qoniqarsiz boʻlganda yoki davo muolajalaridan bosh tortganda;

jinsiy olat yoʻqligi;

yergʻoq yoki oraliq gipospadiyasi;

moyakning qorin boʻshligʻida, chov kanalida yoki chov kanali tashqi teshigida qolishi;

yorgʻoqning bir tomonlama yoki ikki tomonlama yoki (jarrohlik davo muolajalaridan soʻng) yoki urugʻ tizimchasining qaytalanuvchi suvli shishi 100 ml dan ortiq hajmda suyuqlik bilan;

surunkali prostatit prostata bezi toshlari bilan yoki statsionar davo muolajalarini talab qilganda;

urugʻ tizimchasi, moyakning suvli shishi bilan azob chekuvchi uchuvchilar tarkibi va UTT HTM kursantlari statsionar davolanishga muhtoj.

Moyakning qorin boʻshligʻida turib qolishi yoki istalgan etiologiyali moyak atrofiyasi bilan kelgan tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar Kasalliklar jadvalining I ustuni boʻyicha yaroqsizdir. Moyakning qorin boʻshligʻida turib qolishi yoki uning atrofiyasi bilan kelgan uchuvchilar tarkibi statsionar sharoitda tekshirilishi zarur.

“b” bandiga quyidagilar kiradi:

prostata bezining I darajali yaxshi sifatli giperplaziyasi;

moyak qavatlarining yoki urugʻ tizimchasining suvli shishi hajmi 100 ml dan ortiq suyuqlik bilan;

statsionar davo muolajalarini talab qilmaydigan surunkali prostatit.

Toj egati sathining gipostadiyasi ushbu moddani qoʻllash uchun koʻrsatma boʻla olmaydi va uchuvchilik ishiga toʻsqinlik qilmaydi.

Surunkali prostatitga chalinganlarda jinsiy faoliyatning buzilishi oqibatida ikkilamchi nevroz holati kuzatilishi mumkin, bu esa oʻz navbatida xulosa chiqarayotganda ahamiyatga ega.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 74 Ayollarning jinsiy aʼzolari surunkali yalligʻlanishlar bilan kechadigan kasalliklari: a) faoliyatning yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan - Yaro q siz b) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan - Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Ushbu modda bachadon, tuxumdonlar, bachadon naylari, tos yogʻ qavati, qorin parda, qin va vulvaning surunkali kasalliklarini koʻrib chiqadi.

“a” bandiga ayollar jinsiy aʼzolarining jarrohlik davo muolajalarini yoki uzoq vaqt statsionar holatda konservativ davo muolajalarini talab qiladigan yalligʻlanish kasalliklarining yaqqol klinik belgilar bilan namoyon boʻlishi va qoʻzgʻalish davri (bir yilda 2-marta va undan ortiq) kiradi.

“b” bandi ayollar jinsiy aʼzolarining statsionar davo muolajalarini talab qilmaydigan yalligʻlanish kasalliklarini kam ifodalangan klinik belgilar va kam xurujlar bilan namoyon boʻlishi kiradi.

Ayollar jinsiy aʼzolari oʻtkir yalligʻlanish kasalliklari bilan statsionar davo muolajalarini oʻkazgandan keyin tibbiy koʻrikdan oʻtaganlar uchuvchilik ishini davom ettirishlari uchun yaroqli deb topilishi mumkin.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 75 Genital prolaps, siydikni tuta olmaslik, oqmalar, ayollar jinsiy aʼzolarining boshqa yalligʻlanishsiz kechadigan kasalliklari (shu jumladan tugʻma boʻlgan): a) faoliyatning yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan - Yaroqsiz b) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan - Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

“a” bandiga quyidagilar kiradi:

II — IV darajadagi genital prolaps;

urodinamik tekshiruvga asosan tasdiqlangan siydik tuta olmaslikning stress, urgent (imperativ) yoki aralash shakllari;

qoniqarsiz davo muolajalari yoki davo muolajalaridan bosh tortish natijasida jinsiy aʼzolar oqma yaralari:

qin ateriziyasi;

ich qotishi, dumgʻaza va qorin pastki soxasidagi ogʻriqlar bilan birga kuzatiladigan bachadonning notoʻgʻri joylashuvi.

“b” bandiga quyidagilar kiradi:

I darajadagi genital prolaps;

kichik tos sohasidagi chandiqli va bitishmali jarayonning ogʻriq sindromisiz kechishi.

Qin devori va bachadonning I darajali pastga tushishi uchuvchilik ishiga yaroqli hisoblanadi va ginekolog nazoratiga turadi.

Bachadonning notoʻgʻri joylashuvi menorragiya, ogʻriq kabi funksional oʻzgarishlar bilan kuzatilmasa, uchuvchilik ishini davom ettirish uchun qarshi koʻrsatma boʻlmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 76 Ovarial-hayz koʻrish faoliyatining buzilishlari : a) faoliyatning yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan - Yaroqsiz b) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan - Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Hayz davri vaqtida tibbiy koʻrikdan oʻtkazilmaydi. Uchuvchilar tarkibiga kiruvchi ayollar hayz davri vaqtida uchuvchilik ishidan, parashut bilan sakrash va katapulta oʻquv mashgʻulotlaridan ozod qilinadi.

Hayz davri buzilishlari quyidagicha farqlanadi: balogʻat davridagi qon ketish

(20 yoshgacha); uzluksiz qon ketish, hayzga bogʻliq boʻlmagan qaytalanuvchi qon ketish; jismoniy zoʻriqish oqibatida asta-sekin namoyon boʻladigan qon ketish; jinsiy aʼzolarning yaqqol rivojlanmay qolishi natijasida roʻy beruvchi dismenoreya; qin yoki bachadonda qonli oʻsma hosilasi bilan kuzatiluvchi jinsiy aʼzolar rivojlanishidagi anomaliyalar. Tekshiruvlar davolash muassasalarida oʻtkaziladi.

“a” bandiga kamqonlikka olib keluvchi organik boʻlmagan bachadondan qon ketish hamda oligomenoreya, amenoreya (jarrohlik amaliyotidan soʻng boʻlmagan) bilan kechuvchi ovarial-hayz faoliyatning buzilishi, shu qatorda Shteyn-Levental sindromi kiradi.

“b” bandiga qoniqarli umumiy rivojlanish bilan birga jinsiy infantilizm va bepushtlik kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI Oʻtkir kasallik, surunkali kasallikning xuruji yoki jarrohlik amaliyotidan keyingi siydik ajratish va jinsiy aʼzolar faoliyatining vaqtincha buzilishlari 77 Nomzodlar - yaroqsiz Parvozlardan ozod qilish yoki taʼtil, harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajargan holda xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish

Kasallik tufayli taʼtil berish toʻgʻrisidagi xulosa faqat buyrakning oʻtkir diffuzli glomerulonefritlar, uzoq davom etuvchi oʻtkir piyelonefritlar, siydik-tosh kasalligi jarrohlik yoʻli bilan davolangandan soʻng, masofali yoki kontaktli zarba-toʻlqinli litotripsiya, ayollar jinsiy aʼzolarining oʻtkir (2 oydan oshmagan) yalligʻlanish kasalliklari (bartolinit, vulvit, kolpit, endometrit, adneksit)larda chiqariladi.

Qolgan holatlarda parvozlardan yoki harbiy xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish xulosasi chiqariladi.

15-bob. Homiladorlik, tugʻish va tugʻishdan keyingi davr

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 78 Homiladorlik, tugʻishdan keyingi davri va ularning asoratlari - Yaroqsiz

Homiladorlik davrining barcha davrlarida ayol kishi uchuvchilik ishi va parashut bilan sakrash ishiga yaroqsiz hisoblanadi. Tugʻruqdan keyin uchuvchilik ishiga qayta tiklash yakka tartibda baholash tartibida, koʻkrak bilan emizishni yakunlaganiga 12 oydan kam boʻlmagan muddatdan soʻng amalga oshiriladi.

Abort yoki muddatidan oldin tugʻruq roʻy berganda uch oydan kam boʻlmagan vaqtdan keyin tibbiy koʻrikdan oʻtkazish mumkin.

16-bob. Jarohatlar, zaharlanishlar va boshqa tashqi omillar taʼsiri oqibatlari

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 79 Bosh suyaklarining jarohat va jarrohlik amaliyotidan keyingi nuqsonlari: Yaroqsiz

Ushbu modda jarohatdan keyingi yoki jarrohlik amaliyotidan keyingi bosh miya suyagi nuqsoni koʻrib chiqiladi: bosh miya suyagi boʻshligʻida yot moddaning boʻlishi; plastik material bilan almashtirilgan yoki almashtirilmaganligi koʻzda tutilgan. Ushbu moddaga bosh miya suyagining surunkali kasalliklari kiradi.

Bosh miya suyagi boʻshligʻida yot moddaning boʻlishi, botib kirishlar, osteomiyelit mavjud boʻlishi barcha ustunlar boʻyicha uchuvchilik ishiga qarshi koʻrsatma hisoblanadi. Bosh miya suyagi nuqsoni plastik material bilan yoki zich biriktiruvchi toʻqimali chandiq bilan almashtirilgan uchuvchilar tarkibi uchuvchilik ishiga barcha ustunlar boʻyicha yaroqsiz deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 80 Umurtqa, gavda, qoʻl va oyoqlar suyaklari (chanoq suyaklari, kurak, oʻmrov, toʻsh, qovurgʻalar, yelka, tirsak, bilak, son suyagi boʻyinchasi, son, kichik va katta boldir, tizza qopqogʻi suyagi va boshqa suyaklar) sinish oqibatlari: a) faoliyatning yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz b) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

“a” bandiga quyidagilar kiradi:

davolash natijalaridan qatʼiy nazar, barcha darajadagi ponasimon shakl buzilishi bilan kechadigan 2 va undan koʻp umurtqa pogʻona tanalarining boʻshliqqa kiruvchi beqaror sinish oqibatlari;

spondilo- va korporodezni qoʻllab jarrohlik yoʻli bilan davolashdan keyingi umurtqa pogʻona tanalarining sinishi, shu jumladan jarohatli spondilopatiya (Kyummel kasalligi), chiqish va chiqish-sinish oqibatlari;

umurtqaning yaqqol ifodalangan shakl buzilishi bilan kechadigan koʻp sonli umurtqa pogʻonalari siniqlarining uzoq muddatli oqibatlari;

chanoq halkasi butunligining buzilishi bilan kechadigan chanoq suyaklarining notoʻgʻri bitgan vertikal va (yoki) koʻp sonli boshqa siniqlari;

son suyagi boshchasining markaziy chiqish oqibatlari;

qoʻl va oyoq faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishi bilan kechadigan uzun suyaklarning asoratlangan sinishlari;

metall moslamalarni (uzun suyaklarning diafizar, oʻmrov va tizza qopqogʻi sinishlarning osteosintezidan keyin) olib tashlashdan bosh tortgan holatlar.

“b” bandiga kiradi:

umurtqa shakli va faoliyati buzilishsiz boʻlgan umurtqa pogʻonalari tanalari kompression sinishlarining oqibatlari;

moddaning “a” bandida koʻrsatilmagan, suyak sinishlarining osteosintezidan keyin olinmagan metall moslamalari.

Uchuvchilar tarkibi orasida bir yoki ikki umurtqa tanasining kompression sinishini boshdan kechirgan va ushbu umurtqa shaklining nisbatan kam oʻzgarishi kuzatilib, spinal va ildizchali oʻzgarishlarning yoʻqligi, umurtqalarda harakatlarining chegaralanmaganligi kuzatilgan shaxslar “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi hamda statsionar sharoitda tekshiruv va davolangandan soʻng kamida jarohat olganidan 12 oydan kam boʻlmagan muddatgacha parashut bilan sakrash va yerdagi katapultada oʻquv mashgʻulotlaridan ozod qilinadi, parashutchilar — yaroqsiz.

Ildizchali alomatlari yoʻq boʻlishi bilan umurtqaning oʻtkir va koʻndalang oʻsimtalarining sinishi kuzatilgan uchuvchilar tarkibiga jarohat olganidan 3-4 oy oʻtgandan keyin uchuvchilik ishiga ruxsat berilishi mumkin. Umurtqalar shakli oʻzgarishi kuzatilganda II va VI ustunlar boʻyicha uchuvchilik ishiga yaroqliligini baholashda shakl oʻzgarishining (egrilik, qiyshayish) namoyon boʻlish darajalari va etiologiyasi, umurtqalar faoliyati va tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning uchuvchilik kasbiga bogʻliq boʻladi.

Chanoq sohasidagi alohida suyaklarning chegaralangan sinib oʻsishi chanoq aylanasida shakli oʻzgarishi (deformatsiya) kuzatilmasa ushbu moddani qoʻllash uchuvchilik ishiga va uchuvchilik taʼlimiga qarshi koʻrsatma boʻla olmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 81 Koʻkrak qafasi, qorin boʻshligʻi, va chanoq ichki aʼzolarining jarohatlari (jarohatdan kelib chiqqan pnevmo- va gemotoraks, yurak, oʻpka, meʼda-ichak yoʻli, jigar, taloq, buyraklar, chanoq aʼzolari, qorin boʻshligʻining boshqa aʼzolari jarohatlari, koʻp tarmoqli ogʻir jarohat), yuqorida qayd etilgan aʼzolarning kasalliklari tufayli oʻtkazilgan jarrohlik yoʻli bilan davolash ning oqibatlari: a) faoliyatning yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz b) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Moddaning “a” bandiga yaradorlik, jarohat va shikastlanishlar tufayli oʻtkazilgan jarrohlik yoʻli bilan davolashning oqibatlari kiradi:

barcha darajadagi nafas (oʻpka) yetishmovchiligi bilan kechadigan bronx-oʻpka apparatida;

yurak, aorta, yirik arteriyalar anevrizmasi;

ovqat hazm qilish faoliyatining yaqqol ifodalangan buzilishlari yoki ovqatlanishning ifodalangan pasayishi bilan kechadigan qiziloʻngach, meʼdaning rezeksiyasi yoki meʼda-ichakni biriktiruvchi amaliyoti, ingichka ichak, yoʻgʻon ichakning rezeksiyasi;

biliodigestiv anastomozlar qoʻyilganda;

davolash natijalari qoniqarsiz boʻlgan oʻt va meʼda osti bezining oqmalari;

ifodalanganlik darajasidan qatʼi nazar, bitta buyrak yoʻqligida qolgan buyrakning faoliyati buzilishi;

chot orasining toʻliq yirtilishi (bunda yirtilish, chot orasi mushaklari butunligi toʻliq buzilgan va ularning toʻgʻri ichak devoriga oʻtgan chandiq toʻqima bilan egallangan, orqa teshigi ochiq va toʻgʻri shaklga ega boʻlmaydi);

olatning toj botigʻi proksimal sathidan yoʻqligi.

Moddaning “b” bandiga sogʻayish bilan yakunlangan nafas (oʻpka) yetishmovchiligisiz kechadigan oʻpkani atipik rezeksiyasi, qon ketishni toʻxtatish, pnevmo yoki gemotoraksni bartaraf etish, shikastlanishdan kelib chiqqan ichak, meʼda jigarning yaralarini tikish maqsadida qilingan torakotomiya va laparotomiyadan keyingi holatlar kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 82 Teri va teri osti toʻqimalari jarohatlar i ning oqibatlari: Yaroqsiz

Modda teri va teri osti yogʻ qatlamining patologik chandiqlarini koʻrib chiqadi:

yaralanishga moyil, boʻgʻimlarning harakatlarini yaqqol cheklaydigan yoki uchuvchi libosini, poyabzal, harbiy anjomlarni kiyishga toʻsqinlik qiladigan;

ostki toʻqimalar bilan yopishgan yoki yengil shikastlanadigan va tez-tez yaralanadigan boʻyin, gavda va qoʻl-oyoqdagi keng tarqalgan kelloid, gipertrofik chandiqlar;

davolash natijalari qoniqarsiz boʻlgan yoki davolashdan bosh tortilgan holatlar.

Uchuvchilar tarkibi orasida kuyish va muzlashni boshdan kechirgan shaxslarda chandiq va yopishgan shikastlanishlar boʻlmasa, boʻgʻimlarning erkin harakatiga yoki uchuvchi libosi va maxsus anjomlarni kiyishga xalaqit bermasa, shuningdek past va yuqori haroratga yuqori sezuvchanligi turgʻunligi boʻlmasa, kasalliklar jadvalining II va VI ustunlar boʻyicha yakka tartibda baholashda uchuvchilik ishiga yaroqli deb topilishi mumkin.

Mazkur bandga tatuirovkalar mavjudligi kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 83 Dori-darmon vositalariva biologik m odda bilan zaharlanish, tibbiyotga oid boʻlmagan m oddaning zaharlovchi taʼsiri; tashqi omillarning taʼsiri (radiatsiya, past, yuqori harorat va yorugʻlik, havo va suvning ortiqcha bosimi va boshqalar): a) faoliyatning yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz b) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Modda dori-darmon vositalari, kuchli zaharli Modda (kimyoviy qurollarga oid zaharli kimyoviy Modda), boshqa zaharli Modda bilan zaharlanish, 30 kGs dan 300 GGs gacha diapazondagi elektr magnitli maydon, optik kvantli generatorlar, lazer nurlari, ionizirlovchi nurlarning oʻtkir va surunkali taʼsirlari, boshqa tashqi sabablarni va allergik reaksiyalarni nazarda tutadi.

Nurlanish kasalligini boshdan kechirgan shaxslar statsionar sharoitda davolangandan soʻng tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Zarurat boʻlganda ularga kasalligi boʻyicha taʼtil taqdim etiladi. Uchuvchilik ishini saqlab qolish faqat toʻliq sogʻayganidan soʻng va ushbu moddani qoʻllashga asos boʻlmagan holda mumkin.

Radioaktiv Modda, ionizirlovchi nurlar manbai bilan aloqada boʻlgan va yillik mumkin boʻlgan dozadan 5 barobar yuqori nurlanish olgan harbiy xizmatchilar, statsionar sharoitlarda tibbiy tekshiruvdan oʻtish uchun yuboriladi.

Harbiy xizmatchilarning taʼminoti meʼyorda belgilangan asosiy ovqat mahsulotlariga klinik manzarasi ifodalangan ovqatlanishga allergiyasi boʻlgan shaxslar (statsionar sharoitda tibbiy tekshiruvda tasdiqlangan) tibbiy koʻrikdan moddaning “b” bandi boʻyicha oʻtkaziladi. Boshqa allergik kasalliklarda (eshak yem, pollinoz, allergik rinitlar, dermatitlar va boshqalar), zararlangan aʼzo yoki tizimning faoliyati buzilishiga koʻra kasalliklar jadvalining tegishli Moddai boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

I va II kurs kursantlari va UTT HTM ga kiruvchi nomzodlarda allergik taʼsirlarga moyilligi kuzatilsa, uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz hisoblanadi. Uchuvchilar tarkibi orasida allergik taʼsirlarga moyilligining oldini olish va davolash chora-tadbirlaridan soʻng qaytadan kuzatilishi sust natija bersa “a” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Allergik taʼsirlarning klinik koʻrinishlari kam ifodalangan namoyon boʻlishi hamda davolash-profilaktik chora-tadbirlardan soʻng qoniqarli natijalarga erishilsa xulosa chiqarish “b” bandi boʻyicha amalga oshiriladi. Agar haqiqatdan ham allergen aniqlanib, u bilan muloqot qilinishi inkor etilsa (masalan baʼzi bir oziq-ovqat mahsulotlari) ushbu moddani qoʻllashga asos boʻlmaydi.

Oʻtkir zaharlanishlar, toksik-allergik taʼsirlar, oʻtkir allergik kasalliklar (anafilaktik shok, qon zardobi kasalligi, Layell, Stivens — Djonson sindromi) va boshqa tashqi omillar (issiq urushi, sovqotish, havoning yuqori bosimi, suv va boshqa) taʼsiridan keyin uchuvchilar tarkibining uchuvchilik ishiga ovqatdan zaharlanish va tashqi omillar taʼsirida zararlangan aʼzo va tizimlar faoliyati kasallikning yakuni boʻyicha yaroqlilik toifasi statsionar sharoitida Kasalliklar jadvalining tegishli Moddasi boʻyicha aniqlanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 84 Suyak-mushak tizimi, biriktiruvchi toʻqima, teri va teri osti qavatining, kasalliklaridan davolanish, yaradorlik, jarohatlar, zaharlanishlar va tashqi omillarning boshqa taʼsirlaridan keyingi faoliyatning vaqtincha buzilishlari: Nomzodlar - yaro q siz. Parvozlardan ozod qilish yoki taʼtil, harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajargan holda xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish

Boʻgʻimlarda oʻtkir kasalliklar oʻtkazgan harbiy xizmatchilarga, statsionar sharoitda davolash tugagandan soʻng, yalligʻlanishning klinik va tahliliy alomatlari boʻlmagan, jismoniy zoʻriqishlardan soʻng mavjud boʻlgan, moʻtadil ifodalangan, oʻtib ketadigan ogʻriq sezgilari boʻlgan hamda xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyatlarining tiklanishiga bir oy va undan ortiq muddat talab qilinganda harbiy xizmatchilarga kasallik tufayli taʼtil taqdim etish lozimligi toʻgʻrisidagi xulosa chiqariladi.

Suyak va boʻgʻimlarni jarrohlik yoʻli bilan davolash, paylarning plastika yoki tendolizidan (qoʻl va oyoq barmoqlari bundan mustasno) keyin, suyaklarning sinishidan keyingi qotmagan suyak qadoqlari mavjudligida harakatlar hajmining vaqtincha pasayishi kuzatilganda, xizmat majburiyatlarini ijro etish qobiliyatlarini tiklanishiga bir oy va undan ortiq muddat talab qilinganda harbiy xizmatchilarga kasallik tufayli taʼtil taqdim etish lozimligi toʻgʻrisidagi xulosa chiqariladi.

Statsionar sharoitda davolashni talab qilmaydigan kichik suyaklarning asoratsiz yopiq sinishlarida ambulator sharoitda tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga ruxsat etiladi, ularga barcha ishlardan va mashgʻulotlardan ozod qilinishi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

Faqat gips bogʻlami bilan immobilizatsiya qilinishni talab qiladigan uzun naysimon va boshqa suyaklarning asoratsiz kechayotgan yopiq sinishlarida harbiy xizmatchilar gips bogʻlamining yechilishiga qadar ambulator sharoitlarda davolanish uchun davolash muassasalaridan chiqarilishlari mumkin, ularga kasallik tufayli taʼtil berish yoki xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod etish lozimligi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi. Kursantlar davollanishni davom ettirish uchun UTT HTM tibbiyot punktiga oʻtkaziladi.

Jagʻ suyaklari va yuzning yumshoq toʻqimalarida jarohatlanish oqibatlari mavjudligida, harbiy xizmatchilarga kasallik tufayli taʼtil taqdim etish lozimligi toʻgʻrisidagi xulosani chiqarish uchun asos boʻlib, sinishlarning sekin bitishi, qattiq chandiqlarning mavjudligi yoki jarrohlik amaliyotini, balki ortopedik davolashning murakkab usullarini qoʻllashni talab qiladigan hamda jarohat osteomiyeliti bilan kechadigan holatlar hisoblanadi.

Boʻgʻimlar harakatining amplitudasini baholash, kasalliklar va jismoniy nuqsonlar jadvali hamda alohida Moddaga beriladigan izohlarning 1-ilovasiga muvofiq amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 85 Jismoniy rivojlanish yetishmovchiligi : Boʻyi 1 7 0,0 sm dan past va 1 86,0 sm dan yuqori. Oyoqlar uzunligi 80 sm dan kam. Oʻtirganda boʻyi 80 sm kam 97 sm dan yuqori. Tana vazni ogʻirligi 60,0 kg dan kam va 90,0 kg dan ortiq. Tana vazni indeksi 19 dan kam Yaroqsiz -

Jismoniy rivojlanishini baholashda nomzodning yoshini hisobga olish lozim, chunki organizmning jadal oʻsish davrida tana vazni boʻyidan orqada qolishi mumkin. Boʻy va vaznning nomutanosibligi jismoniy rivojlanish yetishmovchiligining koʻrsatkichi boʻlib hisoblanmaydi. Astenik gavda tuzilishidagi insonlar yuqori darajadagi chidamlilik qobiliyatiga ega. Bunday holatlarda uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz xulosasini chiqarishga asos boʻlmaydi. Infantilizm va jismoniy rivojlanishdan orqada qolgan nomzodlar uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz hisoblanadi.

Kasalliklar jadvalining I ustuni talablariga javob beruvchi nomzodlarlarda oʻtirgan holatda boʻy uzunligi oʻlchami 80 sm dan kam va 97 sm dan yuqori, tik turganda boʻy uzunligi 170 sm dan kam va186 sm dan yuqori, qoʻllar uzunligi 76 sm dan kam, oyoqlar uzunligi 80 sm dan kam va tana vazni indeksi 19 dan kam boʻlsa uchuvchilik taʼlimiga yaroqsiz deb xulosa chiqariladi. Nomzodlar va UTT HTM kursantlarining vertolet aviatsiyasi uchun gavda uzunligining chegarasi 190 sm gacha. Uchuvchilar tarkibining tana vazni 90 kg dan ortiq boʻlsa parashut bilan sakrash oʻquv mashgʻulotlaridan ozod qilinadi, biroq yerdagi katapulta mashgʻulotlaridan ozod qilinmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 86 Siydik tutolmaslik (enurez) : Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Tunda siydik tutolmaslik bilan azob chekayotgan UTT HTM ga kiruvchi nomzodlar va kursantlari uchuvchilik taʼlimiga ushbu moddani qoʻllagan holda yaroqsizlik xulosasi chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi , faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II III IV V VI 87 Nutqning buzilishi : a) faoliyatning yaqqol va moʻtadil ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz b) faoliyatning kam ifodalangan buzilishlari bilan Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Uchuvchilar tarkibi orasida kam ifodalangan duduqlik bilan xastalangan shaxslarga III va VI ustunlar boʻyicha ularning duduqlanishi uchuvchilik ishini bajarishiga taʼsir koʻrsatmasligi haqida maʼlumot uning tavsifnomalarida toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatilgan boʻlsa ularga uchuvchilik ishini davom ettirish uchun ruxsat beriladi.

Kasalliklar va jismoniy nuqsonlar jadvali hamda alohida Moddaga beriladigan sharxlarga ILOVA

1-jadval JADVAL Yirik boʻgʻimlar harakatining hajmini baholash jadvali (gradus boʻyicha) Boʻgʻim harakati Meʼyor Harakat cheklanishi Biroz oʻzgarish Oʻrtacha oʻzgarish Koʻp darajada oʻzgarish Yelka boʻgʻimi yelka kamari bilan Tirsak Kaft Chanoq—son boʻgʻimi Tizza Boldir—tovon bukish yozish uzoqlashtirish bukish yozish tashqariga Ichkariga bukish yozish uzoqlashtirish Radial Ulnar bukish yozish uzoqlashtirish bukish yozish tovon osti boʻylab bukish tovon orti boʻylab bukish (yozish) 180 — 121 30 dan koʻp 180—116 30—79 180—149 180—136 180—136 80—36 95—31 30—11 45—26 100 dan kam 180—171 50—26 30 — 59 180—176 150—121 70—74 120— 101 30 — 21 115 — 101 80 — 89 150— 141 135— 91 135— 91 35—26 30—26 10 — 6 25 — 16 100 — 109 170 — 161 25 — 21 60 — 89 179 — 171 120 — 111 75 — 79 100 — 81 20 — 16 100— 81 90 — 99 140 — 121 90 — 61 90 —61 25 — 16 25— 16 5 — 4 15 — 11 110 — 119 160 — 151 20 — 16 90 — 109 170 — 161 110 — 101 80 —84 80 va undan kam 15 va undan kam 80 va undan kam 100 va undan koʻp 120 va undan kam 60 va undan kam 60 va undan kam 15 va undan kam 15 va undan kam 3 va undan kam 10 va undan kam 120 va undan koʻp 150 va undan kam 15 va undan kam 110 va undan koʻp 160 va undan kam 100 va undan kam 85 va undan koʻp

2-jadval JADVAL Goniometr yordamida umurtqa pogʻonasi harakatining hajmini baholash jadvali ( gradus boʻyicha ) Umurtqa pogʻonasining holati Harakatining meʼyordagi hajmi Harakatning chegaralanishi Nisbatan oʻzgarish Oʻrtacha oʻzgarish yaqqol oʻzgarish Tik holatda 16—10—12 5—5—12 5—5—25 5—0—25 Oldinga egilgan holatda 75 — 100 — 145 60—90—180 60—60—110 50—50—110 Orqaga egilgan holatda 0—45—50 0—25—30 5—20—25 5—10—15 Tomonlarga egilgan holatda 40/40 30/30 20/20 10/10

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 4-ILOVA

Meʼyorda va ovqatlanish tartibi buzilganda boʻy va tana vazni nisbatining

a) 18 — 25 yoshdagi shaxslarda

Ovqatlanishning yetishmovchiligi ( TVI 19,0 dan kam ) Ovqatlanishning kamayishi ( TVI 19,0-19,9) Boʻy uzunligi va tana vaznining meʼyordagi nisbati ( TVI 20,0-25,9) Ovqatlanishning kuchayishi ( TVI 26,0-27,9) Semizlikning I darajasi ( TVI 28,0-30,9) Semizlikning II darajasi ( TVI 31,0-35,9) Semizlikning III darajasi ( TVI 36,0-40,9) Semizlikning IV darajasi ( TVI 41,0 va undan ortiq ) Boʻy uzunligi Tana vazni (kg) Sm m 2 47,3 47,4-49,8 160 2,56 49,9-58,8 58,9-70,3 70,4-76,7 76,8-89,5 89,6-102,3 102,4 47,9 48,0-50,4 161 2,59 50,5-59,5 59,6-71,1 71,2-77,6 77,7-90,6 90,7-103,5 103,6 48,5 48,6-51,0 162 2,62 51,1-60,2 60,3-72,0 72,1-78,5 78,6-91,6 91,7-104,7 104,8 49,0 49,1-51,5 163 2,65 51,6-60,9 61,0-72,8 72,9-79,4 79,5-92,7 92,8-105,9 106,0 49,6 49,7-52,2 164 2,68 52,3-61,5 61,6-73,6 73,7-80,3 80,4-93,7 93,8-107,1 107,2 50,3 50,4-52,9 165 2,72 53,0-62,5 62,6-74,7 74,8-81,5 81,5-95,1 95,2-108,7 108,8 50,8 50,9-53,5 166 2,75 53,6-63,2 63,3-75,5 75,6-82,4 82,5-96,2 96,3-109,9 110,0 51,6 51,7-54,1 167 2,78 54,2-63,8 63,9-76,4 76,5-83,3 83,4-97,2 97,3-111,1 111,2 52,2 52,3-54,9 168 2,82 55,0-64,8 64,9-77,5 77,6-84,5 84,6-98,6 98,7-112,7 112,8 52,7 52,8-55,5 169 2,85 55,6-65,5 65,6-78,3 78,4-85,4 85,5-99,7 99,8-113,9 114,0 53,4 53,5-56,2 170 2,89 56,3-66,4 66,5-79,4 79,5-86,6 86,7-101,1 101,2-115,5 115,6 54,0 54,1-56,8 171 2,92 56,9-67,1 67,2-80,2 80,3-87,5 87,6-102,1 102,2-116,7 116,8 54,5 54,6-57,4 172 2,95 57,5-67,7 67,8-81,0 81,1-88,4 88,5-103,2 103,3-117,9 118,0 55,2 55,4-58,2 173 2,99 58,3-68,7 68,8-82,1 82,2-89,6 89,7-104,6 104,7-119,5 119,6 55,8 55,9-58,8 174 3,02 58,9-69,4 69,5-83,0 83,1-90,5 90,6-105,6 105,7-120,7 120,8 56,6 56,6-59,6 175 3,06 59,7-70,3 70,4-84,1 84,2-91,7 91,8-107,0 107,1-122,3 122,4 57,1 57,2-60,1 176 3,09 60,2-71,0 71,1-84,9 85,0-92,6 92,7-108,1 108,2-123,5 123,6 57,9 58,0-60,9 177 3,13 61,0-71,9 72,0-86,0 86,1-93,8 93,9-109,5 109,6-125,1 125,2 58,4 58,5-61,5 178 3,16 61,6-72,6 72,7-86,8 86,9-94,7 94,8-110,5 110,6-126,3 126,4 59,2 59,3-62,3 179 3,20 62,4-73,5 73,6-87,9 88,0-95,9 96,0-111,9 112,0-127,9 128,0 59,9 60,0-63,1 180 3,24 63,2-74,4 74,5-89,0 89,1-97,1 97,2-113,3 113,4-129,5 129,6 60,5 60,6-63,6 181 3,27 63,7-75,1 75,2-89,8 89,9-98,0 98,1-114,4 114,5-130,7 130,8 61,2 61,3-64,4 182 3,31 64,5-76,0 76,1-90,9 91,0-99,2 99,3-115,8 115,9-132,3 132,4 61,8 61,9-65,0 183 3,34 65,1-76,7 76,8-91,8 91,9-100,1 100,2-116,8 116,9-133,5 133,6 62,5 62,6-65,8 184 3,38 65,9-77,6 77,7-92,9 93,0-101,3 101,4-118,2 118,3-135,1 135,2 63,3 63,4-67,2 185 3,42 67,3-78,6 78,7-94,0 94,1-102,5 102,6-119,6 119,7-136,7 136,8 63,8 63,9-67,6 186 3,45 67,7-79,3 79,4-94,8 94,9-103,4 103,5-120,7 120,8-137,9 138,0

b) 26 — 45 yoshdagi shaxslarda

Ovqatlanishning yetishmovchiligi ( TVI 19,0 dan kam ) Ovqatlanishning kamayishi ( TVI 19,0-19,9) Boʻy uzunligi va tana vaznining meʼyordagi nisbati ( TVI 20,0-25,9) Ovqatlanishning kuchayishi ( TVI 26,0-27,9) Semizlikning I darajasi ( TVI 28,0-30,9) Semizlikning II darajasi ( TVI 31,0-35,9) Semizlikning III darajasi ( TVI (36,0-40,9) Semizlik-ning IV darajasi ( TVI 41,0 va undan koʻp ) Boʻy uzunligi Tana vazni (kg) Sm m 2 48,6 48,7-51,1 160 2,56 51,2-66,5 66,6-71,6 71,7-79,3 79,4-92,1 92,2-104,9 105,0 49,2 49,3-51,7 161 2,59 51,8-67,2 67,3-72,4 72,5-80,2 80,3-93,1 93,2-106,1 106,2 49,8 49,9-52,3 162 2,62 52,4-68,0 68,1-73,3 73,4-81,1 81,2-94,2 94,3-107,3 107,4 50,3 50,4-52,9 163 2,65 53,0-68,8 68,9-74,1 74,2-82,0 82,1-95,3 95,4-108,5 108,6 50,9 51,0-53,5 164 2,68 53,6-69,6 69,7-74,9 75,0-83,0 83,1-96,4 96,5-109,8 109,9 51,7 51,8-54,3 165 2,72 54,4-70,6 70,7-76,1 76,2-84,2 84,3-97,8 97,9-111,4 111,5 52,2 52,3-54,9 166 2,75 55,0-71,4 71,5-76,9 77,0-85,1 85,2-98,9 99,0-112,7 112,8 52,8 52,9-55,5 167 2,78 55,6-72,2 72,3-77,7 77,8-86,1 86,2-100,0 100,1-113,9 114,0 53,6 53,7-56,3 168 2,82 56,4-73,2 73,3-78,9 79,0-87,3 87,4-101,4 101,5-115,5 115,6 54,1 54,2-56,9 169 2,85 57,0-74,0 74,1-79,7 79,8-88,2 88,3-102,5 102,6-116,7 116,8 54,9 55,0-57,7 170 2,89 57,8-75,0 75,1-80,8 80,9-89,5 89,6-103,9 104,0-118,4 118,5 55,5 55,6-58,3 171 2,92 58,4-75,8 75,9-81,7 81,8-90,4 90,5-105,0 105,1-119,6 119,7 56,0 56,1-58,9 172 2,95 59,0-76,0 76,1-82,5 82,6-91,4 91,5-106,1 106,2-120,8 120,9 56,8 56,9-59,7 173 2,99 59,8-77,6 77,7-83,6 83,7-92,6 92,7-107,5 107,6-122,5 122,6 57,4 57,5-60,3 174 3,02 60,4-78,4 78,5-84,5 84,6-93,5 93,6-108,6 108,7-123,7 123,8 58,1 58,2-61,1 175 3,06 61,0-71,9 79,6-85,6 85,7-94,6 94,7-110,1 110,2-125,3 125,4 58,7 58,8-61,7 176 3,09 61,2-79,5 80,3-86,4 86,5-95,7 95,8-111,1 111,2-126,6 126,7 59,5 59,6-62,5 177 3,13 61,8-80,2 81,5-87,5 87,6-96,9 97,0-112,6 112,7-128,2 128,3 60,0 60,1-63,1 178 3,16 62,6-81,4 82,2-88,4 88,5-97,9 98,0-113,7 113,8-129,5 129,6 60,8 60,9-63,9 179 3,20 63,2-82,1 83,2-89,5 89,6-99,1 99,2-115,1 115,2-131,1 131,2 61,5 61,6-64,7 180 3,24 64,0-83,1 84,2-90,6 90,7-100,3 100,4-116,5 116,6-132,7 132,8 62,1 62,2-65,3 181 3,27 64,8-84,1 85,0-91,5 91,6-101,7 101,3-117,6 117,7-134,0 134,1 62,9 63,0-66,1 182 3,31 65,4-84,9 86,1-92,6 92,7-102,6 102,7-119,1 119,2-135,6 135,7 63,4 63,5-66,7 183 3,34 66,2-86,0 86,8-93,4 93,5-103,4 103,5-120,1 120,2-136,8 136,9 64,2 64,3-67,5 184 3,38 66,8-86,7 87,9-94,5 94,6-104,7 104,8-121,6 121,7-138,5 138,6 65,0 65,1-68,3 185 3,42 67,6-87,8 88,9-95,7 95,8-105,9 106,0-123,0 123,1-140,1 140,2 65,5 65,6-68,9 186 3,45 68,4-88,8 89,7-96,5 96,6-106,9 107,0-124,1 124,2-141,4 141,5

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 5-ILOVA

‎‏ ‎‏Surat oʻrni ‎3x4 sm ‎‏ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‏Mudofaa ishlari boshqarmasi (boʻlimi), harbiy qism gerbli muhri ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎UTT HTM oʻqishga kiruvchi shaxsning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish ‎VARAQASI ‎ ‎‎1. Familiyasi, ismi, otasining ismi____________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ (harbiy xizmatchilar uchun — harbiy unvoni) 2. Tugʻilgan yili____________________________________________________________________________ ‎3. Maʼlumoti______________________________________________________________________________ ‎4. Asosiy ish lavozimi______________________________________________________________________ ‎5. Yashash joyi (shahar, tuman, viloyat) ____________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ (harbiy xizmatchilar uchun — harbiy qismning shartli nomi va manzili) ‎‏ ‎‎Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish bosqichlari Dastlabki‎‎ Yakuniy 1 ‎‎ 2 ‎‎3 1. Shikoyatlar va anamnezi‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎2. Oʻtkazilgan kasalliklar va jarohatlar ‎‎‎ 3. Antropometrik koʻrsatkichlar: ‎Boʻyi tik holda ‎Boʻyi oʻtirgan holda ‎Qoʻl uzunligi ‎Oyoq uzunligi ‎Tana vazni ‎Stanli dinamometri ‎Qoʻl dinamometrisi ‎Oʻng qoʻl ‎Chap qoʻl ‎‏ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‏4. Jarrohlik tekshiruvi natijalari: ‎Umumiy jismoniy rivojlanishi ‎Teri va koʻrinadigan shilliq qavatlar ‎Limfa tugunlari ‎Suyak-mushak tizimi ‎Periferik tomirlar ‎Siydik, jinsiy tizim ‎Anus va yoʻgʻon ichak ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ 5. Ichki aʼzolar tekshiruvi natijalari: Shikoyat va anamnez ‎Oziqlanish ‎Endokrin tizimi ‎Yurak: chegaralari ‎Tonlar ‎Faoliyat sinamalari: ‎Tinch paytida ‎15-marta oʻtirib turgandan soʻng ‎2 daqiqa dam olganidan soʻng ‎Puls ‎Arterial qon bosim ‎Nafas aʼzolari ‎Ovqat hazm qilish aʼzolari ‎Jigar ‎Taloq ‎Buyraklar ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎Laborator tekshiruvi natijalari ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎Rentgen tekshiruvi natijalari ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎Elektrokardiografiya ‎‎‎ ‎‎‎ Tashxis: ‎Xulosa: ‎Sana, terapevtning imzosi, familiyasi ismi otasining ismi ‎‏ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎6. Asab tizimi tekshiruvi natijalari: Shikoyat va anamnez (tan jarohatlar, tutqanoq, xushdan ketish, anamnezda nevrotik holatlari, nerv tizimining kasalliklari va infeksiyalar) Irsiyat ‎Harakat faoliyati ‎Reflekslar ‎Sezuvchanlik ‎Vegetativ asab tizimi ‎Ruhiyatning xususiyatlari ‎Boshqa tekshiruvlar ‏ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ Tashxis: ‎Xulosa: ‎Sana, nevropatologning imzosi, familiyasi ismi, otasining ismi ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‏7. Teri tanosil tekshiruv natijalari ‎Tashxis: ‎Xulosa: ‎Sana, dermatovenerologning imzosi, familiyasi ismi otasining ismi ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎8. Koʻrish aʼzosining tekshiruv natijalari: ‎‎ ‎‎ ‎‎Shikoyat va anamnez ‎‎‎ Rang ajratish (Rabkin boʻyicha)‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‏Koʻrish ‎oʻtkirligi korreksiyasiz Oʻng koʻz‎ ‎‎‎ ‎‎‎ Chap koʻz‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‏Koʻrish oʻtkirligi korreksiya bilan Oʻng koʻz‎ ‎‎‎ ‎‎‎ Chap koʻz‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‏Refraksiya ‎skiaskopik tekshiruvi Oʻng koʻz‎ ‎‎ Chap koʻz‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎Binokulyar koʻrish ‎‎‎ ‎‏Yaqqol koʻrishning eng yaqin nuqtasi Oʻng koʻz‎ ‎ ‎‎‎ Chap koʻz‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎Koʻz yoshi yoʻllari ‎Qovoq va konyunktiva ‎‎‎ ‎ ‎ ‎‎Koʻz olmalarining ‎joylashuvi, ‎ harakatchanligi ‎‎‎ ‎‎ ‎‎Qorachiq va ularning taʼsirga javobi ‎‎‎ ‎‎‎ Optik muhitlar Oʻng koʻz‎ ‎‎‎ ‎‎‎ Chap koʻz‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎Tashxis: ‎Xulosa: ‎Sana, oftalmologning imzosi, familiyasi ismi otasining ismi ‎‎ ‎‎‎ ‎‎9. LOR aʼzolarining tekshiruv natijalari: Shikoyat va anamnez ‎‎‎ ‎‎Nutq‎ ‎‎‎ ‎‎ Burun orqali nafas oʻng‎ ‎‎‎ ‎ chap‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‏Hid bilish oʻng‎‎ ‎‎‎ chap‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‏Shivirlab gapirishga eshitish oʻtkirligi oʻng‎‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ chap‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‏Quloqning barofaoliyati oʻng‎‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ chap‎ ‎ ‎‎‎ ‎‎‎ Vestibullyarapparatining ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎Burun yon boʻshliqlarining rentgenografiyasi ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎Tekshiruvlarning qoʻshimcha uslublari‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‏Tashxis: ‎Xulosa: ‎Sana, otolaringologning imzosi, familiyasi ismi otasining ismi ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎ ‎‎10. Tishlar va ogʻiz boʻshligʻining tekshiruvnatijalari: ‎Shikoyatlar va anamnez ‎ ‎ ‎‎‎ Tishlash holati‎‎ Ogʻizning boʻshligʻining shilliq qavati‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ Tishlar‎‎ ‎‎‎ Milklar‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‏Tashxis: ‎Xulosa: ‎Sana, stomatologning imzosi, familiyasi ismi otasining ismi ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎11. Maxsus tekshiruvlar ‎a) barokameradagi tekshiruvlar natijalari: tekshiruv xarakteri, natijalarni baholash (chidamlilikning past boʻlishida baholashda asos boʻlgan maʼlumotlar koʻrsatiladi) ‎ ‎ Sana,tekshiruvlar oʻtkazgan shifokorning imzosi, familiyasi ismi otasining ismi ‎‎‎ ‎‎‎ ‎‎6. Tibbiy koʻrik natijalari: a) birlamchi bosqich: MIB xuzuridagi komissiya (viloyat koʻrsatilsin, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Toshkent sh.) _____________ 20__ yil “___” __________: ‎TASHXIS: ________________________________________________________________________________ ‎ ________________________________________________________________________________________ ‎Oʻzbekiston Respublikasi mudofaa vazirining 20__yil “___”__________dagi ____-son buyrugʻi I ustunining ____ -moddasiga asosan ____________________________________________________________ ‎ ________________________________________________________ uchuvchilik taʼlimiga yaroqli (yaroqsiz). ‎‎(OHTM nomi toʻliq koʻrsatilsin) ‎ ‎ ‎ ‎‎Komissiya raisi ____________________________________________________________________________ M.Oʻ.‎ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) ‎‎Komissiya kotibi ___________________________________________________________________________ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) 7. Tibbiy koʻrik natijalari: a) yakuniy bosqich: UTT HTM xuzuridagi komissiya (viloyat koʻrsatilsin, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Toshkent sh.) __________________ 20__ yil “___” __________: ‎TASHXIS: ________________________________________________________________________________ ‎ ________________________________________________________________________________________ ‎Oʻzbekiston Respublikasi mudofaa vazirining 20__yil “___”__________dagi ____-son buyrugʻi I ustunining ____ -moddasiga asosan ____________________________________________________________ ‎ ________________________________________________________ uchuvchilik taʼlimiga yaroqli (yaroqsiz). ‎‎‎‎(OHTM nomi toʻliq koʻrsatilsin) ‎ ‎ ‎ ‎‎‎‎Komissiya raisi ___________________________________________________________________________ ‎‎M.Oʻ.‎ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) ‎‎Komissiya kotibi ___________________________________________________________________________ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) ‎‎20__ yil “_____” ______________________ ‎______-sonli ‎ ‎ ‎ ‎ ‎

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 6-ILOVA

‎Sogʻliq holatini tekshirish toʻgʻrisidagi ‎DALOLATNOMA ‎ ___________________________________________________________________________________________ (harbiy unvoni, familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili) ‎‎___________________________________________________________________________________________ __________________________________ viloyati mudofaa ishlari boshqarmasi boshligʻi, harbiy qism komandiri tomonidan 20__ yil “___” ____________dagi ____- son yoʻllanma asosida statsionar (ambulator) ravishda____________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________ (davolash-profilaktika (harbiy-tibbiy) muassasasining nomi) 20__ yil “___” __________dan 20__ yil “___” __________gacha tekshiruvda boʻlgan. ‎Shikoyatlari_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Anamnezi_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Obyektiv tekshiruv maʼlumotlari_______________________________________________________________ ‎‎__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Maxsus tekshiruvlar natijalari (tahliliy, rentgenologik, uskunaviy va boshqalar) _______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Tashxis_____________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ‎Davolash-profilaktika (harbiy-tibbiy) muassasasining bosh shifokori (boshligʻi) ___________________________________________________________________________________________ (imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) ‎‎Tekshiruv oʻtkazgan shifokor ___________________________________________________________________ M.Oʻ.‎ ‎‎(imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) ‎‎Davolash-profilaktika (harbiy-tibbiy) muassasasining manzili: _____________________________________‎ ‎‎___________________________________________________________________________________________

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 7-ILOVA

Tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yigʻilishlar bayonnomalari KITOBI _______________________________________________________________ (komissiyaning nomlanishi) T/r Familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili, harbiy unvoni, harbiy qism, qaysi MIBdan chaqirilgan, chaqirilish sanasi va kim tomondan tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yuborilgan Shikoyatlari va qisqa anamnezi Shifokor tekshiruvining obyektiv maʼlumotlari va tashxis Komissiyaning xulosasi Yuqori turuvchi komissiyaning xulosasi 1 2 3 4 5 6

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 8-ILOVA

Harbiy davolash-profilaktika muassasasining (tibbiy-uchuvchilik komissiyaning) burchak shtampi ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga oʻqishga (malaka oshirishga) chiqayotgan shaxsning sogʻligʻi holati toʻgʻrisida ‎MAʼLUMOTNOMA ‎ ‎‎___________________________________________________________________________________________(harbiy unvoni, harbiy xizmatchi (oila aʼzosi)ning, Qurolli Kuchlar xizmatchisi (ishchi)ning ‎‎___________________________________________________________________________________________familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili, xizmat (ish) joyi ___________________________________________________________________________________________ Shikoyatlari _________________________________________________________________________________ Qisqa anamnez _______________________________________________________________________________ ‎‎___________________________________________________________________________________________ Profilaktik emlashlarni oʻtkazish uchun qarshiliklar (bor, yoʻq) ______________________________________ ‎Boʻyi _______ sm, Vazni _________ kg. Qon guruhi (rezus-faktor) _____________________________________ ‎Tekshiruv natijalari: ‎Tahliliy ___________________________________________________________________________________ ‎‎___________________________________________________________________________________________ Qonning RW i OIV ga tahlili __________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________ Rentgen tekshiruvlari (12 yosh va undan katta bolalar uchun) ____________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Elektrofiziologik (EEG, REG, ExoES) ___________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________ ‎‎Tibbiy usunalar (EKG, ExoKG, FGDS, UTT va boshqa) yordamida oʻtkaziladigan tekshiruvlar _________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ‎‎SHIFOKORLAR XULOSASI ‎ Birlamchi‎‎ Yakuniy‎‎ Jarroh‎ ‎‎ ‎‎ Terapevt‎ ‎‎ Nevropatolog‎ ‎‎ ‎‎ Psixiatr‎ ‎‎ ‎‎ Oftalmolog‎ ‎‎ ‎‎ Otolaringolog‎ ‎‎ ‎‎ Dermatolog‎ ‎‎ ‎‎ Stomatolog‎ ‎‎ ‎‎ Boshqa shifokor-mutaxassislar (urolog, endokrinolog, pediatr va boshqa)‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎a) birlamchi tibbiy koʻrik ‎ ‎ ‎ ‎‎Tashxis:____________________________________________________________________________________ ‎‎ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ‎‎Tibbiy uchuvchilik komissiyaning xulosasi ________________________________________________________ ‎ ‎ ‎‎(komissiyaning nomi, xulosasi koʻrsatilsin) ‎‎______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ‎‎Komissiya raisi _____________________________________________________________________________ M.Oʻ.‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) ‎‎Komissiya kotibi ____________________________________________________________________________ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) 20__ yil “______” _________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎b) yakuniy tibbiy koʻrik ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎Tashxis:____________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________ ‎‎Tibbiy uchuvchilik komissiyaning xulosasi ________________________________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎‎(komissiyaning nomi, xulosasi koʻrsatilsin) ‎‎______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ‎‎Komissiya raisi _____________________________________________________________________________ M.Oʻ.‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) ‎‎Komissiya kotibi ____________________________________________________________________________ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) 20__ yil “___” ____________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎Komissiyaning pochta manzili___________________________________________________________________ ‎‎Markaziy harbiy-tibbiy komissiyaning xulosasi

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 9-ILOVA

Harbiy xizmatchini (harbiy xizmatga majbur shaxsning) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish ‎ VARAQASI ‎ ________________________________________________________________________ farmoyishiga binoan (mansabdor shaxs, hujjatning sanasi, raqami koʻrsatiladi) __________________________________________________________________________________________ga (harbiy-tibbiy muassasaning nomlanishi) ________________________________________________________ tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yuborildi. Familiyasi, ismi, otasining ismi _______________________________________________________________‎‎ ___________________________________________________________________________________________ Harbiy unvoni ______________________________________________________________________________ ‎Tugʻilgan yili ________________ Qurolli Kuchlarda ____________________________________________dan (muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilari uchun) Harbiy qism ________________________________________________________________________________ (muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilari uchun) _________________ viloyat ________________ tuman MIB dan chaqirilgan (chaqirilmoqda). Avval harbiy xizmatni oʻtagan (muddatli, SCHR, shartnoma boʻyicha)__________________________________________________ ‎ __________________________________________________________________________________________ (xizmatga majburlar uchun) Boʻshash sababi _______________________________________________________________________________ (xizmatga majburlar uchun) Boʻyi ____ sm. Tana vazni ____ kg. Koʻkrak aylanasi (tinch holatda) ______ sm. Tahliliy-tibbiy uskunalar yordamida oʻtkaziladigan tekshiruvlar‎‎ ‎‎ Qon umumiy tahlili ‎20____ yil “_____” _____________________ ‎‎ ‎‎ Siydik umumiy tahlili‎‎‎ ‎20____ yil “_____” _____________________ ‎‎ Najasning gijja tuxumlariga tekshiruvi ‎20____ yil “_____” _____________________ ‎‎ Qonning bioximik tahlili‎‎ ‎‎20____ yil “_____” _____________________ Qonning RW, V va S markerlar tahlili‎‎ ‎‎‎20____ yil “_____” _____________________ Qonning OIVga tahlili‎‎ ‎‎‎‎20____ yil “_____” _____________________ ‎‎ Koʻkrak qafasi aʼzolari flyuorografiyasi‎‎ ‎‎‎‎‎20____ yil “_____” _____________________ ‎‎ EKG‎‎ ‎‎‎‎‎‎20____ yil “_____” _____________________ ‎‎ UTT‎‎ ‎‎‎‎‎‎‎20____ yil “_____” _____________________ ‎‎ FGDS‎‎ ‎‎‎‎‎‎‎‎20____ yil “_____” _____________________ Boshqa tekshiruvlar‎‎ ‎‎‎‎‎‎‎‎‎20____ yil “_____” _____________________ ‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎SHIFOKORLAR XULOSASI Jarroh‎ ‎‎ ‎‎ Terapevt‎ ‎‎ Nevropatolog‎ ‎‎ ‎‎ Psixiatr‎ ‎‎ ‎‎ Oftalmolog‎ ‎‎ ‎‎ Otolaringolog‎ ‎‎ ‎‎ Stomatolog‎ ‎‎ ‎‎ ‎Dermatolog‎ ‎‎ ‎‎ Boshqa shifokor-mutaxassislar (urolog, endokrinolog, pediatr va boshqa)‎ ‎‎ ‎‎ ‎ Tashxis va komissiyaning kasallik, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi xulosasi:___________________________________________________________________________________ ‎‎ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Harbiy xizmatga, harbiy mutaxassislik boʻyicha xizmatga yaroqliligi haqidagi xulosa. Oʻzbekiston Respublikasi mudofaa vazirining 20__ yil “___” __________dagi ____-son buyrugʻidagi kasalliklar jadvalining ____ustuni ____moddasining ____bandlari asosida _______________________________________________ ‎ ‎ (komissiya xulosasi koʻrsatiladi) ‎‎Komissiya raisi _____________________________________________________________________________ M.Oʻ.‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) ‎‎Komissiya kotibi ____________________________________________________________________________ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) 20____ yil “_____” _______________________________ ‎____-sonli. ‎ ‎ ‎ ‎‎Komissiyaning pochta manzili___________________________________________________________________

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 10-ILOVA

‎‎Harbiy davolash-profilaktika muassasasining (tibbiy-uchuvchilik komissiyaning) burchak shtampi ‎ ‎ ‎ ‎ MAʼLUMOTNOMA ‎ ‎‎___________________________________________________________________________________________ (harbiy unvoni, harbiy qism, familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili) ‎‎___________________________________________________________________________________________ (qachon va qaysi MIB tomonidan QK safiga chaqirilgan, avvalgi harbiy xizmati toʻgʻrisida maʼlumotlar) ___________________________________________________________________________________________ oxirgi shartnoma asosida _______ dan ______ gacha) ‎‎ ‎‎Boʻshatilish sababi ___________________________________________________________________________ ‎‎20____ yil “_____” _____________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎___________________________________________________________________________________________ (komissiyaning nomi yoki harbiy-tibbiy muassasaning nomlanishi koʻrsatilsin) ‎‎Tibbiy-uchuvchilik komissiyasi tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazildi ‎‎Tashxis va komissiyaning kasallik, shikastlanish (yaradorlik, jarohat)ning sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi xulosasi ___________________________________________________________________________________ ‎‎_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ (Tashxis va komissiyaning kasallik, jarohatning sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi xulosasi koʻrsatilsin) ‎‎Oʻzbekiston Respublikasi mudofaa vazirining 20__ yil “___” __________dagi ___-son buyrugʻi I ustunining ____-moddasining ____-bandlari asosida ___________________________________________________________________________________________ (komissiya xulosasi koʻrsatilsin) ‎‎ ___________________________________________________________________________________________ ‎‎Komissiya raisi _____________________________________________________________________________ M.Oʻ.‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi ismi, otasining ismi) ‎‎Komissiya kotibi ____________________________________________________________________________ ‎ ‎‎(harbiy unvoni, imzosi, familiyasi ismi, otasining ismi) Komissiyaning pochta manzili___________________________________________________________________ Markaziy harbiy-tibbiy komissiyaning xulosasi

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 11-ILOVA

____ - SON KASALLIK TOʻGʻRISIDAGI GUVOHNOMA ‎‎20__ yil “___” __________ tibbiy uchuvchilik komissiyasi tomonidan__________________________________ ___________________________________________________________________________________________ (masʼul shaxs, hujjatning soni va sanasi) koʻrsatmasiga binoan __________________________________________________________________________ (harbiy-tibbiy muassasa, mudofaa ishlari boshqarmasi) Tibbiy (harbiy-tibbiy) komissiyasi tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazildi ‎1. Familiyasi, ismi, otasining ismi _____________________________________________________________ ‎2. Tugʻilgan yili ________________. Qurolli Kuchlarda ________________ dan. Shartnomasi ___________ dan. ‎3. Harbiy unvoni __________________________, harbiy mutaxassisligi ______________________________ ‎4. Harbiy qism _________________________ ‎5. ______________________________________________________________________________MIB chaqiruv (tuman, shahar, viloyat, respublika) ‎‎komissiyasi tomonidan haqiqiy harbiy xizmatga chaqirilgan ‎6. Boʻyi _____ sm. Vazni ____ kg. Koʻkrak qafasining aylanasi (tinch holatda) _______ sm. ‎7. Shikoyatlari:_______________________________________________________________________________ ‎___________________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________ ‎8. Qisqa anamnez: ____________________________________________________________________________ (Kasallik qachon boshlangan; qachon va qaysi ___________________________________________________________________________________________ holatda yaradorlik, jarohat, shikastlanish olgan; ___________________________________________________________________________________________ yoki yaradorlik, jarohat, shikastlanish olganligi va qaysi holatda boʻlganligi toʻgʻrisida hujjatlarning mavjudligi) ___________________________________________________________________________________________ (Xizmat majburiyatlarini bajarishiga kasallikning taʼsiri, dastlabki tibbiy koʻrikdan ‎‎___________________________________________________________________________________________ oʻtkazilganligi va ularning natijalari; tibbiy muassasalarda davolash choralari va ularning ___________________________________________________________________________________________ samardorligi, kasallik tufayli taʼtilda boʻlganligi, sanatoriyalarda davolanganligi va boshqalar) ‎‎9. Tekshiruv va davolanishda boʻlgan ______________________________________________________________ ‎ ‎‎‎ ‎‎(davolash, davolash-profilaktika, ‎‎___________________________________________________________________________________________ harbiy-tibbiy muassasalar, kaysi davrda davolanganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar) ‎‎10. Obyektiv tekshiruv maʼlumotlari ____________________________________________________________ ‎‎___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ 11. Maxsus tekshiruvlarning natijalari (rentgenologik, tahliliy, uskunaviy va boshqalar) ________________ ‎‎ ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ‎‎ ‎‎12. Tashxis va komissiyaning kasallik, jarohat (yaradorlik, shikastlanish)ning sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi ‎ xulosasi ___________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ‎‎ ‎‎(kasallik va jarohat birgalikda mavjudligida sababiy bogʻlikliligi toʻgʻrisida qarorlarni alohida qayd etiladi) ‎‎13. Uchuvchilik ishiga xizmatga yaroqliligi xaqidagi xulosa. Oʻzbekiston Respublikasi mudofaa vazirining ‎20__ yil “_____” _______________dagi _______-sonli buyrugʻidagi kasalliklar jadvalining _______ustuni _______-moddasining ____-bandlari asosida, komissiyaning harbiy xizmatga, harbiy mutaxassislik boʻyicha xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosasi: OʻR MV, MG, FVV, DXX, IIV, SSV 20__ yil “___” ____________dagi ____-son qaroridagi kasalliklar jadvalining ____ ustuni ____-moddasi ____-bandlari asosida___________ ___________________________________________________________________________________________ ‎__________________________________________________________________________________________ ‎__________________________________________________________________________________________ (komissiyaning xulosasi qayd etiladi)‎‎ ‎‎14. Kuzatuvchilarga muhtoj, muhtoj emas (kerak boʻlmagan oʻchirilsin) ‎‎(kerak boʻlganida, kuzatuvchilarning soni, transport turi va oʻtkazish tartibi qayd etiladi) ‎‎Komissiya raisi _____________________________________________________________________________‎ M.Oʻ.‎ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) ‎‎Komissiya kotibi ____________________________________________________________________________ ‎ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi)‎‎ ‎‎Komissiyaning pochta manzili: ________________________________________ Markaziy harbiy-tibbiy komissiyaning xulosasi

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 12-ILOVA

Uchuvchilar tarkibini boshidan oʻtkazgan kasallik va shkastlanishlardan soʻng sogʻayganida uchuvchilik ishi (uchuvchilik taʼlimi, UUA boshqaruvi, parashut bilan sakrash va parvozlarni boshqarish) uchun ruxsat berish boʻyicha

T/r Kasalliklar va kasallanish holatlari Davolanish joyi Sogʻayishini aniqlovchi subyektiv va obyektiv maʼlumotlari Sogʻaygandan soʻng parvozga ruxsat berish boʻyicha taxminiy muddat 1. Ichak infeksiyalari Harbiy gospital Kasallikning kechishini ogʻirlik darajasiga, davolash natijalari va organizmning umumiy ahvolini tiklash darajalariga bogʻliqligi Boʻlim boshligʻi xulosasi boʻyicha 2. Gelmintozlar Harbiy gospital Ovqat xazm qilish aʼzolari tomonidan kasallanishga olib keluvchi subyektiv va obyektiv koʻrinishlarini yoʻqolib ketishi Boʻlim boshligʻi xulosasi boʻyicha 3. Charchash: a) oddiy zoʻriqishdan soʻng yuzaga kelgan holsizlanish, ayrim shaxslarda xotiraning pasayishi, boshda ogʻirlik hissi, fikrlashning sekinlashuvi va qiyinlashuvi bilan ifodalanadigan yengil darajadagi charchashlar. Bunda ishga qiziqish kamdan-kam holda pasayadi, taʼsirchanlik yuzaga keladi, lekin irodasini nazorat qilish toʻliq saqlangan; Parvozlardan 3 — 5 kun muddatga ozod qilinishi Umumiy holatini yaxshi xis qilishi, shikoyati yoʻqligi, ishtaxa va uyqusini yaxshilanishi, parvoz qilishga intilishi Harbiy qism shifokori xulosasi boʻyicha b)oʻrtacha ogʻir va ogʻir darajadagi charchashlar Sihatgohga qisqa muddatga dam olishga yuborish Oʻzini yaxshi his qilishi, shikoyati yoʻqligi, parvoz qilishga intilishi Sihatgohdan kelganidan soʻng (nevropatolog koʻrigidan harbiy qism shifokori xulosasi boʻyicha 4. Yuqori emotsional taʼsirchanligi: salbiy xizmat yoki maishiy sharoitga: a) qisqa muddat, sekin-asta namoyon boʻlishi va adekvat taʼsiri; bir necha daqiqa davom etadigan; Tibbiyot punkti lazareti Sogʻligini odatdagi xolatga tikkalanishi va boʻlib oʻtgan xolatga tanqidiy munosabati 2 - 3 kun (nevropatolog koʻrigidan soʻng) b) oʻrta muddat davom etuvchi (bir necha soat davom etuvchi) nevrosteniya, nevroz, bogʻlanib qolish, isterik nevroz simptomlariga oʻxshash nevrologik buzilishlar bilan yuzaga keladigan uzoq davom etuvchi noodatiy ruhiy xolat MHKGning uchuvchilar ekspertizasi boʻlimi Odatdagi holatni tiklash MHKG tekshiruvidan soʻng parvoz ishini davom ettirishini MHKGning TUK aniqlab beradi 5. Parvoz vaqtida roʻy bergan avariyadan soʻnggi holati Chuqurlashtirilgan tibbiy koʻrik yoki MHKGning uchuvchik ekspertizasi boʻlinmasi statsionar tekshiruvdan oʻtkazish Parvoz vaqtida avariya holati yuz berganda jabr koʻrmagan uchuvchilar tarkibi emotsional-ruhiy holati sezilarli darajada boʻlsa va bu shaxslar agar parvoz ishini davom ettirishga maqsad qilsa hamda avariya holati parvoz vaqtida sogʻligiga taʼsir koʻrsatmagan boʻlsa, ularga 7 — 10 kundan soʻng parvozga ruxsat berish mumkin. Bu holat harbiy qism tibbiyot xizmati boshligʻi va MHKGning nevropatolog shifokori bilan kelishilgan holda qaror qabul qilinadi. Parvozlardan chetlatilgan vaqtda uchuvchilar tarkibi boshqa majburiyatlarini harbiy xizmatni davom ettiradi. Harbiy gospitalda tekshiruvdan oʻtganidan soʻng uning parvoz ishini davom ettirishini boʻlim boshligʻi yoki MHKGning TUK hal qiladi 6. Oʻtkir alkogol intoksikatsiyasi natijasida yuzaga kelgan holatdan soʻnggi (mastlik holati) Harbiy qism shifokori tomonidan nazorati Yurak-qon tomir tizimining ortostatik sinov va jismoniy zoʻriqish darajalariga meʼyordagi taʼsiri 2-3 kun. Parvozdan chetlatilgan kunlarda uchuvchilar tarkibi harbiy xizmatni boshqa majburiyatlar bilan davom ettiradi. 7. Nevralgiyalar: a) subyektiv his qilish bilangina yuzaga keluvchi nevralgiyalar (parasteziya tipik zonalardagi ogʻriqlar); Tibbiyot punkti lazareti Ogʻriqlarning yoʻqligi, oʻzini yaxshi his qilishi 3 — 5 kun, harbiy gospitali nevropatologi koʻrigidan soʻng b)uzoq davom etuvchi nevropatiya va nevralgiyalar Harbiy gospital Ogʻriqning yoʻqligi, fuksiyalarning tiklanishi, umumiy ahvolida oʻzini yaxshi his etishi. Umurtqa pogʻonasi rentgenogrammasida patologiyaning yoʻqligi. Umumiy infeksiyasi bilan bogʻliq boʻlgan nevralgiyalarda — barokamera tekshiruvida gipoksiyaga chidamlilik darajasini yaxshi koʻtara olishi Boʻlim boshligʻi yoki MHKGning TUK xulosasi boʻyicha 8. Gordeolum. Oʻtkir meybomiit Ambulator, agar qaytalansa harbiy gospitalga yuboriladi Ogʻriqli infiltratning yoʻqligi, yaraning berkilishi. Kichik ogʻriqsiz infiltratning boʻlishi parvozga ruxsat berilishiga qarshi koʻrsatma hisoblanmaydi. 2-3 kun 9. Blefaritlar: a) kasallikning yengil formalarida; Ambulator Qichishishning yoʻqligi, kiprik ildizlarda yogʻ poʻstloqlari va qovoqlarning qizarishini yoʻqolib ketishi 1-2 kun b) ogʻir, kasallikning davolanishi qiyin kechuvchi qaytalanuvchi formalari Harbiy gospital Qichishishning yoʻqligi, kiprik ildizlari birikkan toʻqimalar va qovoqlarning qizarishini yoʻqolib ketishi Boʻlim boshligʻi yoki MHKGning TUK xulosasi boʻyicha 10. Konyunktivitlar: a) oʻtkir, yengil kechuvchi, asoratsiz Ambulator Yoruqlikdan qoʻrqish hissi yoʻqligi, koʻzda bosim, issiqlik va ogʻriq hissilarining yoʻqligi, qizarish va shishning yoʻqligi, koʻzdan yosh ajralishining toʻxtashi 2-3 kun b) ogʻir kechuvchi, uzluksiz yiring ajraluvchi, atrof yuzalariga asorat beruvchi Harbiy gospital Yoruqlikdan qoʻrqish yoʻqligi, koʻzida b�sim, issi�lik va ogʻriq hissilarining yoʻqligi, qizarish va shishning yoʻqligi, koʻzdan yosh ajralishining toʻxtashi Boʻlim boshligʻi yoki MHKGning TUK xulosasi boʻyicha 11. Koʻz olmasi pardalarining yalligʻlanishi bilan kechuvchi kasalliklari Harbiy gospital Koʻz olmasi pardalarining barcha yalligʻlanish belgilarining yoʻqolib ketishi Boʻlim boshligʻi yoki MHKGning TUK xulosasi boʻyicha 12. Oʻtkir tashqi otit (shuningdek tashqi eshituv yoʻlining furunkuli) Tibbiyot punkti lazareti yoki harbiy gospital Tinch holatda, chaynaganda, quloq suprasining orqa tomonini tortganda va oʻsimtasini ezib koʻrilganda ogʻriqning butunlay yoʻqligi, otoskopiya qilinganda tashqi eshituv yoʻli terisida yalligʻlanish belgilarining yoʻqligi, qon tahlilida meʼyordagi koʻrsatkichlar 3 kundan kam boʻlmasligi kerak 13. Oʻrta quloqning oʻtkir kataral yalligʻlanishlari, shuningdek salpingootitlar Tibbiyot punkti lazareti yoki harbiy gospital Umumiy axvoli, tana harorati, qon va siydik tahlilining meʼyordagi koʻrsatkichlari yaxshi.Quloqda shovqin va bitib qolish shikoyatlarining yoʻqligi, pichirlab gapirganda 5 metrdan ortiq masofada soʻzlarni toʻliq eshitishi, Yevstaxiyev nayi funksiyasining meʼyorda boʻlishi. Barokamerada barometrik bosim taʼsirida nogʻora pardada qon tomirlar reaksiyalarining va eshitishning pasayishi yoʻqligi 3 — 7 kun, boʻlim boshligʻi yoki MHKGning TUK xulosasi boʻyicha, parvozga ruxsat berishdan oldin vestibulometriya oʻtkazish kerak 14. Aritmiyalar–birinchi marta aniqlanganda, shuningdek uchuvchilarda aritmiyaning nisbatan takrorlanishi va oʻzgarishi bilan yuzaga kelgan elektrosistoliya bilan parvozga ruxsat berilgan uchuvchilar tarkibi Harbiy gospital Noxush subyektiv tuygʻularyoki yurak — qon tomir tizimining boshqa patologik oʻzgarishlari boʻlmaganda yaxshi sifatli xarakterga ega boʻlgan ekstrasistoliyalar TUK xulosasi boʻyicha 15. Neyrotsirkulyator distoniya gipertonik va gipotonik turdagi NSD arterial qon bosimi 140/90mm.sm.dan baland boʻlgan birinchi marta aniqlanganda yoki 100/60mm.sm.dan past, keyingi qaytadan tekshirilganda arterial qon bosimimazkur kasallik bilan odatdagidan oʻzgarib turish, shuningdek parvozga ruxsat berilgan shaxslarda aniqlanganda Harbiy gospital Shu shaxslarda arterial qon bosimining meʼyoriy koʻrsatkichlarga kelishi, oʻta namoyon boʻlishining yoʻqligi TUK xulosasi boʻyicha 16 Gemorroyning asoratlari: a) uzoq davom etuvchi (chuziluvchan) va asoratsiz kechganda Tibbiy punkt lazareti Ogʻriqning yoʻqolib ketishi, yalligʻlanish va qon ketishning yoʻqolib ketishi, defekatsiya aktining ogʻriqsiz boʻlishi 2-3 kun b) uzoq davom etuvchi (chuziluvchan) va asoratli kechganda Harbiy gospital Ogʻriqning yoʻqolib ketishi, yalligʻlanishi va qon ketishning yoʻqolib ketishi, defekatsiya aktining ogʻriqsiz boʻlishi Boʻlim boshligʻi yokiMHKG TUK xulosasi 17 Oʻtkir nazofaringit (shamollash) Ambulator Rinofaringoskopiyada shilliq qavatlarda yalligʻlanish belgilarining yoʻqligi, burun va Yevstaxiyev nayining meʼyordagi funksiyasi, qonning meʼyoriy koʻrsatkichi 3 kundan kam boʻlmasligi kerak 18 Oʻtkir sinusit harbiy gospital Burun va yon boʻshliqning shilliq qavatlarida oʻtkir yalligʻlanish belgilarining yoʻqligi – quloq barafunksiyasi va yon boʻshliqlar funksiyalarining meʼyorda boʻlishi tana harorati va qon tahlilining meʼyordagi koʻrsatkichlari barokamerada tekshirilganda barometrik bosimga chidamliligi yaxshi. Agar gaymoridal boʻshliqlardadiagnostika-davolash punksiyalar oʻtkazilgan boʻlsa, bunday shaxslarda barokamerada tekshiruv punksiyadan soʻng kamida 3-4 kun dam berilgandan soʻng oʻtkaziladi. Boʻlim boshligʻi yoki MHKG ning TUK xulosasi boʻyicha majburiy parvozga ruxsat berishdan avval vestibulometriya oʻtkazilish kerak 19 Oʻtkir streptokokkli tonzillit (angina) harbiy gospital Oʻzini yaxshi his etishi faringoskopiyada angina belgilarining yoʻqligi, boʻyin limfa tugunlari paypaslaganda ogʻriq va shishlarning yoʻq boʻlishi. Tana haroratini 7 kun davomida meʼyorda boʻlishi, qon va siydik tahlili meʼyoriy koʻrsatkichlarda EKGda oʻzgarishlar boʻlmasligi, davolangandan soʻng birinchi parvozdan soʻng LOR aʼzolari koʻrigi oʻtkazilishi shart Boʻlim boshligʻi yoki MHKG ning TUK xulosasi boʻyicha majburiy parvozga ruxsat berishdan avval vestibulometriya oʻtkazilish kerak 20 Laringit va laringotraxeit, tana haroratining koʻtarilishi kuzatilmasligi va umumiy intoksikatsiya belgilarisiz kechadigan faringit TP lazareti harbiy gospital Ovoz funksiyasining toʻliq tiklanishi, faringolaringoskopik tekshiruvda shilliq qavatlarda oʻtkir yalligʻlanish belgilarining yoʻqligi.Qonning meʼyoriy holati Davolash muddati 5 kundan kam boʻlmagan holda, parvozga ruxsat berishdan avval vestibulometriya oʻtkazilish kerak 21. Gripp (tumov) va boshqa oʻtkir respirator kasalliklar TP izolyatorida yoki harbiy gospitalyuqumli kasalliklar boʻlimiga Oʻzini yaxshi his qilish. Burun-halqum, ichki aʼzolar va asab tizimida obyektiv oʻzgarishlar boʻlmasligi, tana haroratining 3 kun davomida meʼyorida boʻlishi, qon va siydik tahlillari meʼyordagi koʻrsatkichlarda. EKGda oʻzgarishlar yoʻqligi. 7 — 10 kun boʻlim boshligʻi ruxsati bilan 22. Pnevmoniya (zotiljam), quruq plevrit (etiologiyasida sil yoʻqligi) harbiy gospital Subyektivholati yaxshi. Obyektiv tekshirilganda nafas olish va yurak qon tomir tizimi aʼzolarida patologik oʻzgarishlar yoʻq. Tana haroratining 5 kun davomida boʻlishi qon tahlili meʼyorda. Rentgenografiyada oʻpkada oʻzgarishlar yoʻqligi. EKG va tashqi nafas funksiyasida oʻzgarishlar yoʻqligi. MHKG TUK xulosasi 23. Oʻtkir bronxit: a) Kasallikning yengil kechishida TP lazareti Kasallikning subyektiv koʻrinishi yoʻqolishi. Nafas olishi meʼyorda boʻlishi, oʻpkadagi kasallik belgilarining yoʻqolib ketishi, periferik qon koʻrsatkichlarining yaxshilanishi, spirometrda yaxshi koʻrsatkich. Tana haroratini 2-3 kunda meʼyorda boʻlishi. 5 — 7 kun b) Kasallikning choʻziluvchan kechishida harbiy gospital Davolash natijalariga hamda tashqi nafas va yurak qon tomir tizimi funksiyalarining tiklanishi bilan bogʻliq. Boʻlim boshligʻi yoki MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 24. Aql tishlarining qiynalib chiqishi va perikoronarit asoratlari TP lazareti harbiy gospital Ogʻriq va shishning yoʻqligi, ogʻizni kamida 4 sm erkin ochish, qon va siydik tahlilida oʻzgarishlar yoʻqligi, EKG — oʻzgarishsiz. 3-4 kun, Boʻlim boshligʻi yoki MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 25. Oʻtkir pulpit Ambulator Ogʻriqning yoʻqligi 1-2 kun 26. Oʻtkir periodontit Ambulator Tishlov paytida tishda ogʻriqning yoʻq boʻlishi, tish kanalining plomba materiali bilan toʻliq yopilishi. 1-2 kun 27 Paradontozni qoʻzish davri, absess hosil boʻlishi TP lazareti harbiy gospital Paradontni har tomonlama yalligʻlanishining yoʻq boʻlganligi, shilliq qavatning rangini yaxshilanishi, ogʻriq, shishning yoʻq boʻlishi, qon va siydik tahlilida meʼyoriy koʻrsatkichlar 2-3 kun, Boʻlim boshligʻi yoki MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 28. Yuqori jagʻning oʻtkir odontogen osteomiyeliti, odontogen flegmona TP lazareti harbiy gospital Ogʻriq, shish va qizarishning yoʻqligida tana harorati meʼyorda boʻlishi, qon va siydik tahlilida meʼyoriy koʻrsatkichlar, EKG oʻzgarishsiz 5 — 7 kun, Boʻlim boshligʻi yoki MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 29. Ogʻiz boʻshligʻi shilliq qavatining oʻtkir kasalliklari Harbiy gospital Shilliq qavatlarda zararlanish holatlarining yoʻqligi, tana haroratini meʼyorda boʻlishi, qon va siydik tahlilida meʼyoriy koʻrsatkichlar MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 30. Oʻtkir sialoadenit Harbiy gospital Ogʻriq va shishning yoʻqligi, bezlar funksiyasini tiklanishi, qon va siydik tahlili oʻzgarishsiz. EKG da oʻzgarish yoʻq. MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 31. Ovqat hazm qilish aʼzolari surunkali kasalliklari qoʻzish davri Harbiy gospital Umummiy ahvolining yaxshilanishi, kasallikning remissiya davrida asoratlarining subyektiv va obyektiv belgilarining yoʻqolishi MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 32. Furunkullar: (chipqon) a) yakka (yagona) holda tana harorati va umumiy ahvolining oʻzgarishlarisiz Ambulator Frunkulning toʻliq bitishi, ogʻriqli infiltratlarning va regional limfa bezlarining kattalashmaganligi. 2-3 kun b) koʻplab yoki yakka holda takrorlanadigan TP lazareti yoki Harbiy gospital Kasallikning mahalliy va umumiy paydo boʻlishining yoʻqolishi, qonning meʼyordagi koʻrsatkichlari (ECHT, leykotsitlar) 2 — 5 kun, MHKG TUKning xulosasi boʻyicha v) yuzning yuqori qismida, asosan yuqori lab, burun boʻshligʻiga kirish qismida paydo boʻlgan frunkullar umumiy ahvoliga bogʻliq boʻlmagan holda. TP lazareti yoki Harbiy gospital Kasallikning mahalliy va umumiy paydo boʻlishining yoʻqolishi, qonning meʼyordagi koʻrsatkichlari (ECHT, leykotsitlar) 2 — 5 kun, MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 33. Abssesslar: gidradenitlar, flegmonlar, karbunkullar TP lazareti yoki Harbiy gospital Umumiy ahvoli yaxshi, oldingi zararlangan oʻchoq oʻrniga yalligʻlangan infiltrati yoʻq boʻlgan bitgan chandiq, maxsus uchish kiyimini kiyganda va kislorod-nafas anjomidan foydalanilganda toʻsqinlik bermasligi zarur 2 — 5 kun, MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 34. Panaritsiy (Hasmol): Ambulator Barmoqning bitishi va funksiyasini toʻliq tiklanishi 2-3 kun a) yengil turlari:teri, teri osti va tirnoq osti (paronxiy) b) ogʻir formalari: pay, suyak va boʻgʻim Harbiy gospital MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 35. Dorsalgiyalar: TP lazareti yoki Harbiy gospital a) yengil formasi,boʻyin-yelka va bel-dumgʻaza sohalari Oʻzini yaxshi his ilishi, ogʻriqlarning yoʻqolishi, harakat chegaralanishining yoʻqligi 5 — 7 kun b) choʻzilgan va qaytalangan formalari Oʻzini yaxshi his ilishi, ogʻriqlarning yoʻqolishi, harakat chegaralanishining yoʻqligi MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 36. Oʻtkir sistit, oʻtkir uretrit, oʻtkir prostatit Harbiy gospital Subyektiv holatining yaxshiligi, tana harorati 5 kun davomida meʼyorda boʻlishi, qon va siydik tahlillari meʼyoriy koʻrsatkichda boʻlishi, davolanishdan soʻng uretrada ajralmalar yoʻqligi, siydik ajralishida buzilishlar yoʻq MHKG uchuvchik tibbiy komissiyasining xulosasi boʻyicha 37. Yorgʻoqlarning yalligʻlanish kasalliklari Harbiy gocpital Ogʻriq va shishning yoʻqolib ketishi, tana haroratining meʼyorda boʻlishi, qon va siydik tahlillarini meʼyorda boʻlishi MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 38. Burundan qon ketishlar: a) tasodifan xarakterdagi (shilliq qavatning mexanik shikastlanishlari va boshq.) Ambulator 3 kun davomida burundan qon ketishining yoʻqligi (toʻxtaganligi), qoldiqlarni koʻchishi, LOR shifokori maslahati 3 kundan kam boʻlmasligi kerak b) qayta koʻp marotaba qon ketishi Harbiy gocpital Qon ketish sabablarining yoʻqolishi, ikkilamchi oʻzgarishlarning yoʻqolib ketishi MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 39. Yumshoq toʻqimalarning ochiq jarohatlanishi: Ogʻriqsiz bitgan chandiqning borligi bu shikastlangan aʼzolar funksiyasiga taʼsir koʻrsatmasligi, va uchish kiyimlaridan foydalanilganda xalaqit bermasligi Yalligʻlanish belgilarining yoʻqligi, terida chandiqlarning borligi, jarohatlangan aʼzolarining funksiyalarini tiklanishi a) kichik oʻlchamdagi kesilgan, chopilgan, lat yegan va yirtilgan jarohatlar. TP lazareti 5 — 7 kun b) oʻq otar qurollardan jarohatlanish, yumshoq toʻqimalarning keng va chuqur oʻlchamdagi jarohatlar Harbiy gocpital MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 40. Lat yeyishlar: a) Kuchli ogʻriqlarsiz va kichik hajmdagi qon quyilishlar bilan namoyon boʻladigan toʻqimalardagi chegaralangan shishli lat yeyishlar (bosh suyagi va umurtqa pogʻonalari lat yeyishidan tashqari) TP lazareti Toʻqimalarda ogʻriq va shishning yoʻqolib ketishi, lat yegan aʼzolar funksiyasi toʻliq tiklanishi 2 — 5 kun b) bosh, umurtqa pogʻonasi, koʻkrak va qorin boʻshligʻining barcha aʼzolari lat yeyishlari, teri va teri osti toʻqimalariga qon quyilishlar (katta hajmdagi) shuningdek suyak usti va suyaklarning sinishi bilan namoyon boʻladigan ogʻriqli lat yeyishlar Harbiy gocpital Toʻqimalarda ogʻriq va shishning yoʻqolib ketishi, lat yegan aʼzolar funksiyasi toʻliq tiklanishi MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 41. Pay boylamlari va boʻgʻimlarning shikastlanishi: a) pay boylamlarini tortishib qolishi natijasida yumshoq toʻqimalarda biroz shish va ogʻriq hamda harakatning biroz cheklanishi bilan kuzatiladigan shikastlanishlar. TP lazareti Ogʻriqlarning va toʻqimalar shikastlanishini yoʻqolib ketishi 3 — 5 kun. Yuz berganda harbiy qism shifokori koʻrsatmasi boʻyichaparashutdan sakrash oʻquv mashgʻulotlaridan ozod qilinadi. b) pay boylamlarining qisman jaroxatlanganda boʻgʻimlarga qon qoʻyilishi, chiqishlar va suyaklar shikastlanishiga shubha paydo boʻlishi. Harbiy gocpital Ogʻriqlar va toʻqimalarda, sinishlar, shikastlangan aʼzolarning tiklanishi Boʻlim boshligʻi yoki MHKG TUK xulosasi boʻyicha 42. Issiqlik urishi a) yengil shakli Tibbiy punkt lazareti Umumiy ahvoli va ish qobiliyatining yaxshilanishi va (arterial qon bosimi, pulsi va tana haroratining koʻrsatkichlarga meʼyorda) 3-4 kun b) Asab va tomirlar buzilishi bilan oʻtkir kechuvchi holatlarda Harbiy gocpital Klinik koʻrinishlari aks ettirilgan qanday qatʼiy nazar davolash natijalari va organizmning umumiy holatining tiklanishga bogʻliq. MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 43. Kuyishlar: a) I va II darajadagi chegaralangan Tibbiy punkt lazareti Kuyishning toʻliq bitishi oldingi koʻygan joyda chandiqning mustahkamlanishi, bu holat uchuvchilarning maxsus uchish kiyimlariga va kislorod nafas anjomlarini kiyishda toʻsqinlik qilmasligi zarur bermasligi kerak. 3 — 7 kun b) II va III darajali tarqoq Harbiy gocpital Kuygan teri yuzasining toʻliq epitilizatsiyasi qoʻpol chandiqlar va bichilishlar yoʻqligi hamda terining yuqori sezuvchanligi baland va past haroratga va uchish anjomlarini qoʻyishda imkoniyatining borligi MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 44. Muzlash, muzlab qolish: a) I va II darajadagi chegaralangan Tibbiy punkt lazareti Muzlagan joyning ogʻriqning, shish va qizarish yoʻqolib ketishi 2 — 7 kun b) II va III darajali tarqoq Harbiy gocpital Muzlagan joyning epitilizatsiyasi, qoʻpol chandiq va bichilishlarning yoʻqligi. Umumiy holati yaxshi MHKG TUKning xulosasi boʻyicha 45. Koʻzning shox pardasiga yot jismlar tushishi Tibbiy punkt lazareti Konyunktiva va shox pardasida yalligʻlanish belgilarining yoʻqligi 1-2 kun 46. Tishni olib tashlash: a) asoratlanmagan Ambulator Ogʻriq, giperemiya, shish va qon ketishning yoʻqligi, ogʻiz boʻshligʻini erkin ochishi, chaynash akti ogʻriqsiz. 1-2 kun b)alveolit, qon ketish asoratlari Tibbiy punkt lazareti Ogʻriq, shish va qon ketishning yoʻqligi, ogʻiz boʻshligʻi erkin ochishi, chaynash akti ogʻriqsiz, qon va siydik tahlilida meʼyoriy koʻrsatmalar 2-3 kun 47. Profilaktik emlashlardan soʻnggi reaksiyalar, shuningdek boshqa allergik reaksiyalar. Tibbiy punkt lazareti Sogʻayganidan soʻng 3 — 5 kun

Vazir B. KURBANOV

Davlat xavfsizlik xizmati raisi A. Azizov

Milliy gvardiya qoʻmondoni B. Tashmatov

Sogʻliqni saqlash vaziri A. Shadmanov

Ichki ishlar vaziri P. Bobojonov

Favqulodda vaziyatlar vaziri v. b. T. Xudaybergenov

Toshkent sh.,

2019-yil 20-dekabr,

2019-yil 16-dekabr,

2019-yil 17-dekabr,

2019-yil 18-dekabr,

2019-yil 19-dekabr,

1236-son

(Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 31.01.2020-y., 10/20/3216/0120-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.07.2021-y., 10/21/3313/0724-son; 13.02.2024-y., 10/24/3495/0122-son; 02.10.2025-y., 10/25/3683/0891-son)

lex.uz