UzbekAI

← Qonunlar

📅 2020-yil 28-aprel · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi PLENUMi

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2020 йил 28 апрель · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди ПЛЕНУМи

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 28 апреля 2020 г. · Другие документы · ПЛЕНУМА Верховного суда

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 28 April 2020 · Other documents · Oliy sudi PLENUMi

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикаси Олий суди ПЛЕНУМИнинг

Қарори

Судлар томонидан Ўзбекистон Республикаси ҳудудида коронавирус инфекцияси (COVID-19) тарқалишининг олдини олишга қаратилган чоралар жорий этилиши муносабати билан қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида коронавирус инфекцияси (COVID-19) тарқалишининг олдини олишга қаратилган чоралар жорий этилиши, суд амалиётида масалалар келиб чиқаётганлиги муносабати билан, шунингдек, моддий ва процессуал қонун нормалари бир хилда ва тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида, «Судлар тўғрисида»ги Қонуннинг 17-моддасига асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:

1. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, Ўзбекистон Республикаси ҳудудида 2020 йил 16 мартдан бошлаб коронавирус инфекцияси (COVID-19) тарқалишининг олдини олишга қаратилган махсус чоралар (карантин) жорий этилган бўлиб, бу давлат органлари ва бошқа муассасалар ишлаш тартибига, тадбиркорлик субъектлари фаолиятига жиддий ўзгартиришлар киритилишига, фуқароларнинг эркин ҳаракатланишига, шу жумладан, суд орқали ҳимояланиш ҳуқуқини амалга оширишга бўлган ҳуқуқлари чекланишига сабаб бўлди. Бундай чоралар:

Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Коронавирус пандемияси ва глобал инқироз ҳолатларининг иқтисодиёт тармоқларига салбий таъсирини юмшатиш бўйича биринчи навбатдаги чора-тадбирлар тўғрисида» 2020 йил 19 мартдаги ПФ-5969-сонли Фармони ;

Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Коронавирус пандемияси даврида аҳоли, иқтисодиёт тармоқлари ва тадбиркорлик субъектларини қўллаб-қувватлашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида» 2020 йил 3 апрелдаги ПФ-5978-сонли Фармони ;

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Коронавирус инфекцияси тарқалишига қарши қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида» 2020 йил 23 мартдаги 176-сонли қарори ;

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 29 январдаги Ф-5537-сонли фармойиши билан ташкил этилган Ўзбекистон Республикасига коронавируснинг кириб келиши ва тарқалишининг олдини олиш бўйича чора-тадбирлар дастурини тайёрлаш бўйича республика махсус комиссиясининг қарорлари;

бошқа қонун ҳужжатларига мувофиқ жорий этилди.

2. Судлар шуни назарда тутиши лозимки, карантин даври ва шартлари Ўзбекистон Республикасига коронавируснинг кириб келиши ва тарқалишининг олдини олиш бўйича чора-тадбирлар дастурини тайёрлаш бўйича республика махсус комиссиясининг қарорлари билан белгиланади ва расман бекор қилингунга қадар амал қилади.

3. Судларга тушунтирилсинки, карантин амал қилиши даврида даъво муддати Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси 156-моддаси биринчи қисмининг 1 ва 2-бандларига асосан тўхтатилади.

Бунда шунга эътибор қаратиш лозимки, агар карантин даъво муддатининг охирги олти ойида жорий этилган ёки амал қилиши давом этиб турган бўлса, даъво муддатининг ўтиши тўхтатилади.

Даъво муддатининг тўхтатилишига асос бўлган карантин бекор қилинган кундан бошлаб даъво муддатининг ўтиши давом этади, бунда муддатнинг қолган қисми олти ойгача, агар даъво муддати олти ойдан кам бўлса, даъво муддатига қадар узайтирилади.

4. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси 333-моддасининг учинчи қисмига кўра, башарти, қонунда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, тадбиркорлик фаолиятини амалга оширишда мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган шахс фақат мажбуриятни лозим даражада бажаришга енгиб бўлмайдиган куч, яъни фавқулодда ва муайян шароитларда олдини олиб бўлмайдиган вазиятлар (форс-мажор) туфайли имкон бўлмаганлигини исботлай олмаган ҳолдагина, жавобгар бўлади.

Шу муносабат билан судлар мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун жавобгарлик тўғрисидаги масалани ҳал этишда (неустойка ундириш, зарарларни қоплаш, шартномани бекор қилиш ва бошқалар) мажбуриятларни бажармаслик сабабларини аниқлаши, агар мажбуриятни бажариш ёки лозим даражада бажариш карантин жорий этилиши туфайли мумкин бўлмаганлиги аниқланганда, талабни қаноатлантиришни рад этиши лозим.

5. Қонунга мувофиқ жиноят, фуқаролик, маъмурий, иқтисодий ва маъмурий ҳуқуқбузарликка оид ишларда иштирок этувчи шахслар қонун ҳужжатларида белгиланган ёки суд томонидан тайинланган процессуал муддатлар ўтиши билан у ёки бу процессуал ҳаракатларни амалга ошириш ҳуқуқини йўқотади.

Шу билан бирга, процессуал ҳаракатларни карантин жорий этилиши муносабати билан амалга ошириш имконияти бўлмаган ҳолларда, судлар процессуал муддатларни узрли сабабларга кўра ўтказилган муддат сифатида қонунда белгиланган тартибда узайтириш ва тиклаш масаласини ҳал этиши зарур, башарти қонун бундай муддатларни узайтириш ёки тиклашга йўл қўйса.

6. Судлар шунга алоҳида эътибор қаратиши лозимки, карантин жорий этилиши ушлаб туриш, қамоқда сақлаш, уй қамоғида бўлиш тариқасидаги процессуал мажбурлов чораларининг қонунда белгиланган муддатларини, шунингдек, жазодан муддатидан илгари шартли озод қилиш ва жазони енгилроғи билан алмаштириш муддатлари ўтишини тўхтатмайди.

Шу муносабат билан жиноят ишлари бўйича судлар эҳтиёт чораларини қўллаш, ўзгартириш, бекор қилиш, эҳтиёт чоралари муддатларини узайтириш, касаллиги ёхуд ногиронлиги туфайли жазодан озод қилиш, жазодан муддатидан илгари шартли озод қилиш ва жазони енгилроғи билан алмаштириш тўғрисидаги ишлар ва материалларни ўз вақтида карантин шартларига риоя этган, шу жумладан, видеоконференцалоқа воситаларидан фойдаланган ҳолда кўриб чиқиш чораларини кўриши лозим.

7. Тегишли процессуал қонунда назарда тутилган фуқаролик, жиноят, маъмурий, иқтисодий иш бўйича иш юритишни тўхтатиш асослари тугал эканлиги сабабли, судлар мазкур ишлар бўйича иш юритишни карантин жорий этилиши муносабати билан тўхтатишга ҳақли эмас ва уларни ўз вақтида, карантин шартларида белгиланган эҳтиёт чораларига риоя қилган ҳолда кўриб чиқиши, бундай чоралар кўришнинг ҳамда процесс иштирокчилари иштирокини амалда таъминлашнинг имконияти бўлмаганда, ишни кўришни маълум муддатга қолдириш тўғрисида ажрим чиқариши лозим.

Бунда карантин жорий этилиши муносабати билан қолдирилган ишларни кўриш муддатлари бузилиши ҳоллари судьялар айби билан йўл қўйилган деб баҳоланиши мумкин эмас.

8. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, ушбу қарор 7-бандининг биринчи хатбошисида кўрсатилган қоидалар қуйидагиларга татбиқ этилмайди:

буйруқ тартибида кўриладиган ишларга;

соддалаштирилган тартибда кўриладиган ишларга;

тарафлар томонидан ишни уларнинг иштирокисиз кўриш ҳақида илтимоснома берилган ишларга, башарти суд суд мажлисида тарафлар иштирок этишини шарт деб топмаган бўлса;

кечиктирмай кўрилиши талаб этиладиган бошқа ишларга.

9. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процессуал кодекси 117-моддасининг 2-бандида назарда тутилган ҳолатлар мавжуд бўлганда, яъни тараф даволаш муассасасида бўлганда, шунингдек, тарафлардан бирортасида судга келишга монелик қиладиган, тиббиёт муассасасининг маълумотномаси билан тасдиқланган касаллик мавжуд бўлганда, иш бўйича иш юритиш суд томонидан тўхтатилиши мумкин.

10. Судларга тушунтирилсинки, судларнинг қамоқдан ва уй қамоғидан озод қилиш тўғрисидаги ҳукмлари, ажримлари, қарорлари дарҳол ижрога қаратилиши лозим.

Карантин жорий этилгунга қадар қонуний кучга кирмаган суд қарорлари, шунингдек, карантин даврида чиқарилган ва карантин жорий этилиши муносабати билан апелляция тартибида шикоят қилинмаган (протест келтирилмаган) суд қарорлари карантин амал қилиши бекор қилингандан сўнг ижрога қаратилади.

11. Иқтисодий судларга тушунтирилсинки, Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Коронавирус пандемияси ва глобал инқироз ҳолатларининг иқтисодиёт тармоқларига салбий таъсирини юмшатиш бўйича биринчи навбатдаги чора-тадбирлар тўғрисида» 2020 йил 19 мартдаги ПФ-5969-сонли Фармонининг қоидаларини инобатга олган ҳолда:

карантин жорий этилган пайтдан бошлаб ва 2020 йил 1 октябргача бўлган даврда чет элдан хорижий валютадаги тушум тушиши кечиктирилишига йўл қўйган экспорт (импорт) қилувчиларга молиявий жарималар қўллаш тўғрисидаги аризалар келиб тушганда бундай аризаларни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 154-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига мос ҳолда қабул қилиш рад этилиши, агар ариза иш юритишга қабул қилинган бўлса, иш бўйича иш юритиш ИПК 110-моддасининг 1-бандига мос ҳолда тугатилиши лозим;

Фармон қабул қилингунга қадар қўзғатилган чет элдан хорижий валютадаги тушум тушиши кечиктирилишига йўл қўйган экспорт (импорт) қилувчиларга молиявий жарималар қўллаш тўғрисидаги ишлар бўйича иш юритиш 2020 йил 1 октябрга қадар тўхтатилади.

12. Иқтисодий судларга тушунтирилсинки, Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Коронавирус пандемияси даврида аҳоли, иқтисодиёт тармоқлари ва тадбиркорлик субъектларини қўллаб-қувватлашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида» 2020 йил 3 апрелдаги ПФ-5978-сонли Фармони қоидаларини инобатга олган ҳолда:

хўжалик юритувчи субъектлар ва божхона органлари ўртасидаги божхона имтиёзларини қўллаш масалалари бўйича низоларни кўришда Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кирилган товар Фармоннинг 1-иловасида кўрсатилган товарларга кириши ёки кирмаслиги, қурилиш материаллари коронавирус инфекциясига қарши курашиш бўйича тиббиёт ва карантин муассасалари қурилиши учун, товарлар эса, улар фаолият кўрсатиши учун олиб кирилганлиги аниқланиши ва унинг натижаси бўйича низо юзасидан тегишли қарор қабул қилиниши лозим;

солиқ органларининг солиқ қарздорлигини мажбурий ундириш тўғрисидаги даъво аризаларини кўриб чиқишда жавобгар (солиқ тўловчи) Фармон 4-бандининг «а» кичик бандида кўрсатилган субъектларга кириши ёки кирмаслиги аниқланиши, агар кирганда — солиқ тури ва солиқ ҳисобланган давр, солиқ органи томонидан қўлланилган солиқ ставкаси аниқланиши ва унинг натижаси бўйича низо юзасидан тегишли қарор қабул қилиниши лозим;

солиқ органларининг солиқ қарздорлигини мажбурий ундириш ҳақидаги даъво аризаларини кўришда солиқ органлари мазкур объект 2020 йил 1 апрелгача ёки ундан сўнг аниқланган бўлишидан қатъи назар 2020 йил 1 апрелдан 31 декабргача бўлган даврда фойдаланилмаётган объектларга нисбатан мол-мулк солиғи ва ер солиғининг оширилган ставкаларини қўллашга, 2020 йил 1 апрелга қадар оширилган ставкалар бўйича ҳисобланган мол-мулк солиғи ва ер солиғи суммасига нисбатан пеня ҳисоблашга ва мажбурий ундириш чораларини кўришга ҳақли эмаслигини назарда тутиш лозим;

солиқ органларининг якка тартибдаги тадбиркорлардан солиқ қарздорлигини мажбурий ундириш ҳақидаги даъво аризаларини кўриб чиқишда солиқ органи томонидан ҳисобланган жисмоний шахсларга даромад солиғи ва ижтимоий солиқ даври аниқланиши лозим, бунда назарда тутиш лозимки, 2020 йил 24 мартдан бошлаб карантин амал қилиниши бекор бўлгунга қадар кўрсатилган солиқлар ҳисобланмайди, агар якка тартибдаги тадбиркор томонидан ўз фаолиятини тўхтатилганлиги ҳақида солиқ органини хабардор қилган бўлса. Бунда судлар шуни назарда тутиши лозимки, агар бундай хабарнома солиқ органига юборилмаган бўлса, жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи қатъий белгиланган суммаси ва ижтимоий солиқ ҳисобланиши тўхтатилмайди;

карантин жорий этилган пайтдан бошлаб ва 2020 йил 1 октябргача бўлган даврда коронавирус инфекцияси тарқалишига қарши курашиш учун киритилган чеклов чоралари туфайли молиявий қийинчиликларга дуч келган қарздор — юридик шахснинг банкротлиги тўғрисида иш қўзғатиш ҳақида аризалар келиб тушганда бундай аризаларни ИПК 154-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига мос ҳолда қабул қилиш рад этилиши, агар ариза иш юритишга қабул қилинган бўлса, иш бўйича иш юритиш ИПК 110-моддасининг 1-бандига мос ҳолда тугатилиши лозим. Ушбу қоида банкротликнинг соддалаштирилган тартибида иш қўзғатиш ҳақидаги аризаларга, шунингдек, кўрсатилган чеклов чоралари киритилгунга қадар молиявий қийинчиликларга дуч келган қарздор — юридик шахснинг банкротлиги тўғрисида иш қўзғатиш ҳақидаги аризаларга нисбатан татбиқ этилмайди;

давлат корхоналари — давлат мулкларини ижарага бериш марказларининг ижара тўловлари бўйича қарздорликни ундириш тўғрисидаги даъво аризаларини кўришда қарздорлик юзага келган давр аниқланиши лозим. Бунда шуни назарда тутиш лозимки, агар карантин тадбирлари даврида ўз фаолиятини ижарачи — тадбиркорлик субъекти томонидан тўхтатилган бўлса, 2020 йил 24 мартдан бошлаб карантин амал қилиниши бекор бўлгунга қадар ижара тўловлари ҳисобланмайди.

13. Судларга тушунтирилсинки, Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Коронавирус пандемияси даврида аҳоли, иқтисодиёт тармоқлари ва тадбиркорлик субъектларини қўллаб-қувватлашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида» 2020 йил 3 апрелдаги ПФ-5978-сонли Фармони қоидаларини инобатга олган ҳолда, агар 2020 йил 1 октябрга қадар бўлган давр мобайнида кредит қарздорлигини ундириш тўғрисидаги ишларни кўришда қарздор томонидан кредит бўйича тўловлар карантиннинг амал қилиш даврида молиявий қийинчиликларга дуч келганлиги сабабли кечиктирилганлиги ва шу сабабли қарздор кечиктириш ҳуқуқига эга эканлиги аниқланганда, арз қилинган талабни қаноатлантириш рад этилиши лозим. Бундай қарор жорий этилган карантин режими қарздорларнинг фаолиятига салбий таъсир кўрсатганлиги аниқланганда, қарздорларнинг муддати ўтиб кетган кредитларига жарима санкцияларини ундириш ва ундирувни гаров таъминотига қаратиш тўғрисидаги даъволар бўйича ҳам қабул қилинади.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси К. КАМИЛОВ

Пленум котиби, Олий суд судьяси И. АЛИМОВ

Тошкент ш.,

2020 йил 28 апрель,

Тошкент ш.,

2020 йил 28 апрель,

08-сон

08-сон

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi PLENUMIning

Qarori

Sudlar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi hududida koronavirus infeksiyasi (COVID-19) tarqalishining oldini olishga qaratilgan choralar joriy etilishi munosabati bilan qonun hujjatlarini qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasi hududida koronavirus infeksiyasi (COVID-19) tarqalishining oldini olishga qaratilgan choralar joriy etilishi, sud amaliyotida masalalar kelib chiqayotganligi munosabati bilan, shuningdek, moddiy va protsessual qonun normalari bir xilda va toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 17-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, Oʻzbekiston Respublikasi hududida 2020-yil 16-martdan boshlab koronavirus infeksiyasi (COVID-19) tarqalishining oldini olishga qaratilgan maxsus choralar (karantin) joriy etilgan boʻlib, bu davlat organlari va boshqa muassasalar ishlash tartibiga, tadbirkorlik subyektlari faoliyatiga jiddiy oʻzgartirishlar kiritilishiga, fuqarolarning erkin harakatlanishiga, shu jumladan, sud orqali himoyalanish huquqini amalga oshirishga boʻlgan huquqlari cheklanishiga sabab boʻldi. Bunday choralar:

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Koronavirus pandemiyasi va global inqiroz holatlarining iqtisodiyot tarmoqlariga salbiy taʼsirini yumshatish boʻyicha birinchi navbatdagi chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2020-yil 19-martdagi PF-5969-sonli Farmoni ;

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Koronavirus pandemiyasi davrida aholi, iqtisodiyot tarmoqlari va tadbirkorlik subyektlarini qoʻllab-quvvatlashga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2020-yil 3-apreldagi PF-5978-sonli Farmoni ;

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Koronavirus infeksiyasi tarqalishiga qarshi qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2020-yil 23-martdagi 176-sonli qarori ;

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 29-yanvardagi F-5537-sonli farmoyishi bilan tashkil etilgan Oʻzbekiston Respublikasiga koronavirusning kirib kelishi va tarqalishining oldini olish boʻyicha chora-tadbirlar dasturini tayyorlash boʻyicha respublika maxsus komissiyasining qarorlari;

boshqa qonun hujjatlariga muvofiq joriy etildi.

2. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, karantin davri va shartlari Oʻzbekiston Respublikasiga koronavirusning kirib kelishi va tarqalishining oldini olish boʻyicha chora-tadbirlar dasturini tayyorlash boʻyicha respublika maxsus komissiyasining qarorlari bilan belgilanadi va rasman bekor qilingunga qadar amal qiladi.

3. Sudlarga tushuntirilsinki, karantin amal qilishi davrida daʼvo muddati Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi 156-moddasi birinchi qismining 1 va 2-bandlariga asosan toʻxtatiladi.

Bunda shunga eʼtibor qaratish lozimki, agar karantin daʼvo muddatining oxirgi olti oyida joriy etilgan yoki amal qilishi davom etib turgan boʻlsa, daʼvo muddatining oʻtishi toʻxtatiladi.

Daʼvo muddatining toʻxtatilishiga asos boʻlgan karantin bekor qilingan kundan boshlab daʼvo muddatining oʻtishi davom etadi, bunda muddatning qolgan qismi olti oygacha, agar daʼvo muddati olti oydan kam boʻlsa, daʼvo muddatiga qadar uzaytiriladi.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi 333-moddasining uchinchi qismiga koʻra, basharti, qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishda majburiyatni bajarmagan yoki lozim darajada bajarmagan shaxs faqat majburiyatni lozim darajada bajarishga yengib boʻlmaydigan kuch, yaʼni favqulodda va muayyan sharoitlarda oldini olib boʻlmaydigan vaziyatlar (fors-major) tufayli imkon boʻlmaganligini isbotlay olmagan holdagina, javobgar boʻladi.

Shu munosabat bilan sudlar majburiyatlarni bajarmaganlik yoki lozim darajada bajarmaganlik uchun javobgarlik toʻgʻrisidagi masalani hal etishda (neustoyka undirish, zararlarni qoplash, shartnomani bekor qilish va boshqalar) majburiyatlarni bajarmaslik sabablarini aniqlashi, agar majburiyatni bajarish yoki lozim darajada bajarish karantin joriy etilishi tufayli mumkin boʻlmaganligi aniqlanganda, talabni qanoatlantirishni rad etishi lozim.

5. Qonunga muvofiq jinoyat, fuqarolik, maʼmuriy, iqtisodiy va maʼmuriy huquqbuzarlikka oid ishlarda ishtirok etuvchi shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan yoki sud tomonidan tayinlangan protsessual muddatlar oʻtishi bilan u yoki bu protsessual harakatlarni amalga oshirish huquqini yoʻqotadi.

Shu bilan birga, protsessual harakatlarni karantin joriy etilishi munosabati bilan amalga oshirish imkoniyati boʻlmagan hollarda, sudlar protsessual muddatlarni uzrli sabablarga koʻra oʻtkazilgan muddat sifatida qonunda belgilangan tartibda uzaytirish va tiklash masalasini hal etishi zarur, basharti qonun bunday muddatlarni uzaytirish yoki tiklashga yoʻl qoʻysa.

6. Sudlar shunga alohida eʼtibor qaratishi lozimki, karantin joriy etilishi ushlab turish, qamoqda saqlash, uy qamogʻida boʻlish tariqasidagi protsessual majburlov choralarining qonunda belgilangan muddatlarini, shuningdek, jazodan muddatidan ilgari shartli ozod qilish va jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish muddatlari oʻtishini toʻxtatmaydi.

Shu munosabat bilan jinoyat ishlari boʻyicha sudlar ehtiyot choralarini qoʻllash, oʻzgartirish, bekor qilish, ehtiyot choralari muddatlarini uzaytirish, kasalligi yoxud nogironligi tufayli jazodan ozod qilish, jazodan muddatidan ilgari shartli ozod qilish va jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish toʻgʻrisidagi ishlar va materiallarni oʻz vaqtida karantin shartlariga rioya etgan, shu jumladan, videokonferensaloqa vositalaridan foydalangan holda koʻrib chiqish choralarini koʻrishi lozim.

7. Tegishli protsessual qonunda nazarda tutilgan fuqarolik, jinoyat, maʼmuriy, iqtisodiy ish boʻyicha ish yuritishni toʻxtatish asoslari tugal ekanligi sababli, sudlar mazkur ishlar boʻyicha ish yuritishni karantin joriy etilishi munosabati bilan toʻxtatishga haqli emas va ularni oʻz vaqtida, karantin shartlarida belgilangan ehtiyot choralariga rioya qilgan holda koʻrib chiqishi, bunday choralar koʻrishning hamda protsess ishtirokchilari ishtirokini amalda taʼminlashning imkoniyati boʻlmaganda, ishni koʻrishni maʼlum muddatga qoldirish toʻgʻrisida ajrim chiqarishi lozim.

Bunda karantin joriy etilishi munosabati bilan qoldirilgan ishlarni koʻrish muddatlari buzilishi hollari sudyalar aybi bilan yoʻl qoʻyilgan deb baholanishi mumkin emas.

8. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, ushbu qaror 7-bandining birinchi xatboshisida koʻrsatilgan qoidalar quyidagilarga tatbiq etilmaydi:

buyruq tartibida koʻriladigan ishlarga;

soddalashtirilgan tartibda koʻriladigan ishlarga;

taraflar tomonidan ishni ularning ishtirokisiz koʻrish haqida iltimosnoma berilgan ishlarga, basharti sud sud majlisida taraflar ishtirok etishini shart deb topmagan boʻlsa;

kechiktirmay koʻrilishi talab etiladigan boshqa ishlarga.

9. Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksi 117-moddasining 2-bandida nazarda tutilgan holatlar mavjud boʻlganda, yaʼni taraf davolash muassasasida boʻlganda, shuningdek, taraflardan birortasida sudga kelishga monelik qiladigan, tibbiyot muassasasining maʼlumotnomasi bilan tasdiqlangan kasallik mavjud boʻlganda, ish boʻyicha ish yuritish sud tomonidan toʻxtatilishi mumkin.

10. Sudlarga tushuntirilsinki, sudlarning qamoqdan va uy qamogʻidan ozod qilish toʻgʻrisidagi hukmlari, ajrimlari, qarorlari darhol ijroga qaratilishi lozim.

Karantin joriy etilgunga qadar qonuniy kuchga kirmagan sud qarorlari, shuningdek, karantin davrida chiqarilgan va karantin joriy etilishi munosabati bilan apellyatsiya tartibida shikoyat qilinmagan (protest keltirilmagan) sud qarorlari karantin amal qilishi bekor qilingandan soʻng ijroga qaratiladi.

11. Iqtisodiy sudlarga tushuntirilsinki, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Koronavirus pandemiyasi va global inqiroz holatlarining iqtisodiyot tarmoqlariga salbiy taʼsirini yumshatish boʻyicha birinchi navbatdagi chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2020-yil 19-martdagi PF-5969-sonli Farmonining qoidalarini inobatga olgan holda:

karantin joriy etilgan paytdan boshlab va 2020-yil 1-oktabrgacha boʻlgan davrda chet eldan xorijiy valyutadagi tushum tushishi kechiktirilishiga yoʻl qoʻygan eksport (import) qiluvchilarga moliyaviy jarimalar qoʻllash toʻgʻrisidagi arizalar kelib tushganda bunday arizalarni Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy protsessual kodeksi (bundan buyon matnda IPK deb yuritiladi) 154-moddasi birinchi qismining 1-bandiga mos holda qabul qilish rad etilishi, agar ariza ish yuritishga qabul qilingan boʻlsa, ish boʻyicha ish yuritish IPK 110-moddasining 1-bandiga mos holda tugatilishi lozim;

Farmon qabul qilingunga qadar qoʻzgʻatilgan chet eldan xorijiy valyutadagi tushum tushishi kechiktirilishiga yoʻl qoʻygan eksport (import) qiluvchilarga moliyaviy jarimalar qoʻllash toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha ish yuritish 2020-yil 1-oktabrga qadar toʻxtatiladi.

12. Iqtisodiy sudlarga tushuntirilsinki, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Koronavirus pandemiyasi davrida aholi, iqtisodiyot tarmoqlari va tadbirkorlik subyektlarini qoʻllab-quvvatlashga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2020-yil 3-apreldagi PF-5978-sonli Farmoni qoidalarini inobatga olgan holda:

xoʻjalik yurituvchi subyektlar va bojxona organlari oʻrtasidagi bojxona imtiyozlarini qoʻllash masalalari boʻyicha nizolarni koʻrishda Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirilgan tovar Farmonning 1-ilovasida koʻrsatilgan tovarlarga kirishi yoki kirmasligi, qurilish materiallari koronavirus infeksiyasiga qarshi kurashish boʻyicha tibbiyot va karantin muassasalari qurilishi uchun, tovarlar esa, ular faoliyat koʻrsatishi uchun olib kirilganligi aniqlanishi va uning natijasi boʻyicha nizo yuzasidan tegishli qaror qabul qilinishi lozim;

soliq organlarining soliq qarzdorligini majburiy undirish toʻgʻrisidagi daʼvo arizalarini koʻrib chiqishda javobgar (soliq toʻlovchi) Farmon 4-bandining “a” kichik bandida koʻrsatilgan subyektlarga kirishi yoki kirmasligi aniqlanishi, agar kirganda — soliq turi va soliq hisoblangan davr, soliq organi tomonidan qoʻllanilgan soliq stavkasi aniqlanishi va uning natijasi boʻyicha nizo yuzasidan tegishli qaror qabul qilinishi lozim;

soliq organlarining soliq qarzdorligini majburiy undirish haqidagi daʼvo arizalarini koʻrishda soliq organlari mazkur obyekt 2020-yil 1-aprelgacha yoki undan soʻng aniqlangan boʻlishidan qatʼi nazar 2020-yil 1-apreldan 31-dekabrgacha boʻlgan davrda foydalanilmayotgan obyektlarga nisbatan mol-mulk soligʻi va yer soligʻining oshirilgan stavkalarini qoʻllashga, 2020-yil 1-aprelga qadar oshirilgan stavkalar boʻyicha hisoblangan mol-mulk soligʻi va yer soligʻi summasiga nisbatan penya hisoblashga va majburiy undirish choralarini koʻrishga haqli emasligini nazarda tutish lozim;

soliq organlarining yakka tartibdagi tadbirkorlardan soliq qarzdorligini majburiy undirish haqidagi daʼvo arizalarini koʻrib chiqishda soliq organi tomonidan hisoblangan jismoniy shaxslarga daromad soligʻi va ijtimoiy soliq davri aniqlanishi lozim, bunda nazarda tutish lozimki, 2020-yil 24-martdan boshlab karantin amal qilinishi bekor boʻlgunga qadar koʻrsatilgan soliqlar hisoblanmaydi, agar yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan oʻz faoliyatini toʻxtatilganligi haqida soliq organini xabardor qilgan boʻlsa. Bunda sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, agar bunday xabarnoma soliq organiga yuborilmagan boʻlsa, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi qatʼiy belgilangan summasi va ijtimoiy soliq hisoblanishi toʻxtatilmaydi;

karantin joriy etilgan paytdan boshlab va 2020-yil 1-oktabrgacha boʻlgan davrda koronavirus infeksiyasi tarqalishiga qarshi kurashish uchun kiritilgan cheklov choralari tufayli moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelgan qarzdor — yuridik shaxsning bankrotligi toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatish haqida arizalar kelib tushganda bunday arizalarni IPK 154-moddasi birinchi qismining 1-bandiga mos holda qabul qilish rad etilishi, agar ariza ish yuritishga qabul qilingan boʻlsa, ish boʻyicha ish yuritish IPK 110-moddasining 1-bandiga mos holda tugatilishi lozim. Ushbu qoida bankrotlikning soddalashtirilgan tartibida ish qoʻzgʻatish haqidagi arizalarga, shuningdek, koʻrsatilgan cheklov choralari kiritilgunga qadar moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelgan qarzdor — yuridik shaxsning bankrotligi toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatish haqidagi arizalarga nisbatan tatbiq etilmaydi;

davlat korxonalari — davlat mulklarini ijaraga berish markazlarining ijara toʻlovlari boʻyicha qarzdorlikni undirish toʻgʻrisidagi daʼvo arizalarini koʻrishda qarzdorlik yuzaga kelgan davr aniqlanishi lozim. Bunda shuni nazarda tutish lozimki, agar karantin tadbirlari davrida oʻz faoliyatini ijarachi — tadbirkorlik subyekti tomonidan toʻxtatilgan boʻlsa, 2020-yil 24-martdan boshlab karantin amal qilinishi bekor boʻlgunga qadar ijara toʻlovlari hisoblanmaydi.

13. Sudlarga tushuntirilsinki, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Koronavirus pandemiyasi davrida aholi, iqtisodiyot tarmoqlari va tadbirkorlik subyektlarini qoʻllab-quvvatlashga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2020-yil 3-apreldagi PF-5978-sonli Farmoni qoidalarini inobatga olgan holda, agar 2020-yil 1-oktabrga qadar boʻlgan davr mobaynida kredit qarzdorligini undirish toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda qarzdor tomonidan kredit boʻyicha toʻlovlar karantinning amal qilish davrida moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelganligi sababli kechiktirilganligi va shu sababli qarzdor kechiktirish huquqiga ega ekanligi aniqlanganda, arz qilingan talabni qanoatlantirish rad etilishi lozim. Bunday qaror joriy etilgan karantin rejimi qarzdorlarning faoliyatiga salbiy taʼsir koʻrsatganligi aniqlanganda, qarzdorlarning muddati oʻtib ketgan kreditlariga jarima sanksiyalarini undirish va undiruvni garov taʼminotiga qaratish toʻgʻrisidagi daʼvolar boʻyicha ham qabul qilinadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi K. KAMILOV

Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi I. ALIMOV

Toshkent sh.,

2020-yil 28-aprel,

Toshkent sh.,

2020-yil 28-aprel,

08-son

08-son

lex.uz

ПЛЕНУМА Верховного суда Республики Узбекистан

Постановление

О некоторых вопросах применения судами законодательства в связи с введением на территории Республики Узбекистан мер по предотвращению распространения коронавирусной инфекции (COVID-19)

В связи с введением на территории Республики Узбекистан мер по предотвращению распространения коронавирусной инфекции (COVID-19), вопросами, возникающими в судебной практике, а также в целях обеспечения единообразного и правильного применения норм материального и процессуального закона, руководствуясь статьей 17 Закона «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:

1. Обратить внимание судов, что на территории Республики Узбекистан с 16 марта 2020 года введены особые меры (карантин), направленные на предотвращение распространения коронавирусной инфекции (COVID-19), повлекшие внесение существенных изменений в порядок функционирования государственных органов и иных учреждений, деятельности субъектов предпринимательства, ограничение прав граждан на свободное перемещение, в том числе на реализацию права на судебную защиту. Такие меры введены:

Указом Президента Республики Узбекистан от 19 марта 2020 года № УП-5969 «О первоочередных мерах по смягчению негативного воздействия на отрасли экономики коронавирусной пандемии и глобальных кризисных явлений»;

Указом Президента Республики Узбекистан от 3 апреля 2020 года № УП-5978 «О дополнительных мерах поддержки населения, отраслей экономики и субъектов предпринимательства в период коронавирусной пандемии»;

постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 23 марта 2020 года № 176 «О дополнительных мерах по предотвращению распространения коронавирусной инфекции»;

решениями Специальной республиканской комиссии по подготовке Программы мер по предупреждению завоза и распространения коронавируса в Республике Узбекистан, образованной распоряжением Президента Республики Узбекистан от 29 января 2020 года № Р-5537;

другими актами законодательства.

2. Судам следует иметь в виду, что период и условия карантина определяются решениями Специальной республиканской комиссии по подготовке Программы мер по предупреждению завоза и распространения коронавируса в Республике Узбекистан и действуют до его официальной отмены.

3. Разъяснить судам, что в период действия карантина срок исковой давности приостанавливается на основании пунктов 1 и 2 части первой статьи 156 Гражданского кодекса Республики Узбекистан.

При этом следует обратить внимание, что течение срока исковой давности приостанавливается, если карантин введен или продолжал действовать в последние шесть месяцев срока давности.

Со дня прекращения карантина, послужившего основанием приостановления срока давности, течение срока давности продолжается, при этом оставшаяся часть срока удлиняется до шести месяцев и, если срок исковой давности был менее шести месяцев, — до срока исковой давности.

4. Согласно части третьей статьи 333 Гражданского кодекса Республики Узбекистан, если иное не предусмотрено законом или договором, лицо, не исполнившее или ненадлежащим образом исполнившее обязательство при осуществлении предпринимательской деятельности, несет ответственность лишь в случае, если не докажет, что надлежащее исполнение оказалось невозможным вследствие непреодолимой силы, то есть чрезвычайных и непредотвратимых при данных условиях обстоятельств (форс-мажор).

В связи с этим, судам при разрешении вопроса об ответственности за неисполнение или ненадлежащее исполнение обязательств (взыскание неустойки, возмещение убытков, расторжение договора и т.п.) следует устанавливать причины неисполнения обязательств и в случае установления, что исполнение или надлежащее исполнение обязательства оказалось невозможным вследствие введения карантина, следует отказывать в удовлетворении требования.

5. В соответствии с законом лица, участвующие в уголовном, гражданском, административном, экономическом по делам об административных правонарушениях делах, утрачивают право на совершение тех или иных процессуальных действий с истечением процессуальных сроков, установленных законодательством или назначенных судом.

Вместе с тем, в случаях невозможности осуществления процессуальных действий в связи с введением карантина, судам необходимо в установленном законом порядке решить вопрос о продлении и восстановлении процессуальных сроков, как пропущенных по уважительным причинам, если закон допускает продление или восстановление таких сроков.

6. Судам следует обратить особое внимание на то, что введение карантина не приостанавливает течение установленных законом сроков мер процессуального принуждения в виде задержания, содержания под стражей, нахождения под домашним арестом, а также сроков условно-досрочного освобождения от наказания и замены наказания более мягким наказанием.

В связи с этим, судам по уголовным делам следует принять меры к своевременному рассмотрению дел и материалов о применении, изменении, отмены мер пресечения, продления сроков мер пресечения, об освобождении от отбывания наказания по болезни либо по инвалидности, об условно-досрочном освобождении от наказания и замене наказания более мягким с соблюдением условий карантина, в том числе с использованием средств видеоконференцсвязи.

7. Поскольку основания приостановления производства по гражданскому, уголовному, административному, экономическому делу, предусмотренные соответствующим процессуальным законом, являются исчерпывающими, суды не вправе приостанавливать производство по этим делам в связи с введением карантина и должны принять меры к своевременному их рассмотрению с соблюдением мер предосторожности, предусмотренных условиями карантина, а при невозможности реального обеспечения таких мер и явки участников процесса, выносить определения об отложении рассмотрения дела на определенный срок.

При этом, случаи нарушения сроков рассмотрения дел, отложенных в связи с введением карантина, не могут оцениваться как допущенные по вине судей.

8. Обратить внимание судов, что правила, указанные в абзаце первом пункта 7 настоящего постановления, не распространяются на рассмотрение дел:

приказного производства;

рассматриваемых в порядке упрощенного производства;

по которым сторонами заявлены ходатайства о рассмотрении дела в их отсутствие, если суд не признает обязательным участие сторон в судебном заседании;

иных дел, требующих безотлагательного рассмотрения.

9. При наличии обстоятельств, предусмотренных пунктом 2 статьи 117 Гражданского процессуального кодекса Республики Узбекистан, то есть нахождения стороны в лечебном учреждении, а также при наличии у кого-либо из них заболевания, препятствующего явке в суд, подтвержденного справкой медицинского учреждения, производство по делу может быть приостановлено судом.

10. Разъяснить судам, что приговоры, определения, постановления судов об освобождении из-под стражи и домашнего ареста приводятся в исполнение немедленно.

Судебные решения, не вступившие в законную силу до введения карантина, а также судебные решения, вынесенные в период карантина, и не обжалованные (не опротестованные) в апелляционном порядке в связи с введением карантина, обращаются к исполнению после прекращения действия карантина.

11. Разъяснить экономическим судам, что с учетом положений Указа Президента Республики Узбекистан от 19 марта 2020 года № УП-5969 «О первоочередных мерах по смягчению негативного воздействия на отрасли экономики коронавирусной пандемии и глобальных кризисных явлений»:

при поступлении в период с момента введения карантина и до 1 октября 2020 года заявлений о применении штрафных санкций к экспортерам (импортерам), допустившим задержку поступления выручки в иностранной валюте из-за рубежа, следует отказывать в принятии таких заявлений к производству суда применительно к пункту 1 части первой статьи 154 Экономического процессуального кодекса Республики Узбекистан (далее — ЭПК), а если заявление принято к производству, прекратить производство по делу применительно к пункту 1 статьи 110 ЭПК;

производство по делам о применении штрафных санкций к экспортерам (импортерам), допустившим задержку поступления выручки в иностранной валюте из-за рубежа, возбужденным до издания Указа , подлежит приостановлению на срок до 1 октября 2020 года.

12. Разъяснить экономическим судам, что с учетом положений Указа Президента Республики Узбекистан от 3 апреля 2020 года № УП-5978 «О дополнительных мерах поддержки населения, отраслей экономики и субъектов предпринимательства в период коронавирусной пандемии»:

при рассмотрении споров между хозяйствующими субъектами и таможенными органами по вопросам применения таможенных льгот следует устанавливать — не относится ли ввезенный на территорию Республики Узбекистан товар к товарам, предусмотренным в приложении № 1 к Указу, ввезены ли строительные материалы для строительства медицинских и карантинных учреждений по борьбе с коронавирусной инфекцией, а товары — для их функционирования, и в зависимости от этого принимать соответствущее решение по спору;

при рассмотрении исковых заявлений налоговых органов о принудительном взыскании налоговой задолженности следует устанавливать — не относится ли ответчик (налогоплательщик) к субъектам, предусмотренным в подпункте «а» пункта 4 Указа, а если относится — устанавливать вид налога и период, за который начислен налог, и примененную налоговым органом ставку, и в зависимости от этого принимать соответствущее решение по спору;

при рассмотрении исковых заявлений налоговых органов о принудительном взыскании налоговой задолженности следует иметь в виду что, в период с 1 апреля по 31 декабря 2020 года налоговый орган не вправе исчислять налог на имущество и земельный налог в отношении неиспользуемых объектов по повышенным ставкам независимо от того — выявлен такой объект до или после 1 апреля 2020 года, а к начисленной до 1 апреля 2020 года сумме налога на имущество и земельного налога по повышенным ставкам — начислять пени и применять меры принудительного взыскания;

при рассмотрении исковых заявлений налоговых органов о принудительном взыскании налоговой задолженности с индивидуальных предпринимателей следует устанавливать период, за который налоговым органом начислены налог на доходы физических лиц и социальный налог, имея в виду, что с 24 марта 2020 года до прекращения действия карантина указанные налоги не начисляются, если индивидуальным предпринимателем уведомлен налоговый орган о приостановлении деятельности. При этом судам следует иметь в виду, если такое уведомление не направлено налоговому органу, начисление фиксированной суммы налога на доходы физических лиц и социального налога не приостанавливается;

при поступлении в период с момента введения карантина и до 1 октября 2020 года заявления о возбуждении дела о банкротстве должника – юридического лица, столкнувшегося с финансовыми затруднениями в связи с ограничительными мерами, введенными для противодействия распространению коронавирусной инфекции, следует отказывать в принятии таких заявлений к производству применительно к пункту 1 части первой статьи 154 ЭПК, а если заявление принято к производству, прекратить производство по делу применительно к пункту 1 статьи 110 ЭПК. Данное правило не распространяется на заявления о возбуждении дела о банкротстве по упрощенной процедуре банкротстве, а также на заявления о возбуждении дела о банкротстве должника — юридического лица, столкнувшегося с финансовыми затруднениями до введения указанных ограничительных мер;

при рассмотрении исковых заявлений государственных предприятий — центров по передаче государственного имущества в аренду о взыскании задолженности по арендным платежам следует устанавливать период, за который образовалась задолженность. При этом следует иметь в виду, что с 24 марта 2020 года до прекращения действия карантина арендные платежи не начисляются, если арендатором — субъектом предпринимательства приостановлена своя деятельность на период действия карантинных мероприятий.

13. Разъяснить судам, что с учетом положений Указа Президента Республики Узбекистан от 3 апреля 2020 года № УП-5978 «О дополнительных мерах поддержки населения, отраслей экономики и субъектов предпринимательства в период коронавирусной пандемии», если при рассмотрении в период до 1 октября 2020 года дел о взыскании задолженности по кредитам будет установлено, что заемщиком просрочена выплата кредита в связи с возникшими в период действия карантина финансовыми трудностями и по этой причине заемщик имеет право на отсрочку, следует отказывать в удовлетворении заявленного требования. Такое же решение принимается по искам о взыскании штрафных санкций и обращении взыскания на залоговое обеспечение по просроченным кредитам заемщиков, при установлении негативного воздействия введенного режима карантина на деятельность заемщика.

Председатель Верховного суда Республики Узбекистан К. КАМИЛОВ

Секретарь Пленума, судья Верховного суда И. АЛИМОВ

г. Ташкент,

28 апреля 2020 г.,

г. Ташкент,

28 апреля 2020 г.,

№ 08

№ 08

lex.uz