📅 2020-yil 12-may · Prezident farmonlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2020-yil 12-may · Prezident farmonlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2020 йил 12 май · Президент фармонлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 12 мая 2020 г. · Указы Президента
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 12 May 2020 · Presidential decrees
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг
Фармони
СТРАТЕГИЯСИ
«ЙЎЛ ХАРИТАСИ»
2020 — 2025 йилларга мўлжалланган Ўзбекистон Республикасининг банк тизимини ислоҳ қилиш стратегияси тўғрисида
Молиявий секторни изчил ислоҳ қилиш давомида қатор чора-тадбирлар амалга оширилди ва натижада илғор банк бизнесини юритиш ҳамда ушбу секторда рақобат муҳитини кучайтириш учун зарур ҳуқуқий шарт-шароитлар яратилди.
Хусусан, халқаро стандартларга мувофиқ келадиган ва молиявий соҳага хорижий инвестициялар киритиш учун жозибадор ҳуқуқий муҳитни яратадиган Ўзбекистон Республикасининг « Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида »ги, « Банклар ва банк фаолияти тўғрисида »ги, « Валютани тартибга солиш тўғрисида »ги ҳамда « Тўловлар ва тўлов тизимлари тўғрисида »ги янгиланган қонунлари қабул қилинди.
Шу билан бирга, банк соҳасидаги ҳозирги ҳолат таҳлили банк секторида давлатнинг юқори даражадаги аралашуви, давлат иштирокидаги банкларда менежмент ва таваккалчиликларни бошқариш сифатининг етарли эмаслиги, иқтисодиётда молиявий воситачиликнинг паст даражаси каби банк секторини иқтисодий янгиланишлар ва жамият эҳтиёжларига мос равишда ривожлантиришга тўсқинлик қилаётган қатор тизимли муаммолар мавжудлигини кўрсатмоқда.
Молиявий хизматларнинг оммабоплигини ошириш, банкларнинг ҳудудларга кириб боришини кенгайтириш ва барча аҳоли пунктларида бир хил турдаги хизматлар кўрсатилишини таъминлаш бўйича қўшимча чоралар кўрилиши лозим.
Банк тизимига замонавий сервис ечимлари асосида ахборот технологияларини, молиявий технологияларни кенг жорий этиш, ахборот хавфсизлигини лозим даражада таъминлаш, шунингдек, молиявий хизматлар кўрсатишда инсон омили таъсирини камайтириш бўйича тезкор чора-тадбирлар кўриш талаб этилмоқда.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 2 мартдаги ПФ-5953-сон Фармони билан тасдиқланган 2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясини «Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили»да амалга оширишга оид Давлат дастурида белгиланган вазифалардан келиб чиққан ҳолда, шунингдек, хусусий сектор ривожланишини рағбатлантириш, банкларнинг инвестициявий жозибадорлигини, банк хизматлари оммабоплиги ва сифатини ошириш учун банк секторини тубдан трансформация қилиш мақсадида:
1. Қуйидагилар Ўзбекистон Республикасида банк секторини ислоҳ қилишнинг асосий йўналишлари этиб белгилансин:
молия бозорида тенг рақобат шароитларини яратиш, кредитлашни фақат бозор шартлари асосида амалга ошириш, банкларнинг давлат ресурсларига қарамлигини пасайтириш, банк хизмати кўрсатишни модернизация қилиш, банкларнинг самарали инфратузилмасини яратиш ва фаолиятини автоматлаштириш, шунингдек, банклар фаолиятига хос бўлмаган функцияларни босқичма-босқич бекор қилиш орқали банк тизимининг самарадорлигини ошириш;
кредит портфели ва таваккалчиликларни бошқариш сифатини яхшилаш, кредитлаш ҳажмларининг мўътадил ўсишига амал қилиш, мувозанатлашган макроиқтисодий сиёсат юритиш, корпоратив бошқарувни такомиллаштириш ва халқаро амалий тажрибага эга бўлган менежерларни жалб қилиш, молиявий таваккалчиликларни баҳолаш учун технологик ечимларни татбиқ этиш орқали банк тизимининг молиявий барқарорлигини таъминлаш;
давлат улуши мавжуд тижорат банкларини комплекс трансформация қилиш, банк ишининг замонавий стандартларини, ахборот технологиялари ва дастурий маҳсулотларни жорий этиш, банклардаги давлат акциялари пакетини зарур тажриба ва билимга эга бўлган инвесторларга танлов асосида сотиш, шунингдек, давлат улуши мавжуд тижорат банклари ва корхоналарни бир вақтнинг ўзида ислоҳ қилиш орқали банк секторида давлатнинг улушини камайтириш;
етарли даражада хизмат кўрсатилмаётган ва заиф қатламларда давлат иштирокини кучайтириш ва манзилли чора-тадбирларни амалга ошириш, аҳоли ва кичик бизнес учун масофавий хизматларни кенг жорий қилиш, камхарж хизмат кўрсатиш нуқталари тармоғини ривожлантириш, шунингдек, республика ягона молия тизимининг ўзаро тўлдирувчи қисми сифатида нобанк кредит ташкилотларининг шаклланиши ва ривожланиши учун қулай шарт-шароитлар яратиш орқали молиявий хизматлар оммабоплигини ва сифатини ошириш.
2. Қуйидагилар:
2020 — 2025 йилларга мўлжалланган Ўзбекистон Республикасининг банк тизимини ислоҳ қилиш стратегияси 1-иловага мувофиқ;
Ўзбекистон Республикаси банк тизимини ислоҳ қилиш бўйича «Йўл харитаси» 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
3. 2020 — 2025 йилларга мўлжалланган Ўзбекистон Республикасининг банк тизимини ислоҳ қилиш стратегиясини амалга ошириш бўйича, шу жумладан қуйидагиларни назарда тутувчи мақсадли кўрсаткичлар 3-иловага мувофиқ белгилансин:
банк тизими активларининг умумий ҳажмида давлат улуши бўлмаган банклар активлари улушини жорий 15 фоиздан 2025 йилга келиб 60 фоизгача ошириш;
банклар мажбуриятларининг умумий ҳажмида банкларнинг хусусий сектор олдидаги мажбуриятлари улушини жорий 28 фоиздан 2025 йил якунига 70 фоизгача ошириш;
2025 йилга келиб давлат улуши мавжуд камида учта банк капиталларига зарур тажриба, билим ва обрўга эга камида учта стратегик хорижий инвесторларни жалб қилиш;
умумий кредитлаш ҳажмида нобанк кредит ташкилотлари улушини жорий 0,35 фоиздан 2025 йилга келиб 4 фоизгача ошириш.
4. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ва Марказий банкининг қуйидагилар тўғрисидаги таклифлари маъқуллансин:
халқаро молия институтлари кўмагида «Ипотека-банк» АТИБ, «Ўзсаноатқурилишбанк» АТБ, «Асака» АТБ, АТ «Алоқабанк», «Қишлоқ қурилиш банк» АТБ ва «Туронбанк» АТБдаги давлат улушларини босқичма-босқич хусусийлаштириш, бунда биринчи босқичда уларни институционал ўзгартиришни (фаолиятини трансформация қилиш), иккинчи босқичда эса давлат акциялари пакетини сотишни назарда тутиш;
банк тизимини ислоҳ қилиш даврида аҳолининг молиявий хизматларга бўлган талабини қондириш, инвестиция лойиҳаларини қўллаб-қувватлаш механизмини («лойиҳалар фабрикаси») кенг жорий қилиш, банк хизматларининг ҳудудий қамровини таъминлаш мақсадида «Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банки» АЖ, «Агробанк» АТБ ва «Микрокредитбанк» АТБ устав капиталларида давлат улушини сақлаб қолиш;
айрим банкларнинг фаолиятини диагностика қилиш ва молиявий аҳволини баҳолаш асосида, меъёрий талабларидан ҳамда уларни қайта ташкил этишнинг иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқлигидан келиб чиққан ҳолда қонун ҳужжатларига мувофиқ уларни консолидациялаш.
5. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳузурида вазирликнинг тасдиқланган штатлар сони доирасида Давлат улушига эга тижорат банкларини трансформация қилиш ва хусусийлаштириш бўйича лойиҳа офиси ташкил этилсин ҳамда унга қуйидаги ҳуқуқлар берилсин:
тижорат банкларини трансформация қилиш ва хусусийлаштириш жараёнларига маслаҳатчи сифатида халқаро консультантларни жалб қилиш;
тижорат банкларини трансформация қилиш ва хусусийлаштириш масалаларида халқаро молия институтлари ва салоҳиятли хорижий инвесторлар билан музокаралар олиб бориш ва битимлар тузиш.
Белгилансинки, Лойиҳа офисига Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг биринчи ўринбосари раҳбарлик қилади.
6. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки ва Молия вазирлиги 2024 йилдан кечиктирмай Халқаро валюта жамғармаси ва Жаҳон банки дастури (FSAP) асосида молиявий сектор ҳолатини баҳолашни ўтказиш чораларни кўрсин.
7. Вазирликлар, идоралар ва маҳаллий давлат ҳокимияти органлари раҳбарлари томонидан банкларнинг, шу жумладан кредит портфели ва банк активларини шакллантириш билан боғлиқ тадбиркорлик таваккалчиликларини бошқариш фаолиятига аралашиш тақиқлансин.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси банклар ва банк фаолияти тўғрисидаги қонунчиликнинг банклар фаолиятига давлат органларининг маъмурий аралашувига йўл қўймаслик қисми ижро этилиши устидан назоратни кучайтирсин.
7 1 . Белгилансинки, Марказий банкнинг фаолият юритишини таъминловчи ўз идоравий бўйсунувидаги корхона ва ташкилотларнинг тегишли тузилмавий бўлинмалари Марказий банк, шунингдек, унинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар бўйича бош бошқармалари ҳудуди ва биноларида бепул жойлаштирилади.
8. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги Молия вазирлиги билан биргаликда икки ой муддатда Тадбиркорлик фаолиятини қўллаб-қувватлаш давлат жамғармасини бошқариш бўйича кенгаш таркибига мустақил аъзоларни киритиш орқали уни институционал жиҳатдан мустаҳкамлаш чораларини кўрсин.
9. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки ва Молия вазирлиги бошқа манфаатдор вазирликлар ва идоралар билан биргаликда уч ой муддатда қонун ҳужжатларига ушбу Фармондан келиб чиқадиган ўзгартириш ва қўшимчалар тўғрисида Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритсин.
10. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 29 апрелдаги «Республика иқтисодиётига тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни жалб қилиш механизмларини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-4300-сон қарорига 1-илованинг 1 — 3-позициялари ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.
11. Мазкур Фармоннинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А.Н. Арипов ва Ўзбекистон Республикаси Марказий банки раиси М.Б. Нурмуратов зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 12 майдаги ПФ-5992-сон Фармонига 1-ИЛОВА
2020 — 2025 йилларга мўлжалланган Ўзбекистон Республикасининг банк тизимини ислоҳ қилиш
2020 — 2025 йилларга мўлжалланган Ўзбекистон Республикасининг банк тизимини ислоҳ қилиш стратегияси (кейинги ўринларда — Стратегия) Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 2 мартдаги ПФ-5953-сон Фармони билан тасдиқланган 2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясини «Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили»да амалга оширишга оид давлат дастурига мувофиқ, шунингдек, Жаҳон банкининг мамлакат банк тизими жорий ҳолатини ўрганиш натижалари бўйича асосий хулосалари ва тавсияларини инобатга олган ҳолда ишлаб чиқилган.
Стратегия банк тизимини ривожлантиришнинг мақсадлари, вазифалари ва устувор соҳаларини, 2020 — 2025 йилларда банк тизимини трансформация ва ислоҳ қилиш йўналишларини, хорижий мамлакатларнинг молия секторини трансформация қилиш тажрибаси асосида ва молиявий соҳадаги жаҳон тенденцияларини ҳисобга олган ҳолда эҳтимолий ечимларни излаш йўлларини белгилайди.
I. Банк тизимининг жорий ҳолати
Ўзбекистон Республикаси банк тизими бугунги кунда банк хизматларининг анъанавий соҳалари — кредитлаш, депозит операциялари, ҳисоб-китоб ва касса каби хизматларини кўрсатувчи 31 та тижорат банкидан (кейинги ўринларда — банклар) ташкил топган.
Мамлакатимиз мустақиллиги даврида банклар давлат иштирокидаги корхоналарни ва давлат ривожланиш дастурларини имтиёзли фоиз ставкаларида молиялаштиришга фаол жалб этган ҳолда муайян мақсад ва вазифалар учун ташкил этилди. Натижада имтиёзли кредитларнинг банк тизими умумий портфелидаги улуши 60 фоиздан кўпроқни ташкил этмоқда.
Банк секторида давлат устун мавқега эга — 31 та банкдан 13 тасининг капиталида давлат иштироки мавжуд бўлиб, уларнинг капитали банк тизими жами капиталнинг 87 фоизидан кўпроғини, активлари эса умумий активларнинг 85 фоизидан кўпроғини ташкил қилади.
2017 йилда бошланган банк секторини ислоҳ қилишнинг фаол босқичи валюта бозорини либераллаштириш, банк фаолиятидаги эскирган чекловларни олиб ташлаш ва банкларни уларга хос бўлмаган функциялардан озод қилиш, банк хизматлари оммабоплигини оширишга қаратилди.
2019 йилда банк тизимида бир қатор сифат ўзгаришлари амалга оширилди. Хусусан:
банк ишининг замонавий стандарт ва тамойилларига мос келувчи янги таҳрирдаги « Банклар ва банк фаолияти тўғрисида »ги ва « Ўзбекистон Республикаси Марказий банки тўғрисида »ги Ўзбекистон Республикаси қонунларининг қабул қилиниши;
Ўзбекистон Республикаси Тикланиш ва тараққиёт жамғармаси иштирокида инвестиция лойиҳаларини молиялаштириш механизмларининг ислоҳ қилиниши;
давлат дастурларини Марказий банкнинг асосий ставкасидан кам бўлган ставкаларда кредитлаш амалиётидан воз кечилиши ва 2021 йилдан кредитлашнинг бозор шартларига ўтилиши;
тадбиркорликни ривожлантириш давлат мақсадли дастурлари доирасида кредитлашнинг 3 та банк — АТ Халқ банки, «Агробанк» АТБ ва «Микрокредитбанк» АТБда жамланиши;
тадбиркорлик фаолиятини давлат томонидан имтиёзли молиявий қўллаб-қувватлаш механизмининг Тадбиркорлик фаолиятини қўллаб-қувватлаш давлат жамғармаси орқали ташкил этилиши;
бозор тамойиллари асосида ипотека кредитлари ҳисобидан аҳолини уй-жой билан таъминлашнинг янги тартиби жорий этилиши;
Жаҳон банки билан ҳамкорликда тижорат банклари фаолияти устидан пруденциал назорат механизмлари ва тартиб-таомилларини уларнинг Базель қўмитаси тамойилларига мос келиши нуқтаи назаридан баҳолашдан ўтказилиши.
II. Банк тизимини ривожлантиришдаги қийинчиликлар ва муаммолар
Банк секторида давлатнинг устун мавқеи, банкларнинг турли давлат дастурлари ва корхоналарини молиялаштириш учун воситачи сифатида фаол жалб қилиниши қуйидаги тизимли хатарлар ва муаммоларга олиб келди:
Жаҳон банкининг «Бизнес юритиш» рейтингидаги паст кўрсаткичлар — рейтингнинг «Кредит олиш» йўналишида Ўзбекистон 67-ўринни эгаллаб турибди;
йирик тижорат банкларининг тармоқдаги замонавий талабларга мувофиқ трансформация жараёнларида ортда қолиши, корпоратив бошқарув стандартлари, ахборот технологиялари маҳсулотлари, активлар ва пассивларни бошқариш, мижозлар билан алоқа қилиш бўйича замонавий усулларни амалиётга жорий қилишда кечикиши;
давлат иштирокидаги банкларнинг устувор дастурлар, секторлар ва давлат улушига эга корхоналарга бозор ставкаларидан паст ставкаларда кредитлар берувчи анъанавий «ривожлантириш банклари» вазифасини қисман бажариши. Чет эл валютасида узоқ муддатли имтиёзли молиялаштиришнинг мавжудлиги даромад эгри чизиғининг пасайишига олиб келиб, бу, ўз навбатида, давлат иштирокидаги корхоналар учун узоқ муддатли кредитларнинг қисқа муддатли кредитлардан кўра арзонроқ бўлишига сабаб бўлади ва уларнинг миллий валютада эмас, балки чет эл валютасида қарз олишини рағбатлантиради;
активлар ва пассивлар долларлашувининг юқори даражаси мавжудлиги, кредитлар ва депозитларнинг йирик компаниялар ва иқтисодиётнинг алоҳида секторларида жамланиши банкларни валюта ва кредит хатарларига, шунингдек, ликвидлик хавфига дучор қилади. 2020 йил бошида хорижий валютада номиналлаштирилган кредитлар жами кредитлар ҳажмининг 48 фоизини, чет эл валютасидаги депозитлар ва фондлар эса жами депозитлар ҳажмининг 44 фоизини ташкил этади. Давлат иштирокидаги банклар томонидан берилган кредитлар умумий ҳажмининг 36 фоизи 10 та энг йирик қарз олувчилар ҳиссасига тўғри келади;
банклар бизнес-моделларининг корпоратив мижозларга хизмат кўрсатишга йўналтирилганлиги, нобанк молия ташкилотлари, инновациялар ва ахборот тизимларининг суст ривожланганлиги сабабли молиявий оммабопликнинг паст даражадалиги. Натижада, бошқа мамлакатларда жисмоний шахслар ва корпоратив мижозларга ажратилган кредитлар бир меъёрда тақсимланган бир вақтда, мамлакатимизда жисмоний шахсларга ажратилган кредитлар жами кредит портфели ҳажмининг 19 фоизини, корпоратив мижозларга ажратилган кредитлар эса 81 фоизни ташкил этмоқда;
нобанк кредит ташкилотлари, шу жумладан микромолиялаштириш институтларининг етарли даражада ривожланмаганлиги. Бунинг оқибатида фаолиятини энди бошлаётган тадбиркорлар қатламини қамраб оладиган, уларнинг босқичма-босқич банк кредитларини жалб қила оладиган тўлақонли бизнес даражасигача «ўсишига» имкон яратувчи самарали механизмлар яратилмаган.
III. Ислоҳотларнинг мақсадлари ва устувор йўналишлари
Стратегиянинг мақсади замонавий банк тизимини шакллантириш, банкларнинг инвестициявий жозибадорлигини ошириш ва банк хизматларининг янги стандартларини жорий этишга қаратилган банк тизимида комплекс ўзгартиришларни амалга оширишдан иборат.
Қуйидагилар Ўзбекистон Республикасининг банк тизимини ислоҳ қилишнинг устувор йўналишлари ҳисобланади:
молия бозорида тенг рақобат шароитларини яратиш, фақатгина бозор талаблари асосида кредитлаш, банкларнинг давлат ресурсларига бўлган қарамлигини камайтириш, банк хизматларини модернизация қилиш, самарали инфратузилма яратиш ва банклар фаолиятини автоматлаштириш, шунингдек, банкларнинг асосий фаолият тури билан боғлиқ бўлмаган функцияларини босқичма-босқич бекор қилиш орқали банк тизимининг самарадорлигини ошириш;
кредит портфели сифати ва таваккалчиликларни бошқариш сифатини яхшилаш, кредитлаш ҳажмлари ўсишининг мўътадил даражасига амал қилиш, мувозанатлашган макроиқтисодий сиёсат юритиш, корпоратив бошқарувни такомиллаштириш ва халқаро миқёсда амалий тажрибага эга бўлган менежерларни жалб қилиш, молиявий таваккалчиликларни баҳолаш учун технологик ечимларни татбиқ этиш орқали банк тизимининг молиявий барқарорлигини таъминлаш;
давлат улуши мавжуд бўлган тижорат банкларини комплекс трансформация қилиш, банк ишининг замонавий стандартларини, ахборот технологияларини ва дастурий маҳсулотларни жорий этиш, банклардаги давлат акциялари пакетини зарур тажриба ва билимга эга бўлган инвесторларга танлов савдолари асосида сотиш, шунингдек, давлат улуши мавжуд бўлган тижорат банклари ва корхоналарни бир вақтнинг ўзида ислоҳ қилиш орқали банк секторида давлатнинг улушини камайтириш;
етарли даражада хизмат кўрсатилмаётган ва заиф қатламларда давлат иштирокини кўпайтириш ва манзилли чора-тадбирларни амалга ошириш, аҳоли ва кичик бизнес учун масофавий хизматларни кенг жорий қилиш, камхарж хизмат кўрсатиш нуқталари тармоғини ривожлантириш, шунингдек, республиканинг ягона молия тизимидаги ўзаро тўлдирувчи қисм сифатида нобанк кредит ташкилотларининг шаклланиши ва ривожланиши учун қулай шарт-шароитлар яратиш орқали молиявий хизматлар оммабоплигини ва сифатини ошириш.
1. Банк тизимининг самарадорлигини ошириш
Банк тизими самарадорлигини ошириш тадбиркорлик субъектлари ва аҳолининг арзон ва сифатли молиявий хизматларга ўсиб бораётган эҳтиёжларини таъминлаш учун иқтисодий ривожланишнинг энг муҳим омили ҳисобланади.
Шу муносабат билан, Стратегия доирасида қуйидаги чора-тадбирларни амалга ошириш кўзда тутилмоқда:
1) илғор халқаро тажриба ва технологияларни жалб қилиш ҳисобига банк хизматлари кўламини кенгайтириш ва сифатини ошириш;
2) корпоратив бошқарувнинг илғор стандартлари ва тажрибасини жорий этиш орқали банкларда бошқарувни такомиллаштириш, банк бошқаруви органлари ҳисобдорлиги ва фаолиятининг шаффофлигини ҳамда улар томонидан маълумотларни лозим даражада ошкор этилишини таъминлаш;
3) банклар фаолиятини тижоратлаштиришни ошириш, банк тизимининг молиявий барқарорлигини таъминлаш, шунингдек, пул-кредит сиёсати инструментларининг самарадорлигини ошириш учун субсидияланган кредит беришдан воз кечиш;
4) тижорат банкларининг жамғармаларни инвестицияларга сафарбар қилиш ҳамда уларни молиявий ва иқтисодий нуқтаи назардан энг самарали соҳаларни молиялаштиришга йўналтиришни таъминловчи молиявий воситачи сифатидаги ролини ошириш;
5) стратегик хорижий инвесторларни жалб қилиш ва молия тизимининг халқаро молия бозорларига босқичма-босқич интеграциялашувини таъминлаш учун зарур шарт-шароитларни яратиш мақсадида банк фаолиятини изчил либераллаштириш ва уни энг яхши халқаро амалиёт билан уйғунлаштириш;
6) нобанк кредит ташкилотларини, шу жумладан ушбу сегментда рақобатни ривожлантириш, пруденциал тартибга солишнинг тегишли нормаларини ривожлантириш орқали, шунингдек, молиявий хизматлардан фойдаланиш имкониятларини енгиллаштириш ҳисобига ривожлантириш учун қулай шарт-шароитлар яратиш.
2. Банк тизимининг молиявий барқарорлигини таъминлаш
Банк секторининг молиявий барқарорлиги ва бардошлилиги режалаштирилган ислоҳотларни муваффақиятли амалга оширишнинг ҳамда бизнес ва аҳолининг миллий банк тизимига бўлган ишончини мустаҳкамлашнинг асосий шарти ҳисобланади.
Банк сектори молиявий барқарорлигини оширишнинг стратегик мақсадларига эришиш учун қуйидаги тадбирларни амалга ошириш кўзда тутилмоқда:
1) кредитлашнинг ўсиш суръатлари мўътадиллигини таъминлаш ва кредит портфели сифатини яхшилаш;
2) банк сектори назоратини такомиллаштириш ва банкларда таваккалчиликларни бошқаришнинг замонавий тизимини татбиқ этиш;
3) банк тизими ва иқтисодиётнинг реал секторидаги давлат улуши мавжуд корхоналарни ўзаро мувофиқ равишда ислоҳ қилишни таъминлаш, банклар томонидан давлат корхоналари ва ташкилотлари фаолиятини трансформация қилишда тижорат асосида фаол иштирок этиш, реал сектор ва молия секторидаги ўзгаришлар уйғун тарзда кечишини таъминлаш;
4) банкларнинг капиталига қўйиладиган минимал талабларни, шу жумладан Ўзбекистон Республикасининг халқаро иқтисодий ташкилотларга қўшилиши ва республика банк тизимининг халқаро молия тизимига интеграциялашувини ҳисобга олган ҳолда ошириш;
5) энг яхши халқаро тажриба асосида депозитларни ҳимоялаш тизимини изчиллик билан ривожлантириш.
Кўрсатиб ўтилган чора-тадбирлар доирасида қуйидагилар банкларнинг молиявий барқарорлигини мустаҳкамлашга хизмат қилади:
давлат улуши мавжуд корхоналарни бошқариш самарадорлигини ошириш бўйича комплекс чора-тадбирларнинг амалга оширилиши, жумладан улар доирасида мазкур корхоналарни бошқариш, молиявий барқарорлигини ошириш ва хусусийлаштиришнинг энг мақбул усуллари ишлаб чиқилади;
давлат улуши мавжуд банклар активлари сифатининг мустақил баҳолашдан ўтказилиши ва, шу жумладан ҳаракатсиз кредитларга амалий кўмаклашиш орқали уларнинг кредит портфеллари сифатини яхшилаш бўйича чоралар кўрилиши;
кредит бюролари фаолияти, шу жумладан уларнинг маълумотлар базаларини уй-жой коммунал хўжалик комплекси, солиқ ва пенсия тизимларининг ахборот тизимлари билан интеграциялаш орқали ривожлантирилиши;
банк ишини юритиш, шу жумладан корпоратив бошқарув ва мижозларга хизмат кўрсатишда илғор халқаро стандартларни жорий этиш тамойиллари асосида молия секторининг халқаро интеграциялашуви;
низоларни суддан ташқари ҳал қилиш тартиб-таомиллари, тўловга қобилиятсизлик, мажбурий ижро соҳаларидаги қонунчиликни ва қарздорларнинг инсофсиз ҳаракатларидан банкларни ҳуқуқий ҳимоя қилишнинг бошқа чораларини такомиллаштириш.
3. Банк секторида давлат улушини камайтириш
Тижорат банкларини хусусийлаштириш банк тизимини ислоҳ қилишнинг муҳим омили ҳисобланади.
Мазкур вазифани бажариш мақсадида қуйидагилар кўзда тутилмоқда:
1) кредит ташкилотларини уларга хос бўлмаган функцияларни бажаришдан, шунингдек, ортиқча юкламалардан озод қилиш орқали маъмурий юкни изчиллик билан бартараф этиш;
2) замонавий ахборот-коммуникация технологияларини кенг жорий этиш, тижорат банкларининг бизнес жараёнларини автоматлаштириш ва масофавий банк хизматлари турларини кенгайтириш учун зарур шарт-шароитлар яратиш;
3) банк ишида етарли даражада тажриба, билим ва обрўга эга бўлган стратегик инвесторларни жалб қилган ҳолда, қатор тижорат банкларида давлат улушини камайтириш;
4) банк тизимини ислоҳ қилиш даврида аҳолининг молиявий хизматларга бўлган талабини қондириш, инвестиция лойиҳаларини қўллаб-қувватлаш механизми («лойиҳалар фабрикаси»)ни жорий қилиш, банк хизматларининг ҳудудий қамровини таъминлаш мақсадида бир қанча банклардаги давлат улушини ўрта муддатли истиқболда сақлаб қолиш;
5) назорат юкларини, шу жумладан банкларнинг регулятор ва давлат органлари билан ахборот алмашинувини такомиллаштириш ҳамда ҳисоботларни шакллантириш жараёнларини соддалаштириш ва автоматлаштириш орқали уларни тақдим этиш билан боғлиқ бўлган юкларни камайтириш.
Йирик банкларни хусусийлаштиришда асосий ёндашув икки босқични, шу жумладан 2020-2021 йилларда институционал ўзгаришларни ва ундан кейинги даврда давлат улушини стратегик инвесторларга тўлиқ сотишни назарда тутади.
Биринчи босқич давомида банкларни институционал ўзгартириш халқаро молия институтлари билан ҳамкорликни ҳамда банкларнинг молиявий ҳолатини чуқур таҳлил қилиш, мавжуд муаммоларни аниқлаш ва тегишли трансформация стратегиясини ишлаб чиқиш учун халқаро консалтинг компанияларини жалб қилишни назарда тутади.
Халқаро молия институтлари билан кенг қамровли ҳамкорлик корпоратив бошқарув, бизнес-стратегия ва операцияларга замонавий ечимларни жорий этишга асосланади. Бундан ташқари, уларнинг иштироки потенциал стратегик инвесторлар учун ижобий белги ҳисобланади.
Давлат улушига эга бўлган банкларни корпоратив трансформация қилиш жараёни тўртта устувор йўналиш бўйича амалга оширилади:
1. Корпоратив бошқарувни такомиллаштириш:
банк кузатув кенгашларига банк соҳасида халқаро тажрибага эга бўлган мустақил аъзоларни киритган ҳолда, уларнинг таркибини янгилаш, тижорат банклари бошқарув органлари ўртасида ваколат ва мажбуриятларни аниқ тақсимлаш;
самарали назорат учун кузатув кенгашлари ҳузурида махсус қўмиталарни ташкил этиш;
замонавий халқаро тажриба асосида банк бошқарувининг ташкилий тузилмасини қайта кўриб чиқиш, ижро органлари фаолияти сифатини баҳолаш учун «самарадорликнинг энг муҳим кўрсаткичлари»ни белгилаш амалиётини жорий қилиш;
молиявий ҳисоботларнинг халқаро стандартларига ўтиш, миноритар акциядорлар, мижозлар ва бошқа манфаатдор томонларга маълумотларнинг етарли даражада ошкор этилишини таъминлаш;
2. Банк хизматлари сифатини ошириш ва кўламини кенгайтириш:
бизнес жараёнларни мақбуллаштириш ва бошқарув сифатининг халқаро стандартларини жорий қилиш;
таваккалчиликларни бошқариш тизимини такомиллаштириш орқали кредитлар ажратиш жараёнларини соддалаштириш;
мижозларга кенг кўламли хизматларни (молиявий маслаҳат, инвестицион банкинг, факторинг, лойиҳавий молиялаштириш, лизинг ва бошқалар) таклиф этиш;
3. Замонавий ахборот технологияларини жорий қилиш:
масофавий банк хизматлари, шу жумладан контактсиз тўловлар сони ва қамровини кенгайтириш;
автоматлаштирилган скоринг тизими, рақамли идентификациялаш ва кредит конвейеридан кенг фойдаланиш;
банк маълумотлари ва тизимларининг ахборот хавфсизлигини кучайтириш;
банк соҳасидаги янги концепция ва технологияларни жорий қилиш (финтех, маркетплейс, рақамли банк);
4. Кадрлар салоҳиятини ошириш:
кадрларни бошқаришнинг корпоратив стратегиясини такомиллаштириш;
банк кадрларини узлуксиз ўқитиш тизимини жорий қилиш;
ҳар бир ходимнинг фаолияти натижаларини баҳолаш асосида меҳнатга ҳақ тўлашнинг замонавий тизимларига ўтиш (KPI, бонус).
Банк тизимидаги кадрлар салоҳиятини оширишда Банк-молия академияси фаолиятини янгича ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилади. Бунда, етакчи хорижий банклар ва консультантлар билан ҳамкорлик қилиш асосида узлуксиз таълим тизимини ташкил этиш, назария ва амалиёт ўртасидаги узвий алоқани таъминлаш назарда тутилади.
Иккинчи босқич — давлат улушини хусусийлаштириш банкларнинг трансформацияси муваффақиятли якунланганидан сўнг амалга оширилади ва зарур тажриба, билим ва обрўга эга бўлган стратегик инвесторларга банк акцияларини сотишни назарда тутади.
Юқоридагиларни инобатга олган ҳолда, мазкур Стратегия доирасида қуйидаги банкларни трансформация қилиш ва хусусийлаштириш кўзда тутилмоқда:
1) «Ипотека-банк» АТИБ ва «Ўзсаноатқурилишбанк» АТБни Халқаро молия корпорациясининг кўмагида;
2) «Алоқабанк» АТБни Европа тикланиш ва тараққиёт банки ҳамда Осиё тараққиёт банкининг кўмагида;
3) «Асака» АТБни Европа тикланиш ва тараққиёт банкининг кўмагида;
4) «Қишлоқ қурилиш банк» АТБ ва «Турон банк» АТБни халқаро молия институтлари ва консалтинг ташкилотларини жалб қилиш орқали уларни қўшиб юбориш масаласини кўриб чиққан ҳолда.
Мазкур Стратегияни амалга ошириш доирасида АТ «Халқ банки» ва «Asia Alliance Bank» АТБдаги давлат акциялари пакетини хорижий стратегик инвесторларга сотиш кўзда тутилган.
Бундан ташқари, АТ Халқ банкини хусусийлаштиришга тайёрлаш жараёнида жамғариб бориладиган пенсия тизимини банкдан ажратиб олиш кўзда тутилмоқда.
Банк тизимини ислоҳ қилиш даврида барча аҳоли қатламларининг молиявий хизматларга бўлган талабини қондириш, банк хизматларининг ҳудудий қамровини таъминлаш мақсадида давлат иштироки устувор равишда учта банкда — «Ўзбекистон Республикаси Ташқи иқтисодий фаолият миллий банки» АЖ (кейинги ўринларда – Ўзмиллийбанк), «Агробанк» АТБ ва «Микрокредитбанк» АТБда сақлаб қолинади.
Ўзмиллийбанк фаолияти устувор равишда стратегик корхоналар ва инвестиция лойиҳаларига бозор шартларида банк хизматларини кўрсатиш, шунингдек, кенг қамровли банк маҳсулотларини тақдим этишга қаратилган тизимли аҳамиятга молик банк сифатида белгиланади.
Бундан ташқари Ўзмиллийбанк халқаро тажрибани инобатга олган ҳолда, инвестиция лойиҳаларини ишлаб чиқиш, кўриб чиқиш, молиялаштириш ва амалга оширишни қўллаб-қувватлашнинг ягона механизмини («лойиҳалар фабрикаси») жорий этиш билан шуғулланади.
«Агробанк» АТБ ва «Микрокредитбанк» АТБнинг ҳудудлардаги тармоғи афзаллигини инобатга олган ҳолда, уларнинг фаолияти кичик ва ўрта бизнесни, қишлоқ хўжалигидаги ишлаб чиқарувчиларни давлат томонидан кредит орқали қўллаб-қувватлашга, ҳудудларда, шу жумладан молиявий хизматлар кўрсатиш қийин бўлган олис туманларда жисмоний шахсларга хизмат кўрсатиш ва кичик тадбиркорлик субъектларини молиявий қўллаб-қувватлашга йўналтирилади.
Бунда, мазкур банкларда қуйидагиларни амалга ошириш назарда тутилмоқда:
профессионал кузатув кенгашларини шакллантириш, уларга малакали мутахассисларни жалб қилиш;
операциялар ва бизнес натижаларнинг самарадорлигини комплекс мониторинги тизимини жорий қилиш;
ташқи аудиторлар ва давлат назорат органлари билан ўзаро тизимли ҳамкорликни таъминлаш.
Давлат улуши мавжуд бўлган айрим банкларнинг фаолиятини диагностика қилиш ва молиявий аҳволини баҳолаш асосида, меъёрий талабларидан ҳамда иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқлигидан келиб чиққан ҳолда қонун ҳужжатларига мувофиқ уларни қайта ташкил этиш масаласи кўриб чиқилади.
4. Молиявий хизматларнинг оммабоплиги ва сифатини ошириш
Молиявий хизматларнинг оммабоплигини ошириш аҳоли ва тадбиркорлик субъектлари, шу жумладан, етарли даражада хизмат кўрсатилмаётган сегментлар (кам даромадли жисмоний шахслар, қишлоқ аҳолиси, микрофирма ва кичик корхоналар) учун банкнинг базавий хизматларидан (депозит, кредит ва тўлов хизматлари) фойдаланиш имкониятини кенгайтиришни назарда тутади.
Молиявий хизматлар оммабоплигини ошириш мақсадида қуйидаги чора-тадбирларни амалга ошириш назарда тутилмоқда:
1) Жаҳон банки кўмаги билан молиявий оммабопликни оширишнинг аниқ ва мувофиқлаштирилган йўналишларини белгиловчи Молиявий оммабопликни оширишнинг миллий стратегиясини ишлаб чиқиш ва уни амалга ошириш;
2) субсидияланадиган кредит дастурларини етарлича хизмат кўрсатилмаётган ва заиф қатламларга йўналтириш ҳамда субсидияларни вақт бўйича чеклаш мақсадида давлатнинг иштирокини етарли даражада хизмат кўрсатилмаётган сегментларда жамлаш;
3) мавжуд бўшлиқларни тўлдириш мақсадида яхлит ва иқтисодий самарадор молиявий воситачилик ва маҳсулотлар тизимини, жумладан ушбу қатламлар учун мақсадли ечимларни ишлаб чиқиш имкониятига эга микромолия ташкилотлари, лизинг, факторинг ва молиявий технологик (финтех) компаниялар, электрон пул операторлари, ихтисослаштирилган кредит-воситачиларини ривожлантириш.
Банкларнинг ҳудудлардаги иштироки базавий банк хизматлари тўпламини кўрсатувчи ва кўп сонли бошқарув ходимларини талаб қилмайдиган ихчам «банк хизматлари офислари» тармоғини барча ҳудудларда кенгайтирган ҳолда мавжуд филиаллар тармоғини мақбуллаштириш, шунингдек, «мобил банкинг» хизматларини кенг жорий қилиш ҳисобига таъминланади.
Молиявий хизматлар оммабоплигини ошириш учун қуйидаги чора-тадбирларни амалга ошириш назарда тутилмоқда:
айрим банклар капиталида давлат улуши мавжудлигидан қатъи назар банклар фаолиятини амалга ошириш учун тенг шароитлар яратиш орқали банк секторида рақобат муҳитини таъминлаш;
банкларнинг янги, шу жумладан «рақамли банкинг» тамойилларига асосланган бизнес-моделларини жорий қилиш;
банк хизматлари кўрсатишнинг халқаро сифат стандартларини қўллаш;
банкларнинг операцион ва капитал харажатларини оптималлаштириш;
биринчи навбатда, юридик ва жисмоний шахсларнинг миллий валютадаги депозитларини янада ошириш, шунингдек, банкларнинг халқаро капитал бозорларига чиқиши ҳисобига банк тизимига қўшимча ресурсларни жалб қилиш;
кичик ва ўрта бизнес субъектларига кўрсатилаётган хизматларнинг кўлами ва сифатини, шу жумладан тадбиркорлик субъектларига ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланган ҳолда хизмат кўрсатиш орқали ошириш;
ипотека бозорида аҳолининг ошиб бораётган эҳтиёжларини қаноатлантирувчи тегишли банк ва нобанк маҳсулотлар турини кенгайтириш учун қулай шарт-шароитлар яратиш орқали шаҳар ва қишлоқ жойларида ипотекани кредитлашни ривожлантириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар қабул қилиш.
IV. Халқаро рейтингларда Ўзбекистон банк тизимининг мавқеини ошириш
Иқтисодий фаолиятнинг асосий ўринларидан бирини эгаллар экан, банк тизимининг ривожланиш ва самарадорлик даражаси кўрсаткичлари, қоида тариқасида, турли халқаро рейтингларга киритилади ва уларнинг асосийларидан бири Жаҳон банкининг «Бизнес юритиш» рейтинги ҳисобланади.
Кредитлар оммабоплигини ва мазкур рейтингда Ўзбекистоннинг мавқеини ошириш мақсадида 2019-2020 йилларда 4 та қонун ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2 та қарори қабул қилинди. Уларга мувофиқ:
кредиторларнинг ҳуқуқий ҳимоясини кучайтириш учун гаров мулкига қўйилган талаблар халқаро амалиётга мувофиқлаштирилди;
гаров реестрига ёзув киритилган сана ундирув навбатини ва кредиторнинг бошқа кредиторлар ва учинчи шахсларга нисбатан устувор ҳуқуқини аниқлаш учун асос ҳисобланади;
ундирувни мол-мулкка (мулкий ҳуқуққа) қаратишнинг ягона тартиби белгиланди;
гаровни белгилаш ва ундирувни унга қаратиш тартиб-таомиллари соддалаштирилди;
қарздор ва кредиторга тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишни кўриб чиқишнинг ҳар қандай босқичида келишув битими тузиш ҳуқуқи берилди;
бир турдаги кредиторлар тушунчаси киритилди.
Қайд этилган чоралар миллий қонунчиликни халқаро амалиётга мувофиқлаштиришга, уларни қўллаш амалиётини такомиллаштириш эса мамлакат рейтингини оширишга хизмат қилади.
Шу билан бирга, Жаҳон банки рейтингида мазкур Стратегиянинг мақсадли кўрсаткичларига эришиш учун қуйидагилар кўзда тутилмоқда:
1. Кредит ахбороти манбаларини кенгайтириш ва кўчмас мулк объекти тўғрисидаги маълумотларни кредит реестрида акс эттиришнинг янги механизм ва воситаларини жорий этиш.
2. Қонун ҳужжатларига қарз олувчининг қарзини мажбурий ундириш жараёнида кредиторларнинг гаров билан таъминланган ҳуқуқларини ҳимоя қилишни такомиллаштиришни назарда тутувчи ўзгартиришлар киритиш.
3. Персоналлаштириш агентлиги, Солиқ қўмитаси, Кадастр агентлиги, Мажбурий ижро бюроси, Адлия вазирлиги, шунингдек, коммунал хизматлар ташкилотлари, суғурта компаниялари ва бошқа хўжалик юритувчи субъектларнинг маълумотлар базаси билан интеграциялашган ҳолда қарз олувчиларнинг скоринг тизимини янада такомиллаштириш.
V. Нобанк молия институтларини ривожлантириш
1. Тадбиркорлик фаолиятини қўллаб-қувватлаш давлат жамғармаси
Банк секторининг тижоратлашувини ошириш, унга хусусий капитални жалб қилиш ва мазкур секторни босқичма-босқич хусусийлаштириш бўйича вазифаларни амалга ошириш асносида Тадбиркорлик фаолиятини қўллаб-қувватлаш давлат жамғармаси (кейинги ўринларда — Жамғарма) фаолиятини такомиллаштириш масаласи долзарб аҳамият касб этади.
Ҳозирги вақтда Жамғарманинг фаолияти фоиз ставкаларини қоплаш ва кредитлар бўйича кафилликлар бериш орқали молиявий қўллаб-қувватлашга қаратилган.
Банк секторини ислоҳ қилиш Жамғарма фаолиятини такомиллаштириш заруриятини кучайтиради. Хусусан, қарз олувчининг гаровга қўйилган мол-мулки билан бир қаторда кафолатлар бўйича ундиришни кўзда тутувчи маҳсулотларни жорий этиш бўйича ишлар олиб борилади. Бундан ташқари, Жамғарма фаолиятининг барқарорлигини ошириш, шунингдек, кафилликлар бўйича табақалаштирилган комиссияларга босқичма-босқич ўтиш учун молиявий модель ишлаб чиқилади.
Жамғарманинг корпоратив бошқаруви унинг кузатув кенгашида мустақил аъзолар, шу жумладан хусусий сектор ва/ёки илмий доира мутахассисларининг иштироки ҳисобига кучайтирилади.
Жамғарманинг молиявий ҳисоботлари аудиторлик текширувидан ўтади, шаффофлик ва ҳисобдорликни ошириш мақсадида бюджет ижроси тўғрисидаги ҳисоботлар эълон қилинади.
Таваккалчиликларни мониторинг қилиш ва бошқариш соҳасида Жамғарманинг салоҳияти кучайтирилади, шунингдек, банклар томонидан кредит ажратиш жараёнининг мақбуллиги ва тўғрилигини баҳолаш методологияси ишлаб чиқилади.
Жамғарманинг таваккалчиликларни бошқариш тизими такомиллаштирилиши билан портфелни кафолатлаш ва унда кутилаётган йўқотишлар асосида турли воситачилик тўловларини ундириш маҳсулотлари жорий этилади.
Жамғарма операциялари ҳажмининг янада кенгайиши ва банк сектори барқарорлиги учун унинг тизимли аҳамияти ортишини ҳисобга олган ҳолда, унинг фаолиятини самарали пруденциал назорат қилиш механизми ишлаб чиқилади.
2. Ўзбекистон Республикаси Тикланиш ва тараққиёт жамғармаси
Ўзбекистон Республикаси Тикланиш ва тараққиёт жамғармаси (кейинги ўринларда — ЎТТЖ) республика молия тизимида муҳим ўрин эгаллайди. 2019 йилда инвестиция лойиҳалари ва дастурлари доирасида ЎТТЖга банклар томонидан қайта молиялаштириладиган кредитларни тўғридан-тўғри бериш билан, банк тизими орқали унинг ресурсларини ажратишни чеклаш чоралари кўрилди.
Шу муносабат билан, зарур ҳолларда, халқаро молия институтлари экспертлари ва хорижий консультантларни жалб этган ҳолда ЎТТЖ фаолияти самарадорлигини ошириш мақсадида уни янада ислоҳ қилиш бўйича чора-тадбирлар давом эттирилади.
3. Нобанк кредит ташкилотлари
Молиявий оммабопликни ошириш банк секторини ислоҳ қилиш бўйича режаларни муваффақиятли амалга оширишни таъминловчи омил эканлигини ҳисобга олиб, мазкур Стратегия нобанк кредит ташкилотларини (НКТ) ривожлантириш бўйича ташаббусларни шакллантиришни ҳам кўзда тутади.
Банкларнинг устун мавқеига қарамай, улар аҳолининг муайян қатламларини қамраб олмайди, хусусийлаштириш жараёнида ва хусусийлаштиришдан кейин эса уларнинг фаолияти юқори даромадли йирик корхоналар ва жисмоний шахсларга янада кўпроқ қаратилиши мумкин. Бу эса НКТ фаолиятини кичик бизнес ва кам даромадли аҳолига хизмат кўрсатишга қаратган ҳолда, уларни ривожлантириш зарурлигини тақозо этади.
Шу муносабат билан, молиявий хизматлардан фойдаланиш имкониятларини кенгайтиришда НКТнинг ролини ошириш учун ўрта муддатли истиқболда Марказий банк ва бошқа ваколатли органларнинг саъй-ҳаракатлари қуйидагиларни назарда тутади:
НКТнинг барқарор ривожланишини рағбатлантириш учун лицензиялаш тартиб-таомилларини соддалаштириш, таваккалчилик соҳаларини мутаносиб равишда тартибга солиш ва тегишли инфратузилмадан фойдаланиш имкониятини таъминлаш орқали тенг шароитларни яратиш йўли билан томонларнинг иштирок этиш имкониятини енгиллаштиришга қаратилган қулай норматив-ҳуқуқий базани таъминлаш;
нобанк молия хизматларига оид маҳсулот таклифлари, шакл ва турларини, шу жумладан молия технологиялари соҳасида янги ечимларни кенгайтириш;
таваккалчиликка йўналтирилган назоратни қўллаш, бухгалтерия ҳисоби қоидалари ва талабларига риоя этилиши нуқтаи назаридан лозим даражада тартибга солиш, шунингдек, кредит бюролари билан ўзаро ҳамкорликни таъминлаш ҳисобига пруденциал тартибга солишнинг сифати ва қулайлигини ошириш;
молиявий хизматлар истеъмолчиларининг ҳуқуқларига риоя этилиши, шу жумладан «масъулиятли кредитлаш», хизматлар қиймати тўғрисида маълумотларнинг лозим даражада ошкор этилиши, истеъмолчилар шикоятларини кўриб чиқиш механизмларининг тартибга солиниши нуқтаи назаридан НКТни тартибга солиш;
НКТнинг тўловга қобилиятсизлик тартиб-тамоилларини кредиторларнинг йўқотишларини камайтириш мақсадида тартибга солиш.
VI. Марказий банк ва пруденциал назоратнинг роли
Кредитлашнинг юқори ўсиш суръатлари сақланиб қолаётган шароитда, шунингдек, банк тизимини ислоҳ қилиш ва хусусийлаштиришга тайёрлашда Марказий банкнинг банк тизими регулятори сифатидаги ролини ошириш орқали лозим даражадаги пруденциал назоратнинг бўлиши молия тизими барқарорлигини таъминлашнинг муҳим шарти ҳисобланади.
Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан Жаҳон банки билан биргаликда банклар фаолиятини пруденциал назорат қилиш механизмлари ва тартиб-таомилларининг Базель қўмитаси «Банкларни самарали назорат қилишнинг асосий тамойиллари»га мувофиқлиги баҳоланди.
Баҳолаш натижаларидан келиб чиқиб, Марказий банк томонидан банкларни тартибга солиш ва назорат қилишни такомиллаштириш бўйича қуйидагиларни назарда тутувчи чора-тадбирларни амалга оширилади:
давлат устунлик қилаётган банк секторидан хусусий инвесторларнинг роли сезиларли бўлган секторга бир текис ўтишни таъминлаш, шунингдек, банкларга нисбатан халқаро эътироф этилган минимал стандартлар ва талабларни белгилаш учун норматив ва назорат базасини қайта кўриб чиқиш, уни Ўзбекистон Республикасининг « Банклар ва банк фаолияти тўғрисида »ги ва « Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида »ги қонунларига мувофиқ назорат циклининг бутун спектри бўйича ислоҳ қилиш;
секторнинг барқарорлиги ва яхлитлигини сақлаб қолиш учун аниқ, узоқ муддатли, реал стратегик ташаббуслар ва ҳаётий бизнес режаларга эга бўлган барқарор иштирокчиларнинг бозорга киришини таъминлаш мақсадида банкларни лицензиялаш қоидаларини қайта кўриб чиқиш;
норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни Банк назорати бўйича Базель қўмитасининг тавсияларини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш;
тизимли аҳамиятга молик банклар учун капитал буферларини жорий қилиш орқали кредит портфелининг ҳаддан зиёд ўсиб кетишини жиловлаш;
банкларнинг шаффофлигига ва банклар томонидан мунтазам равишда чоп этиладиган ахборотларга қўйилган талабларни ишлаб чиқиш;
назорат фаолиятига жалб этилган ходимларнинг салоҳиятини доимий ва тизимли равишда ошириш;
муаммоларни барвақт, хатарлар амалда рўй беришидан олдин бартараф этиш мақсадида, жумладан банкларнинг ўзи томонидан олдини олувчи чоралар кўрилишини назарда тутувчи тезкор тузатиш ҳаракатларини (барвақт жавоб қайтариш чоралари) қўллаш механизмини ишлаб чиқиш;
назорат жараёнида ва маълумотлар алмашинувини амалга оширишда, шунингдек, ҳисоботларни шакллантиришда ахборот технологияларининг ролини кенгайтириш,
банкларнинг асосий фаолият турига хос бўлмаган функцияларини ҳамда уларнинг банк фаолияти ҳисобланмайдиган фаолият билан шуғулланувчи юридик шахсларнинг устав фондлари (устав капитали)да иштирокини босқичма-босқич қисқартириш;
консолидациялашган назоратнинг норматив базасини ишлаб чиқиш (шу жумладан банк гуруҳларини аниқлаш, гуруҳларни идентификациялаш, консолидациялашган ҳисобот, консолидациялашган асосда пруденциал коэффициентлар);
капиталнинг етарлилиги ва ликвидлик кўрсаткичи талабларига қатъий риоя этилишини, шу жумладан мавжуд талабларни қайта кўриб чиқиш ва уларни Банк назорати бўйича Базель қўмитасининг стандартларига мувофиқлаштириш орқали таъминлаш;
корпоратив бошқарув, ички назорат ва таваккалчиликларни бошқариш тўғрисидаги низомларни банклар учун корпоратив бошқарувнинг умумэътироф этилган тамойиллари ва бошқа илғор тажрибаларга мувофиқлаштириш мақсадида қайта кўриб чиқиш;
банкларда стресс-тестларнинг ишончли тизимига қўйиладиган батафсил талабларни ишлаб чиқиш, унинг натижаларини банклар капиталининг етарлилик кўрсаткичларини ва ликвидлилигини режалаштиришда қўллаш;
самарали назорат олиб бориш учун ҳисоботларга оид кераксиз ва эскирган талабларни камайтириш ҳамда ҳисоботларни шакллантириш жараёнини автоматлаштириш орқали ҳисобот тизимини такомиллаштириш;
энг юқори таваккалчиликка эга — йирик, тизимли аҳамиятга молик банклар, юқори ёки ёмонлашаётган таваккалчилик-профилига эга ва/ёки бизнес фаолияти жараёнида таваккалчиликларни бошқариш сифати паст бўлган ва юқори даражадаги ички таваккалчиликларга эга банкларга нисбатан назоратга оид ресурсларни ажратишни назарда тутувчи таваккалчиликларни бошқаришга асосланган назоратга (таваккалчиликка йўналтирилган назорат) ўтиш;
банк фаолияти узлуксизлиги ва молиявий барқарорлик каби жамият манфаатлари ҳимоясини таъминлаш мақсадида банкларни тартибга солиш ва санациялаш ҳамда омонатларни суғурталашга оид тегишли тизимни жорий қилиш;
халқаро амалиётга мувофиқ турли таваккалчиликларни (концентрация ва ликвидлик хавфи, кредит, операцион, валюта таваккалчилиги ва бошқалар) бошқариш бўйича қўлланмаларни ишлаб чиқиш.
VII. Молия вазирлигининг роли ва асосий вазифалари
Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигига тижорат банкларида давлат улуши бўйича акциядор вазифасини юклаган ҳолда давлат улуши бўлган тижорат банкларини трансформация қилиш ва уларга замонавий бошқарув усулларини жорий этиш ҳамда қуйидаги вазифаларни бажариш бўйича масъулият юклатилган:
тижорат банкларининг ривожланиш стратегиясида белгиланган мақсадли вазифалар ва мўлжалларнинг бажарилишини баҳолаш ва назорат қилиш, шу жумладан ҳукумат қарорларига мувофиқ банкларни капиталлаштиришга йўналтирилган маблағлардан фойдаланиш самарадорлигини баҳолаш;
тижорат банкларининг кузатув кенгашларини кучайтириш учун халқаро консультантларни маслаҳатчи сифатида жалб қилиш, шунингдек, тижорат банкларининг халқаро молия институтлари ва консалтинг компаниялари билан ислоҳотларни амалга ошириш ва хусусийлаштиришга тайёргарлик доирасидаги ўзаро ҳамкорлигини мувофиқлаштириш;
молиявий самарадорликка, инвестиция ва кредит портфели сифатига, шунингдек, депозитларни жалб қилиш соҳасидаги фаоллигига тўғридан-тўғри боғлиқ бўлган ижро этувчи (бошқарув) органларининг самарадорлиги мезонларни ишлаб чиқиш ва ўрнатиш.
Молия вазирлиги давлат улушига эга бўлган банкларни трансформация қилиш юзасидан ўзига тақдим этилган ваколатлар доирасида қуйидагиларни таъминлайди:
мазкур Стратегиянинг мақсад ва вазифаларига мувофиқ давлат улушига эга бўлган банкларни ўз вақтида ва сифатли трансформация қилиш ҳамда уларни хусусийлаштириш бўйича чора-тадбирларни изчил амалга ошириш;
банклар ижро этувчи (бошқарув) органлари ва кузатув кенгашлари таркибини, шу жумладан мустақил аъзолар билан кучайтириш, корпоратив бошқарув стандартларига қўйиладиган талабларни ошириш, молиявий самарадорлик ва таваккалчиликларни бошқариш сифати мезонларини белгилаш;
банкларни ислоҳ қилиш ва хусусийлаштиришга қадар тайёрлаш жараёнларига жалб қилиш учун халқаро молия институтлари ва консалтинг компаниялари билан ўзаро ҳамкорлик қилиш.
Қуйидагилар Стратегияни амалга ошириш доирасида Молия вазирлиги томонидан бажарилиши лозим бўлган вазифалар ҳисобланади:
тегишли банклар томонидан мазкур Стратегия қоидаларига мувофиқ равишда ҳамда халқаро молия институтлари ва консалтинг компаниялари билан ўзаро ҳамкорликда трансформация режаларини ишлаб чиқилишини мувофиқлаштириб бориш;
Жамғариб бориладиган пенсия тизими маблағларини самарали бошқариш ва фойдаланишни таъминлаш;
банкларнинг трансформация жараёнини ҳамда базавий тармоқлар ва давлат иштирокидаги корхоналарда таркибий ўзгартиришлар киритишни узвий амалга ошириш ва мувофиқлаштириш чораларини кўриш.
VIII. Стратегиянинг мақсадли кўрсаткичлари ва уни рўёбга чиқариш устидан мониторинг
Банк секторини ислоҳ қилиш бўйича белгиланган мақсадларга ўз вақтида эришилишини ва қилинган саъй-ҳаракатлар муваффақиятини баҳолаш мақсадида мазкур Стратегия қуйидаги мақсадли кўрсаткичларни ўз ичига олади:
1) банк тизими активларининг жами ҳажмида давлат улуши бўлмаган банклар активлари ҳиссасини жорий 15 фоиздан 2025 йилга келиб 60 фоизгача ошириш;
2) банклар мажбуриятларининг умумий ҳажмида хусусий сектор олдидаги мажбуриятлар ҳиссасини жорий 28 фоиздан 2025 йил якунига 70 фоизгача ошириш;
3) 2025 йилга келиб давлат улуши мавжуд камида учта банк капиталига зарур тажриба, билим ва обрўга эга бўлган камида учта стратегик хорижий инвесторларни жалб қилиш;
4) умумий кредитлаш ҳажмида нобанк кредит ташкилотлари ҳиссасини жорий 0,35 фоиздан 2025 йилга келиб 4 фоизгача ошириш.
Стратегиянинг амалга оширилиши устидан тизимли мониторинг олиб бориш, умумий мувофиқлаштириш, банк тизимини ислоҳ қилишга тўсқинлик қилувчи муаммоли масалаларни тезкор кўриб чиқиш ва ҳал этиш Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ва Марказий банки томонидан амалга оширилади.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 12 майдаги ПФ-5992-сон Фармонига 2-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси банк тизимини ислоҳ қилиш бўйича 2020 — 2025 йилларга мўлжалланган
Т/р Чора-тадбирлар Амалга ошириш механизми Амалга ошириш шакли Ижро муддати Ижро учун масъуллар I. Банк секторини реструктуризация қилиш 1. «Ташқи иқтисодий фаолият миллий банки» АЖ фаолиятини трансформация қилиш. 1. Банкнинг кузатув кенгаши таркибига мустақил аъзоларни киритиш. 2. Кадрлар сиёсати ва энг муҳим самарадорлик кўрсаткичлари (KPI) тизимини тасдиқлаш. 3. Халқаро аудиторлик компанияларини жалб қилган ҳолда мавжуд ҳолатни диагностика қилиш ва активлар сифатини баҳолаш (AQR). 4. Консультантларни жалб қилган ҳолда 2021 — 2023 йилларда банкни трансформация қилиш дастурини тасдиқлаш. Акциядорлар умумий йиғилиши қарори Кузатув кенгаши қарори Диагностика якунлари бўйича ҳисобот Кузатув кенгаши қарори 2020 йил август 2020 йил август 2020 йил декабрь 2020 йил декабрь Ўзмиллийбанк (Мирсоатов), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев) 2. Ўзмиллийбанкнинг инвестиция лойиҳаларини қўллаб-қувватлаш бўйича таркибий тузилмаси («лойиҳалар фабрикаси») ни ташкил этиш . 1. Хорижий консультантларни жалб қилган ҳолда «лойиҳалар фабрикаси» концепцияси ва бизнес режасини ишлаб чиқиш. 2. «Лойиҳалар фабрикаси» фаолиятини ташкил этиш. «Лойиҳалар фабрикаси» концепцияси Чора-тадбирлар комплекси 2020 йил октябрь 2020 йил декабрь Ўзмиллийбанк (Мирсоатов) 3. «Агробанк» АТБ ва «Микрокредитбанк» АТБ фаолиятини трансформация қилиш. 1. Халқаро аудиторлик компанияларини жалб қилган ҳолда жорий ҳолатни диагностика қилиш ва активлар сифатини баҳолаш (AQR). 2. Халқаро консалтинг компаниялари иштирокида трансформация ва банк хизматлари оммабоплигини ошириш дастурларини ишлаб чиқиш. 3. Банкларни трансформация қилиш дастурларини амалга оширишга кўмаклашиш мақсадида банк соҳасида халқаро тажрибага эга юқори малакали экспертларни банклар бошқаруви органларига жалб қилиш. Диагностика якунлари бўйича ҳисобот Кузатув кенгаши қарори Бошқарув органлари қарори 2020 йил декабрь 2020 йил декабрь 2020 йил декабрь «Агробанк» АТБ (Маматқулов), «Микрокредитбанк» АТБ (Бутаев), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев) 4. Шахсий жамғариб бориладиган пенсия тизими (ШЖБПТ) маблағларини бошқаришни Молия вазирлиги тасарруфига ўтказиш. Қуйидагиларни назарда тутувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини киритиш: ШЖБПТ маблағларини бошқаришни Молия вазирлигига ўтказиш; ШЖБПТ маблағларини юқори ликвидли ва кам хатарли активларга инвестиция қилиш регламентларини жорий қилиш . Норматив-ҳуқуқий ҳужжат 2020 йил сентябрь Молия вазирлиги (Насритдинходжаев), АТ Халқ банки (Саломов) 5. «Пойтахт банк» АЖ ва «Ўзагроэкспортбанк» АТБнинг давлат улушини хусусийлаштириш. 1. Банклар фаолиятини диагностика қилиш ва молиявий ҳолатини баҳолаш 2. Тижорат банкларидаги акция пакетларини Давлат активларини бошқариш агентлигига ўтказиш. 3. Давлат улушини хусусийлаштириш Диагностика натижалари бўйича хулоса Акция пакетларини Давлат активларини бошқариш агентлигига ўтказиш Олди-сотди шартномалари 2020 йил июнь 2021 йил октябрь 2021-2022 йиллар Давлат активларини бошқариш агентлиги (Ортиков), ЎТТЖ (Вафаев), Тошкент шаҳар ҳокимлиги (Артикходжаев), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев) Давлат активларини бошқариш агентлиги (Ортиков). 6. Банкларни фаолиятига хос бўлмаган активлар ва функциялардан босқичма-босқич озод қилиш . 1. Банклар томонидан бажарилаётган уларнинг фаолиятига хос бўлмаган функциялар (солиқ агенти, ХУЖМШга кўмаклашиш, қарздорликлар ҳисобини юритиш ва бошқалар)ни батафсил таҳлил қилиш. 2. Банклар фаолиятига хос бўлмаган функцияларни босқичма-босқич бекор қилиш бўйича норматив ҳужжатни ишлаб чиқиш. 3. Давлат иштирокида банкларнинг мол-мулкларини инвентаризация қилиш ва улар фаолиятига хос бўлмаган активларни аниқлаш ҳамда уларни сотиш чораларини кўриш. Таҳлилий материаллар Норматив-ҳуқуқий ҳужжат Банклар кузатув кенгашлари қарорлари 2020 йил июль 2020 йил сентябрь қабул қилинишига қараб Марказий банк (Захидов), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев), Давлат активларини бошқариш агентлиги (Бекенов) 7. Молиявий хизматлар оммабоплигини ошириш миллий стратегиясини ишлаб чиқиш. 1. Жаҳон банки билан ҳамкорликда лойиҳаолди ўрганишни ўтказиш. 2. Молиявий хизматлар оммабоплигиниошириш миллий стратегияси лойиҳасини мутахассислар, илмий ходимлар ва экспертлар ҳамжамияти билан муҳокама қилиш. 3. Қайта ишланган Стратегия лойиҳасини тасдиқлаш учун киритиш. Жаҳон банки миссияси ҳисоботи Стратегия лойиҳаси Ўзбекистон Республикаси Президенти қарори лойиҳаси 2020 йил июнь 2020 йил июнь — август 2020 йил сентябрь Марказий банк (Захидов), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев) 8. 2025 йилга қадар банклар устав капиталининг энг кам миқдорини 500 млрд сўмгача босқичма-босқич ошириш. «Ўзбекистон Республикасининг «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги Қонунига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳасини банклар устав капиталининг энг кам миқдорини ошириш режа-жадвалини белгилаган ҳолда ишлаб чиқиш. Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳаси 2022 йил октябрь Марказий банк (Нурмуратов) II. Банклардаги давлат улушини сотиш ва банкларнинг корпоратив бошқарув тизимини такомиллаштириш 9. «Ипотека банк» АТИБни трансформация қилиш ва ундаги давлат улушини сотиш. 1. Халқаро молия корпорацияси билан кредит линияларини жалб қилиш ва банкни трансформация қилиш шартлари бўйича келишувни имзолаш. 2. Банкни узоқ муддатли ривожлантириш стратегиясини тасдиқлаш. 3. Кузатув кенгашининг мустақил аъзолар иштирокидаги янги таркибини шакллантириш. 4. ХМК иштирокида тайёргарлик ишларини амалга ошириш, потенциал инвесторларни аниқлаш. 5. Давлат улушини хусусийлаштириш. Кредит шартномаси Акциядорлар умумий йиғилиши қарори Акциядорлар умумий йиғилиши қарори Чора-тадбирлар комплекси Олди-сотди шартномаси 2020 йил май-июнь 2020 йил июль-август 2020 йил июнь — август 2021-2022 йиллар 2022 йил «Ипотека-банк» АТИБ (Атабаев), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев), Давлат активларини бошқариш агентлиги (Бекенов), ЎТТЖ (Вафаев) 10. «Асака» АТБни трансформация қилиш ва ундаги давлат улушини сотиш. 1. Халқаро аудиторлик компанияси томонидан банкни баҳолашни (due diligence) амалга ошириш. 2. «Асака» АТБ ва Европа тикланиш ва тараққиёт банки (ЕТТБ) ўртасида банкни келгусида хусусийлаштиришни қўллаб-қувватлашни назарда тутувчи институционал трансформация қилиш бўйича келишувни имзолаш. 3. Банкни трансформация қилиш дастури («йўл харитаси»)ни ишлаб чиқиш. 4. Трансформация дастурини амалга ошириш ва банкни хусусийлаштириш режасини тайёрлаш. 5. Давлат улушини хусусийлаштириш . Аудиторлик компанияси хулосаси ЕТТБ билан келишув Кузатув кенгаши қарори Чора-тадбирлар комплекси Олди-сотди шартномаси 2020 йил июнь 2020 йил сентябрь 2020 йил сентябрь — декабрь 2021-2022 йиллар 2025 йил «Асака» АТБ (Сайдуллаев), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев), Давлат активларини бошқариш агентлиги (Бекенов), ЎТТЖ (Вафаев) 11. «Ўзсаноатқурилишбанк» АТБни трансформация қилиш ва ундаги давлат улушини сотиш. 1. ХМК ва ЕТТБ иштирокида банкни трансформация қилиш ва хусусийлаштиришдан олдинги тайёргарлик бўйича «йўл харитаси»ни ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш. 2 . ХМК ва ЕТТБ билан ҳамкорликда банкни трансформация қилиш жараёнини амалга ошириш ва банкни хусусийлаштиришга тайёрлаш. 3. Давлат улушини хусусийлаштириш . Кузатув кенгаши қарори ХМК ва ЕТТБ билан келишув Олди-сотди шартномаси 2020 йил ноябрь 2020 — 2022 йиллар 2022 — 2025 йиллар «Ўзсаноатқурилишбанк» АТБ (Анакличев), Стратегик ислоҳотлар агентлиги (Вафаев), Давлат активларини бошқариш агентлиги (Бекенов), ЎТТЖ (Вафаев) 12. «Алоқабанк» АТБни трансформация қилиш ва ундаги давлат улушини сотиш. 1. ЕТТБ маслаҳат хизмати учун харажатларни тақсимлаш тўғрисидаги келишув доирасида «Алоқабанк» АТБнинг жорий ҳолати, фаолияти, жараёнлар ва тартиб-таомилларни таҳлил қилиш. 2 . ЕТТБ ва ОТБ билан биргаликда банкни трансформация қилиш ва хусусийлаштиришдан олдинги тайёрлаш бўйича чора-тадбирлар режаси («йўл харитаси»)ни ишлаб чиқиш. 3. «Йўл харитаси»га мувофиқ «Алоқабанк» АТБни трансформация қилиш ва хусусийлаштиришдан олдинги тайёрлаш бўйича чора-тадбирлар режасини амалга ошириш. 4. Давлат улушини хусусийлаштириш. Аудиторлик компанияси билан шартнома тузиш Чора-тадбирлар режасини тайёрлаш («йўл харитаси») Чора-тадбирлар комплекси Олди-сотди шартномаси 2020 йил май — август 2020 йил сентябрь — декабрь 2021-2022 йиллар давомида 2022-2025 йиллар «Алоқа банк» АТБ (Ирисбекова), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев), Давлат активларини бошқариш агентлиги (Бекенов), ЎТТЖ (Вафаев) 15. «Туронбанк» АТБни трансформация қилиш. 1. ХМК экспертлари томонидан банкни диагностика қилишни якунлаш. 2. Халқаро консультантлар билан ҳамкорликда банкни трансформация қилиш дастурини ишлаб чиқиш. Консультантлар хулосаси Кузатув кенгаши қарори 2020 йил май 2020 йил сентябрь «Туронбанк» АТБ (Мирзаев), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев), Давлат активларини бошқариш агентлиги (Бекенов), ЎТТЖ (Вафаев) 16. «Қишлоқ қурилиш банк» АТБни трансформация қилиш ва ундаги давлат улушини сотиш. 1. Халқаро консультантлар томонидан банкни диагностика қилишни якунлаш. 2. Халқаро консультантлар билан ҳамкорликда банкни трансформация қилиш дастурини ишлаб чиқиш. Консультантлар хулосаси Кузатув кенгаши қарори 2020 йил май 2020 йил сентябрь «Қишлоқ қурилиш банк» АТБ (Муратов), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев) 17. «Туронбанк» АТБ ва « Қишлоқ қурилиш банк» АТБни қўшиб юбориш масаласини кўриб чиқиш. 1. Банклар фаолиятини диагностика қилиш ва молиявий ҳолатини баҳолаш натижаларини кўриб чиқиш. 2. Банк фаолиятини қайта ташкил этиш режасини тасдиқлаш. Диагностика натижалари хулосаси Акциядорлар умумий йиғилиши қарорлари 2020 йил июнь 2020 йил сентябрь Молия вазирлиги (Насритдинходжаев), Давлат активларини бошқариш агентлиги (Бекенов), ЎТТЖ (Вафаев) 18. Давлат улуши иштирокидаги тижорат банкларининг кузатув кенгашлари таркибига мустақил аъзоларни жалб қилиш. 1. Кузатув кенгашларининг мустақил аъзолари, шу жумладан банк соҳасида халқаро тажрибага эга бўлган аъзоларни танлаш мезонлари ва рағбатлантириш механизмини ишлаб чиқиш. 2. Кузатув кенгашларини мустақил аъзолар билан бутлаш. Акциядорлар умумий йиғилиши қарорлари Акциядорлар умумий йиғилиши қарорлари 2020 йил июнь 2020 йил декабрь Молия вазирлиги (Насритдинходжаев) III. Қонунчилик базасини такомиллаштириш 19. Нобанк кредит ташкилотларини ривожлантиришнинг ҳуқуқий базасини яратиш. 1. Жаҳон банки билан ҳамкорликда «Нобанк кредит ташкилотлари тўғрисида»ги Қонун лойиҳаси ишлаб чиқиш . 2 . Қонун лойиҳасини мутахассислар, илмий ходимлар ва экспертлар ҳамжамияти билан муҳокама қилиш. 3. Қайта ишланган лойиҳани Вазирлар Маҳкамасига киритиш. Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳаси 2020 йил июль 2020 йил август 2020 йил сентябрь Марказий банк (Захидов), Адлия вазирлиги (Давлетов) 20. Нобанк молиялаштиришнинг янги бизнес-моделларини жорий қилиш. Қуйидагилар учун ҳуқуқий базани яратиш: юқори технологияли молиявий хизматларни тақдим этувчи компаниялар («фин-тех» компаниялар) фаолиятини йўлга қўйиш; чакана кредитлаш субъектлари фаолиятини йўлга қўйиш; Жисмоний шахсларни тўғридан-тўғри кредитлаш механизмлари, краудфандинг ва бошқа муқобил инструментларни жорий қилиш масалаларини ўрганиш. Норматив-ҳуқуқий ҳужжат Ёзма ахборотнома 2020 йил сентябрь 2020 йил сентябрь Марказий банк (Захидов) 21. Банкларни санация қилиш механизмини ишлаб чиқиш. 1. Жаҳон банки экспертларини жалб қилиш ҳамда банкларни санация қилиш механизмини ташкил этиш бўйича хорижий тажрибани ўрганиш. 2. ХМИ экспертлари билан ҳамкорликда «Банкларни санациялаш тўғрисида»ги Қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш. 3. Қонун лойиҳасини мутахассислар, илмий ходимлар ва экспертлар ҳамжамияти билан муҳокама қилиш. 4. Лойиҳани Вазирлар Маҳкамасига киритиш. Консультантлар ҳисоботи Қонун лойиҳаси 2021 йил апрель 2021 йил сентябрь тайёрланишига қараб 2022 йил Марказий банк (Захидов), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев), Адлия вазирлиги (Давлетов) 22. Қимматли қоғозлар бозоридаги банк операциялари бўйича қонунчиликни соддалаштириш. Амалдаги қонун ҳужжатларига қуйидагиларни назарда тутувчи ўзгартиришлар киритиш: қимматли қоғозлар бозорида банкларнинг операцияларини фаоллаштириш; тижорат банклари томонидан корпоратив облигацияларни чиқариш ва жойлаштириш ҳамда бошқа инструментлар учун маъмурий тўсиқларни камайтириш, бир вақтнинг ўзида назоратни кучайтириш; банкларнинг қимматли қоғозларини халқаро капитал бозорига чиқариш бўйича ҳуқуқий базани яратиш. Норматив-ҳуқуқий ҳужжат 2020 йил октябрь Марказий банк (Нурмуратов), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев) IV. Молиявий секторни янада ривожлантириш соҳасидаги давлат ҳамкорлиги 23. Давлат банклари учун «Давлат корхоналарида корпоратив бошқарув бўйича ИҲТТ стандартлари» ни қабул қилиш. 1. Давлат корхоналарини корпоратив бошқариш бўйича ИҲТТ стандартларини жорий этиш юзасидан халқаро тажрибани ўрганиш. 2. Давлат иштирокидаги банкларга корпоратив бошқарув бўйича ИҲТТ стандартларини жорий қилиш, шу жумладан: номзодларни кўрсатишнинг шаффоф жараёни билан профессионал кузатув кенгашини ташкил этиш механизмлари ; банклар фаолиятини назорат қилиш механизмлари; банкларда маълумотларни ошкор қилиш сиёсати; ташқи аудиторлар ва давлат назорат органлари билан ҳамкорлик қилиш; Кузатув кенгашлари аъзоларини рағбатлантириш сиёсатини ишлаб чиқиш, малакали мутахассисларни жалб қилиш ва қўллаб-қувватлаш . Ёзма ахборотнома Норматив-ҳуқуқий ҳужжат 2020 йил октябрь Молия вазирлиги (Насритдинходжаев), Давлат активларини бошқариш агентлиги (Бекенов) 24. Тадбиркорлик фаолиятини қўллаб-қувватлаш давлат жамғармаси (ТФҚДЖ)ни кенгайтириш ва мустаҳкамлаш. 1. ТФҚДЖ фаолиятини кенгайтириш ва мустаҳкамлаш режасини ишлаб чиқиш учун халқаро экспертларни жалб қилиш. 2. ТФҚДЖ фаолияти самарадорлигини қуйидагилар орқали ошириш: унинг бошқарув тузилмасини кучайтириш ва операциялари шаффофлигини ошириш; аудит ўтказиш, таваккалчиликларни бошқариш амалиётини такомиллаштириш; молиялаштириш моделини ишлаб чиқиш ва ҳамкор банкларни танлаш услубиётини бирхиллаштириш; ахборот-коммуникация тизимларини жорий қилиш; гаров билан бир қаторда кафилликлар бўйича ундирув механизмларини жорий қилиш. Консультантлар ҳисоботи Норматив-ҳуқуқий ҳужжат 2020 йил сентябрь 2020 йил ноябрь Иқтисодий тараққиёт вазирлиги (Қўчқоров), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев), Тадбиркорликни ривожлантириш агентлиги 25. Иқтисодиётдаги долларлашув даражасини камайтириш чоралари. Банклар активлари ва пассивлари таркибида долларлашув даражасини камайтириш бўйича рағбатлантирувчи ва регулятив чора-тадбирлар қабул қилиш, шу жумладан: банкларнинг активлари ва мажбуриятларида хорижий валютанинг улушини камайтириш учун макроиқтисодий шарт-шароитлар яратиш; хорижий валютада бериладиган кредитлар турларига чекловлар жорий қилиш. Чора-тадбирлар комплекси 2020 йил ноябрь Марказий банк (Захидов), тижорат банклари 26. Банкларнинг кредит портфели ўсишини оптималлаштириш ва кредитларнинг концентрациялашуви таваккалчиликларини камайтириш. 1.Банклар кредит портфели ўсиш даражасини оптималлаштириш учун макроиқтисодий ва регулятив чораларни мослашувчан тарзда қўллаш. 2.Банк тизими йирик қарздо??аринин? қарз юкларини тартибга солиш, шу жумладан ҳаддан ташқари қарз юкига эга бўлган энг йирик қарздорларга кредитлар бериш бўйича чекловларни ҳамда қарз юкининг рухсат этилган даражасини белгилаш. Чора-тадбирлар комплекси Норматив-ҳуқуқий ҳужжат 2020-2021 йиллар давомида 2020 йил декабрь Марказий банк (Захидов), тижорат банклари 27. Аҳоли омонатларини ҳимоялаш тизимини ривожлантириш. Банк назорати бўйича Базель қўмитаси ва Омонатларни суғурталовчилар халқаро уюшмаси томонидан тасдиқланган «Омонатларни ҳимоялашнинг самарали тизимлари учун асосий тамойиллар»ни амалиётга жорий қилиш масаласини кўриб чиқиш. Ёзма ахборотнома лойиҳаси 2021 йил февраль Марказий банк (Захидов), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев) 28. Кредит бюролари фаолиятини такомиллаштириш. Кредит бюр?ларига қуйидаги маълумотларни тақдим этиш орқали кўрсатиладиган хизматлар ҳажми ва маълумотлар базасини кенгайтириш: жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи ҳамда юридик шахслар томонидан тўланадиган солиқлар; уй-жой коммунал хизматларини тўлашда қарздорликнинг мавжудлиги; суд қарорлари, корхоналарни тугатиш ва ташкил қилиш ҳамда бошқалар. Чора-тадбирлар комплекси 2020 йил август Марказий банк (Захидов), ДБҚ (Мусаев), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев), вазирлик ва идоралар 29. Банкларга нисбатан қўлланиладиган халқаро тан олинганминимал стандартлар ва талабларни жорий қилиш орқали меъёрий ва назорат базаларини қайта кўриб чиқиш. 1. Базель қўмитасининг корпоратив бошқарув тамойилларини Банкларда корпоратив бошқарув тўғрисидаги низомнинг янги таҳририга татбиқ қилиш. 2. Банкларда стресс-тестлар ўтказиш бўйича батафсил талабларни ишлаб чиқиш, шу жумладан стресс-тестлар натижаларини капитал ва ликвидликни режалаштиришда қўллаш. 3. Банкларнинг капитал монандлигини баҳолаш бўйича ички жараёнлари (ICAAP), стресс-тестлар ва таваккалчилик хусусиятлари асосида капиталга нисбатан табақалаштирилган талаблар белгилаш. Марказий банк бошқаруви қарори Марказий банк бошқаруви қарори Марказий банк бошқаруви қарори 2020 йил июнь 2021 йил 2022 йил Марказий банк (Захидов) 30. Аниқ ва узоқ муддатли стратегик ташаббусга эга бўлган барқарор иштирокчиларнинг бозорга киришини таъминлаш мақсадида банкларни лицензиялаш тартибини қайта кўриб чиқиш. «Банк фаолиятига рухсат бериш тартиби ва шартлари тўғрисида»ги низомни ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш. Марказий банк бошқаруви қарори 2020 йил июнь Марказий банк (Захидов) 31. Банк назорати бўйича Базель қўмитаси тавсияларини инобатга олган ҳолда норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш. 1. Базель III тавсияларига (капитал элементлари, таваккалчиликларни қоплаш, ҳисоблаш услуби) мувофиқ «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисида»ги низомга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш. 2. «Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низом»ни Базель қўмитаси тавсиялари ва Молиявий ҳисоботларнинг халқаро стандартлари (МҲХС-9) талабларига мувофиқлаштириш мақсадида унга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш. 3. Консолидациялашган назорат учун норматив-ҳуқуқий базани ишлаб чиқиш (банк гуруҳларини, консолидациялашган ҳисоботни, консолидациялашган асосда пруденциал нормативларни аниқлаш). Марказий банк бошқаруви қарори Марказий банк бошқаруви қарори Марказий банк бошқаруви қарори 2020 йил декабрь 2021 йил 2022 йил Марказий банк (Захидов) 32. Давлат иштирокидаги банкларнинг мижозга йўналтирилганлик даражасини ошириш . 1. Аҳолининг кенг қатлами ва тадбиркорлик субъектларига мўлжалланган банк хизматлари кўламини, шу жумладан кам харажатли банк хизматлари ва маҳсулотларини стандартлаштириш орқали кенгайтириш. 2. Истеъмолчини қаноатлантириш индекси (CSI) ҳамда Истеъмолчининг содиқлиги индекси (NPS) асосида банк хизматлари сифатини баҳолаш тизимини жорий қилиш. Чора-тадбирлар комплекси Марказий банк бошқаруви қарори 2020 йил июнь 2020 йил сентябрь Тижорат банклари Марказий банк (Захидов) V. Банк фаолиятига ахборот технологияларини жорий этиш 33. Тижорат банкларини АКТ-аудитидан ўтказиш. Тижорат банкларида ишлаб турган автоматлаштирилган банк тизимларини баҳолаш мақсадида АКТ-аудитини ўтказишга малакали компанияларни жалб қилиш. Аудит якунлари бўйича хулоса 2020 йил июль Тижорат банклари, Марказий банк (Абдугафаров), Молия вазирлиги (Насритдинходжаев) 34. Банк хизматларининг сифати ва тезлигини ошириш учун янги рақамли маҳсулотларни жорий қилиш. Халқаро стандартлар асосида синалган маҳсулотларни таклиф қилаётган етакчи IT компанияларни ички бозорга жалб қилиш. Тижорат шартномалари 2020 йил якунига қадар Тижорат банклари 35. Потенциал таваккалчиликларни баҳолаш сифатини ошириш ва қарорлар қабул қилиш жараёнини оптималлаштириш мақсадида давлат иштирокидаги банкларда кредитлаш механизмларини такомиллаштириш. Қуйидагилар орқали кредитлар ажратиш тўғрисида қарор қабул қилишнинг самарали механизмини жорий этиш: юқори малакали андеррайтерлар гуруҳларини ташкил қилиш; хизмат кўрсатиш жараёнларини оптималлаштириш ва модулли («бир хил») кредит маҳсулотларини жорий қилиш ҳамда уларнинг банк кредит портфелидаги улушини ошириш орқали тез ва кам харажатли чакана банк хизматлари турларини кенгайтириш; банкларнинг скоринг тизимларини янада такомиллаштириш. Тижорат банклари кузатув кенгашлари қарорлари 2020 йил якунига қадар Тижорат банклари, Молия вазирлиги (Насритдинходжаев) 36. Қарздорларни идентификациялашнинг замонавий тизимларини жорий этган ҳолда кредитлаш жараёнларини автоматлаштириш. Тижорат банкларига мижозларни идентификациялашни амалга ошириш учун Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Давлат персоналлаштириш марказининг биометрик маълумотлар базасидан фойдаланиш ҳуқуқини бериш. Чора-тадбирлар комплекси 2020 йил декабрь ДПМ (Тураходжаев) ИИВ (Бобожонов), Марказий банк (Абдугафаров) 37. Банкларнинг кўрсатилаётган хизматлари сифатини яхшилаш, операцион самарадорлигини ошириш, шунингдек уларнинг реал молиявий ҳолатини баҳолаш учун ишончли маълумотларни шакллантириш мақсадида биснес жараёнларни автоматлаштириш. 1 . Банкларнинг ахборот тизимлари самарадорлигини, уларнинг мавжуд талабларга мувофиқлигини текшириш ва уларнинг замонавий маҳсулотларни жорий этиш салоҳиятини баҳолаш учун халқаро консалтинг компанияларини жалб қилиш. 2. Жалб қилинган халқаро консалтинг компаниялари билан биргаликда банкларнинг ахборот тизимларини модернизация қилиш бўйича комплекс чора-тадбирлар ишлаб чиқиш. 3. Ахборотларни «Big Data» асосида йиғиш, қайта ишлаш ва таҳлил қилиш бўйича автоматлаштирилган тизимни жорий этиш. 4. «RegTech» ва «SupТech» технологияларини татбиқ этиш орқали маъмурий ва операцион жараёнларни автоматлаштириш ва оптималлаштириш. Консультант ҳисоботи «Йўл харитаси» лойиҳаси Марказий банк бошқаруви қарори 2020 йил июнь 2020 йил декабрь 2020-2021 йиллар 2020-2021 йиллар Молия вазирлиги (Насритдинходжаев), Марказий банк (Захидов), тижорат банклари 38. Масофавий банк хизматлари кўрсатиш улушини ошириш мақсадида банкларнинг операцион фаолиятида ахборот технологиялари кенг қўлланилишини таъминлаш. 1. Хўжалик юритувчи субъектларининг тўлов хизматларидан туну кун фойдалана олишини таъминлаш мақсадида барча тижорат банкларини 24/7 режимида ишловчи банклараро лаҳзали тўловлар тизимига улаш. 2. Масофавий банк тўловлари ҳажмини 90 фоизгача ошириш . Чора-тадбирлар комплекси 2020 йил май 2020 — 2022 йиллар Марказий банк (Абдугафаров), тижорат банклари VI. Кадрлар тайёрлаш ва малакасини ошириш 39. Марказий банк ходимларининг салоҳиятини ошириш. 1. Ҳар йили хорижий ўқув марказларида (Швейцария Миллий банки, Россия банки, Польша банки, Корея банки, Бирлашган Вена институти ва бошқаларнинг марказлари) Марказий банкнинг камида 150 нафар мутахассислари малакасини ошириш. 2. Етакчи университетлар ва ўқув марказларининг (Калифорния университети, Йель университети, Москва давлат халқаро алоқалар институти, Сбербанк корпоратив маркази) камида 15 та масофавий ўқитиш шакли дастурларини, шу жумладан онлайн курсларини жорий этиш. 3. Хорижий мамлакатларнинг (Грузия, Украина, Швейцария, Чехия, Арманистон, Россия, Жанубий Корея ва бошқалар) марказий банкларида камида 30 нафар мутахассисларнинг стажировкасини ташкиллаштириш. 4. Банк сектори мутахассисларининг малакасини ошириш мақсадида Марказий банкнинг корпоратив ўқув марказида хорижий экспертларни (ХВЖ, ЖБ, ЕТТБ, ОТБ, VISA ва Mastercard компаниялари, аудиторлик ва консалтинг компаниялари ва бошқаларнинг экспертлари) жалб қилган ҳолда камида 10 та (ҳар ой биттадан) тренинг ва семинарлар ташкил қилиш. Ходимларни ўқитиш режаларини ишлаб чиқиш Ходимларни ўқитиш режаларини ишлаб чиқиш Икки томонлама келишув Корпоратив ўқув маркази ўқув дастури Ҳар йили 2020 йил давомида 2020 йил давомида 2020 йил июнь Марказий банк (Захидов) 40. Тижорат банклари ходимларининг салоҳиятини ошириш. 1. 2020 йилда тижорат банклари томонидан банклар фаолиятининг энг муҳим йўналишлари (лойиҳавий молиялаштириш, риск-менежмент, ахборот технологиялари ва бошқалар) бўйича 10 та (ҳар ой биттадан) корпоратив маҳорат дарслари (мастер-класс) ва тренинглар ташкил қилиш. 2. 2020 йилда Марказий банкнинг Корпоратив ўқув марказида хорижий ҳамкорлар билан ҳамкорликда тижорат банклари мутахассислари учун корпоратив бошқарувнинг халқаро тамойиллари, риск-менежмент, МҲХС ва бошқа йўналишларда 6 та ўқув семинарларини ташкил этиш. 3. Мунтазам равишда тижорат банкларининг камида 3-4 нафар ходимини хорижий ва маҳаллий ОТМнинг «Бизнесни бошқариш магистри» (MBA) дастурларида ўқитиш. Корпоратив ўқув маркази ўқув дастури Кадрларни тайёрлаш корпоратив дастурлари Кадрларни тайёрлаш корпоратив дастурлари 2020 йил давомида 2020 йил давомида Ҳар йили Марказий банк (Захидов), тижорат банклари 41. Банк-молия академиясини (БМА) ривожлантириш. 1. Газпромбанк, РФ Сбербанки, МДУ қошидаги Стратегик тадқиқотлар марказининг ўқув марказлари ва бошқа шериклар билан ҳамкорликни йўлга қўйиш. 2. Йиллик камида 200 нафар талаба квотасига эга бўлган «Бизнесни бошқариш магистри» (MBA) дастурини жорий этиш. 3. «Банк иши» мутахассислиги бўйича бакалавр талабалар ўқитишни ташкиллаштириш (бакалаврлар улушини 2020 йилдаги 5 фоиздан 2024 йилга келиб 70 фоиз гача босқичма-босқич ошириш). 4. Талаб энг юқори бўлган йўналишларда (риск-менежмент, корпоратив бошқарув, лойиҳавий таҳлил ва бошқалар) банк соҳаси кадрларининг малакасини ошириш учун 10 та профессионал дастурлар ишлаб чиқиш. Ҳамкорлик тўғрисидаги келишувлар Ўқув дастури Ўқув дастури Малака ошириш курслари 2020 йил май — декабрь 2022 йил 2020 йил сентябрь 2020 йил декабрь Ўзмиллийбанк (Мирсоатов)
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 12 майдаги ПФ-5992-сон Фармонига 3-ИЛОВА
2020 — 2025 йилларга мўлжалланган Ўзбекистон Республикасининг банк тизимини ислоҳ қилиш стратегиясини амалга ошириш бўйича мақсадли кўрсаткичлар
Т/р Кўрсаткичлар номланиши Жорий ҳолати Мақсад: 2021 йилга 2023 йилга 2025 йилга 1. Хусусий (давлат улуши иштирок этмаган) банклар активларининг банк сектори активлари умумий ҳажмидаги улуши 1 5 фоиз 17 — 20 фоиз 35 — 40 фоиз 60 фоиз 2. Банкларнинг хусусий сектор олдидаги мажбуриятларининг мажбуриятлар умумий ҳажмидаги улуши 28 фоиз 30 — 40 фоиз 60 фоиз 70 фоиз 3. Етарли тажриба, билим ва обрўга эга бўлган стратегик хорижий инвесторларни жалб қилиш - - 3 3 4. Депозитларнинг банклар мажбуриятларига нисбати 41 фоиз 41 — 45 фоиз 45 — 50 фоиз 50 — 60 фоиз 5. Нобанк кредит ташкилотлари активларининг кредит ташкилотлари активлари умумий ҳажмидаги улуши 0,35 фоиз 0,5 — 0,7 фоиз 1 — 1,5 фоиз 4 фоиз 6. Хорижий валютадаги мажбуриятларнинг мажбуриятлар умумий ҳажмидаги улуши 58 фоиз 50 — 55 фоиз 45 — 50 фоиз 40 — 45 фоиз 7. Банк активларининг ЯИМга нисбати 53 фоиз 53 - 54 фоиз 54 - 55 фоиз 55 фоиз дан кўп 8. Банк депозитларининг ЯИМга нисбати 18 фоиз 19 — 21 фоиз 22 — 24 фоиз 25 — 27 фоиз
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2020 йил 12 май,
ПФ-5992-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining
Farmoni
STRATEGIYASI
“YOʻL XARITASI”
2020 — 2025-yillarga moʻljallangan Oʻzbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi toʻgʻrisida
Moliyaviy sektorni izchil isloh qilish davomida qator chora-tadbirlar amalga oshirildi va natijada ilgʻor bank biznesini yuritish hamda ushbu sektorda raqobat muhitini kuchaytirish uchun zarur huquqiy shart-sharoitlar yaratildi.
Xususan, xalqaro standartlarga muvofiq keladigan va moliyaviy sohaga xorijiy investitsiyalar kiritish uchun jozibador huquqiy muhitni yaratadigan Oʻzbekiston Respublikasining “ Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida ”gi, “ Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida ”gi, “ Valyutani tartibga solish toʻgʻrisida ”gi hamda “ Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisida ”gi yangilangan qonunlari qabul qilindi.
Shu bilan birga, bank sohasidagi hozirgi holat tahlili bank sektorida davlatning yuqori darajadagi aralashuvi, davlat ishtirokidagi banklarda menejment va tavakkalchiliklarni boshqarish sifatining yetarli emasligi, iqtisodiyotda moliyaviy vositachilikning past darajasi kabi bank sektorini iqtisodiy yangilanishlar va jamiyat ehtiyojlariga mos ravishda rivojlantirishga toʻsqinlik qilayotgan qator tizimli muammolar mavjudligini koʻrsatmoqda.
Moliyaviy xizmatlarning ommabopligini oshirish, banklarning hududlarga kirib borishini kengaytirish va barcha aholi punktlarida bir xil turdagi xizmatlar koʻrsatilishini taʼminlash boʻyicha qoʻshimcha choralar koʻrilishi lozim.
Bank tizimiga zamonaviy servis yechimlari asosida axborot texnologiyalarini, moliyaviy texnologiyalarni keng joriy etish, axborot xavfsizligini lozim darajada taʼminlash, shuningdek, moliyaviy xizmatlar koʻrsatishda inson omili taʼsirini kamaytirish boʻyicha tezkor chora-tadbirlar koʻrish talab etilmoqda.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 2-martdagi PF-5953-son Farmoni bilan tasdiqlangan 2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasini “Ilm, maʼrifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili”da amalga oshirishga oid Davlat dasturida belgilangan vazifalardan kelib chiqqan holda, shuningdek, xususiy sektor rivojlanishini ragʻbatlantirish, banklarning investitsiyaviy jozibadorligini, bank xizmatlari ommabopligi va sifatini oshirish uchun bank sektorini tubdan transformatsiya qilish maqsadida:
1. Quyidagilar Oʻzbekiston Respublikasida bank sektorini isloh qilishning asosiy yoʻnalishlari etib belgilansin:
moliya bozorida teng raqobat sharoitlarini yaratish, kreditlashni faqat bozor shartlari asosida amalga oshirish, banklarning davlat resurslariga qaramligini pasaytirish, bank xizmati koʻrsatishni modernizatsiya qilish, banklarning samarali infratuzilmasini yaratish va faoliyatini avtomatlashtirish, shuningdek, banklar faoliyatiga xos boʻlmagan funksiyalarni bosqichma-bosqich bekor qilish orqali bank tizimining samaradorligini oshirish;
kredit portfeli va tavakkalchiliklarni boshqarish sifatini yaxshilash, kreditlash hajmlarining moʻtadil oʻsishiga amal qilish, muvozanatlashgan makroiqtisodiy siyosat yuritish, korporativ boshqaruvni takomillashtirish va xalqaro amaliy tajribaga ega boʻlgan menejerlarni jalb qilish, moliyaviy tavakkalchiliklarni baholash uchun texnologik yechimlarni tatbiq etish orqali bank tizimining moliyaviy barqarorligini taʼminlash;
davlat ulushi mavjud tijorat banklarini kompleks transformatsiya qilish, bank ishining zamonaviy standartlarini, axborot texnologiyalari va dasturiy mahsulotlarni joriy etish, banklardagi davlat aksiyalari paketini zarur tajriba va bilimga ega boʻlgan investorlarga tanlov asosida sotish, shuningdek, davlat ulushi mavjud tijorat banklari va korxonalarni bir vaqtning oʻzida isloh qilish orqali bank sektorida davlatning ulushini kamaytirish;
yetarli darajada xizmat koʻrsatilmayotgan va zaif qatlamlarda davlat ishtirokini kuchaytirish va manzilli chora-tadbirlarni amalga oshirish, aholi va kichik biznes uchun masofaviy xizmatlarni keng joriy qilish, kamxarj xizmat koʻrsatish nuqtalari tarmogʻini rivojlantirish, shuningdek, respublika yagona moliya tizimining oʻzaro toʻldiruvchi qismi sifatida nobank kredit tashkilotlarining shakllanishi va rivojlanishi uchun qulay shart-sharoitlar yaratish orqali moliyaviy xizmatlar ommabopligini va sifatini oshirish.
2. Quyidagilar:
2020 — 2025-yillarga moʻljallangan Oʻzbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi 1-ilovaga muvofiq;
Oʻzbekiston Respublikasi bank tizimini isloh qilish boʻyicha “Yoʻl xaritasi” 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
3. 2020 — 2025-yillarga moʻljallangan Oʻzbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasini amalga oshirish boʻyicha, shu jumladan quyidagilarni nazarda tutuvchi maqsadli koʻrsatkichlar 3-ilovaga muvofiq belgilansin:
bank tizimi aktivlarining umumiy hajmida davlat ulushi boʻlmagan banklar aktivlari ulushini joriy 15 foizdan 2025-yilga kelib 60 foizgacha oshirish;
banklar majburiyatlarining umumiy hajmida banklarning xususiy sektor oldidagi majburiyatlari ulushini joriy 28 foizdan 2025-yil yakuniga 70 foizgacha oshirish;
2025-yilga kelib davlat ulushi mavjud kamida uchta bank kapitallariga zarur tajriba, bilim va obroʻga ega kamida uchta strategik xorijiy investorlarni jalb qilish;
umumiy kreditlash hajmida nobank kredit tashkilotlari ulushini joriy 0,35 foizdan 2025-yilga kelib 4 foizgacha oshirish.
4. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Markaziy bankining quyidagilar toʻgʻrisidagi takliflari maʼqullansin:
xalqaro moliya institutlari koʻmagida “Ipoteka-bank” ATIB, “Oʻzsanoatqurilishbank” ATB, “Asaka” ATB, AT “Aloqabank”, “Qishloq qurilish bank” ATB va “Turonbank” ATBdagi davlat ulushlarini bosqichma-bosqich xususiylashtirish, bunda birinchi bosqichda ularni institutsional oʻzgartirishni (faoliyatini transformatsiya qilish), ikkinchi bosqichda esa davlat aksiyalari paketini sotishni nazarda tutish;
bank tizimini isloh qilish davrida aholining moliyaviy xizmatlarga boʻlgan talabini qondirish, investitsiya loyihalarini qoʻllab-quvvatlash mexanizmini (“loyihalar fabrikasi”) keng joriy qilish, bank xizmatlarining hududiy qamrovini taʼminlash maqsadida “Tashqi iqtisodiy faoliyat Milliy banki” AJ, “Agrobank” ATB va “Mikrokreditbank” ATB ustav kapitallarida davlat ulushini saqlab qolish;
ayrim banklarning faoliyatini diagnostika qilish va moliyaviy ahvolini baholash asosida, meʼyoriy talablaridan hamda ularni qayta tashkil etishning iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiqligidan kelib chiqqan holda qonun hujjatlariga muvofiq ularni konsolidatsiyalash.
5. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzurida vazirlikning tasdiqlangan shtatlar soni doirasida Davlat ulushiga ega tijorat banklarini transformatsiya qilish va xususiylashtirish boʻyicha loyiha ofisi tashkil etilsin hamda unga quyidagi huquqlar berilsin:
tijorat banklarini transformatsiya qilish va xususiylashtirish jarayonlariga maslahatchi sifatida xalqaro konsultantlarni jalb qilish;
tijorat banklarini transformatsiya qilish va xususiylashtirish masalalarida xalqaro moliya institutlari va salohiyatli xorijiy investorlar bilan muzokaralar olib borish va bitimlar tuzish.
Belgilansinki, Loyiha ofisiga Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining birinchi oʻrinbosari rahbarlik qiladi.
6. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va Moliya vazirligi 2024-yildan kechiktirmay Xalqaro valyuta jamgʻarmasi va Jahon banki dasturi (FSAP) asosida moliyaviy sektor holatini baholashni oʻtkazish choralarni koʻrsin.
7. Vazirliklar, idoralar va mahalliy davlat hokimiyati organlari rahbarlari tomonidan banklarning, shu jumladan kredit portfeli va bank aktivlarini shakllantirish bilan bogʻliq tadbirkorlik tavakkalchiliklarini boshqarish faoliyatiga aralashish taqiqlansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi banklar va bank faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikning banklar faoliyatiga davlat organlarining maʼmuriy aralashuviga yoʻl qoʻymaslik qismi ijro etilishi ustidan nazoratni kuchaytirsin.
7 1 . Belgilansinki, Markaziy bankning faoliyat yuritishini taʼminlovchi oʻz idoraviy boʻysunuvidagi korxona va tashkilotlarning tegishli tuzilmaviy boʻlinmalari Markaziy bank, shuningdek, uning Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar boʻyicha bosh boshqarmalari hududi va binolarida bepul joylashtiriladi.
8. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi Moliya vazirligi bilan birgalikda ikki oy muddatda Tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash davlat jamgʻarmasini boshqarish boʻyicha kengash tarkibiga mustaqil aʼzolarni kiritish orqali uni institutsional jihatdan mustahkamlash choralarini koʻrsin.
9. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va Moliya vazirligi boshqa manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda uch oy muddatda qonun hujjatlariga ushbu Farmondan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.
10. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi “Respublika iqtisodiyotiga toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarni jalb qilish mexanizmlarini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-4300-son qaroriga 1-ilovaning 1 — 3-pozitsiyalari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.
11. Mazkur Farmonning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki raisi M.B. Nurmuratov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi PF-5992-son Farmoniga 1-ILOVA
2020 — 2025-yillarga moʻljallangan Oʻzbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish
2020 — 2025-yillarga moʻljallangan Oʻzbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi (keyingi oʻrinlarda — Strategiya) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 2-martdagi PF-5953-son Farmoni bilan tasdiqlangan 2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasini “Ilm, maʼrifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturiga muvofiq, shuningdek, Jahon bankining mamlakat bank tizimi joriy holatini oʻrganish natijalari boʻyicha asosiy xulosalari va tavsiyalarini inobatga olgan holda ishlab chiqilgan.
Strategiya bank tizimini rivojlantirishning maqsadlari, vazifalari va ustuvor sohalarini, 2020 — 2025-yillarda bank tizimini transformatsiya va isloh qilish yoʻnalishlarini, xorijiy mamlakatlarning moliya sektorini transformatsiya qilish tajribasi asosida va moliyaviy sohadagi jahon tendensiyalarini hisobga olgan holda ehtimoliy yechimlarni izlash yoʻllarini belgilaydi.
I. Bank tizimining joriy holati
Oʻzbekiston Respublikasi bank tizimi bugungi kunda bank xizmatlarining anʼanaviy sohalari — kreditlash, depozit operatsiyalari, hisob-kitob va kassa kabi xizmatlarini koʻrsatuvchi 31 ta tijorat bankidan (keyingi oʻrinlarda — banklar) tashkil topgan.
Mamlakatimiz mustaqilligi davrida banklar davlat ishtirokidagi korxonalarni va davlat rivojlanish dasturlarini imtiyozli foiz stavkalarida moliyalashtirishga faol jalb etgan holda muayyan maqsad va vazifalar uchun tashkil etildi. Natijada imtiyozli kreditlarning bank tizimi umumiy portfelidagi ulushi 60 foizdan koʻproqni tashkil etmoqda.
Bank sektorida davlat ustun mavqega ega — 31 ta bankdan 13 tasining kapitalida davlat ishtiroki mavjud boʻlib, ularning kapitali bank tizimi jami kapitalning 87 foizidan koʻprogʻini, aktivlari esa umumiy aktivlarning 85 foizidan koʻprogʻini tashkil qiladi.
2017-yilda boshlangan bank sektorini isloh qilishning faol bosqichi valyuta bozorini liberallashtirish, bank faoliyatidagi eskirgan cheklovlarni olib tashlash va banklarni ularga xos boʻlmagan funksiyalardan ozod qilish, bank xizmatlari ommabopligini oshirishga qaratildi.
2019-yilda bank tizimida bir qator sifat oʻzgarishlari amalga oshirildi. Xususan:
bank ishining zamonaviy standart va tamoyillariga mos keluvchi yangi tahrirdagi “ Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida ”gi va “ Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki toʻgʻrisida ”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarining qabul qilinishi;
Oʻzbekiston Respublikasi Tiklanish va taraqqiyot jamgʻarmasi ishtirokida investitsiya loyihalarini moliyalashtirish mexanizmlarining isloh qilinishi;
davlat dasturlarini Markaziy bankning asosiy stavkasidan kam boʻlgan stavkalarda kreditlash amaliyotidan voz kechilishi va 2021-yildan kreditlashning bozor shartlariga oʻtilishi;
tadbirkorlikni rivojlantirish davlat maqsadli dasturlari doirasida kreditlashning 3 ta bank — AT Xalq banki, “Agrobank” ATB va “Mikrokreditbank” ATBda jamlanishi;
tadbirkorlik faoliyatini davlat tomonidan imtiyozli moliyaviy qoʻllab-quvvatlash mexanizmining Tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash davlat jamgʻarmasi orqali tashkil etilishi;
bozor tamoyillari asosida ipoteka kreditlari hisobidan aholini uy-joy bilan taʼminlashning yangi tartibi joriy etilishi;
Jahon banki bilan hamkorlikda tijorat banklari faoliyati ustidan prudensial nazorat mexanizmlari va tartib-taomillarini ularning Bazel qoʻmitasi tamoyillariga mos kelishi nuqtai nazaridan baholashdan oʻtkazilishi.
II. Bank tizimini rivojlantirishdagi qiyinchiliklar va muammolar
Bank sektorida davlatning ustun mavqeyi, banklarning turli davlat dasturlari va korxonalarini moliyalashtirish uchun vositachi sifatida faol jalb qilinishi quyidagi tizimli xatarlar va muammolarga olib keldi:
Jahon bankining “Biznes yuritish” reytingidagi past koʻrsatkichlar — reytingning “Kredit olish” yoʻnalishida Oʻzbekiston 67-oʻrinni egallab turibdi;
yirik tijorat banklarining tarmoqdagi zamonaviy talablarga muvofiq transformatsiya jarayonlarida ortda qolishi, korporativ boshqaruv standartlari, axborot texnologiyalari mahsulotlari, aktivlar va passivlarni boshqarish, mijozlar bilan aloqa qilish boʻyicha zamonaviy usullarni amaliyotga joriy qilishda kechikishi;
davlat ishtirokidagi banklarning ustuvor dasturlar, sektorlar va davlat ulushiga ega korxonalarga bozor stavkalaridan past stavkalarda kreditlar beruvchi anʼanaviy “rivojlantirish banklari” vazifasini qisman bajarishi. Chet el valyutasida uzoq muddatli imtiyozli moliyalashtirishning mavjudligi daromad egri chizigʻining pasayishiga olib kelib, bu, oʻz navbatida, davlat ishtirokidagi korxonalar uchun uzoq muddatli kreditlarning qisqa muddatli kreditlardan koʻra arzonroq boʻlishiga sabab boʻladi va ularning milliy valyutada emas, balki chet el valyutasida qarz olishini ragʻbatlantiradi;
aktivlar va passivlar dollarlashuvining yuqori darajasi mavjudligi, kreditlar va depozitlarning yirik kompaniyalar va iqtisodiyotning alohida sektorlarida jamlanishi banklarni valyuta va kredit xatarlariga, shuningdek, likvidlik xavfiga duchor qiladi. 2020-yil boshida xorijiy valyutada nominallashtirilgan kreditlar jami kreditlar hajmining 48 foizini, chet el valyutasidagi depozitlar va fondlar esa jami depozitlar hajmining 44 foizini tashkil etadi. Davlat ishtirokidagi banklar tomonidan berilgan kreditlar umumiy hajmining 36 foizi 10 ta eng yirik qarz oluvchilar hissasiga toʻgʻri keladi;
banklar biznes-modellarining korporativ mijozlarga xizmat koʻrsatishga yoʻnaltirilganligi, nobank moliya tashkilotlari, innovatsiyalar va axborot tizimlarining sust rivojlanganligi sababli moliyaviy ommaboplikning past darajadaligi. Natijada, boshqa mamlakatlarda jismoniy shaxslar va korporativ mijozlarga ajratilgan kreditlar bir meʼyorda taqsimlangan bir vaqtda, mamlakatimizda jismoniy shaxslarga ajratilgan kreditlar jami kredit portfeli hajmining 19 foizini, korporativ mijozlarga ajratilgan kreditlar esa 81 foizni tashkil etmoqda;
nobank kredit tashkilotlari, shu jumladan mikromoliyalashtirish institutlarining yetarli darajada rivojlanmaganligi. Buning oqibatida faoliyatini endi boshlayotgan tadbirkorlar qatlamini qamrab oladigan, ularning bosqichma-bosqich bank kreditlarini jalb qila oladigan toʻlaqonli biznes darajasigacha “oʻsishiga” imkon yaratuvchi samarali mexanizmlar yaratilmagan.
III. Islohotlarning maqsadlari va ustuvor yoʻnalishlari
Strategiyaning maqsadi zamonaviy bank tizimini shakllantirish, banklarning investitsiyaviy jozibadorligini oshirish va bank xizmatlarining yangi standartlarini joriy etishga qaratilgan bank tizimida kompleks oʻzgartirishlarni amalga oshirishdan iborat.
Quyidagilar Oʻzbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilishning ustuvor yoʻnalishlari hisoblanadi:
moliya bozorida teng raqobat sharoitlarini yaratish, faqatgina bozor talablari asosida kreditlash, banklarning davlat resurslariga boʻlgan qaramligini kamaytirish, bank xizmatlarini modernizatsiya qilish, samarali infratuzilma yaratish va banklar faoliyatini avtomatlashtirish, shuningdek, banklarning asosiy faoliyat turi bilan bogʻliq boʻlmagan funksiyalarini bosqichma-bosqich bekor qilish orqali bank tizimining samaradorligini oshirish;
kredit portfeli sifati va tavakkalchiliklarni boshqarish sifatini yaxshilash, kreditlash hajmlari oʻsishining moʻtadil darajasiga amal qilish, muvozanatlashgan makroiqtisodiy siyosat yuritish, korporativ boshqaruvni takomillashtirish va xalqaro miqyosda amaliy tajribaga ega boʻlgan menejerlarni jalb qilish, moliyaviy tavakkalchiliklarni baholash uchun texnologik yechimlarni tatbiq etish orqali bank tizimining moliyaviy barqarorligini taʼminlash;
davlat ulushi mavjud boʻlgan tijorat banklarini kompleks transformatsiya qilish, bank ishining zamonaviy standartlarini, axborot texnologiyalarini va dasturiy mahsulotlarni joriy etish, banklardagi davlat aksiyalari paketini zarur tajriba va bilimga ega boʻlgan investorlarga tanlov savdolari asosida sotish, shuningdek, davlat ulushi mavjud boʻlgan tijorat banklari va korxonalarni bir vaqtning oʻzida isloh qilish orqali bank sektorida davlatning ulushini kamaytirish;
yetarli darajada xizmat koʻrsatilmayotgan va zaif qatlamlarda davlat ishtirokini koʻpaytirish va manzilli chora-tadbirlarni amalga oshirish, aholi va kichik biznes uchun masofaviy xizmatlarni keng joriy qilish, kamxarj xizmat koʻrsatish nuqtalari tarmogʻini rivojlantirish, shuningdek, respublikaning yagona moliya tizimidagi oʻzaro toʻldiruvchi qism sifatida nobank kredit tashkilotlarining shakllanishi va rivojlanishi uchun qulay shart-sharoitlar yaratish orqali moliyaviy xizmatlar ommabopligini va sifatini oshirish.
1. Bank tizimining samaradorligini oshirish
Bank tizimi samaradorligini oshirish tadbirkorlik subyektlari va aholining arzon va sifatli moliyaviy xizmatlarga oʻsib borayotgan ehtiyojlarini taʼminlash uchun iqtisodiy rivojlanishning eng muhim omili hisoblanadi.
Shu munosabat bilan, Strategiya doirasida quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish koʻzda tutilmoqda:
1) ilgʻor xalqaro tajriba va texnologiyalarni jalb qilish hisobiga bank xizmatlari koʻlamini kengaytirish va sifatini oshirish;
2) korporativ boshqaruvning ilgʻor standartlari va tajribasini joriy etish orqali banklarda boshqaruvni takomillashtirish, bank boshqaruvi organlari hisobdorligi va faoliyatining shaffofligini hamda ular tomonidan maʼlumotlarni lozim darajada oshkor etilishini taʼminlash;
3) banklar faoliyatini tijoratlashtirishni oshirish, bank tizimining moliyaviy barqarorligini taʼminlash, shuningdek, pul-kredit siyosati instrumentlarining samaradorligini oshirish uchun subsidiyalangan kredit berishdan voz kechish;
4) tijorat banklarining jamgʻarmalarni investitsiyalarga safarbar qilish hamda ularni moliyaviy va iqtisodiy nuqtai nazardan eng samarali sohalarni moliyalashtirishga yoʻnaltirishni taʼminlovchi moliyaviy vositachi sifatidagi rolini oshirish;
5) strategik xorijiy investorlarni jalb qilish va moliya tizimining xalqaro moliya bozorlariga bosqichma-bosqich integratsiyalashuvini taʼminlash uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish maqsadida bank faoliyatini izchil liberallashtirish va uni eng yaxshi xalqaro amaliyot bilan uygʻunlashtirish;
6) nobank kredit tashkilotlarini, shu jumladan ushbu segmentda raqobatni rivojlantirish, prudensial tartibga solishning tegishli normalarini rivojlantirish orqali, shuningdek, moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini yengillashtirish hisobiga rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish.
2. Bank tizimining moliyaviy barqarorligini taʼminlash
Bank sektorining moliyaviy barqarorligi va bardoshliligi rejalashtirilgan islohotlarni muvaffaqiyatli amalga oshirishning hamda biznes va aholining milliy bank tizimiga boʻlgan ishonchini mustahkamlashning asosiy sharti hisoblanadi.
Bank sektori moliyaviy barqarorligini oshirishning strategik maqsadlariga erishish uchun quyidagi tadbirlarni amalga oshirish koʻzda tutilmoqda:
1) kreditlashning oʻsish surʼatlari moʻtadilligini taʼminlash va kredit portfeli sifatini yaxshilash;
2) bank sektori nazoratini takomillashtirish va banklarda tavakkalchiliklarni boshqarishning zamonaviy tizimini tatbiq etish;
3) bank tizimi va iqtisodiyotning real sektoridagi davlat ulushi mavjud korxonalarni oʻzaro muvofiq ravishda isloh qilishni taʼminlash, banklar tomonidan davlat korxonalari va tashkilotlari faoliyatini transformatsiya qilishda tijorat asosida faol ishtirok etish, real sektor va moliya sektoridagi oʻzgarishlar uygʻun tarzda kechishini taʼminlash;
4) banklarning kapitaliga qoʻyiladigan minimal talablarni, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro iqtisodiy tashkilotlarga qoʻshilishi va respublika bank tizimining xalqaro moliya tizimiga integratsiyalashuvini hisobga olgan holda oshirish;
5) eng yaxshi xalqaro tajriba asosida depozitlarni himoyalash tizimini izchillik bilan rivojlantirish.
Koʻrsatib oʻtilgan chora-tadbirlar doirasida quyidagilar banklarning moliyaviy barqarorligini mustahkamlashga xizmat qiladi:
davlat ulushi mavjud korxonalarni boshqarish samaradorligini oshirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarning amalga oshirilishi, jumladan ular doirasida mazkur korxonalarni boshqarish, moliyaviy barqarorligini oshirish va xususiylashtirishning eng maqbul usullari ishlab chiqiladi;
davlat ulushi mavjud banklar aktivlari sifatining mustaqil baholashdan oʻtkazilishi va, shu jumladan harakatsiz kreditlarga amaliy koʻmaklashish orqali ularning kredit portfellari sifatini yaxshilash boʻyicha choralar koʻrilishi;
kredit byurolari faoliyati, shu jumladan ularning maʼlumotlar bazalarini uy-joy kommunal xoʻjalik kompleksi, soliq va pensiya tizimlarining axborot tizimlari bilan integratsiyalash orqali rivojlantirilishi;
bank ishini yuritish, shu jumladan korporativ boshqaruv va mijozlarga xizmat koʻrsatishda ilgʻor xalqaro standartlarni joriy etish tamoyillari asosida moliya sektorining xalqaro integratsiyalashuvi;
nizolarni suddan tashqari hal qilish tartib-taomillari, toʻlovga qobiliyatsizlik, majburiy ijro sohalaridagi qonunchilikni va qarzdorlarning insofsiz harakatlaridan banklarni huquqiy himoya qilishning boshqa choralarini takomillashtirish.
3. Bank sektorida davlat ulushini kamaytirish
Tijorat banklarini xususiylashtirish bank tizimini isloh qilishning muhim omili hisoblanadi.
Mazkur vazifani bajarish maqsadida quyidagilar koʻzda tutilmoqda:
1) kredit tashkilotlarini ularga xos boʻlmagan funksiyalarni bajarishdan, shuningdek, ortiqcha yuklamalardan ozod qilish orqali maʼmuriy yukni izchillik bilan bartaraf etish;
2) zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish, tijorat banklarining biznes jarayonlarini avtomatlashtirish va masofaviy bank xizmatlari turlarini kengaytirish uchun zarur shart-sharoitlar yaratish;
3) bank ishida yetarli darajada tajriba, bilim va obroʻga ega boʻlgan strategik investorlarni jalb qilgan holda, qator tijorat banklarida davlat ulushini kamaytirish;
4) bank tizimini isloh qilish davrida aholining moliyaviy xizmatlarga boʻlgan talabini qondirish, investitsiya loyihalarini qoʻllab-quvvatlash mexanizmi (“loyihalar fabrikasi”)ni joriy qilish, bank xizmatlarining hududiy qamrovini taʼminlash maqsadida bir qancha banklardagi davlat ulushini oʻrta muddatli istiqbolda saqlab qolish;
5) nazorat yuklarini, shu jumladan banklarning regulator va davlat organlari bilan axborot almashinuvini takomillashtirish hamda hisobotlarni shakllantirish jarayonlarini soddalashtirish va avtomatlashtirish orqali ularni taqdim etish bilan bogʻliq boʻlgan yuklarni kamaytirish.
Yirik banklarni xususiylashtirishda asosiy yondashuv ikki bosqichni, shu jumladan 2020-2021-yillarda institutsional oʻzgarishlarni va undan keyingi davrda davlat ulushini strategik investorlarga toʻliq sotishni nazarda tutadi.
Birinchi bosqich davomida banklarni institutsional oʻzgartirish xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikni hamda banklarning moliyaviy holatini chuqur tahlil qilish, mavjud muammolarni aniqlash va tegishli transformatsiya strategiyasini ishlab chiqish uchun xalqaro konsalting kompaniyalarini jalb qilishni nazarda tutadi.
Xalqaro moliya institutlari bilan keng qamrovli hamkorlik korporativ boshqaruv, biznes-strategiya va operatsiyalarga zamonaviy yechimlarni joriy etishga asoslanadi. Bundan tashqari, ularning ishtiroki potensial strategik investorlar uchun ijobiy belgi hisoblanadi.
Davlat ulushiga ega boʻlgan banklarni korporativ transformatsiya qilish jarayoni toʻrtta ustuvor yoʻnalish boʻyicha amalga oshiriladi:
1. Korporativ boshqaruvni takomillashtirish:
bank kuzatuv kengashlariga bank sohasida xalqaro tajribaga ega boʻlgan mustaqil aʼzolarni kiritgan holda, ularning tarkibini yangilash, tijorat banklari boshqaruv organlari oʻrtasida vakolat va majburiyatlarni aniq taqsimlash;
samarali nazorat uchun kuzatuv kengashlari huzurida maxsus qoʻmitalarni tashkil etish;
zamonaviy xalqaro tajriba asosida bank boshqaruvining tashkiliy tuzilmasini qayta koʻrib chiqish, ijro organlari faoliyati sifatini baholash uchun “samaradorlikning eng muhim koʻrsatkichlari”ni belgilash amaliyotini joriy qilish;
moliyaviy hisobotlarning xalqaro standartlariga oʻtish, minoritar aksiyadorlar, mijozlar va boshqa manfaatdor tomonlarga maʼlumotlarning yetarli darajada oshkor etilishini taʼminlash;
2. Bank xizmatlari sifatini oshirish va koʻlamini kengaytirish:
biznes jarayonlarni maqbullashtirish va boshqaruv sifatining xalqaro standartlarini joriy qilish;
tavakkalchiliklarni boshqarish tizimini takomillashtirish orqali kreditlar ajratish jarayonlarini soddalashtirish;
mijozlarga keng koʻlamli xizmatlarni (moliyaviy maslahat, investitsion banking, faktoring, loyihaviy moliyalashtirish, lizing va boshqalar) taklif etish;
3. Zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy qilish:
masofaviy bank xizmatlari, shu jumladan kontaktsiz toʻlovlar soni va qamrovini kengaytirish;
avtomatlashtirilgan skoring tizimi, raqamli identifikatsiyalash va kredit konveyeridan keng foydalanish;
bank maʼlumotlari va tizimlarining axborot xavfsizligini kuchaytirish;
bank sohasidagi yangi konsepsiya va texnologiyalarni joriy qilish (fintex, marketpleys, raqamli bank);
4. Kadrlar salohiyatini oshirish:
kadrlarni boshqarishning korporativ strategiyasini takomillashtirish;
bank kadrlarini uzluksiz oʻqitish tizimini joriy qilish;
har bir xodimning faoliyati natijalarini baholash asosida mehnatga haq toʻlashning zamonaviy tizimlariga oʻtish (KPI, bonus).
Bank tizimidagi kadrlar salohiyatini oshirishda Bank-moliya akademiyasi faoliyatini yangicha tashkil etishga alohida eʼtibor qaratiladi. Bunda, yetakchi xorijiy banklar va konsultantlar bilan hamkorlik qilish asosida uzluksiz taʼlim tizimini tashkil etish, nazariya va amaliyot oʻrtasidagi uzviy aloqani taʼminlash nazarda tutiladi.
Ikkinchi bosqich — davlat ulushini xususiylashtirish banklarning transformatsiyasi muvaffaqiyatli yakunlanganidan soʻng amalga oshiriladi va zarur tajriba, bilim va obroʻga ega boʻlgan strategik investorlarga bank aksiyalarini sotishni nazarda tutadi.
Yuqoridagilarni inobatga olgan holda, mazkur Strategiya doirasida quyidagi banklarni transformatsiya qilish va xususiylashtirish koʻzda tutilmoqda:
1) “Ipoteka-bank” ATIB va “Oʻzsanoatqurilishbank” ATBni Xalqaro moliya korporatsiyasining koʻmagida;
2) “Aloqabank” ATBni Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki hamda Osiyo taraqqiyot bankining koʻmagida;
3) “Asaka” ATBni Yevropa tiklanish va taraqqiyot bankining koʻmagida;
4) “Qishloq qurilish bank” ATB va “Turon bank” ATBni xalqaro moliya institutlari va konsalting tashkilotlarini jalb qilish orqali ularni qoʻshib yuborish masalasini koʻrib chiqqan holda.
Mazkur Strategiyani amalga oshirish doirasida AT “Xalq banki” va “Asia Alliance Bank” ATBdagi davlat aksiyalari paketini xorijiy strategik investorlarga sotish koʻzda tutilgan.
Bundan tashqari, AT Xalq bankini xususiylashtirishga tayyorlash jarayonida jamgʻarib boriladigan pensiya tizimini bankdan ajratib olish koʻzda tutilmoqda.
Bank tizimini isloh qilish davrida barcha aholi qatlamlarining moliyaviy xizmatlarga boʻlgan talabini qondirish, bank xizmatlarining hududiy qamrovini taʼminlash maqsadida davlat ishtiroki ustuvor ravishda uchta bankda — “Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki” AJ (keyingi oʻrinlarda – Oʻzmilliybank), “Agrobank” ATB va “Mikrokreditbank” ATBda saqlab qolinadi.
Oʻzmilliybank faoliyati ustuvor ravishda strategik korxonalar va investitsiya loyihalariga bozor shartlarida bank xizmatlarini koʻrsatish, shuningdek, keng qamrovli bank mahsulotlarini taqdim etishga qaratilgan tizimli ahamiyatga molik bank sifatida belgilanadi.
Bundan tashqari Oʻzmilliybank xalqaro tajribani inobatga olgan holda, investitsiya loyihalarini ishlab chiqish, koʻrib chiqish, moliyalashtirish va amalga oshirishni qoʻllab-quvvatlashning yagona mexanizmini (“loyihalar fabrikasi”) joriy etish bilan shugʻullanadi.
“Agrobank” ATB va “Mikrokreditbank” ATBning hududlardagi tarmogʻi afzalligini inobatga olgan holda, ularning faoliyati kichik va oʻrta biznesni, qishloq xoʻjaligidagi ishlab chiqaruvchilarni davlat tomonidan kredit orqali qoʻllab-quvvatlashga, hududlarda, shu jumladan moliyaviy xizmatlar koʻrsatish qiyin boʻlgan olis tumanlarda jismoniy shaxslarga xizmat koʻrsatish va kichik tadbirkorlik subyektlarini moliyaviy qoʻllab-quvvatlashga yoʻnaltiriladi.
Bunda, mazkur banklarda quyidagilarni amalga oshirish nazarda tutilmoqda:
professional kuzatuv kengashlarini shakllantirish, ularga malakali mutaxassislarni jalb qilish;
operatsiyalar va biznes natijalarning samaradorligini kompleks monitoringi tizimini joriy qilish;
tashqi auditorlar va davlat nazorat organlari bilan oʻzaro tizimli hamkorlikni taʼminlash.
Davlat ulushi mavjud boʻlgan ayrim banklarning faoliyatini diagnostika qilish va moliyaviy ahvolini baholash asosida, meʼyoriy talablaridan hamda iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiqligidan kelib chiqqan holda qonun hujjatlariga muvofiq ularni qayta tashkil etish masalasi koʻrib chiqiladi.
4. Moliyaviy xizmatlarning ommabopligi va sifatini oshirish
Moliyaviy xizmatlarning ommabopligini oshirish aholi va tadbirkorlik subyektlari, shu jumladan, yetarli darajada xizmat koʻrsatilmayotgan segmentlar (kam daromadli jismoniy shaxslar, qishloq aholisi, mikrofirma va kichik korxonalar) uchun bankning bazaviy xizmatlaridan (depozit, kredit va toʻlov xizmatlari) foydalanish imkoniyatini kengaytirishni nazarda tutadi.
Moliyaviy xizmatlar ommabopligini oshirish maqsadida quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish nazarda tutilmoqda:
1) Jahon banki koʻmagi bilan moliyaviy ommaboplikni oshirishning aniq va muvofiqlashtirilgan yoʻnalishlarini belgilovchi Moliyaviy ommaboplikni oshirishning milliy strategiyasini ishlab chiqish va uni amalga oshirish;
2) subsidiyalanadigan kredit dasturlarini yetarlicha xizmat koʻrsatilmayotgan va zaif qatlamlarga yoʻnaltirish hamda subsidiyalarni vaqt boʻyicha cheklash maqsadida davlatning ishtirokini yetarli darajada xizmat koʻrsatilmayotgan segmentlarda jamlash;
3) mavjud boʻshliqlarni toʻldirish maqsadida yaxlit va iqtisodiy samarador moliyaviy vositachilik va mahsulotlar tizimini, jumladan ushbu qatlamlar uchun maqsadli yechimlarni ishlab chiqish imkoniyatiga ega mikromoliya tashkilotlari, lizing, faktoring va moliyaviy texnologik (fintex) kompaniyalar, elektron pul operatorlari, ixtisoslashtirilgan kredit-vositachilarini rivojlantirish.
Banklarning hududlardagi ishtiroki bazaviy bank xizmatlari toʻplamini koʻrsatuvchi va koʻp sonli boshqaruv xodimlarini talab qilmaydigan ixcham “bank xizmatlari ofislari” tarmogʻini barcha hududlarda kengaytirgan holda mavjud filiallar tarmogʻini maqbullashtirish, shuningdek, “mobil banking” xizmatlarini keng joriy qilish hisobiga taʼminlanadi.
Moliyaviy xizmatlar ommabopligini oshirish uchun quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish nazarda tutilmoqda:
ayrim banklar kapitalida davlat ulushi mavjudligidan qatʼi nazar banklar faoliyatini amalga oshirish uchun teng sharoitlar yaratish orqali bank sektorida raqobat muhitini taʼminlash;
banklarning yangi, shu jumladan “raqamli banking” tamoyillariga asoslangan biznes-modellarini joriy qilish;
bank xizmatlari koʻrsatishning xalqaro sifat standartlarini qoʻllash;
banklarning operatsion va kapital xarajatlarini optimallashtirish;
birinchi navbatda, yuridik va jismoniy shaxslarning milliy valyutadagi depozitlarini yanada oshirish, shuningdek, banklarning xalqaro kapital bozorlariga chiqishi hisobiga bank tizimiga qoʻshimcha resurslarni jalb qilish;
kichik va oʻrta biznes subyektlariga koʻrsatilayotgan xizmatlarning koʻlami va sifatini, shu jumladan tadbirkorlik subyektlariga axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda xizmat koʻrsatish orqali oshirish;
ipoteka bozorida aholining oshib borayotgan ehtiyojlarini qanoatlantiruvchi tegishli bank va nobank mahsulotlar turini kengaytirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish orqali shahar va qishloq joylarida ipotekani kreditlashni rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar qabul qilish.
IV. Xalqaro reytinglarda Oʻzbekiston bank tizimining mavqeyini oshirish
Iqtisodiy faoliyatning asosiy oʻrinlaridan birini egallar ekan, bank tizimining rivojlanish va samaradorlik darajasi koʻrsatkichlari, qoida tariqasida, turli xalqaro reytinglarga kiritiladi va ularning asosiylaridan biri Jahon bankining “Biznes yuritish” reytingi hisoblanadi.
Kreditlar ommabopligini va mazkur reytingda Oʻzbekistonning mavqeyini oshirish maqsadida 2019-2020-yillarda 4 ta qonun va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2 ta qarori qabul qilindi. Ularga muvofiq:
kreditorlarning huquqiy himoyasini kuchaytirish uchun garov mulkiga qoʻyilgan talablar xalqaro amaliyotga muvofiqlashtirildi;
garov reyestriga yozuv kiritilgan sana undiruv navbatini va kreditorning boshqa kreditorlar va uchinchi shaxslarga nisbatan ustuvor huquqini aniqlash uchun asos hisoblanadi;
undiruvni mol-mulkka (mulkiy huquqqa) qaratishning yagona tartibi belgilandi;
garovni belgilash va undiruvni unga qaratish tartib-taomillari soddalashtirildi;
qarzdor va kreditorga toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqishning har qanday bosqichida kelishuv bitimi tuzish huquqi berildi;
bir turdagi kreditorlar tushunchasi kiritildi.
Qayd etilgan choralar milliy qonunchilikni xalqaro amaliyotga muvofiqlashtirishga, ularni qoʻllash amaliyotini takomillashtirish esa mamlakat reytingini oshirishga xizmat qiladi.
Shu bilan birga, Jahon banki reytingida mazkur Strategiyaning maqsadli koʻrsatkichlariga erishish uchun quyidagilar koʻzda tutilmoqda:
1. Kredit axboroti manbalarini kengaytirish va koʻchmas mulk obyekti toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni kredit reyestrida aks ettirishning yangi mexanizm va vositalarini joriy etish.
2. Qonun hujjatlariga qarz oluvchining qarzini majburiy undirish jarayonida kreditorlarning garov bilan taʼminlangan huquqlarini himoya qilishni takomillashtirishni nazarda tutuvchi oʻzgartirishlar kiritish.
3. Personallashtirish agentligi, Soliq qoʻmitasi, Kadastr agentligi, Majburiy ijro byurosi, Adliya vazirligi, shuningdek, kommunal xizmatlar tashkilotlari, sugʻurta kompaniyalari va boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlarning maʼlumotlar bazasi bilan integratsiyalashgan holda qarz oluvchilarning skoring tizimini yanada takomillashtirish.
V. Nobank moliya institutlarini rivojlantirish
1. Tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash davlat jamgʻarmasi
Bank sektorining tijoratlashuvini oshirish, unga xususiy kapitalni jalb qilish va mazkur sektorni bosqichma-bosqich xususiylashtirish boʻyicha vazifalarni amalga oshirish asnosida Tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash davlat jamgʻarmasi (keyingi oʻrinlarda — Jamgʻarma) faoliyatini takomillashtirish masalasi dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Hozirgi vaqtda Jamgʻarmaning faoliyati foiz stavkalarini qoplash va kreditlar boʻyicha kafilliklar berish orqali moliyaviy qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan.
Bank sektorini isloh qilish Jamgʻarma faoliyatini takomillashtirish zaruriyatini kuchaytiradi. Xususan, qarz oluvchining garovga qoʻyilgan mol-mulki bilan bir qatorda kafolatlar boʻyicha undirishni koʻzda tutuvchi mahsulotlarni joriy etish boʻyicha ishlar olib boriladi. Bundan tashqari, Jamgʻarma faoliyatining barqarorligini oshirish, shuningdek, kafilliklar boʻyicha tabaqalashtirilgan komissiyalarga bosqichma-bosqich oʻtish uchun moliyaviy model ishlab chiqiladi.
Jamgʻarmaning korporativ boshqaruvi uning kuzatuv kengashida mustaqil aʼzolar, shu jumladan xususiy sektor va/yoki ilmiy doira mutaxassislarining ishtiroki hisobiga kuchaytiriladi.
Jamgʻarmaning moliyaviy hisobotlari auditorlik tekshiruvidan oʻtadi, shaffoflik va hisobdorlikni oshirish maqsadida budjet ijrosi toʻgʻrisidagi hisobotlar eʼlon qilinadi.
Tavakkalchiliklarni monitoring qilish va boshqarish sohasida Jamgʻarmaning salohiyati kuchaytiriladi, shuningdek, banklar tomonidan kredit ajratish jarayonining maqbulligi va toʻgʻriligini baholash metodologiyasi ishlab chiqiladi.
Jamgʻarmaning tavakkalchiliklarni boshqarish tizimi takomillashtirilishi bilan portfelni kafolatlash va unda kutilayotgan yoʻqotishlar asosida turli vositachilik toʻlovlarini undirish mahsulotlari joriy etiladi.
Jamgʻarma operatsiyalari hajmining yanada kengayishi va bank sektori barqarorligi uchun uning tizimli ahamiyati ortishini hisobga olgan holda, uning faoliyatini samarali prudensial nazorat qilish mexanizmi ishlab chiqiladi.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Tiklanish va taraqqiyot jamgʻarmasi
Oʻzbekiston Respublikasi Tiklanish va taraqqiyot jamgʻarmasi (keyingi oʻrinlarda — OʻTTJ) respublika moliya tizimida muhim oʻrin egallaydi. 2019-yilda investitsiya loyihalari va dasturlari doirasida OʻTTJga banklar tomonidan qayta moliyalashtiriladigan kreditlarni toʻgʻridan-toʻgʻri berish bilan, bank tizimi orqali uning resurslarini ajratishni cheklash choralari koʻrildi.
Shu munosabat bilan, zarur hollarda, xalqaro moliya institutlari ekspertlari va xorijiy konsultantlarni jalb etgan holda OʻTTJ faoliyati samaradorligini oshirish maqsadida uni yanada isloh qilish boʻyicha chora-tadbirlar davom ettiriladi.
3. Nobank kredit tashkilotlari
Moliyaviy ommaboplikni oshirish bank sektorini isloh qilish boʻyicha rejalarni muvaffaqiyatli amalga oshirishni taʼminlovchi omil ekanligini hisobga olib, mazkur Strategiya nobank kredit tashkilotlarini (NKT) rivojlantirish boʻyicha tashabbuslarni shakllantirishni ham koʻzda tutadi.
Banklarning ustun mavqeyiga qaramay, ular aholining muayyan qatlamlarini qamrab olmaydi, xususiylashtirish jarayonida va xususiylashtirishdan keyin esa ularning faoliyati yuqori daromadli yirik korxonalar va jismoniy shaxslarga yanada koʻproq qaratilishi mumkin. Bu esa NKT faoliyatini kichik biznes va kam daromadli aholiga xizmat koʻrsatishga qaratgan holda, ularni rivojlantirish zarurligini taqozo etadi.
Shu munosabat bilan, moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishda NKTning rolini oshirish uchun oʻrta muddatli istiqbolda Markaziy bank va boshqa vakolatli organlarning saʼy-harakatlari quyidagilarni nazarda tutadi:
NKTning barqaror rivojlanishini ragʻbatlantirish uchun litsenziyalash tartib-taomillarini soddalashtirish, tavakkalchilik sohalarini mutanosib ravishda tartibga solish va tegishli infratuzilmadan foydalanish imkoniyatini taʼminlash orqali teng sharoitlarni yaratish yoʻli bilan tomonlarning ishtirok etish imkoniyatini yengillashtirishga qaratilgan qulay normativ-huquqiy bazani taʼminlash;
nobank moliya xizmatlariga oid mahsulot takliflari, shakl va turlarini, shu jumladan moliya texnologiyalari sohasida yangi yechimlarni kengaytirish;
tavakkalchilikka yoʻnaltirilgan nazoratni qoʻllash, buxgalteriya hisobi qoidalari va talablariga rioya etilishi nuqtai nazaridan lozim darajada tartibga solish, shuningdek, kredit byurolari bilan oʻzaro hamkorlikni taʼminlash hisobiga prudensial tartibga solishning sifati va qulayligini oshirish;
moliyaviy xizmatlar isteʼmolchilarining huquqlariga rioya etilishi, shu jumladan “masʼuliyatli kreditlash”, xizmatlar qiymati toʻgʻrisida maʼlumotlarning lozim darajada oshkor etilishi, isteʼmolchilar shikoyatlarini koʻrib chiqish mexanizmlarining tartibga solinishi nuqtai nazaridan NKTni tartibga solish;
NKTning toʻlovga qobiliyatsizlik tartib-tamoillarini kreditorlarning yoʻqotishlarini kamaytirish maqsadida tartibga solish.
VI. Markaziy bank va prudensial nazoratning roli
Kreditlashning yuqori oʻsish surʼatlari saqlanib qolayotgan sharoitda, shuningdek, bank tizimini isloh qilish va xususiylashtirishga tayyorlashda Markaziy bankning bank tizimi regulatori sifatidagi rolini oshirish orqali lozim darajadagi prudensial nazoratning boʻlishi moliya tizimi barqarorligini taʼminlashning muhim sharti hisoblanadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan Jahon banki bilan birgalikda banklar faoliyatini prudensial nazorat qilish mexanizmlari va tartib-taomillarining Bazel qoʻmitasi “Banklarni samarali nazorat qilishning asosiy tamoyillari”ga muvofiqligi baholandi.
Baholash natijalaridan kelib chiqib, Markaziy bank tomonidan banklarni tartibga solish va nazorat qilishni takomillashtirish boʻyicha quyidagilarni nazarda tutuvchi chora-tadbirlarni amalga oshiriladi:
davlat ustunlik qilayotgan bank sektoridan xususiy investorlarning roli sezilarli boʻlgan sektorga bir tekis oʻtishni taʼminlash, shuningdek, banklarga nisbatan xalqaro eʼtirof etilgan minimal standartlar va talablarni belgilash uchun normativ va nazorat bazasini qayta koʻrib chiqish, uni Oʻzbekiston Respublikasining “ Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida ”gi va “ Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida ”gi qonunlariga muvofiq nazorat siklining butun spektri boʻyicha isloh qilish;
sektorning barqarorligi va yaxlitligini saqlab qolish uchun aniq, uzoq muddatli, real strategik tashabbuslar va hayotiy biznes rejalarga ega boʻlgan barqaror ishtirokchilarning bozorga kirishini taʼminlash maqsadida banklarni litsenziyalash qoidalarini qayta koʻrib chiqish;
normativ-huquqiy hujjatlarni Bank nazorati boʻyicha Bazel qoʻmitasining tavsiyalarini hisobga olgan holda ishlab chiqish va tasdiqlash;
tizimli ahamiyatga molik banklar uchun kapital buferlarini joriy qilish orqali kredit portfelining haddan ziyod oʻsib ketishini jilovlash;
banklarning shaffofligiga va banklar tomonidan muntazam ravishda chop etiladigan axborotlarga qoʻyilgan talablarni ishlab chiqish;
nazorat faoliyatiga jalb etilgan xodimlarning salohiyatini doimiy va tizimli ravishda oshirish;
muammolarni barvaqt, xatarlar amalda roʻy berishidan oldin bartaraf etish maqsadida, jumladan banklarning oʻzi tomonidan oldini oluvchi choralar koʻrilishini nazarda tutuvchi tezkor tuzatish harakatlarini (barvaqt javob qaytarish choralari) qoʻllash mexanizmini ishlab chiqish;
nazorat jarayonida va maʼlumotlar almashinuvini amalga oshirishda, shuningdek, hisobotlarni shakllantirishda axborot texnologiyalarining rolini kengaytirish,
banklarning asosiy faoliyat turiga xos boʻlmagan funksiyalarini hamda ularning bank faoliyati hisoblanmaydigan faoliyat bilan shugʻullanuvchi yuridik shaxslarning ustav fondlari (ustav kapitali)da ishtirokini bosqichma-bosqich qisqartirish;
konsolidatsiyalashgan nazoratning normativ bazasini ishlab chiqish (shu jumladan bank guruhlarini aniqlash, guruhlarni identifikatsiyalash, konsolidatsiyalashgan hisobot, konsolidatsiyalashgan asosda prudensial koeffitsiyentlar);
kapitalning yetarliligi va likvidlik koʻrsatkichi talablariga qatʼiy rioya etilishini, shu jumladan mavjud talablarni qayta koʻrib chiqish va ularni Bank nazorati boʻyicha Bazel qoʻmitasining standartlariga muvofiqlashtirish orqali taʼminlash;
korporativ boshqaruv, ichki nazorat va tavakkalchiliklarni boshqarish toʻgʻrisidagi nizomlarni banklar uchun korporativ boshqaruvning umumeʼtirof etilgan tamoyillari va boshqa ilgʻor tajribalarga muvofiqlashtirish maqsadida qayta koʻrib chiqish;
banklarda stress-testlarning ishonchli tizimiga qoʻyiladigan batafsil talablarni ishlab chiqish, uning natijalarini banklar kapitalining yetarlilik koʻrsatkichlarini va likvidliligini rejalashtirishda qoʻllash;
samarali nazorat olib borish uchun hisobotlarga oid keraksiz va eskirgan talablarni kamaytirish hamda hisobotlarni shakllantirish jarayonini avtomatlashtirish orqali hisobot tizimini takomillashtirish;
eng yuqori tavakkalchilikka ega — yirik, tizimli ahamiyatga molik banklar, yuqori yoki yomonlashayotgan tavakkalchilik-profiliga ega va/yoki biznes faoliyati jarayonida tavakkalchiliklarni boshqarish sifati past boʻlgan va yuqori darajadagi ichki tavakkalchiliklarga ega banklarga nisbatan nazoratga oid resurslarni ajratishni nazarda tutuvchi tavakkalchiliklarni boshqarishga asoslangan nazoratga (tavakkalchilikka yoʻnaltirilgan nazorat) oʻtish;
bank faoliyati uzluksizligi va moliyaviy barqarorlik kabi jamiyat manfaatlari himoyasini taʼminlash maqsadida banklarni tartibga solish va sanatsiyalash hamda omonatlarni sugʻurtalashga oid tegishli tizimni joriy qilish;
xalqaro amaliyotga muvofiq turli tavakkalchiliklarni (konsentratsiya va likvidlik xavfi, kredit, operatsion, valyuta tavakkalchiligi va boshqalar) boshqarish boʻyicha qoʻllanmalarni ishlab chiqish.
VII. Moliya vazirligining roli va asosiy vazifalari
Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligiga tijorat banklarida davlat ulushi boʻyicha aksiyador vazifasini yuklagan holda davlat ulushi boʻlgan tijorat banklarini transformatsiya qilish va ularga zamonaviy boshqaruv usullarini joriy etish hamda quyidagi vazifalarni bajarish boʻyicha masʼuliyat yuklatilgan:
tijorat banklarining rivojlanish strategiyasida belgilangan maqsadli vazifalar va moʻljallarning bajarilishini baholash va nazorat qilish, shu jumladan hukumat qarorlariga muvofiq banklarni kapitallashtirishga yoʻnaltirilgan mablagʻlardan foydalanish samaradorligini baholash;
tijorat banklarining kuzatuv kengashlarini kuchaytirish uchun xalqaro konsultantlarni maslahatchi sifatida jalb qilish, shuningdek, tijorat banklarining xalqaro moliya institutlari va konsalting kompaniyalari bilan islohotlarni amalga oshirish va xususiylashtirishga tayyorgarlik doirasidagi oʻzaro hamkorligini muvofiqlashtirish;
moliyaviy samaradorlikka, investitsiya va kredit portfeli sifatiga, shuningdek, depozitlarni jalb qilish sohasidagi faolligiga toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻliq boʻlgan ijro etuvchi (boshqaruv) organlarining samaradorligi mezonlarni ishlab chiqish va oʻrnatish.
Moliya vazirligi davlat ulushiga ega boʻlgan banklarni transformatsiya qilish yuzasidan oʻziga taqdim etilgan vakolatlar doirasida quyidagilarni taʼminlaydi:
mazkur Strategiyaning maqsad va vazifalariga muvofiq davlat ulushiga ega boʻlgan banklarni oʻz vaqtida va sifatli transformatsiya qilish hamda ularni xususiylashtirish boʻyicha chora-tadbirlarni izchil amalga oshirish;
banklar ijro etuvchi (boshqaruv) organlari va kuzatuv kengashlari tarkibini, shu jumladan mustaqil aʼzolar bilan kuchaytirish, korporativ boshqaruv standartlariga qoʻyiladigan talablarni oshirish, moliyaviy samaradorlik va tavakkalchiliklarni boshqarish sifati mezonlarini belgilash;
banklarni isloh qilish va xususiylashtirishga qadar tayyorlash jarayonlariga jalb qilish uchun xalqaro moliya institutlari va konsalting kompaniyalari bilan oʻzaro hamkorlik qilish.
Quyidagilar Strategiyani amalga oshirish doirasida Moliya vazirligi tomonidan bajarilishi lozim boʻlgan vazifalar hisoblanadi:
tegishli banklar tomonidan mazkur Strategiya qoidalariga muvofiq ravishda hamda xalqaro moliya institutlari va konsalting kompaniyalari bilan oʻzaro hamkorlikda transformatsiya rejalarini ishlab chiqilishini muvofiqlashtirib borish;
Jamgʻarib boriladigan pensiya tizimi mablagʻlarini samarali boshqarish va foydalanishni taʼminlash;
banklarning transformatsiya jarayonini hamda bazaviy tarmoqlar va davlat ishtirokidagi korxonalarda tarkibiy oʻzgartirishlar kiritishni uzviy amalga oshirish va muvofiqlashtirish choralarini koʻrish.
VIII. Strategiyaning maqsadli koʻrsatkichlari va uni roʻyobga chiqarish ustidan monitoring
Bank sektorini isloh qilish boʻyicha belgilangan maqsadlarga oʻz vaqtida erishilishini va qilingan saʼy-harakatlar muvaffaqiyatini baholash maqsadida mazkur Strategiya quyidagi maqsadli koʻrsatkichlarni oʻz ichiga oladi:
1) bank tizimi aktivlarining jami hajmida davlat ulushi boʻlmagan banklar aktivlari hissasini joriy 15 foizdan 2025-yilga kelib 60 foizgacha oshirish;
2) banklar majburiyatlarining umumiy hajmida xususiy sektor oldidagi majburiyatlar hissasini joriy 28 foizdan 2025-yil yakuniga 70 foizgacha oshirish;
3) 2025-yilga kelib davlat ulushi mavjud kamida uchta bank kapitaliga zarur tajriba, bilim va obroʻga ega boʻlgan kamida uchta strategik xorijiy investorlarni jalb qilish;
4) umumiy kreditlash hajmida nobank kredit tashkilotlari hissasini joriy 0,35 foizdan 2025-yilga kelib 4 foizgacha oshirish.
Strategiyaning amalga oshirilishi ustidan tizimli monitoring olib borish, umumiy muvofiqlashtirish, bank tizimini isloh qilishga toʻsqinlik qiluvchi muammoli masalalarni tezkor koʻrib chiqish va hal etish Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Markaziy banki tomonidan amalga oshiriladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi PF-5992-son Farmoniga 2-ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi bank tizimini isloh qilish boʻyicha 2020 — 2025-yillarga moʻljallangan
T/r Chora-tadbirlar Amalga oshirish mexanizmi Amalga oshirish shakli Ijro muddati Ijro uchun masʼullar I. Bank sektorini restrukturizatsiya qilish 1. “Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki” AJ faoliyatini transformatsiya qilish. 1. Bankning kuzatuv kengashi tarkibiga mustaqil aʼzolarni kiritish. 2. Kadrlar siyosati va eng muhim samaradorlik koʻrsatkichlari (KPI) tizimini tasdiqlash. 3. Xalqaro auditorlik kompaniyalarini jalb qilgan holda mavjud holatni diagnostika qilish va aktivlar sifatini baholash (AQR). 4. Konsultantlarni jalb qilgan holda 2021 — 2023-yillarda bankni transformatsiya qilish dasturini tasdiqlash. Aksiyadorlar umumiy yigʻilishi qarori Kuzatuv kengashi qarori Diagnostika yakunlari boʻyicha hisobot Kuzatuv kengashi qarori 2020-yil avgust 2020-yil avgust 2020-yil dekabr 2020-yil dekabr Oʻzmilliybank (Mirsoatov), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev) 2. Oʻzmilliybankning investitsiya loyihalarini qoʻllab-quvvatlash boʻyicha tarkibiy tuzilmasi (“loyihalar fabrikasi”) ni tashkil etish . 1. Xorijiy konsultantlarni jalb qilgan holda “loyihalar fabrikasi” konsepsiyasi va biznes rejasini ishlab chiqish. 2. “Loyihalar fabrikasi” faoliyatini tashkil etish. “Loyihalar fabrikasi” konsepsiyasi Chora-tadbirlar kompleksi 2020-yil oktabr 2020-yil dekabr Oʻzmilliybank (Mirsoatov) 3. “Agrobank” ATB va “Mikrokreditbank” ATB faoliyatini transformatsiya qilish. 1. Xalqaro auditorlik kompaniyalarini jalb qilgan holda joriy holatni diagnostika qilish va aktivlar sifatini baholash (AQR). 2. Xalqaro konsalting kompaniyalari ishtirokida transformatsiya va bank xizmatlari ommabopligini oshirish dasturlarini ishlab chiqish. 3. Banklarni transformatsiya qilish dasturlarini amalga oshirishga koʻmaklashish maqsadida bank sohasida xalqaro tajribaga ega yuqori malakali ekspertlarni banklar boshqaruvi organlariga jalb qilish. Diagnostika yakunlari boʻyicha hisobot Kuzatuv kengashi qarori Boshqaruv organlari qarori 2020-yil dekabr 2020-yil dekabr 2020-yil dekabr “Agrobank” ATB (Mamatqulov), “Mikrokreditbank” ATB (Butayev), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev) 4. Shaxsiy jamgʻarib boriladigan pensiya tizimi (SHJBPT) mablagʻlarini boshqarishni Moliya vazirligi tasarrufiga oʻtkazish. Quyidagilarni nazarda tutuvchi normativ-huquqiy hujjat loyihasini kiritish: SHJBPT mablagʻlarini boshqarishni Moliya vazirligiga oʻtkazish; SHJBPT mablagʻlarini yuqori likvidli va kam xatarli aktivlarga investitsiya qilish reglamentlarini joriy qilish . Normativ-huquqiy hujjat 2020-yil sentabr Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev), AT Xalq banki (Salomov) 5. “Poytaxt bank” AJ va “Oʻzagroeksportbank” ATBning davlat ulushini xususiylashtirish. 1. Banklar faoliyatini diagnostika qilish va moliyaviy holatini baholash 2. Tijorat banklaridagi aksiya paketlarini Davlat aktivlarini boshqarish agentligiga oʻtkazish. 3. Davlat ulushini xususiylashtirish Diagnostika natijalari boʻyicha xulosa Aksiya paketlarini Davlat aktivlarini boshqarish agentligiga oʻtkazish Oldi-sotdi shartnomalari 2020-yil iyun 2021-yil oktabr 2021-2022-yillar Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (Ortikov), OʻTTJ (Vafayev), Toshkent shahar hokimligi (Artikxodjayev), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev) Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (Ortikov). 6. Banklarni faoliyatiga xos boʻlmagan aktivlar va funksiyalardan bosqichma-bosqich ozod qilish . 1. Banklar tomonidan bajarilayotgan ularning faoliyatiga xos boʻlmagan funksiyalar (soliq agenti, XUJMSHga koʻmaklashish, qarzdorliklar hisobini yuritish va boshqalar)ni batafsil tahlil qilish. 2. Banklar faoliyatiga xos boʻlmagan funksiyalarni bosqichma-bosqich bekor qilish boʻyicha normativ hujjatni ishlab chiqish. 3. Davlat ishtirokida banklarning mol-mulklarini inventarizatsiya qilish va ular faoliyatiga xos boʻlmagan aktivlarni aniqlash hamda ularni sotish choralarini koʻrish. Tahliliy materiallar Normativ-huquqiy hujjat Banklar kuzatuv kengashlari qarorlari 2020-yil iyul 2020-yil sentabr qabul qilinishiga qarab Markaziy bank (Zaxidov), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev), Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (Bekenov) 7. Moliyaviy xizmatlar ommabopligini oshirish milliy strategiyasini ishlab chiqish. 1. Jahon banki bilan hamkorlikda loyihaoldi oʻrganishni oʻtkazish. 2. Moliyaviy xizmatlar ommabopliginioshirish milliy strategiyasi loyihasini mutaxassislar, ilmiy xodimlar va ekspertlar hamjamiyati bilan muhokama qilish. 3. Qayta ishlangan Strategiya loyihasini tasdiqlash uchun kiritish. Jahon banki missiyasi hisoboti Strategiya loyihasi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qarori loyihasi 2020-yil iyun 2020-yil iyun — avgust 2020-yil sentabr Markaziy bank (Zaxidov), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev) 8. 2025-yilga qadar banklar ustav kapitalining eng kam miqdorini 500 mlrd soʻmgacha bosqichma-bosqich oshirish. “Oʻzbekiston Respublikasining “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni loyihasini banklar ustav kapitalining eng kam miqdorini oshirish reja-jadvalini belgilagan holda ishlab chiqish. Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni loyihasi 2022-yil oktabr Markaziy bank (Nurmuratov) II. Banklardagi davlat ulushini sotish va banklarning korporativ boshqaruv tizimini takomillashtirish 9. “Ipoteka bank” ATIBni transformatsiya qilish va undagi davlat ulushini sotish. 1. Xalqaro moliya korporatsiyasi bilan kredit liniyalarini jalb qilish va bankni transformatsiya qilish shartlari boʻyicha kelishuvni imzolash. 2. Bankni uzoq muddatli rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash. 3. Kuzatuv kengashining mustaqil aʼzolar ishtirokidagi yangi tarkibini shakllantirish. 4. XMK ishtirokida tayyorgarlik ishlarini amalga oshirish, potensial investorlarni aniqlash. 5. Davlat ulushini xususiylashtirish. Kredit shartnomasi Aksiyadorlar umumiy yigʻilishi qarori Aksiyadorlar umumiy yigʻilishi qarori Chora-tadbirlar kompleksi Oldi-sotdi shartnomasi 2020-yil may-iyun 2020-yil iyul-avgust 2020-yil iyun — avgust 2021-2022-yillar 2022-yil “Ipoteka-bank” ATIB (Atabayev), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev), Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (Bekenov), OʻTTJ (Vafayev) 10. “Asaka” ATBni transformatsiya qilish va undagi davlat ulushini sotish. 1. Xalqaro auditorlik kompaniyasi tomonidan bankni baholashni (due diligence) amalga oshirish. 2. “Asaka” ATB va Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (YETTB) oʻrtasida bankni kelgusida xususiylashtirishni qoʻllab-quvvatlashni nazarda tutuvchi institutsional transformatsiya qilish boʻyicha kelishuvni imzolash. 3. Bankni transformatsiya qilish dasturi (“yoʻl xaritasi”)ni ishlab chiqish. 4. Transformatsiya dasturini amalga oshirish va bankni xususiylashtirish rejasini tayyorlash. 5. Davlat ulushini xususiylashtirish . Auditorlik kompaniyasi xulosasi YETTB bilan kelishuv Kuzatuv kengashi qarori Chora-tadbirlar kompleksi Oldi-sotdi shartnomasi 2020-yil iyun 2020-yil sentabr 2020-yil sentabr — dekabr 2021-2022-yillar 2025-yil “Asaka” ATB (Saydullayev), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev), Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (Bekenov), OʻTTJ (Vafayev) 11. “Oʻzsanoatqurilishbank” ATBni transformatsiya qilish va undagi davlat ulushini sotish. 1. XMK va YETTB ishtirokida bankni transformatsiya qilish va xususiylashtirishdan oldingi tayyorgarlik boʻyicha “yoʻl xaritasi”ni ishlab chiqish va tasdiqlash. 2 . XMK va YETTB bilan hamkorlikda bankni transformatsiya qilish jarayonini amalga oshirish va bankni xususiylashtirishga tayyorlash. 3. Davlat ulushini xususiylashtirish . Kuzatuv kengashi qarori XMK va YETTB bilan kelishuv Oldi-sotdi shartnomasi 2020-yil noyabr 2020 — 2022-yillar 2022 — 2025-yillar “Oʻzsanoatqurilishbank” ATB (Anaklichev), Strategik islohotlar agentligi (Vafayev), Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (Bekenov), OʻTTJ (Vafayev) 12. “Aloqabank” ATBni transformatsiya qilish va undagi davlat ulushini sotish. 1. YETTB maslahat xizmati uchun xarajatlarni taqsimlash toʻgʻrisidagi kelishuv doirasida “Aloqabank” ATBning joriy holati, faoliyati, jarayonlar va tartib-taomillarni tahlil qilish. 2 . YETTB va OTB bilan birgalikda bankni transformatsiya qilish va xususiylashtirishdan oldingi tayyorlash boʻyicha chora-tadbirlar rejasi (“yoʻl xaritasi”)ni ishlab chiqish. 3. “Yoʻl xaritasi”ga muvofiq “Aloqabank” ATBni transformatsiya qilish va xususiylashtirishdan oldingi tayyorlash boʻyicha chora-tadbirlar rejasini amalga oshirish. 4. Davlat ulushini xususiylashtirish. Auditorlik kompaniyasi bilan shartnoma tuzish Chora-tadbirlar rejasini tayyorlash (“yoʻl xaritasi”) Chora-tadbirlar kompleksi Oldi-sotdi shartnomasi 2020-yil may — avgust 2020-yil sentabr — dekabr 2021-2022-yillar davomida 2022-2025-yillar “Aloqa bank” ATB (Irisbekova), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev), Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (Bekenov), OʻTTJ (Vafayev) 15. “Turonbank” ATBni transformatsiya qilish. 1. XMK ekspertlari tomonidan bankni diagnostika qilishni yakunlash. 2. Xalqaro konsultantlar bilan hamkorlikda bankni transformatsiya qilish dasturini ishlab chiqish. Konsultantlar xulosasi Kuzatuv kengashi qarori 2020-yil may 2020-yil sentabr “Turonbank” ATB (Mirzayev), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev), Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (Bekenov), OʻTTJ (Vafayev) 16. “Qishloq qurilish bank” ATBni transformatsiya qilish va undagi davlat ulushini sotish. 1. Xalqaro konsultantlar tomonidan bankni diagnostika qilishni yakunlash. 2. Xalqaro konsultantlar bilan hamkorlikda bankni transformatsiya qilish dasturini ishlab chiqish. Konsultantlar xulosasi Kuzatuv kengashi qarori 2020-yil may 2020-yil sentabr “Qishloq qurilish bank” ATB (Muratov), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev) 17. “Turonbank” ATB va “ Qishloq qurilish bank” ATBni qoʻshib yuborish masalasini koʻrib chiqish. 1. Banklar faoliyatini diagnostika qilish va moliyaviy holatini baholash natijalarini koʻrib chiqish. 2. Bank faoliyatini qayta tashkil etish rejasini tasdiqlash. Diagnostika natijalari xulosasi Aksiyadorlar umumiy yigʻilishi qarorlari 2020-yil iyun 2020-yil sentabr Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev), Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (Bekenov), OʻTTJ (Vafayev) 18. Davlat ulushi ishtirokidagi tijorat banklarining kuzatuv kengashlari tarkibiga mustaqil aʼzolarni jalb qilish. 1. Kuzatuv kengashlarining mustaqil aʼzolari, shu jumladan bank sohasida xalqaro tajribaga ega boʻlgan aʼzolarni tanlash mezonlari va ragʻbatlantirish mexanizmini ishlab chiqish. 2. Kuzatuv kengashlarini mustaqil aʼzolar bilan butlash. Aksiyadorlar umumiy yigʻilishi qarorlari Aksiyadorlar umumiy yigʻilishi qarorlari 2020-yil iyun 2020-yil dekabr Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev) III. Qonunchilik bazasini takomillashtirish 19. Nobank kredit tashkilotlarini rivojlantirishning huquqiy bazasini yaratish. 1. Jahon banki bilan hamkorlikda “Nobank kredit tashkilotlari toʻgʻrisida”gi Qonun loyihasi ishlab chiqish . 2 . Qonun loyihasini mutaxassislar, ilmiy xodimlar va ekspertlar hamjamiyati bilan muhokama qilish. 3. Qayta ishlangan loyihani Vazirlar Mahkamasiga kiritish. Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni loyihasi 2020-yil iyul 2020-yil avgust 2020-yil sentabr Markaziy bank (Zaxidov), Adliya vazirligi (Davletov) 20. Nobank moliyalashtirishning yangi biznes-modellarini joriy qilish. Quyidagilar uchun huquqiy bazani yaratish: yuqori texnologiyali moliyaviy xizmatlarni taqdim etuvchi kompaniyalar (“fin-tex” kompaniyalar) faoliyatini yoʻlga qoʻyish; chakana kreditlash subyektlari faoliyatini yoʻlga qoʻyish; Jismoniy shaxslarni toʻgʻridan-toʻgʻri kreditlash mexanizmlari, kraudfanding va boshqa muqobil instrumentlarni joriy qilish masalalarini oʻrganish. Normativ-huquqiy hujjat Yozma axborotnoma 2020-yil sentabr 2020-yil sentabr Markaziy bank (Zaxidov) 21. Banklarni sanatsiya qilish mexanizmini ishlab chiqish. 1. Jahon banki ekspertlarini jalb qilish hamda banklarni sanatsiya qilish mexanizmini tashkil etish boʻyicha xorijiy tajribani oʻrganish. 2. XMI ekspertlari bilan hamkorlikda “Banklarni sanatsiyalash toʻgʻrisida”gi Qonun loyihasini ishlab chiqish. 3. Qonun loyihasini mutaxassislar, ilmiy xodimlar va ekspertlar hamjamiyati bilan muhokama qilish. 4. Loyihani Vazirlar Mahkamasiga kiritish. Konsultantlar hisoboti Qonun loyihasi 2021-yil aprel 2021-yil sentabr tayyorlanishiga qarab 2022-yil Markaziy bank (Zaxidov), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev), Adliya vazirligi (Davletov) 22. Qimmatli qogʻozlar bozoridagi bank operatsiyalari boʻyicha qonunchilikni soddalashtirish. Amaldagi qonun hujjatlariga quyidagilarni nazarda tutuvchi oʻzgartirishlar kiritish: qimmatli qogʻozlar bozorida banklarning operatsiyalarini faollashtirish; tijorat banklari tomonidan korporativ obligatsiyalarni chiqarish va joylashtirish hamda boshqa instrumentlar uchun maʼmuriy toʻsiqlarni kamaytirish, bir vaqtning oʻzida nazoratni kuchaytirish; banklarning qimmatli qogʻozlarini xalqaro kapital bozoriga chiqarish boʻyicha huquqiy bazani yaratish. Normativ-huquqiy hujjat 2020-yil oktabr Markaziy bank (Nurmuratov), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev) IV. Moliyaviy sektorni yanada rivojlantirish sohasidagi davlat hamkorligi 23. Davlat banklari uchun “Davlat korxonalarida korporativ boshqaruv boʻyicha IHTT standartlari” ni qabul qilish. 1. Davlat korxonalarini korporativ boshqarish boʻyicha IHTT standartlarini joriy etish yuzasidan xalqaro tajribani oʻrganish. 2. Davlat ishtirokidagi banklarga korporativ boshqaruv boʻyicha IHTT standartlarini joriy qilish, shu jumladan: nomzodlarni koʻrsatishning shaffof jarayoni bilan professional kuzatuv kengashini tashkil etish mexanizmlari ; banklar faoliyatini nazorat qilish mexanizmlari; banklarda maʼlumotlarni oshkor qilish siyosati; tashqi auditorlar va davlat nazorat organlari bilan hamkorlik qilish; Kuzatuv kengashlari aʼzolarini ragʻbatlantirish siyosatini ishlab chiqish, malakali mutaxassislarni jalb qilish va qoʻllab-quvvatlash . Yozma axborotnoma Normativ-huquqiy hujjat 2020-yil oktabr Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev), Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (Bekenov) 24. Tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash davlat jamgʻarmasi (TFQDJ)ni kengaytirish va mustahkamlash. 1. TFQDJ faoliyatini kengaytirish va mustahkamlash rejasini ishlab chiqish uchun xalqaro ekspertlarni jalb qilish. 2. TFQDJ faoliyati samaradorligini quyidagilar orqali oshirish: uning boshqaruv tuzilmasini kuchaytirish va operatsiyalari shaffofligini oshirish; audit oʻtkazish, tavakkalchiliklarni boshqarish amaliyotini takomillashtirish; moliyalashtirish modelini ishlab chiqish va hamkor banklarni tanlash uslubiyotini birxillashtirish; axborot-kommunikatsiya tizimlarini joriy qilish; garov bilan bir qatorda kafilliklar boʻyicha undiruv mexanizmlarini joriy qilish. Konsultantlar hisoboti Normativ-huquqiy hujjat 2020-yil sentabr 2020-yil noyabr Iqtisodiy taraqqiyot vazirligi (Qoʻchqorov), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev), Tadbirkorlikni rivojlantirish agentligi 25. Iqtisodiyotdagi dollarlashuv darajasini kamaytirish choralari. Banklar aktivlari va passivlari tarkibida dollarlashuv darajasini kamaytirish boʻyicha ragʻbatlantiruvchi va regulyativ chora-tadbirlar qabul qilish, shu jumladan: banklarning aktivlari va majburiyatlarida xorijiy valyutaning ulushini kamaytirish uchun makroiqtisodiy shart-sharoitlar yaratish; xorijiy valyutada beriladigan kreditlar turlariga cheklovlar joriy qilish. Chora-tadbirlar kompleksi 2020-yil noyabr Markaziy bank (Zaxidov), tijorat banklari 26. Banklarning kredit portfeli oʻsishini optimallashtirish va kreditlarning konsentratsiyalashuvi tavakkalchiliklarini kamaytirish. 1.Banklar kredit portfeli oʻsish darajasini optimallashtirish uchun makroiqtisodiy va regulyativ choralarni moslashuvchan tarzda qoʻllash. 2.Bank tizimi yirik qarzdo??arinin? qarz yuklarini tartibga solish, shu jumladan haddan tashqari qarz yukiga ega boʻlgan eng yirik qarzdorlarga kreditlar berish boʻyicha cheklovlarni hamda qarz yukining ruxsat etilgan darajasini belgilash. Chora-tadbirlar kompleksi Normativ-huquqiy hujjat 2020-2021-yillar davomida 2020-yil dekabr Markaziy bank (Zaxidov), tijorat banklari 27. Aholi omonatlarini himoyalash tizimini rivojlantirish. Bank nazorati boʻyicha Bazel qoʻmitasi va Omonatlarni sugʻurtalovchilar xalqaro uyushmasi tomonidan tasdiqlangan “Omonatlarni himoyalashning samarali tizimlari uchun asosiy tamoyillar”ni amaliyotga joriy qilish masalasini koʻrib chiqish. Yozma axborotnoma loyihasi 2021-yil fevral Markaziy bank (Zaxidov), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev) 28. Kredit byurolari faoliyatini takomillashtirish. Kredit byur?lariga quyidagi maʼlumotlarni taqdim etish orqali koʻrsatiladigan xizmatlar hajmi va maʼlumotlar bazasini kengaytirish: jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi hamda yuridik shaxslar tomonidan toʻlanadigan soliqlar; uy-joy kommunal xizmatlarini toʻlashda qarzdorlikning mavjudligi; sud qarorlari, korxonalarni tugatish va tashkil qilish hamda boshqalar. Chora-tadbirlar kompleksi 2020-yil avgust Markaziy bank (Zaxidov), DBQ (Musayev), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev), vazirlik va idoralar 29. Banklarga nisbatan qoʻllaniladigan xalqaro tan olinganminimal standartlar va talablarni joriy qilish orqali meʼyoriy va nazorat bazalarini qayta koʻrib chiqish. 1. Bazel qoʻmitasining korporativ boshqaruv tamoyillarini Banklarda korporativ boshqaruv toʻgʻrisidagi nizomning yangi tahririga tatbiq qilish. 2. Banklarda stress-testlar oʻtkazish boʻyicha batafsil talablarni ishlab chiqish, shu jumladan stress-testlar natijalarini kapital va likvidlikni rejalashtirishda qoʻllash. 3. Banklarning kapital monandligini baholash boʻyicha ichki jarayonlari (ICAAP), stress-testlar va tavakkalchilik xususiyatlari asosida kapitalga nisbatan tabaqalashtirilgan talablar belgilash. Markaziy bank boshqaruvi qarori Markaziy bank boshqaruvi qarori Markaziy bank boshqaruvi qarori 2020-yil iyun 2021-yil 2022-yil Markaziy bank (Zaxidov) 30. Aniq va uzoq muddatli strategik tashabbusga ega boʻlgan barqaror ishtirokchilarning bozorga kirishini taʼminlash maqsadida banklarni litsenziyalash tartibini qayta koʻrib chiqish. “Bank faoliyatiga ruxsat berish tartibi va shartlari toʻgʻrisida”gi nizomni ishlab chiqish va tasdiqlash. Markaziy bank boshqaruvi qarori 2020-yil iyun Markaziy bank (Zaxidov) 31. Bank nazorati boʻyicha Bazel qoʻmitasi tavsiyalarini inobatga olgan holda normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish va tasdiqlash. 1. Bazel III tavsiyalariga (kapital elementlari, tavakkalchiliklarni qoplash, hisoblash uslubi) muvofiq “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisida”gi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish. 2. “Tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash uchun zaxiralar shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizom”ni Bazel qoʻmitasi tavsiyalari va Moliyaviy hisobotlarning xalqaro standartlari (MHXS-9) talablariga muvofiqlashtirish maqsadida unga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish. 3. Konsolidatsiyalashgan nazorat uchun normativ-huquqiy bazani ishlab chiqish (bank guruhlarini, konsolidatsiyalashgan hisobotni, konsolidatsiyalashgan asosda prudensial normativlarni aniqlash). Markaziy bank boshqaruvi qarori Markaziy bank boshqaruvi qarori Markaziy bank boshqaruvi qarori 2020-yil dekabr 2021-yil 2022-yil Markaziy bank (Zaxidov) 32. Davlat ishtirokidagi banklarning mijozga yoʻnaltirilganlik darajasini oshirish . 1. Aholining keng qatlami va tadbirkorlik subyektlariga moʻljallangan bank xizmatlari koʻlamini, shu jumladan kam xarajatli bank xizmatlari va mahsulotlarini standartlashtirish orqali kengaytirish. 2. Isteʼmolchini qanoatlantirish indeksi (CSI) hamda Isteʼmolchining sodiqligi indeksi (NPS) asosida bank xizmatlari sifatini baholash tizimini joriy qilish. Chora-tadbirlar kompleksi Markaziy bank boshqaruvi qarori 2020-yil iyun 2020-yil sentabr Tijorat banklari Markaziy bank (Zaxidov) V. Bank faoliyatiga axborot texnologiyalarini joriy etish 33. Tijorat banklarini AKT-auditidan oʻtkazish. Tijorat banklarida ishlab turgan avtomatlashtirilgan bank tizimlarini baholash maqsadida AKT-auditini oʻtkazishga malakali kompaniyalarni jalb qilish. Audit yakunlari boʻyicha xulosa 2020-yil iyul Tijorat banklari, Markaziy bank (Abdugafarov), Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev) 34. Bank xizmatlarining sifati va tezligini oshirish uchun yangi raqamli mahsulotlarni joriy qilish. Xalqaro standartlar asosida sinalgan mahsulotlarni taklif qilayotgan yetakchi IT kompaniyalarni ichki bozorga jalb qilish. Tijorat shartnomalari 2020-yil yakuniga qadar Tijorat banklari 35. Potensial tavakkalchiliklarni baholash sifatini oshirish va qarorlar qabul qilish jarayonini optimallashtirish maqsadida davlat ishtirokidagi banklarda kreditlash mexanizmlarini takomillashtirish. Quyidagilar orqali kreditlar ajratish toʻgʻrisida qaror qabul qilishning samarali mexanizmini joriy etish: yuqori malakali anderrayterlar guruhlarini tashkil qilish; xizmat koʻrsatish jarayonlarini optimallashtirish va modulli (“bir xil”) kredit mahsulotlarini joriy qilish hamda ularning bank kredit portfelidagi ulushini oshirish orqali tez va kam xarajatli chakana bank xizmatlari turlarini kengaytirish; banklarning skoring tizimlarini yanada takomillashtirish. Tijorat banklari kuzatuv kengashlari qarorlari 2020-yil yakuniga qadar Tijorat banklari, Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev) 36. Qarzdorlarni identifikatsiyalashning zamonaviy tizimlarini joriy etgan holda kreditlash jarayonlarini avtomatlashtirish. Tijorat banklariga mijozlarni identifikatsiyalashni amalga oshirish uchun Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat personallashtirish markazining biometrik maʼlumotlar bazasidan foydalanish huquqini berish. Chora-tadbirlar kompleksi 2020-yil dekabr DPM (Turaxodjayev) IIV (Bobojonov), Markaziy bank (Abdugafarov) 37. Banklarning koʻrsatilayotgan xizmatlari sifatini yaxshilash, operatsion samaradorligini oshirish, shuningdek ularning real moliyaviy holatini baholash uchun ishonchli maʼlumotlarni shakllantirish maqsadida bisnes jarayonlarni avtomatlashtirish. 1 . Banklarning axborot tizimlari samaradorligini, ularning mavjud talablarga muvofiqligini tekshirish va ularning zamonaviy mahsulotlarni joriy etish salohiyatini baholash uchun xalqaro konsalting kompaniyalarini jalb qilish. 2. Jalb qilingan xalqaro konsalting kompaniyalari bilan birgalikda banklarning axborot tizimlarini modernizatsiya qilish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar ishlab chiqish. 3. Axborotlarni “Big Data” asosida yigʻish, qayta ishlash va tahlil qilish boʻyicha avtomatlashtirilgan tizimni joriy etish. 4. “RegTech” va “SupTech” texnologiyalarini tatbiq etish orqali maʼmuriy va operatsion jarayonlarni avtomatlashtirish va optimallashtirish. Konsultant hisoboti “Yoʻl xaritasi” loyihasi Markaziy bank boshqaruvi qarori 2020-yil iyun 2020-yil dekabr 2020-2021-yillar 2020-2021-yillar Moliya vazirligi (Nasritdinxodjayev), Markaziy bank (Zaxidov), tijorat banklari 38. Masofaviy bank xizmatlari koʻrsatish ulushini oshirish maqsadida banklarning operatsion faoliyatida axborot texnologiyalari keng qoʻllanilishini taʼminlash. 1. Xoʻjalik yurituvchi subyektlarining toʻlov xizmatlaridan tunu kun foydalana olishini taʼminlash maqsadida barcha tijorat banklarini 24/7 rejimida ishlovchi banklararo lahzali toʻlovlar tizimiga ulash. 2. Masofaviy bank toʻlovlari hajmini 90 foizgacha oshirish . Chora-tadbirlar kompleksi 2020-yil may 2020 — 2022-yillar Markaziy bank (Abdugafarov), tijorat banklari VI. Kadrlar tayyorlash va malakasini oshirish 39. Markaziy bank xodimlarining salohiyatini oshirish. 1. Har yili xorijiy oʻquv markazlarida (Shveysariya Milliy banki, Rossiya banki, Polsha banki, Koreya banki, Birlashgan Vena instituti va boshqalarning markazlari) Markaziy bankning kamida 150 nafar mutaxassislari malakasini oshirish. 2. Yetakchi universitetlar va oʻquv markazlarining (Kaliforniya universiteti, Yel universiteti, Moskva davlat xalqaro aloqalar instituti, Sberbank korporativ markazi) kamida 15 ta masofaviy oʻqitish shakli dasturlarini, shu jumladan onlayn kurslarini joriy etish. 3. Xorijiy mamlakatlarning (Gruziya, Ukraina, Shveysariya, Chexiya, Armaniston, Rossiya, Janubiy Koreya va boshqalar) markaziy banklarida kamida 30 nafar mutaxassislarning stajirovkasini tashkillashtirish. 4. Bank sektori mutaxassislarining malakasini oshirish maqsadida Markaziy bankning korporativ oʻquv markazida xorijiy ekspertlarni (XVJ, JB, YETTB, OTB, VISA va Mastercard kompaniyalari, auditorlik va konsalting kompaniyalari va boshqalarning ekspertlari) jalb qilgan holda kamida 10 ta (har oy bittadan) trening va seminarlar tashkil qilish. Xodimlarni oʻqitish rejalarini ishlab chiqish Xodimlarni oʻqitish rejalarini ishlab chiqish Ikki tomonlama kelishuv Korporativ oʻquv markazi oʻquv dasturi Har yili 2020-yil davomida 2020-yil davomida 2020-yil iyun Markaziy bank (Zaxidov) 40. Tijorat banklari xodimlarining salohiyatini oshirish. 1. 2020-yilda tijorat banklari tomonidan banklar faoliyatining eng muhim yoʻnalishlari (loyihaviy moliyalashtirish, risk-menejment, axborot texnologiyalari va boshqalar) boʻyicha 10 ta (har oy bittadan) korporativ mahorat darslari (master-klass) va treninglar tashkil qilish. 2. 2020-yilda Markaziy bankning Korporativ oʻquv markazida xorijiy hamkorlar bilan hamkorlikda tijorat banklari mutaxassislari uchun korporativ boshqaruvning xalqaro tamoyillari, risk-menejment, MHXS va boshqa yoʻnalishlarda 6 ta oʻquv seminarlarini tashkil etish. 3. Muntazam ravishda tijorat banklarining kamida 3-4 nafar xodimini xorijiy va mahalliy OTMning “Biznesni boshqarish magistri” (MBA) dasturlarida oʻqitish. Korporativ oʻquv markazi oʻquv dasturi Kadrlarni tayyorlash korporativ dasturlari Kadrlarni tayyorlash korporativ dasturlari 2020-yil davomida 2020-yil davomida Har yili Markaziy bank (Zaxidov), tijorat banklari 41. Bank-moliya akademiyasini (BMA) rivojlantirish. 1. Gazprombank, RF Sberbanki, MDU qoshidagi Strategik tadqiqotlar markazining oʻquv markazlari va boshqa sheriklar bilan hamkorlikni yoʻlga qoʻyish. 2. Yillik kamida 200 nafar talaba kvotasiga ega boʻlgan “Biznesni boshqarish magistri” (MBA) dasturini joriy etish. 3. “Bank ishi” mutaxassisligi boʻyicha bakalavr talabalar oʻqitishni tashkillashtirish (bakalavrlar ulushini 2020-yildagi 5 foizdan 2024-yilga kelib 70 foiz gacha bosqichma-bosqich oshirish). 4. Talab eng yuqori boʻlgan yoʻnalishlarda (risk-menejment, korporativ boshqaruv, loyihaviy tahlil va boshqalar) bank sohasi kadrlarining malakasini oshirish uchun 10 ta professional dasturlar ishlab chiqish. Hamkorlik toʻgʻrisidagi kelishuvlar Oʻquv dasturi Oʻquv dasturi Malaka oshirish kurslari 2020-yil may — dekabr 2022-yil 2020-yil sentabr 2020-yil dekabr Oʻzmilliybank (Mirsoatov)
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi PF-5992-son Farmoniga 3-ILOVA
2020 — 2025-yillarga moʻljallangan Oʻzbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasini amalga oshirish boʻyicha maqsadli koʻrsatkichlar
T/r Koʻrsatkichlar nomlanishi Joriy holati Maqsad: 2021-yilga 2023-yilga 2025-yilga 1. Xususiy (davlat ulushi ishtirok etmagan) banklar aktivlarining bank sektori aktivlari umumiy hajmidagi ulushi 1 5 foiz 17 — 20 foiz 35 — 40 foiz 60 foiz 2. Banklarning xususiy sektor oldidagi majburiyatlarining majburiyatlar umumiy hajmidagi ulushi 28 foiz 30 — 40 foiz 60 foiz 70 foiz 3. Yetarli tajriba, bilim va obroʻga ega boʻlgan strategik xorijiy investorlarni jalb qilish - - 3 3 4. Depozitlarning banklar majburiyatlariga nisbati 41 foiz 41 — 45 foiz 45 — 50 foiz 50 — 60 foiz 5. Nobank kredit tashkilotlari aktivlarining kredit tashkilotlari aktivlari umumiy hajmidagi ulushi 0,35 foiz 0,5 — 0,7 foiz 1 — 1,5 foiz 4 foiz 6. Xorijiy valyutadagi majburiyatlarning majburiyatlar umumiy hajmidagi ulushi 58 foiz 50 — 55 foiz 45 — 50 foiz 40 — 45 foiz 7. Bank aktivlarining YAIMga nisbati 53 foiz 53 - 54 foiz 54 - 55 foiz 55 foiz dan koʻp 8. Bank depozitlarining YAIMga nisbati 18 foiz 19 — 21 foiz 22 — 24 foiz 25 — 27 foiz
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2020-yil 12-may,
PF-5992-son
Президента Республики Узбекистан
Указ
СТРАТЕГИЯ
«ДОРОЖНАЯ КАРТА»
О Cтратегии реформирования банковской системы Республики Узбекистан на 2020 — 2025 годы
В ходе последовательного реформирования финансового сектора реализован ряд мер, в результате которых созданы необходимые правовые условия для ведения прогрессивного банковского бизнеса и усиления конкурентной среды в секторе.
В частности, приняты обновленные законы Республики Узбекистан « О Центральном банке Республики Узбекистан », « О банках и банковской деятельности », « О валютном регулировании » и « О платежах и платежных системах », соответствующие международным стандартам и создающие привлекательную правовую среду для иностранных инвестиций в финансовую сферу.
Вместе с тем анализ текущей ситуации в банковской сфере показывает наличие ряда системных проблем, препятствующих развитию банковского сектора в соответствии с экономическими преобразованиями и потребностями общества, таких как высокая доля присутствия государства в банковском секторе, недостаточное качество менеджмента и управления рисками в банках с участием государства, низкий уровень финансового посредничества в экономике.
Необходимо принятие дополнительных мер по повышению доступности финансовых услуг, расширению присутствия банков в регионах и обеспечению единого спектра услуг во всех населенных пунктах.
Требуется ускоренное принятие мер по широкому внедрению в банковской системе информационных технологий на основе современных сервисных решений, финансовых технологий, обеспечению на должном уровне информационной безопасности, а также снижению влияния человеческого фактора при оказании финансовых услуг.
Исходя из задач, определенных Государственной программой по реализации Стратегии действий по пяти приоритетным направлениям развития Республики Узбекистан в 2017 — 2021 годах в «Год развития науки, просвещения и цифровой экономики», утвержденной Указом Президента Республики Узбекистан от 2 марта 2020 года № УП-5953, а также в целях проведения кардинальной трансформации банковского сектора, направленной на стимулирование развития частного сектора, повышение инвестиционной привлекательности банков, доступности и качества банковских услуг:
1. Определить основными направлениями реформирования банковского сектора в Республике Узбекистан:
повышение эффективности банковской системы путем создания на финансовом рынке равных конкурентных условий, кредитования исключительно на рыночной основе, снижения зависимости банков от государственных ресурсов, модернизации банковского обслуживания, создания эффективной инфраструктуры и автоматизации деятельности банков, а также поэтапной отмены непрофильных функций банков;
обеспечение финансовой стабильности банковской системы посредством улучшения качества кредитного портфеля и управления рисками, соблюдения умеренного роста объемов кредитования, проведения сбалансированной макроэкономической политики, совершенствования корпоративного управления и привлечения менеджеров с международным практическим опытом, внедрения технологических решений для оценки финансовых рисков;
снижение государственной доли в банковском секторе путем комплексной трансформации коммерческих банков с долей государства, внедрения современных стандартов банковского дела, информационных технологий и программных продуктов, реализации государственного пакета акций банков на конкурсной основе инвесторам, обладающим надлежащим опытом и знаниями, а также параллельного реформирования коммерческих банков и предприятий с долей государства;
повышение доступности и качества финансовых услуг посредством концентрации государственного присутствия и принятия адресных мер на недостаточно обслуживаемых и уязвимых сегментах, широкого внедрения дистанционных услуг для населения и малого бизнеса, развития сети низкозатратных точек обслуживания, а также создания благоприятных условий для становления и развития небанковских кредитных организаций как взаимодополняющей части единой финансовой системы республики.
2. Утвердить:
Стратегию реформирования банковской системы Республики Узбекистан на 2020 — 2025 годы согласно приложению № 1 ;
«Дорожную карту» по реформированию банковской системы Республики Узбекистан согласно приложению № 2 .
3. Установить Целевые показатели по реализации Стратегии реформирования банковской системы Республики Узбекистан на 2020 — 2025 годы согласно приложению № 3 , предусматривающие в частности:
повышение доли активов банков без доли государства в общем объеме активов банковской системы с текущих 15 процентов до 60 процентов к 2025 году;
повышение доли обязательств банков перед частным сектором в общем объеме обязательств с текущих 28 процентов до 70 процентов к концу 2025 года;
привлечение к 2025 году не менее трех стратегических иностранных инвесторов, обладающих надлежащим опытом, знаниями и репутацией, в капиталы не менее трех банков с долей государства;
повышение доли небанковских кредитных организаций в общем объеме кредитования с текущих 0,35 процента до 4 процентов к 2025 году.
4. Согласиться с предложениями Министерства финансов и Центрального банка Республики Узбекистан об:
осуществлении при содействии международных финансовых институтов поэтапной приватизации доли государства в АКИБ «Ипотека-банк», АКБ «Узпромстройбанк», АКБ «Асака», АК «Алокабанк», АКБ «Кишлок курилиш банк» и АКБ «Туронбанк», предусмотрев на первом этапе их институциональное преобразование (трансформацию деятельности) и на втором этапе — реализацию государственного пакета акций;
сохранении доли государства в уставных капиталах АО «Национальный банк внешнеэкономической деятельности», АКБ «Агробанк» и АКБ «Микрокредитбанк» в целях удовлетворения потребностей населения в финансовых услугах, широкого внедрения механизма поддержки инвестиционных проектов («фабрика проектов»), обеспечения региональной доступности банковских услуг в период реформирования банковской системы;
консолидации отдельных банков исходя из нормативных требований, а также экономической целесообразности их реорганизации в соответствии с законодательством на основании диагностики их деятельности и оценки финансового состояния.
5. Создать Проектный офис по трансформации и приватизации коммерческих банков с долей государства при Министерстве финансов Республики Узбекистан в пределах утвержденной штатной численности министерства, предоставив ему право:
привлечения международных консультантов в качестве советников процессов трансформации и приватизации коммерческих банков;
проведения переговоров и заключения соглашений с международными финансовыми институтами и потенциальными иностранными инвесторами по вопросам трансформации и приватизации коммерческих банков.
Установить, что Проектный офис возглавляется первым заместителем министра финансов Республики Узбекистан.
6. Центральному банку и Министерству финансов Республики Узбекистан принять меры по проведению не позднее 2024 года оценки состояния финансового сектора по программе Международного валютного фонда и Всемирного банка FSAP.
7. Запретить руководителям министерств, ведомств и органов государственной власти на местах вмешательство в деятельность банков, в том числе по управлению предпринимательскими рисками, связанными с формированием кредитного портфеля и активов банков.
Генеральной прокуратуре Республики Узбекистан усилить надзор за исполнением законодательства о банках и банковской деятельности в части недопущения административного вмешательства в деятельность банков со стороны государственных органов.
7 1 . Установить, что соответствующие структурные подразделения подведомственных предприятий и организаций, обеспечивающих деятельность Центрального банка, на безвозмездной основе располагаются на территории и в зданиях Центрального банка, а также его главных управлений по Республике Каракалпакстан, областям и городу Ташкент.
8. Министерству экономического развития и сокращения бедности совместно с Министерством финансов Республики Узбекистан в двухмесячный срок принять меры по институциональному укреплению Государственного фонда поддержки предпринимательской деятельности с включением в состав Совета по управлению фондом независимых членов.
9. Центральному банку и Министерству финансов совместно с другими заинтересованными министерствами и ведомствами в трехмесячный срок внести в Кабинет Министров Республики Узбекистан предложения об изменениях и дополнениях в законодательство, вытекающих из настоящего Указа.
10. Признать утратившими силу позиции 1 — 3 приложения № 1 к постановлению Президента Республики Узбекистан от 29 апреля 2019 года № ПП-4300 «О мерах по дальнейшему совершенствованию механизмов привлечения прямых иностранных инвестиций в экономику республики».
11. Контроль за исполнением настоящего Указа возложить на Премьер-министра Республики Узбекистан А.Н. Арипова и председателя Центрального банка М.Б. Нурмуратова.
ПРИЛОЖЕНИЕ № 1 к Указу Президента Республики Узбекистан от 12 мая 2020 года № УП-5992
реформирования банковской системы Республики Узбекистан на 2020 — 2025 годы
Стратегия реформирования банковской системы Республики Узбекистан на 2020 — 2025 годы (далее — Стратегия) разработана в соответствии с Государственной программой по реализации Стратегии действий по пяти приоритетным направлениям развития Республики Узбекистан в 2017 — 2021 годах в «Год развития науки, просвещения и цифровой экономики», утвержденной Указом Президента Республики Узбекистан от 2 марта 2020 года № УП-5953, а также с учетом основных выводов и рекомендаций Всемирного банка по результатам изучения текущего состояния банковской системы страны.
Стратегия определяет цели, задачи и приоритеты развития банковской системы, направления трансформации и реформирования банковской системы в период 2020 — 2025 годов, пути поиска возможных решений на основе опыта трансформации финансового сектора зарубежных стран и с учетом мировых тенденций в финансовой сфере.
I. Текущее состояние банковской системы
Банковская система Республики Узбекистан в настоящее время представлена 31 коммерческим банком (далее — банки), оказывающими традиционный спектр банковских услуг — кредитование, депозитные операции, расчетно-кассовые услуги и т.д.
За период независимости страны банки создавались под определенные цели и задачи с активным привлечением к финансированию предприятий с участием государства и государственных программ развития по льготным процентным ставкам. В результате удельный вес льготных кредитов составляет более 60 % от общего портфеля банковской системы.
Государство имеет доминирующее положение в банковском секторе — 13 из 31 банка имеют государственное участие в капитале, их капитал составляет более 87 % совокупного капитала, а активы — более 85 % общих активов банковской системы.
Активная фаза реформ банковского сектора, начатая в 2017 году, направлена на либерализацию валютного рынка, снятие устаревших ограничений в банковской деятельности и освобождение банков от несвойственных им функций, расширение доступности банковских услуг.
В 2019 году реализован ряд качественных изменений в банковской системе, в числе которых:
принятие в новой редакции законов Республики Узбекистан « О банках и банковской деятельности » и « О Центральном банке Республики Узбекистан », соответствующих современным стандартам и принципам банковского дела;
реформирование механизмов финансирования инвестиционных проектов с участием Фонда реконструкции и развития Узбекистана;
отказ от практики кредитования государственных программ по процентным ставкам ниже основной ставки Центрального банка и переход с 2021 года на рыночные условия кредитования;
концентрация кредитования в рамках целевых государственных программ развития предпринимательства в трех банках — АК Народный банк, АКБ «Агробанк» и АКБ «Микрокредитбанк»;
организация механизма государственной льготной финансовой поддержки предпринимательской деятельности через Государственный фонд поддержки предпринимательской деятельности;
введение нового порядка обеспечения населения жильем за счет ипотечных кредитов на основе рыночных принципов;
проведение совместно со Всемирным банком оценки механизмов и процедур пруденциального надзора за деятельностью коммерческих банков на предмет его соответствия принципам Базельского комитета.
II. Вызовы и проблемы развития банковской системы
Сложившееся доминирующее положение государства в банковском секторе, активное привлечение банков в качестве посредников для финансирования различных государственных программ и предприятий привело к следующим системным рискам и вызовам:
низкие оценки в рейтинге Всемирного банка «Ведение бизнеса», где в разделе «Получение кредитов» Узбекистан занимает 67-е место;
отставание в трансформации крупнейших коммерческих банков в соответствии с современными требованиями отрасли, запаздывание в практическом внедрении стандартов корпоративного управления, продуктов информационных технологий, современных методов управления активами и пассивами, отношениями с клиентами;
частичное выполнение банками с участием государства функций традиционных «банков развития», предоставляющих кредиты приоритетным программам, секторам и предприятиям с участием государства по ставкам ниже рыночных. Наличие льготного долгосрочного финансирования в иностранной валюте приводит к понижению кривой доходности, что делает более дешевым для предприятий с участием государства заимствование долгосрочных, а не краткосрочных кредитов и стимулирует заимствование в иностранной валюте, а не в национальной;
наличие высокой долларизации активов и пассивов, концентрация кредитов и депозитов в крупных компаниях и отдельных секторах экономики, что подвергает банки валютным и кредитным рискам, а также риску ликвидности. На начало 2020 года кредиты, номинированные в иностранной валюте, составляют 48 % от общего объема кредитов, а депозиты и фондирование в иностранной валюте составляют 44 % от общего объема депозитов. На долю 10 крупнейших заемщиков приходится 36 % от общего объема кредитов, выданных банками с участием государства;
низкий уровень финансовой доступности в связи с ориентацией бизнес-моделей банков на обслуживание корпоративных клиентов, слабой развитостью небанковских финансовых организаций, инноваций и информационных систем. В результате кредиты физическим лицам занимают 19 % в общем объеме кредитного портфеля, а доля корпоративных кредитов составляет 81 %, тогда как в других странах эти показатели обычно распределены более равномерно;
недостаточное развитие небанковских кредитных организаций, в том числе институтов микрофинансирования. В результате не созданы эффективные механизмы, которые охватывают слой начинающих предпринимателей, позволяя им постепенно «вырасти» до полноценного бизнеса, способного привлекать банковские кредиты.
III. Цели и приоритетные направления реформирования
Целью Стратегии является проведение комплексных преобразований в банковской системе, направленных на формирование современной банковской системы, повышение инвестиционной привлекательности банков и внедрение новых стандартов банковского обслуживания.
Приоритетными направлениями реформирования банковской системы Республики Узбекистан являются:
повышение эффективности банковской системы путем создания на финансовом рынке равных конкурентных условий, кредитования исключительно на рыночной основе, снижения зависимости банков от государственных ресурсов, модернизации банковского обслуживания, создания эффективной инфраструктуры и автоматизации деятельности банков, а также поэтапной отмены непрофильных функций банков;
обеспечение финансовой стабильности банковской системы посредством улучшения качества кредитного портфеля и управления рисками, соблюдения умеренного роста объемов кредитования, проведения сбалансированной макроэкономической политики, совершенствования корпоративного управления и привлечения менеджеров с международным практическим опытом, внедрения технологических решений для оценки финансовых рисков;
снижение государственной доли в банковском секторе путем комплексной трансформации коммерческих банков с долей государства, внедрения современных стандартов банковского дела, информационных технологий и программных продуктов, реализации государственного пакета акций банков на конкурсной основе инвесторам, обладающим надлежащим опытом и знаниями, а также параллельного реформирования коммерческих банков и предприятий с государственной долей;
повышение доступности и качества финансовых услуг посредством концентрации государственного присутствия и принятия адресных мер на недостаточно обслуживаемых и уязвимых сегментах, широкого внедрения дистанционных услуг для населения и малого бизнеса, развития сети низкозатратных точек обслуживания, а также создания благоприятных условий для становления и развития небанковских кредитных организаций как взаимодополняющей части единой финансовой системы республики.
1. Повышение эффективности банковской системы
Повышение эффективности банковской системы является ключевым фактором экономического развития для обеспечения растущих потребностей субъектов предпринимательства и населения в доступных и качественных финансовых услугах.
В связи с этим в рамках Стратегии предусматривается реализация следующих мероприятий:
1) расширение спектра и качества банковских услуг за счет привлечения передового международного опыта и технологий;
2) совершенствование управления в банках путем внедрения передовых стандартов и опыта корпоративного управления, обеспечение подотчетности и прозрачности деятельности органов управления банков и надлежащего раскрытия ими информации;
3) повышение коммерциализации деятельности банков, отказ от субсидируемого кредитования, что обеспечит финансовую стабильность банковской системы, а также повысит эффективность инструментов денежно-кредитной политики;
4) повышение роли коммерческих банков в качестве финансовых посредников, обеспечивающих мобилизацию сбережений в инвестиции и направление их на финансирование наиболее эффективных с финансовой и экономической точки зрения направлений;
5) последовательная либерализация банковской деятельности и ее гармонизация с лучшей международной практикой с целью создания необходимых условий для привлечения стратегических иностранных инвесторов и обеспечения постепенной интеграции финансовой системы в международные финансовые рынки;
6) создание благоприятных условий для развития небанковских кредитных организаций, в том числе путем развития конкуренции в данном сегменте, развития соответствующих норм пруденциального регулирования, а также за счет облегчения доступа к финансовым услугам.
2. Обеспечение финансовой стабильности банковской системы
Финансовая стабильность и устойчивость банковского сектора является основополагающим условием успешной реализации намеченных реформ и укрепления доверия бизнеса и населения к национальной банковской системе.
Для достижения стратегических целей повышения финансовой стабильности банковского сектора предусматривается реализация следующих мероприятий:
1) обеспечение умеренных темпов роста кредитования и улучшение качества кредитного портфеля;
2) совершенствование надзора в банковском секторе и внедрение современной системы управления рисками в банках;
3) обеспечение скоординированного реформирования банковской системы и предприятий с государственной долей в реальном секторе экономики, активное участие банков в трансформации деятельности государственных предприятий и компаний в связи с ее переходом на коммерческую основу, обеспечение синхронизации изменений в реальном секторе и финансовой сфере;
4) повышение требований к минимальному капиталу банков, в том числе с учетом присоединения Республики Узбекистан к международным экономическим организациям и интеграции банковской системы республики в международную финансовую систему;
5) последовательное развитие системы страхования вкладов на основе лучшего международного опыта.
В рамках указанных мероприятий укреплению финансовой стабильности банков будет способствовать:
реализация комплекса мер по повышению эффективности управления предприятиями с государственной долей, в рамках которых будут разработаны наиболее целесообразные методы управления, повышения финансовой устойчивости и приватизации указанных предприятий;
проведение независимой оценки качества активов банков с государственной долей и принятие мер по улучшению качества их кредитных портфелей, в том числе путем практического содействия в отношении необслуживаемых кредитов;
развитие работы кредитных бюро, в том числе путем интеграции базы данных с информационными системами жилищно-коммунального комплекса, налоговой и пенсионной систем;
международная интеграция финансового сектора на принципах внедрения передовых международных стандартов ведения банковского дела, в том числе в области корпоративного управления и качества обслуживания клиентов;
совершенствование законодательства в области внесудебных процедур урегулирования споров, неплатежеспособности, принудительного исполнения и других мер правовой защиты банков от недобросовестных действий должников.
3. Снижение государственной доли в банковском секторе
Важным элементом реформирования банковской системы является приватизация коммерческих банков.
В целях реализации данной задачи предусматривается:
1) последовательное устранение административной нагрузки на кредитные организации путем освобождения их от выполнения несвойственных функций, а также чрезмерных обременений;
2) создание необходимых условий широкого внедрения современных информационно-коммуникационных технологий, автоматизации бизнес-процессов коммерческих банков и расширения спектра дистанционных банковских услуг;
3) сокращение государственной доли в ряде коммерческих банков с привлечением стратегических инвесторов, обладающих надлежащим опытом, знаниями и репутацией в банковском деле;
4) сохранение в среднесрочной перспективе государственной доли в нескольких банках в целях удовлетворения потребностей населения в финансовых услугах, внедрения механизма поддержки инвестиционных проектов («фабрика проектов»), обеспечения региональной доступности банковских услуг в период реформирования банковской системы;
5) снижение регуляторной нагрузки, в том числе связанной с предоставлением отчетности, путем совершенствования обмена информацией банков с регулятором и государственными органами, а также упрощения и автоматизации процессов их формирования.
Основным подходом к приватизации крупных банков предусматривается двухэтапный процесс, включающий институциональное преобразование в течение 2020-2021 годов и затем, в последующий период, полную реализацию доли государства стратегическим инвесторам.
Институциональное преобразование банков в ходе первого этапа предусматривает сотрудничество с международными финансовыми институтами, привлечение международных консалтинговых компаний для проведения глубокого анализа финансового состояния банков, выявления имеющихся проблем и выработки соответствующей стратегии трансформации.
Широкое сотрудничество с международными финансовыми институтами обосновано с точки зрения привнесения современных решений в области корпоративного управления, бизнес-стратегии и операций. Кроме того, их участие предполагает положительный сигнал для потенциальных стратегических инвесторов.
Процесс корпоративной трансформации банков с долей государства будет осуществляться по четырем приоритетным направлениям:
1. Совершенствование корпоративного управления:
обновление состава наблюдательных советов банков с включением в их состав независимых членов с международным опытом в банковской сфере, четкое распределение полномочий и ответственности между органами управления коммерческих банков;
создание специализированных комитетов при наблюдательных советах для эффективного контроля;
пересмотр организационной структуры управления банком на основе современной международной практики, внедрение практики установления «ключевых параметров эффективности» для оценки качества работы исполнительных органов;
переход на международные стандарты финансовой отчетности, обеспечение должного уровня раскрытия информации миноритарным акционерам, клиентам и другим заинтересованным сторонам;
2. Повышение качества и расширение спектра банковских услуг:
оптимизация бизнес-процессов и внедрение международных стандартов качества менеджмента;
упрощение процедур предоставления кредитов путем совершенствования системы управления рисками;
предоставление клиентам широкого спектра услуг (финансовое консультирование, инвестиционный банкинг, факторинг, проектное финансирование, лизинг и др.);
3. Внедрение современных информационных технологий:
увеличение количества и охвата дистанционных банковских услуг, в том числе бесконтактных платежей;
широкое применение автоматизированной скоринговой системы, цифровой идентификации и кредитного конвейера;
повышение информационной безопасности банковских данных и систем;
внедрение новых концепций и технологий в банковской сфере (финтех, маркетплейс, цифровой банкинг);
4. Развитие кадрового потенциала:
совершенствование корпоративной стратегии управления кадрами;
внедрение системы непрерывного обучения банковских кадров;
переход на современные системы оплаты труда на основе оценки результатов работы каждого сотрудника (KPI, бонус).
Особое место в расширении кадрового потенциала банковской системы отводится организации на новой основе деятельности Банковско-финансовой академии. При этом предусматривается создание системы непрерывного образования на основе сотрудничества с ведущими иностранными банками и консультантами, обеспечение тесного взаимодействия теории с практикой.
Второй этап — приватизация доли государства будет реализовываться после успешного завершения трансформации банков и предусматривает реализацию акций банков стратегическим инвесторам, обладающим надлежащим опытом, знаниями и репутацией.
С учетом вышеизложенного в рамках настоящей Стратегии предусматривается трансформация и приватизация:
1) АКИБ «Ипотека-банк» и АКБ «Узпромстройбанк» при содействии Международной финансовой корпорации;
2) АКБ «Алокабанк» при содействии Европейского банка реконструкции и развития и Азиатского банка развития;
3) АКБ «Асака» при содействии Европейского банка реконструкции и развития;
4) АКБ «Кишлок курилиш банк» и АКБ «Турон банк» с привлечением международных финансовых институтов и консалтинговых компаний с рассмотрением вопроса их слияния.
В рамках реализации настоящей стратегии предусматривается реализация государственного пакета акций АК «Халк банк» и АКБ «Азия Альянс банк» стратегическим иностранным инвесторам.
Кроме того, в процессе предприватизационной подготовки АК «Халк банк» предусматривается выведение накопительной пенсионной системы из ведения банка.
В целях удовлетворения потребностей всех слоев населения в финансовых услугах, обеспечения региональной доступности банковских услуг в период реформирования банковской системы государственное участие будет преимущественно сохранено в трех банках — АО «Национальный банк внешнеэкономической деятельности» (далее — Узнацбанк), АКБ «Агробанк» и АКБ «Микрокредитбанк».
Узнацбанк определен в качестве системно значимого банка, деятельность которого будет сосредоточена на банковском обслуживании преимущественно стратегических предприятий и инвестиционных проектов на рыночной основе, а также на предоставлении широкого спектра банковских продуктов.
Кроме того, Узнацбанк будет осуществлять внедрение, с учетом международного опыта, унифицированного механизма поддержки разработки, рассмотрения, финансирования и реализации инвестиционных проектов («фабрика проектов»).
Учитывая преимущества территориальной сети АКБ «Агробанк» и АКБ «Микрокредитбанк», их деятельность будет направлена на обеспечение государственной кредитной поддержки малого и среднего бизнеса, сельскохозяйственных производителей, обслуживание физических лиц и финансовую поддержку субъектов малого предпринимательства в регионах, включая отдаленные районы, где предоставление финансовых услуг затруднено.
При этом в указанных банках предусматривается:
формирование профессиональных наблюдательных советов, привлечение в них квалифицированных специалистов;
внедрение комплексной системы мониторинга эффективности операций и бизнес-результатов;
обеспечение системного взаимодействия с внешними аудиторами и государственными надзорными органами.
Исходя из нормативных требований, а также экономической целесообразности на основании диагностики деятельности и оценки финансового состояния отдельных банков с долей государства будут рассмотрены вопросы их реорганизации в соответствии с законодательством.
4. Повышение доступности и качества финансовых услуг
Повышение доступности финансовых услуг предполагает расширение доступа к базовым банковским услугам (депозитные, кредитные и платежные услуги), в том числе недостаточно обслуживаемым сегментам (физическим лицам с низким уровнем дохода, сельскому населению, микро- и малым фирмам).
В целях расширения доступности финансовых услуг предусматривается реализация следующих мероприятий:
1) разработка при содействии Всемирного банка и реализация Национальной стратегии повышения финансовой доступности, определяющей четкие и скоординированные направления повышения финансовой доступности;
2) концентрация государственного присутствия в недостаточно обслуживаемых сегментах для того, чтобы субсидируемые кредитные программы были нацелены на недостаточно обслуживаемые и уязвимые сегменты, а субсидии были ограничены во времени;
3) развитие целостной и экономически эффективной системы финансового посредничества и продуктов для заполнения имеющихся пробелов, включая микрофинансовые организации, лизинговые, факторинговые и финтехкомпании, операторов электронных денег, специализированных кредитных посредников, которые смогут разрабатывать целевые решения для этих сегментов.
Присутствие в регионах будет обеспечиваться за счет оптимизации действующей сети филиалов банков с расширением сети компактных «офисов банковских услуг» во всех регионах, оказывающих базовый набор банковских услуг и не требующих большого числа управленческого персонала, а также широкого внедрения услуг «мобильного банкинга».
Для расширения доступности финансовых услуг предусматривается реализация следующих мер:
обеспечение конкурентной среды в банковском секторе путем создания равных условий деятельности банков независимо от доли государства в капитале отдельных банков;
внедрение новых бизнес-моделей банков, в том числе основанных на принципах «цифрового банкинга»;
применение международных стандартов качества банковского обслуживания;
оптимизация операционных и капитальных затрат банков;
привлечение дополнительных ресурсов в банковскую систему, в первую очередь за счет дальнейшего роста депозитов юридических и физических лиц в национальной валюте, а также выхода банков на международные рынки капитала;
расширение спектра и качества услуг малому и среднему бизнесу, в том числе с предоставлением субъектам предпринимательства услуг с применением информационно-коммуникационных технологий;
принятие дополнительных мер по развитию ипотечного кредитования в городской и сельской местности путем создания благоприятных условий для расширения на рынке соответствующих банковских и небанковских продуктов, отвечающих растущим потребностям населения.
IV. Повышение позиций банковской системы Узбекистана в международных рейтингах
Занимая одно из ключевых мест в экономической деятельности, показатели уровня развития и эффективности банковской системы, как правило, включаются в различные международные рейтинги, основным из которых является рейтинг Всемирного банка «Ведение бизнеса».
В целях повышения доступности кредитов и позиций Узбекистана в указанном рейтинге в 2019-2020 годах приняты 4 закона и 2 постановления Президента Республики Узбекистан, в соответствии с которыми:
требования к залоговому имуществу приведены в соответствие с международной практикой для усиления правовой защиты кредиторов;
срок внесения записи в залоговый реестр является основанием для определения очередности и преимущественного права кредитора перед другими кредиторами и третьими лицами;
установлен единый порядок обращения взыскания на имущество (имущественное право);
упрощены процедура установления залога и порядок обращения взыскания на его предмет;
должнику и кредитору предоставлено право заключения мирового соглашения на любой стадии рассмотрения дела о неплатежеспособности;
введено понятие однородных кредиторов.
Указанные меры способствуют приведению национального законодательства в соответствие с международной практикой, а совершенствование практики их внедрения будет способствовать улучшению рейтинга страны.
При этом в целях достижения целевых показателей настоящей Стратегии в рейтинге Всемирного банка предусматривается:
1. Расширение источников кредитной информации и внедрение новых механизмов и инструментов отображения в кредитном реестре сведений об объектах недвижимости.
2. Внесение изменений в законодательство, предусматривающих совершенствование защиты прав кредиторов, чьи права обеспечены залогом, при процедуре обязательного взыскания задолженности заемщика.
3. Дальнейшее совершенствование систем скоринга заемщиков с интеграцией с базами данных Агентства персонализации, Налогового комитета, Агентства по кадастру, Бюро принудительного исполнения, Министерства юстиции, а также коммунальных служб, страховых компаний и других хозяйствующих субъектов.
V. Развитие небанковских финансовых институтов
1. Государственный фонд поддержки предпринимательской деятельности
На фоне реализации задач по повышению коммерциализации, привлечению частного капитала и поэтапной приватизации банковского сектора приобретает актуальность вопрос совершенствования деятельности Государственного фонда поддержки предпринимательской деятельности.
В настоящее время деятельность Фонда сосредоточена на оказании финансовой поддержки посредством компенсации процентных ставок и предоставления поручительств (гарантий) по кредитам.
Реформа банковского сектора повышает необходимость совершенствования деятельности Фонда. В частности, будет проработано внедрение продуктов, предусматривающих взыскание по гарантиям наравне с заложенным имуществом заемщика. Кроме того, будет разработана финансовая модель для повышения устойчивости деятельности Фонда, а также поэтапному переходу к дифференцированным комиссиям по поручительствам (гарантиям).
Корпоративное управление Фондом будет укреплено за счет участия независимых членов в наблюдательном совете, включая специалистов из частного сектора и/или научных кругов.
Финансовая отчетность Фонда будет проходить аудиторскую проверку, отчеты об исполнении бюджета публиковаться в целях повышения транспарентности и подотчетности.
Будет укреплен потенциал Фонда в области мониторинга и управления рисками, а также разработана методология оценки приемлемости и адекватности процесса предоставления кредитов банками.
По мере совершенствования системы управления рисками Фонда будут внедрены продукты гарантирования портфеля и взимания различных комиссий на основе ожидаемых потерь портфеля.
С учетом дальнейшего расширения объема операций Фонда и роста его системной значимости для устойчивости банковского сектора будет проработан механизм эффективного пруденциального надзора за его деятельностью.
2. Фонд реконструкции и развития Республики Узбекистан
Важное место в финансовой системе республики занимает Фонд реконструкции и развития Республики Узбекистан (ФРРУ). В 2019 году были приняты меры по ограничению выделения ресурсов ФРРУ через банковскую систему с передачей ему напрямую кредитов, рефинансированных банками в рамках инвестиционных проектов и программ.
В этой связи будут продолжены меры по дальнейшему реформированию ФРРУ с целью повышения эффективности его деятельности с привлечением, при необходимости, экспертов международных финансовых институтов и зарубежных консультантов.
3. Небанковские кредитные организации
Учитывая, что повышение финансовой доступности является компонентом, обеспечивающим успешную реализацию планов по реформированию банковского сектора, настоящая Стратегия предусматривает также формирование инициатив по развитию небанковских кредитных организаций (НКО).
Несмотря на доминирующее положение, банки не охватывают определенные слои населения и их деятельность в процессе и после приватизации может быть еще больше сконцентрирована на крупных предприятиях и физических лицах с более высоким доходом. Это обуславливает необходимость развития НКО, сконцентрировав их деятельность на обслуживании малого бизнеса и населения с низким уровнем дохода.
В этой связи для повышения роли НКО в расширении доступа к финансовым услугам, в среднесрочной перспективе усилия Центрального банка и других уполномоченных органов будут предусматривать:
обеспечение благоприятной нормативно-правовой базы для стимулирования устойчивого развития НКО, направленной на облегчение доступа игроков через упрощение процедур лицензирования, пропорциональное регулирование профиля рисков и создание равных условий путем обеспечения доступа к соответствующей инфраструктуре;
расширение продуктовых предложений, форм и видов небанковских финансовых услуг, в том числе новых решений в области финансовых технологий;
повышение качества и гибкости пруденциального регулирования за счет применения риск-ориентированного надзора, надлежащего регулирования на предмет соблюдения правил бухгалтерского учета и требований, а также обеспечения взаимодействия с кредитными бюро;
регулирование НКО на предмет соблюдения прав потребителей финансовых услуг, что включает в себя «ответственное кредитование», надлежащее раскрытие информации о стоимости услуг, регламентирование механизмов рассмотрения жалоб потребителей;
регламентирование процедур неплатежеспособности НКО, направленное на минимизацию потерь кредиторов.
VI. Роль Центрального банка и пруденциального надзора
В условиях сохранения высоких темпов роста кредитования, а также подготовки банковской системы к реформированию и приватизации важнейшим компонентом обеспечения стабильности финансовой системы является наличие надлежащего пруденциального надзора посредством усиления роли Центрального банка как регулятора банковской системы.
Центральным банком Республики Узбекистан совместно со Всемирным банком проведена оценка механизмов и процедур пруденциального надзора за деятельностью банков на предмет его соответствия «Основным принципам эффективного банковского надзора» Базельского комитета.
Исходя из результатов оценки, Центральным банком будут реализованы меры по совершенствованию регулирования и надзора за банками, предусматривающие:
пересмотр нормативной и надзорной базы, ее реформирование по всему спектру надзорного цикла в соответствии с законами Республики Узбекистан « О банках и банковской деятельности » и « О Центральном банке Республики Узбекистан » для обеспечения плавного перехода от банковского сектора, в котором доминирует государство, к сектору с более заметной ролью частных инвесторов, а также установления международно признанных минимальных стандартов и требований к банкам;
пересмотр регламентов лицензирования банков с целью обеспечения вхождения на рынок стабильных игроков с долгосрочными, реалистичными стратегическими инициативами и жизнеспособными бизнес-планами для сохранения стабильности и целостности сектора;
разработку и утверждение нормативно-правовых актов с учетом рекомендаций Базельского комитета по банковскому надзору;
сдерживание чрезмерного роста кредитного портфеля посредством введения буферов капитала для системно значимых банков;
разработку требований к прозрачности банков и информации, публикуемой банками на регулярной основе;
повышение на постоянной и систематической основе потенциала сотрудников, привлеченных к надзорной деятельности;
разработку механизма применения оперативных корректирующих действий (мер раннего реагирования) с целью решения проблем на ранней стадии и до фактической реализации рисков, в том числе предусматривающих осуществление превентивных мер непосредственно самими банками;
расширение роли информационных технологий в осуществлении процесса надзора и обмена данными, а также формирования отчетности;
поэтапное сокращение непрофильных функций банков и их участия в уставных фондах (уставных капиталах) юридических лиц, осуществляющих деятельность, не являющуюся банковской деятельностью;
разработку нормативной базы консолидированного надзора (включая определение банковских групп, идентификацию групп, консолидированную отчетность, пруденциальные коэффициенты на консолидированной основе);
обеспечение строгого соблюдения требований к достаточности капитала и ликвидности, в том числе посредством пересмотра существующих требований и приведения их в соответствие со стандартами Базельского комитета по банковскому надзору;
пересмотр положений о корпоративном управлении, внутреннем контроле и управлении рисками с целью приведения их в соответствие с общепринятыми принципами корпоративного управления для банков и другими передовыми практиками;
разработку детальных требований к надежной системе стресс-тестирования в банках, применение ее результатов при планировании показателей достаточности капитала и ликвидности банков;
совершенствование системы отчетности путем снижения ненужных и устаревших требований по отчетности и автоматизации процесса формирования отчетов для эффективного надзора;
переход на осуществление надзора, основанного на управлении рисками (риск-ориентированный надзор), предусматривающего выделение надзорных ресурсов в области наибольшего риска — крупные системные банки, банки с высоким или ухудшающимся профилем риска и/или бизнес-деятельностью с низким качеством управления рисками и высокими внутренними рисками;
принятие надлежащей системы банковского урегулирования и санации, а также страхования вкладов с целью обеспечения защиты общественных интересов — непрерывность функций банка и финансовую стабильность;
разработку руководящих принципов управления различными рисками (риск концентрации и ликвидности, кредитный, операционный, валютный риск и т. д.) в соответствии с международной практикой.
VII. Роль и основные задачи Министерства финансов
На Министерство финансов Республики Узбекистан возложена ответственность за трансформацию коммерческих банков с долей государства и внедрение в них современных методов управления с передачей ему функций акционера по доли государства в коммерческих банках, в том числе для решения следующих задач:
оценка и контроль выполнения целевых задач и ориентиров, определенных стратегиями развития коммерческих банков, в том числе оценка результативности использования средств, направленных на капитализацию банков в соответствии с правительственными решениями;
привлечение международных консультантов в качестве советников для усиления наблюдательных советов коммерческих банков, а также координация взаимодействия коммерческих банков с международными финансовыми институтами и консалтинговыми компаниями в рамках их реформирования и подготовки к приватизации;
разработка и установление критериев эффективности исполнительных органов (правлений) в прямой зависимости от финансовой эффективности, качества инвестиционного и кредитного портфелей, а также активности в сфере привлечения депозитов.
Министерство финансов в рамках предоставленных ему полномочий по трансформации банков с государственной долей обеспечит:
последовательную реализацию мер по своевременной и качественной трансформации банков с долей государства и их приватизацию в соответствии с целями и задачами настоящей Стратегии;
усиление составов исполнительных органов (правлений) и наблюдательных советов банков, в том числе независимыми членами, повышение требований к стандартам корпоративного управления, установления критериев финансовой эффективности и качества управления рисками;
взаимодействие с международными финансовыми институтами и консалтинговыми компаниями для привлечения их к процессам реформирования и предприватизационной подготовки банков.
В число задач, подлежащих решению Министерством финансов в рамках реализации Стратегии, входят:
координация разработки соответствующими банками планов по трансформации в соответствии с положениями настоящей Стратегии и во взаимодействии с международными финансовыми институтами и консалтинговыми компаниями;
обеспечение эффективного управления и использования средств Накопительной пенсионной системы;
принятие мер по синхронизации и координации реализации трансформационных процессов банков и проведения структурных преобразований в базовых отраслях и на предприятиях с участием государства.
VIII. Целевые параметры и мониторинг за реализацией Стратегии
В целях оценки успешности прилагаемых усилий и своевременности достижения поставленных целей по реформированию банковского сектора настоящая Стратегия включает в себя следующие целевые показатели:
1) повышение доли активов банков без государственной доли в общем объеме активов банковской системы с текущих 15 процентов до 60 процентов к 2025 году;
2) повышение доли обязательств банков перед частным сектором в общем объеме обязательств с текущих 28 процентов до 70 процентов к концу 2025 года;
3) привлечение к 2025 году не менее трех стратегических иностранных инвесторов, обладающих надлежащим опытом, знаниями и репутацией, в капиталы не менее трех банков с долей государства;
4) повышение доли небанковских кредитных организаций в общем объеме кредитования с текущих 0,35 процента до 4 процентов к 2025 году.
Системный мониторинг за ходом реализации Стратегии, общая координация, оперативное рассмотрение и решение проблемных вопросов, препятствующих реформированию банковской системы, будут осуществляться Министерством финансов и Центральным банком Республики Узбекистан.
ПРИЛОЖЕНИЕ № 2 к Указу Президента Республики Узбекистан от 12 мая 2020 года № УП-5992
по реформированию банковской системы Республики Узбекистан на 2020 — 2025 годы
№ Мероприятия Механизм реализации Форма реализации Срок исполнения Ответственные за исполнение I. Реструктуризация банковского сектора 1. Трансформация деятельности АО « Национальный банк внешнеэкономической деятельности» . 1. Включение в состав Наблюдательного совета банка независимых членов. 2. Утверждение кадровой политики и системы ключевых показателей эффективности (KPI). 3. Проведение диагностики текущего состояния и оценки качества активов (AQR) с привлечением международных аудиторских компаний. 4. Утверждение Программы трансформации банка на 2021 — 2023 годы с привлечением консультантов. Решение Общего собрания акционеров Решение Наблюдательного совета Отчет по итогам диагностики Решение Наблюдательного совета Август 2020 г. Август 2020 г. Декабрь 2020 г. Декабрь 2020 г. Узнацбанк (Мирсоатов), Минфин (Насритдинходжаев) 2. Создание подразделения Узнацбанка по поддержке инвестиционных проектов (« фабрика проектов »). 1. Разработка с привлечением зарубежных консультантов концепции «фабрики проектов» и бизнес-плана. 2. Организация работы «фабрики проектов». Концепция «фабрики проектов» Комплекс мер Октябрь 2020 г. Декабрь 2020 г. Узнацбанк (Мирсоатов) 3. Трансформация деятельности АКБ «Агробанк» и АКБ «Микрокредитбанк» 1. Проведение диагностики текущего состояния и оценки качества активов (AQR) с привлечением международных аудиторских компаний. 2. Разработка программ трансформации и повышения доступности банковских услуг с участием международных консалтинговых компаний. 3. Привлечение в органы управления банков высококвалифицированных экспертов с международным опытом в банковской сфере для содействия в реализации Программ трансформации банков. Отчет по итогам диагностики Решение Наблюдательного совета Решение органов управления Декабрь 2020 г. Декабрь 2020 г. Декабрь 2020 г. АКБ «Агробанк» (Маматкулов), АКБ «Микрокредитбанк» (Бутаев), Минфин (Насритдинходжаев) 4. Передача в ведение Министерства финансов управления средствами Индивидуальной накопительной пенсионной системы (ИНПС). Внесение проекта нормативно-правового акта, предусматривающего: перевод управления средствами ИНПС в Министерство финансов; внедрение регламентов инвестирования средств ИНПС в высоколиквидные и низкорискованные активы. Нормативно-правовой акт Сентябрь 2020 г. Минфин (Насритдинходжаев), АК «Народный банк» (Саломов) 5. Приватизация государственных долей АКБ «Узагроэкспортбанк» и АКБ «Пойтахтбанк» . 1. Проведение диагностики деятельности и оценки финансового состояния банков. 2. Передача пакетов акций в коммерческих банках Агентству по управлению государственными активами. 3. Приватизация государственной доли. Заключение результатов диагностики. Передача пакетов акций Агентству по управлению государственными активами. Договор купли-продажи Июнь 2020 г. Октябрь 2021 г. 2021-2022 гг. АУГА (Ортиков), ФРРУ (Вафаев), хокимият г. Ташкента (Артыкходжаев), Минфин (Насритдинходжаев) АУГА (Ортиков) 6. Поэтапное освобождение банков от непрофильных активов и функций , не относящихся к банковской деятельности. 1. Проведение детального анализа выполняемых банками несвойственных функций (налогового агента, содействие ТСЖ, ведение учета задолженности и др.). 2. Разработка нормативного акта по поэтапной отмене несвойственных функций банков. 3. Инвентаризация имущества банков с участием государства с выявлением непрофильных активов и принятием мер по их реализации. Аналитические материалы Нормативно-правовой акт Решения Наблюдательного совета банков Июль 2020 г. Сентябрь 2020 г. По мере принятия ЦБ (Захидов), Минфин (Насритдинходжаев), АУГА (Бекенов) 7. Разработка Национальной стратегии повышения доступности финансовых услуг. 1. Проведение предпроектного изучения совместно с Всемирным банком. 2. Проведение обсуждения проекта Национальной стратегии повышения доступности финансовых услуг со специалистами, научными работниками и экспертным сообществом. 3. Внесение доработанного проекта Стратегии на утверждение. Отчет миссии Всемирного банка Проект стратегии Проект решения Президента Республики Узбекистан Июнь 2020 г. Июнь — август 2020 г. Сентябрь 2020 г. ЦБ (Захидов), Минфин (Насритдинходжаев) 8. Увеличение до 2025 г. минимального уставного капитала банков до 500 млрд сумов . Разработка проекта Закона Республики Узбекистан «О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Узбекистан «О банках и банковской деятельности» с определением графика увеличения размера минимального уставного капитала банка. Проект закона Республики Узбекистан Октябрь 2022 г. ЦБ (Нурмуратов) II. Реализация государственной доли и совершенствование системы корпоративного управления банков 9. Трансформация банка и реализация доли государства в АКИБ «Ипотека-банк» . 1. Подписание соглашений с Международной финансовой корпорацией на привлечение кредитной линии и условия трансформации банка. 2. Утверждение долгосрочной Стратегии развития банка. 3. Формирование нового состава Наблюдательного совета с участием независимых членов. 4. Проведение подготовительной работы при участии МФК, определение потенциальных инвесторов. 5. Приватизация государственной доли. Кредитное соглашение Решение Общего собрания акционеров Решение Общего собрания акционеров Комплекс мер Договор купли-продажи Май-июнь 2020 г. Июль-август 2020 г . Июнь-август 2020 г . 2021-2022 гг. 2022 г . АКИБ «Ипотека-банк» (Атабаев), Минфин (Насритдинходжаев), АУГА (Бекенов), ФРРУ (Вафаев) 10. Трансформация банка и реализация доли государства в АКБ «Асака» . 1. Проведение оценки банка (due diligence) международной аудиторской компанией. 2. Подписание между АКБ «Асака» и ЕБРР соглашения по институциональной трансформации банка с поддержкойего дальнейшей приватизации. 3. Разработка программы («дорожной карты») трансформации банка. 4. Реализация программы трансформации и подготовка плана приватизации банка. 5. Приватизация государственной доли. Заключение аудиторской компании Соглашение с ЕБРР Решение Наблюдательного совета Комплекс мер Договор купли-продажи Июнь 2020 г. Сентябрь 2020 г. Сентябрь — декабрь 2020 г. 2021-2022 гг. 2025 г . АКБ «Асака» (Сайдуллаев), Минфин (Насритдинходжаев), АУГА (Бекенов), ФРРУ (Вафаев) 11. Трансформация банка и реализация доли государства в АКБ «Узпромстройбанк». 1. Разработка и утверждение «дорожной карты» трансформации и предприватизационной подготовки банка с участием МФК и ЕБРР. 2 . Осуществление трансформационных процессов и подготовка банка к приватизации совместно с МФК и ЕБРР. 3. Приватизация государственной доли. Решение Наблюдательного совета Соглашение с МФК и ЕБРР Договор куп?и-продажи Ноябрь 2020 г . 2020 — 2022 гг. В течение 2022 — 2025 гг. АКБ «Узпромстройбанк» (Анакличев), Агентство стратегических реформ (Вафаев), АУГА (Бекенов), ФРРУ (Вафаев) 12. Трансформация банка и реализация доли государства в АКБ «Алокабанк» . 1. Анализ текущего состояния, деятельности, процессов и процедур АКБ «Алокабанк» в рамках Соглашения о разделении расходов на консультационные услуги ЕБРР. 2. Разработка плана мероприятий («дорожной карты») трансформации и предприватизационной подготовки банка совместно с ЕБРР и АБР. 3. Реализация плана мероприятий по трансформации и предприватизационной подготовке АКБ «Алокабанк» в соответствии с «дорожной картой». 4. Приватизация государственной доли. Заключение соглашения с аудиторской компанией Подготовка плана мероприятий («дорожная карта») Комплекс мер Договор купли-продажи Май — август 2020 г. Сентябрь — декабрь 2020 г. В течение 2021-2022 гг. 2022-2025 гг. АКБ «Алока банк» (Ирисбекова), Минфин (Насритдинходжаев), АУГА (Бекенов), ФРРУ (Вафаев) 15. Трансформация банка АКБ «Туронбанк». 1. Завершение диагностики банка экспертами МФК. 2. Разработка совместно с международными консультантами программы трансформации банка. Заключение консультантов Решение Наблюдательного совета Май 2020 г. Сентябрь 2020 г. АКБ «Туронбанк» (Мирзаев), Минфин (Насритдинходжаев), АУГА (Бекенов), ФРРУ (Вафаев) 16. Трансформация банка и реализация доли государства в АКБ «Кишлок курилиш банк». 1. Завершение диагностики банка международными консультантами. 2. Разработка совместно с международными консультантами программы трансформации банка. Заключение консультантов Решение Наблюдательного совета Май 2020 г. Сентябрь 2020 г. АКБ «Кишлок курилиш банк» (Муратов), Минфин (Насритдинходжаев) 17. Рассмотрение вопроса слияния АКБ «Туронбанк» и АКБ «Кишлок курилиш банк». 1. Рассмотрение результатов диагностики деятельности и оценки финансового состояния банков. 2. Утверждение плана реорганизации деятельности банков. Заключение результатов диагностики Решения общих собраний акционеров Июнь 2020 г. Сентябрь 2020 г. Минфин (Насритдинходжаев), АУГА (Бекенов), ФРРУ (Вафаев) 18. Привлечение независимых членов в наблюдательные советы коммерческих банков с долей государства. 1. Разработка критериев отбора и механизма вознаграждения независимых членов наблюдательных советов, в т.ч. обладающих международным опытом в банковской сфере. 2. Укомплектование наблюдательных советов независимыми членами. Решения общих собраний акционеров Решения общих собраний акционеров Июнь 2020 г. Декабрь 2020 г. Минфин (Насритдинходжаев) III. Совершенствование законодательной базы 19. Создание правовой базы для развития небанковских кредитных организаций . 1. Разработка совместно с Всемирным банком проекта Закона «О небанковских кредитных организациях». 2 . Проведение обсуждения проекта закона со специалистами, научными работниками и экспертным сообществом. 3. Внесение доработанного проекта в Кабинет Министров. Проект закона Республики Узбекистан Июль 2020 г. Август 2020 г. Сентябрь 2020 г. ЦБ (Захидов), Минюст (Давлетов) 20. Внедрение новых бизнес-моделей небанковского финансирования. Создание правовой базы для: функционирования компаний по предоставлению высокотехнологичных финансовых услуг (финтехкомпаний); деятельности субъектов розничного кредитования; Изучение вопросов внедрения механизмов прямого кредитования физических лиц, краудфандинга и других альтернативных инструментов. Нормативно-правовой акт Докладная записка Сентябрь 2020 г. Сентябрь 2020 г. ЦБ (Захидов) 21. Разработка механизма санации банков . 1. Привлечение экспертов Всемирного банка, а также изучение зарубежного опыта по организации механизма санации банков. 2. Разработка совместно с экспертами МФИ проекта Закона «О санации банков». 3. Проведение обсуждения проекта закона со специалистами, научными работниками и экспертным сообществом. 4. Внесение проекта в Кабинет Министров. Отчет консультантов Проект закона Апрель 2021 г. Сентябрь 2021 г. По мере подготовки 2022 г . ЦБ (Захидов), Минфин (Наср?тдинходжаев), Минюст (Давлетов) 22. Упрощение законодательства по операциям банков на рынке ценных бумаг. Внесение изменений в действующее законодательство, предусматривающих: активизацию операций банков на рынке ценных бумаг; снижение административных барьеров для выпуска и размещения со стороны коммерческих банков корпоративных облигаций и других инструментов с одновременным усилением надзора; создание правовой базы выхода ценных бумаг банков на международные рынки капитала. Нормативно-правовой акт Октябрь 2020 г. ЦБ (Нурмуратов), Минфин (Насритдинходжаев) IV. Государственное содействие в области дальнейшего развития финансового сектора 23. Принятие для государственных банков «Стандартов ОЭСР по корпоративному управлению госпредприятиями» . 1. Изучение зарубежного опыта внедрения стандартов ОЭСР по корпоративному управлению госпредприятиями. 2. Внедрение стандартов ОЭСР по корпоративному управлению в банках с участием государства, включая: механизмы создания профессиональных наблюдательных советов с прозрачными процедурами выдвижения кандидатов; механизмы контроля за деятельностью банков; политику раскрытия информации в банках; взаимодействие с внешними аудиторами и государственными надзорными органами; разработку политики вознаграждения членов наблюдательных советов, привлечение и мотивирование квалифицированных специалистов. Докладная записка Нормативно-правовой акт Октябрь 2020 г. Минфин (Насритдинходжаев), АУГА (Бекенов) 24. Расширение и укрепление Государственного фонда поддержки предпринимательской деятельности (ГФППД). 1. Привлечение международных экспертов для р азработки плана расширения и укрепления деятельности ГФППД; 2. Повышение эффективности деятельности ГФППД посредством : усил?ния структуры его управления и повышения прозрачности операций; проведения аудита, совершенствования практики управления рисками; разработки финансовой модели и унифицированной методологии отбора банков-партнеров; внедрения информационно-коммуникационных систем; внедрения механизмов взыскания по гарантиям наравне с залогом. Отчет консультантов Нормативно- правовой акт Сентябрь 2020 г. Ноябрь 2020 г. Минэкономразвития (Кучкаров), Минфин (Насритдинходжаев), Агентство по развитию предпринимательства 25. Меры по снижению уровня долларизации в экономике. Применение стимулирующих и регулятивных мер по снижению уровня ?оллар??ации в структуре пассивов и активов банков, в том числе: создания макроэкономических условий для снижения доли иностранной валюты в активах и обязательствах банков; внедрение ограничений на виды кредитов, выдаваемых в иностранной валюте. Комплекс мер Ноябрь 2020 г . ЦБ (Захидов), коммерческие банки 26. Оптимизация роста кредитного портфеля банков и снижение рисков концентрации кредитов. 1. Гибкое применение макро-экономических и регулятивных мер для оптимизации темпов роста кредитного портфеля банков. 2. Регулирование долговой нагрузки крупных заемщиков банковской системы, в том числе установление ограничения на выдачу кредитов крупнейшим заемщикам, имеющим чрезмерную долговую нагрузку, а также допустимого уровня долговой нагрузки. Комплекс мер Нормативно- правовой акт В течение 2020-2021 гг. Декабрь 2020 г. ЦБ (Захидов), коммерческие банки 27. Развитие системы страхования вкладов населения. Рассмотрение вопроса внедрения в практику «Основополагающих принципов для эффективных систем страхования депозитов», утвержденных Базельским комитетом по банковскому надзору и Международной ассоциацией страховщиков депозитов. Проект докладной записки Февраль 2021 г. ЦБ (Захидов), Минфин (Насритдинходжаев) 28. Совершенствование деятельности кредитных бюро. Расширение баз данных и объема оказываемых услуг путем предоставления кредитным бюро данных по: у?ла?е налога на доходы физических лиц, а также налогов юридическими лицами; наличию задолженности по оплате за жилищно-коммунальные услуги; судебным решениям, ликвидации и созданию предприятий и др. Комплекс мер Август 2020 г. ЦБ (Захидов), ГНК (Мусаев), Минфин (Насритдинходжаев), министерства и ведомства 29. Пересмотр нормативной и надзорной базы с внедрением международно признанных минимальных стандартов и требований к банкам. 1. Внедрение принципов Базельского комитета в области корпоративного управления в Положение о корпоративном управлении в банках в новой редакции. 2. Разработка подробных требований к проведению стресс-тестирования в банках, в том числе включение результатов стресс-тестирования в планирование капитала и ликвидности. 3. Установление дифференцированных требований к капиталу на основе внутренних процедур оценки достаточности капитала (ICAAP), стресс-тестирования и риск-профиля банков. Решение правления ЦБ Решение правления ЦБ Решение правления ЦБ Июнь 2020 г . 2021 г . 2022 г . ЦБ (Захидов) 30. Пересмотр регламентов лицензирования банков с целью обеспечения вхождения на рынок стабильных игроков с долгосрочными стратегическими инициативами. Разработка и утверждение Положения «О порядке и условиях допуска к банковской деятельности». Решение правления ЦБ Июнь 2020 г . ЦБ (Захидов) 31. Разработка и утверждение нормативно-правовых актов с учетом рекомендаций Базельского комитета по банковскому надзору. 1. Внесение изменений и дополнений в «Положение о требованиях адекватности капитала коммерческих банков» в соответствии с рекомендациями Базель III (элементы капитала, покрытие рисков, методология расчета). 2. Внесение изменений и дополнений в «Положение о порядке классификации качества активов и формирования резервов на покрытие возможных потерь по активам, а также их использования в коммерческих банках» в целях приведения в соответствие с требованиями рекомендациям Базельского комитета и МСФО 9. 3. Разработка нормативно-правовой базы для консолидированного надзора (определение банковских групп, консолидированная отчетность, пруденциальные нормативы на консолидированной основе). Решение правления ЦБ Решение правления ЦБ Решение правления ЦБ Декабрь 2020 г. 2021 г . 2022 г . ЦБ (Захидов) 32. Повышение клиенто-ориентированности банков с государ-ственным участием. 1. Расширение спектра банковских услуг, в том числе путем стандартизации низкозатратных банковских услуг и продуктов для широких слоев населения и субъектов предпринимательства. 2. Внедрение системы оценки качества банковских услуг на основе Индекса потребительской удовлетворенности (CSI), а также Индекса потребительской лояльности (NPS). Комплекс мер Решение правления ЦБ Июнь 2020 г . Сентябрь 2020 г. Коммерческие банки, ЦБ (Захидов) V. Внедрение в банковскую деятельность информационных технологий 33. Проведение ИКТ-аудита коммерческих банков. Привлечение квалифицированных компаний для проведения ИКТ-аудита коммерческих банков на предмет оценки действующих автоматизированных банковских систем. Заключение по итогам аудита Июль 2020 г . Коммерческие банки, ЦБ (Абдугафаров), Минфин (Насритдинходжаев) 34. Внедрение новых цифровых продуктов для повышения качества и скорости банковских услуг. Привлечение на внутренний рынок ведущих IT-компаний, предлагающих апробированные продукты на основе международных стандартов. Коммерческие контракты До конца 2020 г. Коммерческие банки 35. Совершенствование механизмов кредитования в банках с государственным участием для повышения качества оценки потенциальных рисков и оптимизации процесса принятия решений. Внедрение эффективного механизма принятия решений о выдаче кредитов путем: создания высококвалифицированной группы андеррайтеров; расширения видов быстрых и низкозатратных розничных услуг посредством оптимизации процесса их оказания и внедрения модульных (однородных) кредитных продуктов и увеличения их объема в кредитном портфеле банка; дальнейшего совершенствования скоринговой системы банков. Решения наблюдательных советов коммерческих банков До конца 2020 г. Коммерческие банки, Минфин (Насритдинходжаев), 36. Автоматизация процессов кредитования с внедрением современных систем идентификации заемщиков. Предоставление коммерческим банкам доступа к биометрическим данным Государственного центра персонализации при Кабинете Министров для осуществления идентификации клиентов. Комплекс мер Декабрь 2020 г. ГЦП (Тураходжаев), МВД (Бобожонов), ЦБ (Абдугафаров) 37. Автоматизация бизнес-процессов в банках для улучшения качества оказываемых услуг, повышение операционной эффективности, формирование достоверной информации для оценки реального финансового состояния банков. 1 . Привлечение международных консалтинговых компаний для проведения диагностики эффективности информационных систем банков, их соответствия имеющимся требованиям и оценки потенциала внедрения современных продуктов. 2. Разработка совместно с привлеченными международными консалтинговыми компаниями комплекса мер по модернизации информационны? систем банков. 3. Внедрение автоматизированной системы сбора, обработки и анализа информации на основе «Big Data». 4. Оптимизация и автоматизация административных и операционных процедур путем внедрения технологий «RegTech» и «SupТech». Отчет консультанта Проект «дорожной карты» Решение правления ЦБ Июнь 2020 г. Декабрь 2020 г. 2020-2021 гг. 2020-2021 гг. Минфин (Насритдинходжаев), ЦБ (Захидов), коммерческие банки 38. Обеспечение широкого использования информационных технологий в операционной деятельности банков для расширения доли дистанционного банковского обслуживания. 1. Подключение всех коммерческих банков к системе межбанковских мгновенных платежей, доступной в режиме 24/7, для обеспечения круглосуточного доступа хозяйствующих субъектов к платежным услугам. 2. Повышение удельного веса дистанционных банковских платежей до 90 процентов. Комплекс мер Май 2020 г. 2020 — 2022 гг . ЦБ (Абдугафаров), коммерческие банки VI. Подготовка и повышение квалификации кадров 39. Повышение потенциала сотрудников Центрального банка. 1. Ежегодное повышение квалификации не менее 150 специалистов Центрального банка в зарубежных учебных центрах (центры Национального банка Швейцарии, Банка России, Банка Польши, Банка Кореи, Объединенного Венского института и др.); 2. Внедрение не менее 15 программ дистанционных форм обучения, в том числе онлайн-курсов ведущих университетов и учебных центров (Калифорнийский университет, Йельский университет, МГИМО, Корпоративный центр Сбербанка). 3. Стажировка не менее 30 специалистов в центральных банках зарубежных стран (Грузия, Украина, Швейцария, Чехия, Армения, Россия, Южная Корея и другие). 4. Организация не менее 10 (ежемесячно) тренингов и семинаров в Корпоративном учебном центре Центрального банка с привлечением зарубежных экспертов для повышения квалификации специалистов банковского сектора (эксперты МВФ, ВБ, ЕБРР, АБР, компаний VISA и Mastercard, аудиторских и консалтинговых компаний и др.). Разработка планов обучения персонала Разработка планов обучения персонала Двусторонние соглашения Учебная программа Корпоративного учебного центра Ежегодно В течение 2020 г. В течение 2020 г. Июнь 2020 г. ЦБ (Захидов) 40. Повышение потенциала сотрудников коммерческих банков. 1. Организация коммерческими банками в 2020 г. 10 (ежемесячно) корпоративных мастер-классов и тренингов по ключевым направлениям деятельности банков (проектное финансирование, риск-менеджмент, информационные технологии и др). 2. Организация в Корпоративном учебном центре Центрального банка в 2020 г. 6 учебных семинаров для специалистов коммерческих банков в области международных принципов корпоративного управления, риск-менеджме?та, МСФО и др. совместно с иностранными партнерами. 3.Регулярное обучение не менее 3 - 4 сотрудников коммерческих банков в программах «Магистр делового администрирования» (MBA) зарубежных и местных вузов. Учебная программа Корпоративного учебного центра Корпоративные программы подготовки кадров Корпоративные программы подготовки кадров В течение 2020 г. В течение 2020 г. Ежегодно ЦБ (Захидов), коммерческие банки 41. Развитие Банковско-финансовой академии (БФА). 1. Налаживание сотрудничества с учебными центрами Газпромбанка, Сбербанка РФ, Центра стратегических исследований при МГУ и другими партнерами. 2. Внедрение программы «Магистр делового администрирования» (MBA) с ежегодной квотой не менее 200 студентов. 3. Организация обучения студентов-бакалавров по специальности «банковское дело» (поэтапное повышение доли бакалавров с 5% в 2020 г. до 70% в 2024 г.). 4. Разработка 10 профессиональных программ повышения квалификации банковских кадров по наиболее востребованным направлениям (риск-менеджмент, корпоративное управление, проектный анализ и др.). Соглашения о сотрудничестве Учебная программа Учебная программа Курсы повышения квалификации Май — декабрь 2020 г. 2022 г . Сентябрь 2020 г. Декабрь 2020 г. Узнацбанк (Мирсоатов)
ПРИЛОЖЕНИЕ № 3 к Указу Президента Республики Узбекистан от 12 мая 2020 года № УП-5992
Целевые показатели реализации Стратегии реформирования банковской системы Республики Узбекистан на 2020 — 2025 годы
№ Наименование показателя Текущее состояние Цель: на 2021 год на 2023 год на 2025 год 1. Доля активов частных банков (без участия государственной доли) в общем объеме активов банковского сектора 15 % 17 — 20 % 35 — 40 % 60 % 2. Доля обязательств банков перед частным сектором в общем объеме обязательств 28 % 30 — 40 % 60 % 70 % 3. Привлечение стратегических иностранных инвесторов, обладающих надлежащим опытом, знаниями и репутацией - - 3 3 4. Соотношение депозитов и обязательств банков 41 % 41 — 45 % 45 — 50 % 50 — 60 % 5 Доля активов небанковских кредитных организаций в общем объеме активов кредитных организаций 0,35% 0,5 — 0,7% 1 — 1,5% 4% 6. Доля обязательств в иностранной валюте в общем объеме обязательств 58 % 50 — 55 % 45 — 50 % 40 — 45 % 7. Соотношение активов банков и ВВП 53 % 53-54 % 54-55 % более 55 % 8. Соотношение депозитов банков и ВВП 18 % 19 — 21 % 22 — 24 % 25 — 27 %
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
12 мая 2020 г.,
№ УП-5992