UzbekAI

← Qonunlar

📅 2020-yil 10-iyul · Prezident farmonlari

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2020 йил 10 июль · Президент фармонлари

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 10 июля 2020 г. · Указы Президента

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 10 July 2020 · Presidential decrees

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикаси Президентининг

Фармони

КОНЦЕПЦИЯСИ

АСОСИЙ МАҚСАДЛИ КЎРСАТКИЧЛАР ВА ИНДИКАТОРЛАР

«ЙЎЛ ХАРИТА»

Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини ривожлантиришнинг 2020 — 2030 йилларга мўлжалланган концепциясини тасдиқлаш тўғрисида

Сўнгги йилларда ер ва сув ресурсларидан самарали фойдаланиш, сув ресурсларини бошқариш тизимини такомиллаштириш, сув хўжалиги объектларини модернизация қилиш ва ривожлантириш бўйича изчил ислоҳотлар амалга оширилмоқда.

Шу билан бирга, глобал иқлим ўзгариши, аҳоли сонининг ва иқтисодиёт тармоқларининг ўсиши, уларнинг сувга бўлган талаби йил сайин ошиб бориши туфайли сув ресурсларининг тақчиллиги йилдан-йилга кучайиб бормоқда.

Фойдаланилган ўртача йиллик сув миқдори 51 — 53 млрд куб метрни, жумладан, 97,2 фоизи дарё ва сойлардан,1,9 фоизи коллектор тармоқларидан, 0,9 фоизи эса ер остидан фойдаланиб, ажратилган сув олиш лимитига нисбатан 20 фоизга қисқарган.

Республикада 2020 — 2030 йилларда аҳолини ва иқтисодиётнинг барча тармоқларини сув билан барқарор таъминлаш, суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш, сув хўжалигига бозор тамойиллари ва механизмларини ҳамда рақамли технологияларни кенг жорий этиш, сув хўжалиги объектларининг ишончли ишлашини таъминлаш ҳамда ер ва сув ресурсларидан фойдаланиш самарадорлигини ошириш мақсадида:

1. Қуйидагилар:

Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини ривожлантиришнинг 2020 — 2030 йилларга мўлжалланган концепцияси (кейинги ўринларда — Концепция) 1-иловага мувофиқ;

Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини ривожлантиришнинг 2020 — 2030 йилларга мўлжалланган концепциясида белгиланган вазифаларни 2020 — 2022 йилларда амалга ошириш бўйича «Йўл харита»си 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Қуйидагилар Концепциянинг устувор йўналишлари этиб белгилансин:

сув ресурсларини прогнозлаштириш, уларнинг ҳисобини юритиш ва маълумотлар базасини шакллантириш тизимини такомиллаштириш ҳамда шаффофлигини таъминлаш;

сув хўжалиги объектларини (ичимлик ва оқова сув тизимидан ташқари) модернизация қилиш ва ривожлантириш, йирик сув хўжалиги объектларини бошқаришни рақамли технологиялар асосида автоматлаштириш, электр энергияси ва бошқа ресурсларни тежайдиган замонавий технологияларни кенг жорий қилиш, соҳага хорижий инвестицияларни кенг жалб қилиш ҳамда ажратилаётган маблағлардан мақсадли ва самарали фойдаланишни таъминлаш;

сув омборлари, сел-сув омборлари ва бошқа сув хўжалиги объектларининг хавфсизлигини ҳамда ишончли ишлашини таъминлаш;

сув ресурсларини бошқариш тизимини такомиллаштириш, сувдан фойдаланиш ва сув истеъмоли ҳисобини юритишда «Smart Water» («Ақлли сув») ва шу каби рақамли технологияларни жорий қилиш;

қишлоқ хўжалиги экинларини етиштиришда сув тежовчи суғориш технологияларининг жорий қилинишини янада кенгайтириш ва давлат томонидан рағбатлантириб бориш, ушбу соҳага хорижий инвестициялар ва грантларни жалб қилиш;

суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш ва барқарорлигини таъминлаш, ерларнинг унумдорлигини оширишга кўмаклашиш, тупроқнинг шўрланиш даражасини пасайтириш ва унинг олдини олиш бўйича самарали технологияларни қўллаш;

сув хўжалигида бозор иқтисодиёти тамойилларини, жумладан сувни етказиш харажатларининг бир қисмини босқичма-босқич сув истеъмолчилари томонидан қоплаш тизимини жорий қилиш, тушган маблағларни сув хўжалиги объектларини ўз вақтида сифатли таъмирлаш-тиклаш, рақамли технологияларни жорий қилиш ҳамда самарали бошқаришга йўналтириш;

сув хўжалигида давлат-хусусий шериклик ва аутсорсингни жорий этиш, алоҳида сув хўжалиги объектларини фермер, кластер ва бошқа ташкилотларга фойдаланиш учун бериш ҳамда тежалган маблағларни сув хўжалиги объектларини модернизация қилиш ва ходимлар меҳнатига ҳақ тўлаш ва рағбатлантиришга йўналтириш;

сув ресурсларини интеграциялашган ҳолда бошқариш тамойилларини жорий қилиш, аҳолини сув билан кафолатли таъминлаш, иқтисодиёт тармоқларига сувни барқарор етказиб бериш, сувнинг сифатини яхшилаш ва атроф-муҳитнинг экологик мувозанатини сақлаш;

трансчегаравий сув ресурсларидан фойдаланиш масалалари бўйича давлатлараро муносабатларни ривожлантириш, Марказий Осиё мамлакатлари манфаатлари ўртасидаги мувозанатни таъминлайдиган сув ресурсларини биргаликда бошқаришнинг ўзаро мақбул механизмларини ва сувдан самарали фойдаланиш дастурларини ишлаб чиқиш ҳамда илгари суриш;

сув хўжалиги соҳаси учун малакали кадрларни тайёрлаш, ходимларнинг малакасини ошириш тизимини такомиллаштириш, таълим, илм-фан ва ишлаб чиқариш соҳалари ўртасидаги ўзаро ҳамкорликни ривожлантириш ҳамда илм-фан ютуқлари ва ноу-хауларни ишлаб чиқаришга жорий қилиш.

Концепцияни унинг устувор йўналишлари ва тегишли даврга мўлжалланган мақсадли параметрлари ва кўрсаткичларидан келиб чиқиб, ҳар уч йилда тасдиқланадиган Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини ривожлантириш стратегиялари орқали босқичма-босқич амалга ошириш белгилаб қўйилсин.

3. Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги Концепцияда белгиланган устувор йўналишларни амалга ошириш орқали 2030 йилга қадар қуйидаги кўрсаткичларга эришишни таъминласин:

суғориш тизимларининг фойдали иш коэффициентини 0,63 дан 0,73 гача ошириш;

сув таъминоти паст даражада бўлган суғориладиган ер майдонларини 560 минг гектардан 190 минг гектаргача камайтириш;

шўрланган суғориладиган ер майдонларини 226 минг гектарга камайтириш;

Сув хўжалиги вазирлиги тизимидаги насос станцияларининг йиллик электр энергияси истеъмолини 25 фоизга камайтириш;

барча ирригация тизими объектларига «Smart Water» («Ақлли сув») сув ўлчаш ва назорат қилиш қурилмалари ўрнатилиб, сув ҳисобини юритишда рақамли технологияларни жорий этиш;

100 та йирик сув хўжалиги объектларида сувни бошқариш жараёнларини автоматлаштириш;

қишлоқ хўжалиги экинларини суғоришда сувни тежайдиган технологиялар билан қамраб олинган ерларнинг умумий майдонини 2 млн гектаргача, шу жумладан томчилаб суғориш технологиясини 600 минг гектаргача етказиш;

сув хўжалигида давлат-хусусий шериклик тамойиллари асосида 50 та лойиҳани амалга ошириш.

4. Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги:

а) бир ой муддатда мазкур Фармонда назарда тутилган вазифаларнинг тўлиқ ва ўз муддатида бажарилишини таъминлаш мақсадида Сув хўжалиги тизимидаги республика бюджетидан молиялаштириладиган ташкилотларга ажратилган умумий чекланган ходимлар сони доирасида 4 та штат бирлигидан иборат масъул бошқарма ташкил этсин ҳамда хорижий экспертлар жалб этилишини таъминласин.

Хорижий экспертларни жалб этиш вазирликнинг бюджетдан ташқари ҳамда халқаро молия институтларининг грант ва техник кўмак маблағлари ҳисобидан амалга оширилиши белгилансин;

б) сув хўжалигини ривожлантириш лойиҳаларини шакллантиришда халқаро молия институтлари ва хорижий ҳукумат молия ташкилотларидан маблағ жалб этишда давлат ташқи қарзи учун ўрнатиладиган йиллик меъёрлар доирасида белгиланган тартибда таклифларни киритиб борсин;

в) халқаро молия институтлари ва хорижий ҳукумат молия ташкилотларидан жалб қилинган маблағлар ҳисобига амалга оширилаётган лойиҳалар самарадорлиги бўйича ҳар йил якуни бўйича Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига ахборот киритиб борсин.

5. Қишлоқ хўжалиги экин ерларини ўз балансига олган кластерларга ушбу ерларда жойлашган сув хўжалиги объектларини бошқариш йўналишидаги Сув хўжалиги вазирлигининг функцияларини қишлоқ хўжалиги ер эгаларига давлат-хусусий шериклик шартлари асосида ўтказиш тўғридан-тўғри музокаралар асосида амалга оширилишига рухсат берилсин.

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳузуридаги Давлат-хусусий шерикликни ривожлантириш агентлиги билан биргаликда уч ой муддатда Сув хўжалиги вазирлиги балансида бўлган сув хўжалиги объектларини давлат-хусусий шериклик шартлари асосида хусусий секторга бериш бўйича объектлар рўйхатини Вазирлар Маҳкамасига киритсин.

6. Белгилансинки, Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги тизимидаги насос станцияларининг электр энергияси истеъмолини босқичма-босқич камайтириш ҳамда сув хўжалигида бозор иқтисодиёти тамойилларини, аутсорсинг ва давлат-хусусий шериклик механизмларини жорий этиш ҳисобидан тежаладиган маблағлар сув иншоотларини модернизация қилиш, сув хўжалиги ташкилотларининг моддий-техника базасини такомиллаштириш ва ходимларнинг ойлик иш ҳақини босқичма-босқич оширишга йўналтирилади.

7. Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ҳамда Молия вазирлиги билан биргаликда 2020 йил 1 октябрга қадар сув хўжалиги тизимидаги раҳбар ва мутахассис ходимларнинг малакасини ошириш тизимини такомиллаштириш бўйича Вазирлар Маҳкамасига таклиф киритсин, бунда:

узлуксиз малака ошириш жараёнларини ташкил этиш шакллари, тартиби ва босқичларини, шунингдек, молиялаштириш манбаини аниқ белгилаш;

сув хўжалиги раҳбар ходимларини узлуксиз равишда малакасини ошириб бориш ва аттестациядан ўтказиш, уларга мунтазам равишда касбий ўзини ўзи ривожлантириб бориш имкониятини берувчи узлуксиз малака ошириш тизимини амалиётга жорий этиш мезонлари инобатга олинсин.

8. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарига:

Концепциянинг ўз вақтида ва самарали ижро этилиши устидан парламент ва жамоатчилик назоратини ўрнатиш;

амалга оширилган ишлар тўғрисида вазирликлар ва идоралар ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ҳокимларининг ахборотларини ҳар йили Сенат, Қонунчилик палатаси ва тегишлича Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси ҳамда халқ депутатлари вилоят Кенгашларининг мажлисларида эшитиб борилишини таъминлаш тавсия этилсин.

9. Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги ва Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси Сув хўжалиги вазирлиги билан биргаликда ушбу Фармон мазмун-моҳияти ҳамда мақсад ва вазифаларининг оммавий ахборот воситаларида кенг ёритилишини таъминласин.

10. Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда икки ой муддатда қонун ҳужжатларига ушбу Фармондан келиб чиқадиган ўзгартириш ва қўшимчалар тўғрисида Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритсин.

11. Мазкур Фармоннинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг аграр ва озиқ-овқат соҳаларини ривожлантириш масалалари бўйича ўринбосари Ў.И. Барноев зиммасига юклансин.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 10 июлдаги ПФ-6024-сон Фармонига 1-ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини ривожлантиришнинг 2020 — 2030 йилларга мўлжалланган

1-БОБ. УМУМИЙ ҚОИДАЛАР

Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини ривожлантиришнинг 2020 — 2030 йилларга мўлжалланган концепцияси (кейинги ўринларда — Концепция) 2030 йилгача Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини ривожлантириш бўйича устувор йўналишлар ва комплекс чора-тадбирларни ўз ичига олади.

Сув хўжалигининг ривожланиши мазкур Концепциянинг иловасида белгиланган асосий мақсадли кўрсаткичлар ва индикаторларга эришишга асосланади.

Концепция устувор йўналишлар ва тегишли даврга мўлжалланган мақсадли параметрлар ва кўрсаткичлардан келиб чиқиб ҳар уч йилда Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини ривожлантириш стратегиялари ишлаб чиқилади ва тасдиқланади.

2-БОБ. СУВ ХЎЖАЛИГИДАГИ ЖОРИЙ ҲОЛАТ

Ўзбекистон Республикаси Орол денгизи ҳавзасида жойлашган бўлиб, унинг асосий сув манбаи Амударё ва Сирдарё дарёлари, шунингдек, ички дарё ва сойлар ҳамда ер ости сувларидир. Орол денгизи ҳавзасидаги барча манбаларнинг ўртача кўп йиллик сув оқими 116 млрд куб метрни ташкил этади, шундан 67,4 фоизи Амударё ҳавзасида ва 32,6 фоизи Сирдарё ҳавзасида шаклланади. Жумладан, ер ости сувларининг умумий захираси 31,2 млрд куб метрни ташкил этиб, унинг 47,2 фоизи Амударё ҳавзасига, 52,8 фоизи эса Сирдарё ҳавзасига тўғри келади.

«Амударё» ва «Сирдарё» ҳавзалари сув ресурсларидан комплекс фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш схемаларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси учун ўртача кўп йиллик сув олиш лимити 64 млрд куб метрни ташкил этади. Шу билан биргаликда, 1980 йилларда республиканинг йиллик сув истеъмоли кўп йиллик лимит доирасида бўлиб, сўнгги йилларда глобал иқлим ўзгариши, шунингдек, трансчегаравий сувдан фойдаланиш муаммолари туфайли фойдаланилган ўртача йиллик сув миқдори 51 — 53 млрд куб метрни, жумладан, 97,2 фоизи дарё ва сойлардан, 1,9 фоизи коллектор тармоқларидан, 0,9 фоизи эса ер остидан фойдаланиб, ажратилган сув олиш лимитига нисбатан 20 фоизга қисқарган.

Республикада суғориладиган ер майдони 4,3 млн гектарни ташкил этиб, жами сув ресурсларининг ўртача 90-91 фоизи қишлоқ хўжалигида, 4,5 фоизи, коммунал-маиший хўжалик соҳасида, 1,4 фоизи саноатда, 1,2 фоизи балиқчиликда, 0,5 фоизи иссиқлик энергетикасида, 1 фоизи эса иқтисодиётнинг бошқа тармоқларида фойдаланилган.

Республика ҳудуди ўзига хос тупроқ ва иқлим шароитига эга бўлиб, табиий дренажнинг етишмаслиги, ер ости сувлари минераллашуви даражасининг юқорилиги натижасида бир қатор ҳудудлар «бирламчи шўрланган». Шу билан бирга, сув ресурсларидан оқилона фойдаланмаслик ва бошқа антропоген омилларнинг салбий таъсири натижасида айрим ҳудудларда ерларнинг «иккиламчи шўрланиши» кузатилиб, 45,7 фоиз суғориладиган ер майдони турли даражада шўрланган.

Иқтисодиёт тармоқлари, жумладан, қишлоқ хўжалигини сув билан ишончли таъминлаш, шунингдек, ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш мақсадида республикада ўзига хос сув хўжалиги тизими барпо қилинган.

Сув хўжалиги тизимида 28,4 минг км ирригация тизими ва улардаги 54 432 та ҳар хил гидротехника иншоотидан, шунингдек, умумий ҳажми 19,4 млрд куб метр бўлган 70 та сув омбори ва сел омборидан фойдаланиб келинмоқда.

Сув ресурсларининг номутаносиб тақсимланиши ва суғориладиган ерларнинг мураккаб рельефга эга эканлиги натижасида суғориладиган ерларнинг 60 фоизига яқин қисмига 1 687 та насос станция ёрдамида сув етказиб берилиб, уларнинг йиллик электр энергияси истеъмоли 8 млрд кВт.с ни ташкил этади.

Бундан ташқари, сув истеъмолчилари уюшмалари, фермер хўжаликлари ва кластерлар томонидан жами 155,2 минг км суғориш тармоғи ва 10 280 тадан зиёд насос агрегатлари ишлатилмоқда. Суғориш эҳтиёжлари учун жами 12,4 мингта, жумладан сув хўжалиги тизимида 4 153 та суғориш қудуқларидан фойдаланилмоқда.

Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш учун умумий узунлиги 142,9 минг км, шундан 106,2 минг км очиқ ва 36,7 минг км ёпиқ горизонтал коллектор-дренаж тармоғи, шунингдек 172 та мелиоратив насос станцияси, 3 897 та вертикал дренаж қудуқ ишлатилмоқда.

Сув хўжалиги вазирлиги тизимида олий маълумотли ходимлар 42 фоизни ташкил қилади. «Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти» миллий тадқиқот университети ҳамда унинг Бухоро табиий ресурсларни бошқариш институти, Қарши ирригация ва агротехнологиялар институтида сув хўжалиги соҳаси учун олий маълумотли мутахассислар тайёрланади.

3-БОБ. СУВ ХЎЖАЛИГИДАГИ АСОСИЙ МУАММОЛАР ВА ТАҲДИДЛАР

3.1. Сув ресурслари захираси ҳамда аҳолини ва иқтисодиёт тармоқларини сув билан таъминлаш.

Глобал иқлим ўзгариши натижасида Марказий Осиёда сўнгги 50-60 йил давомида музликлар майдони тахминан 30 фоизга қисқарган. Тахминларга кўра, ҳарорат 2 0 Сга ортганда музликлар ҳажми 50 фоизга, 4 0 Сга исиганда эса 78 фоизга камаяди. Ҳисоб-китобларга кўра, 2050 йилгача Сирдарё ҳавзасида сув ресурси 5 фоизга, Амударё ҳавзасида 15 фоизгача камайиши кутилмоқда. Ўзбекистонда 2015 йилгача бўлган даврда сувнинг умумий тақчиллиги 3 млрд куб метрдан ортиқни ташкил қилган бўлса, 2030 йилга бориб 7 млрд куб метрни, 2050 йилга бориб эса 15 млрд куб метрни ташкил қилиши мумкин.

Таҳлиллар иқлим ўзгариши Ўзбекистонда сув тақчиллигини янада кескинлаштиришини, 2000, 2008, 2011, 2014 ва 2018 йиллардаги каби қурғоқчиликнинг давомийлиги ва даврийлиги кўпайишига олиб келишини ҳамда иқтисодиётнинг сув ресурсларига бўлган эҳтиёжини қондиришда жиддий қийинчиликларни келтириб чиқариши мумкинлигини кўрсатмоқда. Кейинги 15 йил ичида аҳоли жон бошига сув таъминоти 3 048 куб метрдан 1 589 куб метрга қисқарди.

Шу билан биргаликда, республикада аҳоли сони йилига ўртача 650 — 700 минг нафарга ошиб, 2030 йилга бориб 39 млн нафарга етиши, уларнинг сифатли сувга бўлган талаби 2,3 млрд куб метрдан 2,7 — 3,0 млрд куб метрга (18 — 20 фоиз) етиши кутилмоқда. Бу эса коммунал соҳани йилдан йилга сувга бўлган талабини ортишига олиб келади.

Сўнгги йилларда саноат ва энергетика соҳалари фаол ривожланиб, уларнинг сувга бўлган талаби йил сайин ошиб бормоқда. Ҳисоб-китобларга кўра бу соҳаларнинг йиллик умумий сув истеъмоли 1,9 млрд куб метрдан 2030 йилга бориб 3,5 млрд куб метрга (1,8 баробар) етади.

3.2. Сув хўжалиги объектлари ва улардан фойдаланиш.

Республикада барпо қилинган аксарият сув хўжалиги инфратузилма объектларининг хизмат кўрсатиш муддати 50-60 йилдан ортиб, уларнинг техник ҳолати йилдан-йилган ёмонлашмоқда. Хусусан, ирригация тизими каналларининг 66 фоиз қисми тупроқ ўзанли бўлиб, сувнинг фильтрация ҳисобига йўқолиши юқорилигича қолмоқда. Бундан ташқари, 77 фоиз ирригация тизими каналлари таъмирлаш ва тиклашни, 20 фоиз қисми эса реконструкция қилишни талаб этади.

Сув истеъмолчилари уюшмалари ва фермер хўжаликларининг 77 фоиз суғориш тармоғи тупроқ ўзанли бўлиб, 44 фоиз тармоқ таъмирлаш ва тиклашга, 10 фоиз тармоқ эса реконструкция қилишга муҳтож.

Мавжуд лоток тармоқларининг асосий қисми 30 йилдан зиёд хизмат кўрсатиб уларни ўз вақтида таъмирлаш ишлари амалга оширилмаганлиги, шунингдек, хизмат муддатларини ўтиб кетганлиги натижасида уларнинг 70 фоизи реконструкция қилиш ва алмаштиришни талаб қилади. Сув истеъмолчиларининг сув олиш жойлари эса аксарият ҳолда сувни бошқариш ва ҳисобга олиш воситалари билан жиҳозланмаган.

Натижада ирригация тизими ва суғориш тармоқларининг фойдали иш коэффициенти ўртача 0,63, бир қатор ҳудудларда эса ундан ҳам паст бўлиб, асосий манбалардан олинадиган сувнинг 35 — 40 фоизи суғориш тармоқларида йўқотилмоқда.

Сув хўжалиги ташкилотлари ҳисобидаги 1 687 та насос станцияларининг 74 фоизи 30 йилдан, 20 фоизи 20 йилдан, 6 фоизи 10 йилдан ортиқ хизмат қилмоқда ёки 94 фоиз насос станциялари норматив хизмат муддатини (16 — 18 йил) ўтаб бўлиб, уларни модернизация қилиш ва алмаштириш, жами 2 887 км босимли қувурларнинг 10,3 фоиз қисми эса биринчи навбатда алмаштиришни талаб этиб, оқибатда уларни ишлатишда авария ҳолатлари кўплаб кузатилмоқда, шунингдек, электр энергияси сарфи юқорилигича қолмоқда.

3.3. Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолати.

Республика бўйича суғориладиган ерларнинг 45,3 фоизи турли даражада, шундан 31,1 фоизи кучсиз, 12,2 фоизи ўртача, 2 фоизи эса кучли даражада шўрланган, 24,4 фоиз майдонда эса ер ости сув сатҳи 2 м ва ундан юқорида жойлашган.

Кейинги йилларда кузатилган сув танқислиги, ерларнинг мелиоратив ҳолатининг ёмонлиги ва бошқа ташкилий чора-тадбирлар ўз вақтида кўрилмаганлиги боис 560 минг гектар суғориладиган ер майдонининг сув таъминоти даражаси пастлигича қолмоқда, жами 298,5 минг гектар суғориладиган ер майдони эса фойдаланишдан чиқиб кетган.

14,5 минг километр коллектор-дренаж тармоқ, 93 та мелиоратив насос станция ва 1 530 та вертикал дренаж қудуқни реконструкция қилиш ва янгидан қуришни талаб этмоқда.

3.4. Сув ресурсларидан фойдаланиш ва сув тежовчи суғориш технологияларини жорий қилиш.

Республикада қишлоқ хўжалиги экинлари асосан анъанавий усулда — эгатлаб суғорилмоқда, ерларни лазерли ускуна билан жиҳозланган текислагичлар билан текислаш ишларининг кўлами жуда паст даражада қолмоқда. 2019 йилдан бошлаб сув тежовчи суғориш технологияларини давлат томонидан қўллаб-қувватлашнинг янги тизими жорий қилинди. Натижада 77 470 гектар майдонда томчилатиб, 1 123 гектар майдонда ёмғирлатиб, 2 000 гектар майдонда эса дискрет усулда суғориш технологиялари жорий қилинди.

Шу билан биргаликда ушбу замонавий суғориш технологияси жорий қилинган майдон улуши пастлигича (6 фоиз) қолмоқда. Натижада, бир комплекс гектар майдонга тўғри келадиган сув сарфи миқдори 10 690 куб метрни ташкил қилиб, ривожланган мамлакатларга нисбатан юқорилигича қолмоқда.

3.5. Сув хўжалиги ташкилотларининг моддий-техника базаси.

Ҳозирги пайтда сув хўжалиги тизимидаги эксплуатация ташкилотлари, айниқса туман ирригация бўлимларининг моддий-техника базаси (мелиоратив техника, транспорт воситалари, ташкилий таъминоти) ҳануз пастлигича қолмоқда.

Сув хўжалиги ташкилотларини сақлаш харажатлари давлат бюджети маблағларидан амалга ошириб келинмоқда. Лекин кейинги йилларда ажратилган маблағнинг 70 фоизи электр энергияси харажатларини қоплашга йўналтирилиб, ирригация тизимини таъмирлаш-тиклаш ишларига ажратилган маблағ улуши 2,9 фоизни ташкил этиб, пастлигича қолмоқда.

Сув истеъмолчилари уюшмалари фаолиятини қўллаб-қувватлаш ва молиялаштириш тизими талаб даражасида ташкил этилмаганлиги натижасида уларнинг кредиторлик ва дебиторлик қарздорликлари юқорилигича қолмоқда.

3.6. Сув хўжалиги соҳасидаги ислоҳотлар.

Республикада сув ресурсларидан фойдаланишни интеграциялашган бошқаришни жорий қилишда сув хўжалиги соҳасида фаолият юритувчи идоралар ўртасида мувофиқлаштириш ишлари талабга жавоб бермайди.

Соҳага давлат-хусусий шериклик амалиётини жорий қилишга киришилмаган.

Ўзбекистон Республикасининг «Сув ва сувдан фойдаланиш тўғрисида»ги Қонунини кейинги йилларда қишлоқ ва сув хўжалиги соҳаларида амалга оширилган ислоҳотлар натижаларидан келиб чиқиб такомиллаштириш, шунингдек, Ўзбекистон Республикасининг Сув кодексини ишлаб чиқиш талаб этилмоқда.

3.7. Трансчегаравий сув ресурсларидан фойдаланиш ва халқаро сув муносабатлари.

Сўнгги йилларда Марказий Осиё давлатлари ўртасидаги сув хўжалиги муносабатлари сезиларли равишда яхшиланди, трансчегаравий сувдан фойдаланиш муаммоларини ҳал қилиш бўйича ижобий тенденция кузатилмоқда.

Бироқ, келгусида Амударё ва Сирдарёнинг юқори оқимларида янги йирик гидроэнергетик объектлар ва сув омборлари қурилиши, шунингдек, мавжудлари энергетик режимда ишлатилиши дарёларнинг қуйи оқимида жойлашган давлатлар, шу жумладан, Ўзбекистон учун ҳам сув таъминотида қатор муаммоларни келтириб чиқариши мумкин.

Бундан ташқари, кейинги йилларда янги ерларни ўзлаштирилиши минтақа давлатлари ўртасидаги сув тақсимоти мувозанатига салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Бу эса Орол денгизи ҳавзаси сув ресурсларидан фойдаланиш соҳасидаги минтақавий ҳуқуқий асосни янада такомиллаштиришни талаб этади.

3.8. Сув хўжалигини малакали кадрлар билан бутлаш, илмий-тадқиқот ишлари.

Бугунги кунда сув хўжалиги ташкилотларида олий маълумотли сув хўжалиги ходимларининг улуши 42 фоизни ташкил этмоқда. Ҳозирги пайтда сув хўжалиги тизимидаги мутахассислар ва раҳбар кадрларнинг малакасини ошириш бўйича доимий фаолият юритувчи малака ошириш тизими мавжуд эмас. «Олий таълим-фан-ишлаб чиқариш» тизимида ўзаро интеграция бугунги талабга жавоб бермайди.

Мамлакатимизда сув хўжалигининг олий маълумотли кадрлари асосан «Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти» миллий тадқиқот университетида тайёрланиб, уни замонавий ва халқаро миқёсдаги нуфузли олий таълим муассасасига айлантириш йўлидаги изчил ҳаракатлар давом эттирилиши лозим.

Сув хўжалиги ташкилотлари ходимларининг ўртача иш ҳақи мамлакатдаги ўртача иш ҳақига нисбатан 64% ни ташкил этиб, пастлигича қолмоқда. Иш ҳақининг паст даражаси сув хўжалиги ходимларининг ижтимоий мақомини ва касбининг жозибадорлигини пасайтириб, юқори малакали кадрларни сақлаб қолиш имконини бермаяпти.

Илмий-тадқиқот, тажриба ва лойиҳа-конструкторлик ишлари соҳасида мувофиқлаштириш тизимининг тўғри йўлга қўйилмаганлиги, шунингдек, илмий-инновацион фаолиятнинг етарли даражада молиялаштирилмаслиги оқибатида тадқиқотлар натижаларини ишлаб чиқаришга жорий этиш талабга жавоб бермайди.

4-БОБ. СУВ ХЎЖАЛИГИНИ РИВОЖЛАНТИРИШНИНГ МАҚСАДИ ВА УСТУВОР ЙЎНАЛИШЛАРИ

Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини ривожлантириш Концепциясининг асосий мақсади – аҳоли, иқтисодиёт тармоқлари ва атроф муҳитнинг сувга муттасил ошиб бораётган эҳтиёжини қондириш учун зарур шарт-шароитларни яратиш, сув хўжалиги объектларининг ишончли ва хавфсиз ишлашини ҳамда сув ресурсларини самарали бошқариш ва ундан оқилона фойдаланишни таъминлаш, суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш, сув ресурслари тақчиллиги кучайиб бораётган, шунингдек, глобал иқлим ўзгаришлари шароитида сув хавфсизлигига эришишдан иборатдир.

Ушбу мақсадга эришиш учун Концепцияда қуйидаги асосий устувор йўналишлар белгиланган:

сув ресурсларини прогнозлаштириш, уларнинг ҳисобини юритиш ва маълумотлар базасини шакллантириш тизимини такомиллаштириш ҳамда шаффофлигини таъминлаш;

сув хўжалиги объектларини модернизация қилиш, ишончли ишлаши ва хавфсизлигини таъминлаш, йирик сув хўжалиги объектларини рақамли технологиялар асосида бошқарилишини ташкил этиш, ресурс тежайдиган замонавий технологияларни кенг жорий қилиш, соҳага хорижий инвестицияларни жалб қилишни кенгайтириш ҳамда ажратилаётган маблағлардан мақсадли ва самарали фойдаланишни таъминлаш;

сув омборлари, сел-сув омборлари ва бошқа сув хўжалиги объектларининг хавфсизлигини ҳамда ишончли ишлашини таъминлаш;

сув ресурсларини бошқариш тизимини такомиллаштириш, сувдан фойдаланиш ва сув истеъмоли ҳисобини юритишда «Smart Water» («Ақлли сув») ва шу каби рақамли технологияларни жорий қилиш;

қишлоқ хўжалиги экинларини етиштиришда сув тежовчи суғориш технологияларини жорий қилишни янада кенгайтириш ва давлат томонидан рағбатлантириб бориш, ушбу соҳага хорижий инвестициялар ва грантларни жалб қилиш;

суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш ва барқарорлигини таъминлаш, ерларнинг унумдорлигини оширишга кўмаклашиш, тупроқнинг шўрланиш даражасини пасайтириш ва олдини олиш бўйича самарали технологияларни қўллаш;

сув хўжалигида бозор иқтисодиёти тамойилларини, жумладан, сувни етказиш харажатларининг бир қисмини босқичма-босқич сув истеъмолчилари томонидан қоплаш тизимини жорий қилиш, тушган маблағларни сув хўжалиги объектларини ўз вақтида сифатли таъмирлаш-тиклаш, рақамли технологияларни жорий қилиш ҳамда самарали бошқаришга йўналтириш;

сув хўжалигида давлат-хусусий шериклик ва аутсорсингни жорий этиш, алоҳида сув хўжалиги объектларини фермер, кластер ва бошқа ташкилотларга фойдаланиш учун бериш ҳамда тежалган маблағларни сув хўжалиги объектларини модернизация қилиш ва ходимлар меҳнатига ҳақ тўлаш ва рағбатлантиришга йўналтириш;

сув ресурсларини интеграциялашган бошқариш тамойилларини жорий қилиш, аҳолини ва иқтисодиёт тармоқларини сув билан кафолатли таъминлаш, сувнинг сифатини яхшилаш ва атроф муҳитнинг экологик мувозанатини сақлаш;

трансчегаравий сув ресурсларидан фойдаланиш масалалари бўйича давлатлараро муносабатларни ривожлантириш, Марказий Осиё мамлакатлари манфаатлари ўртасидаги мувозанатни таъминлайдиган сув ресурсларини биргаликда бошқаришнинг ўзаро мақбул механизмларини ва сувдан самарали фойдаланиш дастурларини ишлаб чиқиш ҳамда илгари суриш;

сув хўжалиги соҳаси учун малакали кадрларни тайёрлаш, ходимларнинг малакасини ошириш тизимини такомиллаштириш, таълим, илм-фан ва ишлаб чиқариш соҳалари ўртасидаги ўзаро ҳамкорликни ривожлантириш ҳамда илм-фан ютуқлари ва ноу-хауларни ишлаб чиқаришга жорий қилиш.

Концепцияда қишлоқ хўжалиги сув ресурсларининг энг йирик истеъмолчиси бўлганлиги ҳамда ирригация ва мелиорация тармоқларининг асосан унга хизмат қилишидан келиб чиқиб, асосий тадбирлар ирригация ва мелиорация секторини ривожлантиришга қаратилган.

Ичимлик ва оқава сув тизимини ривожлантириш Уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазирлиги томонидан ишлаб чиқилаётган «Ўзбекистон Республикасида 2030 йилгача сув таъминоти ва канализация соҳасини ривожлантириш Стратегияси»да батафсил акс эттирилади.

5-БОБ. CУВ ХЎЖАЛИГИНИ РИВОЖЛАНТИРИШНИНГ УСТУВОР ЙЎНАЛИШЛАРИНИ АМАЛГА ОШИРИШ ТАДБИРЛАРИ

5.1. Сув ресурсларини прогнозлаштириш, уларнинг ҳисобини юритиш ва маълумотлар базасини шакллантириш тизимини такомиллаштириш ҳамда шаффофлигини таъминлаш йўналишини амалга оширишда:

а) катта ва ўрта дарёлар ҳамда сойларда жойлашган гидрологик постларни рақамли технологиялар асосида автоматик ускуналар билан босқичма-босқич жиҳозлаш, гидрологик постлар тармоғини кенгайтириш;

б) барча сув объектларида сувни назорат қилиш ва ҳисоби юритилишини рақамли технологиялар асосида такомиллаштириш ҳамда сув ресурслари бўйича шаффоф ахборот тизимини яратиш;

в) сув ресурсларини прогнозлаштириш, сувнинг ҳисобини юритиш ва маълумотларни қайта ишлашни яхшилаш бўйича қуйидаги чора-тадбирларни амалга ошириш;

г) сув ресурсларини прогнозлашда геоахборот тизимини жорий қилиш, сув захираларининг тезкор мониторинг олиб бориш ҳамда прогноз маълумотларининг ишончлилигини ошириш;

д) барча сув объектларида сувнинг ҳисобини юритишда маълумотларни стандартлаштириш;

е) ахборот-коммуникация технологиялари асосида сув объектлари бўйича маълумотларини тўплаш ва уларни қайта ишлаш бўйича ахборот тизимларини такомиллаштириш;

ж) сув объектларида рақамли технологиялар ёрдамида сувнинг мониторингини олиб боришни босқичма-босқич жорий этиш, барча манбалар ва сув ресурслари бўйича ягона ахборот тизимини яратиш;

з) Давлат сув кадастрини юритиш тизимини ва маълумотлар базасини ахборот-коммуникация технологиялари ёрдамида такомиллаштириш ҳамда уларнинг шаффофлигини таъминлаш.

5.2. Сув хўжалиги объектларини модернизация қилиш, йирик сув хўжалиги объектларини рақамли технологиялар асосида бошқарилишини ташкил этиш, ресурс тежайдиган замонавий технологияларни кенг жорий қилиш, соҳага хорижий инвестицияларни жалб қилишни кенгайтириш ҳамда ажратилаётган маблағлардан мақсадли ва самарали фойдаланишни таъминлаш йўналишини амалга оширишда:

а) сув хўжалиги объектларини модернизация қилиш, уларни таъмирлаш-тиклаш ҳамда қуриш ва реконструкция қилиш ишларини тизимли амалга ошириш, ирригация тизими ва суғориш тармоқларида сувнинг йўқолишини камайтириш, сув иншоотларининг техник ҳолатини яхшилаш ва ишончлилигини ошириш:

ирригация тизими ва суғориш тармоқларини модернизация қилиш, бетонлаштириш ва фильтрацияга қарши бошқа тадбирларни амалга ошириш, уларнинг бир қисмини босқичма-босқич қувурли ва сувни бошқаришга қулай бўлган бошқа тизимларга ўтказиш;

гидроузел ва бошқа йирик гидротехника иншоотларини реконструкция қилиш ва таъмирлаш, йирик гидроузеллар ва ирригация тизимини рақамли технологиялар асосида автоматлаштирилган бошқарувга ўтказиш;

лоток тармоқларини қайта тиклаш, лотокларни маҳаллий иқлим шароитига мос композит ва полимер материаллар асосида ишлаб чиқаришни жорий қилиш;

сув истеъмолчиларининг бош сув олиш жойларини сувни бошқариш ва ҳисобга олиш воситалари билан босқичма-босқич жиҳозлаш;

б) сув хўжалиги насос станцияларининг энергия самарадорлигини ошириш ва фойдаланиш харажатларини камайтириш, шунингдек, насосларни фойдали иш коэффицентини ошириш:

насос станцияларни босқичма-босқич модернизация қилиш, шу жумладан, эскирган насос, электродвигател ва трансформаторлар ҳамда уларнинг бошқарув тизимини энергия тежамкор ускуналарга алмаштириш, муқобил энергия манбаи, шу жумладан, қуёш батареяларидан фойдаланишни йўлга қўйиш, босимли қувурларни капитал таъмирлаш ва янгилаш;

насос станцияларида рақамли технология асосида электр энергияси истеъмоли ва сув сарфининг «онлайн» режимида мониторингини олиб бориш;

сув хўжалигига халқаро молиявий институтлар ва хорижий давлатларнинг кредит ва грант маблағлари, шунингдек, тўғридан-тўғри инвестицияларни жалб қилиш, давлат бюджети харажатларини камайтириш;

сув хўжалиги объектлари техник ҳолатини учувчисиз учиш аппаратлари ёрдамида ўрганиш, лойиҳа-қидируви ишларини рақамлаштириш ҳамда сифатини яхшилаш;

ирригация ва мелиорация объектларини қуриш ва реконструкция қилиш бўйича лойиҳа-қидирув ишларини илмий-амалий кузатувини таъминлаш ва сифатини яхшилаш;

сув хўжалиги объектларининг модернизациялаш ва қуришга, илмий-тадқиқот, тажриба-конструкторлик ишланмаларга ва илғор технологияларни жорий этишга харажатларни кўпайтириш.

5.3. Сув омборлари, сел-сув омборлари ва бошқа сув хўжалиги объектларининг хавфсизлигини ҳамда ишончли ишлашини таъминлаш:

а) сув омборлари, сел-сув омборлари ва бошқа сув хўжалиги объектларини антропоген, техноген ва табиий омиллар таъсиридан муҳофаза қилиш, уларнинг хавфсизлигини ҳамда ишончли ишлашини таъминлаш:

назорат-ўлчов ускуналари, гидромеханик ва электротехник қурилмалар, ёритиш, алоқа ҳамда фавқулодда хабар бериш тизимларини қуриш ва модернизация қилиш ҳамда таъмирлаш-тиклаш бўйича давлат дастурларини ишлаб чиқиш;

натура кузатув ва диагностика ишларини тизимли равишда амалга ошириш ҳамда хавфсизлик декларацияларида кўрсатилган камчиликларни бартараф этиш юзасидан ишларни самарали ташкил этиш;

сув хўжалиги ташкилотларини малакали ва тажрибали мутахассислар билан тўлдириш ҳамда уларнинг малакасини оширишни тизимли ташкил этиш;

гидротехника иншоотларидан фойдаланиш даврида фавқулодда вазият юзага келиши натижасида бошқа шахсларнинг ҳаётига, соғлиғига ва (ёки) мол-мулкига, шунингдек, атроф-муҳитга зарар етказилганлиги учун ушбу иншоотлардан фойдаланувчи ташкилотларнинг фуқаролик жавобгарлигини суғурта қилиш;

б) сув омборлари, сел-сув омборлари ва бошқа сув хўжалиги объектларининг хавфсизлигини ҳамда ишончли ишлашини таъминлаш бўйича хорижий мамлакатларнинг илғор тажрибасини ўрганиш ва уларни амалиётга татбиқ этиш:

йирик тўғонлар бўйича халқаро комиссиянинг техник регламентлари ва тавсияларини Ўзбекистонда қўллаш ва имплементация қилиш юзасидан таклифлар тайёрлаш;

сув омборлари, сел-сув омборлари ва бошқа сув хўжалиги объектларини лойиҳалаш, қуриш, фойдаланишга қабул қилиш, ишлатиш, реконструкция қилиш, таъмирлаш-тиклаш, консервациялаш ва тугатиш бўйича халқаро стандартларни амалиётда қўллаш юзасидан таклифлар тайёрлаш;

сув хўжалиги объектларининг хавфсизлигини комплекс баҳолашда замонавий диагностика асбоб-ускуналаридан фойдаланиш ҳамда халқаро ташкилотлар ва хорижий компанияларнинг юқори малакали мутахассисларини эксперт сифатида жалб қилиш, меъёрий ҳужжатларни такомиллаштириш.

5.4. Сув ресурсларини бошқариш тизимини такомиллаштириш, сувдан фойдаланиш ва сув истеъмоли ҳисобини юритишда «Smart Water» («Ақлли сув») ва шу каби рақамли технологияларни жорий қилиш йўналишини амалга оширишда:

а) Сув хўжалигини давлат томонидан бошқариш тизимини такомиллаштириш, бунда ҳар бир давлат ва жамият органларининг сув ресурсларини барқарор бошқариш ва улардан самарали фойдаланишни таъминлаш бўйича вазифалари, функциялари ва ваколатларини аниқ белгилаш;

б) барча сув ресурсларини назорат қилиш ва ҳисобини юритишда, сувдан фойдаланишни режалаштириш ва уни тезкор бошқарувини ташкил этишда «Smart Water» («Ақлли сув») технологиясини босқичма-босқич жорий этиш;

в) сув ва сувдан фойдаланишга доир маълумотлар базаларини ҳамда мониторинг тизимларини рақамли технологиялар асосида такомиллаштириш ҳамда сув ресурсларининг автоматлаштирилган идоралараро ахборот тизимини яратиш;

г) сув хўжалиги объектлари кадастрини геоахборот тизимларидан фойдаланган ҳолда юритиш тизимини ташкил этиш;

д) сув хўжалигида учувчисиз учиш қурилмаларидан фойдаланган ҳолда сув объектларини масофадан назорат қилиш ҳамда сувдан фойдаланишнинг мониторингини юритиш ишларини такомиллаштириш ва уларнинг тезкорлигини ошириш;

е) суғориладиган ерларнинг сув билан таъминланганлик даражаси, экинларни жойлаштириш ва чўлланиш жараёнлари, шунингдек сувдан фойдаланиш самарадорлигини баҳолашда масофадан зондлаш технологиясининг имкониятларидан фойдаланиш;

ж) сув ресурсларидан фойдаланишни режалаштириш ва интеграллашган бошқариш ҳамда инсон ва атроф муҳитга таъсирини баҳолаш бўйича самарали гидрологик моделларни ишлаб чиқиш;

з) қишлоқ хўжалиги экинларини сув ресурсларининг прогнозига ва ажратилган сув олиш лимитига мувофиқ жойлаштириш ҳамда сувнинг самарадорлигини ошириш.

5.5. Қишлоқ хўжалиги экинларини етиштиришда сув тежовчи суғориш технологияларини жорий қилишни янада кенгайтириш ва давлат томонидан рағбатлантириб бориш, ушбу соҳага хорижий инвестициялар ва грантларни жалб қилиш йўналишини амалга оширишда:

а) сувни тежайдиган суғориш технологияларини жорий этган қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш тизимини янада такомиллаштириш;

б) сувни тежайдиган суғориш технологияларини насос станциялар ва суғориш қудуқларига боғланган экин майдонларида жорий қилишни кенгайтириш ҳамда уларнинг самарадорлигини ошириш;

в) сувни тежайдиган суғориш технологияларини тупроқ-иқлим шароити ва экин турига қараб такомиллаштириш, самарадорлигини ошириш ва янгиларини яратиш бўйича илмий-тадқиқот ҳамда лойиҳа-конструкторлик ишларини кенгайтириш, янги ишланмаларни амалиётга жорий қилиш ишларини рағбатлантириш;

г) сув тежовчи суғориш технологияларини лойиҳалаш, жорий этиш ва қўллаш бўйича услубий тавсияларни, шунингдек, улардан фойдаланиш самарадорлигини баҳолаш мезонларини ишлаб чиқиш;

д) сувни тежайдиган суғориш усуллари ва технологияларини жорий этиш ва улардан фойдаланиш бўйича мутахассисларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш йўналишида илғор хорижий тажрибани ўрганишни тизимли ташкил этиш;

е) қишлоқ хўжалиги экин майдонларини лазерли қурилмага эга автоматлаштирилган текислагич агрегатлар ёрдамида олдиндан текислаб замонавий эгилувчан қувурлар орқали суғориш технологияларини кенгайтириш;

ж) сув истеъмоли мониторингини олиб боришни такомиллаштириш ва масофадан зондлаш тизимларини жорий қилиш;

з) оқинди ва коллектор-дренаж сувларидан фойдаланишни илмий асосда ташкил қилиш, шунингдек қишлоқ хўжалиги экинларини суғоришда сув исрофгарчилигига ҳамда ундан самарасиз фойдаланишга қарши чораларни кучайтириш.

5.6. Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш ва барқарорлигини таъминлаш, ерларнинг унумдорлигини оширишга кўмаклашиш, тупроқнинг шўрланиш даражасини пасайтириш ва олдини олиш бўйича самарали технологияларни қўллаш йўналишини амалга оширишда:

а) коллектор-дренаж тармоқлари ва бошқа мелиоратив объектларнинг техник ҳолатини яхшилаш, уларни модернизация қилиш, давлат дастурлари доирасида кенг кўламли мелиорация тадбирларини амалга ошириш ишларини изчил давом эттириш;

б) суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини баҳолаш, мониторингини олиб боришда ахборот-коммуникация технологиялари, геоахборот тизимлари, масофадан зондлаш технологияси ва учувчисиз учиш аппаратларидан кенг фойдаланиш;

в) суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолати ва сизот сувларининг сатҳи ва минераллашуви бўйича ахборот тизимини яратиш;

г) мелиоратив экспедицияларнинг моддий-техник базасини мустаҳкамлаш, уларни экспресс таҳлил қилиш имконини берувчи замонавий жиҳозлар, мобил тезкор лабораториялар билан таъминлаш;

д) суғориладиган ерларда шўрланиш даражасини камайтириш, майдонларнинг шўрини ювиш ишларини самарали ташкил этиш, сизот сувларини мақбул сатҳларда ушлаб туриш ва уларнинг минераллашувини камайтиришга қаратилган илмий-тадқиқот ишларини амалга ошириш, бу борадаги илғор жаҳон тажрибасини ўрганиш ва амалиётда қўллаш чораларини кўриш;

е) коллектор-дренаж тармоқлари ва бошқа мелиоратив иншоотларни лойиҳалаш, қуриш, фойдаланиш ва бошқаришда ҳамда суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш тадбирларини амалга оширишда коллектор-дренаж сувларини оқилона бошқариш, ушбу сувларнинг зарарли таъсирини камайтириш, улардан самарали фойдаланиш ва сифатини яхшилаш чораларини кўриш.

5.7. Сув хўжалигида бозор иқтисодиёти тамойилларини, жумладан, сувни етказиш харажатларининг бир қисмини босқичма-босқич сув истеъмолчилари томонидан қоплаш тизимини жорий қилиш, тушган маблағларни сув хўжалиги объектларини ўз вақтида сифатли таъмирлаш-тиклаш, рақамли технологияларни жорий қилиш ҳамда самарали бошқаришга йўналтириш йўналишини амалга оширишда:

а) сувни етказиб бериш бўйича харажатларни сув истеъмолчилари томонидан қоплашни сув ресурсларидан фойдаланганлик учун солиқ ставкалари миқдорига босқичма-босқич қўшиш орқали амалга ошириш. Бунда қуйидаги асосий тамойилларни эътиборга олиш лозим:

тарифларни белгилашда сувни тежашни рағбатлантириш ва етказиб берилган сувнинг ҳажмли ёки бошқа қулай ўлчовлари бўйича амалга оширишни эътиборга олиш;

тарифларни сувни етказиб бериш харажатлари ҳамда давлат ижтимоий-иқтисодий сиёсатининг устуворлигига қараб дифференциациялаш;

тарифларни сувни турли ҳудудларга етказиб беришнинг республика бўйича ўртача харажатларга (сувни насос орқали етказиб беришда электр энергияси, каналларни эксплуатация қилиш ва сақлаш харажатлари) кўра белгилаш ҳамда барча қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларга бир хил белгилаш;

б) сувни етказиб бериш харажатларини қоплаш бўйича тарифларнинг шаффофлигини таъминлаш;

в) сув етказиб бериш харажатларни сувдан фойдаланганлик солиғига қўшимча равишда киритишда сув истеъмоли ҳажми ва сув етказиб бериш харажатларидан келиб чиққан ҳолда сув учун дифференциациялашган солиқ ставкаларини ҳисоблаш услубиятини ишлаб чиқиш;

г) қишлоқ хўжалигида сувни етказиб бериш бўйича пулли хизматларга босқичма-босқич ўтиш;

д) солиқ солиш ва жарималар тизимини такомиллаштириш ва сувдан янада оқилона фойдаланиш ва унинг сифатини ошириш имкониятини яратиш;

е) келажакда турли тоифадаги сув истеъмолчилари учун уларнинг соҳавий ва технологик хусусиятларини ҳамда қайтар сувларнинг сифатини, шу жумладан, минераллашув даражаси ва бошқа ифлослантирувчи моддаларни ҳисобга олган ҳолда сув учун солиқ ставкалари ва жарималарни ҳисоблаш услубларини такомиллаштириш.

5.8. Сув хўжалигида давлат-хусусий шериклик ва аутсорсингни жорий этиш, алоҳида сув хўжалиги объектларини фермер, кластер ва бошқа ташкилотларга фойдаланиш учун бериш ҳамда тежалган маблағларни сув хўжалиги объектларини модернизация қилиш ва ходимлар меҳнатига ҳақ тўлаш ва рағбатлантиришга йўналтириш йўналишини амалга оширишда:

а) халқаро илғор тажрибани ўрганган ҳолда сув хўжалигида давлат-хусусий шериклик механизмлари ва аутсорсинг шартлари асосида лойиҳаларни амалга оширишнинг тамойиллари ва йўналишларини белгилаш ҳамда улар асосида хусусий секторга бериладиган сув хўжалиги иншоотлари ва хизматлари рўйхатини шакллантириш;

б) сув хўжалигида давлат-хусусий шериклик тамойиллари ҳамда аутсорсинг шартлари асосида лойиҳаларни шакллантириш ҳамда уларни амалга ошириш учун ҳамкор салоҳиятли хусусий шерикни, шу жумладан хорижий инвесторларни жалб этишни ташкил этиш;

в) сув хўжалигида давлат-хусусий шериклик тамойиллари ҳамда аутсорсинг шартлари асосида лойиҳаларни шакллантириш ва уларни амалга ошириш ишларига хорижий инвестиция ва грант маблағларини жалб этиш;

г) сув хўжалиги вазирлигида ирригация ва мелиорация йўналишларида давлат-хусусий шериклик тамойиллари ҳамда аутсорсинг шартлари асосида лойиҳаларни шакллантириш, уларга хусусий шерикларни жалб этиш, шунингдек ушбу лойиҳаларни амалга оширилиши юзасидан мониторинг юритишнинг самарали тизимини ташкил этиш;

д) аниқ мажбуриятлар, иқтисодий самарадорлик, ижтимоий адолат ва экологик барқарорликни таъминлаш асосида аниқ белгиланган мезонлар ва тамойилларга мувофиқ сув хўжалиги объектларини бошқариш бўйича вазифаларнинг бир қисмини сув истеъмолчиларига (фермерлар, кластерлар ва бошқалар) ўтказиш;

е) сув хўжалигида давлат-хусусий шериклик тамойиллари ҳамда аутсорсинг шартлари асосида лойиҳаларни амалга ошириш натижасида тежалган бюджет маблағларни сув хўжалиги объектларини модернизация қилиш, сув хўжалиги ходимлари меҳнатига ҳақ тўлаш ва рағбатлантиришга йўналтириш.

5.9. Сув ресурсларини интеграциялашган бошқариш тамойилларини жорий қилиш, аҳолини ва иқтисодиёт тармоқларини сув билан кафолатли таъминлаш, сувнинг сифатини яхшилаш ва атроф муҳитнинг экологик мувозанатини сақлаш йўналишини амалга оширишда:

а) аҳолини ва иқтисодиёт тармоқларини сув билан кафолатли таъминлаш, бунда:

сув хўжалигини бошқаришда унинг барча иштирокчиларининг устувор манфаатларини эътиборга олиб, мавжуд сув ресурсларидан барча даражада оқилона фойдаланиш;

инсоннинг асосий эҳтиёжларини қондириш, энг аввало аҳолини сув билан кафолатли таъминлаш;

сувдан фойдаланишни давлат, ҳудуд ва сув ҳавзалари даражасида иқтисодиёт тармоқлари ва табиат учун сув олишнинг устуворлигидан келиб чиқиб белгилаш;

сув олиш лимитларини аҳоли ва иқтисодиёт тармоқлари, шу жумладан, қишлоқ хўжалиги учун уларнинг устуворлигидан келиб чиқиб белгилаш ва тасдиқлаш учун халқ депутатлари туман Кенгашларига киритиш;

б) сув ресурсларини интеграциялашган ҳолда бошқариш тамойилларини кенг жорий қилиш, бунда:

сув хўжалиги вазирлигида барча сув ресурсларини ҳисобга олиш, сувдан фойдаланишни режалаштириш ва интеграллашган ҳолда бошқариш бўйича ягона республика марказини ташкил этиш;

сув ресурсларидан фойдаланишни режалаштириш ва бошқариш тизимини аҳоли учун сув билан кафолатли таъминлашни, иқтисодиёт тармоқларининг устуворлиги, сувни самарадорлигини ошириш, атроф муҳитни муҳофаза қилиш ва экологик мувозанатни таъминлаш талабларини ҳисобга олган ҳолда такомиллаштириш;

сув ресурсларини бошқаришда атроф муҳитни, табиий сув ҳавзалари ва экотизимларнинг сувга бўлган талабини инобатга олиш, шу жумладан, Оролбўйи ҳудудида сув хўжалиги вазиятини барқарорлаштириш ҳамда Орол денгизи қуришининг салбий оқибатларини бартараф этишга кўмаклашиш;

халқаро молиявий институтлар ва хорижий давлатларнинг, шунингдек бошқа шерикларнинг техник ёрдам маблағларини жалб қилиш асосида сув ресурсларини интеграциялашган ҳолда бошқариш тамойилларини жорий қилиш бўйича ҳаракатлар дастурини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш;

сув ресурсларини интеграциялашган ҳолда бошқариш, сувдан фойдаланиш ва сувни истеъмол қилишда сувни муҳофаза қилишни, сув ва ер ресурслари ҳамда атроф муҳитга салбий таъсирини камайтиришни рағбатлантириш;

сув объектларининг сувни муҳофаза қилиш ва санитария-муҳофаза зоналарини белгилаш тадбирларини тизимли амалга ошириш, сув хўжалиги объектларини қуриш ва реконструкция қилиш ҳамда таъмирлаш ва тиклаш лойиҳаларида сувни муҳофаза қилиш ва санитария-муҳофаза зоналарини белгилаш тадбирларини эътиборга олиш, сувни муҳофаза қилиш зоналари ва соҳил бўйи минтақаларидан мақсадли фойдаланишни таъминлаш;

амалга оширилаётган ислоҳотларни ҳисобга олган ҳолда Ўзбекистон Республикасининг Сув кодекси лойиҳасини ишлаб чиқиш;

аҳолининг сувни муҳофаза қилиш, сув ресурсларидан самарали ва тежамли фойдаланишни ташкил этиш бўйича ҳуқуқий онги ва маданиятини юксалтириш. Бунда:

сувдан оқилона ва тежамкор фойдаланишни тарғибот-ташвиқот қилишнинг самарали механизмларини жорий этиш, бунда оммавий ахборот воситалари имкониятларидан кенг фойдаланиш;

сувдан фойдаланиш маданиятини ошириш бўйича ўқув дастурларини таълим тизимига жорий қилиш орқали ёш авлодни сувга нисбатан тежамкорона муносабатда бўлиш руҳида тарбиялаш;

сув хўжалиги ташкилотлари фаолиятининг шаффофлигини таъминлаш, сувга доир очиқ маълумотлар базасини шакллантириш ва уни оммага етказишнинг қулай шароитларини яратиш.

5.10. Трансчегаравий сув ресурсларидан фойдаланиш масалалари бўйича давлатлараро муносабатларни ривожлантириш, Марказий Осиё мамлакатлари манфаатлари ўртасидаги мувозанатни таъминлайдиган сув ресурсларини биргаликда бошқаришнинг ўзаро мақбул механизмларини ва сувдан самарали фойдаланиш дастурларини ишлаб чиқиш ҳамда илгари суриш йўналишини амалга оширишда:

а) Ўзбекистон Республикасининг Орол денгизи ҳавзаси мамлакатлари ва минтақавий давлатлараро сув хўжалиги ташкилотлари билан минтақанинг сув ресурслари ва давлатлараро сув хўжалиги объектларидан биргаликда фойдаланиш масалаларида фаол ҳамкорлигини давом эттириш;

б) Марказий Осиё мамлакатлари манфаатлари ўртасидаги мувозанатни таъминлайдиган минтақанинг трансчегаравий сув ресурсларини биргаликда бошқаришнинг ўзаро мақбул механизмларини ишлаб чиқиш ва илгари суриш;

в) трансчегаравий сувлар бўйича Бирлашган Миллатлар Ташкилоти конвенциялари нормалари ва тамойилларини илгари суриш;

г) Сирдарё, Амударё ва бошқа трансчегаравий дарёларда мониторинг тизимини такомиллаштириш, ҳамкорликда сувни назорат қилиш ва мониторингини юритиш ҳамда очиқ маълумотлар алмашиш тизимини ташкил қилиш;

д) минтақа давлатлари томонидан йирик гидротехника иншоотларини қуриш бўйича ягона позицияни ишлаб чиқишни илгари суриш;

е) Ўзбекистон манфаатларини ҳисобга олган ҳолда Марказий Осиё мамлакатлари билан сув хўжалиги лойиҳаларини биргаликда молиялаштиришда иштирок этиш имкониятини ўрганиш;

ж) минтақавий сув ресурсларини бошқариш бўйича қўшма режаларни ишлаб чиқиш ва истиқболдаги вазифаларни белгилаш, шу жумладан минтақавий миқёсда иқлим ўзгаришига мослашиш чораларини ишлаб чиқиш ва ўзаро манфаатларни ифода этувчи соҳаларда тажриба алмашиш.

5.11. Сув хўжалиги соҳаси учун малакали кадрларни тайёрлаш, ходимларнинг малакасини ошириш тизимини такомиллаштириш, таълим, илм-фан ва ишлаб чиқариш соҳалари ўртасидаги ўзаро ҳамкорликни ривожлантириш ҳамда илм-фан ютуқлари ва ноу-хауларни ишлаб-чиқаришга жорий қилиш йўналишини амалга оширишда:

а) сув хўжалигини бошқариш соҳасидаги муҳандис-техник ходимларни ўқитиш ва тайёрлаш, сув хўжалигининг барча тармоқларида сув ресурсларини барқарор бошқариш ва улардан оқилона фойдаланиш, суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш, шунингдек, сувни тежайдиган замонавий технологияларни жорий этиш ва кенг қўллаш масалаларини самарали ҳал эта оладиган мутахассисларни тайёрлаш. Бунда:

бошқарувни ва хизмат кўрсатишни такомиллаштириш заруратига эътибор қаратган ҳолда, ўқув жараёнини ишлаб чиқаришга максимал даражада яқинлаштириш билан замонавий ўқитиш усулларини жорий этиш орқали соҳага тегишли олий ва ўрта таълим муассасаларида ўқув жараёнлари самарадорлигини ошириш;

янги ва мавжуд мутахассислар учун сув хўжалигини бошқаришнинг турли соҳаларида қисқа, ўрта ва узоқ муддатли давр учун махсус ўқув модулларини ишлаб чиқиш;

таниқли маҳаллий ва хорижий олимлар ҳамда мутахассисларни жалб қилган ҳолда сув хўжалигининг етакчи мутахассислари ва етакчи кадрлари учун малака оширишнинг барқарор тизимини яратиш ва замонавий ўқув технологиялари ва масофавий ўқитиш усулларини ўқув жараёнига жорий этиш;

сув ресурсларини режалаштириш ва бошқаришда иқлим ўзгаришини юмшатиш ва мослашиш ҳамда олдиндан огоҳлантириш тизимларини яратиш бўйича хабардорликни ошириш;

сув хўжалиги тизими ходимларига иш ҳақи тўлашни республикадаги ўртача даражага етказиш орқали соҳада кадрлар қўнимсизлигининг олдини олиш ва соҳанинг жозибадорлигини ошириш, иш ҳақи тўланиши ходимнинг фаолияти натижаларига боғлиқлигини таъминлаш;

сув хўжалигида амалий, илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларини молиялаштириш тизимини такомиллаштириш;

б) лойиҳа ташкилотларининг салоҳиятини ошириш, модернизация қилинган суғориш тизимларини лойиҳалаштириш ва амалга ошириш, тегишли лойиҳа-смета ҳужжатлари ва сотиб олиш ҳужжатларини тайёрлаш бўйича билимларни ошириш. Бунда:

лойиҳаларни соҳавий экспертизадан ўтказишда тегишли қурилиш норма ва қоидаларига мос равишда шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари, атроф-муҳитга таъсир ва юмшатиш чораларига мувофиқ муҳандислик-геологик тадқиқотлар ўтказишга алоҳида эътибор бериш;

гидротехника иншоотларида замонавий қурилиш материалларидан фойдаланишни янада кенгайтириш, илмий тадқиқотларни ташкил этиш, унинг асосида илғор технологиялар ва инновацион материаллардан фойдаланишни тартибга солувчи идоравий норматив ҳужжатларни ишлаб чиқиш;

замонавий суғориш тизимларининг ҳуқуқий ва норматив базасини халқаро стандартлар ва техник стандартларга мувофиқ такомиллаштириш;

мавжуд онлайн курслар, тренинглар ва семинарлардан, шу жумладан, хорижий тиллардаги материаллардан фойдаланиб халқаро мутахассислар ва ушбу соҳадаги илмий ва таълим ташкилотларининг тадқиқотчиларини жалб қилган ҳолда етакчи муҳандислар учун малака ошириш тизимини яратиш;

ривожланган мамлакатлардаги етакчи хорижий университетлар ва компанияларда объектларни лойиҳалаштириш, ўқув дастурлари, малака ошириш курслари ва стажировкаларда қатнашиш орқали алоҳида мутахассислар ва лойиҳалаш институтлари томонидан илғор хорижий тажрибаларни эгаллаш тизимини ишлаб чиқиш;

ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти, Илмий-ахборот маркази ва бошқа ихтисослаштирилган муассасалар мутахассисларини жалб қилган ҳолда «Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти» миллий тадқиқот университетида сув иншоотларини қуриш ва реконструкция қилиш бўйича лойиҳа-қидирув ва пудрат ишлари учун лойиҳа гуруҳлари ва илмий қўллаб-қувватлаш гуруҳларининг фаол ишлаши учун шарт-шароитлар яратиш;

сув хўжалиги объектлари қуриш ва реконструкция қилиш бўйича лойиҳа-қидирув ишларини илмий-техник жиҳатдан кузатиш ишларини тизимли ташкил қилиш, илм-фан ютуқлари ва инновацион ғояларни амалиётга татбиқ этиш ҳамда лойиҳа-қидирув ишлари сифатини яхшилаш;

халқаро стандартлар ҳамда замонавий лойиҳалаш услубларини ўзлаштириш мақсадида лойиҳа ташкилотлари мутахассисларини хорижий мамлакатларнинг етакчи ишлаб чиқариш ва таълим муассасаларида малакасини ошириш ишларини ташкил этиш;

в) илмий изланишларни ўтказиш ва жорий этишнинг самарадорлигини таъминлаш. Бунда:

сув хўжалиги тизимидаги илмий ва таълим муассасалари, шу жумладан «Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти» миллий тадқиқот университети, Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти ва бошқа ихтисослаштирилган муассасаларнинг молиявий, моддий-техник базасини мустаҳкамлаш ва салоҳиятини ошириш;

сув хўжалиги соҳасидаги долзарб муаммолар бўйича илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишланмаларини молиялаштириш кўламини кенгайтириш, шу жумладан халқаро ташкилотлар ва хорижий давлатларнинг грант маблағларини жалб этишни жадаллаштириш;

илмий ва илмий-техник фаолиятни қўллаб-қувватлаш мақсадида сув хўжалиги объектларини қуриш ва реконструкция қилиш бўйича лойиҳа-қидирув ишлари қийматининг ҳисоб-китобига лойиҳа-қидирув ишлари умумий қийматининг 10 фоизигача миқдорда қўшимча маблағлар киритиш амалиётини жорий этиш;

сувни тежайдиган технологияларни намойиш қилиш майдонларида илмий жамоалар томонидан амалий тадқиқотлар ўтказилиши учун қулай шарт-шароитлар яратиш;

хорижий ва халқаро илмий-тадқиқот институтлари ва миллий илмий-тадқиқот институтлари ўртасида яқин ҳамкорлик ўрнатиш, шу жумладан, хорижий ва халқаро институтларда амалиётлар ўташ;

сув ва энергияни тежайдиган технологияларни, шунингдек муқобил энергия манбаларидан фойдаланиш соҳасида тадқиқотлар ва намойиш майдончаларини яратиш;

замонавий сувни тежайдиган технологияларни жорий этишга йўналтирилган илмий-тадқиқот ва консалтинг ишларини рағбатлантириш ва кенгайтириш;

сув ресурсларини режалаштириш жараёнида иқлим ўзгариши тенденцияларини моделлаштиришни ўз ичига олган тадқиқотлар ўтказиш ва иқлим ўзгаришига мослашиш режаларини ишлаб чиқишда амалий тадқиқотлар ўтказиш.

6-БОБ. КОНЦЕПЦИЯНИ АМАЛГА ОШИРИШДАН КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

Концепцияни амалга ошириш натижасида 2030 йилгача қуйидаги мақсадларга эришиш кутилмоқда:

6.1. Сув хўжалигининг ҳуқуқий асослари ва норматив-хуқуқий ҳужжатларини такомиллаштириш йўналишида:

а) 2024 йилда Ўзбекистон Республикасининг Сув Кодекси қабул қилиниши;

б) Ўзбекистон Республикасининг сув билан боғлиқ 2030 йилгача Барқарор ривожланиш мақсадларига эришилиши;

6.2. Сув хўжалигини давлат томонидан бошқариш тизимини такомиллаштириш йўналишида:

а) халқаро стандартлар ва амалиётга мувофиқ сув хўжалигини бошқариш тизимининг функционал таҳлили ўтказилиши, янги бошқарув тизими ишлаб чиқилиб жорий этилиши;

б) сувни бошқариш ва ундан фойдаланиш соҳасида ҳар бир давлат органининг вазифалари, функциялари ва ваколатлари аниқ белгиланиши;

в) сув сиёсатини ишлаб чиқиш, сув секторини тартибга солиш ва сув хўжалиги хизматлари кўрсатиш билан боғлиқ функциялар аниқ чегараланиши;

г) давлат томонидан тартибга солишнинг маъмурий усулларини қўллашдан бозор иқтисодиёти тамойилларига йўналтирилган усул ва механизмларга ўтилиши;

д) Ўзбекистон Республикасининг барча сув ресурсларидан фойдаланиш ва истеъмол қилишни тўлиқ қамраган ҳамда уларни аҳолининг сув таъминоти, иқтисодиёт тармоқлари ва табиат ўртасида тақсимлаган ҳолда сув ресурсларини интеграциялашган ҳолда бошқариш жорий қилиниши;

е) Миллий кадастр маълумотлар базаси билан боғланган сув ресурсларини ҳисобга олиш, режалаштириш ва бошқаришнинг комплекс миллий тизимини яратилиши ҳамда маълумотларнинг очиқлиги ва мавжудлиги таъминланиши;

6.3. Сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш йўналишида:

а) қишлоқ хўжалиги эҳтиёжларини таъминлайдиган ва суғоришда сувдан самарали ва унумли фойдаланиш тамойилларига жавоб берадиган суғориш учун сув олиш лимитларининг янги тизими жорий этилиши;

б) ирригация тизими ва суғориш тармоқларининг фойдали иш коэффициенти 0,63 дан 0,73 гача ошади, қишлоқ хўжалигида сувни тежайдиган суғориш технологияларини жорий қилиш ва суғориладиган майдоннинг ҳар бир гектарига бериладиган сув ҳажмини 20% га камайтириш орқали сувнинг маҳсулдорлиги оширилиши;

в) суғориладиган майдонларнинг сув таъминотини яхшилашга қаратилган режаларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш орқали сув таъминоти паст даражада бўлган суғориладиган майдонлар 560 минг гектардан 190 минг гектаргача камайтирилиши;

6.4. Сув хўжалиги объектларини модернизация қилиш ва энергия самарадор технологияларни кенг жорий этиш йўналишида:

а) ирригация тизимини модернизация қилиш ва бетон қопламали каналлар улуши 34 фоиздан 46 фоизгача оширилиши;

б) насос станцияларидаги 1 750 та насос агрегатлари ва 2 100 та электродвигателлар замонавий энергия тежамкорларига алмаштирилиши;

в) Сув хўжалиги вазирлиги тизимидаги насос станцияларининг йиллик электр энергияси истеъмоли 8,0 млрд кВт.сдан 2025 йилда 7,0 млрд кВт.с ва 2030 йилда 6,0 млрд кВт.сгача камайтирилиши;

6.5. Замонавий сув тежовчи суғориш технологиялардан фойдаланиш кўламини кенгайтириш йўналишида қишлоқ хўжалик экинларини суғоришда сувни тежайдиган суғориш технологияларини жорий қилиш 175 минг гектардан 2025 йилгача 1 миллион гектарга, 2030 йилга келиб 2 миллион гектаргача, шу жумладан, томчилатиб суғориш технологияси 77,4 мингдан 2025 йилгача 300 минг гектаргача ва 2030 йилга келиб 600 минг гектаргача етказилиши;

6.6. Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш йўналишида:

а) шўрланган майдонлар 1 948 минг гектардан 1 722 минг гектарга, ўрта ва юқори шўрланган ерларни 607 минг гектардан 430 минг гектаргача қисқартирилиши;

б) сизот сувлар сатҳи муаммоли даражада (0 — 2 метр) бўлган суғориладиган ер майдонлари 1 051 минг гектардан 773 минг гектаргача камайтирилиши;

в) фойдаланишдан чиққан 298,5 минг гектар суғориладиган ерлар 2025 йилга келиб қишлоқ хўжалигида фойдаланишга киритилиши;

6.7. Сув хўжалигида замонавий ахборот-коммуникация технологияларини татбиқ этиш йўналишида:

а) суғориш сувига талабни аниқлаш, сув тақсимоти ва сувдан фойдаланиш самарадорлиги мониторингини олиб бориш, шунингдек, сувдан фойдаланиш бўйича қарорларни қабул қилишда замонавий усул ва технологиялар, шу жумладан, рақамли технологиялар ҳамда бошқа инновацион технологиялар жорий этилиши;

б) дарё ва сойларда 12 та гидрологик пост рақамли технологиялар асосида автоматлаштирилган ускуналар билан жиҳозланиши, 18 та гидрологик пост қайта тикланиши ҳамда сувни тезкор назорат қилиш таъминланиши;

в) «Smart Water» («Ақлли сув») ахборот-коммуникация ва рақамли технологиялар асосида сув ўлчаш тизими жорий этилган сув хўжалиги объектлари сони 61 тадан 2020 йилда 151 тагача, 2030 йилда 18 576 тагача (100 фоиз) кўпаяди;

г) 100 та йирик сув хўжалиги объектларида сувни бошқариш жараёнлари рақамли технологиялар асосида автоматлаштирилган бошқарувга ўтказилиши;

д) мавжуд мелиоратив кузатув қудуқларнинг 2020 йилда 2 000 таси, 2025 йилда 7 000 таси, 2030 йилда 27 270 таси рақамли технологиялар орқали мониторинги юритилиши;

е) Сув хўжалиги вазирлиги тасарруфидаги насос станцияларининг 2020 йилда 100 тасида ва 2024 йилгача тўлиқ 1 693 тасида электр энергияси истеъмоли мониторинги «онлайн» режимда олиб борилиши;

6.8. Соҳада илмий-тадқиқот фаолиятини такомиллаштириш ва кадрлар салоҳиятини ошириш йўналишида:

а) сув хўжалигида давлат-хусусий шериклик тамойиллари асосида 2020 йилда 5 та, 2025 йилгача 25 та ва 2030 йилгача 50 та лойиҳаларни амалга оширилиши;

б) суғориш учун сув етказиб бериш харажатлари 2025 йилга келиб камида 15 фоиз ва 2030 йилга келиб 30 фоизгача сув истеъмолчилари томонидан қопланиши таъминланиши;

в) давлат сув хўжалиги ташкилотлари сув ресурсларини бошқаришнинг янада замонавий ва барқарор тизимга ўтиши;

г) сув ресурсларини бошқаришнинг ҳозирги муаммоларига жавоб берадиган замонавий ўқув тизимлари жорий этиш таъминланади, олий маълумотли сув хўжалиги ходимлари улуши 42 фоиздан 2025 йилда 50 фоизга, 2030 йилда 65 фоизга етказилади, шунингдек, сув хўжалиги соҳасидаги мутахассислар ва бошқарув ходимларининг малакасини оширишнинг барқарор миллий тизими яратилиши;

д) Сув хўжалиги вазирлигининг тизим ташкилотлари ходимларининг ойлик иш ҳақлари республикадаги ўртача ойлик иш ҳақига етказилиши;

6.9. Барча ер усти, ер ости ва қайтар сувларни интеграллашган ҳолда бошқариш тамойилларини кенг жорий қилиш йўналишида:

а) сув сифати стандартларига миллий қонунчиликда ва республиканинг экологик барқарорликка эришиш мажбуриятларида белгиланган даражага эришилиши;

б) табиий сув манбаларини ва сувга боғлиқ бўлган экотизимларни сақлаш, шу жумладан, Оролбўйи ҳудудини сув ресурслари билан барқарор таъминлаш чоралари кўрилиши;

в) ер усти, ер ости ва қайтар сувларни интеграллашган ҳолда бошқаришга эришиш орқали энг аввало ичишга яроқли бўлган ер ости сувларининг стратегик захираларини асраш ва улардан барқарор фойдаланишни ташкил этиш тизими яратилиши.

7-БОБ. КОНЦЕПЦИЯНИ АМАЛГА ОШИРИЛИШИ МОНИТОРИНГИНИ ОЛИБ БОРИШ

Концепцияда келтирилган вазифаларни амалга ошириш ҳамда белгиланган кўрсаткичларга эришиш устидан мониторинг олиб бориш ва зарур чора-тадбирлар дастурини шакллантириш, республикада сув хўжалигини барқарор ва комплекс ривожлантиришга тўсқинлик қилувчи муаммоларни ҳал қилиш бўйича таклиф тайёрлаш ишлари Сув хўжалиги вазирлиги ҳузурида халқаро экспертлар иштирокида ташкил этиладиган Комиссия томонидан амалга оширилади.

Шу билан бирга, ушбу Концепцияда кўзда тутилган сув соҳасидаги ислоҳотлар ва устувор йўналишларни амалга ошириш учун ҳар уч йилда «Сув ресурсларини бошқариш ва ирригация секторини ривожлантириш стратегияси» ишлаб чиқилади ва уни амалга ошириш чоралари кўрилади.

Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини ривожлантиришнинг 2020 — 2030 йилларга мўлжалланган концепциясига ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини ривожлантиришнинг 2020 — 2030 йилларга мўлжалланган концепциясини амалга ошириш натижасида эришиладиган

Т/р Кўрсаткичлар номи Ўлчов б ирлиги 2019 йилгача Келгуси йилларда эришиладиган кўрсаткичлар 2020 йил 2021 йил 2025 йил 2030 йил I. Сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш Ирригация тизими ва суғориш тармоқларининг фойдали иш коэффициентини ошириш коэф. 0,63 0,64 0,65 0,68 0,73 Сув таъминоти даражаси паст бўлган суғориладиган ер майдонларини камайтириш минг га 560 526 492 356 190 % 13 12 11 8 4 Ирригация тизимини модернизация қилиш ва бетон қопламали каналлар улушини ошириш км 9 675 9 960 10 529 11 425 13 175 % 34 35 36 40 46 Сув хўжалиги вазирлиги тизимидаги: насос станциялари агрегатларини энергия тежамкор насос агрегатларига алмаштириш дона 732 895 1 058 1 658 2 482 % 13,8 16,9 20 32,3 46,9 насос станцияларининг эскирган электр двигателларини янгисига алмаштириш дона 1 627 1 841 2 060 2 906 3 727 % 30,7 34,8 38,9 56 70,5 насос станцияларининг электр энергияси истеъмолини камайтириб бориш млрд кВт.с 8,0 7,6 7,3 7,0 6,0 II. Сувни тежайдиган технологияларни қўллаш кўламини кенгайтириш Сув тежовчи суғориш технологияларини жорий этишни кенгайтириш, шу жумладан: минг га 175 250 532 1 000 2 000 % 4 5,8 12,3 23 47 томчилатиб суғориш технологиялари жорий этилган майдонларни кенгайтириш минг га 77,4 125 175 300 600 III. Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш Суғориладиган ер майдонларида шўрланган ер майдонларини камайтириш, шу жумладан : минг га 1 948 1 926 1 906 1 852 1 722 % 45,7 45 44,6 43 40 кучли ва ўрта шўрланган суғориладиган ер майдонларини камайтириш минг га 607 581 559 516 430 % 14 13,5 13 12 10 Ер ости сув сатҳи муаммоли ҳолатда (0 — 2 м) бўлган ер майдонларини камайтириш минг га 1 051,1 988,1 945,2 859,2 773,4 % 24 23 22 20 18 Қишлоқ хўжалигида фойдаланишдан чиқиб кетган суғориладиган ер майдонларини қайта фойдаланишга киритиш минг га 48 58,2 41,5 150,8 - I V . Сув хўжалиги объектларининг хавфсизлигини ҳамда ишончли ишлашини таъминлаш Сув омборларида ва бошқа йирик иншоотларда назорат-ўлчаш ускуналар ҳамда хабар бериш тизимларини модернизация қилиш, тиклаш ва янгилаш дона - - 5 20 55 V. Сув хўжалигида замонавий ахборот-коммуникация ва инновацион технологияларни жорий этиш Дарё ва сойларда : гидрологик постларни рақамли технологиялар асосида автоматлаштирилган ускуналар билан жиҳозлаш та 2 3 4 10 14 гидрологик постларни қайта тиклаш ва сувни тезкор назорат қилиш та - - - 7 18 Сув хўжалиги иншоотларида реал вақт режимида сувни назорат қилиш ва унинг ҳисобини юритиш учун «Smart Water» («Ақлли сув») тизимини жорий этиш дона 61 151 3 250 12 000 18 576 Сув хўжалиги объектларини бошқариш жараёнларини автоматлаштириш дона - 10 20 50 100 Мелиоратив кузатув қудуқларини автоматлаштирилган мониторинг тизимига ўтказиш дона 66 2 000 4 022 6 985 27 270 % 0,25 7,3 30 50 100 Насос станцияларида электр энергияси истеъмоли ва сув миқдорини «онлайн» режимда мониторинг қилиш тизимини жорий этиш дона - 100 327 1 700 1 821 % - 4,6 15 93 100 V I . Соҳада илмий-тадқиқот фаолиятни такомиллаштириш ва бозор механизмларини жорий этиш Сув хўжалиги соҳасида амалга оширилаётган илмий-тадқиқот, тажриба-конструкторлик ишлари кўламини кенгайтириш, илмий ва инновацион потенциални ривожлантириш, илмий ютуқлар ва ноу-хауларни жорий қилиш дона 15 25 28 32 40 Cув хўжалигида давлат-хусусий шериклик тамойиллари асосида лойиҳаларни амалга ошириш лойиҳа - 5 15 25 50 Сув ресурсларини бошқариш соҳасида бозор механизмларини жорий этиш орқали сув хўжалигига ажратилаётган бюджет маблағлари улушини камайтириш % - - 3 15 30 V I I. Соҳани олий маълумотли мутахассис кадрлар билан таъминлаш ва ходимларни молиявий қўллаб қувватлаш Сув хўжалиги вазирлиги тизимидаги ташкилотларни олий маълумотли мутахассис кадрлар билан таъминлаш нафар 400 500 500 1 600 2 000 % 42 45 47 50 65 Сув хўжалиги ходимлари ойлик иш ҳақини республикадаги ўртача ойлик иш ҳақига етказиш (ўртача ойлик иш ҳақига нисбатан) % 64 75 85 100 100

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 10 июлдаги ПФ-6024-сон Фармонига 2-ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини ривожлантиришнинг 2020 — 2030 йилларга мўлжалланган концепциясида белгиланган вазифаларни 2020 — 2022 йилларда амалга ошириш бўйича

Т/р Тадбирлар номи Амалга ошириш механизми Бажариш муддати Масъул ижрочилар I. Норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш Сув ресурсларини бошқариш ва ирригация секторини ривожлантиришнинг 3 йиллик стратегиясини ишлаб чиқиш ва белгиланган тартибда Вазирлар Маҳкамасига киритиш. Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарори лойиҳаси 2020 йил декабрь Сув хўжалиги вазирлиги, манфаатдор вазирликлар ва идоралар «Сув ва сувдан фойдаланиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳасини ишлаб чиқиш. Ўзбекистон Республикаси Қонуни 2021 йил март Сув хўжалиги вазирлиги, манфаатдор вазирликлар ва идоралар Сув ресурсларини бошқариш, сувдан самарали фойдаланиш ва сувни истеъмол қилиш бўйича самарали механизмларни жорий этиш мақсадида Сув кодексини ишлаб чиқиш ва белгиланган тартибда киритиш. Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳаси 2022 йил декабрь Сув хўжалиги вазирлиги, манфаатдор вазирлик ва идоралар Сувдан фойдаланиш ва сув истеъмоли бўйича барча норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни таҳлил қилиш ҳамда уларни такомиллаштириш бўйича Вазирлар Маҳкамасига таклиф киритиш. Таҳлилий маълумот 2021 йил март Сув хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси, Давлат геология қўмитаси, Ўзгидрометмарказ Сув хўжалиги мутахассислари ва раҳбар ходимларини малака ошириш тизимини яратиш тўғрисидаги Низом лойиҳасини тайёрлаш ва Вазирлар Маҳкамасига киритиш. Норматив-ҳуқуқий ҳужжат 2020 йил декабрь Сув хўжалиги вазирлиги, Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаштириш муҳандислари институти, Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси, Давлат геология қўмитаси, Ўзгидрометмарказ II. Сув ресурсларини прогнозлаш ва интеграциялашган ҳолда бошқариш, сув ресурсларини ҳисобга олиш ва ҳисоботини юритиш ҳамда сув истеъмоли меъёрларини белгилаш тизимини такомиллаштириш Сув ресурсларини геоахборот тизим асосида прогноз қилишни ишлаб чиқиш ва босқичма-босқич жорий қилиш. ?ора-тадбирлар режаси 2021-2022 йиллар Ўзгидрометмарказ, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги, Сув хўжалиги вазирлиги Дарё ва сойлардаги 12 та гидрологик постни рақамли технологиялар асосида автоматлаштирилган ускуналар билан жиҳозлаш, 18 та гидрологик постни қайта тиклаш ва сувни тезкор ва ишончли назорат қилиш тизимини яратиш. Чора-тадбирлар режаси 2020 йил июль Ўзгидрометмарказ, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги, Сув хўжалиги вазирлиги Сув олиш лимитларини сув ресурсларининг прогнозига ва иқтисодиёт тармоқлари устуворлиги ҳамда талабларидан келиб чиқиб белгилаш. Амалий чора-тадбирлар Ҳар йили апрель ва сентябрь ойлари Сув хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси, Давлат геология қўмитаси, Ўзгидрометмарказ Давлат сув кадастри юритилишини сифатини яхшилаш ва ахборот-коммуникация технологиялари асосида идоралараро маълумотлар алмашиш тизимини такомиллаштириш, тақдим этиладиган кадастр маълумотларини шаффофлигини таъминлаш. Комплекс чора-тадбирлар 2020 — 2022 йиллар Ўзгидрометмарказ, Сув хўжалиги вазирлиги, Давлат геология қўмитаси, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги III . Cув омборлари, сел-сув омборлари ва бошқа сув хўжалиги объектларининг хавфсизлигини таъминлаш Cув омборлари, сел-сув омборлари ва бошқа сув хўжалиги объектларининг хавфсизлигини ва ишончли ишлашини таъминлаш бўйича дастур ишлаб чиқиш. Дастур 2020 йил декабрь Сув хўжалиги вазирлиги, «Ўзбекгидроэнерго» АЖ, Молия вазирлиги, Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги, Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги Cув омборлари, сел-сув омборлари ва бошқа сув хўжалиги объектларининг хавфсизлигини таъминлаш бўйича хорижий мамлакатларнинг илғор тажрибасини ўрганиш ва мамлакатимизда уларни қўллашни ташкил этиш. Таклифлар 2021 йил декабрь Сув хўжалиги вазирлиги, «Ўзбекгидроэнерго» АЖ, Молия вазирлиги, Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги, «Ўзсувлойиҳа» АЖ, «ЎзГИП» МЧЖ Сув омборлари, сел-сув омборлари ва бошқа сув хўжалиги объектларида назорат-ўлчов ускуналари ҳамда хабар бериш тизимларини ахборот технологияларидан фойдаланган ҳолда модернизация қилиш ва республика миқёсида хабар беришнинг ягона тармоғини яратиш. Чора-тадбирлар режаси 2020 йил декабрь Сув хўжалиги вазирлиги, «Ўзбекгидроэнерго» АЖ, Молия вазирлиги, Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги, «Ўзсувлойиҳа» АЖ, «ЎзГИП» МЧЖ IV . Сув хўжалиги объектларини модернизация қилиш, каналларда сув йўқолишининг олдини олиш ва энергия тежамкор технологияларни жорий этиш Сув омборлари ва ирригация тизими каналларини модернизация қилиш, қуриш ва реконструкция қилиш бўйича устувор лойиҳаларни танлаб олиш, ҳудудий дастурларни шакллантириш ҳамда халқ депутатлари кенгашларида ошкоралик асосида муҳокамасини ташкил қилиш ҳамда белгиланган тартибда амалга ошириш. Ҳудудий ва манзилли дастурлар Доимий равишда Сув хўжалиги вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва туманлар ҳокимликлари Ирригация ва мелиорация объектларини қуриш ва реконструкция қилиш бўйича лойиҳа-қидирув ишларини илмий-амалий кузатувини таъминлаш ва сифатини яхшилаш. Шартномалар, лойиҳа-қидируви ишлари Доимий равишда Сув хўжалиги вазирлиги, «Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти» миллий тадқиқот университети , «Ўзсувлойиҳа» АЖ, «ЎзГИП» МЧЖ Cув хўжалиги объектларини учувчисиз учиш қурилмалари ёрдамида ўрганиш, техник ҳолатини таҳлил қилишда рақамли технологияларни жорий қилиш бўйича пилот лойиҳани амалга ошириш. Амалий чора-тадбирлар 202 1 -202 2 йиллар Сув хўжалиги вазирлиги, «Давергеодезкадастр» давлат қўмитаси, «Ўзсувлойиҳа» АЖ, «ЎзГИП» МЧЖ Йирик гидроузел ва ирригация тизимини рақамли технология асосида автоматлаштириш бўйича пилот лойиҳани ишлаб чиқиш, кўргазмали семинарларни ташкил қилиш. Амалий чора-тадбирлар 2021-2022 йиллар Сув хўжалиги вазирлиги, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги 100 та йирик гидроузел ва ирригация тизимини рақамли технологиялар асосида автоматлаштиришни босқичма-босқич амалга ошириш. Амалий чора-тадбирлар режаси 2021 йил август Қашқадарё вилоятидаги «Дўстлик-1,2,3» ва Тошкент вилоятидаги «Боғи-бўстон» насос станцияларида электр энергияси сарфини рақамли технология асосида назорат қилиш ва ҳисобга олиш лойиҳаларининг мониторингини олиб бориш, натижаларини таҳлил қилган ҳолда республикадаги бошқа насос станцияларга жорий қилиш бўйича таклифлар тайёрлаш. Ташкилий тадбирлар 2020 йил ноябрь Сув хўжалиги вазирлиги, Энергетика вазирлиги, Молия вазирлиги Сув хўжалиги вазирлиги тизимидаги 1 687 та насос станциясида электр энергияси сарфини рақамли технология асосида назорат қилиш ва ҳисобга олиш тизимини жорий қилиш. Чора-тадбирлар режаси 2021 йил июнь Қувурли суғориш тизими ва суғориш тармоқлари жорий қилинадиган сув хўжалиги объектлари ва ҳудудларни аниқлаш, намунавий лойиҳа ишлаб чиқиш ҳамда босқичма-босқич жорий этиш. Комплекс чора-тадбирлар дастури 2020 йил ноябрь Сув хўжалиги вазирлиги, Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги, Молия вазирлиги, «Ўзсувлойиҳа» АЖ, «ЎзГИП» МЧЖ Халқаро молия институтлари билан ҳамкорликда сув хўжалиги объектларини модернизация қилиш бўйича энг устувор лойиҳаларга инвестициялар жалб этишга қаратилган таклифларни ишлаб чиқиш ва Давлат инвестиция дастурига киритиш учун тақдим қилиш. Таклифлар Ҳар йили июль Сув хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Ташқи ишлар вазирлиги, Молия вазирлиги, Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги V. Сув хўжалигида замонавий ахборот-коммуникация технологияларни жорий этиш KOIСA халқаро ташкилотининг гранти асосида 61 та сув хўжалиги объектида сувни назорат қилиш ва ҳисобини юритиш бўйича лойиҳанинг мониторингини юритиш ҳамда эришилган натижалар асосида республиканинг қолган сув хўжалиги объектларида, жумладан, биринчи босқичда 56 та сув омбори, 344 та вилоятлараро, 1 895 та туманлараро ва 16 281 та туман аҳамиятига эга бўлган сув хўжалиги объектида рақамли технологияни жорий қилиш. Чора-тадбирлар режаси 2021 йил апрель Сув хўжалиги вазирлиги, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги, Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги, «Гидроингео» ИЧБ, «Ўзсувлойиҳа» АЖ, «ЎзГИП» МЧЖ Сувдан фойдаланиш ва сув истеъмоли режаларини ахборот-коммуникация дастурлари асосида ишлаб чиқишни тўлиқ жорий қилиш. Чора-тадбирлар режаси 2022 йил февраль Сув хўжалиги вазирлиги, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги, Инновацион ривожланиш вазирлиги Сув хўжалиги ташкилотлари диспетчерлик хизматларини замонавий ахборот-коммуникация технологиялари ва офис жиҳозлари билан бутлаш. Комплекс чора-тадбирлар 2020 — 2022 йиллар Сув хўжалиги вазирлиги, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги, Инновацион ривожланиш вазирлиги, Молия вазирлиги V I . Суғоришда сувни тежайдиган технологияларини қўллаш кўламини кенгайтириш Қишлоқ хўжалик экинларини суғориш?? сувни тежайдиган технологиялар билан қамраб олинган умумий майдонларни 2025 йилгача 1,0 миллион гектарга, 2030 йилга келиб 2,0 миллион гектаргача етказиш, шу жумладан, томчилатиб суғориш технологиясини жорий қилишни 2025 йилгача 300 минг гектаргача ва 2030 йилга келиб 600 минг гектаргача етказиш. Ҳудудий манзилли рўйхатлар ва манзилли дастурлар Ҳар йили май ойи Сув хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Молия вазирлиги, Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш давлат қўмитаси, «Ўзбекипаксаноати» АЖ, Ўзбекистон Фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари Кенгаши, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва туманлар ҳокимликлари Сувни тежайдиган суғориш технологияларини жорий қилишнинг тизимли мониторингини юритиш ҳамда таҳлил қилиб бориш. Таҳлилий маълумотлар Ҳар чорак якуни билан Сув тежовчи суғориш технологияларини лойиҳалаш, жорий этиш ва уларни ишлатиш бўйича малакали мутахассислар ва соҳа олимлари тавсиялари асосида қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларга даврий равишда сайёр ўқитиш курсларини ҳамда кўргазмали ўқув семинарлар ташкил қилиб, марказий ва ҳудудий телерадиоканаллар ҳамда интернет нашрларида ёритиб бориш. Амалий чора-тадбирлар Доимий равишда Сув хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, «Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти» миллий тадқиқот университети , лойиҳа ташкилотлари, МТРК, ЎзА, Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлиги V I I. Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш бўйича мелиоратив объектларни қуриш ва реконструкция қилиш ҳамда таъмирлаш ва тиклаш ишлари бўйича устувор лойиҳаларни аниқлаш, ҳудудий дастурларни шакллантириш, халқ депутатлари кенгашларида ошкоралик асосида муҳокамасини ташкил қилиш ҳамда белгиланган тартибда амалга ошириш. Ҳудудий дастурлар, Манзилли рўйхатлар Ҳар йили май ойи Сув хўжалиги вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва туманлар ҳокимликлари Суғориладиган ерлардаги мелиоратив кузатув қудуқларида ер ости сизот сувлари мониторингини рақамли технологияларни қўллаган ҳолда «онлайн» режимга ўтказиш ҳамда ерларнинг мелиоратив ҳолати, сизот сувларнинг сатҳлари ва минераллашуви бўйича ахборот тизимини яратиш ва уни геоахборот тизими билан интеграциялаш. Ташкилий тадбирлар режаси 2021 йил март Сув хўжалиги вазирлиги, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги, Молия вазирлиги, Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги, Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги Сув хўжалиги вазирлиги тизимидаги мелиоратив экспедицияларнинг моддий-техник базасини мустаҳкамлаш, уларни суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини экспресс баҳолаш имконини берувчи замонавий жиҳозлар, кўчма мобил тезкор лаборатория ва ўлчов воситалари билан босқичма-босқич таъминлаш. Комплекс чора-тадбирлар режаси 2021 йил апрель Сув хўжалиги вазирлиги, Молия вазирлиги, Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги, Инновацион ривожланиш вазирлиги Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини баҳолаш, сизот сувлар сатҳи мониторингини олиб бориш, коллектор-дренаж сувлари ҳисобини, шунингдек, суғориладиган ерларнинг сув-туз балансини юритиш тизимини рақамли технологияларни жорий қилган ҳолда такомиллаштириш. Комплекс чора-тадбирлар режаси 2021 йил апрель Сув хўжалиги вазирлиги, Молия вазирлиги, Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларни ривожлантириш вазирлиги, Инновацион ривожланиш вазирлиги Сув хўжалиги объектлари кадастрини геоахборот тизимларидан фойдаланган ҳолда юритиш тизимини ташкил этиш. Чора-тадбирлар режаси 2020 йил декабрь Сув хўжалиги вазирлиги, «Давергеодезкадастр» қўмитаси V I II. Сув хўжалиги соҳасига бозор тамойилларини, жумладан, давлат-хусусий шериклик ва аутсорсинг механизмларини жорий қилиш Сувни етказиш бўйича харажатларнинг бир қисмини сув истеъмолчилари томонидан қоплаш бўйича таклифларни ишлаб чиқиш ва Молия вазирлигига тақдим қилиб бориш. Таклиф Ҳар йили май-июнь Сув хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Сув хўжалигида давлат-хусусий шериклик механизмлари ва аутсорсинг шартлари асосида лойиҳаларни амалга оширишнинг тамойиллари ва йўналишларини белгилаш ҳамда улар асосида хусусий секторга бериладиган сув хўжалиги иншоотлари ва хизматлари рўйхатини шакллантириш. Ташкилий тадбирлар 2021 йил декабрь Сув хўжалиги вазирлиги, Молия вазирлиги, Давлат активларини бошқариш агентлиги Сув хўжалиги объектларини ва сув хўжалигини бошқаришдаги вазифаларнинг бир қисмини йирик кластер ташкилотлари ва фермер хўжаликларига босқичма-босқич фойдаланиш учун бериш. Чора-тадбирлар режаси 2022 йил март Сув хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Давлат геология қўмитаси, Молия вазирлиги, Давлат активларини бошқариш агентлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ҳокимликлари IX . Трансчегаравий сув ресурсларидан фойдаланиш борасида давлатлараро муносабатларни ривожлантириш Марказий Осиё мамлакатлари ўртасида минтақадаги трансчегаравий сув ресурсларини биргаликда бошқаришнинг ўзаро мақбул механизмлари юзасидан таклифларни ишлаб чиқиш ва минтақа мамлакатлари билан муҳокама қилиш. Таклифлар 2022 йил октябрь Сув хўжалиги вазирлиги, Ташқи ишлар вазирлиги, «Ўзбекгидроэнерго» АЖ, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Энергетика вазирлиги Трансчегаравий сувлардан фойдаланиш бўйича Бирлашган Миллатлар Ташкилоти конвенциялари нормалари ва тамойилларини илгари суришга қаратилган чора-тадбирларни ишлаб чиқиш. Чора-тадбирлар 2021 йил ноябрь Сув хўжалиги вазирлиги, Ташқи ишлар вазирлиги, «Ўзбекгидроэнерго» АЖ, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Энергетика вазирлиги Амударё, Сирдарё ва бошқа трансчегаравий дарёлар сув ресурсларини назорат қилиш тизимини такомиллаштириш дастурини амалга ошириш бўйича минтақа давлатлари билан келишилган ҳолда қўшма мониторинг ва очиқ маълумотлар алмашиш тизимини жорий қилиш. Таклифлар 2022 йил декабрь Сув хўжалиги вазирлиги, Ташқи ишлар вазирлиги, «Ўзбекгидроэнерго» АЖ, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Энергетика вазирлиги X . Сув хўжалигида илмий-тадқиқот фаолиятни янада кучайтириш, кадрлар малакасини ошириш, илмий ва инновацион салоҳиятини ривожлантириш ҳамда лойиҳа ташкилотларининг салоҳиятини яхшилаш Сувни тежайдиган суғориш технологиялари бутловчи қисмларининг (қувурлар, фитинглар) гидравлик кўрсаткичларини тадқиқот қилиш ҳамда сувни тежайдиган суғориш технологияларини лойиҳалаш бўйича тавсиялар тайёрлаш. Тавсиялар 2021 - 2022 йиллар Сув хўжалиги вазирлиги, Инновацион ривожланиш вазирлиги, «Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти» миллий тадқиқот университети , Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти Сув ресурсларини ҳавзалар ва дала даражаларида барқарор бошқаришнинг илғор ёндашув, услуб ва технологияларини тадқиқ қилиш ҳамда уларни Ўзбекистон шароитида қўллаш бўйича тавсиялар ишлаб чиқиш. Таҳлилий материаллар 2021 - 2022 йиллар Сув хўжалиги вазирлиги, «Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти» миллий тадқиқот университети , Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти Сувни тежайдиган суғориш технологиялари асосида қишлоқ хўжалиги экинларининг суғориш меъёрлари ва режимларини ҳар хил тупроқ-иқлим шароитида тадқиқот қилиш ҳамда суғориш меъёрлари ва режимлари бўйича тавсиялар ишлаб чиқиш. Тавсиялар 2021-2022 йиллар Сув хўжалиги вазирлиги, Инновацион ривожланиш вазирлиги, «Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти» миллий тадқиқот университети , Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти Томчилатиб суғориш технологияси бутловчи қисмлари параметрларига қишлоқ хўжалиги экин тури, тупроқ-иқлим шароити ва суғориш режимларининг таъсири тадқиқот қилиш ҳамда уларни лойиҳалаш бўйича тавсиялар ишлаб чиқиш. Тавсиялар 2021 - 2022 йиллар Сув хўжалиги вазирлиги, Инновацион ривожланиш вазирлиги, «Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти» миллий тадқиқот университети , Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти Ҳар хил тупроқ-иқлим шароитида тупроқнинг шўрланиш даражасини камайтириш ва олдини олиш бўйича ноанъанавий технологияларни тадқиқот қилиш ҳамда пилот участкаларда синаш тупроқ шўрланиш даражасини камайтириш юзасидан тавсиялар ишлаб чиқиш. Тавсиялар 2021 - 2022 йиллар Сув хўжалиги вазирлиги, Инновацион ривожланиш вазирлиги, «Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти» миллий тадқиқот университети , Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти Сув хўжалиги вазирлигининг Ахборот-таҳлил ва ресурс маркази ҳамда Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институтининг хорижий давлатлар, шунингдек халқаро ташкилотларнинг ахборот-таҳлил ва тадқиқот марказлари билан сув хўжалигига доир масалалар юзасидан ҳамкорлигини йўлга қўйиш. Ташкилий тадбир 2020 — 2022 йиллар Сув хўжалиги вазирлиги, Ташқи ишлар вазирлиги Сув хўжалиги вазирлигининг Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти ва унинг бўлинмалари моддий-техника базасини яхшилаш, замонавий лаборатория жиҳозлари билан таъминлаш. Ташкилий тадбирлар 2020 — 2022 йиллар Сув хўжалиги вазирлиги, Инновацион ривожланиш вазирлиги, Молия вазирлиги, Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти Маҳаллий ва хорижий олимлар ҳамда мутахассисларни жалб қилган ҳолда сув хўжалигининг барча даражадаги ходимларининг малака оширишнинг барқарор тизимини яратиш, замонавий ўқув технологиялари ва масофавий ўқитиш усулларини ўқув жараёнига жорий этиш. Комплекс чора-тадбирлар 2021 - 2022 йиллар Сув хўжалиги вазирлиги, «Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти» миллий тадқиқот университети, Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги, Инновацион ривожланиш вазирлиги, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги

Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ

Тошкент ш.,

2020 йил 10 июль,

ПФ-6024-сон

(Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 11.07.2020 й., 06/20/6024/1063-сон; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 08.07.2022 й., 06/22/167/0619-сон; 06.02.2024 й., 06/24/28/0099-сон, 08.05.2024 й., 06/24/74/0332-сон; 28.12.2024 й., 06/24/227/1089-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining

Farmoni

KONSEPSIYASI

ASOSIY MAQSADLI KOʻRSATKICHLAR VA INDIKATORLAR

“YOʻL XARITA”

Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirishning 2020 — 2030-yillarga moʻljallangan konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida

Soʻnggi yillarda yer va suv resurslaridan samarali foydalanish, suv resurslarini boshqarish tizimini takomillashtirish, suv xoʻjaligi obyektlarini modernizatsiya qilish va rivojlantirish boʻyicha izchil islohotlar amalga oshirilmoqda.

Shu bilan birga, global iqlim oʻzgarishi, aholi sonining va iqtisodiyot tarmoqlarining oʻsishi, ularning suvga boʻlgan talabi yil sayin oshib borishi tufayli suv resurslarining taqchilligi yildan-yilga kuchayib bormoqda.

Foydalanilgan oʻrtacha yillik suv miqdori 51 — 53 mlrd kub metrni, jumladan, 97,2 foizi daryo va soylardan,1,9 foizi kollektor tarmoqlaridan, 0,9 foizi esa yer ostidan foydalanib, ajratilgan suv olish limitiga nisbatan 20 foizga qisqargan.

Respublikada 2020 — 2030-yillarda aholini va iqtisodiyotning barcha tarmoqlarini suv bilan barqaror taʼminlash, sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash, suv xoʻjaligiga bozor tamoyillari va mexanizmlarini hamda raqamli texnologiyalarni keng joriy etish, suv xoʻjaligi obyektlarining ishonchli ishlashini taʼminlash hamda yer va suv resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish maqsadida:

1. Quyidagilar:

Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirishning 2020 — 2030-yillarga moʻljallangan konsepsiyasi (keyingi oʻrinlarda — Konsepsiya) 1-ilovaga muvofiq;

Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirishning 2020 — 2030-yillarga moʻljallangan konsepsiyasida belgilangan vazifalarni 2020 — 2022-yillarda amalga oshirish boʻyicha “Yoʻl xarita”si 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Quyidagilar Konsepsiyaning ustuvor yoʻnalishlari etib belgilansin:

suv resurslarini prognozlashtirish, ularning hisobini yuritish va maʼlumotlar bazasini shakllantirish tizimini takomillashtirish hamda shaffofligini taʼminlash;

suv xoʻjaligi obyektlarini (ichimlik va oqova suv tizimidan tashqari) modernizatsiya qilish va rivojlantirish, yirik suv xoʻjaligi obyektlarini boshqarishni raqamli texnologiyalar asosida avtomatlashtirish, elektr energiyasi va boshqa resurslarni tejaydigan zamonaviy texnologiyalarni keng joriy qilish, sohaga xorijiy investitsiyalarni keng jalb qilish hamda ajratilayotgan mablagʻlardan maqsadli va samarali foydalanishni taʼminlash;

suv omborlari, sel-suv omborlari va boshqa suv xoʻjaligi obyektlarining xavfsizligini hamda ishonchli ishlashini taʼminlash;

suv resurslarini boshqarish tizimini takomillashtirish, suvdan foydalanish va suv isteʼmoli hisobini yuritishda “Smart Water” (“Aqlli suv”) va shu kabi raqamli texnologiyalarni joriy qilish;

qishloq xoʻjaligi ekinlarini yetishtirishda suv tejovchi sugʻorish texnologiyalarining joriy qilinishini yanada kengaytirish va davlat tomonidan ragʻbatlantirib borish, ushbu sohaga xorijiy investitsiyalar va grantlarni jalb qilish;

sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash va barqarorligini taʼminlash, yerlarning unumdorligini oshirishga koʻmaklashish, tuproqning shoʻrlanish darajasini pasaytirish va uning oldini olish boʻyicha samarali texnologiyalarni qoʻllash;

suv xoʻjaligida bozor iqtisodiyoti tamoyillarini, jumladan suvni yetkazish xarajatlarining bir qismini bosqichma-bosqich suv isteʼmolchilari tomonidan qoplash tizimini joriy qilish, tushgan mablagʻlarni suv xoʻjaligi obyektlarini oʻz vaqtida sifatli taʼmirlash-tiklash, raqamli texnologiyalarni joriy qilish hamda samarali boshqarishga yoʻnaltirish;

suv xoʻjaligida davlat-xususiy sheriklik va autsorsingni joriy etish, alohida suv xoʻjaligi obyektlarini fermer, klaster va boshqa tashkilotlarga foydalanish uchun berish hamda tejalgan mablagʻlarni suv xoʻjaligi obyektlarini modernizatsiya qilish va xodimlar mehnatiga haq toʻlash va ragʻbatlantirishga yoʻnaltirish;

suv resurslarini integratsiyalashgan holda boshqarish tamoyillarini joriy qilish, aholini suv bilan kafolatli taʼminlash, iqtisodiyot tarmoqlariga suvni barqaror yetkazib berish, suvning sifatini yaxshilash va atrof-muhitning ekologik muvozanatini saqlash;

transchegaraviy suv resurslaridan foydalanish masalalari boʻyicha davlatlararo munosabatlarni rivojlantirish, Markaziy Osiyo mamlakatlari manfaatlari oʻrtasidagi muvozanatni taʼminlaydigan suv resurslarini birgalikda boshqarishning oʻzaro maqbul mexanizmlarini va suvdan samarali foydalanish dasturlarini ishlab chiqish hamda ilgari surish;

suv xoʻjaligi sohasi uchun malakali kadrlarni tayyorlash, xodimlarning malakasini oshirish tizimini takomillashtirish, taʼlim, ilm-fan va ishlab chiqarish sohalari oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlikni rivojlantirish hamda ilm-fan yutuqlari va nou-xaularni ishlab chiqarishga joriy qilish.

Konsepsiyani uning ustuvor yoʻnalishlari va tegishli davrga moʻljallangan maqsadli parametrlari va koʻrsatkichlaridan kelib chiqib, har uch yilda tasdiqlanadigan Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirish strategiyalari orqali bosqichma-bosqich amalga oshirish belgilab qoʻyilsin.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi Konsepsiyada belgilangan ustuvor yoʻnalishlarni amalga oshirish orqali 2030-yilga qadar quyidagi koʻrsatkichlarga erishishni taʼminlasin:

sugʻorish tizimlarining foydali ish koeffitsiyentini 0,63 dan 0,73 gacha oshirish;

suv taʼminoti past darajada boʻlgan sugʻoriladigan yer maydonlarini 560 ming gektardan 190 ming gektargacha kamaytirish;

shoʻrlangan sugʻoriladigan yer maydonlarini 226 ming gektarga kamaytirish;

Suv xoʻjaligi vazirligi tizimidagi nasos stansiyalarining yillik elektr energiyasi isteʼmolini 25 foizga kamaytirish;

barcha irrigatsiya tizimi obyektlariga “Smart Water” (“Aqlli suv”) suv oʻlchash va nazorat qilish qurilmalari oʻrnatilib, suv hisobini yuritishda raqamli texnologiyalarni joriy etish;

100 ta yirik suv xoʻjaligi obyektlarida suvni boshqarish jarayonlarini avtomatlashtirish;

qishloq xoʻjaligi ekinlarini sugʻorishda suvni tejaydigan texnologiyalar bilan qamrab olingan yerlarning umumiy maydonini 2 mln gektargacha, shu jumladan tomchilab sugʻorish texnologiyasini 600 ming gektargacha yetkazish;

suv xoʻjaligida davlat-xususiy sheriklik tamoyillari asosida 50 ta loyihani amalga oshirish.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi:

a) bir oy muddatda mazkur Farmonda nazarda tutilgan vazifalarning toʻliq va oʻz muddatida bajarilishini taʼminlash maqsadida Suv xoʻjaligi tizimidagi respublika budjetidan moliyalashtiriladigan tashkilotlarga ajratilgan umumiy cheklangan xodimlar soni doirasida 4 ta shtat birligidan iborat masʼul boshqarma tashkil etsin hamda xorijiy ekspertlar jalb etilishini taʼminlasin.

Xorijiy ekspertlarni jalb etish vazirlikning budjetdan tashqari hamda xalqaro moliya institutlarining grant va texnik koʻmak mablagʻlari hisobidan amalga oshirilishi belgilansin;

b) suv xoʻjaligini rivojlantirish loyihalarini shakllantirishda xalqaro moliya institutlari va xorijiy hukumat moliya tashkilotlaridan mablagʻ jalb etishda davlat tashqi qarzi uchun oʻrnatiladigan yillik meʼyorlar doirasida belgilangan tartibda takliflarni kiritib borsin;

v) xalqaro moliya institutlari va xorijiy hukumat moliya tashkilotlaridan jalb qilingan mablagʻlar hisobiga amalga oshirilayotgan loyihalar samaradorligi boʻyicha har yil yakuni boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga axborot kiritib borsin.

5. Qishloq xoʻjaligi ekin yerlarini oʻz balansiga olgan klasterlarga ushbu yerlarda joylashgan suv xoʻjaligi obyektlarini boshqarish yoʻnalishidagi Suv xoʻjaligi vazirligining funksiyalarini qishloq xoʻjaligi yer egalariga davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida oʻtkazish toʻgʻridan-toʻgʻri muzokaralar asosida amalga oshirilishiga ruxsat berilsin.

Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish agentligi bilan birgalikda uch oy muddatda Suv xoʻjaligi vazirligi balansida boʻlgan suv xoʻjaligi obyektlarini davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida xususiy sektorga berish boʻyicha obyektlar roʻyxatini Vazirlar Mahkamasiga kiritsin.

6. Belgilansinki, Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi tizimidagi nasos stansiyalarining elektr energiyasi isteʼmolini bosqichma-bosqich kamaytirish hamda suv xoʻjaligida bozor iqtisodiyoti tamoyillarini, autsorsing va davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini joriy etish hisobidan tejaladigan mablagʻlar suv inshootlarini modernizatsiya qilish, suv xoʻjaligi tashkilotlarining moddiy-texnika bazasini takomillashtirish va xodimlarning oylik ish haqini bosqichma-bosqich oshirishga yoʻnaltiriladi.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi hamda Moliya vazirligi bilan birgalikda 2020-yil 1-oktabrga qadar suv xoʻjaligi tizimidagi rahbar va mutaxassis xodimlarning malakasini oshirish tizimini takomillashtirish boʻyicha Vazirlar Mahkamasiga taklif kiritsin, bunda:

uzluksiz malaka oshirish jarayonlarini tashkil etish shakllari, tartibi va bosqichlarini, shuningdek, moliyalashtirish manbaini aniq belgilash;

suv xoʻjaligi rahbar xodimlarini uzluksiz ravishda malakasini oshirib borish va attestatsiyadan oʻtkazish, ularga muntazam ravishda kasbiy oʻzini oʻzi rivojlantirib borish imkoniyatini beruvchi uzluksiz malaka oshirish tizimini amaliyotga joriy etish mezonlari inobatga olinsin.

8. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalariga:

Konsepsiyaning oʻz vaqtida va samarali ijro etilishi ustidan parlament va jamoatchilik nazoratini oʻrnatish;

amalga oshirilgan ishlar toʻgʻrisida vazirliklar va idoralar hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar hokimlarining axborotlarini har yili Senat, Qonunchilik palatasi va tegishlicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi hamda xalq deputatlari viloyat Kengashlarining majlislarida eshitib borilishini taʼminlash tavsiya etilsin.

9. Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi va Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi Suv xoʻjaligi vazirligi bilan birgalikda ushbu Farmon mazmun-mohiyati hamda maqsad va vazifalarining ommaviy axborot vositalarida keng yoritilishini taʼminlasin.

10. Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda qonun hujjatlariga ushbu Farmondan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.

11. Mazkur Farmonning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining agrar va oziq-ovqat sohalarini rivojlantirish masalalari boʻyicha oʻrinbosari Oʻ.I. Barnoyev zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 10-iyuldagi PF-6024-son Farmoniga 1-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirishning 2020 — 2030-yillarga moʻljallangan

1-BOB. UMUMIY QOIDALAR

Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirishning 2020 — 2030-yillarga moʻljallangan konsepsiyasi (keyingi oʻrinlarda — Konsepsiya) 2030-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirish boʻyicha ustuvor yoʻnalishlar va kompleks chora-tadbirlarni oʻz ichiga oladi.

Suv xoʻjaligining rivojlanishi mazkur Konsepsiyaning ilovasida belgilangan asosiy maqsadli koʻrsatkichlar va indikatorlarga erishishga asoslanadi.

Konsepsiya ustuvor yoʻnalishlar va tegishli davrga moʻljallangan maqsadli parametrlar va koʻrsatkichlardan kelib chiqib har uch yilda Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirish strategiyalari ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi.

2-BOB. SUV XOʻJALIGIDAGI JORIY HOLAT

Oʻzbekiston Respublikasi Orol dengizi havzasida joylashgan boʻlib, uning asosiy suv manbai Amudaryo va Sirdaryo daryolari, shuningdek, ichki daryo va soylar hamda yer osti suvlaridir. Orol dengizi havzasidagi barcha manbalarning oʻrtacha koʻp yillik suv oqimi 116 mlrd kub metrni tashkil etadi, shundan 67,4 foizi Amudaryo havzasida va 32,6 foizi Sirdaryo havzasida shakllanadi. Jumladan, yer osti suvlarining umumiy zaxirasi 31,2 mlrd kub metrni tashkil etib, uning 47,2 foizi Amudaryo havzasiga, 52,8 foizi esa Sirdaryo havzasiga toʻgʻri keladi.

“Amudaryo” va “Sirdaryo” havzalari suv resurslaridan kompleks foydalanish va ularni muhofaza qilish sxemalariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi uchun oʻrtacha koʻp yillik suv olish limiti 64 mlrd kub metrni tashkil etadi. Shu bilan birgalikda, 1980-yillarda respublikaning yillik suv isteʼmoli koʻp yillik limit doirasida boʻlib, soʻnggi yillarda global iqlim oʻzgarishi, shuningdek, transchegaraviy suvdan foydalanish muammolari tufayli foydalanilgan oʻrtacha yillik suv miqdori 51 — 53 mlrd kub metrni, jumladan, 97,2 foizi daryo va soylardan, 1,9 foizi kollektor tarmoqlaridan, 0,9 foizi esa yer ostidan foydalanib, ajratilgan suv olish limitiga nisbatan 20 foizga qisqargan.

Respublikada sugʻoriladigan yer maydoni 4,3 mln gektarni tashkil etib, jami suv resurslarining oʻrtacha 90-91 foizi qishloq xoʻjaligida, 4,5 foizi, kommunal-maishiy xoʻjalik sohasida, 1,4 foizi sanoatda, 1,2 foizi baliqchilikda, 0,5 foizi issiqlik energetikasida, 1 foizi esa iqtisodiyotning boshqa tarmoqlarida foydalanilgan.

Respublika hududi oʻziga xos tuproq va iqlim sharoitiga ega boʻlib, tabiiy drenajning yetishmasligi, yer osti suvlari minerallashuvi darajasining yuqoriligi natijasida bir qator hududlar “birlamchi shoʻrlangan”. Shu bilan birga, suv resurslaridan oqilona foydalanmaslik va boshqa antropogen omillarning salbiy taʼsiri natijasida ayrim hududlarda yerlarning “ikkilamchi shoʻrlanishi” kuzatilib, 45,7 foiz sugʻoriladigan yer maydoni turli darajada shoʻrlangan.

Iqtisodiyot tarmoqlari, jumladan, qishloq xoʻjaligini suv bilan ishonchli taʼminlash, shuningdek, yerlarning meliorativ holatini yaxshilash maqsadida respublikada oʻziga xos suv xoʻjaligi tizimi barpo qilingan.

Suv xoʻjaligi tizimida 28,4 ming km irrigatsiya tizimi va ulardagi 54 432 ta har xil gidrotexnika inshootidan, shuningdek, umumiy hajmi 19,4 mlrd kub metr boʻlgan 70 ta suv ombori va sel omboridan foydalanib kelinmoqda.

Suv resurslarining nomutanosib taqsimlanishi va sugʻoriladigan yerlarning murakkab relyefga ega ekanligi natijasida sugʻoriladigan yerlarning 60 foiziga yaqin qismiga 1 687 ta nasos stansiya yordamida suv yetkazib berilib, ularning yillik elektr energiyasi isteʼmoli 8 mlrd kVt.s ni tashkil etadi.

Bundan tashqari, suv isteʼmolchilari uyushmalari, fermer xoʻjaliklari va klasterlar tomonidan jami 155,2 ming km sugʻorish tarmogʻi va 10 280 tadan ziyod nasos agregatlari ishlatilmoqda. Sugʻorish ehtiyojlari uchun jami 12,4 mingta, jumladan suv xoʻjaligi tizimida 4 153 ta sugʻorish quduqlaridan foydalanilmoqda.

Sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash uchun umumiy uzunligi 142,9 ming km, shundan 106,2 ming km ochiq va 36,7 ming km yopiq gorizontal kollektor-drenaj tarmogʻi, shuningdek 172 ta meliorativ nasos stansiyasi, 3 897 ta vertikal drenaj quduq ishlatilmoqda.

Suv xoʻjaligi vazirligi tizimida oliy maʼlumotli xodimlar 42 foizni tashkil qiladi. “Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti hamda uning Buxoro tabiiy resurslarni boshqarish instituti, Qarshi irrigatsiya va agrotexnologiyalar institutida suv xoʻjaligi sohasi uchun oliy maʼlumotli mutaxassislar tayyorlanadi.

3-BOB. SUV XOʻJALIGIDAGI ASOSIY MUAMMOLAR VA TAHDIDLAR

3.1. Suv resurslari zaxirasi hamda aholini va iqtisodiyot tarmoqlarini suv bilan taʼminlash.

Global iqlim oʻzgarishi natijasida Markaziy Osiyoda soʻnggi 50-60 yil davomida muzliklar maydoni taxminan 30 foizga qisqargan. Taxminlarga koʻra, harorat 2 0 Sga ortganda muzliklar hajmi 50 foizga, 4 0 Sga isiganda esa 78 foizga kamayadi. Hisob-kitoblarga koʻra, 2050-yilgacha Sirdaryo havzasida suv resursi 5 foizga, Amudaryo havzasida 15 foizgacha kamayishi kutilmoqda. Oʻzbekistonda 2015-yilgacha boʻlgan davrda suvning umumiy taqchilligi 3 mlrd kub metrdan ortiqni tashkil qilgan boʻlsa, 2030-yilga borib 7 mlrd kub metrni, 2050-yilga borib esa 15 mlrd kub metrni tashkil qilishi mumkin.

Tahlillar iqlim oʻzgarishi Oʻzbekistonda suv taqchilligini yanada keskinlashtirishini, 2000, 2008, 2011, 2014 va 2018-yillardagi kabi qurgʻoqchilikning davomiyligi va davriyligi koʻpayishiga olib kelishini hamda iqtisodiyotning suv resurslariga boʻlgan ehtiyojini qondirishda jiddiy qiyinchiliklarni keltirib chiqarishi mumkinligini koʻrsatmoqda. Keyingi 15 yil ichida aholi jon boshiga suv taʼminoti 3 048 kub metrdan 1 589 kub metrga qisqardi.

Shu bilan birgalikda, respublikada aholi soni yiliga oʻrtacha 650 — 700 ming nafarga oshib, 2030-yilga borib 39 mln nafarga yetishi, ularning sifatli suvga boʻlgan talabi 2,3 mlrd kub metrdan 2,7 — 3,0 mlrd kub metrga (18 — 20 foiz) yetishi kutilmoqda. Bu esa kommunal sohani yildan yilga suvga boʻlgan talabini ortishiga olib keladi.

Soʻnggi yillarda sanoat va energetika sohalari faol rivojlanib, ularning suvga boʻlgan talabi yil sayin oshib bormoqda. Hisob-kitoblarga koʻra bu sohalarning yillik umumiy suv isteʼmoli 1,9 mlrd kub metrdan 2030-yilga borib 3,5 mlrd kub metrga (1,8 barobar) yetadi.

3.2. Suv xoʻjaligi obyektlari va ulardan foydalanish.

Respublikada barpo qilingan aksariyat suv xoʻjaligi infratuzilma obyektlarining xizmat koʻrsatish muddati 50-60 yildan ortib, ularning texnik holati yildan-yilgan yomonlashmoqda. Xususan, irrigatsiya tizimi kanallarining 66 foiz qismi tuproq oʻzanli boʻlib, suvning filtratsiya hisobiga yoʻqolishi yuqoriligicha qolmoqda. Bundan tashqari, 77 foiz irrigatsiya tizimi kanallari taʼmirlash va tiklashni, 20 foiz qismi esa rekonstruksiya qilishni talab etadi.

Suv isteʼmolchilari uyushmalari va fermer xoʻjaliklarining 77 foiz sugʻorish tarmogʻi tuproq oʻzanli boʻlib, 44 foiz tarmoq taʼmirlash va tiklashga, 10 foiz tarmoq esa rekonstruksiya qilishga muhtoj.

Mavjud lotok tarmoqlarining asosiy qismi 30 yildan ziyod xizmat koʻrsatib ularni oʻz vaqtida taʼmirlash ishlari amalga oshirilmaganligi, shuningdek, xizmat muddatlarini oʻtib ketganligi natijasida ularning 70 foizi rekonstruksiya qilish va almashtirishni talab qiladi. Suv isteʼmolchilarining suv olish joylari esa aksariyat holda suvni boshqarish va hisobga olish vositalari bilan jihozlanmagan.

Natijada irrigatsiya tizimi va sugʻorish tarmoqlarining foydali ish koeffitsiyenti oʻrtacha 0,63, bir qator hududlarda esa undan ham past boʻlib, asosiy manbalardan olinadigan suvning 35 — 40 foizi sugʻorish tarmoqlarida yoʻqotilmoqda.

Suv xoʻjaligi tashkilotlari hisobidagi 1 687 ta nasos stansiyalarining 74 foizi 30 yildan, 20 foizi 20 yildan, 6 foizi 10 yildan ortiq xizmat qilmoqda yoki 94 foiz nasos stansiyalari normativ xizmat muddatini (16 — 18 yil) oʻtab boʻlib, ularni modernizatsiya qilish va almashtirish, jami 2 887 km bosimli quvurlarning 10,3 foiz qismi esa birinchi navbatda almashtirishni talab etib, oqibatda ularni ishlatishda avariya holatlari koʻplab kuzatilmoqda, shuningdek, elektr energiyasi sarfi yuqoriligicha qolmoqda.

3.3. Sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holati.

Respublika boʻyicha sugʻoriladigan yerlarning 45,3 foizi turli darajada, shundan 31,1 foizi kuchsiz, 12,2 foizi oʻrtacha, 2 foizi esa kuchli darajada shoʻrlangan, 24,4 foiz maydonda esa yer osti suv sathi 2 m va undan yuqorida joylashgan.

Keyingi yillarda kuzatilgan suv tanqisligi, yerlarning meliorativ holatining yomonligi va boshqa tashkiliy chora-tadbirlar oʻz vaqtida koʻrilmaganligi bois 560 ming gektar sugʻoriladigan yer maydonining suv taʼminoti darajasi pastligicha qolmoqda, jami 298,5 ming gektar sugʻoriladigan yer maydoni esa foydalanishdan chiqib ketgan.

14,5 ming kilometr kollektor-drenaj tarmoq, 93 ta meliorativ nasos stansiya va 1 530 ta vertikal drenaj quduqni rekonstruksiya qilish va yangidan qurishni talab etmoqda.

3.4. Suv resurslaridan foydalanish va suv tejovchi sugʻorish texnologiyalarini joriy qilish.

Respublikada qishloq xoʻjaligi ekinlari asosan anʼanaviy usulda — egatlab sugʻorilmoqda, yerlarni lazerli uskuna bilan jihozlangan tekislagichlar bilan tekislash ishlarining koʻlami juda past darajada qolmoqda. 2019-yildan boshlab suv tejovchi sugʻorish texnologiyalarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashning yangi tizimi joriy qilindi. Natijada 77 470 gektar maydonda tomchilatib, 1 123 gektar maydonda yomgʻirlatib, 2 000 gektar maydonda esa diskret usulda sugʻorish texnologiyalari joriy qilindi.

Shu bilan birgalikda ushbu zamonaviy sugʻorish texnologiyasi joriy qilingan maydon ulushi pastligicha (6 foiz) qolmoqda. Natijada, bir kompleks gektar maydonga toʻgʻri keladigan suv sarfi miqdori 10 690 kub metrni tashkil qilib, rivojlangan mamlakatlarga nisbatan yuqoriligicha qolmoqda.

3.5. Suv xoʻjaligi tashkilotlarining moddiy-texnika bazasi.

Hozirgi paytda suv xoʻjaligi tizimidagi ekspluatatsiya tashkilotlari, ayniqsa tuman irrigatsiya boʻlimlarining moddiy-texnika bazasi (meliorativ texnika, transport vositalari, tashkiliy taʼminoti) hanuz pastligicha qolmoqda.

Suv xoʻjaligi tashkilotlarini saqlash xarajatlari davlat budjeti mablagʻlaridan amalga oshirib kelinmoqda. Lekin keyingi yillarda ajratilgan mablagʻning 70 foizi elektr energiyasi xarajatlarini qoplashga yoʻnaltirilib, irrigatsiya tizimini taʼmirlash-tiklash ishlariga ajratilgan mablagʻ ulushi 2,9 foizni tashkil etib, pastligicha qolmoqda.

Suv isteʼmolchilari uyushmalari faoliyatini qoʻllab-quvvatlash va moliyalashtirish tizimi talab darajasida tashkil etilmaganligi natijasida ularning kreditorlik va debitorlik qarzdorliklari yuqoriligicha qolmoqda.

3.6. Suv xoʻjaligi sohasidagi islohotlar.

Respublikada suv resurslaridan foydalanishni integratsiyalashgan boshqarishni joriy qilishda suv xoʻjaligi sohasida faoliyat yurituvchi idoralar oʻrtasida muvofiqlashtirish ishlari talabga javob bermaydi.

Sohaga davlat-xususiy sheriklik amaliyotini joriy qilishga kirishilmagan.

Oʻzbekiston Respublikasining “Suv va suvdan foydalanish toʻgʻrisida”gi Qonunini keyingi yillarda qishloq va suv xoʻjaligi sohalarida amalga oshirilgan islohotlar natijalaridan kelib chiqib takomillashtirish, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasining Suv kodeksini ishlab chiqish talab etilmoqda.

3.7. Transchegaraviy suv resurslaridan foydalanish va xalqaro suv munosabatlari.

Soʻnggi yillarda Markaziy Osiyo davlatlari oʻrtasidagi suv xoʻjaligi munosabatlari sezilarli ravishda yaxshilandi, transchegaraviy suvdan foydalanish muammolarini hal qilish boʻyicha ijobiy tendensiya kuzatilmoqda.

Biroq, kelgusida Amudaryo va Sirdaryoning yuqori oqimlarida yangi yirik gidroenergetik obyektlar va suv omborlari qurilishi, shuningdek, mavjudlari energetik rejimda ishlatilishi daryolarning quyi oqimida joylashgan davlatlar, shu jumladan, Oʻzbekiston uchun ham suv taʼminotida qator muammolarni keltirib chiqarishi mumkin.

Bundan tashqari, keyingi yillarda yangi yerlarni oʻzlashtirilishi mintaqa davlatlari oʻrtasidagi suv taqsimoti muvozanatiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Bu esa Orol dengizi havzasi suv resurslaridan foydalanish sohasidagi mintaqaviy huquqiy asosni yanada takomillashtirishni talab etadi.

3.8. Suv xoʻjaligini malakali kadrlar bilan butlash, ilmiy-tadqiqot ishlari.

Bugungi kunda suv xoʻjaligi tashkilotlarida oliy maʼlumotli suv xoʻjaligi xodimlarining ulushi 42 foizni tashkil etmoqda. Hozirgi paytda suv xoʻjaligi tizimidagi mutaxassislar va rahbar kadrlarning malakasini oshirish boʻyicha doimiy faoliyat yurituvchi malaka oshirish tizimi mavjud emas. “Oliy taʼlim-fan-ishlab chiqarish” tizimida oʻzaro integratsiya bugungi talabga javob bermaydi.

Mamlakatimizda suv xoʻjaligining oliy maʼlumotli kadrlari asosan “Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universitetida tayyorlanib, uni zamonaviy va xalqaro miqyosdagi nufuzli oliy taʼlim muassasasiga aylantirish yoʻlidagi izchil harakatlar davom ettirilishi lozim.

Suv xoʻjaligi tashkilotlari xodimlarining oʻrtacha ish haqi mamlakatdagi oʻrtacha ish haqiga nisbatan 64% ni tashkil etib, pastligicha qolmoqda. Ish haqining past darajasi suv xoʻjaligi xodimlarining ijtimoiy maqomini va kasbining jozibadorligini pasaytirib, yuqori malakali kadrlarni saqlab qolish imkonini bermayapti.

Ilmiy-tadqiqot, tajriba va loyiha-konstruktorlik ishlari sohasida muvofiqlashtirish tizimining toʻgʻri yoʻlga qoʻyilmaganligi, shuningdek, ilmiy-innovatsion faoliyatning yetarli darajada moliyalashtirilmasligi oqibatida tadqiqotlar natijalarini ishlab chiqarishga joriy etish talabga javob bermaydi.

4-BOB. SUV XOʻJALIGINI RIVOJLANTIRISHNING MAQSADI VA USTUVOR YOʻNALISHLARI

Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirish Konsepsiyasining asosiy maqsadi – aholi, iqtisodiyot tarmoqlari va atrof muhitning suvga muttasil oshib borayotgan ehtiyojini qondirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish, suv xoʻjaligi obyektlarining ishonchli va xavfsiz ishlashini hamda suv resurslarini samarali boshqarish va undan oqilona foydalanishni taʼminlash, sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash, suv resurslari taqchilligi kuchayib borayotgan, shuningdek, global iqlim oʻzgarishlari sharoitida suv xavfsizligiga erishishdan iboratdir.

Ushbu maqsadga erishish uchun Konsepsiyada quyidagi asosiy ustuvor yoʻnalishlar belgilangan:

suv resurslarini prognozlashtirish, ularning hisobini yuritish va maʼlumotlar bazasini shakllantirish tizimini takomillashtirish hamda shaffofligini taʼminlash;

suv xoʻjaligi obyektlarini modernizatsiya qilish, ishonchli ishlashi va xavfsizligini taʼminlash, yirik suv xoʻjaligi obyektlarini raqamli texnologiyalar asosida boshqarilishini tashkil etish, resurs tejaydigan zamonaviy texnologiyalarni keng joriy qilish, sohaga xorijiy investitsiyalarni jalb qilishni kengaytirish hamda ajratilayotgan mablagʻlardan maqsadli va samarali foydalanishni taʼminlash;

suv omborlari, sel-suv omborlari va boshqa suv xoʻjaligi obyektlarining xavfsizligini hamda ishonchli ishlashini taʼminlash;

suv resurslarini boshqarish tizimini takomillashtirish, suvdan foydalanish va suv isteʼmoli hisobini yuritishda “Smart Water” (“Aqlli suv”) va shu kabi raqamli texnologiyalarni joriy qilish;

qishloq xoʻjaligi ekinlarini yetishtirishda suv tejovchi sugʻorish texnologiyalarini joriy qilishni yanada kengaytirish va davlat tomonidan ragʻbatlantirib borish, ushbu sohaga xorijiy investitsiyalar va grantlarni jalb qilish;

sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash va barqarorligini taʼminlash, yerlarning unumdorligini oshirishga koʻmaklashish, tuproqning shoʻrlanish darajasini pasaytirish va oldini olish boʻyicha samarali texnologiyalarni qoʻllash;

suv xoʻjaligida bozor iqtisodiyoti tamoyillarini, jumladan, suvni yetkazish xarajatlarining bir qismini bosqichma-bosqich suv isteʼmolchilari tomonidan qoplash tizimini joriy qilish, tushgan mablagʻlarni suv xoʻjaligi obyektlarini oʻz vaqtida sifatli taʼmirlash-tiklash, raqamli texnologiyalarni joriy qilish hamda samarali boshqarishga yoʻnaltirish;

suv xoʻjaligida davlat-xususiy sheriklik va autsorsingni joriy etish, alohida suv xoʻjaligi obyektlarini fermer, klaster va boshqa tashkilotlarga foydalanish uchun berish hamda tejalgan mablagʻlarni suv xoʻjaligi obyektlarini modernizatsiya qilish va xodimlar mehnatiga haq toʻlash va ragʻbatlantirishga yoʻnaltirish;

suv resurslarini integratsiyalashgan boshqarish tamoyillarini joriy qilish, aholini va iqtisodiyot tarmoqlarini suv bilan kafolatli taʼminlash, suvning sifatini yaxshilash va atrof muhitning ekologik muvozanatini saqlash;

transchegaraviy suv resurslaridan foydalanish masalalari boʻyicha davlatlararo munosabatlarni rivojlantirish, Markaziy Osiyo mamlakatlari manfaatlari oʻrtasidagi muvozanatni taʼminlaydigan suv resurslarini birgalikda boshqarishning oʻzaro maqbul mexanizmlarini va suvdan samarali foydalanish dasturlarini ishlab chiqish hamda ilgari surish;

suv xoʻjaligi sohasi uchun malakali kadrlarni tayyorlash, xodimlarning malakasini oshirish tizimini takomillashtirish, taʼlim, ilm-fan va ishlab chiqarish sohalari oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlikni rivojlantirish hamda ilm-fan yutuqlari va nou-xaularni ishlab chiqarishga joriy qilish.

Konsepsiyada qishloq xoʻjaligi suv resurslarining eng yirik isteʼmolchisi boʻlganligi hamda irrigatsiya va melioratsiya tarmoqlarining asosan unga xizmat qilishidan kelib chiqib, asosiy tadbirlar irrigatsiya va melioratsiya sektorini rivojlantirishga qaratilgan.

Ichimlik va oqava suv tizimini rivojlantirish Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi tomonidan ishlab chiqilayotgan “Oʻzbekiston Respublikasida 2030-yilgacha suv taʼminoti va kanalizatsiya sohasini rivojlantirish Strategiyasi”da batafsil aks ettiriladi.

5-BOB. CUV XOʻJALIGINI RIVOJLANTIRISHNING USTUVOR YOʻNALISHLARINI AMALGA OSHIRISH TADBIRLARI

5.1. Suv resurslarini prognozlashtirish, ularning hisobini yuritish va maʼlumotlar bazasini shakllantirish tizimini takomillashtirish hamda shaffofligini taʼminlash yoʻnalishini amalga oshirishda:

a) katta va oʻrta daryolar hamda soylarda joylashgan gidrologik postlarni raqamli texnologiyalar asosida avtomatik uskunalar bilan bosqichma-bosqich jihozlash, gidrologik postlar tarmogʻini kengaytirish;

b) barcha suv obyektlarida suvni nazorat qilish va hisobi yuritilishini raqamli texnologiyalar asosida takomillashtirish hamda suv resurslari boʻyicha shaffof axborot tizimini yaratish;

v) suv resurslarini prognozlashtirish, suvning hisobini yuritish va maʼlumotlarni qayta ishlashni yaxshilash boʻyicha quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish;

g) suv resurslarini prognozlashda geoaxborot tizimini joriy qilish, suv zaxiralarining tezkor monitoring olib borish hamda prognoz maʼlumotlarining ishonchliligini oshirish;

d) barcha suv obyektlarida suvning hisobini yuritishda maʼlumotlarni standartlashtirish;

e) axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida suv obyektlari boʻyicha maʼlumotlarini toʻplash va ularni qayta ishlash boʻyicha axborot tizimlarini takomillashtirish;

j) suv obyektlarida raqamli texnologiyalar yordamida suvning monitoringini olib borishni bosqichma-bosqich joriy etish, barcha manbalar va suv resurslari boʻyicha yagona axborot tizimini yaratish;

z) Davlat suv kadastrini yuritish tizimini va maʼlumotlar bazasini axborot-kommunikatsiya texnologiyalari yordamida takomillashtirish hamda ularning shaffofligini taʼminlash.

5.2. Suv xoʻjaligi obyektlarini modernizatsiya qilish, yirik suv xoʻjaligi obyektlarini raqamli texnologiyalar asosida boshqarilishini tashkil etish, resurs tejaydigan zamonaviy texnologiyalarni keng joriy qilish, sohaga xorijiy investitsiyalarni jalb qilishni kengaytirish hamda ajratilayotgan mablagʻlardan maqsadli va samarali foydalanishni taʼminlash yoʻnalishini amalga oshirishda:

a) suv xoʻjaligi obyektlarini modernizatsiya qilish, ularni taʼmirlash-tiklash hamda qurish va rekonstruksiya qilish ishlarini tizimli amalga oshirish, irrigatsiya tizimi va sugʻorish tarmoqlarida suvning yoʻqolishini kamaytirish, suv inshootlarining texnik holatini yaxshilash va ishonchliligini oshirish:

irrigatsiya tizimi va sugʻorish tarmoqlarini modernizatsiya qilish, betonlashtirish va filtratsiyaga qarshi boshqa tadbirlarni amalga oshirish, ularning bir qismini bosqichma-bosqich quvurli va suvni boshqarishga qulay boʻlgan boshqa tizimlarga oʻtkazish;

gidrouzel va boshqa yirik gidrotexnika inshootlarini rekonstruksiya qilish va taʼmirlash, yirik gidrouzellar va irrigatsiya tizimini raqamli texnologiyalar asosida avtomatlashtirilgan boshqaruvga oʻtkazish;

lotok tarmoqlarini qayta tiklash, lotoklarni mahalliy iqlim sharoitiga mos kompozit va polimer materiallar asosida ishlab chiqarishni joriy qilish;

suv isteʼmolchilarining bosh suv olish joylarini suvni boshqarish va hisobga olish vositalari bilan bosqichma-bosqich jihozlash;

b) suv xoʻjaligi nasos stansiyalarining energiya samaradorligini oshirish va foydalanish xarajatlarini kamaytirish, shuningdek, nasoslarni foydali ish koeffitsentini oshirish:

nasos stansiyalarni bosqichma-bosqich modernizatsiya qilish, shu jumladan, eskirgan nasos, elektrodvigatel va transformatorlar hamda ularning boshqaruv tizimini energiya tejamkor uskunalarga almashtirish, muqobil energiya manbai, shu jumladan, quyosh batareyalaridan foydalanishni yoʻlga qoʻyish, bosimli quvurlarni kapital taʼmirlash va yangilash;

nasos stansiyalarida raqamli texnologiya asosida elektr energiyasi isteʼmoli va suv sarfining “onlayn” rejimida monitoringini olib borish;

suv xoʻjaligiga xalqaro moliyaviy institutlar va xorijiy davlatlarning kredit va grant mablagʻlari, shuningdek, toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalarni jalb qilish, davlat budjeti xarajatlarini kamaytirish;

suv xoʻjaligi obyektlari texnik holatini uchuvchisiz uchish apparatlari yordamida oʻrganish, loyiha-qidiruvi ishlarini raqamlashtirish hamda sifatini yaxshilash;

irrigatsiya va melioratsiya obyektlarini qurish va rekonstruksiya qilish boʻyicha loyiha-qidiruv ishlarini ilmiy-amaliy kuzatuvini taʼminlash va sifatini yaxshilash;

suv xoʻjaligi obyektlarining modernizatsiyalash va qurishga, ilmiy-tadqiqot, tajriba-konstruktorlik ishlanmalarga va ilgʻor texnologiyalarni joriy etishga xarajatlarni koʻpaytirish.

5.3. Suv omborlari, sel-suv omborlari va boshqa suv xoʻjaligi obyektlarining xavfsizligini hamda ishonchli ishlashini taʼminlash:

a) suv omborlari, sel-suv omborlari va boshqa suv xoʻjaligi obyektlarini antropogen, texnogen va tabiiy omillar taʼsiridan muhofaza qilish, ularning xavfsizligini hamda ishonchli ishlashini taʼminlash:

nazorat-oʻlchov uskunalari, gidromexanik va elektrotexnik qurilmalar, yoritish, aloqa hamda favqulodda xabar berish tizimlarini qurish va modernizatsiya qilish hamda taʼmirlash-tiklash boʻyicha davlat dasturlarini ishlab chiqish;

natura kuzatuv va diagnostika ishlarini tizimli ravishda amalga oshirish hamda xavfsizlik deklaratsiyalarida koʻrsatilgan kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan ishlarni samarali tashkil etish;

suv xoʻjaligi tashkilotlarini malakali va tajribali mutaxassislar bilan toʻldirish hamda ularning malakasini oshirishni tizimli tashkil etish;

gidrotexnika inshootlaridan foydalanish davrida favqulodda vaziyat yuzaga kelishi natijasida boshqa shaxslarning hayotiga, sogʻligʻiga va (yoki) mol-mulkiga, shuningdek, atrof-muhitga zarar yetkazilganligi uchun ushbu inshootlardan foydalanuvchi tashkilotlarning fuqarolik javobgarligini sugʻurta qilish;

b) suv omborlari, sel-suv omborlari va boshqa suv xoʻjaligi obyektlarining xavfsizligini hamda ishonchli ishlashini taʼminlash boʻyicha xorijiy mamlakatlarning ilgʻor tajribasini oʻrganish va ularni amaliyotga tatbiq etish:

yirik toʻgʻonlar boʻyicha xalqaro komissiyaning texnik reglamentlari va tavsiyalarini Oʻzbekistonda qoʻllash va implementatsiya qilish yuzasidan takliflar tayyorlash;

suv omborlari, sel-suv omborlari va boshqa suv xoʻjaligi obyektlarini loyihalash, qurish, foydalanishga qabul qilish, ishlatish, rekonstruksiya qilish, taʼmirlash-tiklash, konservatsiyalash va tugatish boʻyicha xalqaro standartlarni amaliyotda qoʻllash yuzasidan takliflar tayyorlash;

suv xoʻjaligi obyektlarining xavfsizligini kompleks baholashda zamonaviy diagnostika asbob-uskunalaridan foydalanish hamda xalqaro tashkilotlar va xorijiy kompaniyalarning yuqori malakali mutaxassislarini ekspert sifatida jalb qilish, meʼyoriy hujjatlarni takomillashtirish.

5.4. Suv resurslarini boshqarish tizimini takomillashtirish, suvdan foydalanish va suv isteʼmoli hisobini yuritishda “Smart Water” (“Aqlli suv”) va shu kabi raqamli texnologiyalarni joriy qilish yoʻnalishini amalga oshirishda:

a) Suv xoʻjaligini davlat tomonidan boshqarish tizimini takomillashtirish, bunda har bir davlat va jamiyat organlarining suv resurslarini barqaror boshqarish va ulardan samarali foydalanishni taʼminlash boʻyicha vazifalari, funksiyalari va vakolatlarini aniq belgilash;

b) barcha suv resurslarini nazorat qilish va hisobini yuritishda, suvdan foydalanishni rejalashtirish va uni tezkor boshqaruvini tashkil etishda “Smart Water” (“Aqlli suv”) texnologiyasini bosqichma-bosqich joriy etish;

v) suv va suvdan foydalanishga doir maʼlumotlar bazalarini hamda monitoring tizimlarini raqamli texnologiyalar asosida takomillashtirish hamda suv resurslarining avtomatlashtirilgan idoralararo axborot tizimini yaratish;

g) suv xoʻjaligi obyektlari kadastrini geoaxborot tizimlaridan foydalangan holda yuritish tizimini tashkil etish;

d) suv xoʻjaligida uchuvchisiz uchish qurilmalaridan foydalangan holda suv obyektlarini masofadan nazorat qilish hamda suvdan foydalanishning monitoringini yuritish ishlarini takomillashtirish va ularning tezkorligini oshirish;

e) sugʻoriladigan yerlarning suv bilan taʼminlanganlik darajasi, ekinlarni joylashtirish va choʻllanish jarayonlari, shuningdek suvdan foydalanish samaradorligini baholashda masofadan zondlash texnologiyasining imkoniyatlaridan foydalanish;

j) suv resurslaridan foydalanishni rejalashtirish va integrallashgan boshqarish hamda inson va atrof muhitga taʼsirini baholash boʻyicha samarali gidrologik modellarni ishlab chiqish;

z) qishloq xoʻjaligi ekinlarini suv resurslarining prognoziga va ajratilgan suv olish limitiga muvofiq joylashtirish hamda suvning samaradorligini oshirish.

5.5. Qishloq xoʻjaligi ekinlarini yetishtirishda suv tejovchi sugʻorish texnologiyalarini joriy qilishni yanada kengaytirish va davlat tomonidan ragʻbatlantirib borish, ushbu sohaga xorijiy investitsiyalar va grantlarni jalb qilish yoʻnalishini amalga oshirishda:

a) suvni tejaydigan sugʻorish texnologiyalarini joriy etgan qishloq xoʻjaligi ishlab chiqaruvchilarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash tizimini yanada takomillashtirish;

b) suvni tejaydigan sugʻorish texnologiyalarini nasos stansiyalar va sugʻorish quduqlariga bogʻlangan ekin maydonlarida joriy qilishni kengaytirish hamda ularning samaradorligini oshirish;

v) suvni tejaydigan sugʻorish texnologiyalarini tuproq-iqlim sharoiti va ekin turiga qarab takomillashtirish, samaradorligini oshirish va yangilarini yaratish boʻyicha ilmiy-tadqiqot hamda loyiha-konstruktorlik ishlarini kengaytirish, yangi ishlanmalarni amaliyotga joriy qilish ishlarini ragʻbatlantirish;

g) suv tejovchi sugʻorish texnologiyalarini loyihalash, joriy etish va qoʻllash boʻyicha uslubiy tavsiyalarni, shuningdek, ulardan foydalanish samaradorligini baholash mezonlarini ishlab chiqish;

d) suvni tejaydigan sugʻorish usullari va texnologiyalarini joriy etish va ulardan foydalanish boʻyicha mutaxassislarni tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish yoʻnalishida ilgʻor xorijiy tajribani oʻrganishni tizimli tashkil etish;

e) qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarini lazerli qurilmaga ega avtomatlashtirilgan tekislagich agregatlar yordamida oldindan tekislab zamonaviy egiluvchan quvurlar orqali sugʻorish texnologiyalarini kengaytirish;

j) suv isteʼmoli monitoringini olib borishni takomillashtirish va masofadan zondlash tizimlarini joriy qilish;

z) oqindi va kollektor-drenaj suvlaridan foydalanishni ilmiy asosda tashkil qilish, shuningdek qishloq xoʻjaligi ekinlarini sugʻorishda suv isrofgarchiligiga hamda undan samarasiz foydalanishga qarshi choralarni kuchaytirish.

5.6. Sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash va barqarorligini taʼminlash, yerlarning unumdorligini oshirishga koʻmaklashish, tuproqning shoʻrlanish darajasini pasaytirish va oldini olish boʻyicha samarali texnologiyalarni qoʻllash yoʻnalishini amalga oshirishda:

a) kollektor-drenaj tarmoqlari va boshqa meliorativ obyektlarning texnik holatini yaxshilash, ularni modernizatsiya qilish, davlat dasturlari doirasida keng koʻlamli melioratsiya tadbirlarini amalga oshirish ishlarini izchil davom ettirish;

b) sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini baholash, monitoringini olib borishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, geoaxborot tizimlari, masofadan zondlash texnologiyasi va uchuvchisiz uchish apparatlaridan keng foydalanish;

v) sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holati va sizot suvlarining sathi va minerallashuvi boʻyicha axborot tizimini yaratish;

g) meliorativ ekspeditsiyalarning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, ularni ekspress tahlil qilish imkonini beruvchi zamonaviy jihozlar, mobil tezkor laboratoriyalar bilan taʼminlash;

d) sugʻoriladigan yerlarda shoʻrlanish darajasini kamaytirish, maydonlarning shoʻrini yuvish ishlarini samarali tashkil etish, sizot suvlarini maqbul sathlarda ushlab turish va ularning minerallashuvini kamaytirishga qaratilgan ilmiy-tadqiqot ishlarini amalga oshirish, bu boradagi ilgʻor jahon tajribasini oʻrganish va amaliyotda qoʻllash choralarini koʻrish;

e) kollektor-drenaj tarmoqlari va boshqa meliorativ inshootlarni loyihalash, qurish, foydalanish va boshqarishda hamda sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash tadbirlarini amalga oshirishda kollektor-drenaj suvlarini oqilona boshqarish, ushbu suvlarning zararli taʼsirini kamaytirish, ulardan samarali foydalanish va sifatini yaxshilash choralarini koʻrish.

5.7. Suv xoʻjaligida bozor iqtisodiyoti tamoyillarini, jumladan, suvni yetkazish xarajatlarining bir qismini bosqichma-bosqich suv isteʼmolchilari tomonidan qoplash tizimini joriy qilish, tushgan mablagʻlarni suv xoʻjaligi obyektlarini oʻz vaqtida sifatli taʼmirlash-tiklash, raqamli texnologiyalarni joriy qilish hamda samarali boshqarishga yoʻnaltirish yoʻnalishini amalga oshirishda:

a) suvni yetkazib berish boʻyicha xarajatlarni suv isteʼmolchilari tomonidan qoplashni suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq stavkalari miqdoriga bosqichma-bosqich qoʻshish orqali amalga oshirish. Bunda quyidagi asosiy tamoyillarni eʼtiborga olish lozim:

tariflarni belgilashda suvni tejashni ragʻbatlantirish va yetkazib berilgan suvning hajmli yoki boshqa qulay oʻlchovlari boʻyicha amalga oshirishni eʼtiborga olish;

tariflarni suvni yetkazib berish xarajatlari hamda davlat ijtimoiy-iqtisodiy siyosatining ustuvorligiga qarab differensiatsiyalash;

tariflarni suvni turli hududlarga yetkazib berishning respublika boʻyicha oʻrtacha xarajatlarga (suvni nasos orqali yetkazib berishda elektr energiyasi, kanallarni ekspluatatsiya qilish va saqlash xarajatlari) koʻra belgilash hamda barcha qishloq xoʻjaligi ishlab chiqaruvchilarga bir xil belgilash;

b) suvni yetkazib berish xarajatlarini qoplash boʻyicha tariflarning shaffofligini taʼminlash;

v) suv yetkazib berish xarajatlarni suvdan foydalanganlik soligʻiga qoʻshimcha ravishda kiritishda suv isteʼmoli hajmi va suv yetkazib berish xarajatlaridan kelib chiqqan holda suv uchun differensiatsiyalashgan soliq stavkalarini hisoblash uslubiyatini ishlab chiqish;

g) qishloq xoʻjaligida suvni yetkazib berish boʻyicha pulli xizmatlarga bosqichma-bosqich oʻtish;

d) soliq solish va jarimalar tizimini takomillashtirish va suvdan yanada oqilona foydalanish va uning sifatini oshirish imkoniyatini yaratish;

e) kelajakda turli toifadagi suv isteʼmolchilari uchun ularning sohaviy va texnologik xususiyatlarini hamda qaytar suvlarning sifatini, shu jumladan, minerallashuv darajasi va boshqa ifloslantiruvchi moddalarni hisobga olgan holda suv uchun soliq stavkalari va jarimalarni hisoblash uslublarini takomillashtirish.

5.8. Suv xoʻjaligida davlat-xususiy sheriklik va autsorsingni joriy etish, alohida suv xoʻjaligi obyektlarini fermer, klaster va boshqa tashkilotlarga foydalanish uchun berish hamda tejalgan mablagʻlarni suv xoʻjaligi obyektlarini modernizatsiya qilish va xodimlar mehnatiga haq toʻlash va ragʻbatlantirishga yoʻnaltirish yoʻnalishini amalga oshirishda:

a) xalqaro ilgʻor tajribani oʻrgangan holda suv xoʻjaligida davlat-xususiy sheriklik mexanizmlari va autsorsing shartlari asosida loyihalarni amalga oshirishning tamoyillari va yoʻnalishlarini belgilash hamda ular asosida xususiy sektorga beriladigan suv xoʻjaligi inshootlari va xizmatlari roʻyxatini shakllantirish;

b) suv xoʻjaligida davlat-xususiy sheriklik tamoyillari hamda autsorsing shartlari asosida loyihalarni shakllantirish hamda ularni amalga oshirish uchun hamkor salohiyatli xususiy sherikni, shu jumladan xorijiy investorlarni jalb etishni tashkil etish;

v) suv xoʻjaligida davlat-xususiy sheriklik tamoyillari hamda autsorsing shartlari asosida loyihalarni shakllantirish va ularni amalga oshirish ishlariga xorijiy investitsiya va grant mablagʻlarini jalb etish;

g) suv xoʻjaligi vazirligida irrigatsiya va melioratsiya yoʻnalishlarida davlat-xususiy sheriklik tamoyillari hamda autsorsing shartlari asosida loyihalarni shakllantirish, ularga xususiy sheriklarni jalb etish, shuningdek ushbu loyihalarni amalga oshirilishi yuzasidan monitoring yuritishning samarali tizimini tashkil etish;

d) aniq majburiyatlar, iqtisodiy samaradorlik, ijtimoiy adolat va ekologik barqarorlikni taʼminlash asosida aniq belgilangan mezonlar va tamoyillarga muvofiq suv xoʻjaligi obyektlarini boshqarish boʻyicha vazifalarning bir qismini suv isteʼmolchilariga (fermerlar, klasterlar va boshqalar) oʻtkazish;

e) suv xoʻjaligida davlat-xususiy sheriklik tamoyillari hamda autsorsing shartlari asosida loyihalarni amalga oshirish natijasida tejalgan budjet mablagʻlarni suv xoʻjaligi obyektlarini modernizatsiya qilish, suv xoʻjaligi xodimlari mehnatiga haq toʻlash va ragʻbatlantirishga yoʻnaltirish.

5.9. Suv resurslarini integratsiyalashgan boshqarish tamoyillarini joriy qilish, aholini va iqtisodiyot tarmoqlarini suv bilan kafolatli taʼminlash, suvning sifatini yaxshilash va atrof muhitning ekologik muvozanatini saqlash yoʻnalishini amalga oshirishda:

a) aholini va iqtisodiyot tarmoqlarini suv bilan kafolatli taʼminlash, bunda:

suv xoʻjaligini boshqarishda uning barcha ishtirokchilarining ustuvor manfaatlarini eʼtiborga olib, mavjud suv resurslaridan barcha darajada oqilona foydalanish;

insonning asosiy ehtiyojlarini qondirish, eng avvalo aholini suv bilan kafolatli taʼminlash;

suvdan foydalanishni davlat, hudud va suv havzalari darajasida iqtisodiyot tarmoqlari va tabiat uchun suv olishning ustuvorligidan kelib chiqib belgilash;

suv olish limitlarini aholi va iqtisodiyot tarmoqlari, shu jumladan, qishloq xoʻjaligi uchun ularning ustuvorligidan kelib chiqib belgilash va tasdiqlash uchun xalq deputatlari tuman Kengashlariga kiritish;

b) suv resurslarini integratsiyalashgan holda boshqarish tamoyillarini keng joriy qilish, bunda:

suv xoʻjaligi vazirligida barcha suv resurslarini hisobga olish, suvdan foydalanishni rejalashtirish va integrallashgan holda boshqarish boʻyicha yagona respublika markazini tashkil etish;

suv resurslaridan foydalanishni rejalashtirish va boshqarish tizimini aholi uchun suv bilan kafolatli taʼminlashni, iqtisodiyot tarmoqlarining ustuvorligi, suvni samaradorligini oshirish, atrof muhitni muhofaza qilish va ekologik muvozanatni taʼminlash talablarini hisobga olgan holda takomillashtirish;

suv resurslarini boshqarishda atrof muhitni, tabiiy suv havzalari va ekotizimlarning suvga boʻlgan talabini inobatga olish, shu jumladan, Orolboʻyi hududida suv xoʻjaligi vaziyatini barqarorlashtirish hamda Orol dengizi qurishining salbiy oqibatlarini bartaraf etishga koʻmaklashish;

xalqaro moliyaviy institutlar va xorijiy davlatlarning, shuningdek boshqa sheriklarning texnik yordam mablagʻlarini jalb qilish asosida suv resurslarini integratsiyalashgan holda boshqarish tamoyillarini joriy qilish boʻyicha harakatlar dasturini ishlab chiqish va amalga oshirish;

suv resurslarini integratsiyalashgan holda boshqarish, suvdan foydalanish va suvni isteʼmol qilishda suvni muhofaza qilishni, suv va yer resurslari hamda atrof muhitga salbiy taʼsirini kamaytirishni ragʻbatlantirish;

suv obyektlarining suvni muhofaza qilish va sanitariya-muhofaza zonalarini belgilash tadbirlarini tizimli amalga oshirish, suv xoʻjaligi obyektlarini qurish va rekonstruksiya qilish hamda taʼmirlash va tiklash loyihalarida suvni muhofaza qilish va sanitariya-muhofaza zonalarini belgilash tadbirlarini eʼtiborga olish, suvni muhofaza qilish zonalari va sohil boʻyi mintaqalaridan maqsadli foydalanishni taʼminlash;

amalga oshirilayotgan islohotlarni hisobga olgan holda Oʻzbekiston Respublikasining Suv kodeksi loyihasini ishlab chiqish;

aholining suvni muhofaza qilish, suv resurslaridan samarali va tejamli foydalanishni tashkil etish boʻyicha huquqiy ongi va madaniyatini yuksaltirish. Bunda:

suvdan oqilona va tejamkor foydalanishni targʻibot-tashviqot qilishning samarali mexanizmlarini joriy etish, bunda ommaviy axborot vositalari imkoniyatlaridan keng foydalanish;

suvdan foydalanish madaniyatini oshirish boʻyicha oʻquv dasturlarini taʼlim tizimiga joriy qilish orqali yosh avlodni suvga nisbatan tejamkorona munosabatda boʻlish ruhida tarbiyalash;

suv xoʻjaligi tashkilotlari faoliyatining shaffofligini taʼminlash, suvga doir ochiq maʼlumotlar bazasini shakllantirish va uni ommaga yetkazishning qulay sharoitlarini yaratish.

5.10. Transchegaraviy suv resurslaridan foydalanish masalalari boʻyicha davlatlararo munosabatlarni rivojlantirish, Markaziy Osiyo mamlakatlari manfaatlari oʻrtasidagi muvozanatni taʼminlaydigan suv resurslarini birgalikda boshqarishning oʻzaro maqbul mexanizmlarini va suvdan samarali foydalanish dasturlarini ishlab chiqish hamda ilgari surish yoʻnalishini amalga oshirishda:

a) Oʻzbekiston Respublikasining Orol dengizi havzasi mamlakatlari va mintaqaviy davlatlararo suv xoʻjaligi tashkilotlari bilan mintaqaning suv resurslari va davlatlararo suv xoʻjaligi obyektlaridan birgalikda foydalanish masalalarida faol hamkorligini davom ettirish;

b) Markaziy Osiyo mamlakatlari manfaatlari oʻrtasidagi muvozanatni taʼminlaydigan mintaqaning transchegaraviy suv resurslarini birgalikda boshqarishning oʻzaro maqbul mexanizmlarini ishlab chiqish va ilgari surish;

v) transchegaraviy suvlar boʻyicha Birlashgan Millatlar Tashkiloti konvensiyalari normalari va tamoyillarini ilgari surish;

g) Sirdaryo, Amudaryo va boshqa transchegaraviy daryolarda monitoring tizimini takomillashtirish, hamkorlikda suvni nazorat qilish va monitoringini yuritish hamda ochiq maʼlumotlar almashish tizimini tashkil qilish;

d) mintaqa davlatlari tomonidan yirik gidrotexnika inshootlarini qurish boʻyicha yagona pozitsiyani ishlab chiqishni ilgari surish;

e) Oʻzbekiston manfaatlarini hisobga olgan holda Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan suv xoʻjaligi loyihalarini birgalikda moliyalashtirishda ishtirok etish imkoniyatini oʻrganish;

j) mintaqaviy suv resurslarini boshqarish boʻyicha qoʻshma rejalarni ishlab chiqish va istiqboldagi vazifalarni belgilash, shu jumladan mintaqaviy miqyosda iqlim oʻzgarishiga moslashish choralarini ishlab chiqish va oʻzaro manfaatlarni ifoda etuvchi sohalarda tajriba almashish.

5.11. Suv xoʻjaligi sohasi uchun malakali kadrlarni tayyorlash, xodimlarning malakasini oshirish tizimini takomillashtirish, taʼlim, ilm-fan va ishlab chiqarish sohalari oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlikni rivojlantirish hamda ilm-fan yutuqlari va nou-xaularni ishlab-chiqarishga joriy qilish yoʻnalishini amalga oshirishda:

a) suv xoʻjaligini boshqarish sohasidagi muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish va tayyorlash, suv xoʻjaligining barcha tarmoqlarida suv resurslarini barqaror boshqarish va ulardan oqilona foydalanish, sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash, shuningdek, suvni tejaydigan zamonaviy texnologiyalarni joriy etish va keng qoʻllash masalalarini samarali hal eta oladigan mutaxassislarni tayyorlash. Bunda:

boshqaruvni va xizmat koʻrsatishni takomillashtirish zaruratiga eʼtibor qaratgan holda, oʻquv jarayonini ishlab chiqarishga maksimal darajada yaqinlashtirish bilan zamonaviy oʻqitish usullarini joriy etish orqali sohaga tegishli oliy va oʻrta taʼlim muassasalarida oʻquv jarayonlari samaradorligini oshirish;

yangi va mavjud mutaxassislar uchun suv xoʻjaligini boshqarishning turli sohalarida qisqa, oʻrta va uzoq muddatli davr uchun maxsus oʻquv modullarini ishlab chiqish;

taniqli mahalliy va xorijiy olimlar hamda mutaxassislarni jalb qilgan holda suv xoʻjaligining yetakchi mutaxassislari va yetakchi kadrlari uchun malaka oshirishning barqaror tizimini yaratish va zamonaviy oʻquv texnologiyalari va masofaviy oʻqitish usullarini oʻquv jarayoniga joriy etish;

suv resurslarini rejalashtirish va boshqarishda iqlim oʻzgarishini yumshatish va moslashish hamda oldindan ogohlantirish tizimlarini yaratish boʻyicha xabardorlikni oshirish;

suv xoʻjaligi tizimi xodimlariga ish haqi toʻlashni respublikadagi oʻrtacha darajaga yetkazish orqali sohada kadrlar qoʻnimsizligining oldini olish va sohaning jozibadorligini oshirish, ish haqi toʻlanishi xodimning faoliyati natijalariga bogʻliqligini taʼminlash;

suv xoʻjaligida amaliy, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarini moliyalashtirish tizimini takomillashtirish;

b) loyiha tashkilotlarining salohiyatini oshirish, modernizatsiya qilingan sugʻorish tizimlarini loyihalashtirish va amalga oshirish, tegishli loyiha-smeta hujjatlari va sotib olish hujjatlarini tayyorlash boʻyicha bilimlarni oshirish. Bunda:

loyihalarni sohaviy ekspertizadan oʻtkazishda tegishli qurilish norma va qoidalariga mos ravishda shaharsozlik normalari va qoidalari, atrof-muhitga taʼsir va yumshatish choralariga muvofiq muhandislik-geologik tadqiqotlar oʻtkazishga alohida eʼtibor berish;

gidrotexnika inshootlarida zamonaviy qurilish materiallaridan foydalanishni yanada kengaytirish, ilmiy tadqiqotlarni tashkil etish, uning asosida ilgʻor texnologiyalar va innovatsion materiallardan foydalanishni tartibga soluvchi idoraviy normativ hujjatlarni ishlab chiqish;

zamonaviy sugʻorish tizimlarining huquqiy va normativ bazasini xalqaro standartlar va texnik standartlarga muvofiq takomillashtirish;

mavjud onlayn kurslar, treninglar va seminarlardan, shu jumladan, xorijiy tillardagi materiallardan foydalanib xalqaro mutaxassislar va ushbu sohadagi ilmiy va taʼlim tashkilotlarining tadqiqotchilarini jalb qilgan holda yetakchi muhandislar uchun malaka oshirish tizimini yaratish;

rivojlangan mamlakatlardagi yetakchi xorijiy universitetlar va kompaniyalarda obyektlarni loyihalashtirish, oʻquv dasturlari, malaka oshirish kurslari va stajirovkalarda qatnashish orqali alohida mutaxassislar va loyihalash institutlari tomonidan ilgʻor xorijiy tajribalarni egallash tizimini ishlab chiqish;

irrigatsiya va suv muammolari ilmiy-tadqiqot instituti, Ilmiy-axborot markazi va boshqa ixtisoslashtirilgan muassasalar mutaxassislarini jalb qilgan holda “Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universitetida suv inshootlarini qurish va rekonstruksiya qilish boʻyicha loyiha-qidiruv va pudrat ishlari uchun loyiha guruhlari va ilmiy qoʻllab-quvvatlash guruhlarining faol ishlashi uchun shart-sharoitlar yaratish;

suv xoʻjaligi obyektlari qurish va rekonstruksiya qilish boʻyicha loyiha-qidiruv ishlarini ilmiy-texnik jihatdan kuzatish ishlarini tizimli tashkil qilish, ilm-fan yutuqlari va innovatsion gʻoyalarni amaliyotga tatbiq etish hamda loyiha-qidiruv ishlari sifatini yaxshilash;

xalqaro standartlar hamda zamonaviy loyihalash uslublarini oʻzlashtirish maqsadida loyiha tashkilotlari mutaxassislarini xorijiy mamlakatlarning yetakchi ishlab chiqarish va taʼlim muassasalarida malakasini oshirish ishlarini tashkil etish;

v) ilmiy izlanishlarni oʻtkazish va joriy etishning samaradorligini taʼminlash. Bunda:

suv xoʻjaligi tizimidagi ilmiy va taʼlim muassasalari, shu jumladan “Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti, Irrigatsiya va suv muammolari ilmiy-tadqiqot instituti va boshqa ixtisoslashtirilgan muassasalarning moliyaviy, moddiy-texnik bazasini mustahkamlash va salohiyatini oshirish;

suv xoʻjaligi sohasidagi dolzarb muammolar boʻyicha ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlanmalarini moliyalashtirish koʻlamini kengaytirish, shu jumladan xalqaro tashkilotlar va xorijiy davlatlarning grant mablagʻlarini jalb etishni jadallashtirish;

ilmiy va ilmiy-texnik faoliyatni qoʻllab-quvvatlash maqsadida suv xoʻjaligi obyektlarini qurish va rekonstruksiya qilish boʻyicha loyiha-qidiruv ishlari qiymatining hisob-kitobiga loyiha-qidiruv ishlari umumiy qiymatining 10 foizigacha miqdorda qoʻshimcha mablagʻlar kiritish amaliyotini joriy etish;

suvni tejaydigan texnologiyalarni namoyish qilish maydonlarida ilmiy jamoalar tomonidan amaliy tadqiqotlar oʻtkazilishi uchun qulay shart-sharoitlar yaratish;

xorijiy va xalqaro ilmiy-tadqiqot institutlari va milliy ilmiy-tadqiqot institutlari oʻrtasida yaqin hamkorlik oʻrnatish, shu jumladan, xorijiy va xalqaro institutlarda amaliyotlar oʻtash;

suv va energiyani tejaydigan texnologiyalarni, shuningdek muqobil energiya manbalaridan foydalanish sohasida tadqiqotlar va namoyish maydonchalarini yaratish;

zamonaviy suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etishga yoʻnaltirilgan ilmiy-tadqiqot va konsalting ishlarini ragʻbatlantirish va kengaytirish;

suv resurslarini rejalashtirish jarayonida iqlim oʻzgarishi tendensiyalarini modellashtirishni oʻz ichiga olgan tadqiqotlar oʻtkazish va iqlim oʻzgarishiga moslashish rejalarini ishlab chiqishda amaliy tadqiqotlar oʻtkazish.

6-BOB. KONSEPSIYANI AMALGA OSHIRISHDAN KUTILAYOTGAN NATIJALAR

Konsepsiyani amalga oshirish natijasida 2030-yilgacha quyidagi maqsadlarga erishish kutilmoqda:

6.1. Suv xoʻjaligining huquqiy asoslari va normativ-xuquqiy hujjatlarini takomillashtirish yoʻnalishida:

a) 2024 yilda Oʻzbekiston Respublikasining Suv Kodeksi qabul qilinishi;

b) Oʻzbekiston Respublikasining suv bilan bogʻliq 2030-yilgacha Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishilishi;

6.2. Suv xoʻjaligini davlat tomonidan boshqarish tizimini takomillashtirish yoʻnalishida:

a) xalqaro standartlar va amaliyotga muvofiq suv xoʻjaligini boshqarish tizimining funksional tahlili oʻtkazilishi, yangi boshqaruv tizimi ishlab chiqilib joriy etilishi;

b) suvni boshqarish va undan foydalanish sohasida har bir davlat organining vazifalari, funksiyalari va vakolatlari aniq belgilanishi;

v) suv siyosatini ishlab chiqish, suv sektorini tartibga solish va suv xoʻjaligi xizmatlari koʻrsatish bilan bogʻliq funksiyalar aniq chegaralanishi;

g) davlat tomonidan tartibga solishning maʼmuriy usullarini qoʻllashdan bozor iqtisodiyoti tamoyillariga yoʻnaltirilgan usul va mexanizmlarga oʻtilishi;

d) Oʻzbekiston Respublikasining barcha suv resurslaridan foydalanish va isteʼmol qilishni toʻliq qamragan hamda ularni aholining suv taʼminoti, iqtisodiyot tarmoqlari va tabiat oʻrtasida taqsimlagan holda suv resurslarini integratsiyalashgan holda boshqarish joriy qilinishi;

e) Milliy kadastr maʼlumotlar bazasi bilan bogʻlangan suv resurslarini hisobga olish, rejalashtirish va boshqarishning kompleks milliy tizimini yaratilishi hamda maʼlumotlarning ochiqligi va mavjudligi taʼminlanishi;

6.3. Suv resurslaridan oqilona foydalanish yoʻnalishida:

a) qishloq xoʻjaligi ehtiyojlarini taʼminlaydigan va sugʻorishda suvdan samarali va unumli foydalanish tamoyillariga javob beradigan sugʻorish uchun suv olish limitlarining yangi tizimi joriy etilishi;

b) irrigatsiya tizimi va sugʻorish tarmoqlarining foydali ish koeffitsiyenti 0,63 dan 0,73 gacha oshadi, qishloq xoʻjaligida suvni tejaydigan sugʻorish texnologiyalarini joriy qilish va sugʻoriladigan maydonning har bir gektariga beriladigan suv hajmini 20% ga kamaytirish orqali suvning mahsuldorligi oshirilishi;

v) sugʻoriladigan maydonlarning suv taʼminotini yaxshilashga qaratilgan rejalarni ishlab chiqish va amalga oshirish orqali suv taʼminoti past darajada boʻlgan sugʻoriladigan maydonlar 560 ming gektardan 190 ming gektargacha kamaytirilishi;

6.4. Suv xoʻjaligi obyektlarini modernizatsiya qilish va energiya samarador texnologiyalarni keng joriy etish yoʻnalishida:

a) irrigatsiya tizimini modernizatsiya qilish va beton qoplamali kanallar ulushi 34 foizdan 46 foizgacha oshirilishi;

b) nasos stansiyalaridagi 1 750 ta nasos agregatlari va 2 100 ta elektrodvigatellar zamonaviy energiya tejamkorlariga almashtirilishi;

v) Suv xoʻjaligi vazirligi tizimidagi nasos stansiyalarining yillik elektr energiyasi isteʼmoli 8,0 mlrd kVt.sdan 2025-yilda 7,0 mlrd kVt.s va 2030-yilda 6,0 mlrd kVt.sgacha kamaytirilishi;

6.5. Zamonaviy suv tejovchi sugʻorish texnologiyalardan foydalanish koʻlamini kengaytirish yoʻnalishida qishloq xoʻjalik ekinlarini sugʻorishda suvni tejaydigan sugʻorish texnologiyalarini joriy qilish 175 ming gektardan 2025-yilgacha 1 million gektarga, 2030-yilga kelib 2 million gektargacha, shu jumladan, tomchilatib sugʻorish texnologiyasi 77,4 mingdan 2025-yilgacha 300 ming gektargacha va 2030-yilga kelib 600 ming gektargacha yetkazilishi;

6.6. Sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash yoʻnalishida:

a) shoʻrlangan maydonlar 1 948 ming gektardan 1 722 ming gektarga, oʻrta va yuqori shoʻrlangan yerlarni 607 ming gektardan 430 ming gektargacha qisqartirilishi;

b) sizot suvlar sathi muammoli darajada (0 — 2 metr) boʻlgan sugʻoriladigan yer maydonlari 1 051 ming gektardan 773 ming gektargacha kamaytirilishi;

v) foydalanishdan chiqqan 298,5 ming gektar sugʻoriladigan yerlar 2025-yilga kelib qishloq xoʻjaligida foydalanishga kiritilishi;

6.7. Suv xoʻjaligida zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini tatbiq etish yoʻnalishida:

a) sugʻorish suviga talabni aniqlash, suv taqsimoti va suvdan foydalanish samaradorligi monitoringini olib borish, shuningdek, suvdan foydalanish boʻyicha qarorlarni qabul qilishda zamonaviy usul va texnologiyalar, shu jumladan, raqamli texnologiyalar hamda boshqa innovatsion texnologiyalar joriy etilishi;

b) daryo va soylarda 12 ta gidrologik post raqamli texnologiyalar asosida avtomatlashtirilgan uskunalar bilan jihozlanishi, 18 ta gidrologik post qayta tiklanishi hamda suvni tezkor nazorat qilish taʼminlanishi;

v) “Smart Water” (“Aqlli suv”) axborot-kommunikatsiya va raqamli texnologiyalar asosida suv oʻlchash tizimi joriy etilgan suv xoʻjaligi obyektlari soni 61 tadan 2020-yilda 151 tagacha, 2030-yilda 18 576 tagacha (100 foiz) koʻpayadi;

g) 100 ta yirik suv xoʻjaligi obyektlarida suvni boshqarish jarayonlari raqamli texnologiyalar asosida avtomatlashtirilgan boshqaruvga oʻtkazilishi;

d) mavjud meliorativ kuzatuv quduqlarning 2020-yilda 2 000 tasi, 2025-yilda 7 000 tasi, 2030-yilda 27 270 tasi raqamli texnologiyalar orqali monitoringi yuritilishi;

e) Suv xoʻjaligi vazirligi tasarrufidagi nasos stansiyalarining 2020-yilda 100 tasida va 2024-yilgacha toʻliq 1 693 tasida elektr energiyasi isteʼmoli monitoringi “onlayn” rejimda olib borilishi;

6.8. Sohada ilmiy-tadqiqot faoliyatini takomillashtirish va kadrlar salohiyatini oshirish yoʻnalishida:

a) suv xoʻjaligida davlat-xususiy sheriklik tamoyillari asosida 2020-yilda 5 ta, 2025-yilgacha 25 ta va 2030-yilgacha 50 ta loyihalarni amalga oshirilishi;

b) sugʻorish uchun suv yetkazib berish xarajatlari 2025-yilga kelib kamida 15 foiz va 2030-yilga kelib 30 foizgacha suv isteʼmolchilari tomonidan qoplanishi taʼminlanishi;

v) davlat suv xoʻjaligi tashkilotlari suv resurslarini boshqarishning yanada zamonaviy va barqaror tizimga oʻtishi;

g) suv resurslarini boshqarishning hozirgi muammolariga javob beradigan zamonaviy oʻquv tizimlari joriy etish taʼminlanadi, oliy maʼlumotli suv xoʻjaligi xodimlari ulushi 42 foizdan 2025-yilda 50 foizga, 2030-yilda 65 foizga yetkaziladi, shuningdek, suv xoʻjaligi sohasidagi mutaxassislar va boshqaruv xodimlarining malakasini oshirishning barqaror milliy tizimi yaratilishi;

d) Suv xoʻjaligi vazirligining tizim tashkilotlari xodimlarining oylik ish haqlari respublikadagi oʻrtacha oylik ish haqiga yetkazilishi;

6.9. Barcha yer usti, yer osti va qaytar suvlarni integrallashgan holda boshqarish tamoyillarini keng joriy qilish yoʻnalishida:

a) suv sifati standartlariga milliy qonunchilikda va respublikaning ekologik barqarorlikka erishish majburiyatlarida belgilangan darajaga erishilishi;

b) tabiiy suv manbalarini va suvga bogʻliq boʻlgan ekotizimlarni saqlash, shu jumladan, Orolboʻyi hududini suv resurslari bilan barqaror taʼminlash choralari koʻrilishi;

v) yer usti, yer osti va qaytar suvlarni integrallashgan holda boshqarishga erishish orqali eng avvalo ichishga yaroqli boʻlgan yer osti suvlarining strategik zaxiralarini asrash va ulardan barqaror foydalanishni tashkil etish tizimi yaratilishi.

7-BOB. KONSEPSIYANI AMALGA OSHIRILISHI MONITORINGINI OLIB BORISH

Konsepsiyada keltirilgan vazifalarni amalga oshirish hamda belgilangan koʻrsatkichlarga erishish ustidan monitoring olib borish va zarur chora-tadbirlar dasturini shakllantirish, respublikada suv xoʻjaligini barqaror va kompleks rivojlantirishga toʻsqinlik qiluvchi muammolarni hal qilish boʻyicha taklif tayyorlash ishlari Suv xoʻjaligi vazirligi huzurida xalqaro ekspertlar ishtirokida tashkil etiladigan Komissiya tomonidan amalga oshiriladi.

Shu bilan birga, ushbu Konsepsiyada koʻzda tutilgan suv sohasidagi islohotlar va ustuvor yoʻnalishlarni amalga oshirish uchun har uch yilda “Suv resurslarini boshqarish va irrigatsiya sektorini rivojlantirish strategiyasi” ishlab chiqiladi va uni amalga oshirish choralari koʻriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirishning 2020 — 2030-yillarga moʻljallangan konsepsiyasiga ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirishning 2020 — 2030-yillarga moʻljallangan konsepsiyasini amalga oshirish natijasida erishiladigan

T/r Koʻrsatkichlar nomi Oʻlchov b irligi 2019-yilgacha Kelgusi yillarda erishiladigan koʻrsatkichlar 2020-yil 2021-yil 2025-yil 2030-yil I. Suv resurslaridan oqilona foydalanish Irrigatsiya tizimi va sugʻorish tarmoqlarining foydali ish koeffitsiyentini oshirish koef. 0,63 0,64 0,65 0,68 0,73 Suv taʼminoti darajasi past boʻlgan sugʻoriladigan yer maydonlarini kamaytirish ming ga 560 526 492 356 190 % 13 12 11 8 4 Irrigatsiya tizimini modernizatsiya qilish va beton qoplamali kanallar ulushini oshirish km 9 675 9 960 10 529 11 425 13 175 % 34 35 36 40 46 Suv xoʻjaligi vazirligi tizimidagi: nasos stansiyalari agregatlarini energiya tejamkor nasos agregatlariga almashtirish dona 732 895 1 058 1 658 2 482 % 13,8 16,9 20 32,3 46,9 nasos stansiyalarining eskirgan elektr dvigatellarini yangisiga almashtirish dona 1 627 1 841 2 060 2 906 3 727 % 30,7 34,8 38,9 56 70,5 nasos stansiyalarining elektr energiyasi isteʼmolini kamaytirib borish mlrd kVt.s 8,0 7,6 7,3 7,0 6,0 II. Suvni tejaydigan texnologiyalarni qoʻllash koʻlamini kengaytirish Suv tejovchi sugʻorish texnologiyalarini joriy etishni kengaytirish, shu jumladan: ming ga 175 250 532 1 000 2 000 % 4 5,8 12,3 23 47 tomchilatib sugʻorish texnologiyalari joriy etilgan maydonlarni kengaytirish ming ga 77,4 125 175 300 600 III. Sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash Sugʻoriladigan yer maydonlarida shoʻrlangan yer maydonlarini kamaytirish, shu jumladan : ming ga 1 948 1 926 1 906 1 852 1 722 % 45,7 45 44,6 43 40 kuchli va oʻrta shoʻrlangan sugʻoriladigan yer maydonlarini kamaytirish ming ga 607 581 559 516 430 % 14 13,5 13 12 10 Yer osti suv sathi muammoli holatda (0 — 2 m) boʻlgan yer maydonlarini kamaytirish ming ga 1 051,1 988,1 945,2 859,2 773,4 % 24 23 22 20 18 Qishloq xoʻjaligida foydalanishdan chiqib ketgan sugʻoriladigan yer maydonlarini qayta foydalanishga kiritish ming ga 48 58,2 41,5 150,8 - I V . Suv xoʻjaligi obyektlarining xavfsizligini hamda ishonchli ishlashini taʼminlash Suv omborlarida va boshqa yirik inshootlarda nazorat-oʻlchash uskunalar hamda xabar berish tizimlarini modernizatsiya qilish, tiklash va yangilash dona - - 5 20 55 V. Suv xoʻjaligida zamonaviy axborot-kommunikatsiya va innovatsion texnologiyalarni joriy etish Daryo va soylarda : gidrologik postlarni raqamli texnologiyalar asosida avtomatlashtirilgan uskunalar bilan jihozlash ta 2 3 4 10 14 gidrologik postlarni qayta tiklash va suvni tezkor nazorat qilish ta - - - 7 18 Suv xoʻjaligi inshootlarida real vaqt rejimida suvni nazorat qilish va uning hisobini yuritish uchun “Smart Water” (“Aqlli suv”) tizimini joriy etish dona 61 151 3 250 12 000 18 576 Suv xoʻjaligi obyektlarini boshqarish jarayonlarini avtomatlashtirish dona - 10 20 50 100 Meliorativ kuzatuv quduqlarini avtomatlashtirilgan monitoring tizimiga oʻtkazish dona 66 2 000 4 022 6 985 27 270 % 0,25 7,3 30 50 100 Nasos stansiyalarida elektr energiyasi isteʼmoli va suv miqdorini “onlayn” rejimda monitoring qilish tizimini joriy etish dona - 100 327 1 700 1 821 % - 4,6 15 93 100 V I . Sohada ilmiy-tadqiqot faoliyatni takomillashtirish va bozor mexanizmlarini joriy etish Suv xoʻjaligi sohasida amalga oshirilayotgan ilmiy-tadqiqot, tajriba-konstruktorlik ishlari koʻlamini kengaytirish, ilmiy va innovatsion potensialni rivojlantirish, ilmiy yutuqlar va nou-xaularni joriy qilish dona 15 25 28 32 40 Cuv xoʻjaligida davlat-xususiy sheriklik tamoyillari asosida loyihalarni amalga oshirish loyiha - 5 15 25 50 Suv resurslarini boshqarish sohasida bozor mexanizmlarini joriy etish orqali suv xoʻjaligiga ajratilayotgan budjet mablagʻlari ulushini kamaytirish % - - 3 15 30 V I I. Sohani oliy maʼlumotli mutaxassis kadrlar bilan taʼminlash va xodimlarni moliyaviy qoʻllab quvvatlash Suv xoʻjaligi vazirligi tizimidagi tashkilotlarni oliy maʼlumotli mutaxassis kadrlar bilan taʼminlash nafar 400 500 500 1 600 2 000 % 42 45 47 50 65 Suv xoʻjaligi xodimlari oylik ish haqini respublikadagi oʻrtacha oylik ish haqiga yetkazish (oʻrtacha oylik ish haqiga nisbatan) % 64 75 85 100 100

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 10-iyuldagi PF-6024-son Farmoniga 2-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirishning 2020 — 2030-yillarga moʻljallangan konsepsiyasida belgilangan vazifalarni 2020 — 2022-yillarda amalga oshirish boʻyicha

T/r Tadbirlar nomi Amalga oshirish mexanizmi Bajarish muddati Masʼul ijrochilar I. Normativ-huquqiy bazani takomillashtirish Suv resurslarini boshqarish va irrigatsiya sektorini rivojlantirishning 3 yillik strategiyasini ishlab chiqish va belgilangan tartibda Vazirlar Mahkamasiga kiritish. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori loyihasi 2020-yil dekabr Suv xoʻjaligi vazirligi, manfaatdor vazirliklar va idoralar “Suv va suvdan foydalanish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni loyihasini ishlab chiqish. Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 2021-yil mart Suv xoʻjaligi vazirligi, manfaatdor vazirliklar va idoralar Suv resurslarini boshqarish, suvdan samarali foydalanish va suvni isteʼmol qilish boʻyicha samarali mexanizmlarni joriy etish maqsadida Suv kodeksini ishlab chiqish va belgilangan tartibda kiritish. Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni loyihasi 2022-yil dekabr Suv xoʻjaligi vazirligi, manfaatdor vazirlik va idoralar Suvdan foydalanish va suv isteʼmoli boʻyicha barcha normativ-huquqiy hujjatlarni tahlil qilish hamda ularni takomillashtirish boʻyicha Vazirlar Mahkamasiga taklif kiritish. Tahliliy maʼlumot 2021-yil mart Suv xoʻjaligi vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Davlat geologiya qoʻmitasi, Oʻzgidrometmarkaz Suv xoʻjaligi mutaxassislari va rahbar xodimlarini malaka oshirish tizimini yaratish toʻgʻrisidagi Nizom loyihasini tayyorlash va Vazirlar Mahkamasiga kiritish. Normativ-huquqiy hujjat 2020-yil dekabr Suv xoʻjaligi vazirligi, Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalashtirish muhandislari instituti, Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Davlat geologiya qoʻmitasi, Oʻzgidrometmarkaz II. Suv resurslarini prognozlash va integratsiyalashgan holda boshqarish, suv resurslarini hisobga olish va hisobotini yuritish hamda suv isteʼmoli meʼyorlarini belgilash tizimini takomillashtirish Suv resurslarini geoaxborot tizim asosida prognoz qilishni ishlab chiqish va bosqichma-bosqich joriy qilish. ?ora-tadbirlar rejasi 2021-2022-yillar Oʻzgidrometmarkaz, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi, Suv xoʻjaligi vazirligi Daryo va soylardagi 12 ta gidrologik postni raqamli texnologiyalar asosida avtomatlashtirilgan uskunalar bilan jihozlash, 18 ta gidrologik postni qayta tiklash va suvni tezkor va ishonchli nazorat qilish tizimini yaratish. Chora-tadbirlar rejasi 2020-yil iyul Oʻzgidrometmarkaz, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi, Suv xoʻjaligi vazirligi Suv olish limitlarini suv resurslarining prognoziga va iqtisodiyot tarmoqlari ustuvorligi hamda talablaridan kelib chiqib belgilash. Amaliy chora-tadbirlar Har yili aprel va sentabr oylari Suv xoʻjaligi vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Davlat geologiya qoʻmitasi, Oʻzgidrometmarkaz Davlat suv kadastri yuritilishini sifatini yaxshilash va axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida idoralararo maʼlumotlar almashish tizimini takomillashtirish, taqdim etiladigan kadastr maʼlumotlarini shaffofligini taʼminlash. Kompleks chora-tadbirlar 2020 — 2022-yillar Oʻzgidrometmarkaz, Suv xoʻjaligi vazirligi, Davlat geologiya qoʻmitasi, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi III . Cuv omborlari, sel-suv omborlari va boshqa suv xoʻjaligi obyektlarining xavfsizligini taʼminlash Cuv omborlari, sel-suv omborlari va boshqa suv xoʻjaligi obyektlarining xavfsizligini va ishonchli ishlashini taʼminlash boʻyicha dastur ishlab chiqish. Dastur 2020-yil dekabr Suv xoʻjaligi vazirligi, “Oʻzbekgidroenergo” AJ, Moliya vazirligi, Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi, Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi Cuv omborlari, sel-suv omborlari va boshqa suv xoʻjaligi obyektlarining xavfsizligini taʼminlash boʻyicha xorijiy mamlakatlarning ilgʻor tajribasini oʻrganish va mamlakatimizda ularni qoʻllashni tashkil etish. Takliflar 2021-yil dekabr Suv xoʻjaligi vazirligi, “Oʻzbekgidroenergo” AJ, Moliya vazirligi, Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi, “Oʻzsuvloyiha” AJ, “OʻzGIP” MChJ Suv omborlari, sel-suv omborlari va boshqa suv xoʻjaligi obyektlarida nazorat-oʻlchov uskunalari hamda xabar berish tizimlarini axborot texnologiyalaridan foydalangan holda modernizatsiya qilish va respublika miqyosida xabar berishning yagona tarmogʻini yaratish. Chora-tadbirlar rejasi 2020-yil dekabr Suv xoʻjaligi vazirligi, “Oʻzbekgidroenergo” AJ, Moliya vazirligi, Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi, “Oʻzsuvloyiha” AJ, “OʻzGIP” MChJ IV . Suv xoʻjaligi obyektlarini modernizatsiya qilish, kanallarda suv yoʻqolishining oldini olish va energiya tejamkor texnologiyalarni joriy etish Suv omborlari va irrigatsiya tizimi kanallarini modernizatsiya qilish, qurish va rekonstruksiya qilish boʻyicha ustuvor loyihalarni tanlab olish, hududiy dasturlarni shakllantirish hamda xalq deputatlari kengashlarida oshkoralik asosida muhokamasini tashkil qilish hamda belgilangan tartibda amalga oshirish. Hududiy va manzilli dasturlar Doimiy ravishda Suv xoʻjaligi vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va tumanlar hokimliklari Irrigatsiya va melioratsiya obyektlarini qurish va rekonstruksiya qilish boʻyicha loyiha-qidiruv ishlarini ilmiy-amaliy kuzatuvini taʼminlash va sifatini yaxshilash. Shartnomalar, loyiha-qidiruvi ishlari Doimiy ravishda Suv xoʻjaligi vazirligi, “Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti , “Oʻzsuvloyiha” AJ, “OʻzGIP” MChJ Cuv xoʻjaligi obyektlarini uchuvchisiz uchish qurilmalari yordamida oʻrganish, texnik holatini tahlil qilishda raqamli texnologiyalarni joriy qilish boʻyicha pilot loyihani amalga oshirish. Amaliy chora-tadbirlar 202 1 -202 2 yillar Suv xoʻjaligi vazirligi, “Davergeodezkadastr” davlat qoʻmitasi, “Oʻzsuvloyiha” AJ, “OʻzGIP” MChJ Yirik gidrouzel va irrigatsiya tizimini raqamli texnologiya asosida avtomatlashtirish boʻyicha pilot loyihani ishlab chiqish, koʻrgazmali seminarlarni tashkil qilish. Amaliy chora-tadbirlar 2021-2022-yillar Suv xoʻjaligi vazirligi, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi 100 ta yirik gidrouzel va irrigatsiya tizimini raqamli texnologiyalar asosida avtomatlashtirishni bosqichma-bosqich amalga oshirish. Amaliy chora-tadbirlar rejasi 2021-yil avgust Qashqadaryo viloyatidagi “Doʻstlik-1,2,3” va Toshkent viloyatidagi “Bogʻi-boʻston” nasos stansiyalarida elektr energiyasi sarfini raqamli texnologiya asosida nazorat qilish va hisobga olish loyihalarining monitoringini olib borish, natijalarini tahlil qilgan holda respublikadagi boshqa nasos stansiyalarga joriy qilish boʻyicha takliflar tayyorlash. Tashkiliy tadbirlar 2020-yil noyabr Suv xoʻjaligi vazirligi, Energetika vazirligi, Moliya vazirligi Suv xoʻjaligi vazirligi tizimidagi 1 687 ta nasos stansiyasida elektr energiyasi sarfini raqamli texnologiya asosida nazorat qilish va hisobga olish tizimini joriy qilish. Chora-tadbirlar rejasi 2021-yil iyun Quvurli sugʻorish tizimi va sugʻorish tarmoqlari joriy qilinadigan suv xoʻjaligi obyektlari va hududlarni aniqlash, namunaviy loyiha ishlab chiqish hamda bosqichma-bosqich joriy etish. Kompleks chora-tadbirlar dasturi 2020-yil noyabr Suv xoʻjaligi vazirligi, Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi, Moliya vazirligi, “Oʻzsuvloyiha” AJ, “OʻzGIP” MChJ Xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikda suv xoʻjaligi obyektlarini modernizatsiya qilish boʻyicha eng ustuvor loyihalarga investitsiyalar jalb etishga qaratilgan takliflarni ishlab chiqish va Davlat investitsiya dasturiga kiritish uchun taqdim qilish. Takliflar Har yili iyul Suv xoʻjaligi vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Tashqi ishlar vazirligi, Moliya vazirligi, Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi V. Suv xoʻjaligida zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarni joriy etish KOISA xalqaro tashkilotining granti asosida 61 ta suv xoʻjaligi obyektida suvni nazorat qilish va hisobini yuritish boʻyicha loyihaning monitoringini yuritish hamda erishilgan natijalar asosida respublikaning qolgan suv xoʻjaligi obyektlarida, jumladan, birinchi bosqichda 56 ta suv ombori, 344 ta viloyatlararo, 1 895 ta tumanlararo va 16 281 ta tuman ahamiyatiga ega boʻlgan suv xoʻjaligi obyektida raqamli texnologiyani joriy qilish. Chora-tadbirlar rejasi 2021-yil aprel Suv xoʻjaligi vazirligi, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi, Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi, “Gidroingeo” ICHB, “Oʻzsuvloyiha” AJ, “OʻzGIP” MChJ Suvdan foydalanish va suv isteʼmoli rejalarini axborot-kommunikatsiya dasturlari asosida ishlab chiqishni toʻliq joriy qilish. Chora-tadbirlar rejasi 2022-yil fevral Suv xoʻjaligi vazirligi, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi, Innovatsion rivojlanish vazirligi Suv xoʻjaligi tashkilotlari dispetcherlik xizmatlarini zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va ofis jihozlari bilan butlash. Kompleks chora-tadbirlar 2020 — 2022-yillar Suv xoʻjaligi vazirligi, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi, Innovatsion rivojlanish vazirligi, Moliya vazirligi V I . Sugʻorishda suvni tejaydigan texnologiyalarini qoʻllash koʻlamini kengaytirish Qishloq xoʻjalik ekinlarini sugʻorish?? suvni tejaydigan texnologiyalar bilan qamrab olingan umumiy maydonlarni 2025-yilgacha 1,0 million gektarga, 2030-yilga kelib 2,0 million gektargacha yetkazish, shu jumladan, tomchilatib sugʻorish texnologiyasini joriy qilishni 2025-yilgacha 300 ming gektargacha va 2030-yilga kelib 600 ming gektargacha yetkazish. Hududiy manzilli roʻyxatlar va manzilli dasturlar Har yili may oyi Suv xoʻjaligi vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Moliya vazirligi, Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qoʻmitasi, “Oʻzbekipaksanoati” AJ, Oʻzbekiston Fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari Kengashi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va tumanlar hokimliklari Suvni tejaydigan sugʻorish texnologiyalarini joriy qilishning tizimli monitoringini yuritish hamda tahlil qilib borish. Tahliliy maʼlumotlar Har chorak yakuni bilan Suv tejovchi sugʻorish texnologiyalarini loyihalash, joriy etish va ularni ishlatish boʻyicha malakali mutaxassislar va soha olimlari tavsiyalari asosida qishloq xoʻjaligi ishlab chiqaruvchilarga davriy ravishda sayyor oʻqitish kurslarini hamda koʻrgazmali oʻquv seminarlar tashkil qilib, markaziy va hududiy teleradiokanallar hamda internet nashrlarida yoritib borish. Amaliy chora-tadbirlar Doimiy ravishda Suv xoʻjaligi vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, “Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti , loyiha tashkilotlari, MTRK, OʻzA, Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi V I I. Sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash Sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash boʻyicha meliorativ obyektlarni qurish va rekonstruksiya qilish hamda taʼmirlash va tiklash ishlari boʻyicha ustuvor loyihalarni aniqlash, hududiy dasturlarni shakllantirish, xalq deputatlari kengashlarida oshkoralik asosida muhokamasini tashkil qilish hamda belgilangan tartibda amalga oshirish. Hududiy dasturlar, Manzilli roʻyxatlar Har yili may oyi Suv xoʻjaligi vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va tumanlar hokimliklari Sugʻoriladigan yerlardagi meliorativ kuzatuv quduqlarida yer osti sizot suvlari monitoringini raqamli texnologiyalarni qoʻllagan holda “onlayn” rejimga oʻtkazish hamda yerlarning meliorativ holati, sizot suvlarning sathlari va minerallashuvi boʻyicha axborot tizimini yaratish va uni geoaxborot tizimi bilan integratsiyalash. Tashkiliy tadbirlar rejasi 2021-yil mart Suv xoʻjaligi vazirligi, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi, Moliya vazirligi, Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi, Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi Suv xoʻjaligi vazirligi tizimidagi meliorativ ekspeditsiyalarning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, ularni sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini ekspress baholash imkonini beruvchi zamonaviy jihozlar, koʻchma mobil tezkor laboratoriya va oʻlchov vositalari bilan bosqichma-bosqich taʼminlash. Kompleks chora-tadbirlar rejasi 2021-yil aprel Suv xoʻjaligi vazirligi, Moliya vazirligi, Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi, Innovatsion rivojlanish vazirligi Sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini baholash, sizot suvlar sathi monitoringini olib borish, kollektor-drenaj suvlari hisobini, shuningdek, sugʻoriladigan yerlarning suv-tuz balansini yuritish tizimini raqamli texnologiyalarni joriy qilgan holda takomillashtirish. Kompleks chora-tadbirlar rejasi 2021-yil aprel Suv xoʻjaligi vazirligi, Moliya vazirligi, Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi, Innovatsion rivojlanish vazirligi Suv xoʻjaligi obyektlari kadastrini geoaxborot tizimlaridan foydalangan holda yuritish tizimini tashkil etish. Chora-tadbirlar rejasi 2020-yil dekabr Suv xoʻjaligi vazirligi, “Davergeodezkadastr” qoʻmitasi V I II. Suv xoʻjaligi sohasiga bozor tamoyillarini, jumladan, davlat-xususiy sheriklik va autsorsing mexanizmlarini joriy qilish Suvni yetkazish boʻyicha xarajatlarning bir qismini suv isteʼmolchilari tomonidan qoplash boʻyicha takliflarni ishlab chiqish va Moliya vazirligiga taqdim qilib borish. Taklif Har yili may-iyun Suv xoʻjaligi vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi Suv xoʻjaligida davlat-xususiy sheriklik mexanizmlari va autsorsing shartlari asosida loyihalarni amalga oshirishning tamoyillari va yoʻnalishlarini belgilash hamda ular asosida xususiy sektorga beriladigan suv xoʻjaligi inshootlari va xizmatlari roʻyxatini shakllantirish. Tashkiliy tadbirlar 2021-yil dekabr Suv xoʻjaligi vazirligi, Moliya vazirligi, Davlat aktivlarini boshqarish agentligi Suv xoʻjaligi obyektlarini va suv xoʻjaligini boshqarishdagi vazifalarning bir qismini yirik klaster tashkilotlari va fermer xoʻjaliklariga bosqichma-bosqich foydalanish uchun berish. Chora-tadbirlar rejasi 2022-yil mart Suv xoʻjaligi vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Davlat geologiya qoʻmitasi, Moliya vazirligi, Davlat aktivlarini boshqarish agentligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar hokimliklari IX . Transchegaraviy suv resurslaridan foydalanish borasida davlatlararo munosabatlarni rivojlantirish Markaziy Osiyo mamlakatlari oʻrtasida mintaqadagi transchegaraviy suv resurslarini birgalikda boshqarishning oʻzaro maqbul mexanizmlari yuzasidan takliflarni ishlab chiqish va mintaqa mamlakatlari bilan muhokama qilish. Takliflar 2022-yil oktabr Suv xoʻjaligi vazirligi, Tashqi ishlar vazirligi, “Oʻzbekgidroenergo” AJ, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Energetika vazirligi Transchegaraviy suvlardan foydalanish boʻyicha Birlashgan Millatlar Tashkiloti konvensiyalari normalari va tamoyillarini ilgari surishga qaratilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqish. Chora-tadbirlar 2021-yil noyabr Suv xoʻjaligi vazirligi, Tashqi ishlar vazirligi, “Oʻzbekgidroenergo” AJ, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Energetika vazirligi Amudaryo, Sirdaryo va boshqa transchegaraviy daryolar suv resurslarini nazorat qilish tizimini takomillashtirish dasturini amalga oshirish boʻyicha mintaqa davlatlari bilan kelishilgan holda qoʻshma monitoring va ochiq maʼlumotlar almashish tizimini joriy qilish. Takliflar 2022-yil dekabr Suv xoʻjaligi vazirligi, Tashqi ishlar vazirligi, “Oʻzbekgidroenergo” AJ, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Energetika vazirligi X . Suv xoʻjaligida ilmiy-tadqiqot faoliyatni yanada kuchaytirish, kadrlar malakasini oshirish, ilmiy va innovatsion salohiyatini rivojlantirish hamda loyiha tashkilotlarining salohiyatini yaxshilash Suvni tejaydigan sugʻorish texnologiyalari butlovchi qismlarining (quvurlar, fitinglar) gidravlik koʻrsatkichlarini tadqiqot qilish hamda suvni tejaydigan sugʻorish texnologiyalarini loyihalash boʻyicha tavsiyalar tayyorlash. Tavsiyalar 2021 - 2022-yillar Suv xoʻjaligi vazirligi, Innovatsion rivojlanish vazirligi, “Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti , Irrigatsiya va suv muammolari ilmiy-tadqiqot instituti Suv resurslarini havzalar va dala darajalarida barqaror boshqarishning ilgʻor yondashuv, uslub va texnologiyalarini tadqiq qilish hamda ularni Oʻzbekiston sharoitida qoʻllash boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqish. Tahliliy materiallar 2021 - 2022-yillar Suv xoʻjaligi vazirligi, “Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti , Irrigatsiya va suv muammolari ilmiy-tadqiqot instituti Suvni tejaydigan sugʻorish texnologiyalari asosida qishloq xoʻjaligi ekinlarining sugʻorish meʼyorlari va rejimlarini har xil tuproq-iqlim sharoitida tadqiqot qilish hamda sugʻorish meʼyorlari va rejimlari boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqish. Tavsiyalar 2021-2022-yillar Suv xoʻjaligi vazirligi, Innovatsion rivojlanish vazirligi, “Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti , Irrigatsiya va suv muammolari ilmiy-tadqiqot instituti Tomchilatib sugʻorish texnologiyasi butlovchi qismlari parametrlariga qishloq xoʻjaligi ekin turi, tuproq-iqlim sharoiti va sugʻorish rejimlarining taʼsiri tadqiqot qilish hamda ularni loyihalash boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqish. Tavsiyalar 2021 - 2022-yillar Suv xoʻjaligi vazirligi, Innovatsion rivojlanish vazirligi, “Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti , Irrigatsiya va suv muammolari ilmiy-tadqiqot instituti Har xil tuproq-iqlim sharoitida tuproqning shoʻrlanish darajasini kamaytirish va oldini olish boʻyicha noanʼanaviy texnologiyalarni tadqiqot qilish hamda pilot uchastkalarda sinash tuproq shoʻrlanish darajasini kamaytirish yuzasidan tavsiyalar ishlab chiqish. Tavsiyalar 2021 - 2022-yillar Suv xoʻjaligi vazirligi, Innovatsion rivojlanish vazirligi, “Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti , Irrigatsiya va suv muammolari ilmiy-tadqiqot instituti Suv xoʻjaligi vazirligining Axborot-tahlil va resurs markazi hamda Irrigatsiya va suv muammolari ilmiy-tadqiqot institutining xorijiy davlatlar, shuningdek xalqaro tashkilotlarning axborot-tahlil va tadqiqot markazlari bilan suv xoʻjaligiga doir masalalar yuzasidan hamkorligini yoʻlga qoʻyish. Tashkiliy tadbir 2020 — 2022-yillar Suv xoʻjaligi vazirligi, Tashqi ishlar vazirligi Suv xoʻjaligi vazirligining Irrigatsiya va suv muammolari ilmiy-tadqiqot instituti va uning boʻlinmalari moddiy-texnika bazasini yaxshilash, zamonaviy laboratoriya jihozlari bilan taʼminlash. Tashkiliy tadbirlar 2020 — 2022-yillar Suv xoʻjaligi vazirligi, Innovatsion rivojlanish vazirligi, Moliya vazirligi, Irrigatsiya va suv muammolari ilmiy-tadqiqot instituti Mahalliy va xorijiy olimlar hamda mutaxassislarni jalb qilgan holda suv xoʻjaligining barcha darajadagi xodimlarining malaka oshirishning barqaror tizimini yaratish, zamonaviy oʻquv texnologiyalari va masofaviy oʻqitish usullarini oʻquv jarayoniga joriy etish. Kompleks chora-tadbirlar 2021 - 2022 yillar Suv xoʻjaligi vazirligi, “Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, Innovatsion rivojlanish vazirligi, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV

Toshkent sh.,

2020-yil 10-iyul,

PF-6024-son

(Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 11.07.2020-y., 06/20/6024/1063-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 08.07.2022-y., 06/22/167/0619-son; 06.02.2024-y., 06/24/28/0099-son, 08.05.2024-y., 06/24/74/0332-son; 28.12.2024-y., 06/24/227/1089-son)

lex.uz

Президента Республики Узбекистан

Указ

КОНЦЕПЦИЯ

ОСНОВНЫЕ ЦЕЛЕВЫЕ ПОКАЗАТЕЛИ И ИНДИКАТОРЫ,

«ДОРОЖНАЯ КАРТА»

Об утверждении концепции развития водного хозяйства Республики Узбекистан на 2020 — 2030 годы

В последние годы реализуются последовательные реформы о эффективному использованию земельных и водных ресурсов, совершенствованию системы управления водными ресурсами, модернизации и развитию объектов водного хозяйства.

Вместе с тем в связи с глобальным изменением климата, ростом численности населения и отраслей экономики, ежегодным повышением их потребности в воде, из года в год усиливается дефицит водных ресурсов.

Расходуемый среднегодовой объем воды составляет 51 — 53 миллиарда кубометров, в том числе 97,2 процента — из рек и саев, 1,9 процента — из коллекторных сетей, 0,9 процента — из подземных источников, сократился по отношению к выделенному лимиту водозабора на 20 процентов.

В целях стабильного водоснабжения населения и всех отраслей экономики республики в 2020 — 030 годах, улучшения мелиоративного состояния орошаемых земель, широкого внедрения рыночных принципов, механизмов и цифровых технологий в водное хозяйство, обеспечения надежной работы объектов водного хозяйства, а также повышения эффективности использования земельных и водных ресурсов:

1. Утвердить:

Концепцию развития водного хозяйства Республики Узбекистан на 2020 — 2030 годы (далее — Концепция) согласно приложению №1 ;

«Дорожную карту» по реализации в 2020 — 2022 годах задач, определенных в Концепции развития водного хозяйства Республики Узбекистан на 2020 — 2030 годы согласно приложению №2 .

2. Определить приоритетными направлениями Концепции:

совершенствование прогнозирования и ведения учета водных ресурсов, системы формирования и обеспечения прозрачности базы данных;

модернизацию и развитие объектов водного хозяйства (за исключением питьевой воды и системы сточных вод), автоматизацию управления крупными объектами водного хозяйства на основе цифровых технологий, широкое внедрение современных технологий, позволяющих экономить электроэнергию и другие ресурсы, широкое привлечение в сферу иностранных инвестиций, а также обеспечение целенаправленного и эффективного использования выделяемых средств;

обеспечение безопасности и надежной эксплуатации водохранилищ, паводковых водохранилищ и других объектов водного хозяйства;

совершенствование системы управления водными ресурсами, внедрение технологии «Smart Water» («Умная вода») и аналогичных цифровых технологий в ведение учета водопользования и водопотребления;

дальнейшее расширение внедрения водосберегающих технологий орошения в выращивание сельскохозяйственных культур, их государственное стимулирование, привлечение иностранных инвестиций и грантов в данную сферу;

улучшение мелиоративного состояния и обеспечение устойчивости орошаемых земель, оказание содействия в повышении плодородия земель, применение эффективных технологий для снижения уровня и предупреждения засоления почв;

внедрение принципов рыночной экономики в водное хозяйство, в том числе системы поэтапного возмещения водопотребителями части затрат на доставку воды с направлением поступивших средств на своевременный качественный ремонт, восстановление и внедрение цифровых технологий в объекты водного хозяйства и эффективное управление ими;

внедрение государственно-частного партнерства и аутсорсинга в водное хозяйство, передачу отдельных объектов водного хозяйства в пользование фермерским хозяйствам, кластерам и другим организациям с направлением сэкономленных средств на модернизацию объектов водного хозяйства, оплату труда и стимулирование работников;

внедрение принципов интегрированного управления водными ресурсами, гарантированное обеспечение населения водой, стабильное водоснабжение отраслей экономики, улучшение качества воды и сохранение экологического баланса окружающей среды;

развитие межгосударственных отношений по вопросам использования трансграничных водных ресурсов, разработку и продвижение взаимоприемлемых механизмов совместного управления водными ресурсами и программ эффективного водопользования, обеспечивающих баланс интересов стран Центральной Азии;

подготовку квалифицированных кадров для сферы водного хозяйства, совершенствование системы повышения работников, развитие взаимного сотрудничества сфер образования, науки и производства, а также внедрение достижений науки и ноу-хау в производство.

Определить, что поэтапная реализация Концепции осуществляется посредством стратегий развития водного хозяйства Республики Узбекистан, утверждаемых каждые три года, исходя из приоритетных направлений, а также целевых параметров и показателей на соответствующий период.

3. Министерству водного хозяйства Республики Узбекистан путем реализации приоритетных направлений, определенных в Концепции, обеспечить достижение до 2030 года следующих показателей:

повышения коэффициента полезного действия систем орошения с 0,63 до 0,73;

уменьшения площади орошаемых земельных площадей с низким уровнем водообеспечения с 560 тысяч гектаров до 190 тысяч гектаров;

уменьшения засоленных орошаемых земельных площадей на 226 тысяч гектаров;

уменьшения годового объема потребления электроэнергии насосными станциями системы Министерства водного хозяйства на 25 процентов;

установки приборов измерения и контроля воды «Smart Water» («Умная вода») на всех объектах ирригационной системы с внедрением цифровых технологий в процесс ведения учета воды;

автоматизации процессов управления водой на 100 крупных объектах водного хозяйства;

доведения общей площади земель, охваченных водосберегающими технологиями при орошении сельскохозяйственных культур, до 2 млн гектаров, в том числе технологиями капельного орошения — до 600 тысяч гектаров;

реализации в водном хозяйстве 50 проектов на основе принципов государственно-частного партнерства.

4. Министерству водного хозяйства Республики Узбекистан:

а) в месячный срок в целях полного и своевременного выполнения задач, предусмотренных настоящим Указом, создать ответственное управление численностью 4 штатные единицы в рамках общей предельной численности работников, выделенных организациям в системе водного хозяйства, финансируемых из республиканского бюджета с привлечением зарубежных специалистов.

Установить, что привлечение зарубежных экспертов осуществляется за счет внебюджетных средств министерства, а также грантов и средств технической помощи международных финансовых институтов;

б) вносить в установленном порядке предложения в рамках ежегодных норм, устанавливаемых для внешнего государственного долга при привлечении средств международных финансовых институтов и зарубежных правительственных финансовых учреждений при формировании проектов развития водного хозяйства;

в) по итогам каждого года вносить в Кабинет Министров Республики Узбекистан информацию об эффективности проектов, реализуемых за счет привлеченных средств международных финансовых учреждений и зарубежных правительственных финансовых учреждений.

5. Разрешить передавать на условиях государственно-частного партнерства функции Министерства водного хозяйства по управлению объектами водного хозяйства, расположенных на землях кластеров, взявших данные сельскохозяйственные посевные земли на свой баланс, на основе прямых переговоров.

Министерству водного хозяйства совместно с Агентством по развитию государственно-частного партнерства при Министерстве финансов Республики Узбекистан в трехмесячный срок внести в Кабинет Министров перечень объектов водного хозяйства, находящихся на балансе Министерства водного хозяйства, передаваемых частному сектору на условиях государственно-частного партнерства.

6. Установить, что средства, сэкономленные за счет поэтапного сокращения энергопотребления насосных станций системы Министерства водного хозяйства, внедрения принципов рыночной экономики, аутсорсинга и механизмов государственно-частного партнерства в сельское хозяйство, направляются на модернизацию водохозяйственных сооружений, совершенствование материально-технической базы и поэтапное повышение оплаты труда работников водохозяйственных организаций.

7. Министерству водного хозяйства совместно с Министерством высшего и среднего специального образования и Министерством финансов Республики Узбекистан в срок до 1 октября 2020 года внести в Кабинет Министров предложение о совершенствовании системы повышения квалификации руководителей и специалистов системы водоснабжения, при этом принять во внимание критерии:

конкретного определения форм, порядка и этапов организации процессов непрерывного повышения квалификации, а также источника финансирования;

непрерывного повышения квалификации и проведения аттестации руководящих работников водного хозяйства, внедрения в практику системы непрерывного повышения квалификации, предоставляющей им возможность профессионального саморазвития на постоянной основе.

8. Рекомендовать палатам Олий Мажлиса Республики Узбекистан:

установление парламентского и общественного контроля за своевременной и эффективной реализацией Концепции;

обеспечение ежегодного заслушивания на заседаниях Сената, Законодательной палаты и, соответственно, Жокаргы Кенеса Республики Каракалпакстан и Кенгашей народных депутатов областей информации министерств и ведомств, а также Совета Министров Республики Каракалпакстан и хокимов областей о проделанной работе.

9. Национальному информационному агентству Узбекистана, Национальной телерадиокомпании Узбекистана совместно с Министерством водного хозяйства Республики Узбекистан обеспечить широкое освещение в средствах массовой информации сути и содержания, а также целей и задач настоящего Указа.

10. Министерству водного хозяйства совместно с заинтересованными министерствами и ведомствами в двухмесячный срок внести в Кабинет Министров предложения об изменениях и дополнениях в законодательство, вытекающих из настоящего Указа.

11. Контроль за исполнением настоящего Указа возложить на заместителя Премьер-министра Республики Узбекистан по вопросам развития аграрной и продовольственной сфер У.И. Барноева.

ПРИЛОЖЕНИЕ № 1 к Указу Президента Республики Узбекистан от 10 июля 2020 года № УП-6024

развития водного хозяйства Республики Узбекистан на 2020 — 2030 годы

ГЛАВА 1. ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ

Концепция развития водного хозяйства Республики Узбекистан на 2020 — 2030 годы (далее — Концепция) включает в себя приоритетные направления и комплекс мер по развитию водного хозяйства Республики Узбекистан до 2030 года.

Развитие водного хозяйства основывается на достижении основных целевых показателей и индикаторов, определенных в приложении к данной Концепции.

Исходя из приоритетных направлений Концепции, целевых параметров и показателей на соответствующий период каждые три года разрабатываются и утверждаются стратегии развития водного хозяйства Республики Узбекистан.

ГЛАВА 2. ТЕКУЩЕЕ СОСТОЯНИЕ В ВОДНОМ ХОЗЯЙСТВЕ

Республика Узбекистан расположена в бассейне Аральского моря, его основными источниками воды являются реки Амударья и Сырдарья, а также внутренние реки, саи и подземные воды. Среднемноголетний годовой сток воды всех источников бассейна Аральского моря составляет 116,2 млрд кубических метров, из них 67,4 процента формируется в бассейне Амударьи, 32,6 процента — в бассейне Сырдарьи. Общий запас подземных вод составляет 31,2 млрд кубических метров, 47,2 процента которого приходится на бассейн Амударьи, 52,8 процента — на бассейн Сырдарьи.

Согласно схемам комплексного использования и охраны водных ресурсов бассейнов «Амударья» и «Сырдарья», среднемноголетний лимит водозабора для Республики Узбекистан составляет 64 млрд кубических метров. Вместе с тем в 1980-х годах годовое водопотребление республики находилось в пределах многолетних лимитов, в последние годы из-за глобального изменения климата и проблем трансграничного водопользования используемый среднегодовой объем воды составляет 51 — 53 млрд кубических метров, в том числе 97,2 процента добывается из рек и саев, 1,9 процентов — из коллекторных сетей, 0,9 процента – из подземных источников, по отношению к выделенному лимиту водозабора сократилось на 20 процентов.

Площадь орошаемой земельной площади республики составляет 4,3 млн гектаров, в среднем 90-91 процент всех водных ресурсов использовано в сельском хозяйстве, 4,5 процента — в сфере коммунально-бытового хозяйства, 1,4 процента — в промышленности, 1,2 процента — в рыбоводстве, 0,5 процента — в тепловой энергетике, 1 процент — в других отраслях экономики.

Территория республики имеет специфические почвенно-климатические условия, в результате недостаточности естественного дренажа и высокого уровня минерализации грунтовых вод ряд территорий «первично засолен». Вместе с тем в результате нерационального использования водных ресурсов и негативного воздействия других антропогенных факторов в отдельных территориях наблюдается «вторичное засоление» земель, 45,7 процента орошаемой земельной площади имеет разную степень засоления.

В целях надежного водоснабжения отраслей экономики, в том числе сельского хозяйства, а также улучшения мелиоративного состояния земель в республике создана специфическая система водного хозяйства.

В системе водного хозяйства эксплуатируются система ирригации протяженностью 28,4 км, 54 432 единицы разных сопутствующих гидротехнических сооружений, а также 70 водохранилищ и селехранилищ суммарным объемом 19,4 млрд кубических метров.

Вследствие непропорционального распределения водных ресурсов и сложного рельефа орошаемых земель около 60 процентов орошаемых земель обеспечивается водой с помощью 1 687 насосных станций, годовое потребление электроэнергии которых составляет 8 млрд кВт.ч.

Кроме того, ассоциациями водопотребителей, фермерскими хозяйствами и кластерами эксплуатируется 155,2 тыс. км оросительной сети и более 10 280 насосных агрегатов.

Для нужд орошения эксплуатируются 12,4 тыс. ед., в том числе в системе водного хозяйства 4 153 ед. оросительных скважин.

Для улучшения мелиоративного состояния орошаемых земель эксплуатируются коллекторно-дренажная сеть общей протяженностью 142,9 тыс. км, из них 106,2 тыс. км. — открытая, 36,7 тыс. км. — закрытая горизонтальная, а также 172 мелиоративные насосные станции и 3 897 скважин вертикального дренажа.

В системе Министерства водного хозяйства работники с высшим образованием составляют 42 процента. В Национальном исследовательском университете «Ташкентский институт инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства», а также его Бухарском институте управления природными ресурсами и Каршинском институте ирригации и агротехнологий готовятся специалисты с высшим образованием для сферы водного хозяйства.

ГЛАВА 3. ОСНОВНЫЕ ПРОБЛЕМЫ И РИСКИ В ВОДНОМ ХОЗЯЙСТВЕ

3.1. Запас водных ресурсов, а также водообеспечение населения и отраслей экономики.

В результате глобального изменения климата на протяжении последних 50 — 60 лет площадь ледников в Центральной Азии сократилась примерно на 30 процентов.

По прогнозам, при повышении температуры на 2 0 С объем ледников уменьшиться на 50 процентов, на 4 0 С — на 78 процентов. Согласно расчетам, до 2050 года ожидается уменьшение водных ресурсов в бассейне Сырдарьи — до 5 процентов, в бассейне Амударьи — до 15 процентов. Если в период до 2015 года суммарный дефицит воды в Узбекистане составлял более 3 млрд кубических метров, то к 2030 году он может составить 7 млрд кубических метров, к 2050 году — 15 млрд кубических метров.

Анализы показывают, что изменение климата еще больше обострит дефицит воды в Узбекистане, может привести к увеличению продолжительности и периодичности засухи, как в 2000, 2008, 2011, 2014 и 2018 годах, а также образованию серьезных проблем в удовлетворении потребности экономики в водных ресурсах. За последние 15 лет обеспеченность водой на душу населения сократилась с 3 048 кубических метров до 1 589 кубических метров.

Вместе с тем численность населения республики увеличивается в среднем на 650 — 700 тыс. человек в год, к 2030 году ожидаемый рост 39 миллионов человек, а также ожидается увеличение их потребности в качественной воде с 2,3 млрд кубических метров до 2,7 — 3,0 млрд кубических метров (на 18 — 20 процентов). Это приведет к ежегодному увеличению потребности в воде сферы коммунального хозяйства.

В последние годы активно развиваются промышленность и энергетика, ежегодно растет их потребность в воде.

Согласно расчетам, общее годовое водопотребление данных отраслей возрастет с 1,9 млрд кубических метров до 3,5 млрд кубических метров к 2030 году (в 1,8 раза).

3.2. Объекты водного хозяйства и их эксплуатация.

Срок службы большинства объектов инфраструктуры водного хозяйства, возведенных в республике, превышает 50 — 60 лет, их техническое состояние ухудшается из года в год. В частности, 66 процентов каналов системы ирригации имеют земляное русло, потеря воды за счет фильтрации остается высокой. Кроме того, 77 процентов каналов системы ирригации требуют ремонта и восстановления, 20 процентов — реконструкции.

77 процентов оросительной сети ассоциаций водопотребителей и фермерских хозяйств имеют земляное русло, 44 процентов сети требуют ремонта и восстановления, 10 процентов сети — реконструкции.

Основная часть действующих лотковых сетей служит более 30 лет, вследствие непроведения в свое время ремонтных работ и истечения срока службы 70 процентов из них требуют реконструкции и замены. В большинстве случаев места водозабора водопотребителей не оборудованы средствами управления и учета воды.

В результате коэффициент полезного действия системы ирригации и оросительных сетей в среднем составляет 0,63, в ряде регионов — ниже данного показателя, 35 — 40 процентов воды, добываемой из основных источников, теряется в оросительных сетях.

74 процента из 1 687 насосных станций, состоящих на учете в водохозяйственных организациях, служат более 30 лет, 20 процентов — более 20 лет, 6 процентов — более 10 лет, то есть 94 процента насосных станций отслужили свои нормативные сроки (16 — 18 лет), что требует их модернизации и замены, в общей сложности из 2 887 км напорных трубопроводов 10,3 процента требуют замены в первую очередь, в результате в их эксплуатации наблюдаются многочисленные аварийные ситуации, высоким также остается потребление электроэнергии.

3.3. Мелиоративное состояние орошаемых земель.

45,3 процента орошаемых земель республики имеют разную степень засоления, из них 31,1 процента — слабозасоленные, 12,2 процента — среднезасоленные, 2 процента — сильнозасоленные, на 24,4 процента площади грунтовые воды находятся на уровне 2 и выше метров.

В последующие годы вследствие наблюдаемого дефицита воды, плохого мелиоративного состояния земель, непринятия в требуемое время иных организационных мер уровень обеспечения водой 560 тыс. гектаров орошаемой земельной площади остается низким, в общей сложности 298,5 тыс. гектаров орошаемой земельной площади выведено из оборота.

Требуется реконструкция и строительство 14,5 тыс. км коллекторно-дренажной сети, 93 мелиоративных насосных станций и 1 530 скважин вертикального дренажа.

3.4. Использование водных ресурсов и внедрение водосберегающих технологий орошения.

В республике сельскохозяйственные культуры орошаются, в основном, традиционным методом — по бороздам, масштаб работ по выравниванию земли с помощью выравнивателей, оснащенных лазерным оборудованием, остается на крайне низком уровне. Начиная с 2019 года внедрена новая система государственной поддержки водосберегающих технологий орошения. В результате на площади 77 470 гектаров внедрена технология капельного орошения, на площади 1 123 гектаров — дождевального, на площади 2 000 гектаров — дискретного.

Вместе с тем доля площадей, в которых внедрены данные современные технологии орошения, остается низкой (6 процентов). В результате объем расхода воды на один комплексный гектар площади составляет 10 690 кубических метров, по отношению к развитым странам остается высоким.

3.5. Материально-техническая база водохозяйственных организаций.

В настоящее время материально-техническая база (мелиоративная техника, транспортные средства, организационное обеспечение) эксплуатационных организаций системы водного хозяйства, особенно районных отделов ирригации, остается низкой.

Расходы на содержание водохозяйственных организаций производятся из средств Государственного бюджета. Однако в последние годы 70 процентов выделенных средств направляется на покрытие расходов на электроэнергию, доля средств, выделенных на ремонт и восстановление систем ирригации, составляет 2,9 процента и остается низкой.

Вследствие неорганизованности на требуемом уровне системы поддержки и финансирования деятельности ассоциаций водопотребителей их кредиторская и дебиторская задолженность остается высокой.

3.6. Реформы в сфере водного хозяйства.

Не соответствуют требованиям координационные работы между ведомствами, ведущими деятельность в сфере водного хозяйства, по внедрению в республике интегрированного управления в использовании водных ресурсов.

Не начато внедрение в сферу практики государственно-частного партнерства.

Требуется совершенствование Закона Республики Узбекистан «О воде и водопользовании» исходя из результатов реформ, осуществляемых в последующие годы в сельском и водном хозяйстве, а также разработка Водного кодекса Республики Узбекистан.

3.7. Использование трансграничных водных ресурсов и международные водные отношения.

В последние годы существенно улучшились отношения между государствами Центральной Азии по вопросам водного хозяйства, наблюдается положительная тенденция в решении проблем трансграничного водопользования.

Однако строительство в перспективе новых крупных гидроэнергетических сооружений и водохранилищ в верховьях рек Амударьи и Сырдарьи, а также эксплуатация в энергетическом режиме действующих может вызвать ряд проблем в водообеспечении государств, расположенных в низовьях данных рек, в том числе для Узбекистана.

Кроме того, освоение в последующие годы новых земель может оказать негативное влияние на баланс водораспределения между государствами региона. Это требует дальнейшего совершенствования региональной правовой основы в сфере использования водных ресурсов бассейна Аральского моря.

3.8. Укомплектование водного хозяйства квалифицированными кадрами, научно-исследовательские работы.

На сегодняшний день в водохозяйственных организациях доля работников водного хозяйства с высшим образованием составляет 42 процента. В настоящее время в системе водного хозяйства отсутствует система повышения квалификации специалистов и руководящих кадров, ведущая деятельность на постоянной основе. Взаимная интеграция в системе «высшее образование — наука — производство» не отвечает сегодняшним требованиям.

В стране кадры водного хозяйства с высшим образованием, в основном, готовятся в Национальном исследовательском университете «Ташкентский институт инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства», необходимо последовательно продолжать действия по его превращению в современное и престижное высшее образовательное учреждение международного уровня.

Средняя оплата труда работников водохозяйственных организаций по отношению к средней оплате труда по стране составляет 64 процента и остается низкой.

Низкий уровень оплаты труда приводит к снижению социального статуса работника водного хозяйства и привлекательности данной профессии, не дает возможности сохранения высококвалификационных специалистов.

Вследствие неправильного налаживания системы координации в области научно-исследовательских, опытных и проектно-конструкторских работ, а также финансирования научно-инновационной деятельности не на достаточном уровне, внедрение результатов исследований в производство не отвечает требованиям.

ГЛАВА 4. ЦЕЛЬ И ПРИОРИТЕТНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ РАЗВИТИЯ ВОДНОГО ХОЗЯЙСТВА

Основная цель Концепции развития водного хозяйства Республики Узбекистан — создание условий, необходимых для удовлетворения постоянно растущих потребностей населения, отраслей экономики и окружающей среды в воде, обеспечение надежной и безопасной работы объектов водного хозяйства, а также эффективного управления и рационального использования водных ресурсов, улучшение мелиоративного состояния орошаемых земель, достижение водной безопасности в условиях усиливающегося дефицита водных ресурсов и глобальных климатических изменений.

Для достижения данной цели в Концепции определены следующие основные приоритетные направления:

совершенствование системы прогнозирования, ведения учета и формирования базы данных водных ресурсов и обеспечение ее прозрачности;

модернизация, обеспечение надежной работы и безопасности объектов водного хозяйства, организация управления крупными объектами водного хозяйства на основе цифровых технологий, широкое внедрение ресурсосберегающих современных технологий, расширение привлечения иностранных инвестиций в сферу, а также обеспечение целевого и эффективного использования выделяемых средств;

обеспечение безопасности и надежной эксплуатации селе- и водохранилищ и других объектов водного хозяйства;

совершенствование системы управления водными ресурсами, внедрение в водопользование и ведение учета водопотребления технологии «Smart Water» («Умная вода») и аналогичных цифровых технологий;

дальнейшее расширение внедрения водосберегающих технологий орошения в выращивание, а также государственное стимулирование сельскохозяйственных культур, привлечение в данную сферу иностранных инвестиций и грантов;

улучшение мелиоративного состояния и обеспечение устойчивости орошаемых земель, содействие в повышении плодородия земель, применение эффективных технологий для снижения уровня и предупреждение засоления почв;

внедрение принципов рыночной экономики в водное хозяйство, в том числе системы поэтапного возмещения водопотребителями части затрат на доставку воды, направление поступивших средств на своевременный качественный ремонт и восстановление, внедрение цифровых технологий и эффективное управление объектами водного хозяйства;

внедрение государственно-частного партнерства и аутсорсинга в водное хозяйство, передача в пользование фермерским хозяйствам, кластерам и другим организациям отдельных объектов водного хозяйства, направление сэкономленных средств на модернизацию объектов водного хозяйства, оплату труда и стимулирование работников;

внедрение принципов интегрированного управления водными ресурсами, гарантированное водоснабжение населения и отраслей экономики, улучшение качества воды и сохранение экологического баланса окружающей среды;

развитие межгосударственных отношений по вопросам использования трансграничных вод, разработка и продвижение взаимоприемлемых механизмов совместного управления водными ресурсами и программ эффективного водопользования, обеспечивающих баланс интересов стран Центральной Азии;

совершенствование системы подготовки квалифицированных кадров и повышения квалификации работников сферы водного хозяйства, развитие взаимного сотрудничества между образовательной, научной и производственной сферами, внедрение достижений науки и ноу-хау в производство.

В Концепции, принимая во внимание, что сельское хозяйство является наиболее крупным потребителем водных ресурсов, а ирригационные и мелиоративные сети, в основном, служат ему, основные мероприятия направлены на развитие сектора ирригации и мелиорации.

Развитие системы питьевой воды и сточных вод найдет подробное отражение в Стратегии развития сферы водоснабжения и канализации в Республике Узбекистан до 2030 года, разрабатываемой Министерством жилищно-коммунального обслуживания.

ГЛАВА 5. МЕРОПРИЯТИЯ ПО РЕАЛИЗАЦИИ ПРИОРИТЕТНЫХ НАПРАВЛЕНИЙ РАЗВИТИЯ ВОДНОГО ХОЗЯЙСТВА

5.1. В реализации направления по совершенствованию системы прогнозирования, ведения учета и формирования базы данных по водным ресурсам и обеспечению ее прозрачности:

а) поэтапное оснащение гидрологических постов, находящихся на крупных и средних реках и саях, автоматическим оборудованием на основе цифровых технологий, расширение сети гидрологических постов;

б) совершенствование контроля и учета воды во всех водных объектах на основе цифровых технологий, создание прозрачной информационной системы по водным ресурсам;

в) реализация следующих мер по прогнозированию водных ресурсов, ведению учета воды и обработки данных:

г) внедрение геоинформационной системы в прогнозирование водных ресурсов, ведение оперативного мониторинга водных запасов и повышение достоверности прогнозных данных;

д) стандартизация данных при ведении учета воды на всех водных объектах;

е) совершенствование информационных систем сбора и обработки информации о водных объектах на основе информационно-коммуникационных технологий;

ж) поэтапное внедрение ведения мониторинга воды в водных объектах с помощью цифровых технологий, создание единой информационной системы по всем источникам и водным ресурсам;

з) совершенствование системы ведения Государственного водного кадастра и базы данных с помощью информационно-коммуникационных технологий и обеспечение их прозрачности.

5.2. В реализации направления по модернизации объектов водного хозяйства, организации управления крупными объектами водного хозяйства на основе цифровых технологий, широкому внедрению современных ресурсосберегающих технологий, расширению привлечения иностранных инвестиций в сферу, а также обеспечению целевого и эффективного использования выделяемых средств:

а) модернизация, системное выполнение работ по ремонту, строительству и реконструкции объектов водного хозяйства, уменьшение потери воды в системах ирригации и оросительных сетях, улучшение технического состояния и надежности водных сооружений;

модернизация и бетонирование систем ирригации и оросительных сетей, проведение других противофильтрационных мероприятий, поэтапный перевод одной их части в трубопроводные и другие системы, удобные для управления водой;

реконструкция и ремонт гидроузлов и других крупных гидротехнических сооружений, перевод крупных гидроузлов и систем ирригации на автоматизированное управление на основе цифровых технологий;

восстановление лотковых сетей, внедрение производства лотков на основе композиционных и полимерных материалов, соответствующих местным климатическим условиям;

поэтапное оснащение головных водозаборов водопотребителей средствами управления и учета воды;

б) повышение энергоэффективности и уменьшение эксплуатационных затрат насосных станций водного хозяйства, а также повышение коэффициента полезного действия насосов:

поэтапная модернизация насосных станций, в том числе замена устаревших насосов, электродвигателей и трансформаторов и систем их управления энергосберегающим оборудованием, налаживание использования альтернативных источников энергии, в частности солнечных батарей, капитальный ремонт и обновление напорных труб;

ведение мониторинга потребления электроэнергии и расхода воды в насосных станциях в режиме онлайн на основе цифровых технологий;

привлечение кредитов и грантовых средств, в том числе прямых инвестиций международных финансовых институтов и зарубежных государств, уменьшение расходов Государственного бюджета;

изучение технического состояния объектов водного хозяйства с помощью беспилотных летательных аппаратов, цифровизация и повышение качества проектно-изыскательских работ;

обеспечение научно-практического наблюдения и улучшение качества проектно-изыскательских работ в строительстве и реконструкции объектов ирригации и мелиорации;

увеличение затрат на модернизацию и строительство объектов водного хозяйства, научные исследования, опытно-конструкторские разработки и внедрение передовых технологий.

5.3. В реализации направления по обеспечению безопасности и надежной эксплуатации водохранилищ, селе- и водохранилищ и других объектов водного хозяйства:

а) защита водохранилищ, селе- и водохранилищ и других объектов водного хозяйства от воздействия антропогенных, техногенных и природных факторов, обеспечение их безопасности и надежной эксплуатации:

разработка государственных программ строительства, модернизации, ремонта и восстановления контрольно-измерительного оборудования, гидромеханических и электротехнических установок, а также систем освещения, связи и аварийного оповещения;

проведение натурных наблюдений и диагностических работ на постоянной основе, а также эффективная организация работ по устранению недостатков, указанных в декларациях безопасности;

укомплектование водохозяйственных организаций квалифицированными и опытными специалистами и системная организация повышения их квалификации;

страхование гражданской ответственности организаций, эксплуатирующих гидротехнические сооружения за причинение вреда жизни, здоровью и (или) имуществу других лиц, а также окружающей среде в результате возникновения чрезвычайной ситуации при использовании данных сооружений;

б) изучение и внедрение на практике передового опыта зарубежных стран по обеспечению безопасности и надежной эксплуатации водохранилищ, селе- и водохранилищ и других объектов водного хозяйства:

подготовка предложений о применении и имплементации в Узбекистане технических регламентов и рекомендаций Международной комиссии по крупным плотинам;

подготовка предложений о применении на практике международных стандартов проектирования, строительства, ввода в эксплуатацию, эксплуатации, реконструкции, ремонта и восстановления, консервации и ликвидации водохранилищ, селе- и водохранилищ и других объектов водного хозяйства;

применение современного диагностического оборудования в комплексной оценке безопасности объектов водного хозяйства, а также привлечение высококвалифицированных специалистов международных организаций и зарубежных компаний в качестве экспертов, совершенствование нормативных актов.

5.4. В реализации направления по совершенствованию системы управления водными ресурсами, внедрению технологии «Smart Water» («Умная вода») и аналогичных цифровых технологий в водопользование и ведение учета водопотребления:

а) совершенствование системы государственного управления водным хозяйством, при этом конкретное определение задач, функций и полномочий каждого государственного и общественного органа по стабильному управлению и обеспечению эффективного использования водных ресурсов;

б) поэтапное внедрение технологии «Smart Water» («Умная вода») в контроль и ведение учета всех водных ресурсов, а также организацию планирования и оперативное управление водопользованием;

в) совершенствование баз данных и систем мониторинга воды и водопользования на основе цифровых технологий, а также создание межведомственной автоматизированной информационной системы водных ресурсов;

г) создание системы ведения кадастра объектов водного хозяйства с применением геоинформационных систем;

д) совершенствование и повышение оперативности дистанционного контроля за водными объектами, а также работ по ведению мониторинга водопользования с применением беспилотных летательных аппаратов в водном хозяйстве;

е) использование возможностей технологии дистанционного зондирования при оценке уровня водообеспечения, процессов размещения культур и опустынивания, а также эффективности водопользования орошаемых земель;

ж) разработка эффективных гидрологических моделей планирования использования, интегрированного управления и оценки воздействия на человека и окружающую среду водных ресурсов;

з) размещение сельскохозяйственных культур в соответствии с прогнозом водных ресурсов и выделенным лимитом водозабора, а также повышение эффективности воды.

5.5. В реализации направления по дальнейшему расширению и государственному стимулированию внедрения водосберегающих технологий орошения в выращивание сельскохозяйственных культур, привлечению иностранных инвестиций и грантов в данную сферу:

а) дальнейшее совершенствование системы государственной поддержки сельхозпроизводителей, внедривших водосберегающие технологии орошения;

б) расширение внедрения водосберегающих технологий орошения на орошаемых площадях, связанных с насосными станциями и оросительными скважинами, а также повышение их эффективности;

в) расширение научно-исследовательских и опытно-конструкторских работ по совершенствованию водосберегающих технологий орошения в зависимости от почвенно-климатических условий и видов культур, повышению их эффективности и созданию новых, стимулирование внедрения в практику новых разработок;

г) разработка методических рекомендаций по проектированию, внедрению и применению водосберегающих технологий орошения, а также критериев оценки эффективности пользования ими;

д) системная организация изучения передового зарубежного опыта в направлении подготовки, переподготовки и повышения квалификации специалистов по внедрению и применению водосберегающих методов и технологий орошения;

е) расширение технологий орошения посредством современных гибких труб с предварительным выравниванием сельскохозяйственных посевных площадей с помощью автоматизированных выравнивающих агрегатов, имеющих лазерное устройство;

ж) совершенствование ведения мониторинга водопотребления и внедрение систем дистанционного зондирования;

з) организация на научной основе использования сточных и коллекторно-дренажных вод, а также усиление мер по противодействию потерям воды и ее неэффективному использованию в орошении сельскохозяйственных культур.

5.6. В реализации направления по улучшению и обеспечению устойчивости мелиоративного состояния орошаемых земель, содействию в повышении плодородия земель, применению эффективных технологий по снижению уровня и предотвращению засоления почв:

а) последовательное продолжение работ по улучшению технического состояния и модернизации коллекторно-дренажных сетей и других мелиоративных объектов, работ по последовательной реализации широкомасштабных мелиоративных мероприятий в рамках государственных программ;

б) широкое использование информационно-коммуникационных технологий, геоинформационных систем, технологий дистанционного зондирования и беспилотных летательных аппаратов при оценке и ведении мониторинга мелиоративного состояния орошаемых земель;

в) создание информационной системы о мелиоративном состоянии орошаемых земель, уровне и минерализации грунтовых вод;

г) укрепление материально-технической базы мелиоративных экспедиций, обеспечение их современным оборудованием и мобильными экспресс-лабораториями, предоставляющими возможность проведения экспресс-анализов;

д) проведение научно-исследовательских работ, направленных на снижение уровня засоленности орошаемых земель, эффективную организацию промывки засоленности площадей, поддержание грунтовых вод на оптимальном уровне и снижение их минерализации, принятие мер по изучению и внедрению на практике передового мирового опыта в данном направлении;

е) рациональное управление коллекторно-дренажными водами при проектировании, строительстве, эксплуатации и управлении коллекторно-дренажными сетями и другими мелиоративными сооружениями, принятие мер по уменьшению вредного воздействия данных вод, их эффективному использованию и улучшению качества.

5.7. В реализации направления по внедрению в водное хозяйство принципов рыночной экономики, в том числе системы поэтапного возмещения водопотребителями части затрат на доставку воды, направление поступивших средств на своевременный качественный ремонт и восстановление объектов водного хозяйства, внедрение цифровых технологий и эффективное управление ими:

а) покрытие затрат на доставку воды водопользователями путем поэтапного прибавления к размеру налоговых ставок за использование водных ресурсов. При этом необходимо принять во внимание следующие основные принципы:

стимулирование экономии воды и учет осуществления объемных или других удобных измерений поставленной воды при установлении тарифов;

дифференцирование тарифов в зависимости от затрат на доставку воды и приоритетности государственной социально-экономической политики;

установление тарифов исходя из среднего расхода на доставку воды в разные регионы республики (расходы на электроэнергию при подаче воды насосами, эксплуатацию и содержание каналов), а также их одинаковое установление для всех сельскохозяйственных производителей;

б) обеспечение прозрачности тарифов по возмещению расходов на поставку воды;

в) разработка методологии расчета дифференцированных ставок налога на воду исходя из объема водопотребления и затрат на поставку воды при дополнительном включении в налог за пользование водой затрат на поставку воды;

г) поэтапный переход к платным услугам по поставке воды в сельском хозяйстве;

д) совершенствование системы налогообложения и штрафов и создание возможностей для дальнейшего рационального использования воды и повышения ее качества;

е) совершенствование методов расчета налоговых ставок и штрафов для различных категорий водопотребителей в будущем, с учетом их отраслевых и технологических характеристик и качества возвратной воды, в том числе уровня минерализации и других загрязняющих веществ.

5.8. В реализации направления по внедрению государственно-частного партнерства и аутсорсинга в водное хозяйство, передаче отдельных объектов водного хозяйства в пользование фермерским хозяйствам, кластерам и другим организациям, направлению сэкономленных средств на модернизацию объектов водного хозяйства, оплату труда и стимулирование персонала:

а) определение принципов и направлений реализации проектов в водном хозяйстве на основе механизмов государственно-частного партнерства и условий аутсорсинга с изучением передового международного опыта и формирование на этой основе перечня водохозяйственных сооружений и услуг, передаваемых частному сектору;

б) формирование в водном хозяйстве проектов на основе принципов государственно-частного партнерства и условий аутсорсинга, а также организация привлечения потенциального частного партнера, в том числе зарубежных инвесторов для их реализации;

в) формирование проектов в водном хозяйстве на основе принципов государственно-частного партнерства и условий аутсорсинга и привлечение к работе по их реализации зарубежных инвестиций и грантовых средств;

г) формирование в Министерстве водного хозяйства проектов в направлении ирригации и мелиорации на основе принципов государственно-частного партнерства и условий аутсорсинга, привлечение к ним частных партнеров, а также организация эффективной системы ведения мониторинга реализации данных проектов;

д) передача водопотребителям (фермерам, кластерам и другим) части функций по управлению объектами водного хозяйства в соответствии с четко определенными критериями и принципами на основе обеспечения конкретных обязательств, экономической эффективности, социальной справедливости и экологической стабильности;

е) направление бюджетных средств, сэкономленных в результате реализации проектов на основе принципов государственно-частного партнерства и условий аутсорсинга в водном хозяйстве, на модернизацию объектов водного хозяйства, оплату труда и стимулирование работников водного хозяйства.

5.9. В реализации направления по внедрению принципов интегрированного управления водными ресурсами, гарантированному водоснабжению населения и отраслей экономики, улучшению качества воды и сохранению экологического баланса окружающей среды:

а) гарантированное водоснабжение населения и отраслей экономики, при этом:

рациональное использование имеющихся водных ресурсов на всех уровнях с учетом приоритетных интересов всех его участников в управлении водным хозяйством;

удовлетворение основных нужд человека, прежде всего гарантированное обеспечение водой населения;

определение водопользования на уровне государства, регионов и водных бассейнов исходя из приоритета водозабора для отраслей экономики и природы;

установление лимитов водозабора с учетом их приоритетности для населения и отраслей экономики, в том числе сельского хозяйства и внесение для утверждения в районные Кенгаши народных депутатов;

б) широкое внедрение принципов управления с интеграцией водных ресурсов, при этом:

создание в Министерстве водного хозяйства единого республиканского центра по взятию на учет всех водных ресурсов, планированию и интегрированному управлению водопользованием;

совершенствование системы планирования и управления пользованием водными ресурсами с учетом требований гарантированного водоснабжения населения, приоритета отраслей экономики, повышения эффективности использования воды, охраны окружающей среды и обеспечения экологического баланса;

учет потребности в воде окружающей среды, природных водных бассейнов и экосистем в управлении водными ресурсами, в том числе оказание содействия в стабилизации водохозяйственной обстановки в регионе Приаралья и устранении негативных последствий высыхания Аральского моря;

разработка и реализация программы действий по внедрению принципов интегрированного управления водными ресурсами на основе привлечения технической помощи международных финансовых институтов и зарубежных государств, а также других партнеров;

интегрированное управление водными ресурсами, стимулирование охраны воды при водопользовании и водопотреблении, уменьшения негативного воздействия на водные и земельные ресурсы и окружающую среду;

реализация системных мероприятий по определению водоохранных и санитарно-защитных зон водных объектов, принятие во внимание мероприятий по определению водоохранных и санитарно-защитных зон в проектах строительства и реконструкции, а также ремонта и восстановления объектов водного хозяйства, обеспечение целевого использования водоохранных и прибрежных зон;

разработка проекта Водного кодекса Республики Узбекистан с учетом осуществляемых реформ;

повышение правового сознания и культуры населения по охране воды, организации эффективного и экономного потребления водных ресурсов. При этом:

внедрение эффективных механизмов пропаганды рационального и экономного потребления воды, широкое использование возможностей средств массовой информации;

воспитание молодого поколения в духе бережного отношения к воде посредством внедрения в систему образования учебных программ по повышению культуры водопользования;

обеспечение прозрачности в деятельности водохозяйственных организаций, формирование открытой базы данных о воде и создание благоприятных условий для ее доведения до масс.

5.10. В реализации направления по развитию межгосударственных отношений по вопросам использования трансграничных водных ресурсов, разработке и продвижению взаимоприемлемых механизмов совместного управления водными ресурсами и программ эффективного водопользования, обеспечивающих баланс интересов стран Центральной Азии:

а) продолжение активного сотрудничества Республики Узбекистан со странами бассейна Аральского моря и региональными межгосударственными водохозяйственными организациями по вопросам совместного использования водных ресурсов и межгосударственных водохозяйственных объектов региона;

б) разработка и продвижение взаимоприемлемых механизмов совместного управления трансграничными водными ресурсами региона, обеспечивающих баланс интересов стран Центральной Азии;

в) продвижение норм и принципов конвенций Организации Объединенных Наций по трансграничным водам;

г) совершенствование системы мониторинга Сырдарьи, Амударьи и других трансграничных рек, организация совместного контроля и ведения мониторинга воды, а также системы обмена открытыми данными;

д) продвижение разработки единой позиции государств региона по строительству крупных гидротехнических сооружений;

е) изучение возможности участия в совместном финансировании водохозяйственных проектов со странами Центральной Азии с учетом интересов Узбекистана;

ж) разработка совместных планов по управлению региональными водными ресурсами и определение задач на перспективу, в том числе разработка мер адаптации к изменению климата на региональном уровне и обмен опытом в сферах, представляющих взаимный интерес.

5.11. В реализации направления по совершенствованию системы подготовки и повышения квалификации кадров для сферы водного хозяйства, развитию взаимного сотрудничества сфер образования, науки и производства, внедрению в производство достижений науки и ноу-хау:

а) подготовка специалистов, способных эффективно решать вопросы обучения и подготовки инженерно-технических кадров в области управления водным хозяйством, стабильного управления и рационального использования водных ресурсов во всех отраслях водного хозяйства, улучшения мелиоративного состояния орошаемых земель, а также внедрения и широкого применения современных водосберегающих технологий. При этом:

повышение эффективности учебного процесса в соответствующих высших и средних образовательных учреждениях путем внедрения современных методов обучения с приближением на максимальном уровне учебного процесса к производству, уделив внимание необходимости совершенствования управления и обслуживания;

разработка специальных учебных модулей на краткосрочную, среднесрочную и долгосрочную перспективу в разных сферах управления водными ресурсами для новых и действующих специалистов;

создание стабильной системы повышения квалификации для ведущих специалистов и кадров водного хозяйства с привлечением известных отечественных и зарубежных ученых и специалистов и внедрением в учебный процесс современных учебных технологий и дистанционных методов обучения;

повышение осведомленности о смягчении и адаптации к изменениям климата и создании систем раннего предупреждения в планировании и управлении водными ресурсами;

предупреждение текучести кадров в сфере и повышение привлекательности отрасли путем доведения оплаты труда работников системы водного хозяйства до среднего уровня по республике, обеспечение выплаты заработной платы в зависимости от результатов деятельности работника;

совершенствование системы финансирования практических, научно-исследовательских и опытно-конструкторских работ в водном хозяйстве;

б) повышение потенциала проектных организаций и знаний по проектированию и реализации модернизированных систем орошения, подготовке соответствующих проектно-сметных и закупочных документов. При этом:

уделить особое внимание проведению инженерно-геологических исследований на основе соответствующих строительных и градостроительных норм и правил, в соответствии с воздействием на окружающую среду и мерами по смягчению последствий при проведении отраслевой экспертизы проектов;

дальнейшее расширение применения современных строительных материалов в гидротехнических сооружениях, организация научных исследований, разработка на их основе ведомственных нормативных документов, регулирующих использование передовых технологий и инновационных материалов;

совершенствование нормативно-правовой базы современных систем орошения в соответствии с международными и техническими стандартами;

создание системы повышения квалификации ведущих инженеров с использованием действующих онлайн-курсов, тренингов и семинаров, в том числе материалов на иностранных языках, с привлечением международных специалистов, а также исследователей научно-образовательных организаций данной сферы;

разработка системы приобретения передового зарубежного опыта отдельными специалистами и проектными институтами путем проектирования объектов в ведущих зарубежных университетах и компаниях развитых стран, участия в образовательных программах, курсах повышения квалификации и стажировках;

создание условий для активной работы проектных групп и групп научной поддержки для проектно-изыскательских и подрядных работ по строительству и реконструкции водохозяйственных сооружений в Национальном исследовательском университете «Ташкентский институт инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства» с привлечением специалистов Научно-исследовательского института ирригации и водных проблем, Научно-информационного центра и других специализированных учреждений;

системная организация работ по научно-техническому наблюдению за проектно-изыскательскими работами по строительству и реконструкции объектов водного хозяйства, внедрение в практику научных достижений и инновационных идей и улучшение качества проектно-изыскательских работ;

организация работ по повышению квалификации специалистов проектных организаций в ведущих производственных и образовательных учреждениях зарубежных стран в целях освоения международных стандартов и современных методов проектирования;

в) обеспечение эффективности проведения и внедрения научных исследований. При этом:

укрепление финансовой, материально-технической базы и повышение потенциала научных и образовательных учреждений системы водного хозяйства, в частности Национального исследовательского университета «Ташкентский институт инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства», Научно-исследовательского института ирригации и водных проблем и других специализированных учреждений;

расширение масштаба финансирования научно-исследовательских и опытно-конструкторских разработок по актуальным проблемам сферы водного хозяйства, в том числе ускорение привлечения грантовых средств международных организаций и зарубежных государств;

внедрение практики включения дополнительных средств в расчет стоимости проектно-изыскательских работ по строительству и реконструкции объектов водного хозяйства с целью поддержки научной и научно-технической деятельности в размере до 10 процентов общей стоимости проектно-изыскательских работ;

создание благоприятных условий для проведения научными сообществами практических исследований на демонстрационных площадях водосберегающих технологий;

установление тесного сотрудничества зарубежных и международных научно-исследовательских институтов с национальными научно-исследовательскими институтами, в том числе прохождение практики в зарубежных и международных институтах;

создание водных и энергосберегающих технологий, а также исследовательских и демонстрационных площадок в сфере использования альтернативных источников энергии;

стимулирование и расширение научно-исследовательских и консалтинговых работ, направленных на внедрение современных водосберегающих технологий;

проведение исследований, включающих моделирование тенденций изменения климата в процессе планирования водных ресурсов и проведение практических исследований при разработке планов адаптации к изменению климата.

ГЛАВА 6. РЕЗУЛЬТАТЫ, ОЖИДАЕМЫЕ ОТ РЕАЛИЗАЦИИ КОНЦЕПЦИИ

В результате реализации Концепции ожидается достижение до 2030 года следующих целей:

6.1. В направлении совершенствования правовых основ и нормативно-правовых актов в области водного хозяйства:

а) принятие в 2024 году Водного кодекса Республики Узбекистан;

б) достижение Республикой Узбекистан Целей устойчивого развития, связанных с водой, до 2030 года.

6.2. В направлении совершенствования системы государственного управления водным хозяйством:

а) проведение функционального анализа системы управления водным хозяйством в соответствии с международными стандартами и практикой, разработка и внедрение новой системы управления;

б) конкретное определение задач, функций и полномочий каждого государственного органа в сфере управления и водопользования;

в) конкретное ограничение функций, связанных с разработкой водной политики, регулированием водного сектора и оказанием водохозяйственных услуг;

г) переход от использования административных методов государственного регулирования к методам и механизмам, направленным на принципы рыночной экономики;

д) внедрение интегрированного управления водными ресурсами Республики Узбекистан с полным охватом использования и потребления всех водных ресурсов и их распределением между водоснабжением населения, отраслями экономики и природой;

е) создание Комплексной национальной системы учета, планирования и управления водными ресурсами, связанной с Национальной кадастровой базой данных, обеспечение открытости и доступности данных.

6.3. В направлении рационального использования водных ресурсов:

а) внедрение новой системы лимитов водозабора воды для орошения, обеспечивающей потребности сельского хозяйства и отвечающей принципам эффективного и рационального использования воды;

б) повышение коэффициента полезного действия систем ирригации и оросительных сетей с 0,63 до 0,73, а также продуктивности воды путем внедрения водосберегающих технологий орошения в сельское хозяйство и сокращения на 20 процентов объема воды, подаваемого на каждый гектар орошаемой площади;

в) уменьшение с 560 тыс. гектаров до 190 тыс. гектаров орошаемых площадей с низким уровнем водообеспечения путем разработки и реализации планов, направленных на улучшение водоснабжения орошаемых площадей.

6.4. В направлении модернизации объектов водного хозяйства и широкого внедрения энергоэффективных технологий:

а) модернизация системы ирригации и увеличение доли каналов с бетонным покрытием с 34 до 46 процентов;

б) замена на современные энергосберегающие 1 750 насосных агрегатов и 2 100 электродвигателей насосных станций;

в) уменьшение годового потребления электроэнергии насосными станциями системы Министерства водного хозяйства с 8,0 млрд кВт.ч до 7,0 млрд кВт.ч в 2025 году и до 6,0 млрд КВт.ч в 2030 году.

6.5. В направлении расширения масштаба использования современных водосберегающих технологий орошения доведение внедрения водосберегающих технологий орошения в орошении сельскохозяйственных культур с 175 тысяч гектаров до 1 миллиона гектаров до 2025 года, к 2030 году — до 2 миллионов гектаров, в том числе технологии капельного орошения с 77,4 тысячи до 300 тысяч гектаров до 2025 года, к 2030 году — до 600 тысяч гектаров.

6.6. В направлении улучшения мелиоративного состояния орошаемых земель:

а) сокращение засоленных площадей с 1 948 тыс. гектаров до 1 722 тыс. гектаров, земель со средней и высокой засоленностью с 607 тыс. гектаров до 430 тыс. гектаров;

б) уменьшение орошаемых земельных площадей с критическим уровнем грунтовых вод (0 — 2 метра) с 1 051 тысячи гектаров до 773 тысяч гектаров;

в) введение к 2025 году в сельскохозяйственный оборот 298,5 тыс. гектаров орошаемых земель, выведенных из оборота.

6.7. В направлении внедрения современных информационно-коммуникационных технологий в водное хозяйство:

а) внедрение современных методов и технологий, в том числе цифровых технологий и других инновационных технологий, при определении спроса на воду для орошения, ведении мониторинга распределения и эффективности водопользования, а также принятии решений о водопользовании;

б) оснащение автоматизированным оборудованием на основе цифровых технологий 12 гидрологических постов на реках и сайях, восстановление 18 гидрологических постов и обеспечение оперативного контроля воды;

в) увеличение количества объектов водного хозяйства, в которых внедрена система измерения воды на основе информационно-коммуникационных и цифровых технологий «Smart Water» («Умная вода») в 2020 году с 61 до 151, в 2030 году — до 18 576 (100 процентов);

г) перевод на автоматизированное управление на основе цифровых технологий процессов управления водой 100 крупных водохозяйственных объектов;

д) ведение мониторинга действующих мелиоративных наблюдательных скважин посредством цифровых технологий в 2020 году — 2 000 единиц, в 2025 году — 7 000 единиц, в 2030 году — 27 270 единиц;

е) ведение мониторинга потребления электроэнергии в режиме онлайн в 2020 году на 100 насосных станциях Министерства водного хозяйства, до 2024 года — на всех 1 693.

6.8. В направлении совершенствования научно- исследовательской деятельности и повышения кадрового потенциала сферы:

а) реализация в водном хозяйстве в 2020 году 5 проектов, до 2025 года — 25 проектов, до 2030 года — 50 проектов на основе принципов государственно-частного партнерства;

б) обеспечение покрытия расходов на доставку воды для орошения водопотребителями к 2025 году минимум на 15 процентов, к 2030 году — до 30 процентов;

в) переход государственных водохозяйственных организаций на более современную и устойчивую систему управления водными ресурсами;

г) обеспечение внедрения современных систем обучения, отвечающих современным проблемам управления водными ресурсами, доведение доли работников водного хозяйства с высшим образованием с 42 процентов до 50 процентов к 2025 году, до 65 процентов — в 2030 году, а также создание устойчивой национальной системы повышения квалификации специалистов и управленческого персонала в сфере водного хозяйства;

д) доведение месячной оплаты труда работников организаций системы Министерства водного хозяйства до среднемесячной оплаты труда в республике.

6.9. В направлении широкого внедрения принципов управления с интеграцией всех поверхностных, подземных и возвратных вод:

а) достижение уровня стандартов качества воды, установленных в национальном законодательстве и обязательствах республики по достижению экологической стабильности;

б) принятие мер по сохранению природных водных ресурсов и водозависимых экосистем, в том числе стабильному обеспечению водными ресурсами региона Приаралья;

в) создание системы сохранения и организации стабильного использования стратегических резервов подземных вод, прежде всего пригодных для водопотребления, путем достижения интегрированного управления поверхностными, подземными и возвратными водами.

ГЛАВА 7. ВЕДЕНИЕ МОНИТОРИНГА РЕАЛИЗАЦИИ КОНЦЕПЦИИ

Работа по ведению мониторинга за реализацией задач, приведенных в Концепции, и достижением определенных показателей, формирование программы необходимых мер, подготовке предложения о решении проблем, препятствующих стабильному и комплексному развитию водного хозяйства в республике, осуществляется Комиссией при Министерстве водного хозяйства, создаваемой с участием международных экспертов.

Вместе с тем для реализации реформ и приоритетных направлений в водном секторе, предусмотренных настоящей Концепцией, каждые три года разрабатывается «Стратегия управления водными ресурсами и развития сектора ирригации» и принимаются меры по ее реализации.

ПРИЛОЖЕНИЕ к Концепции развития водного хозяйства Республики Узбекистан на 2020 — 2030 годы

достигаемые в результате реализации Концепции развития водного хозяйства Республики Узбекистан на 2020 — 2030 годы

№ Наименование показателей Ед. изм. До 2019 года Показатели, достигаемые в последующие годы в 2020 году в 2021 году в 2025 году в 2030 году I. Рациональное использование водных ресурсов Повышение коэффициента полезного действия ирригационной системы и сетей орошения коэф. 0,63 0,64 0,65 0,68 0,73 Уменьшение орошаемых земельных площадей с низким уровнем водообеспечения тыс га 560 526 492 356 190 % 13 12 11 8 4 Модернизация ирригационной системы и увеличение доли каналов с бетонным покрытием км 9 675 9 960 10 529 11 425 13 175 % 34 35 36 40 46 В системе Министерства водного хозяйства: замена агрегатов насосных станций на энергосберегающие насосные агрегаты штук 732 895 1 058 1 658 2 482 % 13,8 16,9 20 32,3 46,9 замена устаревших электродвигателей насосных станций на новые штук 1 627 1 841 2 060 2 906 3 727 % 30,7 34,8 38,9 56 70,5 уменьшение энергопотребления насосных станций млрд кВт.с 8,0 7,6 7,3 7,0 6,0 II. Расширение охвата применения водосберегающих технологий Расширение внедрения водосберегающих технологий орошения, в том числе: тыс. га 175 250 532 1 000 2 000 % 4 5,8 12,3 23 47 расширение площадей внедрения технологии капельного орошения тыс. га 77,4 125 175 300 600 III. Улучшение мелиоративного состояния орошаемых земель Уменьшение засоленных земельных площадей на орошаемых земельных площадях, в том числе: тыс. га 1 948 1 926 1 906 1 852 1 722 % 45,7 45 44,6 43 40 уменьшение сильно и среднезасоленных орошаемых земельных площадей тыс. га 607 581 559 516 430 % 14 13,5 13 12 10 Сокращение земельных площадей с критическим уровнем подземных вод (0 — 2 м) тыс. га 1 051,1 988,1 945,2 859,2 773,4 % 24 23 22 20 18 Повторное введение в оборот орошаемых земельных площадей, ранее вышедших из сельскохозяйственного оборота тыс. га 48 58,2 41,5 150,8 - IV. Обеспечение безопасности и надежной эксплуатации объектов водного хозяйства Модернизация, восстановление и обновление контрольно-измерительных приборов и систем оповещения водохранилищ и других крупных сооружений штук - - 5 20 55 V. Внедрение современных информационно-коммуникационных и инновационных технологий в водное хозяйство В реках и саях: оснащение гидрологических постов автоматизированным оборудованием на основе цифровых технологий штук 2 3 4 10 14 восстановление гидрологических постов и оперативный контроль воды единиц - - - 7 18 Внедрение системы «Smart Water» («Умная вода») для контроля и учета воды на объектах водного хозяйства в режиме реального времени штук 61 151 3 250 12 000 18 576 Автоматизация процессов управления объектами водного хозяйства штук - 10 20 50 100 Перевод мелиоративных наблюдательных скважин в автоматизированную систему мониторинга штук 66 2 000 4 022 6 985 27 270 % 0,25 7,3 30 50 100 Внедрение в насосных станциях системы мониторинга потребления электроэнергии и уровня воды в режиме онлайн штук - 100 327 1 700 1 821 % - 4,6 15 93 100 VI. Совершенствование научно-исследовательской деятельности и внедрение рыночных механизмов в сфере Расширение объема научно-исследовательских и опытно-конструкторских работ, развитие научного и инновационного потенциала, внедрение научных достижений и ноу-хау в сфере водного хозяйства штук 15 25 28 32 40 Реализация проектов в водном хозяйстве на основе принципов государственно-частного партнерства проект - 5 15 25 50 Уменьшение доли бюджетных средств, выделяемых водному хозяйству, путем внедрения рыночных механизмов в область управления водными ресурсами % - - 3 15 30 VII. Обеспечение отрасли кадрами специалистов с высшим образованием и материальная поддержка работников Обеспечение организаций системы Министерства водного хозяйства кадрами специалистов с высшим образованием единиц 400 500 500 1 600 2 000 % 42 45 47 50 65 Доведение месячной оплаты труда работников сферы водного хозяйства до среднего размера месячной оплаты труда по республике (по отношению к среднемесячной оплате труда) % 64 75 85 100 100

ПРИЛОЖЕНИЕ № 2 к Указу Президента Республики Узбекистан от 10 июля 2020 года № УП-6024

по реализации в 2020 — 2022 годах задач, определенных в Концепции развития водного хозяйства Республики Узбекистан на 2020 — 2030 годы

№ Наименование мероприятия Механизм реализации Срок исполнения Ответственные исполнители I. Совершенствование нормативно-правовой базы 1. Разработка трехлетней стратегии управления водными ресурсами и развития сектора ирригации и внесение ее в Кабинет Министров в установленном порядке. Проект постановления Президента Республики Узбекистан Декабрь 2020 года Министерство водного хозяйства, заинтересованные министерства и ведомства 2. Разработка проекта закона Республики Узбекистан «О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Узбекистан «О воде и водопользовании». Закон Республики Узбекистан Март 2021 года Министерство водного хозяйства, заинтересованные министерства и ведомства 3. Разработка и внесение в установленном порядке Водного кодекса в целях внедрения эффективных механизмов управления водными ресурсами, эффективного водопользования и водопотребления. Проект закона Республики Узбекистан Декабрь 2022 года Министерство водного хозяйства, заинтересованные министерства и ведомства 4. Проведение анализа всех нормативно-правовых актов о водопользовании и водопотреблении и внесение предложения в Кабинет Министров об их совершенствовании. Аналитическая информация Март 2021 года Министерство водного хозяйства, Министерство сельского хозяйства, Государственный комитет по экологии и охране окружающей среды, Государственный комитет по геологии и минеральным ресурсам, Центр «Узгидромет» 5. Подготовка и внесение в Кабинет Министров проекта Положения о создании системы повышения квалификации специалистов и руководящих работников водного хозяйства. Нормативно-правовой акт Декабрь 2020 года Министерство водного хозяйства, Ташкентский институт инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства, Государственный комитет по экологии и охране окружающей среды, Государственный комитет по геологии и минеральным ресурсам, Центр «Узгидромет» II. Совершенствование прогнозирования и интегрированного управления водными ресурсами, принятия на учет и ведения отчетности водных ресурсов, системы установления норм водопотребления 6. Разработка и поэтапное внедрение прогнозирования водных ресурсов на основе геоинформационной системы. План мер 2021-2022 годы Центр «Узгидромет», Министерство по развитию информационных технологий и коммуникаций, Министерство водного хозяйства 7. Оснащение 12 гидрологических постов на реках и саях автоматизированным оборудованием на основе цифровых технологий, восстановление 18 гидрологических постов и создание системы оперативного и надежного контроля воды. План мер Июль 2020 года Центр «Узгидромет», Министерство по развитию информационных технологий и коммуникаций, Министерство водного хозяйства 8. Определение лимитов водозабора исходя из прогноза водных ресурсов, приоритетов и потребностей отраслей экономики. Практические меры Апрель и сентябрь каждого года Министерство водного хозяйства, Министерство сельского хозяйства, Государственный комитет по экологии и охране окружающей среды, Государственный комитет по геологии и минеральным ресурсам, Центр «Узгидромет» 9. Улучшение качества ведения государственного водного кадастра и совершенствование системы межведомственного обмена информацией на основе информационно-коммуникационных технологий, обеспечение прозрачности предоставляемой кадастровой информации. Комплекс мер 2020 — 2022 годы Центр «Узгидромет», Министерство водного хозяйства, Государственный комитет по геологии и минеральным ресурсам, Министерство по развитию информационных технологий и коммуникаций III. Обеспечение безопасности водохранилищ, селевых водохранилищ и других объектов водного хозяйства 10. Разработка программы обеспечения безопасности и надежной эксплуатации водохранилищ, селевых водохранилищ и других объектов водного хозяйства. Программа Декабрь 2020 года Министерство водного хозяйства, АО «Узбекгидроэнерго», Министерство финансов, Министерство экономического развития и сокращения бедности, Министерство инвестиций и внешней торговли 11. Изучение передовой практики зарубежных стран по обеспечению безопасности водохранилищ, селевых водохранилищ и других объектов водного хозяйства и организация их применения в нашей стране. Предложения Декабрь 2021 года Министерство водного хозяйства, АО «Узбекгидроэнерго», Министерство финансов, Министерство инвестиций и внешней торговли, АО «Узсувлойиха», ООО «УзГИП» 12. Модернизация контрольно-измерительного оборудования и систем оповещения водохранилищ, селевых водохранилищ и других объектов водного хозяйства с использованием информационных технологий и создание единой сети оповещения по всей республике. План мер Декабрь 2020 года Министерство водного хозяйства, АО «Узбекгидроэнерго», Министерство финансов, Министерство инвестиций и внешней торговли, АО «Узсувлойиха», ООО «УзГИП» IV. Модернизация объектов водного хозяйства, предупреждение потерь воды в каналах и внедрение энергосберегающих технологий 13. Отбор приоритетных проектов по модернизации, строительству и реконструкции водохранилищ и систем ирригационных каналов, формирование территориальных программ, организация их обсуждений в советах народных депутатов на основе открытости и реализация в установленном порядке. Территориальные и адресные программы На постоянной основе Министерство водного хозяйства, Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и районов 14. Обеспечение научно-практического наблюдения и повышение качества проектно-изыскательских работ по строительству и реконструкции ирригационных и мелиоративных объектов. Договора, проектно-изыска-тельские работы На постоянной основе Министерство водного хозяйства, Национальный исследовательский университет «Ташкентский институт инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства», АО «Узсувлойиха», ООО «УзГИП» 15. Исследование объектов водного хозяйства с использованием беспилотных летательных аппаратов, реализация пилотного проекта по внедрению цифровых технологий при анализе технического состояния. Практические меры 2021-2022 годы Министерство водного хозяйства, Госкомземгеодезкадастр, АО «Узсувлойиха», ООО «УзГИП» 16. Разработка пилотного проекта по автоматизации крупного гидроузла и ирригационной системы на основе цифровых технологий, организация показательных семинаров. Практические меры 2021-2022 годы Министерство водного хозяйства, Министерство по развитию информационных технологий и коммуникаций Поэтапная автоматизация 100 крупных гидроузлов и ирригационных систем на основе цифровых технологий . План практических мер Август 2021 года 17. Проведение мониторинга проектов по контролю и учету расхода электрической энергии на основе цифровых технологий на насосных станциях «Дустлик-1,2,3» в Кашкадарьинской области и «Боги-бустон» в Ташкентской области, анализ результатов и подготовка предложений по внедрению на других насосных станциях республики. Организационные меры Ноябрь 2020 года Министерство водного хозяйства, Министерство энергетики, Министерство финансов Внедрение системы контроля и учета расхода электрической энергии на 1 687 насосных станциях системы Министерства водного хозяйства на основе цифровых технологий. План мер Июнь 2021 года 18. Определение объектов водного хозяйства и территорий для внедрения системы трубного орошения и ирригационных сетей, разработка пилотного проекта и его поэтапная реализация. Комплексная программа мер Ноябрь 2020 года Министерство водного хозяйства, Министерство экономического развития и сокращения бедности, Министерство финансов, АО «Узсувлойиха», ООО «УзГИП» 19. Разработка в сотрудничестве с международными финансовыми институтами предложений, направленных на привлечение инвестиций в наиболее приоритетные проекты по модернизации объектов водного хозяйства и их представление для включения в Государственную инвестиционную программу. Предложения Июль каждый год Министерство водного хозяйства, Министерство сельского хозяйства, Министерство иностранных дел, Министерство финансов, Министерство инвестиций и внешней торговли V. Внедрение современных информационно-коммуникационных технологий в водном хозяйстве 20. Ведение мониторинга проекта по контролю и учету воды на 61 объекте водного хозяйства на основе гранта KOIСA, согласно достигнутым результатам внедрение цифровых технологий на других объектах водного хозяйства страны, в том числе на первом этапе на 56 водохранилищах, 344 объектах водного хозяйства межобластного значения, 1 895 — межрайонного, 16 281 — районного. План мер Апрель 2021 года Министерство водного хозяйства, Министерство по развитию информационных технологий и коммуникаций, Министерство инвестиций и внешней торговли, НПО «Гидроингео», АО «Узсувлойиха», ООО «УзГИП» 21. Внедрение полной разработки планов водопользования и водопотребления на основе информационно-коммуникационных программ. План мер Февраль 2022 года Министерство водного хозяйства, Министерство по развитию информационных технологий и коммуникаций, Министерство инновационного развития 22. Обеспечение диспетчерских служб водохозяйственных организаций современными информационно-коммуникационными технологиями и офисными принадлежностями. Комплекс мер 2020 — 2022 годы Министерство водного хозяйства, Министерство по развитию информационных технологий и коммуникаций, Министерство инновационного развития, Министерство финансов VI. Расширение масштаба применения водосберегающих технологий в орошении 23. Доведение охвата водосберегающими технологиями общей площади при орошении сельскохозяйственных культур до 1,0 млн гектаров к 2025 году, до 2,0 млн гектаров к 2030 году, в том числе внедрения технологии капельного орошения до 300 тыс. гектаров к 2025 году, до 600 тыс. гектаров к 2030 году. Территориаль-ные адресные списки и адресные программы Ежегодно в мае Министерство водного хозяйства, Министерство сельского хозяйства, Министерство финансов, Госкомветеринарии и развития животноводства, АО «Узбекипаксаноат», Совет фермерских, дехканских хозяйств и владельцев приусадебных земель Узбекистана, Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и районов Ведение системного мониторинга и проведение анализа внедрения водосберегающих технологий орошения. Аналитическая информация По итогам каждого квартала 24. Организация периодических выездных учебных курсов и показательных учебных семинаров для сельскохозяйственных производителей на основе рекомендаций квалифицированных специалистов и ученых данной сферы о разработке, внедрении и испо?ьзовании водосберегающих технологий орошения с освещением на центральных и региональных телерадиоканалах и в интернет-изданиях. Практические меры На постоянной основе Министерство водного хозяйства, Министерство сельского хозяйства, Национальный исследовательский университет «Ташкентский институт инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства», проектные организации, НТРК, УзА, Агентство информации и массовых коммуникаций VII. Улучшение мелиоративного состояния орошаемых земель 25. Строительство и реконструкция объектов мелиорации для улучшения мелиоративного состояния орошаемых земель, а также определение приоритетных проектов ремонтных и восстановительных работ, формирование территориальных программ и организация их обсуждений советами народных депутатов на основе открытости с реализацией в установленном порядке. Территориальные программы, адресные списки Ежегодно в мае Министерство водного хозяйства, Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и районов 26. Перевод мониторинга грунтовых вод в мелиоративных наблюдательных скважинах на орошаемых зем?ях в режим онлайн с использованием цифровых технологий, создание информационной системы данных о мелиоративном состоянии земель, уровне грунтовых вод и минерализации с интеграцией в геоинформационной системе. План организационных мер Март 2021 года Министерство водного хозяйства, Министерство по развитию информационных технологий и коммуникаций, Министерство финансов, Министерство экономического развития и сокращения бедности, Министерство инвестиций и внешней торговли 27. Укрепление материально-технической базы мелиоративных экспедиций в системе Министерства водного хозяйства, их поэтапное обеспечение современным оборудованием, передвижной мобильной экспресс-лабораторией и измерительными приборами, позволяющими проводить оперативную оценку мелиоративного состояния орошаемых земель. План комплексных мер Апрель 2021 года Министерство водного хозяйства, Министерство финансов, Министерство инвестиций и внешней торговли, Министерство инновационного развития 28. Оценка мелиоративного состояния орошаемых земель, ведение мониторинга уровня грунтовых вод, совершенствование учета коллекторно-дренажных вод, а также системы ведения водно-солевого баланса орошаемых земель с внедрением цифровых технологий. План комплексных мер Апрель 2021 года Министерство водного хозяйства, Министерство финансов, Министерство инвестиций и внешней торговли, Министерство по развитию информационных технологий и коммуникаций, Министерство инновационного развития 29. Создание системы ведения кадастров объектов водного хозяйства с использованием геоинформационных систем. План мер Декабрь 2020 года Министерство водного хозяйства, Госкомземгеодезкадастр VIII. Внедрение рыночных принципов в сферу водного хозяйства, в том числе механизмов государственно-частного партнерства и аутсорсинга 30. Разработка и представление в Министерство финансов предложений о возмещении потребителями части затрат по водоснабжению. Предложения Ежегодно май - июнь Министерство водного хозяйства, Министерство сельского хозяйства 31. Определение принципов и направлений реализации проектов в водном секторе на основе механизмов государственно-частного партнерства и условий аутсорсинга с формированием на их основе перечня водохозяйственных сооружений и услуг, передаваемых частному сектору. Организацион-ные мероприятия Декабрь 2021 года Министерство водного хозяйства, Министерство финансов, Агентство по управлению государственными активами 32. Поэтапная передача в пользование крупным кластерным организациям и фермерским хозяйствам водохозяйственных объектов и части задач по управлению водным хозяйством. План мер Март 2022 года Министерство водного хозяйства, Министерство сельского хозяйства, Государственный комитет по геологии и минеральным ресурсам, Министерство финансов, Агентство по управлению государственными активами, Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и районов IX. Развитие межгосударственных отношений в направлении пользования трансграничными водными ресурсами 33. Разработка и обсуждение со странами Центральной Азии предложений о взаимоприемлемых механизмах совместного управления трансграничными водными ресурсами региона. Предложения Октябрь 2022 года Министерство водного хозяйства, Министерство иностранных дел, АО «Узбекгидроэнерго», Министерство сельского хозяйства, Министерство энергетики 34. Разработка мер по продвижению норм и принципов конвенций Организации Объединенных Наций о трансграничном водопользовании. Меры Ноябрь 2021 года Министерство водного хозяйства, Министерство иностранных дел, АО «Узбекгидроэнерго», Министерство сельского хозяйства, Министерство энергетики 35. Внедрение по согласованию со странами региона ведения совместного мониторинга и системы обмена открытыми данными в реализации программы совершенствования системы контроля за водными ресурсами Амударьи, Сырдарьи и других трансграничных рек. Предложения Декабрь 2022 года Министерство водного хозяйства, Министерство иностранных дел, АО «Узбекгидроэнерго», Министерство сельского хозяйства, Министерство энергетики X. Дальнейшее укрепление научно-исследовательской деятельности, повышение квалификации кадров, развитие научного и инновационного потенциала и улучшение потенциала проектных организаций в водном хозяйстве 36. Исследование гидравлических показателей комплектующих водосберегающих технологий орошения (труб, фитингов) с подготовкой рекомендаций о проектировании водосберегающих технологий орошения. Рекомендации 2021-2022 годы Министерство водного хозяйства, Министерство инновационного развития, Национальный исследовательский университет «Ташкентский институт инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства», Научно-исследовательский институт ирригации и водных проблем 37. Исследование передовых подходов, методов и технологий стабильного управления водными ресурсами на бассейновом и полевом уровнях с разработкой рекомендаций об их применении в условиях Узбекистана. Аналитические материалы 2021-2022 годы Министерство водного хозяйства, Национальный исследовательский университет «Ташкентский институт инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства», Научно-исследовательский институт ирригации и водных проблем 38. Исследование в разных почвенно-климатических условиях норм и режимов орошения сельскохозяйственных культур на основе водосберегающих технологий орошения с разработкой рекомендаций о нормах и режимах орошения. Рекомендации 2021-2022 годы Министерство водного хозяйства, Министерство инновационного развития, Национальный исследовательский университет «Ташкентский институт инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства», Научно-исследовательский институт ирригации и водных проблем 39. Исследование воздействия видов сельскохозяйственных культур, почвенно-климатических условий и режимов орошения на параметры комплектующих технологий капельного орошения с разработкой рекомендаций по их проектированию. Рекомендации 2021-2022 годы Министерство водного хозяйства, Министерство инновационного развития, Национальный исследовательский университет «Ташкентский институт инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства», Научно-исследовательский институт ирригации и водных проблем 40. Исследование нетрадиционных технологий снижения степени и предупреждения засоления почв в различных почвенно-климатических условиях с разработкой рекомендаций по снижению степени засоленности почв для испытаний на пилотных участках. Рекомендации 2021-2022 годы Министерство водного хозяйства, Министерство инновационного развития, Национальный исследовательский университет «Ташкентский институт инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства», Научно-исследовательский институт ирригации и водных проблем 41. Налаживание сотрудничества Информационно-аналитического и ресурсного центра Министерства водного хозяйства и Научно-исследовательского института ирригации и водных проблем с информационно-аналитическими и исследовательскими центрами зарубежных стран, а также международных организаций по вопросам водного хозяйства. Организационные мероприятия 2020 — 2022 годы Министерство водного хозяйства, Министерство иностранных дел 42. Улучшение материально-технической базы и обеспечение современным лабораторным оборудованием Научно-исследовательского института ирригации и водных проблем Министерства водного хозяйства и его подразделений. Организационные мероприятия 2020 — 2022 годы Министерство водного хозяйства, Министерство инновационного развития, Министерство финансов, Научно-исследовательский институт ирригации и водных проблем 43. Создание стабильной системы повышения квалификации работников всех уровней сферы водного хозяйства с привлечением отечественных и зарубежных ученых и специалистов, внедрение современных образовательных технологий и методов дистанционного обучения в учебный процесс. Комплекс мер 2021-2022 годы Министерство водного хозяйства, Национальный исследовательский университет «Ташкентский институт инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства», Министерство высшего и среднего специального образования, Министерство инновационного развития, Министерство по развитию информационных технологий и коммуникаций

Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ

г. Ташкент,

10 июля 2020 г.,

№ УП-6024

(Национальная база данных законодательства, 11.07.2020 г., № 06/20/6024/1063; 08.07.2022 г., № 06/22/167/0619; 06.02.2024 г., № 06/24/28/0099, 08.05.2024 г., № 06/24/74/0332; 28.12.2024 г., № 06/24/227/1089)

lex.uz