UzbekAI

← Qonunlar

📅 2020-yil 3-iyul · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2020 йил 3 июль · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди Пленуми

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 3 июля 2020 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 3 July 2020 · Other documents · Oliy sudi Plenumi

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг

Қарори

Жисмоний ва юридик шахслар ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини суд орқали ҳимоя қилиш тўғрисида

Фуқароларнинг Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларида мустаҳкамлаб қўйилган ҳуқуқ ва эркинликлари дахлсиз бўлиб, ҳеч ким улардан судсиз маҳрум этишга ёки уларни чеклашга ҳақли эмас. Жисмоний ва юридик шахслар ҳуқуқ, эркинликлари ва қонуний манфаатларини суд орқали ҳимоя қилиш муҳим давлат ҳимояси институти бўлиб, у мустақил суд ҳокимияти томонидан одил судловни амалга ошириш орқали таъминланади.

Жисмоний ва юридик шахслар ҳуқуқ, эркинликлари ва қонуний манфаатларини суд орқали ҳимоя қилиш самарадорлигини таъминлаш мақсадида, «Судлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 17-моддасига асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:

1. Тушунтирилсинки, суд орқали ҳимоя қилиш деганда, судларнинг жисмоний ва юридик шахсларнинг бузилган ёки низолашилаётган ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини тиклашга қаратилган, процессуал қонунларда белгиланган тартибда амалга ошириладиган фаолияти тушунилади.

Суд орқали ҳимоя қилиш ҳуқуқини биринчи инстанция судида иш қўзғатиш учун қонунда назарда тутилган шартларга риоя этган ҳолда амалга ошириш мумкин. Ушбу шартларга риоя этмаслик суд томонидан мурожаатларни қабул қилиш ва кўришни рад этиш учун асос бўлади.

2. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик процессуал , Иқтисодий процессуал , Жиноят-процессуал кодекслари, Маъмурий суд ишларини юритиш ва Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексларига (бундан буён матнда процессуал қонунлар деб юритилади) мувофиқ, судга мурожаат қилиш:

фуқаролик, маъмурий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низолар бўйича — даъво аризаси, ариза (шикоят) шаклида;

буйруқ тартибида иш юритиш бўйича, алоҳида тартибда юритиладиган ишлар, алоҳида тоифадаги ишлар ва процессуал қонунларда назарда тутилган бошқа ҳолларда — ариза шаклида;

апелляция, кассация ёки тафтиш инстанцияси судларига мурожаат этилганда — шикоят шаклида амалга оширилади.

3. Жисмоний ва юридик шахсларнинг процессуал қонунларга кўра, судлар ваколатига кирмайдиган масалалар бўйича судга мурожаатлари «Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунида белгиланган тартибда кўриб чиқилади. Мазкур Қонун 25-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ, бошқа давлат органлари, ташкилотлар ёки уларнинг мансабдор шахсларига тааллуқли мурожаатлар судга келиб тушганда, улар беш кунлик муддатдан кечиктирмай тегишли органларга юборилади ва бу ҳақда мурожаат этувчига ёзма ёки электрон шаклда хабар берилади.

Шу билан бирга судларнинг эътибори мурожаатлар асоссиз равишда бошқа давлат органларига кўриб чиқиш учун юборишга йўл қўйилмаслигига қаратилсин.

4. Судга мурожаатлар шакл ва мазмун жиҳатдан процессуал қонунлар билан уларга қўйилган талабларга мос бўлиши керак. Мурожаатлар судга электрон ҳужжат шаклида ҳам юборилиши мумкин.

Мурожаатда, жумладан, жисмоний шахснинг фамилияси, исми, отасининг исми, яшаш жойи ҳақидаги маълумотлар ёки юридик шахснинг номи ва жойлашган жойи ҳақидаги маълумотлар, берилган мурожаат бўйича ҳуқуқий муносабатнинг моҳияти, мурожаат ва қўйилаётган талаб ёки илтимосноманинг моҳияти, мурожаат санаси кўрсатилиши лозим. Мурожаатда мурожаат этувчининг имзоси (рақамли имзоси) бўлиши ҳам мажбурий талаб ҳисобланади.

5. Шуни назарда тутиш лозимки, процесс иштирокчилари ҳуқуқларини суд орқали ҳимоя қилиш уларга қонунда берилган суд ҳужжатлари устидан шикоят қилиш ҳуқуқи билан ҳам таъминланади.

Фуқаролик процессуал , иқтисодий процессуал қонунлари ва маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги қонунга мувофиқ, суд ҳужжатининг қонунийлиги, асослилиги ва адолатлилигини текшириш ҳақида ишда иштирок этувчи шахслар — тарафлар, учинчи шахслар, уларнинг вакиллари, шунингдек, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақидаги масала суд томонидан ҳал этилган бошқа шахслар мурожаат қилишга ҳақли.

Иқтисодий процессуал қонуни ва маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги қонунга кўра, Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакилга апелляция, кассация шикояти ва тафтиш тартибидаги шикоят билан мурожаат қилиш ҳуқуқи берилган (тадбиркорлик субъектлари ўртасида юзага келадиган иқтисодий низолар, шунингдек, тадбиркорлик фаолияти билан боғлиқ бўлмаган низолар бундан мустасно).

Жиноят-процессуал қонунида суд ҳукми ва ажрими устидан шикоят қилиш ҳуқуқига эга бўлган шахслар доираси аниқ кўрсатилган. Жумладан, суднинг ҳукми, ажрими устидан маҳкум, унинг ҳимоячиси, қонуний вакили, шунингдек, жабрланувчи, унинг вакили, ҳукмнинг фуқаровий даъвога оид қисми устидан — фуқаровий даъвогар, фуқаровий жавобгар ва уларнинг вакиллари, ҳукмнинг оқлаш сабаблари ва асосларига доир қисми устидан — судда оқланган шахс, унинг ҳимоячиси ва қонуний вакили шикоят беришга ҳақлидир. Ишда тараф бўлмаган шахслар ҳам суд ҳукмининг ўз ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига дахлдор қисми устидан шикоят бериш ҳуқуқига эга.

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги қонунга асосан маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича суд қарори устидан, ўзига нисбатан суд қарори чиқарилган шахс, жабрланувчи, уларнинг қонуний вакиллари, адвокат, шунингдек, маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида баённома тузган орган шикоят бериш ҳуқуқига эга.

6. Судлар шуни назарда тутиши лозимки, фуқаролик, иқтисодий ва маъмурий суд ишларини юритишда иштирок этувчи тарафлар вакиллари ва адвокатлари суд қарори устидан шикоят қилиш ҳуқуқига, фақат бундай ваколатлар ваколат берувчи томонидан белгиланган тартибда берилган ишончномада махсус кўрсатилган ҳоллардагина эгадирлар.

7. Апелляция, кассация ёки тафтиш инстанцияси судига қонунда назарда тутилган ҳолларда мурожаат қилинганда, шикоятга давлат божи ва почта харажатлари тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар илова қилиниши лозим.

8. Судларнинг эътибори мурожаатларни кўриб чиқиш муддатларига ва мурожаат бўйича қабул қилинадиган қарорлар мурожаат матни баён этилган тилда баён этилиши шартлиги ҳақидаги қонун талабларига сўзсиз риоя этилиши кераклигига қаратилсин.

9. Тушунтирилсинки, ишни биринчи инстанция судида кўришда раислик қилган судья мурожаатларни ўз вақтида рўйхатга олиш, ишларни расмийлаштириш ва апелляция, кассация ёки тафтиш инстанцияси судига юбориш муддатларига риоя этиши шарт.

Апелляция, кассация ёки тафтиш инстанцияси судида процесс иштирокчиларини ишни кўриш вақти ва жойи ҳақида хабардор қилиш масъулияти иш бўйича маърузачи бўлган судьяга юкланади.

10. Агар мурожаатда муайян ишни кўришда суд (судья) томонидан процессуал қонун нормалари бузилганлиги ҳақида важлар келтирилган бўлса ва шикоятни кўриш жараёнида ушбу важлар ўз тасдиғини топса, апелляция, кассация ёки тафтиш инстанцияси судлари ишни кўриш натижаси бўйича хусусий ажрим чиқариши ва унинг нусхаси тегишли судьялар малака ҳайъатига юборилиши лозим.

11. Суд ҳужжатлари ижроси лозим даражада ижро этилмаётганлиги масалалари бўйича юқори турувчи судларга келиб тушган мурожаатлар «Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни талабларига асосан Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги Мажбурий ижро бюросининг тегишли ҳудудий бошқармасига юборилади, бу ҳақда назоратни амалга ошириш учун қарор қабул қилган ёки қарор ижро этилаётган жойдаги судга хабар берилади.

12. Судларнинг эътибори жисмоний шахслар ва юридик шахслар вакилларини қабул қилиш жадвалига мувофиқ белгиланган кун ва соатларда қабул қилишни тўғри ташкил этиш, сайёр қабуллар ўтказиш вақти ва жойи тўғрисида аҳолини ўз вақтида хабардор қилиш зарурлигига, шунингдек, қабул қилиш кунининг асоссиз равишда кўчирилишига йўл қўйилмаслигига қаратилсин.

13. Суд орқали ҳимоя қилиш жисмоний ва юридик шахсларнинг нафақат бузилган ёки низолашилаётган ҳуқуқлари ёхуд қонун билан қўриқланадиган манфаатларини тиклаш воситаси, балки судлар фаолиятидаги камчиликларни аниқлаш ва бартараф этиш воситаси ҳам эканлиги сабабли, судларга жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларини мунтазам равишда таҳлил қилиб бориш тавсия этилсин.

14. Мазкур қарор қабул қилиниши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Фуқароларнинг суд ишларига доир мурожаатларини кўриб чиқиш амалиёти ҳақида» 1998 йил 28 декабрдаги 31-сонли қарори ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси К. КАМИЛОВ

Пленум котиби в.б., Олий суд судьяси Р. Исмайлов

Тошкент ш.,

2020 йил 3 июль,

Тошкент ш.,

2020 йил 3 июль,

11-сон

11-сон

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining

Qarori

Jismoniy va yuridik shaxslar huquqlari va qonuniy manfaatlarini sud orqali himoya qilish toʻgʻrisida

Fuqarolarning Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlarida mustahkamlab qoʻyilgan huquq va erkinliklari daxlsiz boʻlib, hech kim ulardan sudsiz mahrum etishga yoki ularni cheklashga haqli emas. Jismoniy va yuridik shaxslar huquq, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini sud orqali himoya qilish muhim davlat himoyasi instituti boʻlib, u mustaqil sud hokimiyati tomonidan odil sudlovni amalga oshirish orqali taʼminlanadi.

Jismoniy va yuridik shaxslar huquq, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini sud orqali himoya qilish samaradorligini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 17-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Tushuntirilsinki, sud orqali himoya qilish deganda, sudlarning jismoniy va yuridik shaxslarning buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqlari, erkinliklari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini tiklashga qaratilgan, protsessual qonunlarda belgilangan tartibda amalga oshiriladigan faoliyati tushuniladi.

Sud orqali himoya qilish huquqini birinchi instansiya sudida ish qoʻzgʻatish uchun qonunda nazarda tutilgan shartlarga rioya etgan holda amalga oshirish mumkin. Ushbu shartlarga rioya etmaslik sud tomonidan murojaatlarni qabul qilish va koʻrishni rad etish uchun asos boʻladi.

2. Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual , Iqtisodiy protsessual , Jinoyat-protsessual kodekslari, Maʼmuriy sud ishlarini yuritish va Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodekslariga (bundan buyon matnda protsessual qonunlar deb yuritiladi) muvofiq, sudga murojaat qilish:

fuqarolik, maʼmuriy huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolar boʻyicha — daʼvo arizasi, ariza (shikoyat) shaklida;

buyruq tartibida ish yuritish boʻyicha, alohida tartibda yuritiladigan ishlar, alohida toifadagi ishlar va protsessual qonunlarda nazarda tutilgan boshqa hollarda — ariza shaklida;

apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudlariga murojaat etilganda — shikoyat shaklida amalga oshiriladi.

3. Jismoniy va yuridik shaxslarning protsessual qonunlarga koʻra, sudlar vakolatiga kirmaydigan masalalar boʻyicha sudga murojaatlari “Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida belgilangan tartibda koʻrib chiqiladi. Mazkur Qonun 25-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq, boshqa davlat organlari, tashkilotlar yoki ularning mansabdor shaxslariga taalluqli murojaatlar sudga kelib tushganda, ular besh kunlik muddatdan kechiktirmay tegishli organlarga yuboriladi va bu haqda murojaat etuvchiga yozma yoki elektron shaklda xabar beriladi.

Shu bilan birga sudlarning eʼtibori murojaatlar asossiz ravishda boshqa davlat organlariga koʻrib chiqish uchun yuborishga yoʻl qoʻyilmasligiga qaratilsin.

4. Sudga murojaatlar shakl va mazmun jihatdan protsessual qonunlar bilan ularga qoʻyilgan talablarga mos boʻlishi kerak. Murojaatlar sudga elektron hujjat shaklida ham yuborilishi mumkin.

Murojaatda, jumladan, jismoniy shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash joyi haqidagi maʼlumotlar yoki yuridik shaxsning nomi va joylashgan joyi haqidagi maʼlumotlar, berilgan murojaat boʻyicha huquqiy munosabatning mohiyati, murojaat va qoʻyilayotgan talab yoki iltimosnomaning mohiyati, murojaat sanasi koʻrsatilishi lozim. Murojaatda murojaat etuvchining imzosi (raqamli imzosi) boʻlishi ham majburiy talab hisoblanadi.

5. Shuni nazarda tutish lozimki, protsess ishtirokchilari huquqlarini sud orqali himoya qilish ularga qonunda berilgan sud hujjatlari ustidan shikoyat qilish huquqi bilan ham taʼminlanadi.

Fuqarolik protsessual , iqtisodiy protsessual qonunlari va maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq, sud hujjatining qonuniyligi, asosliligi va adolatliligini tekshirish haqida ishda ishtirok etuvchi shaxslar — taraflar, uchinchi shaxslar, ularning vakillari, shuningdek, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquq va majburiyatlari haqidagi masala sud tomonidan hal etilgan boshqa shaxslar murojaat qilishga haqli.

Iqtisodiy protsessual qonuni va maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi qonunga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakilga apellyatsiya, kassatsiya shikoyati va taftish tartibidagi shikoyat bilan murojaat qilish huquqi berilgan (tadbirkorlik subyektlari oʻrtasida yuzaga keladigan iqtisodiy nizolar, shuningdek, tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan nizolar bundan mustasno).

Jinoyat-protsessual qonunida sud hukmi va ajrimi ustidan shikoyat qilish huquqiga ega boʻlgan shaxslar doirasi aniq koʻrsatilgan. Jumladan, sudning hukmi, ajrimi ustidan mahkum, uning himoyachisi, qonuniy vakili, shuningdek, jabrlanuvchi, uning vakili, hukmning fuqaroviy daʼvoga oid qismi ustidan — fuqaroviy daʼvogar, fuqaroviy javobgar va ularning vakillari, hukmning oqlash sabablari va asoslariga doir qismi ustidan — sudda oqlangan shaxs, uning himoyachisi va qonuniy vakili shikoyat berishga haqlidir. Ishda taraf boʻlmagan shaxslar ham sud hukmining oʻz huquqlari va qonuniy manfaatlariga daxldor qismi ustidan shikoyat berish huquqiga ega.

Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi qonunga asosan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha sud qarori ustidan, oʻziga nisbatan sud qarori chiqarilgan shaxs, jabrlanuvchi, ularning qonuniy vakillari, advokat, shuningdek, maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuzgan organ shikoyat berish huquqiga ega.

6. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, fuqarolik, iqtisodiy va maʼmuriy sud ishlarini yuritishda ishtirok etuvchi taraflar vakillari va advokatlari sud qarori ustidan shikoyat qilish huquqiga, faqat bunday vakolatlar vakolat beruvchi tomonidan belgilangan tartibda berilgan ishonchnomada maxsus koʻrsatilgan hollardagina egadirlar.

7. Apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudiga qonunda nazarda tutilgan hollarda murojaat qilinganda, shikoyatga davlat boji va pochta xarajatlari toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinishi lozim.

8. Sudlarning eʼtibori murojaatlarni koʻrib chiqish muddatlariga va murojaat boʻyicha qabul qilinadigan qarorlar murojaat matni bayon etilgan tilda bayon etilishi shartligi haqidagi qonun talablariga soʻzsiz rioya etilishi kerakligiga qaratilsin.

9. Tushuntirilsinki, ishni birinchi instansiya sudida koʻrishda raislik qilgan sudya murojaatlarni oʻz vaqtida roʻyxatga olish, ishlarni rasmiylashtirish va apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudiga yuborish muddatlariga rioya etishi shart.

Apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudida protsess ishtirokchilarini ishni koʻrish vaqti va joyi haqida xabardor qilish masʼuliyati ish boʻyicha maʼruzachi boʻlgan sudyaga yuklanadi.

10. Agar murojaatda muayyan ishni koʻrishda sud (sudya) tomonidan protsessual qonun normalari buzilganligi haqida vajlar keltirilgan boʻlsa va shikoyatni koʻrish jarayonida ushbu vajlar oʻz tasdigʻini topsa, apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudlari ishni koʻrish natijasi boʻyicha xususiy ajrim chiqarishi va uning nusxasi tegishli sudyalar malaka hayʼatiga yuborilishi lozim.

11. Sud hujjatlari ijrosi lozim darajada ijro etilmayotganligi masalalari boʻyicha yuqori turuvchi sudlarga kelib tushgan murojaatlar “Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni talablariga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosining tegishli hududiy boshqarmasiga yuboriladi, bu haqda nazoratni amalga oshirish uchun qaror qabul qilgan yoki qaror ijro etilayotgan joydagi sudga xabar beriladi.

12. Sudlarning eʼtibori jismoniy shaxslar va yuridik shaxslar vakillarini qabul qilish jadvaliga muvofiq belgilangan kun va soatlarda qabul qilishni toʻgʻri tashkil etish, sayyor qabullar oʻtkazish vaqti va joyi toʻgʻrisida aholini oʻz vaqtida xabardor qilish zarurligiga, shuningdek, qabul qilish kunining asossiz ravishda koʻchirilishiga yoʻl qoʻyilmasligiga qaratilsin.

13. Sud orqali himoya qilish jismoniy va yuridik shaxslarning nafaqat buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqlari yoxud qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini tiklash vositasi, balki sudlar faoliyatidagi kamchiliklarni aniqlash va bartaraf etish vositasi ham ekanligi sababli, sudlarga jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlarini muntazam ravishda tahlil qilib borish tavsiya etilsin.

14. Mazkur qaror qabul qilinishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Fuqarolarning sud ishlariga doir murojaatlarini koʻrib chiqish amaliyoti haqida” 1998-yil 28-dekabrdagi 31-sonli qarori oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi K. KAMILOV

Plenum kotibi v.b., Oliy sud sudyasi R. Ismaylov

Toshkent sh.,

2020-yil 3-iyul,

Toshkent sh.,

2020-yil 3-iyul,

11-son

11-son

lex.uz

Пленума Верховного суда Республики Узбекистан

Постановление

О судебной защите прав и законных интересов физических и юридических лиц

Права и свободы граждан, закрепленные в Конституции и законах Республики Узбекистан, являются незыблемыми и никто не вправе без суда лишить или ограничить их. Судебная защита прав, свобод и законных интересов физических и юридических лиц является важнейшим институтом государственной защиты, который обеспечивается путем осуществления правосудия независимой судебной властью.

В целях обеспечения эффективности судебной защиты прав, свобод и законных интересов физических и юридических лиц, руководствуясь статьей 17 Закона Республики Узбекистан «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:

1. Разъяснить, что под судебной защитой следует понимать деятельность судов, осуществляемую в установленном процессуальными законами порядке и направленную на восстановление нарушенных или оспариваемых прав, свобод и охраняемых законом интересов физических и юридических лиц.

Реализация права на судебную защиту возможна при соблюдении предусмотренных законом условий возбуждения дела в суде первой инстанции. Несоблюдение этих условий является основанием для отказа в принятии и рассмотрении обращений судом.

2. В соответствии с Гражданским процессуальным , Экономическим процессуальным , Уголовно-процессуальным кодексами Республики Узбекистан, кодексами Республики Узбекистан об административном судопроизводстве и об административной ответственности (далее — процессуальные законы) обращение в суд осуществляется в форме:

искового заявления, заявления (жалобы) — по спорам, возникающим из гражданских, административных правоотношений;

заявления — по приказному производству, делам особого производства, отдельным категориям дел и в иных случаях, предусмотренных процессуальными законами;

осуществляется в форме жалобы — при обращении в суды апелляционной, кассационной либо ревизионной инстанции.

3. Обращения физических и юридических лиц в суд по вопросам, не отнесенным к ведению судов в соответствии с процессуальным законами, рассматриваются в порядке, установленном Законом Республики Узбекистан «Об обращениях физических и юридических лиц». В соответствии с частью второй статьи 25 указанного Закона при поступлении в суд обращений, подведомственных иным государственным органам, организациям или их должностным лицам, они подлежат направлению в соответствующие органы в срок не позднее пяти дней с сообщением об этом в письменной либо в электронной форме обращающемуся.

Вместе с тем, следует обратить внимание судов на недопустимость безосновательной передачи обращений на рассмотрение другим государственным органам.

4. Обращения в суд по форме и содержанию должны соответствовать требованиям, предъявляемым к ним процессуальными законами. Обращения могут быть направлены в суд также в виде электронного документа.

В обращении, в частности должны быть указаны фамилия, имя, отчество, сведения о местожительстве физического лица или наименование и сведения о местонахождении юридического лица, сущность правоотношения, по поводу которого подано обращение, сущность обращения и предъявляемого требования или просьбы, дата обращения. Обязательным требованием является также наличие на обращении подписи (цифровой подписи) обращающегося.

5. Следует иметь в виду, что судебная защита прав участников процесса обеспечивается и предоставленным им законом правом на обжалование судебных актов.

В соответствии с гражданским процессуальным , экономическим процессуальным законами и законом об административном судопроизводстве правом на обращение о проверке законности, обоснованности и справедливости судебного акта обладают участвующие в деле лица — стороны, третьи лица, их представители, а также иные лица, не привлеченные к участию в деле, о правах и обязанностях которых суд разрешил вопрос.

Согласно экономическому процессуальному закону и закону об административном судопроизводстве Уполномоченному при Президенте Республики Узбекистан по защите прав и законных интересов субъектов предпринимательства, предоставлено право обращения в суд с апелляционной, кассационной жалобой и жалобой в ревизионном порядке (за исключением экономических споров, возникающих между субъектами предпринимательства, а также споров, не связанных с предпринимательской деятельностью).

В уголовно-процессуальном законе конкретно указан круг лиц, обладающих правом обжалования приговора и определения суда. В частности, обжаловать приговор, определение вправе осужденный, его защитник, законный представитель, а также потерпевший, его представитель, в части приговора о гражданском иске — гражданский истец, гражданский ответчик и их представители, в части приговора о причинах и основаниях оправдания — оправданное в суде лицо, его защитник и законный представитель. Правом обжалования приговора, определения в части, затрагивающей их права и законные интересы, наделены также лица, не являющиеся сторонами в деле.

Согласно закону об административной ответственности правом обжалования постановления суда по делу об административном правонарушении обладают лицо, в отношении которого вынесено постановление суда, потерпевший, их законные представители, адвокат, а также орган, составивший протокол об административном правонарушении.

6. Судам следует иметь в виду, что представители и адвокаты сторон, участвующие в гражданском, экономическом и административном судопроизводстве имеют право обжалования судебного акта лишь в случае, если эти полномочия специально оговорены в доверенности, выданной в установленном порядке представляемым.

7. При обращении в суд апелляционной, кассационной либо ревизионной инстанции в предусмотренных законом случаях к жалобе должны быть приложены документы, подтверждающие уплату государственной пошлины и почтовых расходов.

8. Обратить внимание судов на необходимость неукоснительного соблюдения сроков рассмотрения обращений и требований закона об обязательности изложения решений, принимаемых по результатам рассмотрения обращений, на языке, на котором изложен текст обращения.

9. Разъяснить, что судья, председательствовавший при рассмотрении дела в суде первой инстанции, лично ответственен за своевременную регистрацию обращений, соблюдение сроков оформления и направления дела в суд апелляционной, кассационной или ревизионной инстанции.

Ответственность за извещение участников процесса о времени и месте рассмотрения дела в суде апелляционной, кассационной или ревизионной инстанции возлагается на судью, являющегося докладчиком по делу.

10. Если в обращении приведены доводы о нарушении судом (судьей) норм процессуального закона при рассмотрении конкретного дела и в ходе рассмотрения жалобы эти доводы нашли свое подтверждение, то по результатам рассмотрения дела судам апелляционной, кассационной или ревизионной инстанции следует выносить частное определение, копия которого направляется в соответствующую квалификационную коллегию судей.

11. Обращения, поступившие в вышестоящие суды по вопросам ненадлежащего исполнения судебных актов, направляются в соответствующее территориальное управление Бюро принудительного исполнения при Генеральной прокуратуре Республики Узбекистан согласно требованиям Закона Республики Узбекистан «Об обращениях физических и юридических лиц», о чем для осуществления контроля сообщается в суд, принявший решение, либо по месту исполнения решения.

12. Обратить внимание судов на необходимость правильной организации приема физических лиц и представителей юридических лиц в установленные дни и часы согласно графикам приема, своевременного извещения населения о времени и месте проведения выездных приемов, а также недопустимости безосновательного переноса дня приема.

13. Принимая во внимание, что судебная защита является не только средством восстановления нарушенных или оспариваемых прав либо охраняемых законом интересов физических и юридических лиц, но и средством выявления и устранения недостатков в деятельности судов, рекомендовать судам регулярно анализировать поступающие обращения физических и юридических лиц.

14. В связи с принятием настоящего постановления признать утратившим силу постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 28 декабря 1998 года № 31 «О практике рассмотрения обращений граждан по судебным делам».

Председатель Верховного суда Республики Узбекистан К. КАМИЛОВ

И.о. секретаря Пленума, судья Верховного суда Р. Исмайлов

г. Ташкент,

3 июля 2020 г.,

г. Ташкент,

3 июля 2020 г.,

№ 11

№ 11

lex.uz