📅 2020-yil 30-iyun · Vazirlik va idoralar hujjatlari · Tashqi ishlar vazirligi Adliya vazirligi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2020-yil 30-iyun · Vazirlik va idoralar hujjatlari · Tashqi ishlar vazirligi Adliya vazirligi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2020 йил 30 июнь · Вазирлик ва идоралар ҳужжатлари · Ташқи ишлар вазирлиги Адлия вазирлиги
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 30 июня 2020 г. · Документы министерств и ведомств · Министерства иностранных дел Министерства юстиции
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 30 June 2020 · Ministry and agency documents · Tashqi ishlar vazirligi Adliya vazirligi
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг
қарори
УСЛУБИЙ КЎРСАТМАЛАР
намунавий қоидалари
намунавий қоидалари
Халқаро шартнома лойиҳасини тайёрлаш ва Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани ишлаб чиқиш ҳақидаги услубий кўрсатмаларни тасдиқлаш тўғрисида
Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг 2018 йил 13 декабрдаги СҚ-350-III-сон «Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни ҳақида»ги қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги ва Адлия вазирлиги қарор қилади:
1. Халқаро шартнома лойиҳасини тайёрлаш ва Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани ишлаб чиқиш ҳақидаги услубий кўрсатмалар иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги ва Адлия вазирлигининг 2020 йил 30 июндаги 54, 1-сон қарорига ИЛОВА
Халқаро шартнома лойиҳасини тайёрлаш ва Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани ишлаб чиқиш ҳақидаги
Мазкур Услубий кўрсатмалар Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари тўғрисида»ги Қонунига (бундан буён матнда Қонун деб юритилади) мувофиқ халқаро шартнома лойиҳасини тайёрлаш ва Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани ишлаб чиқиш тартибини белгилайди.
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур Услубий кўрсатмалар халқаро шартнома лойиҳасини тайёрлаш, юридик-техник расмийлаштириш ва экспертлар даражасида ишлаб чиқиш ёки Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этишининг мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани экспертлар даражасида ишлаб чиқиш, шунингдек, уларнинг матнларини ҳуқуқий экспертизадан ўтказиш жараёнида Ўзбекистон Республикасининг давлат органлари томонидан фойдаланиш учун мўлжалланган.
2. Мазкур Услубий кўрсатмалар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари бўлмаган халқаро ҳужжатларни ишлаб чиқишда ҳам қўлланилади.
3. Мазкур Услубий кўрсатмаларда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
аҳдлашувчи томон ― халқаро шартноманинг мустақил томони сифатида иштирок этаётган ҳамда у кучга кирганлигидан ёки кирмаганлигидан қатъи назар, ушбу халқаро шартнома ўзи учун мажбурий эканлигига розилик билдирган давлат (давлатлар), халқаро ташкилот (халқаро ташкилотлар) ва (ёки) халқаро шартномалар тузиш ҳуқуқига эга бўлган бошқа субъект (бошқа субъектлар);
ваколатлар ― битта шахснинг ёки бир нечта шахснинг Ўзбекистон Республикаси вакили бўлиш ҳуқуқи бўлиб, бу ҳуқуқ Ўзбекистон Республикаси ваколатли органининг (мансабдор шахсининг) қарори асосида амалга оширилади ва музокараларда иштирок этаётган томонга ёки депозитарийга:
музокаралар олиб бориш ва халқаро шартноманинг матнини қабул қилиш ёки унинг аутентиклигини белгилаш;
халқаро шартномани имзолаш;
Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартнома ўзи учун мажбурий эканлигига розилигини билдириш;
халқаро шартномага тааллуқли бошқа ҳаракатни амалга ошириш мақсадида бериладиган ваколатлар тўғрисидаги гувоҳнома билан тегишли тарзда расмийлаштирилади;
давлат органи ― Ўзбекистон Республикасининг қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ халқаро шартномалар тузиш ҳуқуқи берилган Ўзбекистон Республикаси вазирлиги, шунингдек бошқа органи;
депозитарий ― халқаро шартнома қоидаларига мувофиқ ушбу халқаро шартноманинг асл нусхаси ўзига сақлаш учун топшириладиган ва мазкур халқаро шартномага нисбатан ушбу халқаро шартномада ва халқаро ҳуқуқда назарда тутилган вазифаларни бажарадиган давлат, халқаро ташкилот ёки унинг бош ижрочи мансабдор шахси;
музокараларда иштирок этаётган томон ― халқаро шартноманинг матнини тузиш ва қабул қилишда иштирок этаётган давлат, халқаро ташкилот ва (ёки) халқаро шартномаларни тузиш ҳуқуқига эга бўлган бошқа субъект;
ратификация ёрлиғи ― халқаро шартнома Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталари томонидан кўриб чиқилганлиги тўғрисида гувоҳлик берувчи ва халқаро шартноманинг Ўзбекистон Республикаси учун мажбурий эканлигига бўлган розиликни ифодаловчи махсус ҳужжат;
халқаро ташкилот ― ўзининг таъсис ҳужжатига мувофиқ халқаро хусусиятга эга муайян вазифаларни бажариш учун ташкил этилган ва халқаро ҳуқуқнинг субъекти бўлиш ҳуқуқига эга бўлган давлатлараро (ҳукуматлараро) ташкилот;
халқаро шартнома иштирокчиси ― халқаро шартноманинг мустақил томони сифатида иштирок этаётган, халқаро шартноманинг ўзи учун мажбурий эканлигига розилик билдирган ва ўзи учун халқаро шартнома кучга кирган давлат, халқаро ташкилот ва (ёки) халқаро шартномалар тузиш ҳуқуқига эга бўлган бошқа субъект;
Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаси ― битта ҳужжатдан, иккита ёки бир-бири билан боғлиқ бўлган бир нечта ҳужжатдан иборат бўлишидан, шунингдек ўзининг муайян номидан ва тузилиш усулидан (шартнома, битим, конвенция, акт, пакт, баённома, хатлар ёки ноталар алмашинуви ҳамда халқаро шартноманинг бошқача номлари ва тузилиш усулларидан) қатъи назар, Ўзбекистон Республикаси томонидан чет давлат, халқаро ташкилот ёхуд халқаро шартномалар тузиш ҳуқуқига эга бўлган бошқа субъект билан ёзма шаклда тузилган, халқаро ҳуқуқ билан тартибга солинадиган халқаро келишув;
Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасини имзолаш ― халқаро шартномани тузиш босқичи ёхуд Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартнома ўзи учун мажбурий эканлигига бўлган розилигини, агар халқаро шартномада имзолаш шундай кучга эга эканлиги назарда тутилган бўлса ёки Ўзбекистон Республикасининг ва музокараларда иштирок этаётган бошқа томонларнинг имзолаш шундай кучга эга бўлиши кераклиги ҳақидаги келишуви бошқача тарзда белгиланган бўлса ёки имзолашга шундай куч бериш мақсади музокараларда иштирок этаётган томон вакилининг ваколатларидан келиб чиқса ёхуд музокаралар вақтида билдирилган бўлса, билдириш шакли;
Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасини тузиш ― халқаро шартноманинг мазмунини шакллантириш, унинг матнини қабул қилиш ва Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартнома ўзи учун мажбурий эканлигига розилигини билдиришга доир тартиб-таомиллар кетма-кетлиги;
қўшимча шарт ― Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномани имзолаш, ратификация қилиш, тасдиқлаш, қабул қилиш ёки унга қўшилиш чоғида қилинган ҳар қандай таърифдаги ва ҳар қандай номдаги бир томонлама расмий ёзма баёноти бўлиб, у орқали халқаро шартнома муайян қоидаларининг Ўзбекистон Республикасига нисбатан қўлланилиши борасида бу қоидаларни истисно қилиш ёки уларнинг юридик кучини ўзгартириш истаги ифодаланади.
4. Халқаро шартнома қуйидаги асосий белгиларга эга:
халқаро шартнома ёзма шаклда тузилган бўлиши лозим;
Ўзбекистон томонидан давлат, ҳукумат ёхуд давлат органи, чет эл томонидан ― давлат, ҳукумат ёки давлат органи, халқаро ташкилот ёхуд халқаро шартномалар тузиш ҳуқуқига эга бўлган бошқа субъект халқаро шартнома томонлари бўлиши мумкин;
халқаро шартномада юридик мажбурият юкловчи қоидалар келтирилиши лозим, яъни унинг томонлари учун халқаро ҳуқуқ билан тартибга солинадиган ҳуқуқ ва мажбуриятлар яратиши лозим. Ҳужжат, агар давлатлардан бирининг ички ҳуқуқи билан тартибга солинса, у халқаро шартнома ҳисобланмайди.
5. Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларини тузиш бўйича давлат органи ваколатлари унинг низомида ва бошқа қонунчилик ҳужжатларида белгиланади.
2-боб. Халқаро шартнома лойиҳасини тайёрлашни ташкил этиш
6. Халқаро шартнома лойиҳасини тайёрлашда давлат органи:
халқаро шартнома тузиш орқали тартибга солишни талаб қиладиган муаммо ёки масалаларнинг ҳақиқатда мавжудлигини аниқлаши;
Ўзбекистон Республикаси учун халқаро шартномани тузиш мақсадга мувофиқлиги ва амалий аҳамиятини аниқлаши;
тегишли соҳада ҳуқуқий тартибга солишнинг амалдаги ҳолатини таҳлил қилиши (Ўзбекистон Республикасининг амалдаги халқаро шартномаларини ва миллий қонунчилигини ўрганиши);
халқаро шартнома тузиш натижасида келиб чиқиши мумкин бўлган молиявий-иқтисодий оқибатларнинг ёки бошқа оқибатларнинг баҳоланиши ;
халқаро шартнома лойиҳаси қоидаларининг Ўзбекистон Республикасининг миллий қонунчилигига ва халқаро шартномаларига мувофиқлигини аниқлаши;
янги халқаро шартнома тузилиши муносабати билан илгари тузилган халқаро шартномаларнинг қоидаларига ўзгартиришлар, кўшимчалар киритилиши ёки унинг иштирокчилари ўртасидаги бошқа халқаро шартномаларнинг амал қилишини тугатилиши лозимлигини аниқлаши;
халқаро шартнома тузилиши муносабати билан қабул қилиниши, ўзгартирилиши, қўшимча киритилиши ва (ёки) ўз кучини йўқотган деб топилиши лозим бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни аниқлаши зарур.
7. Халқаро шартнома лойиҳаси қуйидаги талабларга мос келиши керак:
халқаро ҳуқуқнинг умум эътироф этилган принциплари ва нормаларига зид келмаслиги;
Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари қоидаларини такрорламаслиги (айни бир масала бўйича иккита ёки ундан ортиқ шартнома тузишга йўл қўйилмайди);
мазмуни унинг объекти ва мақсадларига мос келиши;
ўз кучини йўқотган халқаро шартномаларга ҳаволалар келтирилмаслиги;
халқаро шартномалар тузиш ва расмийлаштириш амалиётига мос келиши.
8. Халқаро шартнома лойиҳасини тайёрлашда давлат органи халқаро шартнома тузиш даражасидан (давлатлараро, ҳукуматлараро, идоралараро) қатъи назар, халқаро ҳуқуқ нуқтаи назаридан унинг иштирокчилари давлатлар ҳисобланишига эътибор қаратиши лозим. Идоралараро халқаро шартнома билан юкланадиган мажбуриятлар нафақат номидан шартнома тузилган давлат органларининг, балки тегишли давлатларнинг ҳам мажбуриятлари ҳисобланади.
9. Халқаро шартнома бўйича ўз зиммасига олинган мажбуриятларнинг бузилиши халқаро ҳуқуқ доирасида уларни бузган томон учун ҳуқуқий оқибатларни келтириб чиқаради.
Қуйидагилар аниқланган ҳолларда давлат органи халқаро шартнома тузишдан тийилиши ёки уни халқаро шартнома бўлмаган халқаро ҳужжат сифатида ишлаб чиқиши лозим:
халқаро шартноманинг мавжуд эмаслиги чет эл томони билан юзага келган масалаларни ҳал этишга ёки ҳамкорликнинг аниқ йўналишлари ва шаклларини амалга оширишга тўсқинлик қилмаса;
лойиҳа халқаро ҳуқуқ билан тартибга солинадиган ҳуқуқ ва мажбуриятлар вужудга келишини назарда тутмаса.
10. Халқаро шартнома лойиҳаси экспертлар даражасида ишлаб чиқиш бошлангунга қадар давлат органининг юридик хизмати томонидан Қонунга, мазкур Услубий кўрсатмаларга ҳамда бошқа қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган талабларга мувофиқлиги нуқтаи назаридан ҳуқуқий экспертизадан ўтказилади.
3-боб. Халқаро шартнома лойиҳасини юридик-техник жиҳатдан расмийлаштириш
11. Халқаро шартнома лойиҳасига қўйиладиган умумий талаблар қуйидагилар ҳисобланади:
халқаро шартнома лойиҳасининг ўзида зиддиятли қоидаларнинг йўқлиги;
халқаро шартнома лойиҳасини баён қилиш тилининг аниқлиги, оддийлиги ва тушунарлилиги;
халқаро шартнома лойиҳаси матнидаги мантиқий изчиллик ва қоидаларнинг ўзаро боғлиқлиги;
халқаро шартнома лойиҳасидаги қоидаларнинг қисқалиги, норматив кўрсатмалар такрорланишини истисно қилиш;
халқаро шартнома лойиҳасида берилган таърифларнинг аниқлиги ва равонлиги, матнда фойдаланиладиган тушунчалар ва атамаларнинг бир хиллиги.
12. Зарур ҳолларда халқаро шартнома лойиҳасига айни бир хил масала бўйича халқаро шартноманинг (унинг бир қисмининг) аввалги ва (ёки) кейинги халқаро шартномалар билан ўзаро нисбатини, шунингдек, халқаро шартномаларни янги халқаро шартнома иштирокчилари ўртасида қўллашни давом эттириш ёки амал қилишини тугатишни белгилайдиган қоидалар киритилади.
13. Халқаро шартнома лойиҳасининг матнини компьютер воситасида босиб чиқаришда «Тimеs Nеw Rоmаn» 14 ёки 15 ўлчамли шрифтини қўллаган ҳолда Microsoft Word матн редакторидан фойдаланиш тавсия қилинади.
Қоида тариқасида, А4 форматдаги стандарт қоғоз варағида, ҳар бир бетнинг ҳошиялари барча томондан 3 см, қатор оралиғи 1 интервалда, биринчи қатор хатбошиси 1,27 см, белгилараро интервал оддий, кўлами (масштаб) 100 фоиз, силжишларсиз бўлиши лозим.
Саҳифанинг тартиб рақами варақнинг пастки марказидан 2 рақамидан бошлаб ёзилади, чеккасидан колонтитулгача масофа 1 см бўлади ҳамда биринчи бетида 1 рақами қўйилмайди.
14. Халқаро шартноманинг номи ва унинг таркибий бирликлари сарлавҳалари ярим қора шрифтда, матн марказга тўғирланган ҳолда, қўштирноқларсиз, қаторлараро бирлик интервалда ва хатбошисиз ёзилади.
15. Имзоланиши режалаштирилаётган халқаро шартномалар матнлари (бундан идоралараро шартномалар мустасно) Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги буюртмасига кўра ихтисослаштирилган ташкилот томонидан тайёрланадиган, «сув белгиси»га эга махсус шартнома қоғозида чоп этилади.
Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан имзоланиши режалаштириладиган, халқаро шартнома бўлмаган икки томонлама халқаро ҳужжатлар матнлари ҳам форматлашга доир талабларни инобатга олган ҳолда махсус шартнома қоғозида чоп этилади.
Идоралараро халқаро шартномалар ва халқаро шартнома бўлмаган бошқа халқаро ҳужжатлар матнларини тайёрлашда A4 форматидаги стандарт қоғоздан ёки музокараларда иштирок этаётган томонлар билан келишилган ҳолда қоғознинг исталган бошқа туридан фойдаланиш мумкин.
4-боб. Халқаро шартноманинг тили ва атамаларига оид талаблар
16. Халқаро шартнома лойиҳаси Ўзбекистон Республикасининг давлат тилида ва бошқа аҳдлашувчи томоннинг тилида баён этилади. Бошқа аҳдлашувчи томон билан келишувга кўра ўзга тил халқаро шартноманинг тили деб танланиши мумкин .
Ўзбекистон Республикаси иштирокчиси бўлишни мақсад қилган кўп томонлама халқаро шартноманинг матни Ўзбекистон Республикасининг давлат тилига норасмий таржима қилиниши лозим.
17. Халқаро шартнома лойиҳасини ёки кўп томонлама халқаро шартнома матнини давлат тилига таржима қилиш уларни экспертлар даражасида қайта ишлаш босқичида ваколатига халқаро шартнома билан тартибга солинадиган масалалар кирадиган давлат органи томонидан мустақил равишда ёки таржима қилиш хизматлари билан шуғулланувчи юридик ёки жисмоний шахслар жалб қилинган ҳолда таъминланади (қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ёхуд музокараларда иштирок этаётган томон билан келишувга кўра учинчи шахслар фойдаланиши учун чеклов белгиланган ҳоллар бундан мустасно).
18. Халқаро шартнома лойиҳасида фойдаланиладиган атамалар ва тушунчалар маъноси ва мазмунига кўра айнан мос бўлиши ҳамда бир хилда қўлланилиши лозим, шунингдек уларга берилган таърифлар қоида тариқасида, матннинг асосий қисми бошига жойлаштирилган ҳолда унинг алоҳида таркибий қисмида келтирилади. Халқаро шартноманинг бир қисми учун аҳамиятга эга атамаларнинг таърифлари унинг ушбу қисмида келтирилади.
19. Халқаро шартномадаги атамалар умум қабул қилинган сўзлар ва сўз бирикмаларидан фойдаланган ҳолда шакллантирилади. Айни бир тушунчаларни белгилаш учун халқаро шартнома лойиҳасида айнан бир хил атамалардан фойдаланилади, турли тушунчалар эса мазмунидан келиб чиққан ҳолда ҳар хил атамалар билан белгиланади. Қўлланиладиган атамалар бир нечта маънога ёки одатдагидан бошқача маънога эга бўлса, халқаро шартнома лойиҳасида фойдаланилаётган атаманинг қандай маънони англатиши кўрсатиб ўтилади.
20. Тушунчалардан фойдаланишда Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатларидан, халқаро ҳужжатларда ва изоҳли (энциклопедик) луғатларда келтирилган умум қабул қилинган таърифлардан келиб чиқиш лозим. Халқаро шартнома лойиҳасида унчалик таниш бўлмаган ва махсус атамаларнинг, шунингдек, турлича талқин қилинадиган сўзларнинг таърифларини бериш мақсадга мувофиқ.
21. Халқаро шартнома лойиҳасида ноаниқ таърифлардан, умумлаштирилган фикрлардан, қисқартмалардан фойдаланишга йўл қўйилмайди, бундан умум қабул қилинган қисқартмалар мустасно.
22. Халқаро ташкилотлар ва уларнинг органлари, давлат органлари, ташкилотлар, шунингдек, халқаро шартнома лойиҳасида фойдаланиладиган ҳужжатлар номлари уларнинг расмий номларга мос ҳолда аниқ ва тўлиқ кўрсатилади.
Халқаро шартнома лойиҳасида номни бир неча марта кўрсатиш талаб қилинса, шунингдек сўз бирикмаси билан ифодаланадиган у ёки бу тушунча бир неча бор қўлланилса, ном ёки тушунча у илк бор фойдаланилган таркибий қисмда тўлиқ келтирилади. Бунда қисқартма (шартли) ифода бош келишикда қавс ичида кўрсатилади ва кейинги қоидаларда айнан ундан фойдаланилади.
Мисол:
«Шанхай ҳамкорлик ташкилотининг Минтақавий аксилтеррор тузилмаси (кейинги ўринларда ― ШҲТ МАТ)».
23. Қоида тариқасида, халқаро шартнома қоидалари бирлик сондан фойдаланган ҳолда шакллантирилади.
1-мисол:
«...Томонлардан ҳар бирининг ваколатли органи ўз давлати ҳудудида унинг қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ... амалга оширади»;
2-мисол:
«Ваколатли органлар рўйхати ҳар бир Томон тарафидан аниқланади ва Битим кучга кириши учун зарур бўлган давлат ички процедураларини бажарганлик тўғрисидаги хабарнома топширилаётганда депозитарийга тақдим қилинади».
24. Ҳукуматлараро ва идоралараро шартномалар лойиҳаларида «қонунчилик» ва «ҳудуд» атамаларидан фойдаланганда уларни тегишинча «Томонлар давлатларининг қонунчилиги» , «Томон давлатининг қонунчилиги» ва «Томонлар давлатларининг ҳудуди», «Томон давлатининг ҳудуди» сўз бирикмалари орқали қўллаш лозим. Давлатлараро шартномаларда «Томонлар қонунчилиги» , «Томон қонунчилиги» ва «Томонлар ҳудуди» , «Томон ҳудуди» шакллари қўлланилади. Бунда «қонунчилик» атамаси фақат бирликда қўлланилади.
25. Халқаро шартнома лойиҳасининг асосий матнида томонларнинг хоҳиш-истаклари ёки мақсадлари баён этилмаслиги лозим (халқаро шартнома бўлмаган халқаро ҳужжатлар матнлари бундан мустасно). Халқаро шартнома қоидалари мажбуриятлар сифатида шакллантирилиши лозим ҳамда томонларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини баён этишда ҳозирги замоннинг аниқлик майлидаги феъллардан фойдаланилади.
Мисол:
«Томонлар қуйидаги асосий йўналишлар бўйича ҳамкорлик қиладилар…», «Томонлар ... қоидалар амалга оширилишини таъминлайдилар» ва ҳоказо.
26. Қоида тариқасида, халқаро шартномаларда ва халқаро шартнома бўлмаган халқаро ҳужжатларда турли атамалардан фойдаланилади.
Халқаро шартномаларда ҳамда халқаро шартнома бўлмаган халқаро ҳужжатларда энг кўп фойдаланиладиган айрим сўзлар ва атамалар мазкур Услубий кўрсатмаларнинг 1-иловасида келтирилади.
5-боб. Халқаро шартномаларда ҳаволаларни қўллаш
27. Халқаро шартноманинг моддалари, бандлари, кичик бандлари ёки хатбошиларидаги унинг бошқа моддалари, бандлари, кичик бандлари ёки хатбошиларига ҳаволалар уларнинг ўзаро алоқасини кўрсатиш ёхуд такрорланишларнинг олдини олиш зарур бўлганда қўлланилади.
Мисол:
«Низоли вазиятларда реализация қилиш тақиқланган маҳсулот мазкур Битимнинг 3-моддасига мувофиқ аккредитациядан ўтган лабораторияларда мустақил экспертизадан ўтказилади».
28. Бошқа халқаро шартноманинг ёки бошқа ҳужжатнинг муайян қоидаларига ҳаволада унинг расмий номи, қабул қилинган санаси келтирилиши, шунингдек, ҳавола қилинаётган қоида аниқ кўрсатилиши керак.
Мисол:
«1974 йил 12 декабрдаги Давлатларнинг иқтисодий ҳуқуқлари ва мажбуриятлари хартиясининг 27-моддаси 1-бандига мувофиқ ҳар бир давлат жаҳон савдоси келтирадиган фойдадан тўлиқ фойдаланиш ҳуқуқига эга».
29. Халқаро шартномада «мазкур» сўзидан фойдаланган ҳолда фақат халқаро шартноманинг ўзига ёки унинг қоидасига ҳавола қилинади.
Мисол:
«Томонлар мазкур Битимнинг 3-моддаси 1-бандида кўрсатилган товарлар бўйича божхона расмийлаштирувининг соддалаштирилган тартибини белгилайдилар».
30. Халқаро шартнома лойиҳаларида ўз навбатида бошқа нормага ҳаволани акс эттирган нормага ҳавола қилишдан тийилиш лозим.
6-боб. Халқаро шартноманинг номи ва тузилиши
1-§. Халқаро шартноманинг номи ва таркибий қисмлари
31. Шартномавий-ҳуқуқий амалиётда халқаро шартномалар кўпинча шартнома, битим, конвенция ва баённома каби кенг тарқалган номларда тузилиши мумкин.
Халқаро шартнома бўлмаган халқаро ҳужжатлар, қоида тариқасида, декларациялар, баёнотлар, коммюнике, англашув меморандумлари, аҳдлашув баённомалари, ҳамкорлик режалари ва дастурлари шаклида қабул қилиниши мумкин.
Бундай халқаро ҳужжатларда юридик мажбурият юкловчи қоидалар келтирилмаслиги ва улар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари, Конституцияси ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига зид бўлмаслиги лозим. Улар, қоида тариқасида, халқаро ҳамкорликнинг турли тармоқларида биргаликда фаолият олиб бориш бўйича томонларнинг мақсадларини ва (ёки) сиёсий иродасини ифодаловчи ҳужжатлар сифатида қаралади.
Халқаро шартнома бўлмаган халқаро ҳужжат лойиҳасига, қоида тариқасида, ҳужжатнинг юридик кучи ҳақидаги қоида киритилади.
1-мисол:
«Мазкур Меморандум халқаро шартнома ҳисобланмайди ва Томонлар зиммасига халқаро ҳуқуққа мувофиқ юридик мажбуриятлар юкламайди»;
2-мисол:
«Мазкур Меморандум халқаро шартнома ҳисобланмайди ва Томонлар учун халқаро ҳуқуқ билан тартибга солинадиган бирор-бир ҳуқуқ ва мажбуриятлар келтириб чиқармайди».
32. Халқаро шартноманинг номи унинг мазмунини ва ҳуқуқий тартибга солиш предметини ўзида акс эттириши лозим.
33. Икки томонлама халқаро шартноманинг номида унинг томонлари кўрсатилади:
давлатлараро шартноманинг номида шартнома «Ўзбекистон Республикаси билан ... (бошқа томон давлатининг ёки халқаро ташкилотнинг расмий номи) ўртасида» тузилиши кўрсатилади;
ҳукуматлараро шартноманинг номида «Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати билан ... (бошқа томон давлатининг расмий номи) Ҳукумати ёки (халқаро ташкилотнинг расмий номи) ўртасида» тузилиши кўрсатилади;
идоралараро шартноманинг номида «(Ўзбекистон Республикаси давлат органининг тўлиқ номи) билан ... (бошқа томон давлати идорасининг тўлиқ номи ёки халқаро ташкилотнинг расмий номи) ўртасида» тузилиши кўрсатилади.
Агар халқаро шартноманинг номига томонлар тилга олинган бошқа халқаро шартноманинг номи киритилса, халқаро шартноманинг номидан кейин томонлар номини тушириб қолдириш мумкин.
Мисол:
«Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати билан Қозоғистон Республикаси Ҳукумати ўртасида 2006 йил 20 мартдаги Халқаро автомобиль қатнови тўғрисидаги Битимга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида Баённома» (яъни қуйидагича бўлмайди: «Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати билан Қозоғистон Республикаси Ҳукумати ўртасида 2006 йил 20 мартдаги Халқаро автомобиль қатнови тўғрисидаги Битимга ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш ҳақида Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати билан Қозоғистон Республикаси Ҳукумати ўртасида Баённома» ) .
34. Диагонал халқаро шартномаларни тузиш (масалан, бир тарафдан давлат номидан ва бошқа тарафдан ҳукумат номидан) шартнома амалиётига хос эмас. Агар халқаро шартнома билан тартибга солинадиган масалалар Ўзбекистон Республикасида ҳукумат ваколатларига кирса, ҳамкор давлатда эса унинг ҳукумати ваколатларига кирмаса ёки аксинча бўлса, халқаро шартнома давлатлараро даражада тузилиши лозим.
35. Халқаро шартнома, қоида тариқасида, муқаддима, асосий қисм, якунловчи қоидалар ва зарур ҳолларда, иловалардан иборат бўлади.
2-§. Халқаро шартноманинг муқаддимаси
36. Халқаро шартномани тузишдан кўзланган сабаблар, мақсад ва вазифаларни тушунтириш лойиҳанинг мустақил қисми ҳисобланувчи кириш қисм ― муқаддимада акс эттирилади.
Муқаддима халқаро шартнома лойиҳасининг номидан кейин жойлаштирилади. Муқаддима хатбошиларга бўлинади.
Муқаддима ҳуқуқий норматив кўрсатмаларни ўз ичига олмаслиги, моддаларга ёки бандларга бўлинмаслиги ва рақамланмаслиги керак.
Халқаро шартнома лойиҳасининг таркибий бирликларида муқаддима бўлиши мумкин эмас.
37. Икки томонлама халқаро шартномада муқаддима ҳажми, қоида тариқасида, уч-тўрт хатбошидан ошмайди. Кўп томонлама халқаро шартномада муқаддима бу ҳажмдан кўп бўлиши мумкин.
Муқаддимага халқаро шартномада фойдаланиладиган атамалар таърифларини киритиш керак эмас.
38. Муқаддиманинг бошланиши қуйидаги тарзда шакллантирилади:
икки томонлама халқаро шартнома бўлса:
давлатлараро шартнома учун ― «Ўзбекистон Республикаси ва ... (бошқа томон давлатининг ёки халқаро ташкилотнинг расмий номи), кейинги ўринларда «Томонлар» деб аталувчилар» ;
ҳукуматлараро шартнома учун – «Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати ва ... (бошқа томон давлатининг номи) Ҳукумати ёки (халқаро ташкилотниг расмий номи), кейинги ўринларда «Томонлар» деб аталувчилар»;
идоралараро шартнома учун – «... (Ўзбекистон Республикаси давлат органининг тўлиқ номи) ва ... (бошқа томон давлати идорасининг тўлиқ номи ёки халқаро ташкилотнинг расмий номи), кейинги ўринларда «Томонлар » деб аталувчилар » .
Кўп томонлама халқаро шартномада муқаддима « Аҳдлашувчи Томонлар» ёки «Томонлар» сўзлари билан бошланади.
39. Кўп томонлама халқаро шартноманинг муқаддимасида, шунингдек икки томонлама халқаро шартноманинг муқаддимасида, қоида тариқасида, шартнома имзолашга ваколатли шахслар фамилиялари ва лавозимлари кўрсатилмайди. Шунингдек, « мазкур Шартноманинг иштирокчи-давлатлари номидан ҳукуматлар … » ёхуд « Мазкур Шартнома иштирокчи-давлатларининг Ҳукуматлари... » каби шакллардан фойдаланишдан тийилиш тавсия этилади .
40. Халқаро шартноманинг муқаддимасига, шунингдек асосий матнига ҳужжатларга ҳаволалар киритилганда бундай ҳужжатларнинг номлари тўлиқ, қисқартмаларсиз, улар имзоланган (қабул қилинган) сана кўрсатилган ҳолда келтирилади. Улар тегишли ҳужжатлар номлари билан солиштирилиши лозим.
41. Томонлар учун кучга кирмаган халқаро шартномаларга, шунингдек улар томонидан мажбурий деб тан олинмайдиган ҳужжатларга ҳавола қилинганда «(ҳужжатнинг расмий номи)га амал қилиб» , «(ҳужжатнинг расмий номи)га асосланиб» каби иборалардан фойдаланмаслик зарур. Бундай ҳолларда «(ҳужжатнинг расмий номи) қоидаларини эътиборга олиб» , «(ҳужжатнинг расмий номи)ни инобатга олган ҳолда» каби иборалардан фойдаланиш мумкин.
42. Муқаддиманинг охирги хатбошиси қуйидагича шакллантирилади:
шартнома лойиҳасида ― «... қуйидагилар тўғрисида аҳдлашиб олдилар:» ;
битим, баённома ва ҳоказолар лойиҳасида ― «... қуйидагилар тўғрисида келишиб олдилар:» ;
англашув меморандуми ва аҳдлашув баённомаси лойиҳасида ― «… қуйидагилар тўғрисида ўзаро англашувга эришдилар:» .
3-§. Халқаро шартноманинг асосий матни
43. Халқаро шартномада матнни моддаларга бўлиш тавсия этилади. Халқаро шартноманинг матни кичик ҳажмда (бир нечта хатбошидан иборат) бўлганда ёхуд халқаро шартнома хатлар ёки ноталар алмашинуви орқали тузилганда халқаро шартнома матнини бандларга бўлишга йўл қўйилади.
Модда халқаро шартноманинг асосий таркибий элементи ҳисобланади ва унда якунланган ҳуқуқий қоида келтирилади. Зарур ҳолларда, модда бандлар, кичик бандлар, хатбошиларга бўлинади. Ўз навбатида бандлар ҳам кичик бандлар ёки хатбошиларга, кичик бандлар эса хатбошиларга бўлиниши мумкин.
44. Моддалар ўз мазмунини акс эттирадиган номга эга бўлиши мумкин. Бандлар номларга эга бўлмайди.
45. Агар халқаро шартнома матни моддаларга бўлиниб, улар ҳам ўз навбатида бандларга бўлинса, бундай бандлар изчил кетма-кетликда эмас, балки модда доирасида рақамланади. Кичик бандлар бандлар таркибида ажратилади.
Турли тиллардаги халқаро шартнома матнларида бандларни (кичик бандларни) ифодалашда ҳарфли белгилардан фойдаланилганда, айнан бир хил алифбодан (масалан, лотин алифбосидан) фойдаланиш лозим.
46. Халқаро шартнома лойиҳасининг ўз тузилишига кўра катта ҳажмли ва мураккаб бўлган матни одатда бўлимлар ва бобларга бўлинади, улар номга эга бўлиши мумкин.
47. Халқаро шартнома лойиҳасининг матнидаги ҳар бир гап, қоида тариқасида, 3-4 қатордан ошмаслиги керак.
4-§. Халқаро шартноманинг якунловчи қоидалари ва иловалари
48. Халқаро шартноманинг якунловчи қоидаларига унинг бошқа халқаро шартномалар билан ўзаро нисбати, унга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш, низоларни тартибга солиш, халқаро шартноманинг кучга кириш шартлари, амал қилиш муддати, уни тугатиш мумкинлиги ва тартиби тўғрисидаги қоидаларни киритиш зарур. Жумладан:
а) бошқа халқаро шартномалар билан ўзаро нисбати.
Мисол:
«Мазкур Битим Томонларнинг давлатлари иштирокчилар бўлган бошқа халқаро шартномалардан келиб чиқадиган ҳуқуқ ва мажбуриятларига даҳл қилмайди»;
б) ўзгартириш ва қўшимчалар.
Мисол:
«Томонларнинг келишувига кўра мазкур Битимга унинг ажралмас қисмлари ҳисобланадиган ҳамда алоҳида баённомалар билан расмийлаштириладиган ўзгартириш ва қўшимчалар киритилиши мумкин».
Бунда «халқаро шартномага ўзгартиришлар киритиш тўғрисидаги баённомалар халқаро шартноманинг ажралмас қисми ҳисобланади» деган қоидалар киритилмайди.
Агар халқаро шартномада унга ўзгартиришлар киритиш тартиби мавжуд бўлмаса, Халқаро шартномалар ҳуқуқи тўғрисидаги Вена конвенцияси асосида халқаро шартномага иштирочилар ўртасидаги келишув бўйича ўзгартиришлар киритилиши мумкин;
в) низоларни тартибга солиш.
Мисол:
«Мазкур Битимни қўллаш ва талқин қилиш билан боғлиқ ҳар қандай низолар Томонлар ўртасида маслаҳатлашувлар ва музокаралар орқали ҳал этилади»;
г) кучга кириши.
1-мисол:
«Мазкур Битим у имзоланган санадан бошлаб кучга киради»;
2-мисол:
«Мазкур Битим Томонлар тарафидан Битим кучга кириши учун зарур бўлган давлат ички процедуралари бажарилганлиги ҳақида сўнгги ёзма хабарнома дипломатик каналлар орқали олинган санадан бошлаб кучга киради»;
3-мисол:
«Мазкур Шартнома ратификация қилиниши лозим ва ратификация ёрлиқлари алмашилган кундан бошлаб кучга киради».
Айни бир халқаро шартномада унинг кучга киришининг биттадан ортиқ усулидан бир вақтда фойдаланилмайди.
Масалан, қуйидаги нотўғри:
«Мазкур Битим имзоланган санадан эътиборан кучга киради ёхуд агар бир Томон давлатининг қонунчилик ҳужжатларида Битим кучга кириши учун давлат ички процедуралари бажарилиши назарда тутилса, бундай процедуралар бажарилганидан кейин Томон давлатининг қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ кучга киради»;
д) вақтинчалик қўлланилиши.
Томонларнинг келишувига кўра халқаро шартнома лойиҳасига имзоланган санадан ёки томонлар билан келишилган исталган бошқа вақтдан эътиборан халқаро шартномани ёки унинг айрим қоидаларини вақтинчалик қўллаш тўғрисидаги қоида киритилиши мумкин.
1-мисол (кўп томонлама халқаро шартномада):
«Мазкур Битим имзоланган санадан бошлаб вақтинчалик қўлланилади ва депозитарий томонидан уни имзолаган Томонлар тарафидан Битим кучга кириши учун зарур бўлган давлат ички процедуралари бажарилганлиги тўғрисида ёзма хабарнома олинган санадан бошлаб 30 кун ўтгач кучга киради.
Давлат ички процедураларини кечроқ бажарган Томонлар учун мазкур Битим депозитарий томонидан тегишли ҳужжатлар олинган санадан бошлаб 30 кун ўтгач кучга киради».
2-мисол (икки томонлама халқаро шартномада):
«Мазкур Битим имзоланган кундан эътиборан вақтинчалик қўлланилади ва Томонлар тарафидан Битим кучга кириши учун зарур бўлган давлат ички процедуралари бажарилганлиги тўғрисида сўнгги ёзма хабарнома дипломатик каналлар орқали олинган санадан эътиборан кучга киради».
Халқаро шартноманинг ёки унинг бир қисмининг вақтинчалик қўлланилиши халқаро шартномада фақатгина истисно ҳолларда, халқаро шартнома кучга киргунга қадар унинг қоидаларини қўллаш учун ҳақиқатда ва асосланган зарурат мавжуд бўлганда назарда тутилади. Халқаро шартноманинг вақтинча қўлланилиши тўғрисидаги қоида халқаро шартнома бутунлигича ёхуд унинг аниқ қоидалари муайян вақтдан бошлаб вақтинча қўлланилиши кўрсатилган ҳолда шакллантирилиши керак. Вақтинча қўлланилиши лозим бўлган қоидалар ҳажмини аниқ белгилаш имконини бермайдиган шакллардан фойдаланмаслик лозим.
Масалан, қуйидаги нотўғри:
«Мазкур Битимнинг Томонлар давлатлари қонунчилигига зид бўлмаган қисми у имзоланган санадан бошлаб вақтинча қўлланилади»;
е) қўшилиш.
Мисол:
«Мазкур Битим у кучга киргандан сўнг депозитарийга қўшилиш тўғрисидаги ҳужжатни бериш орқали исталган давлатнинг қўшилиши учун очиқ.
Қўшилаётган давлат учун Битим депозитарий томонидан қўшилиш тўғрисидаги ҳужжат олинган санадан бошлаб 30 кун ўтгач кучга киради».
Халқаро шартномада унинг объекти ва мақсадларига қараб, шунингдек, томонлар келишувига кўра, кўп томонлама халқаро шартномага унинг иштирокчилари розилиги билангина қўшилиш мумкинлиги ҳақидаги қоида келтирилиши мумкин. Бунда халқаро шартноманинг тегишли қоидаларида қўшилишга розиликни ифодалаш механизми белгиланиши керак.
Мисол:
«Мазкур Битим барча Томонларнинг розилиги билан унинг мақсадлари ва принципларини қўллаб-қувватлайдиган бошқа давлатларнинг депозитарийга қўшилиш ҳақида ҳужжатлар бериш орқали қўшилиши учун очиқ. Депозитарий Томонларнинг бундай қўшилишга розилиги ҳақидаги сўнги хабарномасини олган кундан бошлаб қўшилиш кучга кирган ҳисобланади»;
ж) амал қилиш муддати, амал қилишини тугатиш, чиқиш.
Халқаро шартномалар маълум муддатга, номаълум вақтга тузилиши мумкин ёки умуман муддатсиз бўлиши мумкин.
Мисол:
«Мазкур Битим номаълум муддатга тузилади. Томонларнинг ҳар бири депозитарийга мазкур Битимдан чиқиш истаги тўғрисида чиқишдан камида 12 ой олдин ёзма хабарнома юбориб ҳамда Битим амал қилган вақтда юзага келган молиявий ва бошқа мажбуриятларни тартибга солган ҳолда, ундан чиқишга ҳақли».
Зарур ҳолларда, халқаро шартнома лойиҳасига ундан чиқиш ёки унинг амал қилишини тугатишнинг алоҳида шартлари киритилади;
з) қўшимча шартлар.
1-мисол:
«Мазкур Битимга доир қўшимча шартларга йўл қўйилмайди»;
2-мисол:
«Мазкур Битимнинг 5 ва 6-моддаларига доир қўшимча шартларга йўл қўйилмайди».
Бундай қоидалар мавжуд бўлмаганда, халқаро ҳуқуқда тақиқланмаган ҳар қандай қўшимча шартларни қўйиш мумкин деб ҳисобланади.
49. Агар халқаро шартнома лойиҳасида жадваллар, графиклар, хариталар, схемалар, рўйхатлар келтирилса, улар иловалар шаклида расмийлаштирилиши лозим, тегишли моддалар (бандлар) эса ушбу иловаларга ҳаволаларга эга бўлиши керак. Иловалар, қоида тариқасида, имзоланмайди.
Мисол:
«Илова мазкур Шартноманинг ажралмас қисмини ташкил этади».
Халқаро шартномага иловалар араб рақамлари билан «№» белгиси қўйилмасдан рақамланади. Бир нечта иловага ҳаволалар келтирилса, қуйидагича кўрсатилади: «1 ― 4-иловаларга мувофиқ» .
Иловада уни халқаро шартноманинг асосий матни билан боғлайдиган сарлавҳа ва белги бўлиши керак. Мазкур реквизитлар у қайси шартномага тааллуқлилигини кўрсатувчи белги билан илованинг юқори ўнг бурчагига жойлаштирилади.
Мисол:
«Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати билан Озарбайжон Республикаси Ҳукумати ўртасида Ўзбекистон Республикаси ва Озарбайжон Республикаси фуқароларининг визасиз сафар қилишлари тўғрисида Битимга 1-илова».
Иловалари мавжуд халқаро шартноманинг бетлари, қоида тариқасида, изчил кетма-кетликда рақамланади.
50. Ратификация қилиш тўғрисидаги қоида, агар унда ратификация қилиш учун асослар мавжуд бўлса, халқаро шартнома лойиҳасига киритилади.
Халқаро шартномалар лойиҳаларига ратификация қилиш тўғрисидаги қоидалар томонлардан бири шартнома ратификация қилиниши мақсадга мувофиқ деб ҳисоблаган ҳолларда ҳам киритилиши мумкин, бундан идоралараро шартномалар мустасно.
51. Худди шунингдек, музокараларда қатнашувчи томонларнинг келишуви бўйича халқаро шартномалар лойиҳаларига уларни тасдиқлаш (қабул қилиш) тўғрисидаги шартлар киритилиши мумкин.
52. Агар томонлар халқаро шартнома кучга кириши учун турли юридик тартиб-таомиллар ўтказиши зарур деб ҳисоблаш учун асослар мавжуд бўлса (масалан, шартнома бир томон тарафидан ратификация қилинадиган, бошқа томон тарафидан эса тасдиқланадиган бўлса), қоида тариқасида қуйидаги ифодадан фойдаланилади: «Шартнома Томонлар тарафидан унинг кучга кириши учун зарур бўлган давлат ички процедуралари бажарилганлиги тўғрисида сўнги ёзма хабарнома олинган санадан бошлаб кучга киради» .
53. Икки томонлама халқаро шартноманинг амал қилиш муддатини аниқлашда унинг амал қилиш даврлари тўғрисидаги шартдан фойдаланиш мумкин.
Мисол:
«Мазкур Битим имзоланган вақтдан эътиборан кучга киради ва беш йил давомида амалда бўлади. Унинг амал қилиши, агар Томонларнинг ҳеч бири навбатдаги беш йиллик давр тугашидан камида олти ой аввал бошқа Томонни мазкур Битимнинг амал қилишини тугатиш истаги ҳақида хабардор қилмаса, кейинги беш йиллик даврларга ўз-ўзидан узаяверади».
Бундай ифода халқаро шартнома бошланғич ёки ҳар қандай навбатдаги давр тугаганидан кейингина бир томонлама тартибда тугатилиши мумкинлигини англатади. Ҳар бир белгиланган даврлар давомида уни томонларнинг ўзаро розилиги билангина тугатиш мумкин. Шу сабабли бундай қоидаларни халқаро шартноманинг амал қилишини исталган вақт бир томонлама тартибда тугатиш мумкинлиги тўғрисидаги шартлар билан боғлаб бўлмайди. Шунингдек, томонларнинг мақсадига қараб халқаро шартноманинг амал қилиши ҳам бир марта, ҳам бир неча марта ўз-ўзидан узайтирилиши мумкинлигини ҳам инобатга олиш зарур.
Матнда тегишли мақсад аниқ шакллантирилиши зарур: «…мазкур Битимнинг амал қилиши, агар Томонларнинг ҳеч бири бошқа Томонни унинг амал қилишини тугатиш истаги тўғрисида дастлабки давр тугашидан камида олти ой аввал ёзма равишда хабардор қилмаса, ўз-ўзидан беш йилга узаяди» (бир марта узайтирилганда) ёхуд «мазкур Битимнинг амал қилиши, агар Томонларнинг ҳеч бири бошқа Томонни Битимнинг амал қилишини тугатиш истаги тўғрисида унинг амал қилишининг бошланғич ёки ҳар қандай кейинги даври тугашидан камида олти ой аввал ёзма равишда хабардор қилмаса, кейинги беш йиллик даврларга ўз-ўзидан узаяверади» (кўп марта узайтирилганда).
54. Халқаро шартномада унинг амал қилиш муддати кўрсатилмаслиги, агар унинг бошқа қоидаларидан ўзгача англашилмаса, шартнома номаълум муддатга тузилишини англатади.
55. Халқаро шартномадаги якуний жумла жой ва сана, асл нусхалар сони ва унинг матнлари тузилган тиллар тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олади:
1-мисол (икки тилда халқаро шартнома тузишда):
«_______ да 20__ йил « « _________ икки нусхада, ҳар бири ўзбек ва рус тилларида имзоланди, бунда иккала матн ҳам бир хил кучга эга»;
2-мисол (уч тилда халқаро шартнома тузишда):
«_______ да 20__ йил « « _________ икки нусхада, ҳар бири ўзбек, рус ва инглиз тилларида имзоланди, бунда барча матнлар бир хил кучга эга»;
3-мисол (устувор тилни аниқлаш зарур бўлса):
«Мазкур Битим қоидаларини талқин қилишда келишмовчиликлар юзага келган тақдирда, инглиз тилидаги матндан фойдаланилади» ёки «Мазкур Битим қоидаларини талқин қилишда келишмовчиликлар юзага келган тақдирда, Томонлар рус тилидаги матнга мурожаат қиладилар».
56. Икки томонлама халқаро шартнома ва меморандумнинг якунловчи қисми намунавий қоидалари мазкур Услубий кўрсатмаларнинг 2 ва 3-иловаларида келтирилган.
7-боб. Халқаро шартномага ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш
57. Халқаро шартномани ўзгартириш (унга тузатишлар киритиш) халқаро шартнома шартларига ҳамда халқаро ҳуқуққа мувофиқ унинг иштирокчилари ўртасидаги келишувга биноан амалга оширилади.
58. Таркибий бирликни жиддий ўзгартириш талаб этилган тақдирда, уни янги таҳрирда баён этиш зарур.
Мисол:
«4-модданинг биринчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Томон давлатининг марказий органи ваколати ... Низом билан белгиланади».
59. Агар таркибий бирликларни янги таҳрирда тўлиқ баён қилиш зарурати бўлмаса, уларнинг матнига айрим сўзлар, иборалар, бошқа рақамлар ва белгиларни қўшиш, уларни чиқариб ташлаш ёки алмаштириш орқали аниқликлар киритилади.
Мисол:
«5-модданинг иккинчи хатбошисидан «...» деган сўзлар чиқариб ташлансин;
«12-модданинг иккинчи хатбошиси «ҳисоблансин» деган сўздан кейин «тегишли равишда» деган сўзлар билан тўлдирилсин»;
«4-модда учинчи хатбошисининг иккинчи гапи «чегаралар» деган сўздан кейин «Аҳдлашувчи томонларнинг» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
«3-банднинг иккинчи хатбошиси «тартиби» деган сўздан кейин «давлат» деган сўз билан тўлдирилсин;
«2-модда «тартибини» деган сўздан кейин «тайинлаш» деган сўз билан тўлдирилсин.
60. Агар халқаро шартнома янги моддалар (бандлар), рақамли белгига эга бошқа таркибий бирликлар билан тўлдирилса, янги моддалар (бандлар), рақамли белгига эга бошқа таркибий бирликлар учун белги қўшган ҳолда, моддаларнинг (бандларнинг), бошқа таркибий бирликларнинг аввалги рақамланишини сақлаб қолиш лозим.
Мисол:
«... қуйидаги мазмундаги 10.1-модда билан тўлдирилсин:
«...»
«...1-банд қуйидаги мазмундаги 1.2.1 кичик банд билан тўлдирилсин:
«...»
61. Халқаро шартнома матнидан рақамли белгига эга таркибий бирликлар чиқариб ташланганда халқаро шартнома матнида қолган рақамли белгига эга таркибий бирликларнинг аввалги рақамланиши ўз ҳолида сақланиб қолади.
62. Халқаро шартнома моддаси (банди) хатбошилар билан тўлдирилса ёки халқаро шартномадан хатбошилар чиқариб ташланса, таркибий бирликлар янги таҳрирда, қоида тариқасида, қўшилган (чиқариб ташланган) бирликларни ҳисобга олган ҳолда ҳисобланади.
Мисол:
«6-моддада:
иккинчи хатбошидан кейин қуйидаги мазмундаги янги хатбоши билан тўлдирилсин:
«...»;
учинчи ― бешинчи хатбошилар тегишинча тўртинчи ― олтинчи хатбошилар деб ҳисоблансин»;
«5-бандда:
иккинчи хатбоши чиқариб ташлансин;
учинчи ― бешинчи хатбошилар тегишинча иккинчи ― тўртинчи хатбошилар деб ҳисоблансин».
Агар қўшилган ёки чиқариб ташланган хатбошилар модда (банд) матнида охирги таркибий бирликлар бўлса, улардан аввалги хатбошилар саналишини ўзгартириш тўғрисида кўрсатиб ўтилмайди.
Мисол:
«6-банд қуйидаги мазмундаги хатбоши билан тўлдирилсин: «...»;
«7-модданинг иккинчи хатбошиси чиқариб ташлансин».
63. Киритиладиган ўзгартириш ва қўшимчаларнинг, янги таҳрирдаги моддаларнинг (бандлар, кичик бандлар, хатбошиларнинг) матни қўштирноқ ичида ва қоида тариқасида курсив билан ажратиб кўрсатилади.
8-боб. Халқаро шартнома лойиҳасини ёки Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани келишиш
64. Давлат органи ўз ваколатига кирадиган масалалар бўйича халқаро шартнома лойиҳасини ёки Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани экспертлар даражасида ишлаб чиқишни бошлаш ҳақида Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлигига Қонуннинг 8-моддасида назарда тутилган материаллар билан бирга ташаббус таклифи киритади.
Агар халқаро шартнома тузиш тўғрисидаги таклиф дипломатик каналлар орқали чет эл томонидан ташаббус қилинган бўлса, Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги уни давлат органига юбориш билан бир вақтда халқаро шартнома лойиҳасини экспертлар даражасида ишлаб чиқишни бошлаш ҳақида ўз фикрини тақдим этиши мумкин.
Бундай ҳолда давлат органи Қонуннинг 8-моддасида назарда тутилган материалларни тайёрлайди ва халқаро шартнома лойиҳасини ёки Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани экспертлар даражасида ишлаб чиқишга киришади.
65. Юқори турувчи органларнинг принципиал розилигини талаб қиладиган айрим ҳолларда Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги давлат органига экспертлар даражасида ишлаб чиқишни бошлаш ҳақида қарор қабул қилиш учун ташаббус таклифини Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига ёки Ўзбекистон Республикаси Президентига киритишни таклиф қилиши мумкин.
Юқори турувчи органларнинг принципиал розилигини талаб қиладиган айрим ҳоллар мавжуд шартномавий-ҳуқуқий амалиётдан, шунингдек тартибга солиш предметидан ва халқаро шартнома билан тартибга солинадиган масалалар хусусиятидан келиб чиқиб белгиланади (масалан, мудофаа қобилияти масалаларига дахл қиладиган, стратегик объектлар қурилишини назарда тутувчи ёки амалга ошириш катта молиявий харажатлар талаб қиладиган халқаро шартномалар ва ҳоказолар).
66. Қонунга мувофиқ халқаро шартномалар лойиҳаларини ёки Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги билан келишиш икки босқичли тартибда амалга оширилади.
67. Биринчи босқичда давлат органи томонидан Қонуннинг 10-моддасига мувофиқ манфаатдор давлат органлари билан бирга халқаро шартнома лойиҳасини ёки Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани экспертлар даражасида ишлаб чиқиш амалга оширилади.
Бунда, Қонуннинг 8-моддасига мувофиқ экспертлар даражасида ишлаб чиқишни бошлаш ҳақида ташаббус таклифини келишишда Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги халқаро шартнома лойиҳаси бўйича ёки Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масала бўйича ўз таклифлари ва фикр-мулоҳазаларини бир вақтда тақдим этган бўлса, экспертлар даражасида ишлаб чиқиш босқичида халқаро шартнома лойиҳасини ёки Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлигига такроран киритиш талаб этилмайди.
Давлат органи манфаатдор давлат органларига халқаро шартнома лойиҳасини ёки Ўзбекистон Республикаси иштирокчиси бўлишни мақсад қилган кўп томонлама халқаро шартноманинг матнини киритаётганда Қонуннинг 8-моддасида назарда тутилган барча зарур материалларни ҳам илова қилади.
Халқаро шартнома лойиҳасига ёки Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалага тушунтириш хати давлат органи томонидан тайёрланади ва ушбу орган раҳбари (унинг йўқлигида ― биринчи ўринбосари томонидан) томонидан имзоланиши керак.
Бунда шунга эътибор қаратиш лозимки, халқаро шартнома лойиҳасини тайёрлаш ёки кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиш масаласини экспертлар даражасида ишлаб чиқишнинг бутун жараёни учун, шу жумладан тайёрланадиган илова материалларнинг ҳамда давлат тилидаги ва бошқа тилдаги халқаро шартнома лойиҳаси аутентик таржималарининг сифати учун жавобгарлик ваколатига халқаро шартномада тартибга солинадиган масалалар кирадиган давлат органи раҳбарига юкланади.
68. Халқаро шартнома лойиҳасини ёки Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани экспертлар даражасида ишлаб чиқиш чоғида манфаатдор давлат органлари:
ҳужжат матни бўйича юзага келиши мумкин бўлган ўз таклифлари ва фикр-мулоҳазаларини тақдим этган ҳолда халқаро шартнома лойиҳасини ишлаб чиқишни давом эттириш;
ёҳуд кўп томонлама халқаро шартномани ратификация қилиш, тасдиқлаш, қабул қилиш ёки унга қўшилиш мақсадга мувофиқлиги ёки мақсадга мувофиқ эмаслиги тўғрисида фикрлар тақдим этади.
69. Халқаро шартнома лойиҳасини ёки Ўзбекистон Республикаси иштирокчиси бўлишни мақсад қилган кўп томонлама халқаро шартноманинг матнини экспертлар даражасида ишлаб чиқиш уларни Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида ҳуқуқий экспертизадан ўтказган ҳолда амалга оширилади.
70. Иккинчи босқичда (экспертлар даражасида қайта ишлаш якунланганидан кейин) ҳужжат Қонуннинг 11-моддасига мувофиқ қуйидагилар илова қилинган ҳолда ҳуқуқий экспертизадан ўтказиш учун Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлигига киритилади:
давлат тилидаги ёки зарур ҳолларда, бошқа тилдаги халқаро шартнома лойиҳаси ёки Ўзбекистон Республикаси иштирокчиси бўлишни мақсад қилган кўп томонлама халқаро шартнома матни;
Қонуннинг 9-моддаси талабларига мос бўлган тушунтириш хати;
манфаатдор давлат органлари билан экспертлар даражасида ишлаб чиқиш натижалари тўғрисидаги маълумотлар, шу жумладан Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг ҳуқуқий экспертизаси натижалари қиёсий жадвал тарзида.
71. Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги кўриб чиқилаётган масала предметига оид қуйидаги зарурий материалларни ҳам талаб қилиб олишга ҳақли:
норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисидаги маълумотлар, юқори турувчи орган топшириғининг ёки халқаро шартнома лойиҳасини ёхуд кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиш мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани ишлаб чиқиш назарда тутилган бошқа ҳужжатларнинг кўчирма нусхалари;
манфаатдор давлат органларининг ва бошқа ташкилотларнинг экспертлар даражасида қайта ишлаш чоғида тақдим этилган хатларидан кўчирма нусхалар;
хорижий ҳамкорнинг салоҳияти, ҳамкорликнинг жорий ҳолати, ўзаро ҳамкорликдаги истиқболли режалар ва лойиҳалар ҳақида ахборот, халқаро шартнома тузишнинг амалий аҳамиятини пухта ўрганиш учун зарур бўлган статистик ва бошқа маълумотлар;
агар халқаро шартнома лойиҳасида ёки кўп томонлама халқаро шартнома матнида бошқа халқаро шартномаларга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш назарда тутилса, қиёсий жадвал;
мазкур Услубий кўрсатмаларнинг 4-иловасига мувофиқ шаклда кўп томонлама халқаро шартнома қоидаларининг миллий қонунчилик нормаларига ва Ўзбекистон Республикасидаги мавжуд амалиётга мос келишини моддама-модда таҳлил қилиш бўйича қиёсий жадвал.
72. Халқаро шартномани тартибга солиш предметининг ўзига хослигидан келиб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги ҳуқуқий экспертизадан ўтказиш босқичида давлат органидан халқаро шартнома тузишнинг ёки кўп томонлама халқаро шартномада Ўзбекистон Республикаси иштирок этишининг мақсадга мувофиқлиги бўйича батафсил тақдимот тайёрлаган ҳолда эксперт учрашуви ўтказишни сўрашга ҳақли.
73. Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлигининг ҳуқуқий экспертиза якунлари бўйича берган ижобий хулосаси давлат органи томонидан халқаро шартнома тузиш тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига ёки Ўзбекистон Республикаси Президентига таклиф киритиш имконини беради.
Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлигининг тегишли хулосаси олинганидан сўнг давлат органи Қонуннинг 13-моддасида кўрсатилган барча ҳужжатларни Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига ёки Ўзбекистон Республикаси Президентига кўриб чиқиш учун киритади.
Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги томонидан Ўзбекистон Республикаси Президентига ёки Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига халқаро шартнома тузиш тўғрисидаги таклифни мустақил равишда киритиш ҳақида қарор қабул қилинганда, давлат органи Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги сўровномаси бўйича ҳуқуқий экспертиза якунлари юзасидан таклифларни ҳисобга олган ҳолда тайёрланган зарур материалларни тақдим этади.
74. Вазирлар Маҳкамаси ёки Ўзбекистон Республикаси Президентининг кўп томонлама халқаро шартномада Ўзбекистон Республикасининг иштироки мақсадга мувофиқлиги ҳақида маъқуллаши олингандан кейин давлат органи халқаро шартномани ратификация қилиш, қабул қилиш, тасдиқлаш ёки Ўзбекистон Республикасининг қўшилишини назарда тутувчи тегишли норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқади ва белгиланган тартибда унинг келишилишини амалга оширади.
9-боб. Халқаро шартнома лойиҳасини ёки Ўзбекистон Республикаси иштирокчиси бўлишни мақсад қилган кўп томонлама халқаро шартноманинг матнини ҳуқуқий экспертизадан ўтказиш
75. Халқаро шартнома лойиҳасини ёки Ўзбекистон Республикаси иштирокчиси бўлишни мақсад қилган кўп томонлама халқаро шартноманинг матнини ҳуқуқий экспертизадан ўтказиш – бу Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ва Ташқи ишлар вазирлиги томонидан тегишли хулоса тайёрланган ҳолда халқаро шартнома лойиҳасининг қоидаларини ёки Ўзбекистон Республикаси иштирокчиси бўлишни мақсад қилган кўп томонлама халқаро шартноманинг матнини ўрганиш ва баҳолаш бўйича фаолият ҳисобланади.
76. Ҳуқуқий экспертиза натижалари Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг ва Ташқи ишлар вазирлигининг махсус бланкаларида расмийлаштирилади.
77. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан халқаро шартнома лойиҳаси ёки Ўзбекистон Республикаси иштирокчиси бўлишни мақсад қилган кўп томонлама халқаро шартнома матни Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатларига мувофиқлиги борасида ҳуқуқий экспертизадан ўтказилади ҳамда ишлаб чиқувчига тегишли хулоса тақдим этилади.
Халқаро шартнома лойиҳаси ёки кўп томонлама халқаро шартнома матни қуйидаги ҳолларда Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан ҳуқуқий экспертизадан ўтказилмасдан ишлаб чиқувчига қайтарилади:
ҳуқуқий экспертизадан ўтказиш учун Қонуннинг 8-моддаси учинчи қисмида кўрсатилган ҳужжатлар тақдим этилмаса;
халқаро шартнома лойиҳасининг ёки Ўзбекистон Республикаси иштирокчиси бўлишни мақсад қилган кўп томонлама халқаро шартноманинг давлат тилидаги матни билан унинг бошқа тиллардаги матнлари ўртасида номувофиқликлар бўлса.
Ҳуқуқий экспертизадан ўтказиш рад этилганлиги ҳақида ишлаб чиқувчига ёзма равишда маълум қилинади.
78. Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги томонидан халқаро шартнома лойиҳаси ёки Ўзбекистон Республикаси иштирокчиси бўлишни мақсад қилган кўп томонлама халқаро шартнома матни Қонуннинг 11-моддасида назарда тутилган тартибда ҳуқуқий экспертизадан ўтказилади.
Халқаро шартнома лойиҳаси ёки кўп томонлама халқаро шартнома матни қуйидаги ҳолларда Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги томонидан ҳуқуқий экспертизадан ўтказилмасдан ишлаб чиқувчига қайтарилади:
илова қилинган материаллар асосида тегишли халқаро шартномани имзолаш, ратификация қилиш, қабул қилиш, тасдиқлаш ёки унга қўшилишнинг мақсадга мувофиқлигини ва амалий аҳамиятини аниқлаш имкони бўлмаса;
халқаро шартнома лойиҳасини ёки Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани экспертлар даражасида ишлаб чиқиш якунланмаган бўлса ёхуд улар бўйича барча манфаатдор органларнинг фикри олинмаган бўлса;
лойиҳага Қонуннинг 9 ва 11-моддалари , шунингдек мазкур Услубий кўрсатмалар талабларига мос келадиган зарур материаллар илова қилинмаган бўлса;
халқаро шартнома лойиҳасини жиддий қайта ишлаш талаб этилса ва бу унинг матни тубдан ўзгаришига олиб келса;
давлат тилидаги ва чет тилидаги халқаро шартнома матнлари ўртасида мувофиқликни таъминлаш учун лингвистик экспертиза, шунингдек бошқа турдаги экспертизалар ўтказиш зарурати аниқланган бўлса.
Ҳуқуқий экспертизадан ўтказиш рад этилганлиги ҳақида ишлаб чиқувчига ёзма равишда маълум қилинади.
79. Ҳуқуқий экспертизадан ўтказишда тегишли ҳуқуқий муносабатларни тартибга солиш устуворлигидан ва уларнинг амалий аҳамиятидан, халқаро шартнома турини танлаш асослилигидан, шартномани имзолаш томонларнинг ваколатига дахлдорлиги ва улар бундай ҳуқуққа эгалигидан келиб чиқиш тавсия этилади.
80. Агар ҳуқуқий экспертизадан ўтказишда халқаро шартнома лойиҳасининг ёки кўп томонлама халқаро шартнома матнининг ва илова қилинган материалларнинг билдирилган талабларга мос келмаслиги аниқланса, ушбу номувофиқлик тегишли асослар билан бирга хулосада акс эттирилади.
Бундай номувофиқликларни бартараф этиш тўғрисидаги таклифлар:
халқаро шартнома лойиҳасига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш;
Ўзбекистон Республикасининг амалдаги халқаро шартномасига ёки норматив-ҳуқуқий ҳужжатига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш;
халқаро шартнома лойиҳасига ёки кўп томонлама халқаро шартнома матнига илова қилинган материалларни маромига етказиш юзасидан расмийлаштирилиши мумкин.
81. Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартнома бўлмаган халқаро ҳужжатлари лойиҳалари Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ва Ташқи ишлар вазирлигида ҳуқуқий экспертизадан ўтказилмайди.
10-боб. Музокаралар олиб бориш ва Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларини имзолаш ваколатлари тўғрисидаги гувоҳнома
82. Музокаралар олиб бориш ва халқаро шартномалар имзолаш ваколатлари тўғрисидаги гувоҳнома Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги томонидан Қонуннинг 15 ва 16-моддалари талабларини ҳисобга олган ҳолда расмийлаштирилади.
83. Ваколатлар тўғрисидаги гувоҳномани олиш учун давлат органлари Ўзбекистон Республикаси Президенти ёки Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати томонидан халқаро шартномани имзолаш тўғрисида тегишли қарор қабул қилингандан кейин энг қисқа муддатда, бироқ Ўзбекистон Республикасида музокаралар бошланадиган, халқаро шартнома имзоланадиган санадан ёхуд делегация шу мақсадда хорижга чиқиб кетишидан камида 10 кун аввал уларни расмийлаштириш илтимоси билан Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлигига сўровнома юборади.
84. Сўровнома Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги номига сўраётган давлат органининг бланкасидаги расмий хатни ўзида ифодалайди. Сўровномада ваколатлар тўғрисидаги гувоҳнома кимнинг номига сўралаётган бўлса, бу шахснинг ёки шахсларнинг фамилияси, исми ва отасининг исми, эгаллаб турган лавозимлари ва улар расмий делегация таркибига ким сифатида киритилганлиги тўғрисида маълумотлар тўлиқ кўрсатилади. Шунингдек, бўлажак тадбирнинг тўлиқ номи, у ўтказиладиган жой ва муддатлар, имзолаш учун тайёрланаётган халқаро шартноманинг тўлиқ расмий номи кўрсатилади.
Халқаро ташкилотлар ва бошқа тузилмаларнинг халқаро конференциялари, кенгашлари, сессияларига делегацияларни юбораётганда, делегациянинг ваколатлари ҳақидаги гувоҳномага тааллуқли тартиб-таомил қоидаларидан кўчирма сўровномага илова қилиниши лозим.
85. Ваколатлар тўғрисидаги гувоҳнома, қоида тариқасида, музокаралар ёки тадбирлар бошлангунига қадар, халқаро шартнома имзоланишидан олдин ёки имзоланаётган вақтда берилади. Икки томонлама халқаро шартномалар имзоланаётганда, музокараларда иштирок этаётган томон билан ваколатлар тўғрисида гувоҳномалар алмашилади. Кўп томонлама халқаро шартномалар имзоланаётганда ваколатлар тўғрисидаги гувоҳнома депозитарийга топширилади.
11-боб. Якуний қоида
86. Мазкур Услубий кўрсатмаларни бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
Халқаро шартнома лойиҳасини тайёрлаш ва Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани ишлаб чиқиш ҳақида услубий кўрсатмаларга 1-ИЛОВА
Халқаро шартномаларда ва халқаро шартнома бўлмаган халқаро ҳужжатларда энг кўп ишлатиладиган сўзлар ва атамалар
Халқаро шартнома лойиҳасини тайёрлаш ва Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани ишлаб чиқиш ҳақида услубий кўрсатмаларга 2-ИЛОВА
Икки томонлама халқаро шартноманинг якуний қисми
Халқаро шартнома лойиҳасини тайёрлаш ва Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани ишлаб чиқиш ҳақида услубий кўрсатмаларга 3-ИЛОВА
Меморандумнинг якуний қисми
Халқаро шартнома лойиҳасини тайёрлаш ва Ўзбекистон Республикасининг кўп томонлама халқаро шартномада иштирок этиши мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани ишлаб чиқиш ҳақида услубий кўрсатмаларга 4-ИЛОВА
(Кўп томонлама халқаро шартнома номи) қоидаларининг миллий қонунчилик нормаларига ва Ўзбекистон Республикасидаги мавжуд амалиётга мос келишини моддама-модда таҳлил қилиш бўйича ҚИЁСИЙ ЖАДВАЛ Т/р Халқаро шартнома қоидалари (моддама-модда баён этилади) Миллий қонунчиликда мазкур муносабатларни тартибга солувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг ёки ҳуқуқни қўллашда амалиётнинг мавжудлиги (тегишли норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар қоидалари ёки амалиёт батафсил ёритилади) Миллий қонунчиликка ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ёҳуд янги норматив-ҳуқуқий ҳужжат қабул қилишнинг зарурлиги (тегишли ўзгартириш ёки қўшимчалар киритиладиган норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг номи аниқ кўрсатилади) 1. 2.
Ташқи ишлар вазири А. КАМИЛОВ
Адлия вазири Р. ДАВЛЕТОВ
Тошкент ш.,
2020 йил 30 июнь,
Тошкент ш.,
2020 йил 30 июнь,
54-сон
1-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining
qarori
USLUBIY KOʻRSATMALAR
namunaviy qoidalari
namunaviy qoidalari
Xalqaro shartnoma loyihasini tayyorlash va Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani ishlab chiqish haqidagi uslubiy koʻrsatmalarni tasdiqlash toʻgʻrisida
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining 2018-yil 13-dekabrdagi SQ-350-III-son “Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni haqida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi va Adliya vazirligi qaror qiladi:
1. Xalqaro shartnoma loyihasini tayyorlash va Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani ishlab chiqish haqidagi uslubiy koʻrsatmalar ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi va Adliya vazirligining 2020-yil 30-iyundagi 54, 1-son qaroriga ILOVA
Xalqaro shartnoma loyihasini tayyorlash va Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani ishlab chiqish haqidagi
Mazkur Uslubiy koʻrsatmalar Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari toʻgʻrisida”gi Qonuniga (bundan buyon matnda Qonun deb yuritiladi) muvofiq xalqaro shartnoma loyihasini tayyorlash va Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani ishlab chiqish tartibini belgilaydi.
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Mazkur Uslubiy koʻrsatmalar xalqaro shartnoma loyihasini tayyorlash, yuridik-texnik rasmiylashtirish va ekspertlar darajasida ishlab chiqish yoki Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishining maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani ekspertlar darajasida ishlab chiqish, shuningdek, ularning matnlarini huquqiy ekspertizadan oʻtkazish jarayonida Oʻzbekiston Respublikasining davlat organlari tomonidan foydalanish uchun moʻljallangan.
2. Mazkur Uslubiy koʻrsatmalar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari boʻlmagan xalqaro hujjatlarni ishlab chiqishda ham qoʻllaniladi.
3. Mazkur Uslubiy koʻrsatmalarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
ahdlashuvchi tomon ― xalqaro shartnomaning mustaqil tomoni sifatida ishtirok etayotgan hamda u kuchga kirganligidan yoki kirmaganligidan qatʼi nazar, ushbu xalqaro shartnoma oʻzi uchun majburiy ekanligiga rozilik bildirgan davlat (davlatlar), xalqaro tashkilot (xalqaro tashkilotlar) va (yoki) xalqaro shartnomalar tuzish huquqiga ega boʻlgan boshqa subyekt (boshqa subyektlar);
vakolatlar ― bitta shaxsning yoki bir nechta shaxsning Oʻzbekiston Respublikasi vakili boʻlish huquqi boʻlib, bu huquq Oʻzbekiston Respublikasi vakolatli organining (mansabdor shaxsining) qarori asosida amalga oshiriladi va muzokaralarda ishtirok etayotgan tomonga yoki depozitariyga:
muzokaralar olib borish va xalqaro shartnomaning matnini qabul qilish yoki uning autentikligini belgilash;
xalqaro shartnomani imzolash;
Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnoma oʻzi uchun majburiy ekanligiga roziligini bildirish;
xalqaro shartnomaga taalluqli boshqa harakatni amalga oshirish maqsadida beriladigan vakolatlar toʻgʻrisidagi guvohnoma bilan tegishli tarzda rasmiylashtiriladi;
davlat organi ― Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlariga muvofiq xalqaro shartnomalar tuzish huquqi berilgan Oʻzbekiston Respublikasi vazirligi, shuningdek boshqa organi;
depozitariy ― xalqaro shartnoma qoidalariga muvofiq ushbu xalqaro shartnomaning asl nusxasi oʻziga saqlash uchun topshiriladigan va mazkur xalqaro shartnomaga nisbatan ushbu xalqaro shartnomada va xalqaro huquqda nazarda tutilgan vazifalarni bajaradigan davlat, xalqaro tashkilot yoki uning bosh ijrochi mansabdor shaxsi;
muzokaralarda ishtirok etayotgan tomon ― xalqaro shartnomaning matnini tuzish va qabul qilishda ishtirok etayotgan davlat, xalqaro tashkilot va (yoki) xalqaro shartnomalarni tuzish huquqiga ega boʻlgan boshqa subyekt;
ratifikatsiya yorligʻi ― xalqaro shartnoma Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari tomonidan koʻrib chiqilganligi toʻgʻrisida guvohlik beruvchi va xalqaro shartnomaning Oʻzbekiston Respublikasi uchun majburiy ekanligiga boʻlgan rozilikni ifodalovchi maxsus hujjat;
xalqaro tashkilot ― oʻzining taʼsis hujjatiga muvofiq xalqaro xususiyatga ega muayyan vazifalarni bajarish uchun tashkil etilgan va xalqaro huquqning subyekti boʻlish huquqiga ega boʻlgan davlatlararo (hukumatlararo) tashkilot;
xalqaro shartnoma ishtirokchisi ― xalqaro shartnomaning mustaqil tomoni sifatida ishtirok etayotgan, xalqaro shartnomaning oʻzi uchun majburiy ekanligiga rozilik bildirgan va oʻzi uchun xalqaro shartnoma kuchga kirgan davlat, xalqaro tashkilot va (yoki) xalqaro shartnomalar tuzish huquqiga ega boʻlgan boshqa subyekt;
Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasi ― bitta hujjatdan, ikkita yoki bir-biri bilan bogʻliq boʻlgan bir nechta hujjatdan iborat boʻlishidan, shuningdek oʻzining muayyan nomidan va tuzilish usulidan (shartnoma, bitim, konvensiya, akt, pakt, bayonnoma, xatlar yoki notalar almashinuvi hamda xalqaro shartnomaning boshqacha nomlari va tuzilish usullaridan) qatʼi nazar, Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan chet davlat, xalqaro tashkilot yoxud xalqaro shartnomalar tuzish huquqiga ega boʻlgan boshqa subyekt bilan yozma shaklda tuzilgan, xalqaro huquq bilan tartibga solinadigan xalqaro kelishuv;
Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasini imzolash ― xalqaro shartnomani tuzish bosqichi yoxud Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnoma oʻzi uchun majburiy ekanligiga boʻlgan roziligini, agar xalqaro shartnomada imzolash shunday kuchga ega ekanligi nazarda tutilgan boʻlsa yoki Oʻzbekiston Respublikasining va muzokaralarda ishtirok etayotgan boshqa tomonlarning imzolash shunday kuchga ega boʻlishi kerakligi haqidagi kelishuvi boshqacha tarzda belgilangan boʻlsa yoki imzolashga shunday kuch berish maqsadi muzokaralarda ishtirok etayotgan tomon vakilining vakolatlaridan kelib chiqsa yoxud muzokaralar vaqtida bildirilgan boʻlsa, bildirish shakli;
Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasini tuzish ― xalqaro shartnomaning mazmunini shakllantirish, uning matnini qabul qilish va Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnoma oʻzi uchun majburiy ekanligiga roziligini bildirishga doir tartib-taomillar ketma-ketligi;
qoʻshimcha shart ― Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomani imzolash, ratifikatsiya qilish, tasdiqlash, qabul qilish yoki unga qoʻshilish chogʻida qilingan har qanday taʼrifdagi va har qanday nomdagi bir tomonlama rasmiy yozma bayonoti boʻlib, u orqali xalqaro shartnoma muayyan qoidalarining Oʻzbekiston Respublikasiga nisbatan qoʻllanilishi borasida bu qoidalarni istisno qilish yoki ularning yuridik kuchini oʻzgartirish istagi ifodalanadi.
4. Xalqaro shartnoma quyidagi asosiy belgilarga ega:
xalqaro shartnoma yozma shaklda tuzilgan boʻlishi lozim;
Oʻzbekiston tomonidan davlat, hukumat yoxud davlat organi, chet el tomonidan ― davlat, hukumat yoki davlat organi, xalqaro tashkilot yoxud xalqaro shartnomalar tuzish huquqiga ega boʻlgan boshqa subyekt xalqaro shartnoma tomonlari boʻlishi mumkin;
xalqaro shartnomada yuridik majburiyat yuklovchi qoidalar keltirilishi lozim, yaʼni uning tomonlari uchun xalqaro huquq bilan tartibga solinadigan huquq va majburiyatlar yaratishi lozim. Hujjat, agar davlatlardan birining ichki huquqi bilan tartibga solinsa, u xalqaro shartnoma hisoblanmaydi.
5. Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini tuzish boʻyicha davlat organi vakolatlari uning nizomida va boshqa qonunchilik hujjatlarida belgilanadi.
2-bob. Xalqaro shartnoma loyihasini tayyorlashni tashkil etish
6. Xalqaro shartnoma loyihasini tayyorlashda davlat organi:
xalqaro shartnoma tuzish orqali tartibga solishni talab qiladigan muammo yoki masalalarning haqiqatda mavjudligini aniqlashi;
Oʻzbekiston Respublikasi uchun xalqaro shartnomani tuzish maqsadga muvofiqligi va amaliy ahamiyatini aniqlashi;
tegishli sohada huquqiy tartibga solishning amaldagi holatini tahlil qilishi (Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi xalqaro shartnomalarini va milliy qonunchiligini oʻrganishi);
xalqaro shartnoma tuzish natijasida kelib chiqishi mumkin boʻlgan moliyaviy-iqtisodiy oqibatlarning yoki boshqa oqibatlarning baholanishi ;
xalqaro shartnoma loyihasi qoidalarining Oʻzbekiston Respublikasining milliy qonunchiligiga va xalqaro shartnomalariga muvofiqligini aniqlashi;
yangi xalqaro shartnoma tuzilishi munosabati bilan ilgari tuzilgan xalqaro shartnomalarning qoidalariga oʻzgartirishlar, koʻshimchalar kiritilishi yoki uning ishtirokchilari oʻrtasidagi boshqa xalqaro shartnomalarning amal qilishini tugatilishi lozimligini aniqlashi;
xalqaro shartnoma tuzilishi munosabati bilan qabul qilinishi, oʻzgartirilishi, qoʻshimcha kiritilishi va (yoki) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlarni aniqlashi zarur.
7. Xalqaro shartnoma loyihasi quyidagi talablarga mos kelishi kerak:
xalqaro huquqning umum eʼtirof etilgan prinsiplari va normalariga zid kelmasligi;
Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari qoidalarini takrorlamasligi (ayni bir masala boʻyicha ikkita yoki undan ortiq shartnoma tuzishga yoʻl qoʻyilmaydi);
mazmuni uning obyekti va maqsadlariga mos kelishi;
oʻz kuchini yoʻqotgan xalqaro shartnomalarga havolalar keltirilmasligi;
xalqaro shartnomalar tuzish va rasmiylashtirish amaliyotiga mos kelishi.
8. Xalqaro shartnoma loyihasini tayyorlashda davlat organi xalqaro shartnoma tuzish darajasidan (davlatlararo, hukumatlararo, idoralararo) qatʼi nazar, xalqaro huquq nuqtai nazaridan uning ishtirokchilari davlatlar hisoblanishiga eʼtibor qaratishi lozim. Idoralararo xalqaro shartnoma bilan yuklanadigan majburiyatlar nafaqat nomidan shartnoma tuzilgan davlat organlarining, balki tegishli davlatlarning ham majburiyatlari hisoblanadi.
9. Xalqaro shartnoma boʻyicha oʻz zimmasiga olingan majburiyatlarning buzilishi xalqaro huquq doirasida ularni buzgan tomon uchun huquqiy oqibatlarni keltirib chiqaradi.
Quyidagilar aniqlangan hollarda davlat organi xalqaro shartnoma tuzishdan tiyilishi yoki uni xalqaro shartnoma boʻlmagan xalqaro hujjat sifatida ishlab chiqishi lozim:
xalqaro shartnomaning mavjud emasligi chet el tomoni bilan yuzaga kelgan masalalarni hal etishga yoki hamkorlikning aniq yoʻnalishlari va shakllarini amalga oshirishga toʻsqinlik qilmasa;
loyiha xalqaro huquq bilan tartibga solinadigan huquq va majburiyatlar vujudga kelishini nazarda tutmasa.
10. Xalqaro shartnoma loyihasi ekspertlar darajasida ishlab chiqish boshlangunga qadar davlat organining yuridik xizmati tomonidan Qonunga, mazkur Uslubiy koʻrsatmalarga hamda boshqa qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan talablarga muvofiqligi nuqtai nazaridan huquqiy ekspertizadan oʻtkaziladi.
3-bob. Xalqaro shartnoma loyihasini yuridik-texnik jihatdan rasmiylashtirish
11. Xalqaro shartnoma loyihasiga qoʻyiladigan umumiy talablar quyidagilar hisoblanadi:
xalqaro shartnoma loyihasining oʻzida ziddiyatli qoidalarning yoʻqligi;
xalqaro shartnoma loyihasini bayon qilish tilining aniqligi, oddiyligi va tushunarliligi;
xalqaro shartnoma loyihasi matnidagi mantiqiy izchillik va qoidalarning oʻzaro bogʻliqligi;
xalqaro shartnoma loyihasidagi qoidalarning qisqaligi, normativ koʻrsatmalar takrorlanishini istisno qilish;
xalqaro shartnoma loyihasida berilgan taʼriflarning aniqligi va ravonligi, matnda foydalaniladigan tushunchalar va atamalarning bir xilligi.
12. Zarur hollarda xalqaro shartnoma loyihasiga ayni bir xil masala boʻyicha xalqaro shartnomaning (uning bir qismining) avvalgi va (yoki) keyingi xalqaro shartnomalar bilan oʻzaro nisbatini, shuningdek, xalqaro shartnomalarni yangi xalqaro shartnoma ishtirokchilari oʻrtasida qoʻllashni davom ettirish yoki amal qilishini tugatishni belgilaydigan qoidalar kiritiladi.
13. Xalqaro shartnoma loyihasining matnini kompyuter vositasida bosib chiqarishda “Times New Roman” 14 yoki 15 oʻlchamli shriftini qoʻllagan holda Microsoft Word matn redaktoridan foydalanish tavsiya qilinadi.
Qoida tariqasida, A4 formatdagi standart qogʻoz varagʻida, har bir betning hoshiyalari barcha tomondan 3 sm, qator oraligʻi 1 intervalda, birinchi qator xatboshisi 1,27 sm, belgilararo interval oddiy, koʻlami (masshtab) 100 foiz, siljishlarsiz boʻlishi lozim.
Sahifaning tartib raqami varaqning pastki markazidan 2 raqamidan boshlab yoziladi, chekkasidan kolontitulgacha masofa 1 sm boʻladi hamda birinchi betida 1 raqami qoʻyilmaydi.
14. Xalqaro shartnomaning nomi va uning tarkibiy birliklari sarlavhalari yarim qora shriftda, matn markazga toʻgʻirlangan holda, qoʻshtirnoqlarsiz, qatorlararo birlik intervalda va xatboshisiz yoziladi.
15. Imzolanishi rejalashtirilayotgan xalqaro shartnomalar matnlari (bundan idoralararo shartnomalar mustasno) Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi buyurtmasiga koʻra ixtisoslashtirilgan tashkilot tomonidan tayyorlanadigan, “suv belgisi”ga ega maxsus shartnoma qogʻozida chop etiladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan imzolanishi rejalashtiriladigan, xalqaro shartnoma boʻlmagan ikki tomonlama xalqaro hujjatlar matnlari ham formatlashga doir talablarni inobatga olgan holda maxsus shartnoma qogʻozida chop etiladi.
Idoralararo xalqaro shartnomalar va xalqaro shartnoma boʻlmagan boshqa xalqaro hujjatlar matnlarini tayyorlashda A4 formatidagi standart qogʻozdan yoki muzokaralarda ishtirok etayotgan tomonlar bilan kelishilgan holda qogʻozning istalgan boshqa turidan foydalanish mumkin.
4-bob. Xalqaro shartnomaning tili va atamalariga oid talablar
16. Xalqaro shartnoma loyihasi Oʻzbekiston Respublikasining davlat tilida va boshqa ahdlashuvchi tomonning tilida bayon etiladi. Boshqa ahdlashuvchi tomon bilan kelishuvga koʻra oʻzga til xalqaro shartnomaning tili deb tanlanishi mumkin .
Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokchisi boʻlishni maqsad qilgan koʻp tomonlama xalqaro shartnomaning matni Oʻzbekiston Respublikasining davlat tiliga norasmiy tarjima qilinishi lozim.
17. Xalqaro shartnoma loyihasini yoki koʻp tomonlama xalqaro shartnoma matnini davlat tiliga tarjima qilish ularni ekspertlar darajasida qayta ishlash bosqichida vakolatiga xalqaro shartnoma bilan tartibga solinadigan masalalar kiradigan davlat organi tomonidan mustaqil ravishda yoki tarjima qilish xizmatlari bilan shugʻullanuvchi yuridik yoki jismoniy shaxslar jalb qilingan holda taʼminlanadi (qonunchilik hujjatlariga muvofiq yoxud muzokaralarda ishtirok etayotgan tomon bilan kelishuvga koʻra uchinchi shaxslar foydalanishi uchun cheklov belgilangan hollar bundan mustasno).
18. Xalqaro shartnoma loyihasida foydalaniladigan atamalar va tushunchalar maʼnosi va mazmuniga koʻra aynan mos boʻlishi hamda bir xilda qoʻllanilishi lozim, shuningdek ularga berilgan taʼriflar qoida tariqasida, matnning asosiy qismi boshiga joylashtirilgan holda uning alohida tarkibiy qismida keltiriladi. Xalqaro shartnomaning bir qismi uchun ahamiyatga ega atamalarning taʼriflari uning ushbu qismida keltiriladi.
19. Xalqaro shartnomadagi atamalar umum qabul qilingan soʻzlar va soʻz birikmalaridan foydalangan holda shakllantiriladi. Ayni bir tushunchalarni belgilash uchun xalqaro shartnoma loyihasida aynan bir xil atamalardan foydalaniladi, turli tushunchalar esa mazmunidan kelib chiqqan holda har xil atamalar bilan belgilanadi. Qoʻllaniladigan atamalar bir nechta maʼnoga yoki odatdagidan boshqacha maʼnoga ega boʻlsa, xalqaro shartnoma loyihasida foydalanilayotgan atamaning qanday maʼnoni anglatishi koʻrsatib oʻtiladi.
20. Tushunchalardan foydalanishda Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlaridan, xalqaro hujjatlarda va izohli (ensiklopedik) lugʻatlarda keltirilgan umum qabul qilingan taʼriflardan kelib chiqish lozim. Xalqaro shartnoma loyihasida unchalik tanish boʻlmagan va maxsus atamalarning, shuningdek, turlicha talqin qilinadigan soʻzlarning taʼriflarini berish maqsadga muvofiq.
21. Xalqaro shartnoma loyihasida noaniq taʼriflardan, umumlashtirilgan fikrlardan, qisqartmalardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi, bundan umum qabul qilingan qisqartmalar mustasno.
22. Xalqaro tashkilotlar va ularning organlari, davlat organlari, tashkilotlar, shuningdek, xalqaro shartnoma loyihasida foydalaniladigan hujjatlar nomlari ularning rasmiy nomlarga mos holda aniq va toʻliq koʻrsatiladi.
Xalqaro shartnoma loyihasida nomni bir necha marta koʻrsatish talab qilinsa, shuningdek soʻz birikmasi bilan ifodalanadigan u yoki bu tushuncha bir necha bor qoʻllanilsa, nom yoki tushuncha u ilk bor foydalanilgan tarkibiy qismda toʻliq keltiriladi. Bunda qisqartma (shartli) ifoda bosh kelishikda qavs ichida koʻrsatiladi va keyingi qoidalarda aynan undan foydalaniladi.
Misol:
“Shanxay hamkorlik tashkilotining Mintaqaviy aksilterror tuzilmasi (keyingi oʻrinlarda ― SHHT MAT)”.
23. Qoida tariqasida, xalqaro shartnoma qoidalari birlik sondan foydalangan holda shakllantiriladi.
1-misol:
“...Tomonlardan har birining vakolatli organi oʻz davlati hududida uning qonunchilik hujjatlariga muvofiq ... amalga oshiradi”;
2-misol:
“Vakolatli organlar roʻyxati har bir Tomon tarafidan aniqlanadi va Bitim kuchga kirishi uchun zarur boʻlgan davlat ichki protseduralarini bajarganlik toʻgʻrisidagi xabarnoma topshirilayotganda depozitariyga taqdim qilinadi”.
24. Hukumatlararo va idoralararo shartnomalar loyihalarida “qonunchilik” va “hudud” atamalaridan foydalanganda ularni tegishincha “Tomonlar davlatlarining qonunchiligi” , “Tomon davlatining qonunchiligi” va “Tomonlar davlatlarining hududi”, “Tomon davlatining hududi” soʻz birikmalari orqali qoʻllash lozim. Davlatlararo shartnomalarda “Tomonlar qonunchiligi” , “Tomon qonunchiligi” va “Tomonlar hududi” , “Tomon hududi” shakllari qoʻllaniladi. Bunda “qonunchilik” atamasi faqat birlikda qoʻllaniladi.
25. Xalqaro shartnoma loyihasining asosiy matnida tomonlarning xohish-istaklari yoki maqsadlari bayon etilmasligi lozim (xalqaro shartnoma boʻlmagan xalqaro hujjatlar matnlari bundan mustasno). Xalqaro shartnoma qoidalari majburiyatlar sifatida shakllantirilishi lozim hamda tomonlarning huquq va majburiyatlarini bayon etishda hozirgi zamonning aniqlik maylidagi feʼllardan foydalaniladi.
Misol:
“Tomonlar quyidagi asosiy yoʻnalishlar boʻyicha hamkorlik qiladilar…”, “Tomonlar ... qoidalar amalga oshirilishini taʼminlaydilar” va hokazo.
26. Qoida tariqasida, xalqaro shartnomalarda va xalqaro shartnoma boʻlmagan xalqaro hujjatlarda turli atamalardan foydalaniladi.
Xalqaro shartnomalarda hamda xalqaro shartnoma boʻlmagan xalqaro hujjatlarda eng koʻp foydalaniladigan ayrim soʻzlar va atamalar mazkur Uslubiy koʻrsatmalarning 1-ilovasida keltiriladi.
5-bob. Xalqaro shartnomalarda havolalarni qoʻllash
27. Xalqaro shartnomaning moddalari, bandlari, kichik bandlari yoki xatboshilaridagi uning boshqa moddalari, bandlari, kichik bandlari yoki xatboshilariga havolalar ularning oʻzaro aloqasini koʻrsatish yoxud takrorlanishlarning oldini olish zarur boʻlganda qoʻllaniladi.
Misol:
“Nizoli vaziyatlarda realizatsiya qilish taqiqlangan mahsulot mazkur Bitimning 3-moddasiga muvofiq akkreditatsiyadan oʻtgan laboratoriyalarda mustaqil ekspertizadan oʻtkaziladi”.
28. Boshqa xalqaro shartnomaning yoki boshqa hujjatning muayyan qoidalariga havolada uning rasmiy nomi, qabul qilingan sanasi keltirilishi, shuningdek, havola qilinayotgan qoida aniq koʻrsatilishi kerak.
Misol:
“1974-yil 12-dekabrdagi Davlatlarning iqtisodiy huquqlari va majburiyatlari xartiyasining 27-moddasi 1-bandiga muvofiq har bir davlat jahon savdosi keltiradigan foydadan toʻliq foydalanish huquqiga ega”.
29. Xalqaro shartnomada “mazkur” soʻzidan foydalangan holda faqat xalqaro shartnomaning oʻziga yoki uning qoidasiga havola qilinadi.
Misol:
“Tomonlar mazkur Bitimning 3-moddasi 1-bandida koʻrsatilgan tovarlar boʻyicha bojxona rasmiylashtiruvining soddalashtirilgan tartibini belgilaydilar”.
30. Xalqaro shartnoma loyihalarida oʻz navbatida boshqa normaga havolani aks ettirgan normaga havola qilishdan tiyilish lozim.
6-bob. Xalqaro shartnomaning nomi va tuzilishi
1-§. Xalqaro shartnomaning nomi va tarkibiy qismlari
31. Shartnomaviy-huquqiy amaliyotda xalqaro shartnomalar koʻpincha shartnoma, bitim, konvensiya va bayonnoma kabi keng tarqalgan nomlarda tuzilishi mumkin.
Xalqaro shartnoma boʻlmagan xalqaro hujjatlar, qoida tariqasida, deklaratsiyalar, bayonotlar, kommyunike, anglashuv memorandumlari, ahdlashuv bayonnomalari, hamkorlik rejalari va dasturlari shaklida qabul qilinishi mumkin.
Bunday xalqaro hujjatlarda yuridik majburiyat yuklovchi qoidalar keltirilmasligi va ular Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari, Konstitutsiyasi va boshqa qonunchilik hujjatlariga zid boʻlmasligi lozim. Ular, qoida tariqasida, xalqaro hamkorlikning turli tarmoqlarida birgalikda faoliyat olib borish boʻyicha tomonlarning maqsadlarini va (yoki) siyosiy irodasini ifodalovchi hujjatlar sifatida qaraladi.
Xalqaro shartnoma boʻlmagan xalqaro hujjat loyihasiga, qoida tariqasida, hujjatning yuridik kuchi haqidagi qoida kiritiladi.
1-misol:
“Mazkur Memorandum xalqaro shartnoma hisoblanmaydi va Tomonlar zimmasiga xalqaro huquqqa muvofiq yuridik majburiyatlar yuklamaydi”;
2-misol:
“Mazkur Memorandum xalqaro shartnoma hisoblanmaydi va Tomonlar uchun xalqaro huquq bilan tartibga solinadigan biror-bir huquq va majburiyatlar keltirib chiqarmaydi”.
32. Xalqaro shartnomaning nomi uning mazmunini va huquqiy tartibga solish predmetini oʻzida aks ettirishi lozim.
33. Ikki tomonlama xalqaro shartnomaning nomida uning tomonlari koʻrsatiladi:
davlatlararo shartnomaning nomida shartnoma “Oʻzbekiston Respublikasi bilan ... (boshqa tomon davlatining yoki xalqaro tashkilotning rasmiy nomi) oʻrtasida” tuzilishi koʻrsatiladi;
hukumatlararo shartnomaning nomida “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati bilan ... (boshqa tomon davlatining rasmiy nomi) Hukumati yoki (xalqaro tashkilotning rasmiy nomi) oʻrtasida” tuzilishi koʻrsatiladi;
idoralararo shartnomaning nomida “(Oʻzbekiston Respublikasi davlat organining toʻliq nomi) bilan ... (boshqa tomon davlati idorasining toʻliq nomi yoki xalqaro tashkilotning rasmiy nomi) oʻrtasida” tuzilishi koʻrsatiladi.
Agar xalqaro shartnomaning nomiga tomonlar tilga olingan boshqa xalqaro shartnomaning nomi kiritilsa, xalqaro shartnomaning nomidan keyin tomonlar nomini tushirib qoldirish mumkin.
Misol:
“Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati bilan Qozogʻiston Respublikasi Hukumati oʻrtasida 2006-yil 20-martdagi Xalqaro avtomobil qatnovi toʻgʻrisidagi Bitimga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida Bayonnoma” (yaʼni quyidagicha boʻlmaydi: “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati bilan Qozogʻiston Respublikasi Hukumati oʻrtasida 2006-yil 20-martdagi Xalqaro avtomobil qatnovi toʻgʻrisidagi Bitimga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati bilan Qozogʻiston Respublikasi Hukumati oʻrtasida Bayonnoma” ) .
34. Diagonal xalqaro shartnomalarni tuzish (masalan, bir tarafdan davlat nomidan va boshqa tarafdan hukumat nomidan) shartnoma amaliyotiga xos emas. Agar xalqaro shartnoma bilan tartibga solinadigan masalalar Oʻzbekiston Respublikasida hukumat vakolatlariga kirsa, hamkor davlatda esa uning hukumati vakolatlariga kirmasa yoki aksincha boʻlsa, xalqaro shartnoma davlatlararo darajada tuzilishi lozim.
35. Xalqaro shartnoma, qoida tariqasida, muqaddima, asosiy qism, yakunlovchi qoidalar va zarur hollarda, ilovalardan iborat boʻladi.
2-§. Xalqaro shartnomaning muqaddimasi
36. Xalqaro shartnomani tuzishdan koʻzlangan sabablar, maqsad va vazifalarni tushuntirish loyihaning mustaqil qismi hisoblanuvchi kirish qism ― muqaddimada aks ettiriladi.
Muqaddima xalqaro shartnoma loyihasining nomidan keyin joylashtiriladi. Muqaddima xatboshilarga boʻlinadi.
Muqaddima huquqiy normativ koʻrsatmalarni oʻz ichiga olmasligi, moddalarga yoki bandlarga boʻlinmasligi va raqamlanmasligi kerak.
Xalqaro shartnoma loyihasining tarkibiy birliklarida muqaddima boʻlishi mumkin emas.
37. Ikki tomonlama xalqaro shartnomada muqaddima hajmi, qoida tariqasida, uch-toʻrt xatboshidan oshmaydi. Koʻp tomonlama xalqaro shartnomada muqaddima bu hajmdan koʻp boʻlishi mumkin.
Muqaddimaga xalqaro shartnomada foydalaniladigan atamalar taʼriflarini kiritish kerak emas.
38. Muqaddimaning boshlanishi quyidagi tarzda shakllantiriladi:
ikki tomonlama xalqaro shartnoma boʻlsa:
davlatlararo shartnoma uchun ― “Oʻzbekiston Respublikasi va ... (boshqa tomon davlatining yoki xalqaro tashkilotning rasmiy nomi), keyingi oʻrinlarda “Tomonlar” deb ataluvchilar” ;
hukumatlararo shartnoma uchun – “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va ... (boshqa tomon davlatining nomi) Hukumati yoki (xalqaro tashkilotnig rasmiy nomi), keyingi oʻrinlarda “Tomonlar” deb ataluvchilar”;
idoralararo shartnoma uchun – “... (Oʻzbekiston Respublikasi davlat organining toʻliq nomi) va ... (boshqa tomon davlati idorasining toʻliq nomi yoki xalqaro tashkilotning rasmiy nomi), keyingi oʻrinlarda “Tomonlar ” deb ataluvchilar ” .
Koʻp tomonlama xalqaro shartnomada muqaddima “ Ahdlashuvchi Tomonlar” yoki “Tomonlar” soʻzlari bilan boshlanadi.
39. Koʻp tomonlama xalqaro shartnomaning muqaddimasida, shuningdek ikki tomonlama xalqaro shartnomaning muqaddimasida, qoida tariqasida, shartnoma imzolashga vakolatli shaxslar familiyalari va lavozimlari koʻrsatilmaydi. Shuningdek, “ mazkur Shartnomaning ishtirokchi-davlatlari nomidan hukumatlar … ” yoxud “ Mazkur Shartnoma ishtirokchi-davlatlarining Hukumatlari... ” kabi shakllardan foydalanishdan tiyilish tavsiya etiladi .
40. Xalqaro shartnomaning muqaddimasiga, shuningdek asosiy matniga hujjatlarga havolalar kiritilganda bunday hujjatlarning nomlari toʻliq, qisqartmalarsiz, ular imzolangan (qabul qilingan) sana koʻrsatilgan holda keltiriladi. Ular tegishli hujjatlar nomlari bilan solishtirilishi lozim.
41. Tomonlar uchun kuchga kirmagan xalqaro shartnomalarga, shuningdek ular tomonidan majburiy deb tan olinmaydigan hujjatlarga havola qilinganda “(hujjatning rasmiy nomi)ga amal qilib” , “(hujjatning rasmiy nomi)ga asoslanib” kabi iboralardan foydalanmaslik zarur. Bunday hollarda “(hujjatning rasmiy nomi) qoidalarini eʼtiborga olib” , “(hujjatning rasmiy nomi)ni inobatga olgan holda” kabi iboralardan foydalanish mumkin.
42. Muqaddimaning oxirgi xatboshisi quyidagicha shakllantiriladi:
shartnoma loyihasida ― “... quyidagilar toʻgʻrisida ahdlashib oldilar:” ;
bitim, bayonnoma va hokazolar loyihasida ― “... quyidagilar toʻgʻrisida kelishib oldilar:” ;
anglashuv memorandumi va ahdlashuv bayonnomasi loyihasida ― “… quyidagilar toʻgʻrisida oʻzaro anglashuvga erishdilar:” .
3-§. Xalqaro shartnomaning asosiy matni
43. Xalqaro shartnomada matnni moddalarga boʻlish tavsiya etiladi. Xalqaro shartnomaning matni kichik hajmda (bir nechta xatboshidan iborat) boʻlganda yoxud xalqaro shartnoma xatlar yoki notalar almashinuvi orqali tuzilganda xalqaro shartnoma matnini bandlarga boʻlishga yoʻl qoʻyiladi.
Modda xalqaro shartnomaning asosiy tarkibiy elementi hisoblanadi va unda yakunlangan huquqiy qoida keltiriladi. Zarur hollarda, modda bandlar, kichik bandlar, xatboshilarga boʻlinadi. Oʻz navbatida bandlar ham kichik bandlar yoki xatboshilarga, kichik bandlar esa xatboshilarga boʻlinishi mumkin.
44. Moddalar oʻz mazmunini aks ettiradigan nomga ega boʻlishi mumkin. Bandlar nomlarga ega boʻlmaydi.
45. Agar xalqaro shartnoma matni moddalarga boʻlinib, ular ham oʻz navbatida bandlarga boʻlinsa, bunday bandlar izchil ketma-ketlikda emas, balki modda doirasida raqamlanadi. Kichik bandlar bandlar tarkibida ajratiladi.
Turli tillardagi xalqaro shartnoma matnlarida bandlarni (kichik bandlarni) ifodalashda harfli belgilardan foydalanilganda, aynan bir xil alifbodan (masalan, lotin alifbosidan) foydalanish lozim.
46. Xalqaro shartnoma loyihasining oʻz tuzilishiga koʻra katta hajmli va murakkab boʻlgan matni odatda boʻlimlar va boblarga boʻlinadi, ular nomga ega boʻlishi mumkin.
47. Xalqaro shartnoma loyihasining matnidagi har bir gap, qoida tariqasida, 3-4 qatordan oshmasligi kerak.
4-§. Xalqaro shartnomaning yakunlovchi qoidalari va ilovalari
48. Xalqaro shartnomaning yakunlovchi qoidalariga uning boshqa xalqaro shartnomalar bilan oʻzaro nisbati, unga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish, nizolarni tartibga solish, xalqaro shartnomaning kuchga kirish shartlari, amal qilish muddati, uni tugatish mumkinligi va tartibi toʻgʻrisidagi qoidalarni kiritish zarur. Jumladan:
a) boshqa xalqaro shartnomalar bilan oʻzaro nisbati.
Misol:
“Mazkur Bitim Tomonlarning davlatlari ishtirokchilar boʻlgan boshqa xalqaro shartnomalardan kelib chiqadigan huquq va majburiyatlariga dahl qilmaydi”;
b) oʻzgartirish va qoʻshimchalar.
Misol:
“Tomonlarning kelishuviga koʻra mazkur Bitimga uning ajralmas qismlari hisoblanadigan hamda alohida bayonnomalar bilan rasmiylashtiriladigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilishi mumkin”.
Bunda “xalqaro shartnomaga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisidagi bayonnomalar xalqaro shartnomaning ajralmas qismi hisoblanadi” degan qoidalar kiritilmaydi.
Agar xalqaro shartnomada unga oʻzgartirishlar kiritish tartibi mavjud boʻlmasa, Xalqaro shartnomalar huquqi toʻgʻrisidagi Vena konvensiyasi asosida xalqaro shartnomaga ishtirochilar oʻrtasidagi kelishuv boʻyicha oʻzgartirishlar kiritilishi mumkin;
v) nizolarni tartibga solish.
Misol:
“Mazkur Bitimni qoʻllash va talqin qilish bilan bogʻliq har qanday nizolar Tomonlar oʻrtasida maslahatlashuvlar va muzokaralar orqali hal etiladi”;
g) kuchga kirishi.
1-misol:
“Mazkur Bitim u imzolangan sanadan boshlab kuchga kiradi”;
2-misol:
“Mazkur Bitim Tomonlar tarafidan Bitim kuchga kirishi uchun zarur boʻlgan davlat ichki protseduralari bajarilganligi haqida soʻnggi yozma xabarnoma diplomatik kanallar orqali olingan sanadan boshlab kuchga kiradi”;
3-misol:
“Mazkur Shartnoma ratifikatsiya qilinishi lozim va ratifikatsiya yorliqlari almashilgan kundan boshlab kuchga kiradi”.
Ayni bir xalqaro shartnomada uning kuchga kirishining bittadan ortiq usulidan bir vaqtda foydalanilmaydi.
Masalan, quyidagi notoʻgʻri:
“Mazkur Bitim imzolangan sanadan eʼtiboran kuchga kiradi yoxud agar bir Tomon davlatining qonunchilik hujjatlarida Bitim kuchga kirishi uchun davlat ichki protseduralari bajarilishi nazarda tutilsa, bunday protseduralar bajarilganidan keyin Tomon davlatining qonunchilik hujjatlariga muvofiq kuchga kiradi”;
d) vaqtinchalik qoʻllanilishi.
Tomonlarning kelishuviga koʻra xalqaro shartnoma loyihasiga imzolangan sanadan yoki tomonlar bilan kelishilgan istalgan boshqa vaqtdan eʼtiboran xalqaro shartnomani yoki uning ayrim qoidalarini vaqtinchalik qoʻllash toʻgʻrisidagi qoida kiritilishi mumkin.
1-misol (koʻp tomonlama xalqaro shartnomada):
“Mazkur Bitim imzolangan sanadan boshlab vaqtinchalik qoʻllaniladi va depozitariy tomonidan uni imzolagan Tomonlar tarafidan Bitim kuchga kirishi uchun zarur boʻlgan davlat ichki protseduralari bajarilganligi toʻgʻrisida yozma xabarnoma olingan sanadan boshlab 30 kun oʻtgach kuchga kiradi.
Davlat ichki protseduralarini kechroq bajargan Tomonlar uchun mazkur Bitim depozitariy tomonidan tegishli hujjatlar olingan sanadan boshlab 30 kun oʻtgach kuchga kiradi”.
2-misol (ikki tomonlama xalqaro shartnomada):
“Mazkur Bitim imzolangan kundan eʼtiboran vaqtinchalik qoʻllaniladi va Tomonlar tarafidan Bitim kuchga kirishi uchun zarur boʻlgan davlat ichki protseduralari bajarilganligi toʻgʻrisida soʻnggi yozma xabarnoma diplomatik kanallar orqali olingan sanadan eʼtiboran kuchga kiradi”.
Xalqaro shartnomaning yoki uning bir qismining vaqtinchalik qoʻllanilishi xalqaro shartnomada faqatgina istisno hollarda, xalqaro shartnoma kuchga kirgunga qadar uning qoidalarini qoʻllash uchun haqiqatda va asoslangan zarurat mavjud boʻlganda nazarda tutiladi. Xalqaro shartnomaning vaqtincha qoʻllanilishi toʻgʻrisidagi qoida xalqaro shartnoma butunligicha yoxud uning aniq qoidalari muayyan vaqtdan boshlab vaqtincha qoʻllanilishi koʻrsatilgan holda shakllantirilishi kerak. Vaqtincha qoʻllanilishi lozim boʻlgan qoidalar hajmini aniq belgilash imkonini bermaydigan shakllardan foydalanmaslik lozim.
Masalan, quyidagi notoʻgʻri:
“Mazkur Bitimning Tomonlar davlatlari qonunchiligiga zid boʻlmagan qismi u imzolangan sanadan boshlab vaqtincha qoʻllaniladi”;
e) qoʻshilish.
Misol:
“Mazkur Bitim u kuchga kirgandan soʻng depozitariyga qoʻshilish toʻgʻrisidagi hujjatni berish orqali istalgan davlatning qoʻshilishi uchun ochiq.
Qoʻshilayotgan davlat uchun Bitim depozitariy tomonidan qoʻshilish toʻgʻrisidagi hujjat olingan sanadan boshlab 30 kun oʻtgach kuchga kiradi”.
Xalqaro shartnomada uning obyekti va maqsadlariga qarab, shuningdek, tomonlar kelishuviga koʻra, koʻp tomonlama xalqaro shartnomaga uning ishtirokchilari roziligi bilangina qoʻshilish mumkinligi haqidagi qoida keltirilishi mumkin. Bunda xalqaro shartnomaning tegishli qoidalarida qoʻshilishga rozilikni ifodalash mexanizmi belgilanishi kerak.
Misol:
“Mazkur Bitim barcha Tomonlarning roziligi bilan uning maqsadlari va prinsiplarini qoʻllab-quvvatlaydigan boshqa davlatlarning depozitariyga qoʻshilish haqida hujjatlar berish orqali qoʻshilishi uchun ochiq. Depozitariy Tomonlarning bunday qoʻshilishga roziligi haqidagi soʻngi xabarnomasini olgan kundan boshlab qoʻshilish kuchga kirgan hisoblanadi”;
j) amal qilish muddati, amal qilishini tugatish, chiqish.
Xalqaro shartnomalar maʼlum muddatga, nomaʼlum vaqtga tuzilishi mumkin yoki umuman muddatsiz boʻlishi mumkin.
Misol:
“Mazkur Bitim nomaʼlum muddatga tuziladi. Tomonlarning har biri depozitariyga mazkur Bitimdan chiqish istagi toʻgʻrisida chiqishdan kamida 12 oy oldin yozma xabarnoma yuborib hamda Bitim amal qilgan vaqtda yuzaga kelgan moliyaviy va boshqa majburiyatlarni tartibga solgan holda, undan chiqishga haqli”.
Zarur hollarda, xalqaro shartnoma loyihasiga undan chiqish yoki uning amal qilishini tugatishning alohida shartlari kiritiladi;
z) qoʻshimcha shartlar.
1-misol:
“Mazkur Bitimga doir qoʻshimcha shartlarga yoʻl qoʻyilmaydi”;
2-misol:
“Mazkur Bitimning 5 va 6-moddalariga doir qoʻshimcha shartlarga yoʻl qoʻyilmaydi”.
Bunday qoidalar mavjud boʻlmaganda, xalqaro huquqda taqiqlanmagan har qanday qoʻshimcha shartlarni qoʻyish mumkin deb hisoblanadi.
49. Agar xalqaro shartnoma loyihasida jadvallar, grafiklar, xaritalar, sxemalar, roʻyxatlar keltirilsa, ular ilovalar shaklida rasmiylashtirilishi lozim, tegishli moddalar (bandlar) esa ushbu ilovalarga havolalarga ega boʻlishi kerak. Ilovalar, qoida tariqasida, imzolanmaydi.
Misol:
“Ilova mazkur Shartnomaning ajralmas qismini tashkil etadi”.
Xalqaro shartnomaga ilovalar arab raqamlari bilan “№” belgisi qoʻyilmasdan raqamlanadi. Bir nechta ilovaga havolalar keltirilsa, quyidagicha koʻrsatiladi: “1 ― 4-ilovalarga muvofiq” .
Ilovada uni xalqaro shartnomaning asosiy matni bilan bogʻlaydigan sarlavha va belgi boʻlishi kerak. Mazkur rekvizitlar u qaysi shartnomaga taalluqliligini koʻrsatuvchi belgi bilan ilovaning yuqori oʻng burchagiga joylashtiriladi.
Misol:
“Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati bilan Ozarbayjon Respublikasi Hukumati oʻrtasida Oʻzbekiston Respublikasi va Ozarbayjon Respublikasi fuqarolarining vizasiz safar qilishlari toʻgʻrisida Bitimga 1-ilova”.
Ilovalari mavjud xalqaro shartnomaning betlari, qoida tariqasida, izchil ketma-ketlikda raqamlanadi.
50. Ratifikatsiya qilish toʻgʻrisidagi qoida, agar unda ratifikatsiya qilish uchun asoslar mavjud boʻlsa, xalqaro shartnoma loyihasiga kiritiladi.
Xalqaro shartnomalar loyihalariga ratifikatsiya qilish toʻgʻrisidagi qoidalar tomonlardan biri shartnoma ratifikatsiya qilinishi maqsadga muvofiq deb hisoblagan hollarda ham kiritilishi mumkin, bundan idoralararo shartnomalar mustasno.
51. Xuddi shuningdek, muzokaralarda qatnashuvchi tomonlarning kelishuvi boʻyicha xalqaro shartnomalar loyihalariga ularni tasdiqlash (qabul qilish) toʻgʻrisidagi shartlar kiritilishi mumkin.
52. Agar tomonlar xalqaro shartnoma kuchga kirishi uchun turli yuridik tartib-taomillar oʻtkazishi zarur deb hisoblash uchun asoslar mavjud boʻlsa (masalan, shartnoma bir tomon tarafidan ratifikatsiya qilinadigan, boshqa tomon tarafidan esa tasdiqlanadigan boʻlsa), qoida tariqasida quyidagi ifodadan foydalaniladi: “Shartnoma Tomonlar tarafidan uning kuchga kirishi uchun zarur boʻlgan davlat ichki protseduralari bajarilganligi toʻgʻrisida soʻngi yozma xabarnoma olingan sanadan boshlab kuchga kiradi” .
53. Ikki tomonlama xalqaro shartnomaning amal qilish muddatini aniqlashda uning amal qilish davrlari toʻgʻrisidagi shartdan foydalanish mumkin.
Misol:
“Mazkur Bitim imzolangan vaqtdan eʼtiboran kuchga kiradi va besh yil davomida amalda boʻladi. Uning amal qilishi, agar Tomonlarning hech biri navbatdagi besh yillik davr tugashidan kamida olti oy avval boshqa Tomonni mazkur Bitimning amal qilishini tugatish istagi haqida xabardor qilmasa, keyingi besh yillik davrlarga oʻz-oʻzidan uzayaveradi”.
Bunday ifoda xalqaro shartnoma boshlangʻich yoki har qanday navbatdagi davr tugaganidan keyingina bir tomonlama tartibda tugatilishi mumkinligini anglatadi. Har bir belgilangan davrlar davomida uni tomonlarning oʻzaro roziligi bilangina tugatish mumkin. Shu sababli bunday qoidalarni xalqaro shartnomaning amal qilishini istalgan vaqt bir tomonlama tartibda tugatish mumkinligi toʻgʻrisidagi shartlar bilan bogʻlab boʻlmaydi. Shuningdek, tomonlarning maqsadiga qarab xalqaro shartnomaning amal qilishi ham bir marta, ham bir necha marta oʻz-oʻzidan uzaytirilishi mumkinligini ham inobatga olish zarur.
Matnda tegishli maqsad aniq shakllantirilishi zarur: “…mazkur Bitimning amal qilishi, agar Tomonlarning hech biri boshqa Tomonni uning amal qilishini tugatish istagi toʻgʻrisida dastlabki davr tugashidan kamida olti oy avval yozma ravishda xabardor qilmasa, oʻz-oʻzidan besh yilga uzayadi” (bir marta uzaytirilganda) yoxud “mazkur Bitimning amal qilishi, agar Tomonlarning hech biri boshqa Tomonni Bitimning amal qilishini tugatish istagi toʻgʻrisida uning amal qilishining boshlangʻich yoki har qanday keyingi davri tugashidan kamida olti oy avval yozma ravishda xabardor qilmasa, keyingi besh yillik davrlarga oʻz-oʻzidan uzayaveradi” (koʻp marta uzaytirilganda).
54. Xalqaro shartnomada uning amal qilish muddati koʻrsatilmasligi, agar uning boshqa qoidalaridan oʻzgacha anglashilmasa, shartnoma nomaʼlum muddatga tuzilishini anglatadi.
55. Xalqaro shartnomadagi yakuniy jumla joy va sana, asl nusxalar soni va uning matnlari tuzilgan tillar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi:
1-misol (ikki tilda xalqaro shartnoma tuzishda):
“_______ da 20__ yil “ “ _________ ikki nusxada, har biri oʻzbek va rus tillarida imzolandi, bunda ikkala matn ham bir xil kuchga ega”;
2-misol (uch tilda xalqaro shartnoma tuzishda):
“_______ da 20__ yil “ “ _________ ikki nusxada, har biri oʻzbek, rus va ingliz tillarida imzolandi, bunda barcha matnlar bir xil kuchga ega”;
3-misol (ustuvor tilni aniqlash zarur boʻlsa):
“Mazkur Bitim qoidalarini talqin qilishda kelishmovchiliklar yuzaga kelgan taqdirda, ingliz tilidagi matndan foydalaniladi” yoki “Mazkur Bitim qoidalarini talqin qilishda kelishmovchiliklar yuzaga kelgan taqdirda, Tomonlar rus tilidagi matnga murojaat qiladilar”.
56. Ikki tomonlama xalqaro shartnoma va memorandumning yakunlovchi qismi namunaviy qoidalari mazkur Uslubiy koʻrsatmalarning 2 va 3-ilovalarida keltirilgan.
7-bob. Xalqaro shartnomaga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish
57. Xalqaro shartnomani oʻzgartirish (unga tuzatishlar kiritish) xalqaro shartnoma shartlariga hamda xalqaro huquqqa muvofiq uning ishtirokchilari oʻrtasidagi kelishuvga binoan amalga oshiriladi.
58. Tarkibiy birlikni jiddiy oʻzgartirish talab etilgan taqdirda, uni yangi tahrirda bayon etish zarur.
Misol:
“4-moddaning birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Tomon davlatining markaziy organi vakolati ... Nizom bilan belgilanadi”.
59. Agar tarkibiy birliklarni yangi tahrirda toʻliq bayon qilish zarurati boʻlmasa, ularning matniga ayrim soʻzlar, iboralar, boshqa raqamlar va belgilarni qoʻshish, ularni chiqarib tashlash yoki almashtirish orqali aniqliklar kiritiladi.
Misol:
“5-moddaning ikkinchi xatboshisidan “...” degan soʻzlar chiqarib tashlansin;
“12-moddaning ikkinchi xatboshisi “hisoblansin” degan soʻzdan keyin “tegishli ravishda” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin”;
“4-modda uchinchi xatboshisining ikkinchi gapi “chegaralar” degan soʻzdan keyin “Ahdlashuvchi tomonlarning” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
“3-bandning ikkinchi xatboshisi “tartibi” degan soʻzdan keyin “davlat” degan soʻz bilan toʻldirilsin;
“2-modda “tartibini” degan soʻzdan keyin “tayinlash” degan soʻz bilan toʻldirilsin.
60. Agar xalqaro shartnoma yangi moddalar (bandlar), raqamli belgiga ega boshqa tarkibiy birliklar bilan toʻldirilsa, yangi moddalar (bandlar), raqamli belgiga ega boshqa tarkibiy birliklar uchun belgi qoʻshgan holda, moddalarning (bandlarning), boshqa tarkibiy birliklarning avvalgi raqamlanishini saqlab qolish lozim.
Misol:
“... quyidagi mazmundagi 10.1-modda bilan toʻldirilsin:
“...”
“...1-band quyidagi mazmundagi 1.2.1 kichik band bilan toʻldirilsin:
“...”
61. Xalqaro shartnoma matnidan raqamli belgiga ega tarkibiy birliklar chiqarib tashlanganda xalqaro shartnoma matnida qolgan raqamli belgiga ega tarkibiy birliklarning avvalgi raqamlanishi oʻz holida saqlanib qoladi.
62. Xalqaro shartnoma moddasi (bandi) xatboshilar bilan toʻldirilsa yoki xalqaro shartnomadan xatboshilar chiqarib tashlansa, tarkibiy birliklar yangi tahrirda, qoida tariqasida, qoʻshilgan (chiqarib tashlangan) birliklarni hisobga olgan holda hisoblanadi.
Misol:
“6-moddada:
ikkinchi xatboshidan keyin quyidagi mazmundagi yangi xatboshi bilan toʻldirilsin:
“...”;
uchinchi ― beshinchi xatboshilar tegishincha toʻrtinchi ― oltinchi xatboshilar deb hisoblansin”;
“5-bandda:
ikkinchi xatboshi chiqarib tashlansin;
uchinchi ― beshinchi xatboshilar tegishincha ikkinchi ― toʻrtinchi xatboshilar deb hisoblansin”.
Agar qoʻshilgan yoki chiqarib tashlangan xatboshilar modda (band) matnida oxirgi tarkibiy birliklar boʻlsa, ulardan avvalgi xatboshilar sanalishini oʻzgartirish toʻgʻrisida koʻrsatib oʻtilmaydi.
Misol:
“6-band quyidagi mazmundagi xatboshi bilan toʻldirilsin: “...”;
“7-moddaning ikkinchi xatboshisi chiqarib tashlansin”.
63. Kiritiladigan oʻzgartirish va qoʻshimchalarning, yangi tahrirdagi moddalarning (bandlar, kichik bandlar, xatboshilarning) matni qoʻshtirnoq ichida va qoida tariqasida kursiv bilan ajratib koʻrsatiladi.
8-bob. Xalqaro shartnoma loyihasini yoki Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani kelishish
64. Davlat organi oʻz vakolatiga kiradigan masalalar boʻyicha xalqaro shartnoma loyihasini yoki Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani ekspertlar darajasida ishlab chiqishni boshlash haqida Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligiga Qonunning 8-moddasida nazarda tutilgan materiallar bilan birga tashabbus taklifi kiritadi.
Agar xalqaro shartnoma tuzish toʻgʻrisidagi taklif diplomatik kanallar orqali chet el tomonidan tashabbus qilingan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi uni davlat organiga yuborish bilan bir vaqtda xalqaro shartnoma loyihasini ekspertlar darajasida ishlab chiqishni boshlash haqida oʻz fikrini taqdim etishi mumkin.
Bunday holda davlat organi Qonunning 8-moddasida nazarda tutilgan materiallarni tayyorlaydi va xalqaro shartnoma loyihasini yoki Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani ekspertlar darajasida ishlab chiqishga kirishadi.
65. Yuqori turuvchi organlarning prinsipial roziligini talab qiladigan ayrim hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi davlat organiga ekspertlar darajasida ishlab chiqishni boshlash haqida qaror qabul qilish uchun tashabbus taklifini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga yoki Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga kiritishni taklif qilishi mumkin.
Yuqori turuvchi organlarning prinsipial roziligini talab qiladigan ayrim hollar mavjud shartnomaviy-huquqiy amaliyotdan, shuningdek tartibga solish predmetidan va xalqaro shartnoma bilan tartibga solinadigan masalalar xususiyatidan kelib chiqib belgilanadi (masalan, mudofaa qobiliyati masalalariga daxl qiladigan, strategik obyektlar qurilishini nazarda tutuvchi yoki amalga oshirish katta moliyaviy xarajatlar talab qiladigan xalqaro shartnomalar va hokazolar).
66. Qonunga muvofiq xalqaro shartnomalar loyihalarini yoki Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi bilan kelishish ikki bosqichli tartibda amalga oshiriladi.
67. Birinchi bosqichda davlat organi tomonidan Qonunning 10-moddasiga muvofiq manfaatdor davlat organlari bilan birga xalqaro shartnoma loyihasini yoki Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani ekspertlar darajasida ishlab chiqish amalga oshiriladi.
Bunda, Qonunning 8-moddasiga muvofiq ekspertlar darajasida ishlab chiqishni boshlash haqida tashabbus taklifini kelishishda Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi xalqaro shartnoma loyihasi boʻyicha yoki Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masala boʻyicha oʻz takliflari va fikr-mulohazalarini bir vaqtda taqdim etgan boʻlsa, ekspertlar darajasida ishlab chiqish bosqichida xalqaro shartnoma loyihasini yoki Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligiga takroran kiritish talab etilmaydi.
Davlat organi manfaatdor davlat organlariga xalqaro shartnoma loyihasini yoki Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokchisi boʻlishni maqsad qilgan koʻp tomonlama xalqaro shartnomaning matnini kiritayotganda Qonunning 8-moddasida nazarda tutilgan barcha zarur materiallarni ham ilova qiladi.
Xalqaro shartnoma loyihasiga yoki Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalaga tushuntirish xati davlat organi tomonidan tayyorlanadi va ushbu organ rahbari (uning yoʻqligida ― birinchi oʻrinbosari tomonidan) tomonidan imzolanishi kerak.
Bunda shunga eʼtibor qaratish lozimki, xalqaro shartnoma loyihasini tayyorlash yoki koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etish masalasini ekspertlar darajasida ishlab chiqishning butun jarayoni uchun, shu jumladan tayyorlanadigan ilova materiallarning hamda davlat tilidagi va boshqa tildagi xalqaro shartnoma loyihasi autentik tarjimalarining sifati uchun javobgarlik vakolatiga xalqaro shartnomada tartibga solinadigan masalalar kiradigan davlat organi rahbariga yuklanadi.
68. Xalqaro shartnoma loyihasini yoki Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani ekspertlar darajasida ishlab chiqish chogʻida manfaatdor davlat organlari:
hujjat matni boʻyicha yuzaga kelishi mumkin boʻlgan oʻz takliflari va fikr-mulohazalarini taqdim etgan holda xalqaro shartnoma loyihasini ishlab chiqishni davom ettirish;
yohud koʻp tomonlama xalqaro shartnomani ratifikatsiya qilish, tasdiqlash, qabul qilish yoki unga qoʻshilish maqsadga muvofiqligi yoki maqsadga muvofiq emasligi toʻgʻrisida fikrlar taqdim etadi.
69. Xalqaro shartnoma loyihasini yoki Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokchisi boʻlishni maqsad qilgan koʻp tomonlama xalqaro shartnomaning matnini ekspertlar darajasida ishlab chiqish ularni Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida huquqiy ekspertizadan oʻtkazgan holda amalga oshiriladi.
70. Ikkinchi bosqichda (ekspertlar darajasida qayta ishlash yakunlanganidan keyin) hujjat Qonunning 11-moddasiga muvofiq quyidagilar ilova qilingan holda huquqiy ekspertizadan oʻtkazish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligiga kiritiladi:
davlat tilidagi yoki zarur hollarda, boshqa tildagi xalqaro shartnoma loyihasi yoki Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokchisi boʻlishni maqsad qilgan koʻp tomonlama xalqaro shartnoma matni;
Qonunning 9-moddasi talablariga mos boʻlgan tushuntirish xati;
manfaatdor davlat organlari bilan ekspertlar darajasida ishlab chiqish natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining huquqiy ekspertizasi natijalari qiyosiy jadval tarzida.
71. Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi koʻrib chiqilayotgan masala predmetiga oid quyidagi zaruriy materiallarni ham talab qilib olishga haqli:
normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, yuqori turuvchi organ topshirigʻining yoki xalqaro shartnoma loyihasini yoxud koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etish maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani ishlab chiqish nazarda tutilgan boshqa hujjatlarning koʻchirma nusxalari;
manfaatdor davlat organlarining va boshqa tashkilotlarning ekspertlar darajasida qayta ishlash chogʻida taqdim etilgan xatlaridan koʻchirma nusxalar;
xorijiy hamkorning salohiyati, hamkorlikning joriy holati, oʻzaro hamkorlikdagi istiqbolli rejalar va loyihalar haqida axborot, xalqaro shartnoma tuzishning amaliy ahamiyatini puxta oʻrganish uchun zarur boʻlgan statistik va boshqa maʼlumotlar;
agar xalqaro shartnoma loyihasida yoki koʻp tomonlama xalqaro shartnoma matnida boshqa xalqaro shartnomalarga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish nazarda tutilsa, qiyosiy jadval;
mazkur Uslubiy koʻrsatmalarning 4-ilovasiga muvofiq shaklda koʻp tomonlama xalqaro shartnoma qoidalarining milliy qonunchilik normalariga va Oʻzbekiston Respublikasidagi mavjud amaliyotga mos kelishini moddama-modda tahlil qilish boʻyicha qiyosiy jadval.
72. Xalqaro shartnomani tartibga solish predmetining oʻziga xosligidan kelib chiqib, Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi huquqiy ekspertizadan oʻtkazish bosqichida davlat organidan xalqaro shartnoma tuzishning yoki koʻp tomonlama xalqaro shartnomada Oʻzbekiston Respublikasi ishtirok etishining maqsadga muvofiqligi boʻyicha batafsil taqdimot tayyorlagan holda ekspert uchrashuvi oʻtkazishni soʻrashga haqli.
73. Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining huquqiy ekspertiza yakunlari boʻyicha bergan ijobiy xulosasi davlat organi tomonidan xalqaro shartnoma tuzish toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga yoki Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga taklif kiritish imkonini beradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining tegishli xulosasi olinganidan soʻng davlat organi Qonunning 13-moddasida koʻrsatilgan barcha hujjatlarni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga yoki Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga koʻrib chiqish uchun kiritadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga yoki Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga xalqaro shartnoma tuzish toʻgʻrisidagi taklifni mustaqil ravishda kiritish haqida qaror qabul qilinganda, davlat organi Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi soʻrovnomasi boʻyicha huquqiy ekspertiza yakunlari yuzasidan takliflarni hisobga olgan holda tayyorlangan zarur materiallarni taqdim etadi.
74. Vazirlar Mahkamasi yoki Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada Oʻzbekiston Respublikasining ishtiroki maqsadga muvofiqligi haqida maʼqullashi olingandan keyin davlat organi xalqaro shartnomani ratifikatsiya qilish, qabul qilish, tasdiqlash yoki Oʻzbekiston Respublikasining qoʻshilishini nazarda tutuvchi tegishli normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqadi va belgilangan tartibda uning kelishilishini amalga oshiradi.
9-bob. Xalqaro shartnoma loyihasini yoki Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokchisi boʻlishni maqsad qilgan koʻp tomonlama xalqaro shartnomaning matnini huquqiy ekspertizadan oʻtkazish
75. Xalqaro shartnoma loyihasini yoki Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokchisi boʻlishni maqsad qilgan koʻp tomonlama xalqaro shartnomaning matnini huquqiy ekspertizadan oʻtkazish – bu Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi va Tashqi ishlar vazirligi tomonidan tegishli xulosa tayyorlangan holda xalqaro shartnoma loyihasining qoidalarini yoki Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokchisi boʻlishni maqsad qilgan koʻp tomonlama xalqaro shartnomaning matnini oʻrganish va baholash boʻyicha faoliyat hisoblanadi.
76. Huquqiy ekspertiza natijalari Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining va Tashqi ishlar vazirligining maxsus blankalarida rasmiylashtiriladi.
77. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan xalqaro shartnoma loyihasi yoki Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokchisi boʻlishni maqsad qilgan koʻp tomonlama xalqaro shartnoma matni Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlariga muvofiqligi borasida huquqiy ekspertizadan oʻtkaziladi hamda ishlab chiquvchiga tegishli xulosa taqdim etiladi.
Xalqaro shartnoma loyihasi yoki koʻp tomonlama xalqaro shartnoma matni quyidagi hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan huquqiy ekspertizadan oʻtkazilmasdan ishlab chiquvchiga qaytariladi:
huquqiy ekspertizadan oʻtkazish uchun Qonunning 8-moddasi uchinchi qismida koʻrsatilgan hujjatlar taqdim etilmasa;
xalqaro shartnoma loyihasining yoki Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokchisi boʻlishni maqsad qilgan koʻp tomonlama xalqaro shartnomaning davlat tilidagi matni bilan uning boshqa tillardagi matnlari oʻrtasida nomuvofiqliklar boʻlsa.
Huquqiy ekspertizadan oʻtkazish rad etilganligi haqida ishlab chiquvchiga yozma ravishda maʼlum qilinadi.
78. Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi tomonidan xalqaro shartnoma loyihasi yoki Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokchisi boʻlishni maqsad qilgan koʻp tomonlama xalqaro shartnoma matni Qonunning 11-moddasida nazarda tutilgan tartibda huquqiy ekspertizadan oʻtkaziladi.
Xalqaro shartnoma loyihasi yoki koʻp tomonlama xalqaro shartnoma matni quyidagi hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi tomonidan huquqiy ekspertizadan oʻtkazilmasdan ishlab chiquvchiga qaytariladi:
ilova qilingan materiallar asosida tegishli xalqaro shartnomani imzolash, ratifikatsiya qilish, qabul qilish, tasdiqlash yoki unga qoʻshilishning maqsadga muvofiqligini va amaliy ahamiyatini aniqlash imkoni boʻlmasa;
xalqaro shartnoma loyihasini yoki Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani ekspertlar darajasida ishlab chiqish yakunlanmagan boʻlsa yoxud ular boʻyicha barcha manfaatdor organlarning fikri olinmagan boʻlsa;
loyihaga Qonunning 9 va 11-moddalari , shuningdek mazkur Uslubiy koʻrsatmalar talablariga mos keladigan zarur materiallar ilova qilinmagan boʻlsa;
xalqaro shartnoma loyihasini jiddiy qayta ishlash talab etilsa va bu uning matni tubdan oʻzgarishiga olib kelsa;
davlat tilidagi va chet tilidagi xalqaro shartnoma matnlari oʻrtasida muvofiqlikni taʼminlash uchun lingvistik ekspertiza, shuningdek boshqa turdagi ekspertizalar oʻtkazish zarurati aniqlangan boʻlsa.
Huquqiy ekspertizadan oʻtkazish rad etilganligi haqida ishlab chiquvchiga yozma ravishda maʼlum qilinadi.
79. Huquqiy ekspertizadan oʻtkazishda tegishli huquqiy munosabatlarni tartibga solish ustuvorligidan va ularning amaliy ahamiyatidan, xalqaro shartnoma turini tanlash asosliligidan, shartnomani imzolash tomonlarning vakolatiga daxldorligi va ular bunday huquqqa egaligidan kelib chiqish tavsiya etiladi.
80. Agar huquqiy ekspertizadan oʻtkazishda xalqaro shartnoma loyihasining yoki koʻp tomonlama xalqaro shartnoma matnining va ilova qilingan materiallarning bildirilgan talablarga mos kelmasligi aniqlansa, ushbu nomuvofiqlik tegishli asoslar bilan birga xulosada aks ettiriladi.
Bunday nomuvofiqliklarni bartaraf etish toʻgʻrisidagi takliflar:
xalqaro shartnoma loyihasiga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish;
Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi xalqaro shartnomasiga yoki normativ-huquqiy hujjatiga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish;
xalqaro shartnoma loyihasiga yoki koʻp tomonlama xalqaro shartnoma matniga ilova qilingan materiallarni maromiga yetkazish yuzasidan rasmiylashtirilishi mumkin.
81. Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnoma boʻlmagan xalqaro hujjatlari loyihalari Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi va Tashqi ishlar vazirligida huquqiy ekspertizadan oʻtkazilmaydi.
10-bob. Muzokaralar olib borish va Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini imzolash vakolatlari toʻgʻrisidagi guvohnoma
82. Muzokaralar olib borish va xalqaro shartnomalar imzolash vakolatlari toʻgʻrisidagi guvohnoma Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi tomonidan Qonunning 15 va 16-moddalari talablarini hisobga olgan holda rasmiylashtiriladi.
83. Vakolatlar toʻgʻrisidagi guvohnomani olish uchun davlat organlari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti yoki Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati tomonidan xalqaro shartnomani imzolash toʻgʻrisida tegishli qaror qabul qilingandan keyin eng qisqa muddatda, biroq Oʻzbekiston Respublikasida muzokaralar boshlanadigan, xalqaro shartnoma imzolanadigan sanadan yoxud delegatsiya shu maqsadda xorijga chiqib ketishidan kamida 10 kun avval ularni rasmiylashtirish iltimosi bilan Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligiga soʻrovnoma yuboradi.
84. Soʻrovnoma Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi nomiga soʻrayotgan davlat organining blankasidagi rasmiy xatni oʻzida ifodalaydi. Soʻrovnomada vakolatlar toʻgʻrisidagi guvohnoma kimning nomiga soʻralayotgan boʻlsa, bu shaxsning yoki shaxslarning familiyasi, ismi va otasining ismi, egallab turgan lavozimlari va ular rasmiy delegatsiya tarkibiga kim sifatida kiritilganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar toʻliq koʻrsatiladi. Shuningdek, boʻlajak tadbirning toʻliq nomi, u oʻtkaziladigan joy va muddatlar, imzolash uchun tayyorlanayotgan xalqaro shartnomaning toʻliq rasmiy nomi koʻrsatiladi.
Xalqaro tashkilotlar va boshqa tuzilmalarning xalqaro konferensiyalari, kengashlari, sessiyalariga delegatsiyalarni yuborayotganda, delegatsiyaning vakolatlari haqidagi guvohnomaga taalluqli tartib-taomil qoidalaridan koʻchirma soʻrovnomaga ilova qilinishi lozim.
85. Vakolatlar toʻgʻrisidagi guvohnoma, qoida tariqasida, muzokaralar yoki tadbirlar boshlanguniga qadar, xalqaro shartnoma imzolanishidan oldin yoki imzolanayotgan vaqtda beriladi. Ikki tomonlama xalqaro shartnomalar imzolanayotganda, muzokaralarda ishtirok etayotgan tomon bilan vakolatlar toʻgʻrisida guvohnomalar almashiladi. Koʻp tomonlama xalqaro shartnomalar imzolanayotganda vakolatlar toʻgʻrisidagi guvohnoma depozitariyga topshiriladi.
11-bob. Yakuniy qoida
86. Mazkur Uslubiy koʻrsatmalarni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.
Xalqaro shartnoma loyihasini tayyorlash va Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani ishlab chiqish haqida uslubiy koʻrsatmalarga 1-ILOVA
Xalqaro shartnomalarda va xalqaro shartnoma boʻlmagan xalqaro hujjatlarda eng koʻp ishlatiladigan soʻzlar va atamalar
Xalqaro shartnoma loyihasini tayyorlash va Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani ishlab chiqish haqida uslubiy koʻrsatmalarga 2-ILOVA
Ikki tomonlama xalqaro shartnomaning yakuniy qismi
Xalqaro shartnoma loyihasini tayyorlash va Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani ishlab chiqish haqida uslubiy koʻrsatmalarga 3-ILOVA
Memorandumning yakuniy qismi
Xalqaro shartnoma loyihasini tayyorlash va Oʻzbekiston Respublikasining koʻp tomonlama xalqaro shartnomada ishtirok etishi maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani ishlab chiqish haqida uslubiy koʻrsatmalarga 4-ILOVA
(Koʻp tomonlama xalqaro shartnoma nomi) qoidalarining milliy qonunchilik normalariga va Oʻzbekiston Respublikasidagi mavjud amaliyotga mos kelishini moddama-modda tahlil qilish boʻyicha QIYOSIY JADVAL T/r Xalqaro shartnoma qoidalari (moddama-modda bayon etiladi) Milliy qonunchilikda mazkur munosabatlarni tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatning yoki huquqni qoʻllashda amaliyotning mavjudligi (tegishli normativ-huquqiy hujjatlar qoidalari yoki amaliyot batafsil yoritiladi) Milliy qonunchilikka oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish yohud yangi normativ-huquqiy hujjat qabul qilishning zarurligi (tegishli oʻzgartirish yoki qoʻshimchalar kiritiladigan normativ-huquqiy hujjatning nomi aniq koʻrsatiladi) 1. 2.
Tashqi ishlar vaziri A. KAMILOV
Adliya vaziri R. DAVLETOV
Toshkent sh.,
2020-yil 30-iyun,
Toshkent sh.,
2020-yil 30-iyun,
54-son
1-son
Министерства иностранных дел Республики Узбекистан Министерства юстиции Республики Узбекистан
Постановление
МЕТОДИЧЕСКИЕ УКАЗАНИЯ
Типовые положения
Типовые положения
Об утверждении Методических указаний о подготовке проекта международного договора и проработке вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре
В соответствии с постановлением Сената Олий Мажлиса Республики Узбекистан от 13 декабря 2018 года № ПС-350-III «О Законе Республики Узбекистан «О международных договорах Республики Узбекистан» Министерство иностранных дел и Министерство юстиции Республики Узбекистан постановляют:
1. Утвердить Методические указания о подготовке проекта международного договора и проработке вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре, согласно приложению .
2. Настоящее постановление вступает в силу со дня его официального опубликования.
ПРИЛОЖЕНИЕ к постановлению Министерства иностранных дел и Министерства юстиции Республики Узбекистан от 30 июня 2020 года №№ 54, 1
о подготовке проекта международного договора и проработке вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре
Настоящие Методические указания определяют порядок подготовки проекта международного договора и проработки вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре в соответствии с Законом Республики Узбекистан «О международных договорах Республики Узбекистан» (далее — Закон).
Глава 1. Общие положения
1. Настоящие Методические указания предназначены для использования государственными органами Республики Узбекистан в процессе подготовки, юридико-технического оформления и экспертной проработки проекта международного договора или экспертной проработки вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре, а также проведения правовой экспертизы их текстов.
2. Настоящие Методические указания также применяются при разработке международных актов Республики Узбекистан, не являющихся международными договорами.
3. В настоящих Методических указаниях применяются следующие основные понятия:
договаривающаяся сторона ― государство (государства), международная организация (международные организации) и (или) иной субъект (иные субъекты), обладающий (обладающие) правом заключать международные договоры, выступающие в качестве самостоятельной стороны международного договора и выразившие согласие на обязательность для них этого международного договора независимо от того, вступил он в силу или не вступил;
полномочия ― право одного лица или нескольких лиц представлять Республику Узбекистан, осуществляемое на основании решения компетентного органа (должностного лица) Республики Узбекистан и надлежащим образом оформленное свидетельством о полномочиях, вручаемым участвующей в переговорах стороне либо депозитарию в целях:
ведения переговоров и принятия текста международного договора или установления его аутентичности;
подписания международного договора;
выражения согласия Республики Узбекистан на обязательность для нее международного договора;
совершения иного акта, относящегося к международному договору;
государственный орган ― министерство, а также иной орган Республики Узбекистан, наделенный в соответствии с законодательством Республики Узбекистан правом заключения международных договоров;
депозитарий ― государство, международная организация или ее главное исполнительное должностное лицо, которому в соответствии с положениями международного договора сдается на хранение подлинник этого международного договора и которое выполняет в отношении международного договора функции, предусмотренные этим международным договором и международным правом;
участвующая в переговорах сторона ― государство, международная организация и (или) иной субъект, обладающий правом заключать международные договоры, принимающие участие в составлении и принятии текста международного договора;
ратификационная грамота ― специальный документ, свидетельствующий о рассмотрении международного договора палатами Олий Мажлиса Республики Узбекистан и выражающий согласие на обязательность международного договора для Республики Узбекистан;
международная организация ― межгосударственная (межправительственная) организация, созданная для выполнения определенных задач международного характера в соответствии с учредительным актом этой организации и обладающая международной правосубъектностью;
участник международного договора ― государство, международная организация и (или) иной субъект, обладающий правом заключать международные договоры, выступающие в качестве самостоятельной стороны международного договора, которые выразили согласие на обязательность для них международного договора и для которых международный договор вступил в силу;
международный договор Республики Узбекистан ― международное соглашение, заключенное в письменной форме Республикой Узбекистан с иностранным государством, международной организацией либо иным субъектом, обладающим правом заключать международные договоры, которое регулируется международным правом, независимо от того, содержится ли в одном документе, в двух или нескольких связанных между собой документах, а также независимо от его конкретного наименования и способа заключения (договор, соглашение, конвенция, акт, пакт, протокол, обмен письмами или нотами и другие наименования и способы заключения международного договора);
подписание международного договора Республики Узбекистан ― стадия заключения международного договора либо форма выражения Республикой Узбекистан согласия на обязательность для нее международного договора в том случае, если международный договор предусматривает, что подписание имеет такую силу, или иным образом установлена договоренность Республики Узбекистан и других участвующих в переговорах сторон о том, что подписание должно иметь такую силу, или намерение придать подписанию такую силу вытекает из полномочий представителя, участвующего в переговорах стороны, либо было выражено во время переговоров;
заключение международного договора Республики Узбекистан ― последовательность процедур по формированию содержания международного договора, принятию его текста и выражению согласия Республики Узбекистан на обязательность для нее международного договора;
оговорка ― одностороннее официальное письменное заявление Республики Узбекистан в любой формулировке и под любым наименованием, сделанное при подписании, ратификации, утверждении, принятии международного договора или присоединении к нему, посредством которого выражается желание исключить или изменить юридическое действие определенных положений международного договора в их применении к Республике Узбекистан.
4. Международный договор имеет следующие основные признаки:
международный договор должен быть заключен в письменной форме.
сторонами международного договора могут выступать с узбекской стороны государство, правительство либо государственный орган, а с иностранной стороны - государство, правительство либо государственный орган, международная организация либо иной субъект, обладающий правом заключать международные договоры.
международный договор должен содержать юридически обязывающие положения, то есть, создать для его сторон права и обязательства, регулируемые международным правом. Документ не рассматривается международным договором, если он регулируется внутренним правом одного из государств.
5. Компетенция государственного органа по заключению межведомственных договоров Республики Узбекистан устанавливается в его положении и иных актах законодательства.
Глава 2. Организация подготовки проекта международного договора
6. При подготовке проекта международного договора, государственному органу необходимо:
определить, существует ли в действительности проблема или вопросы, требующие урегулирования путем заключения международного договора;
определить целесообразность и практическую значимость заключения международного договора для Республики Узбекистан;
проанализировать фактическое состояние правового регулирования в соответствующей сфере (изучение действующих международных договоров и национального законодательства Республики Узбекистан);
оценить возможные финансово-экономические или иные последствия заключения международного договора;
определить соответствие положений проекта международного договора нормам национального законодательства и международным договорам Республики Узбекистан;
определить в связи с заключением нового международного договора необходимость внесения изменений, дополнений в положения заключенных ранее международных договоров или прекращения действия других международных договоров между его участниками;
определить нормативно-правовые акты, подлежащие принятию, изменению, внесению дополнения и (или) признанию утратившими силу в связи с заключением международного договора.
7. Проект международного договора должен соответствовать следующим требованиям:
не противоречить общепризнанным принципам и нормам международного права;
не дублировать положения международных договоров Республики Узбекистан (по одному и тому же вопросу не допускается заключение двух или более договоров);
содержание должно соответствовать его объекту и целям;
не должен содержать ссылки на международные договоры, прекратившие свою силу;
соответствовать практике заключения и оформления международных договоров.
8. При подготовке проекта международного договора государственному органу следует обратить внимание, что независимо от уровня заключения международного договора (межгосударственный, межправительственный, межведомственный) его участниками с точки зрения международного права являются государства. Обязательства, возлагаемые межведомственным договором, являются обязательствами соответствующих государств, а не только тех государственных органов, от имени которых заключен договор.
9. Нарушение взятых на себя обязательств по международному договору влечет правовые последствия для нарушившей стороны в рамках международного права.
Государственному органу следует избежать заключения международного договора, либо проработать его в качестве международного акта, не являющегося международным договором, если установлено, что:
отсутствие международного договора не препятствует решению имеющихся вопросов или осуществлению конкретных направлений и форм взаимодействия с иностранной стороной;
проект не предусматривает создание прав и обязательств, регулируемых международным правом.
10. Проект международного договора до начала экспертной проработки подвергается правовой экспертизе юридической службой государственного органа на предмет соответствия требованиям, предусмотренным в Законе , настоящих Методических указаниях и иных актах законодательства.
Глава 3. Юридико-техническое оформление проекта международного договора
11. Общими требованиями, предъявляемыми к проекту международного договора, являются:
отсутствие противоречий в самом проекте международного договора;
ясность, простота и доступность языка изложения проекта международного договора;
логическая последовательность в тексте проекта международного договора и связь его положений между собой;
краткость изложения положений проекта международного договора, исключение дублирования нормативных предписаний;
конкретность и точность формулировок положений проекта международного договора, единообразие понятий и терминов, используемых в тексте.
12. При необходимости в проект международного договора включаются положения, определяющие соотношение международного договора (либо его части) с предыдущими и/или последующими международными договорами по тому же вопросу, а также дальнейшее применение или прекращение действия международных договоров между участниками нового международного договора.
13. При компьютерной распечатке текста проекта международного договора рекомендуется использование текстового редактора «Miсrоsоft Wоrd» с применением шрифта «Timеs Nеw Rоmаn» 14 или 15 размера.
Как правило, лист бумаги должен быть в формате А4, поля каждой страницы со всех сторон ― 3 см, междустрочный интервал ― одинарный, первая строка абзаца ― с отступом 1,27 см, межзнаковый интервал ― обычный, масштаб ― 100%, без смещения.
Порядковый номер страницы печатается внизу страницы от центра, начиная с цифры 2, расстояние от края до нижнего колонтитула составляет 1 см и на первой странице цифра 1 не проставляется.
14. Наименование международного договора и заголовки его структурных единиц пишутся «полужирным» шрифтом, с выравниванием текста по центру, без кавычек, одинарным межстрочным интервалом и без отступа.
15. Тексты планируемых к подписанию международных договоров (за исключением межведомственных), печатаются на специальной договорной бумаге с водяным знаком, изготавливаемой специализированной организацией по заказу Министерства иностранных дел Республики Узбекистан.
Планируемые к подписанию Президентом Республики Узбекистан тексты двусторонних международных актов, не являющихся международными договорами, также печатаются на специальной договорной бумаге с учетом требований по форматированию.
При подготовке текстов межведомственных международных договоров и иных международных актов, не являющихся международными договорами, может быть использована стандартная бумага формата A4 или любой иной вид бумаги по согласованию с участвующими в переговорах сторонами.
Глава 4. Языковые и терминологические требования в отношении международных договоров
16. Проект международного договора излагается на государственном языке Республики Узбекистан и языке другой договаривающейся стороны. По согласованию с другой договаривающейся стороной языком международного договора может быть избран иной язык.
Текст многостороннего международного договора, участником которого намеревается стать Республика Узбекистан, подлежит неофициальному переводу на государственный язык Республики Узбекистан.
17. Перевод на государственный язык проекта международного договора или текста многостороннего международного договора, обеспечивается на стадии их экспертной проработки государственным органом, в компетенцию которого входят вопросы, регулируемые международным договором, самостоятельно или с привлечением юридических или физических лиц, оказывающих услуги по переводу, за исключением случаев, когда установлено ограничение для доступа третьих лиц в соответствии с актами законодательства либо по договоренности с участвующей в переговорах стороной.
18. Термины и понятия, используемые в проекте международного договора должны быть тождественными по смыслу и содержанию и применяться единообразно, а также их определения приводятся в его отдельной структурной части, как правило, помещаемой в начале основной части текста. Определения терминов, имеющих значение для части международного договора, приводятся в этой его части.
19. Терминология международного договора формулируется с использованием общепринятых слов и словосочетаний. Для обозначения одних и тех же понятий в проекте международного договора используются одни и те же термины, а разные понятия обозначаются различными терминами исходя из их содержания. Если термины имеют несколько значений или значение, отличающееся от обычного, в проекте международного договора указывается, какое значение придается используемому термину.
20. При использовании понятий следует исходить из законодательства Республики Узбекистан, общепринятых определений, содержащихся в международных документах и толковых (энциклопедических) словарях. В проекте международного договора целесообразно давать определения малоизвестных и специальных терминов, а также слов, имеющих двоякое толкование.
21. В проекте международного договора не допускается употребление нечетких формулировок, обобщенных рассуждений, аббревиатур, кроме общеизвестных.
22. Наименования международных организаций и их органов, государственных органов, организаций, а также документов, употребляемые в проекте международного договора, указываются в точном соответствии с полными официальными наименованиями.
Если в проекте международного договора требуется неоднократно указать наименование, а равно если неоднократно употребляется то или иное понятие, выражаемое словосочетанием, то это наименование или понятие приводится полностью в той структурной части, где оно использовано впервые. При этом в скобках в именительном падеже указывается сокращенное (условное) обозначение, которое используется в последующих положениях.
Пример:
«Региональная антитеррористическая структура Шанхайской организации сотрудничества (далее ― РАТС ШОС)».
23. Положения международного договора формулируются, как правило, с использованием конструкций единственного числа.
Пример № 1:
«...компетентный орган каждой из Сторон на территории своего государства в соответствии с национальным законодательством последнего осуществляет...»;
Пример № 2:
«Перечень компетентных органов определяется каждой Стороной и передается депозитарию при сдаче уведомления о выполнении внутригосударственных процедур, необходимых для вступления Соглашения в силу».
24. Термины «законодательство» и «территория» при использовании в проектах межправительственных и межведомственных договоров следует употреблять в словосочетаниях, соответственно, «законодательство государств Сторон» , «законодательство государства Стороны» и «территория государств Сторон» , «территория государства Стороны» . В межгосударственных договорах употребляются формулировки «законодательство Сторон» , «законодательство Стороны» и «территория Сторон» , «территория Стороны» . При этом термин «законодательство» употребляется только в единственном числе.
25. В основном тексте проекта международного договора не должны излагаться пожелания или намерения сторон (за исключением текстов международных актов, не являющихся международными договорами). Положения международного договора должны формулироваться как обязательства, при описании прав и обязанностей сторон используются глаголы в изъявительном наклонении настоящего времени.
Пример:
«Стороны осуществляют сотрудничество по следующим основным направлениям…» , «Стороны обеспечивают реализацию положений…» и т.д.
26. Как правило, в международных договорах и международных актах, не являющихся международными договорами, используется разная терминология.
Некоторые слова и термины, наиболее часто используемые в международных договорах и международных актах, не являющихся международными договорами, приводятся в приложении № 1 к настоящим Методическим указаниям.
Глава 5. Применение ссылок в международных договорах
27. Ссылки в статьях, пунктах, подпунктах или абзацах международного договора на другие его статьи, пункты, подпункты или абзацы, применяются в случаях, если необходимо показать их взаимную связь либо избежать повторений.
Пример:
«В спорных случаях производится независимая экспертиза запрещенной к реализации продукции в лабораториях, аккредитованных согласно статье 3 настоящего Соглашения».
28. Ссылка на конкретные положения другого международного договора или иного акта должна содержать его официальное название, дату принятия, а также точное указание положения, на которое делается ссылка.
Пример:
«В соответствии с пунктом 1 статьи 27 Хартии экономических прав и обязанностей государств от 12 декабря 1974 года, каждое государство имеет право в полной мере пользоваться выгодами от мировой торговли».
29. Ссылка на международный договор или его положение в этом же международном договоре делается только с использованием прилагательного «настоящий» .
Пример:
«Стороны устанавливают упрощенный порядок таможенного оформления товаров, указанных в пункте 1 статьи 3 настоящего Соглашения».
30. В проектах международных договоров следует избегать ссылки на норму, которая в свою очередь отсылает к другой норме.
Глава 6. Наименование и структура международного договора
1-§. Наименование и структурные части международного договора
31. В договорно-правовой практике международные договоры часто могут быть заключены под такими наиболее распространенными наименованиями, как договор, соглашение, конвенция и протокол.
Международные акты, не являющиеся международными договорами, могут быть приняты, как правило, в форме деклараций, заявлений, коммюнике, меморандумов о взаимопонимании, протоколов о намерениях, планов и программ сотрудничества.
Такие международные акты не должны содержать юридически обязывающих положений и противоречить международным договорам, Конституции и иным актам законодательства Республики Узбекистан. Они рассматриваются в качестве актов, отражающих, как правило, намерения и/или политическую волю сторон по взаимодействию в различных отраслях международного сотрудничества.
В проект международного акта, не являющегося международным договором, как правило, включается положение о юридической силе документа.
Пример № 1:
«Настоящий Меморандум не является международным договором и не налагает на Стороны юридические обязательства согласно международному праву»;
Пример № 2:
«Настоящий Меморандум не является международным договором и не создает для Сторон каких-либо прав и обязательств, регулируемых международным правом».
32. Наименование международного договора должно отражать его содержание и основной предмет правового регулирования.
33. В наименовании двустороннего международного договора указываются его стороны:
в наименовании межгосударственного договора указывается, что договор заключается «между Республикой Узбекистан и … (официальное название государства другой стороны или международной организации)» ;
в наименовании межправительственного договора ― «между Правительством Республики Узбекистан и Правительством … (официальное название государства другой стороны) или (официальное название международной организации)» ;
в наименовании межведомственного договора ― «между … (полное название государственного органа Республики Узбекистан) и … (полное название ведомства государства другой стороны или официальное название международной организации)» .
Если в название международного договора включается название другого международного договора, в котором упоминаются стороны, после наименования международного договора упоминание сторон можно опустить.
Пример:
«Протокол о внесении изменений и дополнений в Соглашение между Правительством Республики Узбекистан и Правительством Республики Казахстан о международном автомобильном сообщении от 20 марта 2006 года» (а не «Протокол между Правительством Республики Узбекистан и Правительством Республики Казахстан о внесении изменений и дополнений в Соглашение между Правительством Республики Узбекистан и Правительством Республики Казахстан о международном автомобильном сообщении от 20 марта 2006 года» ).
34. Заключение «диагональных» международных договоров (например, от имени государства, с одной стороны, и правительства, с другой) договорной практике не свойственно. Если вопросы, регулируемые международным договором, относятся в Республике Узбекистан к компетенции правительства, а в государстве-партнере выходят за рамки компетенции его правительства, или наоборот, международный договор должен заключаться на межгосударственном уровне.
35. Международный договор, как правило, состоит из преамбулы, основной части, заключительных положений и, при необходимости, приложений.
2-§. Преамбула международного договора
36. Разъяснение мотивов, целей и задач заключения международного договора отражается в введении, являющемся самостоятельной частью проекта ― в преамбуле.
Преамбула помещается в проекте после наименования международного договора. Преамбула подразделяется на абзацы.
Преамбула не содержит самостоятельных нормативных предписаний, не делится на статьи или пункты и не нумеруется.
Структурные единицы проекта международного договора не могут иметь преамбулу.
37. В двустороннем международном договоре объем преамбулы, как правило, не превышает трех-четырех абзацев. В многостороннем международном договоре преамбула может превышать указанный объем.
В преамбулу не следует включать определения терминов, используемых в международном договоре.
38. Начало преамбулы формулируется следующим образом:
в случае двустороннего международного договора:
для межгосударственного договора ― «Республика Узбекистан и … (официальное название государства другой стороны или международной организации), далее именуемые Сторонами» ;
для межправительственного договора ― «Правительство Республики Узбекистан и Правительство … (название государства другой стороны) или (официальное название международной организации), далее именуемые Сторонами» ;
для межведомственного договора ― «… (полное название государственного органа Республики Узбекистан) и … (полное название ведомства государства другой стороны или официальное название международной организации), далее именуемые Сторонами» .
В случае многостороннего международного договора преамбула начинается словами «Договаривающиеся Стороны» или «Стороны» .
39. В преамбуле многостороннего международного договора, равно как и в преамбуле двустороннего международного договора, как правило, не указываются фамилии и должности лиц, уполномоченных на подписание договора. Рекомендуется также избегать таких формулировок, как «Государства-участники настоящего Договора в лице правительств…» , либо «Правительства государств-участников настоящего Договора ...» .
40. При включении в преамбулу, а также в основной текст международного договора ссылок на документы, названия таких документов приводятся полностью, без сокращений, с указанием даты их подписания (принятия). Они должны быть сверены с названиями соответствующих документов.
41. При ссылке на международные договоры, не вступившие в силу для сторон, а также на документы, не признаваемые ими в качестве обязательных, не следует употреблять выражения «руководствуясь (официальное название договора)» , «основываясь на (официальное название документа)» и т.п. В таких случаях, возможно использование выражений «принимая во внимание положения (официальное название договора)» , «учитывая (официальное название документа)» и т.п.
42. Последний абзац преамбулы формулируется следующим образом:
в проекте договора ― «... договорились о нижеследующем:» ;
в проекте соглашения, протокола и др. ― «... согласились о нижеследующем:» ;
в проекте меморандума о взаимопонимании и протокола о намерениях ― «… достигли взаимопонимания о нижеследующем:» .
3-§. Основной текст международного договора
43. В международном договоре рекомендуется использовать разбивку текста на статьи. Разбивка текста международного договора на пункты допускается, только когда текст имеет незначительный объем (несколько абзацев), либо, когда международный договор заключается путем обмена письмами или нотами.
Статья является основным структурным элементом международного договора и содержит законченное правовое положение. При необходимости, статья подразделяется на пункты, подпункты, абзацы. В свою очередь пункты могут также подразделяться на подпункты или абзацы, а подпункты ― на абзацы.
44. Статьи могут иметь название, отражающее их содержание. Пункты не имеют названия.
45. Если текст международного договора имеет разбивку на статьи, которые, в свою очередь, подразделяются на пункты, то пунктам присваивается не сквозная нумерация, а нумерация в рамках статьи. Подпункты выделяются в составе пунктов.
При использовании буквенных обозначений пунктов (подпунктов) в текстах международного договора на разных языках следует использовать буквы одного и того же алфавита (например, латинского).
46. Объемный и сложный по своему построению текст проекта международного договора обычно разбивается на разделы и главы, которые могут иметь название.
47. Каждое предложение в тексте проекта международного договора, как правило, не должно превышать 3-4 строк.
4-§. Заключительные положения и приложения международного договора
48. В заключительную часть международного договора следует включать положения о его соотношении с другими международными договорами, внесении в него изменений и дополнений, урегулировании споров, условиях вступления международного договора в силу, сроке его действия, возможности и порядке прекращения. В частности:
а) соотношение с другими международными договорами.
Пример:
«Настоящее Соглашение не затрагивает прав и обязательств Сторон, вытекающих из других международных договоров, участниками которых являются их государства» ;
б) изменения и дополнения.
Пример:
«По согласию Сторон в настоящее Соглашение могут быть внесены изменения и дополнения, являющиеся неотъемлемыми частями настоящего Соглашения и оформляемые отдельными протоколами».
При этом не включаются положения о том, что «протоколы о внесении изменений в международный договор являются неотъемлемой частью международного договора».
Если в международном договоре порядок внесения в него изменений отсутствует, международный договор может быть изменен по соглашению между участниками в соответствии с Венской конвенцией о праве международных договоров;
в) урегулирование споров.
Пример:
«Любые споры, связанные с применением и толкованием настоящего Соглашения, решаются между Сторонами путем консультаций и переговоров» ;
г) вступление в силу.
Пример № 1:
«Настоящее Соглашение вступает в силу с даты его подписания» ;
Пример № 2:
«Настоящее Соглашение вступает в силу с даты получения по дипломатическим каналам последнего письменного уведомления о выполнении Сторонами внутригосударственных процедур, необходимых для его вступления в силу» ;
Пример № 3:
«Настоящий Договор подлежит ратификации и вступает в силу со дня обмена ратификационными грамотами».
В одном и том же международном договоре одновременно не используется более одного способа его вступления в силу.
Например, неправильно:
«Настоящее Соглашение вступает в силу с даты подписания либо, если законодательство государства Стороны предусматривает выполнение внутригосударственных процедур для вступления Соглашения в силу, после выполнения таких процедур в соответствии с законодательством государства Стороны» ;
д) временное применение.
По договоренности сторон в проект международного договора может быть включено положение о временном применении международного договора или его отдельных положений с даты подписания или с любого другого согласованного сторонами момента.
Пример № 1 (в многостороннем международном договоре):
«Настоящее Соглашение временно применяется с даты подписания и вступает в силу по истечении 30 дней с даты получения депозитарием письменного уведомления о выполнении подписавшими его Сторонами внутригосударственных процедур, необходимых для его вступления в силу.
Для Сторон, выполнивших внутригосударственные процедуры позднее, настоящее Соглашение вступает в силу по истечении 30 дней с даты получения депозитарием соответствующих документов».
Пример № 2 (в двустороннем международном договоре):
«Настоящее Соглашение временно применяется со дня его подписания и вступает в силу с даты получения по дипломатическим каналам последнего письменного уведомления о выполнении Сторонами внутригосударственных процедур, необходимых для его вступления в силу».
Временное применение международного договора или его части предусматривается в международном договоре только в исключительных случаях, когда есть реальная и определенно обоснованная необходимость применять положения международного договора до его вступления в силу. Положение о временном применении международного договора должно быть сформулировано с указанием на то, что международный договор целиком либо конкретные его положения временно применяются с определенного момента. Не следует использовать формулировки, которые не позволяют четко определить объем положений, которые подлежат временному применению.
Например, неправильно:
«Настоящее Соглашение временно применяется с даты подписания в части, не противоречащей законодательству государств Сторон» ;
е) присоединение.
Пример:
«Настоящее Соглашение после его вступления в силу открыто для присоединения любого государства путем передачи депозитарию документа о присоединении.
Для присоединяющегося государства Соглашение вступает в силу по истечении 30 дней с даты получения депозитарием документа о присоединении».
В зависимости от объекта и целей международного договора, а также по договоренности сторон международный договор может содержать формулировку о том, что присоединение к многостороннему международному договору возможно только с согласия его участников. При этом в соответствующих положениях международного договора должен быть определен механизм выражения согласия на присоединение.
Пример:
«Настоящее Соглашение открыто для присоединения к нему других государств, разделяющих его цели и принципы, с согласия всех Сторон путем передачи депозитарию документов о таком присоединении. Присоединение считается вступившим в силу со дня получения депозитарием последнего сообщения Сторон о согласии на такое присоединение» ;
ж) срок действия, прекращение действия, выход.
Международные договоры могут заключаться на определенный срок, на неопределенное время или вообще быть бессрочными.
Пример:
«Настоящее Соглашение заключается на неопределенный срок. Каждая из Сторон вправе выйти из настоящего Соглашения, направив депозитарию письменное уведомление о таком своем намерении не позднее, чем за 12 месяцев до выхода и урегулировав финансовые и иные обязательства, возникшие за время действия Соглашения» .
При необходимости в проект международного договора включаются особые условия выхода или прекращения его действия;
з) оговорки.
Пример № 1:
«Оговорки к настоящему Соглашению не допускаются» ;
Пример № 2:
«Оговорки к статьям 5 и 6 настоящего Соглашения не допускаются».
При отсутствии таких положений допустимыми будут считаться любые оговорки, не запрещенные международным правом.
49. Если в проекте международного договора приводятся таблицы, графики, карты, схемы, перечни, то они должны оформляться в виде приложений, а соответствующие статьи (пункты) должны иметь ссылки на данные приложения. Приложения, как правило, не подписываются.
Пример:
«Приложение составляет неотъемлемую часть настоящего Договора» .
Приложения к международному договору нумеруются арабскими цифрами без знака «№» . При ссылках на несколько приложений указывается: «согласно приложениям 1 — 4» .
Приложение должно иметь заголовок и обозначение, которые связывают его с основным текстом международного договора. Указанные реквизиты помещаются в правом верхнем углу приложения с отметкой, указывающей, к какому договору оно относится.
Пример:
«Приложение 1 к Соглашению между Правительством Республики Узбекистан и Правительством Азербайджанской Республики о безвизовых поездках граждан Республики Узбекистан и Азербайджанской Республики»
Международный договор с приложениями, как правило, имеет сквозную нумерацию страниц.
50. Положение о ратификации включается в проект международного договора, если он содержит основания для ратификации.
В проекты международных договоров, кроме межведомственных договоров, положения о ратификации могут быть включены также в тех случаях, когда одна из сторон считает целесообразным, чтобы договор был ратифицирован.
51. Равным образом в проекты международных договоров, по договоренности участвующих в переговорах сторон, могут включаться условия об их утверждении (принятии).
52. Если есть основания предполагать, что сторонам необходимо провести различные юридические процедуры для вступления международного договора в силу (например, договор будет одной стороной ратифицирован, а другой ― утвержден), как правило, используется формулировка ― «Договор вступает в силу с даты получения последнего письменного уведомления о выполнении Сторонами внутригосударственных процедур, необходимых для его вступления в силу» .
53. При определении срока действия двустороннего международного договора может быть использовано условие о периодах его действия.
Пример:
«Настоящее Соглашение вступает в силу с момента его подписания и будет действовать в течение пяти лет. Его действие автоматически продлевается на последующие пятилетние периоды, если ни одна из Сторон не позднее чем за шесть месяцев до истечения очередного пятилетнего периода не уведомит письменно другую Сторону о своем намерении прекратить действие настоящего Соглашения».
Такая формулировка означает, что международный договор может быть прекращен в одностороннем порядке только по окончании начального или любого последующего периода. В течение каждого из установленных периодов его можно прекратить только по взаимному согласию сторон. По этой причине подобные положения нельзя совмещать с условиями о возможности прекращения действия международного договора в одностороннем порядке в любое время. Следует также учитывать, что в зависимости от намерений сторон действие международного договора может автоматически продлеваться как однократно, так и многократно.
Соответственно, необходимо четко формулировать соответствующее намерение в тексте: либо «…действие настоящего Соглашения автоматически продлевается на пять лет, если ни одна из Сторон не уведомит другую Сторону в письменном виде о своем намерении прекратить его действие не позднее чем за шесть месяцев до истечения первоначального периода» (в случае однократного продления), либо «действие настоящего Соглашения автоматически продлевается на последующие пятилетние периоды, если ни одна из Сторон не уведомит другую Сторону в письменном виде о своем намерении прекратить его действие не позднее чем за шесть месяцев до истечения начального или любого последующего периода действия настоящего Соглашения» (в случае многократного продления).
54. Отсутствие в международном договоре указания на срок его действия означает, что договор заключается на неопределенный срок, если иное не вытекает из других его положений.
55. Заключительная формулировка международного договора включает информацию о месте и дате, количестве подлинных экземпляров и о языках, на которых составлены его тексты:
Пример № 1 (при заключении международного договора на двух языках):
«Совершено в г._________« » _______ 20__ года в двух экземплярах, каждый на узбекском и русском языках, причем оба текста имеют одинаковую силу» ;
Пример № 2 (при заключении международного договора на трех языках):
«Совершено в г.__________«__» ________20__ года в двух экземплярах, каждый на узбекском, русском и английском языках, причем все тексты имеют одинаковую силу» ;
Пример № 3 (при необходимости определения превалирующего языка):
«В случае возникновения разногласий при толковании положений настоящего Соглашения используется текст на английском языке» или «В случае возникновения разногласий при толковании положений настоящего Соглашения, Стороны будут обращаться к тексту на русском языке».
56. Типовые положения заключительной части двустороннего международного договора и меморандума приведены в приложениях №№ 2 и 3 к настоящим Методическим указаниям.
Глава 7. Внесение изменений и дополнений в международный договор
57. Изменение международного договора (внесение в него поправок) осуществляется по согласованию между его участниками в соответствии с условиями международного договора и международным правом.
58. В случае, если требуется значительно изменить структурную единицу, то необходимо изложить ее в новой редакции.
Пример:
«Абзац первый статьи 4 изложить в следующей редакции:
«Компетенция центрального органа государства Стороны определяется Положением...».
59. Если нет необходимости полностью излагать структурные единицы в новой редакции, то в их текст вносятся уточнения путем исключения, дополнения или замены отдельных слов, фраз, других цифр и символов.
Пример:
«Из абзаца второго статьи 5 исключить слова «...»;
«Абзац второй статьи 12 после слова «считать» дополнить словом «соответственно»;
«Второе предложение третьего абзаца статьи 4 после слова «границ» дополнить словами «Договаривающихся сторон»;
«Абзац второй пункта 3 после слова «порядок» дополнить словом «государственной»;
«Статью 2 после слова «порядком» дополнить словом «назначения».
60. В случае дополнения международного договора новыми статьями (пунктами), иными структурными единицами, имеющими цифровое обозначение, следует сохранять прежнюю нумерацию статей (пунктов), иных структурных единиц, с добавлением обозначения для новых статей (пунктов), иных структурных единиц, имеющих цифровое обозначение.
Пример:
«... дополнить статьей 10.1 следующего содержания:
«...»
«... дополнить пункт 1 подпунктом 1.2.1 следующего содержания:
«...»
61. В случае исключения из текста международного договора структурных единиц, имеющих цифровое обозначение, прежняя нумерация оставшихся в тексте международного договора структурных единиц, имеющих цифровое обозначение, сохраняется по умолчанию.
62. В случае дополнения статьи (пункта) международного договора новыми абзацами или исключения из международного договора абзацев, структурные единицы в новой редакции, как правило, считаются с учетом дополненных (исключенных) единиц.
Пример:
«В статье 6:
после абзаца второго дополнить новым абзацем следующего содержания:
«...»;
абзацы третий ― пятый считать соответственно абзацами четвертым ― шестым»;
«В пункте 5:
абзац второй исключить;
абзацы третий ― пятый считать соответственно абзацами вторым ― четвертым».
Если дополненные или исключенные абзацы являются последними в тексте статьи (пункта), то оговорка об изменении нумерации предыдущих абзацев не производится.
Пример:
«Пункт 6 дополнить абзацем следующего содержания: «...» ;
«Абзац второй статьи 7 исключить».
63. Текст вносимых изменений и дополнений, новых редакций статей (пунктов, подпунктов, абзацев) выделяется кавычками и, как правило, курсивом.
Глава 8. Согласование проекта международного договора или вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре
64. Государственный орган по вопросам, входящим в его компетенцию, вносит в Министерство иностранных дел Республики Узбекистан инициативное предложение о начале экспертной проработки проекта международного договора или вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре с материалами, предусмотренными в статье 8 Закона.
Если предложение о заключении международного договора инициировано иностранной стороной по дипломатическим каналам, Министерство иностранных дел Республики Узбекистан при его направлении в государственный орган одновременно может представить свое мнение о начале экспертной проработки проекта международного договора.
В этом случае государственный орган готовит материалы, предусмотренные статьей 8 Закона, и приступает к экспертной проработке проекта международного договора или вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре.
65. В отдельных случаях, требующих принципиального согласия вышестоящих органов, Министерство иностранных дел Республики Узбекистан может предложить государственному органу внести инициативное предложение в Кабинет Министров Республики Узбекистан или Президенту Республики Узбекистан для принятия решения о начале экспертной проработки.
Отдельные случаи, требующие принципиального согласия вышестоящих органов, определяются исходя из сложившейся договорно-правовой практики, а также предмета регулирования и специфики вопросов, регулируемых международным договором (например, международные договоры, затрагивающие вопросы обороноспособности, предусматривающие строительство стратегических объектов, либо реализация которых требует значительных финансовых затрат и другие).
66. В соответствии с Законом согласование с Министерством иностранных дел Республики Узбекистан проектов международных договоров или вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре осуществляется в двухэтапном порядке.
67. На первом этапе, государственным органом осуществляется экспертная проработка проекта международного договора или вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре с заинтересованными государственными органами в соответствии со статьей 10 Закона.
При этом на этапе экспертной проработки не требуется повторно вносить в Министерство иностранных дел Республики Узбекистан проект международного договора или вопрос о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре, если при согласовании инициативного предложения о начале экспертной проработки согласно статье 8 Закона Министерство иностранных дел Республики Узбекистан одновременно представило свои предложения и замечания по проекту международного договора или вопросу о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре.
Государственным органом при внесении в заинтересованные государственные органы проекта международного договора или текста многостороннего международного договора, участницей которого намеревается стать Республика Узбекистан, также прилагаются все необходимые материалы, предусмотренные статьей 8 Закона.
Пояснительная записка к проекту международного договора или вопросу о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре подготавливается государственным органом и должна быть подписана руководителем этого органа (в случаях его отсутствия ― его первым заместителем).
При этом следует обратить внимание, что на руководителя государственного органа, в компетенцию которого входят вопросы, регулируемые международным договором, возлагается ответственность за весь процесс подготовки проекта международного договора или экспертной проработки вопроса участия в многостороннем международном договоре, в том числе за качество подготавливаемых сопроводительных материалов и аутентичных переводов проекта международного договора на государственном и ином языках.
68. В ходе экспертной проработки проекта международного договора или вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре, заинтересованные государственные органы представляют мнения о целесообразности или нецелесообразности:
дальнейшей проработки проекта международного договора и представляют свои возможные предложения и замечания по тексту документа; или
ратификации, утверждения, принятия или присоединения Республики Узбекистан к многостороннему международному договору.
69. Экспертная проработка проекта международного договора или текста многостороннего международного договора, участницей которого намеревается стать Республика Узбекистан, осуществляется при обязательной их правовой экспертизе в Министерстве юстиции Республики Узбекистан.
70. На втором этапе (после завершения экспертной проработки) документ вносится в Министерство иностранных дел Республики Узбекистан для проведения правовой экспертизы в соответствии со статьей 11 Закона с приложением:
проекта международного договора или текста многостороннего международного договора, участницей которого намеревается стать Республика Узбекистан, на государственном языке или, при необходимости, на ином языке;
пояснительной записки, соответствующей требованиям статьи 9 Закона;
сведений о результатах экспертной проработки с заинтересованными государственными органами, в том числе результатов правовой экспертизы Министерства юстиции Республики Узбекистан, в виде сопоставительной таблицы.
71. Министерство иностранных дел Республики Узбекистан вправе запрашивать иные необходимые материалы, относящиеся к предмету рассматриваемого вопроса, в частности:
сведения о нормативно-правовых актах, копии поручения вышестоящего органа или иных документов, в которых предусмотрена проработка проекта международного договора или вопроса о целесообразности участия в многостороннем международном договоре;
копии писем заинтересованных государственных органов и иных организаций, представленных в ходе экспертной проработки;
информация о потенциале иностранного партнера, текущем состоянии сотрудничества, перспективных планах и проектах взаимодействия, статистические данные и иные сведения, необходимые для тщательного изучения практической значимости заключения международного договора;
сравнительная таблица, если проектом международного договора или текстом многостороннего международного договора предусматривается внесение изменений и дополнений в другие международные договоры;
сравнительная таблица по постатейному анализу положений многостороннего международного договора на предмет их соответствия нормам национального законодательства и имеющейся практике в Республике Узбекистан в форме согласно приложению № 4 к настоящим Методическим указаниям.
72. С учетом специфики предмета регулирования международного договора Министерство иностранных дел Республики Узбекистан на стадии проведения правовой экспертизы вправе запросить проведение со стороны государственного органа экспертной встречи с подробной презентацией целесообразности заключения международного договора или участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре.
73. Положительное заключение Министерства иностранных дел Республики Узбекистан, представленное по итогам правовой экспертизы, позволяет государственному органу внести предложения о заключении международного договора в Кабинет Министров Республики Узбекистан или Президенту Республики Узбекистан.
После получения соответствующего заключения Министерства иностранных дел Республики Узбекистан государственный орган вносит все документы, указанные в статье 13 Закона в Кабинет Министров Республики Узбекистан или Президенту Республики Узбекистан для рассмотрения.
При принятии Министерством иностранных дел Республики Узбекистан решения о самостоятельном внесении Президенту Республики Узбекистан или в Кабинет Министров Республики Узбекистан предложения о заключении международного договора, государственный орган по запросу Министерства иностранных дел Республики Узбекистан представляет необходимые материалы, подготовленные с учетом предложений по итогам правовой экспертизы.
74. После получения одобрения Кабинета Министров или Президента Республики Узбекистан о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре государственный орган разрабатывает проект соответствующего нормативно-правового акта, предусматривающий ратификацию, принятие, утверждение или присоединение Республики Узбекистан к международному договору, и осуществляет его согласование в установленном порядке.
Глава 9. Правовая экспертиза проекта международного договора или текста многостороннего международного договора, участницей которого намеревается стать Республика Узбекистан
75. Правовая экспертиза проекта международного договора или текста многостороннего международного договора, участницей которого намеревается стать Республика Узбекистан ― это деятельность по изучению и оценке положений проекта международного договора или текста многостороннего международного договора, участницей которого намеревается стать Республика Узбекистан, со стороны Министерства юстиции и Министерства иностранных дел Республики Узбекистан с подготовкой соответствующего заключения.
76. Результаты правовой экспертизы оформляются на специальных бланках Министерства юстиции и Министерства иностранных дел Республики Узбекистан.
77. Министерством юстиции Республики Узбекистан проводится правовая экспертиза проекта международного договора или текста многостороннего международного договора, участницей которого намеревается стать Республика Узбекистан, на предмет соответствия законодательству Республики Узбекистан и разработчику представляется соответствующее заключение.
Проект международного договора или текст многостороннего международного договора возвращается Министерством юстиции Республики Узбекистан разработчику без проведения правовой экспертизы в следующих случаях:
документы, указанные в части третьей статьи 8 Закона, не представлены для правовой экспертизы;
имеются несоответствия между текстом на государственном языке и текстами на иных языках проекта международного договора или многостороннего международного договора, участницей которого намеревается стать Республика Узбекистан.
Об отказе в проведении правовой экспертизы разработчик уведомляется письменно.
78. Министерством иностранных дел Республики Узбекистан проводится правовая экспертиза проекта международного договора или текста многостороннего международного договора, участницей которого намеревается стать Республика Узбекистан, в порядке, предусмотренном в статье 11 Закона.
Проект международного договора или текст многостороннего международного договора возвращается Министерством иностранных дел Республики Узбекистан разработчику без проведения правовой экспертизы в следующих случаях:
на основе сопроводительных материалов не представилось возможным установить целесообразность и практическую значимость подписания, ратификации, принятия, утверждения или присоединения к соответствующему международному договору;
не завершена экспертная проработка проекта международного договора или вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре либо не получено мнение всех заинтересованных органов по ним;
к проекту не приложены необходимые материалы, соответствующие требованиям статьи 9 и 11 Закона, а также настоящих Методических указаний;
проект международного договора требует серьёзной доработки, приводящей к существенному изменению его текста;
установлена необходимость проведения лингвистической экспертизы на предмет обеспечения соответствия между текстами международного договора на государственном и иностранных языках, а также других видов экспертиз.
Об отказе в проведении правовой экспертизы разработчик уведомляется письменно.
79. При проведении правовой экспертизы рекомендуется исходить из приоритетности регулирования соответствующих правоотношений и их практической значимости, обоснованности выбора вида международного договора, компетентности и правомочности сторон на подписание договора.
80. Если при проведении правовой экспертизы выявлено несоответствие проекта международного договора или текста многостороннего международного договора и сопроводительных материалов предъявленным требованиям, указанное несоответствие отражается в заключении с соответствующими обоснованиями.
Предложения об устранении таких несоответствий могут оформляться относительно:
внесения изменений и дополнений в проект международного договора;
внесения изменений и дополнений в действующий международный договор или нормативно-правовой акт Республики Узбекистан;
доработки сопроводительных материалов к проекту международного договора или тексту многостороннего международного договора.
81. Проекты международных актов Республики Узбекистан, не являющихся международными договорами, не подлежат правовой экспертизе Министерством юстиции и Министерством иностранных дел Республики Узбекистан.
Глава 10. Свидетельство о полномочиях на ведение переговоров и на подписание международных договоров Республики Узбекистан
82. Свидетельство о полномочиях на ведение переговоров и на подписание международных договоров оформляется Министерством иностранных дел Республики Узбекистан с учетом требований статей 15 и 16 Закона.
83. Для получения свидетельства о полномочиях государственные органы направляют в Министерство иностранных дел Республики Узбекистан заявки с просьбой об их оформлении в максимально короткий срок после принятия Президентом Республики Узбекистан или Кабинетом Министров Республики Узбекистан соответствующего решения о подписании международного договора, однако не менее чем за 10 дней до предполагаемой даты начала переговоров, подписания международного договора в Республике Узбекистан либо выезда в этих целях делегации за границу.
84. Заявка представляет собой официальное письмо в Министерство иностранных дел Республики Узбекистан на бланке запрашивающего государственного органа. В заявке указываются полностью фамилия, имя и отчество лица или лиц, на которые запрашиваются свидетельство о полномочиях, сведения о занимаемых ими должностях и в качестве кого они включены в состав официальной делегации. Также указываются полное наименование предстоящего мероприятия, место и сроки его проведения, полное официальное название готовящегося к подписанию международного договора.
При направлении делегаций на международные конференции, совещания, сессии международных организаций и иных структур к заявке должна быть приложена выписка из правил процедуры, касающихся свидетельства о полномочиях делегации.
85. Свидетельство о полномочиях передается, как правило, до начала переговоров или мероприятия, до подписания или в момент подписания международного договора. При подписании двусторонних международных договоров происходит обмен свидетельствами о полномочиях с участвующей в переговорах стороной. При подписании многосторонних международных договоров свидетельство о полномочиях сдается депозитарию.
Глава 11. Заключительное положение
86. Лица, виновные в нарушении настоящих Методических указаний, несут ответственность в установленном порядке.
ПРИЛОЖЕНИЕ № 1 к Методическим указаниям о подготовке проекта международного договора и проработке вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре
Слова и термины, наиболее часто используемые в международных договорах и международных актах, не являющихся международными договорами
ПРИЛОЖЕНИЕ № 2 к Методическим указаниям о подготовке проекта международного договора и проработке вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре
заключительной части двустороннего международного договора
ПРИЛОЖЕНИЕ № 3 к Методическим указаниям о подготовке проекта международного договора и проработке вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре
заключительной части меморандума
ПРИЛОЖЕНИЕ № 4 к Методическим указаниям о подготовке проекта международного договора и проработке вопроса о целесообразности участия Республики Узбекистан в многостороннем международном договоре
СРАВНИТЕЛЬНАЯ ТАБЛИЦА по постатейному анализу положений (наименование многостороннего международного договора) на предмет их соответствия нормам национального законодательства и имеющейся практике в Республике Узбекистан № Положения международного договора (излагаются постатейно) Наличие нормативно-правового акта, регулирующего данные отношения, в национальном законодательстве или практики в правоприменении (подробно описываются положения соответствующих нормативно-правовых актов или практика) Необходимость внесения изменений или дополнений в национальное законодательство или принятия нового нормативно-правового акта (конкретно указывается наименование нормативно-правового акта, в который будут внесены соответствующие изменения или дополнения) 1. 2.
Министр иностранных дел А. КАМИЛОВ
Министр юстиции Р. ДАВЛЕТОВ
г. Ташкент,
30 июня 2020 г.,
г. Ташкент,
30 июня 2020 г.,
№ 54
№ 1