📅 2020-yil 10-avgust · Prezident farmonlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2020-yil 10-avgust · Prezident farmonlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2020 йил 10 август · Президент фармонлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 10 августа 2020 г. · Указы Президента
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 10 August 2020 · Presidential decrees
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг
Фармони
Суд-тергов фаолиятида шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш кафолатларини янада кучайтириш чора-тадбирлари тўғрисида
Сўнгги йилларда мамлакатимизда шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш, унинг шаъни ва қадр-қимматини ҳурмат қилиш, суд ишларини юритишнинг барча босқичларида тарафларнинг тортишув тамойили қўлланилишини янада кенгайтириш ҳамда ушбу соҳада халқаро стандартлар ва илғор хорижий тажрибани жорий этишга қаратилган бир қатор қонун ҳужжатлари қабул қилинди.
Шу билан бирга, суд-тергов амалиётини таҳлил қилиш ва фуқаролар мурожаатларини ўрганиш натижалари жиноят процессида шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш кафолатларини таъминлаш бўйича механизмлар тўлиқ ишга солинмаганлигидан, шунингдек, қонунчиликда жиноят ишларини тергов қилиш бўйича ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларнинг ваколатларини аниқ белгилаш билан боғлиқ бўшлиқлар мавжудлигидан далолат бермоқда.
Мамлакатимизда жиноят ишларини тергов қилиш фаолиятини халқаро стандартлар ва илғор хорижий тажрибани инобатга олган ҳолда яхшилаш, қонун устуворлиги ва жавобгарликнинг муқаррарлиги принципларини рўёбга чиқариш, жиноят-процессуал қонунчилигини янада такомиллаштириш, шунингдек, 2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясида белгиланган вазифаларни изчил амалга ошириш мақсадида:
1. Қуйидагилар суд-тергов фаолиятини янада такомиллаштиришнинг асосий йўналишлари этиб белгилансин:
шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларига сўзсиз риоя этилишини таъминлаш, процессуал ҳаракатларнинг сифатини ошириш, жиноят процессида далилларни тўплаш ва мустаҳкамлаш, уларга баҳо бериш тизимини илғор хорижий тажрибада кенг қўлланиладиган исботлаш стандартларини инобатга олган ҳолда қайта кўриб чиқиш;
ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларнинг жиноятларни фош этиш борасидаги фаолиятини янги босқичга олиб чиқиш, содир этилган ҳар бир жиноят учун жавобгарликнинг муқаррарлигини ҳамда шахс, жамият ва давлатга етказилган зарар тўлиқ қопланишини таъминлаш;
шахсга нисбатан қийноққа солиш ва бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний ёки қадр-қимматни камситувчи муомала ҳамда жазо турларини қўллаш билан боғлиқ қилмишлар содир этилишининг олдини олиш бўйича самарали механизмларни жорий қилиш, шунингдек, бундай қилмишлар учун жавобгарликни кучайтириш;
жиноят ишларини тергов қилиш жараёнига замонавий ахборот-коммуникация технологияларини кенг жорий этиш, суриштирув ва дастлабки тергов органларининг моддий-техника базасини янада мустаҳкамлаш ва кадрлар салоҳиятини ошириш;
жиноятчиликнинг олдини олиш тизими самарадорлигини ошириш, шунингдек, жиноятларнинг келиб чиқиш сабаблари ва шарт-шароитларини ўз вақтида аниқлаш ва бартараф этиш, фуқароларнинг ҳуқуқий маданиятини юксалтириш ва уларда қонунга итоатгўйлик руҳини шакллантириш механизмини жорий қилиш.
2. Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси, Ички ишлар вазирлиги, Давлат хавфсизлик хизмати, Адлия вазирлиги ва Инсон ҳуқуқлари бўйича миллий марказининг жиноятларни фош этиш фаолиятини янада такомиллаштириш бўйича қуйидагиларни назарда тутувчи таклифларига розилик берилсин:
тезкор-қидирув фаолиятини амалга оширувчи органлар ходимлари томонидан гумон қилинувчи, айбланувчи ёки судланувчидан ариза, тушунтириш ёки кўрсатувлар олишни мазкур жиноят иши юритувида бўлган суриштирувчи, терговчи, прокурор ёки судьянинг ёзма рухсатига асосан ва фақат ҳимоячи иштирокида амалга ошириш (белгиланган тартибда ҳимоячидан воз кечилган ҳоллар бундан мустасно);
жиноят содир этишда гумон қилинаётган шахсни ушлаб туриш муддатини у ҳақиқатда ушланган вақтдан бошлаб ҳисоблаш;
шахс амалда ушланган ёки уни жиноят устида ушлаш билан боғлиқ тезкор тадбир амалда якунланган ёхуд гумон қилинувчи деб эътироф этилганлиги ҳақидаги қарор унга маълум қилинган пайтдан бошлаб у билан боғлиқ процессуал ҳаракатларни ўтказишдан олдин унинг адвокат билан холи учрашиши таъминланиши шартлигини белгилаш;
айбига иқрорлик бўйича келишув институтини жорий қилиш. Бунда, айрим жиноятлар тоифалари бўйича шахс айбини бўйнига олиш тўғрисида арз қилган, чин кўнгилдан пушаймон бўлган, жиноятнинг очилишига фаол ёрдам берган ва келтирилган зарарни бартараф қилган ҳолларда суриштирув ва дастлабки тергов органлари билан ёзма келишув тузилиши ҳамда унга нисбатан суд томонидан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси Махсус қисмининг тегишли моддасида назарда тутилган энг кўп жазонинг ярмидан кўп бўлмаган миқдори ва (ёки) муддатигача жазо тайинлаш;
жиноят ишини судга қадар юритиш босқичида гувоҳ ва жабрланувчини оғир касаллиги ёки узоқ муддатга чет давлатга чиқиб кетиш зарурати туфайли кечроқ сўроқ қилиш имконияти бўлмаган тақдирда, уларнинг кўрсатувларини гумон қилинувчи, айбланувчи, жабрланувчи, гувоҳ, прокурор ёки адвокатнинг илтимосномасига кўра суд томонидан тарафларнинг иштирокида олдиндан мустаҳкамлаб қўйиш (депонирование) тартибини жорий қилиш;
ўта оғир жиноят содир этганликда гумон қилинаётган ёки айбланаётган шахсларга оид ишлар бўйича, шунингдек, шахсга нисбатан қамоққа олиш ёки уй қамоғи тарзидаги эҳтиёт чорасини қўллаш масаласи кўриб чиқилаётганда ҳимоячининг иштирок этиши шартлигини белгилаш.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси Ички ишлар вазирлиги, Давлат хавфсизлик хизмати, Адлия вазирлиги ва Инсон ҳуқуқлари бўйича миллий маркази билан биргаликда икки ой муддатда мазкур бандда назарда тутилган масалалар юзасидан тегишли қонун лойиҳасини қонунчилик ташаббуси ҳуқуқи доирасида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасига киритсин.
3. Ўзбекистон Республикаси Олий суди, Бош прокуратураси, Ички ишлар вазирлиги, Давлат хавфсизлик хизмати, Адлия вазирлиги ва Инсон ҳуқуқлари бўйича миллий марказининг жиноят ишларини судда кўришни янада такомиллаштириш бўйича қуйидагиларни назарда тутувчи таклифларига розилик берилсин:
агар суд тергови вақтида судланувчининг унга илгари айблов қўйилмаган жиноятни содир этганлигини кўрсатувчи ҳолатлар аниқланса, судланувчини янги айблов бўйича жиноий жавобгарликка тортиш асосларини аниқлаш ҳақида илтимосномани судга киритиш ҳуқуқини иш бўйича барча тарафларга бериш;
агар суд тергови вақтида жавобгарликка тортилмаган шахс томонидан жиноят содир этилганлигини кўрсатувчи ҳолатлар аниқланса, ушбу шахсни ишда айбланувчи тариқасида иштирок этишга жалб қилиш учун асосларни аниқлаш ҳақида илтимосномани судга киритиш ҳуқуқини иш бўйича барча тарафларга бериш;
шахсга эълон қилинган айблов, жиноят иши суднинг қайси инстанциясида кўрилаётганлигидан қатъи назар, ярашув институти доирасига тушадиган Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси Махсус қисмининг моддаси ёки қисмига ўзгартирилган ҳолларда ярашув институтини қўллаш тартибини жорий қилиш;
судланувчининг жиноят содир этилишига дахли бўлмаганлиги асоси билан оқлов ҳукми чиқарилган ҳолларда жиноятни ҳақиқатда содир этган шахсни аниқлаш ва айбланувчи тариқасида ишга жалб қилиш учун жиноят ишини прокурорга юбориш тартибини ўрнатиш.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Бош прокуратураси, Ички ишлар вазирлиги, Давлат хавфсизлик хизмати, Адлия вазирлиги ва Инсон ҳуқуқлари бўйича миллий маркази билан биргаликда икки ой муддатда мазкур бандда назарда тутилган масалалар юзасидан тегишли қонун лойиҳасини қонунчилик ташаббуси ҳуқуқи доирасида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасига киритсин.
4. Қуйидагилар тақиқлансин:
терговга қадар текширув, суриштирув ва дастлабки тергов органлари ходимлари томонидан шахсни ғайриқонуний ҳаракатлар содир этишга ундаш ва бундай ундаш оқибатида содир этилган жиноят учун уни айблаш. Бунда, тезкор-қидирув тадбирлари натижалари фақат улар қонун талабларига асосан олинган ва шахсда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ходимлари ёки тезкор тадбирда иштирок этган бошқа шахсларнинг ҳаракатларига боғлиқ бўлмаган ҳолда жиноят содир этиш учун шаклланган қасд мавжуд бўлгандагина суд ҳукмида далил сифатида тан олиниши мумкин;
шахсни жиноят ишида гумон қилинувчи ёки айбланувчи сифатида жалб қилиш учун асослар мавжуд бўлган ҳолларда (экспертиза ёки тафтиш ўтказиш талаб этиладиган ҳоллар бундан мустасно), уни гувоҳ тариқасида сўроқ қилиш, шунингдек, унга гумон қилинувчи ёки айбланувчининг процессуал ҳуқуқлари тушунтирилгунига қадар ундан бирон-бир ёзма ёки оғзаки кўрсатувлар олиш;
ушланган гумон қилинувчи ёки айбланувчининг яқин қариндошларини процесс иштирокчиси сифатида жалб қилиш учун асослар мавжуд бўлмаган ҳолларда уларни ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга чақириш ва сўроқ қилиш;
суриштирув ва дастлабки тергов органлари ходимлари томонидан мазмунан кўриб чиқиш учун судга юборилган жиноят иши доирасида судланувчи, жабрланувчи, гувоҳ, фуқаровий даъвогар, фуқаровий жавобгар ва бошқа суд процесси иштирокчиларини ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга чақириш ёки сўроқ қилиш (улар билан боғлиқ бўлган алоҳида иш юритувга ажратилган жиноят иши ёки суднинг ёзма топшириғи мавжуд ҳоллар бундан мустасно).
Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси Ички ишлар вазирлиги, Давлат хавфсизлик хизмати, Адлия вазирлиги ва Инсон ҳуқуқлари бўйича миллий маркази билан биргаликда икки ой муддатда мазкур бандда назарда тутилган масалалар юзасидан тегишли қонун лойиҳасини қонунчилик ташаббуси ҳуқуқи доирасида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасига киритсин.
5. Шундай тартиб ўрнатилсинки, унга мувофиқ:
терговга қадар текширув ёки терговда ушланган шахсни ва озодликдан маҳрум қилиш жойларида жазони ўтаётган маҳкумни тиббий кўрикдан ўтказиш, шунингдек, вақтинча сақлаш ва тергов ҳибсхоналарида сақланаётган гумон қилинувчи, айбланувчи ва судланувчини гувоҳлантириш уларнинг ёки адвокатининг илтимосномасига асосан 24 соат ичида вақтинча сақлаш ва тергов ҳибсхоналари ёки жазони ижро этиш муассасалари тасарруфида бўлмаган тиббий муассасалар ходимлари томонидан амалга оширилиши шарт, бунда харажатлар илтимоснома киритувчи тараф ҳисобидан қопланади;
оғир ёки ўта оғир жиноятларни содир этганлик учун судланганлик ҳолати тугалланмаган ёки судланганлиги олиб ташланмаган шахслар ярашилганлиги муносабати билан жиноий жавобгарликдан озод этилмаслигига оид қоида вояга етмаганлар, биринчи ва иккинчи гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар, аёллар, олтмиш ёшдан ошган эркаклар ва эҳтиётсизлик орқасида жиноят содир этган шахсларга нисбатан қўлланилмайди;
вояга етмаганлар, биринчи ва иккинчи гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар ҳамда пенсия ёшига етган шахсларга нисбатан уч йилдан ортиқ бўлмаган муддатга озодликдан маҳрум қилиш тариқасидаги жазо назарда тутилган қасддан содир этилган жиноятларга доир, шунингдек, эҳтиётсизлик оқибатида содир этилиб, бунинг учун беш йилдан ортиқ бўлмаган муддатга озодликдан маҳрум қилиш тариқасидаги жазо назарда тутилган жиноятларга доир ишлар бўйича қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чорасини қўллашга йўл қўйилмайди.
6. Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси Давлат хавфсизлик хизмати ва Ички ишлар вазирлиги билан биргаликда бир ой муддатда жиноят ишининг терговга тегишлилиги институтини янада такомиллаштириш бўйича қонун лойиҳасини ишлаб чиқсин ва Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасига киритсин.
Бунда, Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексида назарда тутилган ҳолларда жиноят иши бир суриштирув ёки дастлабки тергов органидан бошқасига ўтказилиши фақат Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ва унинг ўринбосарлари, Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар, Тошкент шаҳар прокурорлари ва уларга тенглаштирилган прокурорлар томонидан амалга оширилиши мумкинлигини назарда тутсин.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори, Давлат хавфсизлик хизмати раиси, ички ишлар вазири, Миллий гвардияси қўмондони ва Давлат божхона қўмитаси раисининг алоҳида эътибори жиноят ишларининг терговга тегишлилиги тўғрисидаги жиноят-процессуал қонунчилиги нормаларига сўзсиз риоя этилиши учун жиноят ишларини тергов қилиш ваколатига эга бўлган тегишли тузилмалар раҳбарлари шахсан жавобгар ҳисобланишига қаратилсин.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори жиноят ишларини терговга тегишлилигига оид қоидаларга сўзсиз риоя этилишини таъминлаш бўйича тизимли чоралар кўриб борсин.
7. Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда:
«Электрон жиноий-ҳуқуқий статистика» ягона ахборот тизимида яратилган жиноятга оид ариза, хабар ва бошқа маълумотларни электрон рўйхатга олиш ва уларни кўриб чиқиш натижаларининг ягона электрон ҳисобини юритиш имконини берувчи дастурий модулни барча терговга қадар текширувни амалга оширувчи органларга уланишини ва 2021 йил 1 январдан бошлаб тўлиқ ишга туширилишини;
уч ой муддатда жиноятлар ҳақидаги ариза, хабар ва бошқа маълумотларни қабул қилиш ва кўриб чиқиш, шунингдек, терговга қадар текширув ҳаракатларини ўтказиш тартибини белгиловчи норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси ишлаб чиқилишини таъминласин.
8. Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Бош прокуратураси, Давлат хавфсизлик хизмати, Миллий гвардияси ва Давлат божхона қўмитаси Молия вазирлиги билан биргаликда 2021 йил 1 июнга қадар:
суриштирувчи ва терговчиларни видеотасвирга олиш воситалари билан таъминлаш;
тергов ҳибсхоналари ва жазони ижро этиш муассасаларини тергов ҳаракатларини видеоконференцалоқа режимида ўтказишда фойдаланиладиган техник воситалар ва ускуналар билан тўлиқ жиҳозлаш ва уларнинг узлуксиз ишлашини таъминлаш чораларини кўрсин.
9. Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ва Ички ишлар вазирлиги:
2021 йил 1 январга қадар Тошкент шаҳар прокуратураси тергов бўлинмалари ва Ички ишлар бош бошқармаси тергов бошқармасининг фаолиятини халқаро стандартлар ва илғор хорижий тажрибага мувофиқ намунавий тарзда ташкил этсин. Бунда, уларни замонавий криминалистик ускуналар билан жиҳозланган автотранспорт воситалари, процессуал ҳаракатларни аудио ва видеога қайд этиш тизимлари ҳамда стенография юритиш ускуналари билан таъминлашга, шунингдек, хизмат биносида махсус тергов ҳамда гумон қилинувчи ва айбланувчининг ҳимоячи билан холи учрашиш хоналарининг мавжудлигига алоҳида эътибор қаратилсин;
2021 йил якунига қадар тергов бўлинмаларининг намунавий фаолиятини ташкил этишнинг натижаларини инобатга олган ҳолда бундай тажрибани бошқа барча суриштирув ва дастлабки тергов тузилмаларида жорий этиш бўйича Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрациясига таклиф киритсин.
Белгилаб қўйилсинки, ушбу Фармоннинг 8 ва 9-бандларида назарда тутилган тадбирлар билан боғлиқ сарф-харажатлар тегишли давлат органларининг бюджетдан ташқари маблағлари ва халқаро ҳамкорлар кўмаги ҳисобидан ҳамда қонун ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан амалга оширилади.
10. Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси:
бир ой муддатда Давлат хавфсизлик хизмати, Ички ишлар вазирлиги ва бошқа манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда тергов соҳасида малакали кадрларни тайёрлашга ихтисослашган олий таълим муассасасини ташкил этиш бўйича таклифларни ишлаб чиқиш;
икки ой муддатда прокуратура органларининг белгиланган штат бирлиги доирасида Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси, Қорақалпоғистон Республикаси, вилоят ва Тошкент шаҳар прокуратуралари тизимида прокурор-криминалист лавозимини жорий этиш;
уч ой муддатда Давлат бюджети параметрларида прокуратура органлари учун ажратилган маблағлар доирасида ва бюджетдан ташқари маблағлари ҳисобидан прокурор-криминалистларни замонавий махсус жиҳозлар билан таъминлаш чораларини кўрсин.
11. Ушбу Фармонда белгиланган чора-тадбирларнинг самарали ва ўз вақтида амалга оширилишини таъминлаш мақсадида бир ой муддатда:
Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори (Йўлдошев), Давлат хавфсизлик хизмати раиси (Азизов), ички ишлар вазири (Бобожонов), Миллий гвардия қўмондони (Джураев) ва Давлат божхона қўмитаси раиси (Азимов) — республика ва вилоятлар даражасидаги ҳайъат йиғилишларини онлайн тарзда ўтказиб, унда суриштирув ва дастлабки тергов тузилмалари раҳбарлари ва масъул ходимларига суд-тергов фаолиятида шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш кафолатларини таъминлаш бўйича янги қабул қилинган чоралар мазмун-моҳияти етказилиши ва амалиётга тўғри татбиқ этилишини таъминласин;
Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси (Камилов) — Олий суд Пленумининг навбатдан ташқари йиғилишида қабул қилинган Фармон нормалари судларда тўғри татбиқ этилиши, шунингдек, суд-тергов фаолиятида шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш кафолатларини таъминлаш устидан суд назоратини кучайтириш масалаларини кўриб чиқсин;
Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси ҳузуридаги Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлиги директори (Ходжаев) Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги, Миллий телерадиокомпанияси ва «Дунё» ахборот агентлиги билан биргаликда — оммавий ахборот воситалари, маҳаллий ва хорижий экспертлар ҳамда фуқаролик жамияти институтларини жалб қилган ҳолда ушбу Фармонда белгиланган чора-тадбирларни аҳоли ва экспертлар ҳамжамияти орасида кенг ёритиш чораларини кўрсин.
12. Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси масъул вазирлик ва идоралар билан биргаликда ушбу Фармонда назарда тутилган чора-тадбирлар ижроси юзасидан Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрациясига ҳар чоракда ахборот бериб борсин.
13. Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси, Олий суди, Адлия вазирлиги манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда икки ой муддатда қонун ҳужжатларига ушбу Фармондан келиб чиқадиган ўзгартириш ва қўшимчалар тўғрисида таклифлар киритсин.
14. Мазкур Фармоннинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А.Н. Арипов ва Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси раҳбари З.Ш. Низомиддинов зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2020 йил 10 август,
ПФ-6041-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining
Farmoni
Sud-tergov faoliyatida shaxsning huquq va erkinliklarini himoya qilish kafolatlarini yanada kuchaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
Soʻnggi yillarda mamlakatimizda shaxsning huquq va erkinliklarini ishonchli himoya qilish, uning shaʼni va qadr-qimmatini hurmat qilish, sud ishlarini yuritishning barcha bosqichlarida taraflarning tortishuv tamoyili qoʻllanilishini yanada kengaytirish hamda ushbu sohada xalqaro standartlar va ilgʻor xorijiy tajribani joriy etishga qaratilgan bir qator qonun hujjatlari qabul qilindi.
Shu bilan birga, sud-tergov amaliyotini tahlil qilish va fuqarolar murojaatlarini oʻrganish natijalari jinoyat protsessida shaxsning huquq va erkinliklarini himoya qilish kafolatlarini taʼminlash boʻyicha mexanizmlar toʻliq ishga solinmaganligidan, shuningdek, qonunchilikda jinoyat ishlarini tergov qilish boʻyicha huquqni muhofaza qiluvchi organlarning vakolatlarini aniq belgilash bilan bogʻliq boʻshliqlar mavjudligidan dalolat bermoqda.
Mamlakatimizda jinoyat ishlarini tergov qilish faoliyatini xalqaro standartlar va ilgʻor xorijiy tajribani inobatga olgan holda yaxshilash, qonun ustuvorligi va javobgarlikning muqarrarligi prinsiplarini roʻyobga chiqarish, jinoyat-protsessual qonunchiligini yanada takomillashtirish, shuningdek, 2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasida belgilangan vazifalarni izchil amalga oshirish maqsadida:
1. Quyidagilar sud-tergov faoliyatini yanada takomillashtirishning asosiy yoʻnalishlari etib belgilansin:
shaxsning huquq va erkinliklariga soʻzsiz rioya etilishini taʼminlash, protsessual harakatlarning sifatini oshirish, jinoyat protsessida dalillarni toʻplash va mustahkamlash, ularga baho berish tizimini ilgʻor xorijiy tajribada keng qoʻllaniladigan isbotlash standartlarini inobatga olgan holda qayta koʻrib chiqish;
huquqni muhofaza qiluvchi organlarning jinoyatlarni fosh etish borasidagi faoliyatini yangi bosqichga olib chiqish, sodir etilgan har bir jinoyat uchun javobgarlikning muqarrarligini hamda shaxs, jamiyat va davlatga yetkazilgan zarar toʻliq qoplanishini taʼminlash;
shaxsga nisbatan qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qoʻllash bilan bogʻliq qilmishlar sodir etilishining oldini olish boʻyicha samarali mexanizmlarni joriy qilish, shuningdek, bunday qilmishlar uchun javobgarlikni kuchaytirish;
jinoyat ishlarini tergov qilish jarayoniga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish, surishtiruv va dastlabki tergov organlarining moddiy-texnika bazasini yanada mustahkamlash va kadrlar salohiyatini oshirish;
jinoyatchilikning oldini olish tizimi samaradorligini oshirish, shuningdek, jinoyatlarning kelib chiqish sabablari va shart-sharoitlarini oʻz vaqtida aniqlash va bartaraf etish, fuqarolarning huquqiy madaniyatini yuksaltirish va ularda qonunga itoatgoʻylik ruhini shakllantirish mexanizmini joriy qilish.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Ichki ishlar vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati, Adliya vazirligi va Inson huquqlari boʻyicha milliy markazining jinoyatlarni fosh etish faoliyatini yanada takomillashtirish boʻyicha quyidagilarni nazarda tutuvchi takliflariga rozilik berilsin:
tezkor-qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi organlar xodimlari tomonidan gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchidan ariza, tushuntirish yoki koʻrsatuvlar olishni mazkur jinoyat ishi yurituvida boʻlgan surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sudyaning yozma ruxsatiga asosan va faqat himoyachi ishtirokida amalga oshirish (belgilangan tartibda himoyachidan voz kechilgan hollar bundan mustasno);
jinoyat sodir etishda gumon qilinayotgan shaxsni ushlab turish muddatini u haqiqatda ushlangan vaqtdan boshlab hisoblash;
shaxs amalda ushlangan yoki uni jinoyat ustida ushlash bilan bogʻliq tezkor tadbir amalda yakunlangan yoxud gumon qilinuvchi deb eʼtirof etilganligi haqidagi qaror unga maʼlum qilingan paytdan boshlab u bilan bogʻliq protsessual harakatlarni oʻtkazishdan oldin uning advokat bilan xoli uchrashishi taʼminlanishi shartligini belgilash;
aybiga iqrorlik boʻyicha kelishuv institutini joriy qilish. Bunda, ayrim jinoyatlar toifalari boʻyicha shaxs aybini boʻyniga olish toʻgʻrisida arz qilgan, chin koʻngildan pushaymon boʻlgan, jinoyatning ochilishiga faol yordam bergan va keltirilgan zararni bartaraf qilgan hollarda surishtiruv va dastlabki tergov organlari bilan yozma kelishuv tuzilishi hamda unga nisbatan sud tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi Maxsus qismining tegishli moddasida nazarda tutilgan eng koʻp jazoning yarmidan koʻp boʻlmagan miqdori va (yoki) muddatigacha jazo tayinlash;
jinoyat ishini sudga qadar yuritish bosqichida guvoh va jabrlanuvchini ogʻir kasalligi yoki uzoq muddatga chet davlatga chiqib ketish zarurati tufayli kechroq soʻroq qilish imkoniyati boʻlmagan taqdirda, ularning koʻrsatuvlarini gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, jabrlanuvchi, guvoh, prokuror yoki advokatning iltimosnomasiga koʻra sud tomonidan taraflarning ishtirokida oldindan mustahkamlab qoʻyish (deponirovaniye) tartibini joriy qilish;
oʻta ogʻir jinoyat sodir etganlikda gumon qilinayotgan yoki ayblanayotgan shaxslarga oid ishlar boʻyicha, shuningdek, shaxsga nisbatan qamoqqa olish yoki uy qamogʻi tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash masalasi koʻrib chiqilayotganda himoyachining ishtirok etishi shartligini belgilash.
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi Ichki ishlar vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati, Adliya vazirligi va Inson huquqlari boʻyicha milliy markazi bilan birgalikda ikki oy muddatda mazkur bandda nazarda tutilgan masalalar yuzasidan tegishli qonun loyihasini qonunchilik tashabbusi huquqi doirasida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga kiritsin.
3. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi, Bosh prokuraturasi, Ichki ishlar vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati, Adliya vazirligi va Inson huquqlari boʻyicha milliy markazining jinoyat ishlarini sudda koʻrishni yanada takomillashtirish boʻyicha quyidagilarni nazarda tutuvchi takliflariga rozilik berilsin:
agar sud tergovi vaqtida sudlanuvchining unga ilgari ayblov qoʻyilmagan jinoyatni sodir etganligini koʻrsatuvchi holatlar aniqlansa, sudlanuvchini yangi ayblov boʻyicha jinoiy javobgarlikka tortish asoslarini aniqlash haqida iltimosnomani sudga kiritish huquqini ish boʻyicha barcha taraflarga berish;
agar sud tergovi vaqtida javobgarlikka tortilmagan shaxs tomonidan jinoyat sodir etilganligini koʻrsatuvchi holatlar aniqlansa, ushbu shaxsni ishda ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilish uchun asoslarni aniqlash haqida iltimosnomani sudga kiritish huquqini ish boʻyicha barcha taraflarga berish;
shaxsga eʼlon qilingan ayblov, jinoyat ishi sudning qaysi instansiyasida koʻrilayotganligidan qatʼi nazar, yarashuv instituti doirasiga tushadigan Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi Maxsus qismining moddasi yoki qismiga oʻzgartirilgan hollarda yarashuv institutini qoʻllash tartibini joriy qilish;
sudlanuvchining jinoyat sodir etilishiga daxli boʻlmaganligi asosi bilan oqlov hukmi chiqarilgan hollarda jinoyatni haqiqatda sodir etgan shaxsni aniqlash va ayblanuvchi tariqasida ishga jalb qilish uchun jinoyat ishini prokurorga yuborish tartibini oʻrnatish.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Bosh prokuraturasi, Ichki ishlar vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati, Adliya vazirligi va Inson huquqlari boʻyicha milliy markazi bilan birgalikda ikki oy muddatda mazkur bandda nazarda tutilgan masalalar yuzasidan tegishli qonun loyihasini qonunchilik tashabbusi huquqi doirasida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga kiritsin.
4. Quyidagilar taqiqlansin:
tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv va dastlabki tergov organlari xodimlari tomonidan shaxsni gʻayriqonuniy harakatlar sodir etishga undash va bunday undash oqibatida sodir etilgan jinoyat uchun uni ayblash. Bunda, tezkor-qidiruv tadbirlari natijalari faqat ular qonun talablariga asosan olingan va shaxsda huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari yoki tezkor tadbirda ishtirok etgan boshqa shaxslarning harakatlariga bogʻliq boʻlmagan holda jinoyat sodir etish uchun shakllangan qasd mavjud boʻlgandagina sud hukmida dalil sifatida tan olinishi mumkin;
shaxsni jinoyat ishida gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi sifatida jalb qilish uchun asoslar mavjud boʻlgan hollarda (ekspertiza yoki taftish oʻtkazish talab etiladigan hollar bundan mustasno), uni guvoh tariqasida soʻroq qilish, shuningdek, unga gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchining protsessual huquqlari tushuntirilguniga qadar undan biron-bir yozma yoki ogʻzaki koʻrsatuvlar olish;
ushlangan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchining yaqin qarindoshlarini protsess ishtirokchisi sifatida jalb qilish uchun asoslar mavjud boʻlmagan hollarda ularni huquqni muhofaza qiluvchi organlarga chaqirish va soʻroq qilish;
surishtiruv va dastlabki tergov organlari xodimlari tomonidan mazmunan koʻrib chiqish uchun sudga yuborilgan jinoyat ishi doirasida sudlanuvchi, jabrlanuvchi, guvoh, fuqaroviy daʼvogar, fuqaroviy javobgar va boshqa sud protsessi ishtirokchilarini huquqni muhofaza qiluvchi organlarga chaqirish yoki soʻroq qilish (ular bilan bogʻliq boʻlgan alohida ish yurituvga ajratilgan jinoyat ishi yoki sudning yozma topshirigʻi mavjud hollar bundan mustasno).
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi Ichki ishlar vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati, Adliya vazirligi va Inson huquqlari boʻyicha milliy markazi bilan birgalikda ikki oy muddatda mazkur bandda nazarda tutilgan masalalar yuzasidan tegishli qonun loyihasini qonunchilik tashabbusi huquqi doirasida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga kiritsin.
5. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq:
tergovga qadar tekshiruv yoki tergovda ushlangan shaxsni va ozodlikdan mahrum qilish joylarida jazoni oʻtayotgan mahkumni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, shuningdek, vaqtincha saqlash va tergov hibsxonalarida saqlanayotgan gumon qilinuvchi, ayblanuvchi va sudlanuvchini guvohlantirish ularning yoki advokatining iltimosnomasiga asosan 24 soat ichida vaqtincha saqlash va tergov hibsxonalari yoki jazoni ijro etish muassasalari tasarrufida boʻlmagan tibbiy muassasalar xodimlari tomonidan amalga oshirilishi shart, bunda xarajatlar iltimosnoma kirituvchi taraf hisobidan qoplanadi;
ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyatlarni sodir etganlik uchun sudlanganlik holati tugallanmagan yoki sudlanganligi olib tashlanmagan shaxslar yarashilganligi munosabati bilan jinoiy javobgarlikdan ozod etilmasligiga oid qoida voyaga yetmaganlar, birinchi va ikkinchi guruh nogironligi boʻlgan shaxslar, ayollar, oltmish yoshdan oshgan erkaklar va ehtiyotsizlik orqasida jinoyat sodir etgan shaxslarga nisbatan qoʻllanilmaydi;
voyaga yetmaganlar, birinchi va ikkinchi guruh nogironligi boʻlgan shaxslar hamda pensiya yoshiga yetgan shaxslarga nisbatan uch yildan ortiq boʻlmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo nazarda tutilgan qasddan sodir etilgan jinoyatlarga doir, shuningdek, ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilib, buning uchun besh yildan ortiq boʻlmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo nazarda tutilgan jinoyatlarga doir ishlar boʻyicha qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.
6. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi Davlat xavfsizlik xizmati va Ichki ishlar vazirligi bilan birgalikda bir oy muddatda jinoyat ishining tergovga tegishliligi institutini yanada takomillashtirish boʻyicha qonun loyihasini ishlab chiqsin va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga kiritsin.
Bunda, Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksida nazarda tutilgan hollarda jinoyat ishi bir surishtiruv yoki dastlabki tergov organidan boshqasiga oʻtkazilishi faqat Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning oʻrinbosarlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahar prokurorlari va ularga tenglashtirilgan prokurorlar tomonidan amalga oshirilishi mumkinligini nazarda tutsin.
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori, Davlat xavfsizlik xizmati raisi, ichki ishlar vaziri, Milliy gvardiyasi qoʻmondoni va Davlat bojxona qoʻmitasi raisining alohida eʼtibori jinoyat ishlarining tergovga tegishliligi toʻgʻrisidagi jinoyat-protsessual qonunchiligi normalariga soʻzsiz rioya etilishi uchun jinoyat ishlarini tergov qilish vakolatiga ega boʻlgan tegishli tuzilmalar rahbarlari shaxsan javobgar hisoblanishiga qaratilsin.
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori jinoyat ishlarini tergovga tegishliligiga oid qoidalarga soʻzsiz rioya etilishini taʼminlash boʻyicha tizimli choralar koʻrib borsin.
7. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda:
“Elektron jinoiy-huquqiy statistika” yagona axborot tizimida yaratilgan jinoyatga oid ariza, xabar va boshqa maʼlumotlarni elektron roʻyxatga olish va ularni koʻrib chiqish natijalarining yagona elektron hisobini yuritish imkonini beruvchi dasturiy modulni barcha tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlarga ulanishini va 2021-yil 1-yanvardan boshlab toʻliq ishga tushirilishini;
uch oy muddatda jinoyatlar haqidagi ariza, xabar va boshqa maʼlumotlarni qabul qilish va koʻrib chiqish, shuningdek, tergovga qadar tekshiruv harakatlarini oʻtkazish tartibini belgilovchi normativ-huquqiy hujjat loyihasi ishlab chiqilishini taʼminlasin.
8. Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Bosh prokuraturasi, Davlat xavfsizlik xizmati, Milliy gvardiyasi va Davlat bojxona qoʻmitasi Moliya vazirligi bilan birgalikda 2021-yil 1-iyunga qadar:
surishtiruvchi va tergovchilarni videotasvirga olish vositalari bilan taʼminlash;
tergov hibsxonalari va jazoni ijro etish muassasalarini tergov harakatlarini videokonferensaloqa rejimida oʻtkazishda foydalaniladigan texnik vositalar va uskunalar bilan toʻliq jihozlash va ularning uzluksiz ishlashini taʼminlash choralarini koʻrsin.
9. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi va Ichki ishlar vazirligi:
2021-yil 1-yanvarga qadar Toshkent shahar prokuraturasi tergov boʻlinmalari va Ichki ishlar bosh boshqarmasi tergov boshqarmasining faoliyatini xalqaro standartlar va ilgʻor xorijiy tajribaga muvofiq namunaviy tarzda tashkil etsin. Bunda, ularni zamonaviy kriminalistik uskunalar bilan jihozlangan avtotransport vositalari, protsessual harakatlarni audio va videoga qayd etish tizimlari hamda stenografiya yuritish uskunalari bilan taʼminlashga, shuningdek, xizmat binosida maxsus tergov hamda gumon qilinuvchi va ayblanuvchining himoyachi bilan xoli uchrashish xonalarining mavjudligiga alohida eʼtibor qaratilsin;
2021-yil yakuniga qadar tergov boʻlinmalarining namunaviy faoliyatini tashkil etishning natijalarini inobatga olgan holda bunday tajribani boshqa barcha surishtiruv va dastlabki tergov tuzilmalarida joriy etish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasiga taklif kiritsin.
Belgilab qoʻyilsinki, ushbu Farmonning 8 va 9-bandlarida nazarda tutilgan tadbirlar bilan bogʻliq sarf-xarajatlar tegishli davlat organlarining budjetdan tashqari mablagʻlari va xalqaro hamkorlar koʻmagi hisobidan hamda qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.
10. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi:
bir oy muddatda Davlat xavfsizlik xizmati, Ichki ishlar vazirligi va boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda tergov sohasida malakali kadrlarni tayyorlashga ixtisoslashgan oliy taʼlim muassasasini tashkil etish boʻyicha takliflarni ishlab chiqish;
ikki oy muddatda prokuratura organlarining belgilangan shtat birligi doirasida Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyat va Toshkent shahar prokuraturalari tizimida prokuror-kriminalist lavozimini joriy etish;
uch oy muddatda Davlat budjeti parametrlarida prokuratura organlari uchun ajratilgan mablagʻlar doirasida va budjetdan tashqari mablagʻlari hisobidan prokuror-kriminalistlarni zamonaviy maxsus jihozlar bilan taʼminlash choralarini koʻrsin.
11. Ushbu Farmonda belgilangan chora-tadbirlarning samarali va oʻz vaqtida amalga oshirilishini taʼminlash maqsadida bir oy muddatda:
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori (Yoʻldoshev), Davlat xavfsizlik xizmati raisi (Azizov), ichki ishlar vaziri (Bobojonov), Milliy gvardiya qoʻmondoni (Djurayev) va Davlat bojxona qoʻmitasi raisi (Azimov) — respublika va viloyatlar darajasidagi hayʼat yigʻilishlarini onlayn tarzda oʻtkazib, unda surishtiruv va dastlabki tergov tuzilmalari rahbarlari va masʼul xodimlariga sud-tergov faoliyatida shaxsning huquq va erkinliklarini himoya qilish kafolatlarini taʼminlash boʻyicha yangi qabul qilingan choralar mazmun-mohiyati yetkazilishi va amaliyotga toʻgʻri tatbiq etilishini taʼminlasin;
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi (Kamilov) — Oliy sud Plenumining navbatdan tashqari yigʻilishida qabul qilingan Farmon normalari sudlarda toʻgʻri tatbiq etilishi, shuningdek, sud-tergov faoliyatida shaxsning huquq va erkinliklarini himoya qilish kafolatlarini taʼminlash ustidan sud nazoratini kuchaytirish masalalarini koʻrib chiqsin;
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi direktori (Xodjayev) Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi, Milliy teleradiokompaniyasi va “Dunyo” axborot agentligi bilan birgalikda — ommaviy axborot vositalari, mahalliy va xorijiy ekspertlar hamda fuqarolik jamiyati institutlarini jalb qilgan holda ushbu Farmonda belgilangan chora-tadbirlarni aholi va ekspertlar hamjamiyati orasida keng yoritish choralarini koʻrsin.
12. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi masʼul vazirlik va idoralar bilan birgalikda ushbu Farmonda nazarda tutilgan chora-tadbirlar ijrosi yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasiga har chorakda axborot berib borsin.
13. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Oliy sudi, Adliya vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda qonun hujjatlariga ushbu Farmondan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida takliflar kiritsin.
14. Mazkur Farmonning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi rahbari Z.Sh. Nizomiddinov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2020-yil 10-avgust,
PF-6041-son
Президента Республики Узбекистан
Указ
О мерах по дальнейшему усилению гарантий защиты прав и свобод личности в судебно-следственной деятельности
В последние годы в стране принят ряд актов законодательства, направленных на надежную защиту прав и свобод, уважение чести и достоинства личности, дальнейшее расширение применения принципа состязательности сторон на всех стадиях судопроизводства, а также внедрение в данную сферу международных стандартов и передового зарубежного опыта.
Вместе с тем результаты анализа судебно-следственной практики и изучения обращений граждан свидетельствуют о неполном задействовании механизмов обеспечения гарантий защиты прав и свобод личности в уголовном процессе, а также наличии пробелов в законодательстве, связанных с четким определением полномочий правоохранительных органов по расследованию преступлений.
В целях улучшения деятельности по расследованию уголовных дел с учетом международных стандартов и передового зарубежного опыта, обеспечения принципов верховенства закона и неотвратимости ответственности, дальнейшего совершенствования уголовно-процессуального законодательства в стране, а также последовательной реализации задач, определенных в Стратегии действий по пяти приоритетным направлениям развития Республики Узбекистан в 2017 — 2021 годах:
1. Определить основными направлениями дальнейшего совершенствования судебно-следственной деятельности:
обеспечение безусловного соблюдения прав и свобод личности, повышение качества процессуальных действий, пересмотр системы сбора, закрепления и оценки доказательств в уголовном процессе с учетом стандартов доказывания, широко применяемых в передовой зарубежной практике;
поднятие на новый уровень деятельности правоохранительных органов по раскрытию преступлений, обеспечение неотвратимости ответственности за каждое совершенное преступление и полного возмещения ущерба, причиненного личности, обществу и государству;
внедрение эффективных механизмов предупреждения совершения деяний, связанных с применением пыток и других жестоких, бесчеловечных или унижающих достоинство видов обращения и наказания, а также усиление ответственности за такие деяния;
широкое внедрение современных информационно-коммуникационных технологий в процесс расследования уголовных дел, дальнейшее укрепление материально-технической базы и повышение кадрового потенциала органов дознания и предварительного следствия;
повышение эффективности системы предупреждения преступности, а также внедрение механизмов своевременного выявления и устранения причин и условий, способствующих преступлениям, повышения правовой культуры и формирования у граждан духа законопослушания.
2. Согласиться с предложениями Генеральной прокуратуры, Министерства внутренних дел, Службы государственной безопасности, Министерства юстиции и Национального центра Республики Узбекистан по правам человека о дальнейшем совершенствовании деятельности по раскрытию преступлений, согласно которым:
получение заявлений, объяснений или показаний от подозреваемого, обвиняемого или подсудимого сотрудниками органов, проводящих оперативно-розыскную деятельность, осуществляется на основании письменного разрешения дознавателя, следователя, прокурора или судьи, в производстве у которого находится данное уголовное дело, и исключительно при участии защитника (за исключением случаев отказа от защитника в установленном порядке);
исчисление срока задержания лица, подозреваемого в совершении преступления, осуществляется с момента его фактического задержания;
устанавливается обязательное обеспечение встречи с адвокатом наедине лицу с момента его фактического задержания или фактического завершения оперативного мероприятия, связанного с его задержанием на месте преступления, либо с момента объявления лицу постановления о признании его подозреваемым до проведения связанных с ним процессуальных действий;
внедряется институт соглашения о признании вины. При этом, по некоторым категориям преступлений предусматривается заключение письменного соглашения с органами дознания и предварительного следствия и назначение судом наказания, не более половины размера и (или) срока максимального наказания, предусмотренного в соответствующей статье Особенной части Уголовного кодекса Республики Узбекистан, в отношении лиц, явившихся с повинной, чистосердечно раскаявшихся, активно способствовавших раскрытию преступления и загладивших причиненный вред;
внедряется порядок предварительного закрепления (депонирования) судом показаний свидетеля и потерпевшего с участием сторон на стадии досудебного разбирательства по уголовному делу на основе ходатайства подозреваемого, обвиняемого, потерпевшего, свидетеля, прокурора или адвоката при наличии оснований полагать, что более поздний их допрос может оказаться невозможным в силу тяжелого заболевания или необходимости выезда за границу на длительный срок;
устанавливается обязательное участие защитника при рассмотрении дел в отношении лиц, подозреваемых или обвиняемых в совершении особо тяжкого преступления, а также лиц, в отношении которых рассматривается вопрос о применении меры пресечения в виде заключения под стражу или домашнего ареста.
Генеральной прокуратуре совместно с Министерством внутренних дел, Службой государственной безопасности, Министерством юстиции и Национальным центром Республики Узбекистан по правам человека в двухмесячный срок внести в Законодательную палату Олий Мажлиса Республики Узбекистан соответствующий проект закона по вопросам, предусмотренным в настоящем пункте, в рамках права законодательной инициативы.
3. Согласиться с предложениями Верховного суда, Генеральной прокуратуры, Министерства внутренних дел, Службы государственной безопасности, Министерства юстиции и Национального центра Республики Узбекистан по правам человека о дальнейшем совершенствовании рассмотрения уголовных дел в суде, согласно которым:
если во время судебного следствия установлены обстоятельства, указывающие на совершение подсудимым преступления, по которому обвинение ему ранее предъявлено не было, всем сторонам по делу предоставляется право на внесение в суд ходатайства о выявлении оснований для привлечения подсудимого к уголовной ответственности по новому обвинению;
если во время судебного следствия установлены обстоятельства, указывающие на совершение преступления лицом, не привлеченным к ответственности, всем сторонам по делу предоставляется право на внесение в суд ходатайства о выявлении оснований для привлечения к участию в деле в качестве обвиняемого данного лица;
внедряется порядок применения института примирения в случае изменения предъявленного лицу обвинения на статью или часть статьи Особенной части Уголовного кодекса Республики Узбекистан, подпадающие под действие института примирения, независимо от того, в какой судебной инстанции рассматривается уголовное дело;
внедряется порядок направления уголовного дела прокурору для установления лица, действительно совершившего преступление, и привлечения его к участию в деле в качестве обвиняемого, в случае вынесения оправдательного приговора ввиду непричастности подсудимого к совершению преступления.
Верховному суду совместно с Генеральной прокуратурой, Министерством внутренних дел, Службой государственной безопасности, Министерством юстиции и Национальным центром Республики Узбекистан по правам человека в двухмесячный срок внести в Законодательную палату Олий Мажлиса Республики Узбекистан соответствующий проект закона по вопросам, предусмотренным в настоящем пункте, в рамках права законодательной инициативы.
4. Запретить:
сотрудникам органов доследственной проверки, дознания и предварительного следствия склонять лицо к совершению противоправных действий и обвинять его в преступлении, совершенном вследствие такого склонения. При этом, результаты оперативно-розыскных мероприятий могут быть признаны в качестве доказательства в судебном приговоре лишь в том случае, если они получены в соответствии с требованиями закона и свидетельствуют о наличии у лица умысла на совершение преступления, сформировавшегося независимо от действий сотрудников правоохранительных органов или других лиц, принимавших участие в оперативном мероприятии;
при наличии оснований для привлечения лица к участию в уголовном деле в качестве подозреваемого или обвиняемого (за исключением случаев, требующих проведения экспертизы или ревизии) допрашивать его в качестве свидетеля, а также получать от него какие-либо письменные или устные показания до разъяснения процессуальных прав подозреваемого или обвиняемого;
вызывать в правоохранительные органы и допрашивать близких родственников задержанного подозреваемого или обвиняемого в случае отсутствия оснований для привлечения их в качестве участников процесса;
сотрудникам органов дознания и предварительного следствия вызывать в правоохранительные органы или допрашивать подсудимого, потерпевшего, свидетеля, гражданского истца, гражданского ответчика и других участников судебного процесса в рамках уголовного дела, направленного в суд для рассмотрения по существу (за исключением случаев наличия связанного с ними уголовного дела, выделенного в отдельное производство, либо письменного поручения суда).
Генеральной прокуратуре совместно с Министерством внутренних дел, Службой государственной безопасности, Министерством юстиции и Национальным центром Республики Узбекистан по правам человека в двухмесячный срок внести в Законодательную палату Олий Мажлиса Республики Узбекистан соответствующий проект закона по вопросам, предусмотренным в настоящем пункте, в рамках права законодательной инициативы.
5. Установить порядок, в соответствии с которым:
медицинский осмотр лица, задержанного при проведении доследственной проверки или следствия, осужденного, отбывающего наказание в местах лишения свободы, а также освидетельствование подозреваемого, обвиняемого и подсудимого, содержащегося в изоляторе временного содержания или в следственном изоляторе, по ходатайству данных лиц либо их адвоката должны быть осуществлены работниками медицинских учреждений, неподведомственных изоляторам временного содержания, следственным изоляторам или учреждениям по исполнению наказания, в течение 24 часов, с возмещением расходов за счет стороны, внесшей ходатайство;
правило о недопущении освобождения от уголовной ответственности в связи с примирением лиц, имеющих непогашенную или неснятую судимость за совершение тяжких или особо тяжких преступлений, не применяется в отношении несовершеннолетних, лиц с инвалидностью первой и второй групп, женщин, мужчин старше шестидесяти лет и лиц, совершивших преступление по неосторожности;
не допускается применение меры пресечения в виде заключения под стражу в отношении несовершеннолетних, лиц с инвалидностью первой и второй групп и лиц, достигших пенсионного возраста, по делам об умышленных преступлениях, за которые предусмотрено наказание в виде лишения свободы на срок не свыше трех лет, а также о преступлениях, совершенных по неосторожности, за которые предусмотрено наказание в виде лишения свободы на срок не свыше пяти лет.
6. Генеральной прокуратуре совместно со Службой государственной безопасности и Министерством внутренних дел Республики Узбекистан в месячный срок разработать и внести в Законодательную палату Олий Мажлиса Республики Узбекистан проект закона по дальнейшему совершенствованию института подследственности уголовных дел.
При этом, предусмотреть, что передача уголовного дела из одного органа дознания или предварительного следствия другому может осуществляться исключительно Генеральным прокурором Республики Узбекистан и его заместителями, прокурорами Республики Каракалпакстан, областей и города Ташкента и приравненными к ним прокурорами в случаях, предусмотренных в Уголовно-процессуальном кодексе Республики Узбекистан.
Генеральному прокурору, председателю Службы государственной безопасности, министру внутренних дел, командующему Национальной гвардией и председателю Государственного таможенного комитета Республики Узбекистан обратить особое внимание на персональную ответственность руководителей структур, уполномоченных проводить расследование уголовных дел, за неукоснительное соблюдение норм уголовно-процессуального законодательства о подследственности уголовных дел.
Генеральному прокурору Республики Узбекистан принимать меры для обеспечения неукоснительного соблюдения правил подследственности уголовных дел на системной основе.
7. Генеральной прокуратуре Республики Узбекистан совместно с заинтересованными министерствами и ведомствами обеспечить:
подключение ко всем органам, проводящим доследственную проверку, созданного в Единой информационной системе «Электронная уголовно-правовая статистика» программного модуля, позволяющего осуществлять регистрацию заявлений, сообщений и другой информации о преступлениях в электронном виде и ведение единого электронного учета результатов их рассмотрения с полным вводом его в эксплуатацию с 1 января 2021 года;
разработку в трехмесячный срок проекта нормативно-правового акта, определяющего порядок принятия и рассмотрения заявлений, сообщений и другой информации о преступлениях, а также проведения доследственной проверки.
8. Министерству внутренних дел, Генеральной прокуратуре, Службе государственной безопасности, Национальной гвардии и Государственному таможенному комитету совместно с Министерством финансов Республики Узбекистан до 1 июня 2021 года:
обеспечить дознавателей и следователей средствами видеосъемки;
принять меры для полного оснащения следственных изоляторов и учреждений по исполнению наказания техническими средствами и оборудованием, используемыми при проведении следственных действий в режиме видеоконференцсвязи, с обеспечением их бесперебойной работы.
9. Генеральной прокуратуре и Министерству внутренних дел Республики Узбекистан:
организовать до 1 января 2021 года образцовую деятельность следственных подразделений прокуратуры и следственного управления Главного управления внутренних дел города Ташкента в соответствии с международными стандартами и передовым зарубежным опытом. При этом, обратить особое внимание на обеспечение их автотранспортными средствами, оснащенными современным криминалистическим оборудованием, системами аудио- и видеофиксации процессуальных действий, оборудованием для ведения стенографии, наличие в служебных помещениях специальных отдельных комнат для проведения следственных действий и встреч подозреваемых и обвиняемых с защитником наедине;
внести, с учетом результатов организации образцовой деятельности следственных подразделений, до конца 2021 года в Администрацию Президента Республики Узбекистан предложение о распространении данного опыта на все другие подразделения дознания и предварительного следствия.
Установить, что расходы, связанные с мероприятиями, предусмотренными в пунктах 8 и 9 настоящего Указа, производятся за счет внебюджетных средств соответствующих государственных органов и содействия международных партнеров, а также иных источников, не запрещенных законодательством.
10. Генеральной прокуратуре Республики Узбекистан принять меры по:
разработке в месячный срок совместно со Службой государственной безопасности, Министерством внутренних дел и другими заинтересованными министерствами и ведомствами предложений об организации высшего образовательного учреждения, специализирующегося на подготовке квалифицированных кадров в области следствия;
введению в двухмесячный срок в системе Генеральной прокуратуры Республики Узбекистан, прокуратур Республики Каракалпакстан, областей и города Ташкента должностей прокурора-криминалиста в рамках установленных штатных единиц органов прокуратуры;
обеспечению в трехмесячный срок прокуроров-криминалистов современным специальным оборудованием в пределах средств, выделенных органам прокуратуры в параметрах Государственного бюджета, а также за счет внебюджетных средств.
11. В целях обеспечения эффективной и своевременной реализации мер, определенных в настоящем Указе, в месячный срок:
Генеральному прокурору (Йулдошев), председателю Службы государственной безопасности (Азизов), министру внутренних дел (Бобожонов), командующему Национальной гвардией (Джураев) и председателю Государственного таможенного комитета Республики Узбекистан (Азимов) — обеспечить проведение заседаний коллегий на республиканском и областном уровнях в режиме онлайн с доведением до руководителей и ответственных сотрудников подразделений дознания и предварительного следствия сути и значения новых принятых мер по обеспечению гарантий защиты прав и свобод личности в судебно-следственной деятельности, а также их правильное применение на практике;
председателю Верховного суда Республики Узбекистан (Камилов) — рассмотреть на внеочередном заседании Пленума Верховного суда вопросы правильного применения в судах норм настоящего Указа, а также усиления судебного контроля за обеспечением гарантий защиты прав и свобод личности в судебно-следственной деятельности;
директору Агентства информации и массовых коммуникаций при Администрации Президента Республики Узбекистан (Ходжаев) совместно с Национальным информационным агентством Узбекистана, Национальной телерадиокомпанией Узбекистана и Информационным агентством «Дунё» — принять меры по широкому освещению среди населения и экспертного сообщества мер, определенных в настоящем Указе, с привлечением средств массовой информации, отечественных и зарубежных экспертов, а также представителей институтов гражданского общества.
12. Генеральной прокуратуре Республики Узбекистан совместно с ответственными министерствами и ведомствами ежеквартально вносить в Администрацию Президента Республики Узбекистан информацию о ходе исполнения мер, предусмотренных в настоящем Указе.
13. Генеральной прокуратуре, Верховному суду и Министерству юстиции Республики Узбекистан совместно с заинтересованными министерствами и ведомствами в двухмесячный срок внести предложения об изменениях и дополнениях в законодательство, вытекающих из настоящего Указа.
14. Контроль за исполнением настоящего Указа возложить на Премьер-министра Республики Узбекистан А.Н. Арипова и руководителя Администрации Президента Республики Узбекистан З.Ш. Низомиддинова.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
10 августа 2020 г.,
№ УП-6041