UzbekAI

← Qonunlar

📅 2020-yil 19-dekabr · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2020 йил 19 декабрь · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди Пленуми

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 19 декабря 2020 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 19 December 2020 · Other documents · Oliy sudi Plenumi

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг

Қарори

Иқтисодий ишлар бўйича суд харажатларини ундириш амалиёти тўғрисида

Иқтисодий ишлар бўйича суд харажатларини ундириш амалиётида мавжуд камчиликларни бартараф қилиш, судлар томонидан мазкур масалага доир қонун ҳужжатлари тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида, «Судлар тўғрисида»ги Қонуннинг 17-моддасига мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:

1. Судлар шуни назарда тутиши лозимки, иқтисодий ишлар бўйича суд харажатлари давлат божи ва ишни кўриш билан боғлиқ чиқимлардан иборат.

2. Ўзбекистон Республикасининг «Давлат божи тўғрисида»ги Қонуни (бундан буён матнда «Давлат божи тўғрисида»ги Қонун деб юритилади) 3-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, давлат божи деганда, юридик аҳамиятга молик ҳаракатларни амалга оширганлик ва (ёки) бундай ҳаракатлар учун ваколатли муассасалар ва (ёки) мансабдор шахслар томонидан ҳужжатлар берганлик учун ундириладиган мажбурий тўлов тушунилади.

Давлат божи бошқа мажбурий тўловлар қаторида Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджетини шакллантиришнинг таркибий қисмини ташкил этиши туфайли, судлар иқтисодий ишлар бўйича давлат божи ундиришга доир қонун талабларига сўзсиз риоя этиши шарт.

3. Тушунтирилсинки, иқтисодий ишлар бўйича давлат божи қуйидагилардан ундирилади:

1) судларга бериладиган даъво аризаларидан;

2) юридик ва жисмоний шахсларни, шунингдек якка тартибдаги тадбиркорларни тўловга қобилиятсиз деб топиш тўғрисида иш қўзғатиш ҳақидаги аризалардан;

3) низо предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилувчи учинчи шахс сифатида ишга киришиш ҳақидаги аризалардан;

4) иқтисодиёт соҳасида юридик шахслар ва якка тартибдаги тадбиркорларнинг ҳуқуқлари юзага келиши, ўзгариши ёки бекор бўлиши учун аҳамиятга эга бўлган фактларни аниқлаш тўғрисидаги аризалардан;

5) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорлари юзасидан низолашиш ҳақидаги аризалардан;

6) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорларини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш тўғрисидаги аризалардан;

6 1 ) арбитражнинг ҳал қилув қарори устидан шикоят қилиш тўғрисидаги аризалардан;

7) чет давлат судининг, арбитражнинг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш ҳақидаги аризалардан;

8) апелляция, кассация ва тафтиш шикоятларидан:

а) иқтисодий судларнинг ҳал қилув қарорлари устидан;

б) иш юритишни тугатиш тўғрисидаги, даъвони кўрмасдан қолдириш тўғрисидаги, суд жарималарини солиш тўғрисидаги ажримлар устидан;

в) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорлари юзасидан низолашиш тўғрисидаги ажримлар устидан;

г) ҳакамлик судининг ҳал қилув қарорларини мажбурий ижро этиш учун ижро варақаси бериш ҳақидаги ажримлар устидан;

г 1 ) арбитражнинг ҳал қилув қарори устидан шикоят қилиш тўғрисидаги ишлар бўйича ажримлар устидан;

д) чет давлат судининг, арбитражнинг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги ажримлар устидан;

9) суд ҳужжатларининг дубликатларини ва кўчирма нусхаларини берганлик учун;

Шунингдек, давлат божи даъво миқдорини кўпайтириш ва суд буйруғини бериш тўғрисидаги аризалардан ҳам ундирилади.

Иш ҳужжатларидан фотонусха кўчириш учун давлат божи ундирилмайди.

4. Иқтисодий ишлар бўйича давлат божини тўлаш билан боғлиқ муносабатлар Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 12-боби ва «Давлат божи тўғрисида»ги Қонун билан тартибга солинади.

5. Давлат божи даъво аризаси (ариза), шикоят судга берилгунга қадар тўланади, агар қонунда бошқача белгиланмаган бўлса (масалан, тўловчи давлат божини тўлашдан озод қилинган ёки суд давлат божи тўлашни кечиктирган бўлса).

Давлат божи нақд пулсиз шаклда тўланганлиги факти банкнинг тўлов қабул қилинганлиги тўғрисидаги белгиси бўлган тўлов топшириқномаси билан тасдиқланиши шарт.

Давлат божи нақд пул шаклида тўланганлиги факти банк томонидан тўловчига бериладиган белгиланган шаклдаги квитанция билан тасдиқланиши керак.

Агар муайян судда кўрилиши керак бўлган бир нечта даъво аризалари (аризалар) бўйича давлат божи битта тўлов топшириқномаси билан тўланган бўлса, тўлов топшириқномаси ишлардан бирига илова қилинади.

Қолган ишларга судья томонидан тўлов топшириқномаси санаси ва рақами кўрсатилган ҳамда тўлов топшириқномаси қўшиб қўйилган ишга ҳавола қилинган ҳолда давлат божи тўланганлиги тўғрисида белги қўйилади (маълумотнома тузилади).

Мазкур қоида почта харажатларига нисбатан ҳам қўлланилади.

5.1. Иш кўриш учун бир иқтисодий суддан бошқа иқтисодий судга ИПК 39-моддасига асосан ўтказилганда, аввал тўланган давлат божи ва почта харажатлари ишни кўриш якуни бўйича инобатга олиниши керак.

ИПК 152-моддасининг учинчи қисми мазмунига биноан, судга тааллуқлилигига кўра фуқаролик ишлари бўйича суддан ёки маъмурий суддан даъво аризаси (ариза) ёки иш материаллари келиб тушганда давлат божи кам тўланганлиги аниқланса, судья даъво аризаси (ариза) ёки иш материаллари судга келиб тушган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай камчиликларни бартараф этиш зарурлиги тўғрисида даъвогарни (аризачини) ажрим орқали хабардор қилади ва унга бунинг учун ўн кундан ортиқ бўлмаган муддат беради.

Мазкур кўрсатма белгиланган муддатда бажарилмаган тақдирда, судья даъво аризаси (ариза) ва унга илова қилинган ҳужжатларни ИПК 155-моддаси биринчи қисмининг 1 1 -бандига асосан қайтаради.

6. Шуни назарда тутиш лозимки, тўланиши лозим бўлган давлат божи миқдори даъвогар (аризачи) судга мурожаат қилаётган талабининг турига қараб қонун ҳужжатларида белгиланган ставкалар бўйича аниқланади.

Бир нечта мустақил талаблардан иборат бўлган даъво аризаларидан (аризалардан) давлат божи ҳар бир талаб бўйича, ушбу талаб учун белгиланган тегишли ставкалар бўйича алоҳида ундирилади.

ИПК 139-моддасига кўра, суд буйруғини бериш тўғрисидаги ариза учун судга даъво билан умумий тартибда мурожаат қилганда низолашилаётган сумма асосида ҳисоблаб чиқилган ставканинг эллик фоизи миқдорида давлат божи тўланади.

Судларга тушунтирилсинки, суд буйруғини бериш тўғрисидаги ариза бўйича тўланадиган (ундириладиган) давлат божи миқдори базавий ҳисоблаш миқдорининг 50 фоизидан кам бўлмаслиги лозим, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектлари суд буйруғини бериш тўғрисидаги ариза билан судга мурожаат қилган ҳолда эса, тўланадиган давлат божининг миқдори базавий ҳисоблаш миқдорининг 25 фоизидан кам бўлмаслиги керак.

6.1. Судларнинг эътибори, «Давлат божи тўғрисида»ги Қонун 17-моддаси саккизинчи қисмининг мазмунига биноан, агар мулкий низо бўйича судга даъво аризаси берилганда, даъво қиймати чет эл валютасида белгиланса, давлат божининг миқдори даъво аризаси тақдим этилган санада Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки томонидан белгиланган курс бўйича миллий валютада белгиланиши ва ундирилишига қаратилсин.

Ушбу қоида суд қарорлари устидан шикоят беришда ҳам қўлланилади.

6.2. Судларга тушунтирилсинки, даъвогар томонидан даъво талаблари камайтирилган тақдирда, давлат божи қайта ҳисоблаб чиқилмайди ҳамда тўланган давлат божи қайтарилмайди.

Неустойка миқдори иқтисодий суд томонидан Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 326-моддасига асосан камайтирилганда, даъвогарнинг давлат божи бўйича харажатлари, неустойкани камайтирмасдан ундирилиши лозим бўлган суммадан келиб чиққан ҳолда жавобгар томонидан қопланади, агар даъвогар давлат божини тўлашдан озод этилган бўлса, давлат божи жавобгардан (агар у давлат божини тўлашдан озод этилмаган бўлса) юқорида белгиланган миқдорда давлат даромадига ундирилади.

6.3. Иқтисодий судга мурожаат қилишда кичик тадбиркорлик субъекти томонидан белгиланган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи тўланган бўлиб, даъво талаблари қаноатлантирилганда, агар жавобгар давлат божини тўлашдан озод этилмаган бўлса, ишни кўриш натижаси бўйича ундан ундириладиган давлат божининг миқдори даъвогар томонидан тўлаб чиқилган сумма билан чегараланади.

Давлат божи тўлашдан озод қилинган давлат органлари ҳамда бошқа шахслар томонидан кичик тадбиркорлик субъектларининг манфаатларини кўзлаб тақдим этилган даъво талаблари қаноатлантирилган ёки рад этилган тақдирда давлат божи тарафлардан умумий асосларда ундирилади.

Агар иқтисодий судга мурожаат қилишда кичик тадбиркорлик субъектига давлат божи тўлашни кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш ҳуқуқи берилган бўлса, давлат божи ишни кўриш натижаси бўйича тегишли тарафдан қонунда белгиланган ставкада ундирилади.

6.4. Корпоратив низолар бўйича таъсисчини ёки бир нечта таъсисчиларни жамият иштирокчилари сафидан чиқариш тўғрисидаги даъволар бўйича давлат божи номулкий хусусиятдаги даъво аризалари учун белгиланган миқдорда битта талаб деб баҳоланган ҳолда тўланади ёки ундирилади.

6.5. Судларнинг эътибори ИПК 149-моддасининг мазмунига кўра, даъвонинг баҳоси даъво аризасида кўрсатилиши лозимлигидан келиб чиқиб, мол-мулкка бўлган мулк ҳуқуқини тан олиш, мол-мулкни талаб қилиб олиш тўғрисидаги даъво аризасига даъво (мулк)нинг қийматини баҳосини (мулкнинг қийматини) тасдиқловчи ҳужжатларни илова қилиниши лозимлигига қаратилсин.

Мулк ҳуқуқи, мол-мулкни талаб қилиб олиш билан боғлиқ низолар бўйича мулкнинг қиймати аниқ бўлмаган тақдирда суд ишни кўриш давомида давлат божи тўғри ундирилишини таъминлаш мақсадида мавжуд ҳужжатлар асосида мулкнинг қийматини аниқлаш чорасини кўради.

Агар мавжуд ҳужжатлар асосида мулкнинг қийматини аниқлаш имкони бўлмаса, буни аниқлаш суднинг ажримига асосан баҳоловчи ташкилот томонидан амалга оширилади ва баҳолаш харажатлари даъвогарнинг зиммасига юкланади.

Кейинчалик, бу харажатлар ИПКнинг 118-моддасига биноан тақсимланади.

Мулкнинг қиймати аниқ эмаслиги белгиланган миқдордаги давлат божини ундирмаслик учун асос бўлмайди.

6.6. Номулкий хусусиятдаги даъво аризаларидан (аризалардан), тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатиш ҳақидаги аризалардан, шартномани тузиш, ўзгартириш ёки бекор қилишдан келиб чиқадиган низо бўйича давлат божи уни бериш кунида амалда бўлган базавий ҳисоблаш миқдоридан келиб чиққан ҳолда тўланади.

Ушбу қоида давлат божи тўлашдан озод қилинган давлат органи ҳамда бошқа ташкилотлар томонидан шахслар манфаатида тақдим этилган даъволар бўйича ҳам татбиқ этилади.

Ушбу тоифадаги ишлар бўйича апелляция, кассация ёки тафтиш шикоятлари билан мурожаат қилинганда давлат божи даъво аризаси (ариза) берилган кунда амалда бўлган базавий ҳисоблаш миқдоридан келиб чиққан ҳолда тўланади.

Иқтисодий суд томонидан суд ҳужжатларининг дубликатларини ва ишдан бошқа ҳужжатларнинг нусхаларини бериш учун давлат божи уни тўлаш кунида амалда бўлган базавий ҳисоблаш миқдоридан келиб чиққан ҳолда тўланади.

7. Судлар шуни назарда тутиши лозимки, «Давлат божи тўғрисида»ги Қонун 19-моддаси биринчи қисмининг учинчи хатбошисига кўра, қарши даъво аризаларидан, шунингдек учинчи шахсларнинг ишга мустақил талаблар билан кириш ҳақидаги аризаларидан давлат божи умумий асосларда ундирилади.

Ишга киришган даъвогар (аризачи)нинг ҳуқуқий ворисидан давлат божи, агар у муқаддам тўланмаган бўлса, умумий асосларда ундирилади.

8. Даъво аризаси (ариза) бир неча шахс томонидан биргаликда тақдим этилганда, давлат божи мазкур турдаги талаб учун белгиланган миқдордан ошмаслиги лозим.

Бирлаштирилган бир ёки бир неча талаблар суд томонидан алоҳида иш юритишга ажратилганда, қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ тўланган давлат божи қайта ҳисоблаб чиқилмайди ва қайтарилмайди. У алоҳида ажратилган иш юритиш бўйича ҳисобга олинади, бу ҳақда судья томонидан тегишли маълумотнома тузилади ва иш материалларига қўшиб қўйилади.

9. Суд томонидан кўрмасдан қолдирилган даъво аризаси (ариза) такроран берилганда давлат божи қайтадан умумий асосларда тўланади.

Агар даъво аризаси (ариза) кўрмасдан қолдирилганлиги муносабати билан давлат божи қайтарилиши керак бўлса-ю, лекин қайтарилмаса, агар давлат божи бюджетга ўтказилган кундан эътиборан фуқаролик тўғрисидаги қонун ҳужжатларига мувофиқ даъво муддати тугамаган бўлса, давлат божи тўланганлиги тўғрисидаги дастлабки ҳужжат такроран берилган аризага илова қилиниши мумкин («Давлат божи тўғрисида»ги Қонун 19-моддасининг бешинчи қисми ).

Мазкур норма қайтарилишига сабаб бўлган камчиликлари бартараф этилиб қайта топширилган даъво аризаларига (аризаларга) нисбатан ҳам қўлланилади.

10. Судга давлат божи тўланмаган даъво аризаси (ариза) келиб тушганда, судья қонун бўйича давлат божини тўлашдан озод қилинган шахслар рўйхатига даъвогар (аризачи) кириши ёки кирмаслигини текшириши шарт («Давлат божи тўғрисида»ги Қонуннинг 9-моддаси ). Агар даъвогар (аризачи) қонунга кўра, давлат божини тўлашдан озод қилинмаган бўлса ва аризада уни тўлашни кечиктириш ҳақида илтимоснома мавжуд бўлмаса, шунингдек почта харажатлари тўланмаганда, судья тўланиши лозим бўлган давлат божи, почта харажатлари суммасини ҳамда ушбу камчилик бартараф қилингандан сўнг даъвогар (аризачи)нинг умумий тартибда такроран мурожаат қилиш ҳуқуқини кўрсатган ҳолда даъво аризасини (аризани) қайтариш тўғрисида ажрим чиқаради (ИПК 155-моддаси ).

Қонун бўйича судья давлат божини тўлашдан тўлиқ ёки қисман озод этиш ҳуқуқига эга эмаслигини назарда тутиш лозим. Бироқ, даъвогар (аризачи)нинг, хусусан, тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган юридик ва жисмоний шахснинг мулкий аҳволидан келиб чиқиб, судья давлат божини тўлашни кечиктириш масаласини ҳал қилишга ҳақли («Давлат божи тўғрисида»ги Қонун 19-моддасининг йигирма еттинчи қисми ).

11. Ҳам юридик, ҳам жисмоний шахсдан давлат фойдасига ундириладиган давлат божини кечиктириш масаласини ҳал қилишда, суд уларнинг бу харажатларни қисман ёки бир йўла тўлашга пул маблағлари бўлмаганлигини тасдиқловчи ҳолатлар мавжудлиги ҳақидаги далилларни текшириши лозим. Пул маблағларининг бўлмаганлиги тўғрисидаги банкнинг тасдиғи судга мурожаат қилинган санадан кўпи билан уч кун олдинги сана билан қайд этилган бўлиши лозим.

12. Судларга тушунтирилсинки, давлат божини қайтариш асослари «Давлат божи тўғрисида»ги Қонуннинг 18-моддасида назарда тутилган бўлиб, унинг маъносига кўра, давлат божи қонунда талаб қилинганидан ортиқча миқдорда тўланган бўлса, шу ортиқча тўланган қисми, бошқа ҳолларда эса тўлиқ ҳажмда қайтарилади.

Ортиқча тўланган суммаларни қайтариш суднинг ҳужжати асосида амалга оширилади.

13. Судлар шуни назарда тутиши лозимки, иқтисодий ишни кўриш билан боғлиқ чиқимларга:

гувоҳлар, экспертлар, мутахассислар, таржимонларга тўланиши лозим бўлган суммалар;

далилларни жойида кўздан кечириш билан боғлиқ бўлган харажатлар;

суд тайинлаган экспертизани ўтказиш билан боғлиқ бўлган харажатлар;

суд хабарномаларини ва суд ҳужжатларини юбориш билан боғлиқ почта харажатлари;

суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ харажатлар;

ишни кўриш билан боғлиқ бошқа харажатлар киради.

Судларнинг эътибори суд чиқимларини тўлашдан озод этиш қонунда назарда тутилмаганлигига қаратилсин.

14. Суд чиқимларининг тараф (тарафлар) томонидан олдиндан киритилмаганлиги гувоҳни, экспертни, мутахассисни чақириш, жойига бориб кўздан кечириш ҳақида қилинган илтимосномани, агар бу тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини, ишнинг ҳақиқий ҳолатларини ҳар томонлама, тўла ва холисона аниқлаш учун зарур бўлса, қаноатлантиришни рад этиш учун асос бўлмайди. Бундай ҳолда ишни кўриш билан боғлиқ сарф қилинган чиқимлар, ИПК 118-моддасида белгиланган қоидалар бўйича суд ҳужжати қабул қилинаётганда ундирилади.

15. Тушунтирилсинки, гувоҳлар, экспертлар, мутахассислар, таржимонларга тўланиши лозим бўлган суммалар ва уларни тўлаш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 28 октябрдаги 570-сонли «Жабрланувчилар, гувоҳлар, экспертлар, мутахассислар, таржимонлар ва холисларга тўланиши лозим бўлган маблағларни ҳисоблаш ва тўлаш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қарори билан белгиланган.

16. Умумий қоидага кўра, иш бўйича суд харажатларини низода ноҳақ бўлиб чиққан тараф тўлайди.

Суд харажатларини тарафлар ўртасида тақсимлаш ва уларни давлат фойдасига ундириш ИПК 118-моддаси билан тартибга солинади. Шу сабабли суд муҳокамаси жараёнида суд (судья) суд харажатлари билан боғлиқ ҳолатларни текшириши, бу ҳолатлар бўйича ҳал қилув қарорининг асослантирувчи қисмида тегишли хулосалар қилиши ва, нафақат ундирувга бўлган ҳуқуқни, балки иш бўйича тарафдан (тарафлардан) ундирилиши лозим бўлган аниқ суммани белгилаши ҳамда шу суммани ҳал қилув қарорининг (ажримнинг, қарорнинг) хулоса қисмида кўрсатиши лозим.

16.1. Шуни назарда тутиш лозимки, Олий суднинг судьяси тафтиш тартибидаги шикоятни ўрганиш давомида юридик аҳамиятга молик бўлган бир қатор ҳаракатларни амалга оширади.

Шунга кўра, агар, давлат божи олдиндан тўланмаган бўлса, тафтиш тартибидаги шикоят Олий суднинг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказиш рад этилганда давлат божи умумий асосларда ундирилиши лозим.

17. Давлат божи тўланмаган ҳолда қабул қилинган аризалар (даъво аризалари) юзасидан давлат божи иш якуни бўйича, ариза қабул қилинган пайтда амалда бўлган давлат божи ставкаси бўйича ундирилади. Ушбу қоида суд қарорлари устидан шикоят беришда ҳам қўлланилади.

Даъвогар (аризачи) тўлашдан белгиланган тартибда озод қилинган давлат божи, агар жавобгар бож тўлашдан озод қилинмаган бўлса, қаноатлантирилган талаблар миқдорига мутаносиб равишда жавобгардан давлат даромадига ундирилади.

Давлат божини тўлашдан озод этилган бир ёки бир нечта даъвогар (аризачи) томонидан бир нечта жавобгарга нисбатан тақдим этилган даъво аризаси (ариза) тўлиқ ёки қисман қаноатлантирилганда, у давлат фойдасига ҳар бир жавобгардан алоҳида қаноатлантирилган талабларга мутаносиб равишда ундирилади.

Даъво аризаси (ариза) қаноатлантирилган ҳолда даъвогар (аризачи)нинг тегишли илтимосномаси мавжуд бўлгандагина, суд харажатлари унинг зиммасига юклатилиши мумкин.

Давлат божи тўлашдан озод қилинган давлат органлари ҳамда бошқа шахслар юридик шахслар ва фуқароларнинг манфаатида киритган даъво аризалари (аризалар)ни қаноатлантириш рад этилган ёки улар қисман қаноатлантирилган тақдирда, давлат божи манфаатлари кўзланиб даъво тақдим этилган шахслардан даъво талабларининг қаноатлантириш рад этилган қисмига мутаносиб равишда, шунингдек даъво кўрмасдан қолдирилганда ёки иш юритиш тугатилганда давлат божи манфаати кўзланиб даъво киритилган даъвогарлардан ундирилади, «Давлат божи тўғрисида»ги Қонуннинг 18-моддасида назарда тутилган даъвони кўрмасдан қолдириш ёки иш юритиш тугатиш ҳоллари бундан мустасно.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари фаолиятини янада ривожлантириш бўйича ташкилий чора-тадбирлар тўғрисида» 2017 йил 10 октябрдаги ПҚ-3318-сонли қарори 3-банднинг тўртинчи хатбошисида фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгашларига фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари манфаатларини кўзлаб судга давлат божи тўламасдан даъво аризалари, давлат ва хўжалик бошқаруви органлари, маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг қарорлари, уларнинг мансабдор шахслари хатти-ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан шикоятлар тақдим этиш ҳуқуқи берилган бўлиб, бунда даъво аризасини қаноатлантириш рад этилганда манфаати кўзлаб даъво аризаси киритилган фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгаларидан давлат божи ундирилмаслиги белгиланган.

Судлар мазкур қоида даъво аризаси кўрмасдан қолдирилган ёки иш юритиш тугатилганда ҳам қўлланилиши лозимлигига эътибор қаратишлари лозим.

Агар даъво аризасида битимни ҳақиқий эмаслиги оқибатларини қўллаш тўғрисида талаб арз қилинган бўлса, ушбу талаб бўйича давлат божи мулкий хусусиятга эга даъво аризалари учун белгиланган ставка бўйича ундирилади.

18. Тушунтирилсинки, даъвогар (аризачи) арз қилган талабларидан воз кечганда у қилган харажатларнинг ўрни жавобгар томонидан қопланмайди.

Давлат божини тўлашдан озод қилинган даъвогар (аризачи) ўз талабларидан улар жавобгар томонидан ихтиёрий равишда тўлиқ ёки қисман қаноатлантирилганлиги оқибатида воз кечганлиги сабабли иш юритиш тугатилган ҳолда, давлат божи жавобгардан қаноатлантирилган талабларга мутаносиб равишда давлат даромадига ундирилади.

Судларга тушунтирилсинки, даъво аризаси (аризаси) иш юритишга қабул қилинганидан кейин низо бартараф этилганлиги муносабати билан медиатив келишув тузишга йўл қўйилмаслиги сабабли бундай ҳолатда иш мазмунан кўриб чиқилиши ва натижаси бўйича давлат божи умумий асосларда ундирилиши лозим.

19. ИПК 189-моддасига кўра, суд харажатлари масаласига доир қўшимча ҳал қилув қарори фақат, бу масала ҳал қилув қарори чиқариш вақтида ечилмаган ҳолдагина чиқарилиши мумкин.

20. Судларга тушунтирилсинки, давлат божи билан боғлиқ масалалар бўйича қабул қилинган суд ҳужжатлари устидан умумий асосларда шикоят (протест) берилиши мумкин. Бундай шикоятлар учун давлат божи тўланмайди.

Суд ҳужжатининг фақатгина давлат божига оид қисми шикоят қилинган тақдирда, давлат божи тўланмайди. Бунда судларнинг эътибори апелляция, кассация ва тафтиш шикоятини кўриб чиқиш натижалари бўйича низолашилаётган суд ҳужжатининг давлат божидан ташқари қисми ўзгартирилган ёки бекор қилинганда, давлат божини ундириш масаласи ИПКда назарда тутилган умумий тартибда ҳал қилинишига қаратилсин.

Апелляция, кассация ва тафтиш шикоятлари суд ҳужжатининг бир қисмига нисбатан берилганда давлат божи суд ҳужжатининг низолашилаётган қисмидан келиб чиқиб ҳисобланади.

20 1 . Суд ҳужжати бекор қилиниб, иш янгидан кўриш учун қуйи судга юборилганида, давлат божини тақсимлаш масаласи ишни янгидан кўраётган суд томонидан тўланган давлат божи ва даъво талабларининг қаноатлантирилган миқдори ҳисобга олинган ҳолда ҳал этилади.

21. Судлар шуни назарда тутиши лозимки, «Давлат божи тўғрисида»ги Қонун 9-моддасининг биринчи қисмида кўрсатилган шахслар суд ҳужжатлари устидан апелляция, кассация ва тафтиш шикояти билан мурожаат қилганда давлат божидан озод этилган.

Апелляция, кассация ва тафтиш шикоятидан воз кечилганлиги сабабли, шикоят кўрмасдан қолдирилганда ёки иш юритиш тугатилганда, тўланган давлат божи қайтарилмайди, агар шикоят беришда давлат божи тўланмаган бўлса, давлат божи шикоят берган шахсдан ундирилади.

22. Юқори инстанция судлари иқтисодий ишларни апелляция, кассация ва тафтиш тартибида кўриш вақтида қуйи инстанция судлари томонидан суд харажатларини ундиришда йўл қўйилган камчиликларни тузатиш чораларини кўриши лозим.

22.1. ИПК 265-моддасининг иккинчи қисми, 288-моддасининг иккинчи қисми ҳамда 313-моддасининг иккинчи қисмида апелляция, кассация ва тафтиш протестига почта харажатлари тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар илова қилиниши назарда тутилмаган.

Судларнинг эътибори протест асосида кўрилган иш бўйича суд харажати ишни кўриш натижасига кўра, тегишли тарафдан ундирилишига қаратилсин.

22.2. Апелляция, кассация ёки тафтиш шикоятидан воз кечилган ва шикоятдан воз кечиш суд томонидан қабул қилинган ҳолда, тегишли суд инстанцияси шикоят бўйича иш юритишни тугатади ва тўланган давлат божи қайтарилмайди, тўланмаган давлат божи эса, шикоят берган шахсдан ундирилади.

Судларнинг эътибори апелляция, кассация ёки тафтиш шикояти кўрмасдан қолдирилганида тўланган давлат божи қайтарилмаслигига, тўланмаган давлат божи эса, шикоят берган шахсдан ундирилишига қаратилсин.

22.3. Қонуний кучга кирган суд ҳужжати янги очилган ҳолатлар бўйича бекор қилинган ва иш янгидан кўрилганда, суд инстанциялари учун давлат божини тақсимлаш масаласи ишни янгидан кўраётган иқтисодий суд томонидан тўланган давлат божи ва даъво талабларининг қаноатлантирилган миқдори ҳисобга олинган ҳолда ҳал этилади.

23. Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари давлат солиқ хизмати органлари билан биргаликда давлат божи тушумлари ҳисобга олинишини вақти-вақти билан таққослаш ўтказиши, аниқланган камчиликларни бартараф этиш чораларини амалга ошириши лозим.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси К. КАМИЛОВ

Пленум котиби, Олий суд судьяси И. АЛИМОВ

Тошкент ш.,

2020 йил 19 декабрь,

36-сон

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining

Qarori

Iqtisodiy ishlar boʻyicha sud xarajatlarini undirish amaliyoti toʻgʻrisida

Iqtisodiy ishlar boʻyicha sud xarajatlarini undirish amaliyotida mavjud kamchiliklarni bartaraf qilish, sudlar tomonidan mazkur masalaga doir qonun hujjatlari toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 17-moddasiga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, iqtisodiy ishlar boʻyicha sud xarajatlari davlat boji va ishni koʻrish bilan bogʻliq chiqimlardan iborat.

2. Oʻzbekiston Respublikasining “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Qonuni (bundan buyon matnda “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Qonun deb yuritiladi) 3-moddasining birinchi qismiga muvofiq, davlat boji deganda, yuridik ahamiyatga molik harakatlarni amalga oshirganlik va (yoki) bunday harakatlar uchun vakolatli muassasalar va (yoki) mansabdor shaxslar tomonidan hujjatlar berganlik uchun undiriladigan majburiy toʻlov tushuniladi.

Davlat boji boshqa majburiy toʻlovlar qatorida Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjetini shakllantirishning tarkibiy qismini tashkil etishi tufayli, sudlar iqtisodiy ishlar boʻyicha davlat boji undirishga doir qonun talablariga soʻzsiz rioya etishi shart.

3. Tushuntirilsinki, iqtisodiy ishlar boʻyicha davlat boji quyidagilardan undiriladi:

1) sudlarga beriladigan daʼvo arizalaridan;

2) yuridik va jismoniy shaxslarni, shuningdek yakka tartibdagi tadbirkorlarni toʻlovga qobiliyatsiz deb topish toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatish haqidagi arizalardan;

3) nizo predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qiluvchi uchinchi shaxs sifatida ishga kirishish haqidagi arizalardan;

4) iqtisodiyot sohasida yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarning huquqlari yuzaga kelishi, oʻzgarishi yoki bekor boʻlishi uchun ahamiyatga ega boʻlgan faktlarni aniqlash toʻgʻrisidagi arizalardan;

5) hakamlik sudining hal qiluv qarorlari yuzasidan nizolashish haqidagi arizalardan;

6) hakamlik sudining hal qiluv qarorlarini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish toʻgʻrisidagi arizalardan;

6 1 ) arbitrajning hal qiluv qarori ustidan shikoyat qilish toʻgʻrisidagi arizalardan;

7) chet davlat sudining, arbitrajning hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish haqidagi arizalardan;

8) apellyatsiya, kassatsiya va taftish shikoyatlaridan:

a) iqtisodiy sudlarning hal qiluv qarorlari ustidan;

b) ish yuritishni tugatish toʻgʻrisidagi, daʼvoni koʻrmasdan qoldirish toʻgʻrisidagi, sud jarimalarini solish toʻgʻrisidagi ajrimlar ustidan;

v) hakamlik sudining hal qiluv qarorlari yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi ajrimlar ustidan;

g) hakamlik sudining hal qiluv qarorlarini majburiy ijro etish uchun ijro varaqasi berish haqidagi ajrimlar ustidan;

g 1 ) arbitrajning hal qiluv qarori ustidan shikoyat qilish toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha ajrimlar ustidan;

d) chet davlat sudining, arbitrajning hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi ajrimlar ustidan;

9) sud hujjatlarining dublikatlarini va koʻchirma nusxalarini berganlik uchun;

Shuningdek, davlat boji daʼvo miqdorini koʻpaytirish va sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi arizalardan ham undiriladi.

Ish hujjatlaridan fotonusxa koʻchirish uchun davlat boji undirilmaydi.

4. Iqtisodiy ishlar boʻyicha davlat bojini toʻlash bilan bogʻliq munosabatlar Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy protsessual kodeksining (bundan buyon matnda IPK deb yuritiladi) 12-bobi va “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Qonun bilan tartibga solinadi.

5. Davlat boji daʼvo arizasi (ariza), shikoyat sudga berilgunga qadar toʻlanadi, agar qonunda boshqacha belgilanmagan boʻlsa (masalan, toʻlovchi davlat bojini toʻlashdan ozod qilingan yoki sud davlat boji toʻlashni kechiktirgan boʻlsa).

Davlat boji naqd pulsiz shaklda toʻlanganligi fakti bankning toʻlov qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi belgisi boʻlgan toʻlov topshiriqnomasi bilan tasdiqlanishi shart.

Davlat boji naqd pul shaklida toʻlanganligi fakti bank tomonidan toʻlovchiga beriladigan belgilangan shakldagi kvitansiya bilan tasdiqlanishi kerak.

Agar muayyan sudda koʻrilishi kerak boʻlgan bir nechta daʼvo arizalari (arizalar) boʻyicha davlat boji bitta toʻlov topshiriqnomasi bilan toʻlangan boʻlsa, toʻlov topshiriqnomasi ishlardan biriga ilova qilinadi.

Qolgan ishlarga sudya tomonidan toʻlov topshiriqnomasi sanasi va raqami koʻrsatilgan hamda toʻlov topshiriqnomasi qoʻshib qoʻyilgan ishga havola qilingan holda davlat boji toʻlanganligi toʻgʻrisida belgi qoʻyiladi (maʼlumotnoma tuziladi).

Mazkur qoida pochta xarajatlariga nisbatan ham qoʻllaniladi.

5.1. Ish koʻrish uchun bir iqtisodiy suddan boshqa iqtisodiy sudga IPK 39-moddasiga asosan oʻtkazilganda, avval toʻlangan davlat boji va pochta xarajatlari ishni koʻrish yakuni boʻyicha inobatga olinishi kerak.

IPK 152-moddasining uchinchi qismi mazmuniga binoan, sudga taalluqliligiga koʻra fuqarolik ishlari boʻyicha suddan yoki maʼmuriy suddan daʼvo arizasi (ariza) yoki ish materiallari kelib tushganda davlat boji kam toʻlanganligi aniqlansa, sudya daʼvo arizasi (ariza) yoki ish materiallari sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay kamchiliklarni bartaraf etish zarurligi toʻgʻrisida daʼvogarni (arizachini) ajrim orqali xabardor qiladi va unga buning uchun oʻn kundan ortiq boʻlmagan muddat beradi.

Mazkur koʻrsatma belgilangan muddatda bajarilmagan taqdirda, sudya daʼvo arizasi (ariza) va unga ilova qilingan hujjatlarni IPK 155-moddasi birinchi qismining 1 1 -bandiga asosan qaytaradi.

6. Shuni nazarda tutish lozimki, toʻlanishi lozim boʻlgan davlat boji miqdori daʼvogar (arizachi) sudga murojaat qilayotgan talabining turiga qarab qonun hujjatlarida belgilangan stavkalar boʻyicha aniqlanadi.

Bir nechta mustaqil talablardan iborat boʻlgan daʼvo arizalaridan (arizalardan) davlat boji har bir talab boʻyicha, ushbu talab uchun belgilangan tegishli stavkalar boʻyicha alohida undiriladi.

IPK 139-moddasiga koʻra, sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi ariza uchun sudga daʼvo bilan umumiy tartibda murojaat qilganda nizolashilayotgan summa asosida hisoblab chiqilgan stavkaning ellik foizi miqdorida davlat boji toʻlanadi.

Sudlarga tushuntirilsinki, sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi ariza boʻyicha toʻlanadigan (undiriladigan) davlat boji miqdori bazaviy hisoblash miqdorining 50 foizidan kam boʻlmasligi lozim, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlari sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi ariza bilan sudga murojaat qilgan holda esa, toʻlanadigan davlat bojining miqdori bazaviy hisoblash miqdorining 25 foizidan kam boʻlmasligi kerak.

6.1. Sudlarning eʼtibori, “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Qonun 17-moddasi sakkizinchi qismining mazmuniga binoan, agar mulkiy nizo boʻyicha sudga daʼvo arizasi berilganda, daʼvo qiymati chet el valyutasida belgilansa, davlat bojining miqdori daʼvo arizasi taqdim etilgan sanada Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki tomonidan belgilangan kurs boʻyicha milliy valyutada belgilanishi va undirilishiga qaratilsin.

Ushbu qoida sud qarorlari ustidan shikoyat berishda ham qoʻllaniladi.

6.2. Sudlarga tushuntirilsinki, daʼvogar tomonidan daʼvo talablari kamaytirilgan taqdirda, davlat boji qayta hisoblab chiqilmaydi hamda toʻlangan davlat boji qaytarilmaydi.

Neustoyka miqdori iqtisodiy sud tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 326-moddasiga asosan kamaytirilganda, daʼvogarning davlat boji boʻyicha xarajatlari, neustoykani kamaytirmasdan undirilishi lozim boʻlgan summadan kelib chiqqan holda javobgar tomonidan qoplanadi, agar daʼvogar davlat bojini toʻlashdan ozod etilgan boʻlsa, davlat boji javobgardan (agar u davlat bojini toʻlashdan ozod etilmagan boʻlsa) yuqorida belgilangan miqdorda davlat daromadiga undiriladi.

6.3. Iqtisodiy sudga murojaat qilishda kichik tadbirkorlik subyekti tomonidan belgilangan stavkaning 50 foizi miqdorida davlat boji toʻlangan boʻlib, daʼvo talablari qanoatlantirilganda, agar javobgar davlat bojini toʻlashdan ozod etilmagan boʻlsa, ishni koʻrish natijasi boʻyicha undan undiriladigan davlat bojining miqdori daʼvogar tomonidan toʻlab chiqilgan summa bilan chegaralanadi.

Davlat boji toʻlashdan ozod qilingan davlat organlari hamda boshqa shaxslar tomonidan kichik tadbirkorlik subyektlarining manfaatlarini koʻzlab taqdim etilgan daʼvo talablari qanoatlantirilgan yoki rad etilgan taqdirda davlat boji taraflardan umumiy asoslarda undiriladi.

Agar iqtisodiy sudga murojaat qilishda kichik tadbirkorlik subyektiga davlat boji toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash huquqi berilgan boʻlsa, davlat boji ishni koʻrish natijasi boʻyicha tegishli tarafdan qonunda belgilangan stavkada undiriladi.

6.4. Korporativ nizolar boʻyicha taʼsischini yoki bir nechta taʼsischilarni jamiyat ishtirokchilari safidan chiqarish toʻgʻrisidagi daʼvolar boʻyicha davlat boji nomulkiy xususiyatdagi daʼvo arizalari uchun belgilangan miqdorda bitta talab deb baholangan holda toʻlanadi yoki undiriladi.

6.5. Sudlarning eʼtibori IPK 149-moddasining mazmuniga koʻra, daʼvoning bahosi daʼvo arizasida koʻrsatilishi lozimligidan kelib chiqib, mol-mulkka boʻlgan mulk huquqini tan olish, mol-mulkni talab qilib olish toʻgʻrisidagi daʼvo arizasiga daʼvo (mulk)ning qiymatini bahosini (mulkning qiymatini) tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qilinishi lozimligiga qaratilsin.

Mulk huquqi, mol-mulkni talab qilib olish bilan bogʻliq nizolar boʻyicha mulkning qiymati aniq boʻlmagan taqdirda sud ishni koʻrish davomida davlat boji toʻgʻri undirilishini taʼminlash maqsadida mavjud hujjatlar asosida mulkning qiymatini aniqlash chorasini koʻradi.

Agar mavjud hujjatlar asosida mulkning qiymatini aniqlash imkoni boʻlmasa, buni aniqlash sudning ajrimiga asosan baholovchi tashkilot tomonidan amalga oshiriladi va baholash xarajatlari daʼvogarning zimmasiga yuklanadi.

Keyinchalik, bu xarajatlar IPKning 118-moddasiga binoan taqsimlanadi.

Mulkning qiymati aniq emasligi belgilangan miqdordagi davlat bojini undirmaslik uchun asos boʻlmaydi.

6.6. Nomulkiy xususiyatdagi daʼvo arizalaridan (arizalardan), toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatish haqidagi arizalardan, shartnomani tuzish, oʻzgartirish yoki bekor qilishdan kelib chiqadigan nizo boʻyicha davlat boji uni berish kunida amalda boʻlgan bazaviy hisoblash miqdoridan kelib chiqqan holda toʻlanadi.

Ushbu qoida davlat boji toʻlashdan ozod qilingan davlat organi hamda boshqa tashkilotlar tomonidan shaxslar manfaatida taqdim etilgan daʼvolar boʻyicha ham tatbiq etiladi.

Ushbu toifadagi ishlar boʻyicha apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish shikoyatlari bilan murojaat qilinganda davlat boji daʼvo arizasi (ariza) berilgan kunda amalda boʻlgan bazaviy hisoblash miqdoridan kelib chiqqan holda toʻlanadi.

Iqtisodiy sud tomonidan sud hujjatlarining dublikatlarini va ishdan boshqa hujjatlarning nusxalarini berish uchun davlat boji uni toʻlash kunida amalda boʻlgan bazaviy hisoblash miqdoridan kelib chiqqan holda toʻlanadi.

7. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Qonun 19-moddasi birinchi qismining uchinchi xatboshisiga koʻra, qarshi daʼvo arizalaridan, shuningdek uchinchi shaxslarning ishga mustaqil talablar bilan kirish haqidagi arizalaridan davlat boji umumiy asoslarda undiriladi.

Ishga kirishgan daʼvogar (arizachi)ning huquqiy vorisidan davlat boji, agar u muqaddam toʻlanmagan boʻlsa, umumiy asoslarda undiriladi.

8. Daʼvo arizasi (ariza) bir necha shaxs tomonidan birgalikda taqdim etilganda, davlat boji mazkur turdagi talab uchun belgilangan miqdordan oshmasligi lozim.

Birlashtirilgan bir yoki bir necha talablar sud tomonidan alohida ish yuritishga ajratilganda, qonun hujjatlari talablariga muvofiq toʻlangan davlat boji qayta hisoblab chiqilmaydi va qaytarilmaydi. U alohida ajratilgan ish yuritish boʻyicha hisobga olinadi, bu haqda sudya tomonidan tegishli maʼlumotnoma tuziladi va ish materiallariga qoʻshib qoʻyiladi.

9. Sud tomonidan koʻrmasdan qoldirilgan daʼvo arizasi (ariza) takroran berilganda davlat boji qaytadan umumiy asoslarda toʻlanadi.

Agar daʼvo arizasi (ariza) koʻrmasdan qoldirilganligi munosabati bilan davlat boji qaytarilishi kerak boʻlsa-yu, lekin qaytarilmasa, agar davlat boji budjetga oʻtkazilgan kundan eʼtiboran fuqarolik toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq daʼvo muddati tugamagan boʻlsa, davlat boji toʻlanganligi toʻgʻrisidagi dastlabki hujjat takroran berilgan arizaga ilova qilinishi mumkin (“Davlat boji toʻgʻrisida”gi Qonun 19-moddasining beshinchi qismi ).

Mazkur norma qaytarilishiga sabab boʻlgan kamchiliklari bartaraf etilib qayta topshirilgan daʼvo arizalariga (arizalarga) nisbatan ham qoʻllaniladi.

10. Sudga davlat boji toʻlanmagan daʼvo arizasi (ariza) kelib tushganda, sudya qonun boʻyicha davlat bojini toʻlashdan ozod qilingan shaxslar roʻyxatiga daʼvogar (arizachi) kirishi yoki kirmasligini tekshirishi shart (“Davlat boji toʻgʻrisida”gi Qonunning 9-moddasi ). Agar daʼvogar (arizachi) qonunga koʻra, davlat bojini toʻlashdan ozod qilinmagan boʻlsa va arizada uni toʻlashni kechiktirish haqida iltimosnoma mavjud boʻlmasa, shuningdek pochta xarajatlari toʻlanmaganda, sudya toʻlanishi lozim boʻlgan davlat boji, pochta xarajatlari summasini hamda ushbu kamchilik bartaraf qilingandan soʻng daʼvogar (arizachi)ning umumiy tartibda takroran murojaat qilish huquqini koʻrsatgan holda daʼvo arizasini (arizani) qaytarish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi (IPK 155-moddasi ).

Qonun boʻyicha sudya davlat bojini toʻlashdan toʻliq yoki qisman ozod etish huquqiga ega emasligini nazarda tutish lozim. Biroq, daʼvogar (arizachi)ning, xususan, tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanayotgan yuridik va jismoniy shaxsning mulkiy ahvolidan kelib chiqib, sudya davlat bojini toʻlashni kechiktirish masalasini hal qilishga haqli (“Davlat boji toʻgʻrisida”gi Qonun 19-moddasining yigirma yettinchi qismi ).

11. Ham yuridik, ham jismoniy shaxsdan davlat foydasiga undiriladigan davlat bojini kechiktirish masalasini hal qilishda, sud ularning bu xarajatlarni qisman yoki bir yoʻla toʻlashga pul mablagʻlari boʻlmaganligini tasdiqlovchi holatlar mavjudligi haqidagi dalillarni tekshirishi lozim. Pul mablagʻlarining boʻlmaganligi toʻgʻrisidagi bankning tasdigʻi sudga murojaat qilingan sanadan koʻpi bilan uch kun oldingi sana bilan qayd etilgan boʻlishi lozim.

12. Sudlarga tushuntirilsinki, davlat bojini qaytarish asoslari “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Qonunning 18-moddasida nazarda tutilgan boʻlib, uning maʼnosiga koʻra, davlat boji qonunda talab qilinganidan ortiqcha miqdorda toʻlangan boʻlsa, shu ortiqcha toʻlangan qismi, boshqa hollarda esa toʻliq hajmda qaytariladi.

Ortiqcha toʻlangan summalarni qaytarish sudning hujjati asosida amalga oshiriladi.

13. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, iqtisodiy ishni koʻrish bilan bogʻliq chiqimlarga:

guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar, tarjimonlarga toʻlanishi lozim boʻlgan summalar;

dalillarni joyida koʻzdan kechirish bilan bogʻliq boʻlgan xarajatlar;

sud tayinlagan ekspertizani oʻtkazish bilan bogʻliq boʻlgan xarajatlar;

sud xabarnomalarini va sud hujjatlarini yuborish bilan bogʻliq pochta xarajatlari;

sud majlisini videokonferensaloqa rejimida oʻtkazish bilan bogʻliq xarajatlar;

ishni koʻrish bilan bogʻliq boshqa xarajatlar kiradi.

Sudlarning eʼtibori sud chiqimlarini toʻlashdan ozod etish qonunda nazarda tutilmaganligiga qaratilsin.

14. Sud chiqimlarining taraf (taraflar) tomonidan oldindan kiritilmaganligi guvohni, ekspertni, mutaxassisni chaqirish, joyiga borib koʻzdan kechirish haqida qilingan iltimosnomani, agar bu taraflarning huquq va majburiyatlarini, ishning haqiqiy holatlarini har tomonlama, toʻla va xolisona aniqlash uchun zarur boʻlsa, qanoatlantirishni rad etish uchun asos boʻlmaydi. Bunday holda ishni koʻrish bilan bogʻliq sarf qilingan chiqimlar, IPK 118-moddasida belgilangan qoidalar boʻyicha sud hujjati qabul qilinayotganda undiriladi.

15. Tushuntirilsinki, guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar, tarjimonlarga toʻlanishi lozim boʻlgan summalar va ularni toʻlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 28-oktabrdagi 570-sonli “Jabrlanuvchilar, guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar, tarjimonlar va xolislarga toʻlanishi lozim boʻlgan mablagʻlarni hisoblash va toʻlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori bilan belgilangan.

16. Umumiy qoidaga koʻra, ish boʻyicha sud xarajatlarini nizoda nohaq boʻlib chiqqan taraf toʻlaydi.

Sud xarajatlarini taraflar oʻrtasida taqsimlash va ularni davlat foydasiga undirish IPK 118-moddasi bilan tartibga solinadi. Shu sababli sud muhokamasi jarayonida sud (sudya) sud xarajatlari bilan bogʻliq holatlarni tekshirishi, bu holatlar boʻyicha hal qiluv qarorining asoslantiruvchi qismida tegishli xulosalar qilishi va, nafaqat undiruvga boʻlgan huquqni, balki ish boʻyicha tarafdan (taraflardan) undirilishi lozim boʻlgan aniq summani belgilashi hamda shu summani hal qiluv qarorining (ajrimning, qarorning) xulosa qismida koʻrsatishi lozim.

16.1. Shuni nazarda tutish lozimki, Oliy sudning sudyasi taftish tartibidagi shikoyatni oʻrganish davomida yuridik ahamiyatga molik boʻlgan bir qator harakatlarni amalga oshiradi.

Shunga koʻra, agar, davlat boji oldindan toʻlanmagan boʻlsa, taftish tartibidagi shikoyat Oliy sudning Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazish rad etilganda davlat boji umumiy asoslarda undirilishi lozim.

17. Davlat boji toʻlanmagan holda qabul qilingan arizalar (daʼvo arizalari) yuzasidan davlat boji ish yakuni boʻyicha, ariza qabul qilingan paytda amalda boʻlgan davlat boji stavkasi boʻyicha undiriladi. Ushbu qoida sud qarorlari ustidan shikoyat berishda ham qoʻllaniladi.

Daʼvogar (arizachi) toʻlashdan belgilangan tartibda ozod qilingan davlat boji, agar javobgar boj toʻlashdan ozod qilinmagan boʻlsa, qanoatlantirilgan talablar miqdoriga mutanosib ravishda javobgardan davlat daromadiga undiriladi.

Davlat bojini toʻlashdan ozod etilgan bir yoki bir nechta daʼvogar (arizachi) tomonidan bir nechta javobgarga nisbatan taqdim etilgan daʼvo arizasi (ariza) toʻliq yoki qisman qanoatlantirilganda, u davlat foydasiga har bir javobgardan alohida qanoatlantirilgan talablarga mutanosib ravishda undiriladi.

Daʼvo arizasi (ariza) qanoatlantirilgan holda daʼvogar (arizachi)ning tegishli iltimosnomasi mavjud boʻlgandagina, sud xarajatlari uning zimmasiga yuklatilishi mumkin.

Davlat boji toʻlashdan ozod qilingan davlat organlari hamda boshqa shaxslar yuridik shaxslar va fuqarolarning manfaatida kiritgan daʼvo arizalari (arizalar)ni qanoatlantirish rad etilgan yoki ular qisman qanoatlantirilgan taqdirda, davlat boji manfaatlari koʻzlanib daʼvo taqdim etilgan shaxslardan daʼvo talablarining qanoatlantirish rad etilgan qismiga mutanosib ravishda, shuningdek daʼvo koʻrmasdan qoldirilganda yoki ish yuritish tugatilganda davlat boji manfaati koʻzlanib daʼvo kiritilgan daʼvogarlardan undiriladi, “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Qonunning 18-moddasida nazarda tutilgan daʼvoni koʻrmasdan qoldirish yoki ish yuritish tugatish hollari bundan mustasno.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari faoliyatini yanada rivojlantirish boʻyicha tashkiliy chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2017-yil 10-oktabrdagi PQ-3318-sonli qarori 3-bandning toʻrtinchi xatboshisida fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashlariga fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari manfaatlarini koʻzlab sudga davlat boji toʻlamasdan daʼvo arizalari, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari, ularning mansabdor shaxslari xatti-harakatlari (harakatsizligi) ustidan shikoyatlar taqdim etish huquqi berilgan boʻlib, bunda daʼvo arizasini qanoatlantirish rad etilganda manfaati koʻzlab daʼvo arizasi kiritilgan fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalaridan davlat boji undirilmasligi belgilangan.

Sudlar mazkur qoida daʼvo arizasi koʻrmasdan qoldirilgan yoki ish yuritish tugatilganda ham qoʻllanilishi lozimligiga eʼtibor qaratishlari lozim.

Agar daʼvo arizasida bitimni haqiqiy emasligi oqibatlarini qoʻllash toʻgʻrisida talab arz qilingan boʻlsa, ushbu talab boʻyicha davlat boji mulkiy xususiyatga ega daʼvo arizalari uchun belgilangan stavka boʻyicha undiriladi.

18. Tushuntirilsinki, daʼvogar (arizachi) arz qilgan talablaridan voz kechganda u qilgan xarajatlarning oʻrni javobgar tomonidan qoplanmaydi.

Davlat bojini toʻlashdan ozod qilingan daʼvogar (arizachi) oʻz talablaridan ular javobgar tomonidan ixtiyoriy ravishda toʻliq yoki qisman qanoatlantirilganligi oqibatida voz kechganligi sababli ish yuritish tugatilgan holda, davlat boji javobgardan qanoatlantirilgan talablarga mutanosib ravishda davlat daromadiga undiriladi.

Sudlarga tushuntirilsinki, daʼvo arizasi (arizasi) ish yuritishga qabul qilinganidan keyin nizo bartaraf etilganligi munosabati bilan mediativ kelishuv tuzishga yoʻl qoʻyilmasligi sababli bunday holatda ish mazmunan koʻrib chiqilishi va natijasi boʻyicha davlat boji umumiy asoslarda undirilishi lozim.

19. IPK 189-moddasiga koʻra, sud xarajatlari masalasiga doir qoʻshimcha hal qiluv qarori faqat, bu masala hal qiluv qarori chiqarish vaqtida yechilmagan holdagina chiqarilishi mumkin.

20. Sudlarga tushuntirilsinki, davlat boji bilan bogʻliq masalalar boʻyicha qabul qilingan sud hujjatlari ustidan umumiy asoslarda shikoyat (protest) berilishi mumkin. Bunday shikoyatlar uchun davlat boji toʻlanmaydi.

Sud hujjatining faqatgina davlat bojiga oid qismi shikoyat qilingan taqdirda, davlat boji toʻlanmaydi. Bunda sudlarning eʼtibori apellyatsiya, kassatsiya va taftish shikoyatini koʻrib chiqish natijalari boʻyicha nizolashilayotgan sud hujjatining davlat bojidan tashqari qismi oʻzgartirilgan yoki bekor qilinganda, davlat bojini undirish masalasi IPKda nazarda tutilgan umumiy tartibda hal qilinishiga qaratilsin.

Apellyatsiya, kassatsiya va taftish shikoyatlari sud hujjatining bir qismiga nisbatan berilganda davlat boji sud hujjatining nizolashilayotgan qismidan kelib chiqib hisoblanadi.

20 1 . Sud hujjati bekor qilinib, ish yangidan koʻrish uchun quyi sudga yuborilganida, davlat bojini taqsimlash masalasi ishni yangidan koʻrayotgan sud tomonidan toʻlangan davlat boji va daʼvo talablarining qanoatlantirilgan miqdori hisobga olingan holda hal etiladi.

21. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Qonun 9-moddasining birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslar sud hujjatlari ustidan apellyatsiya, kassatsiya va taftish shikoyati bilan murojaat qilganda davlat bojidan ozod etilgan.

Apellyatsiya, kassatsiya va taftish shikoyatidan voz kechilganligi sababli, shikoyat koʻrmasdan qoldirilganda yoki ish yuritish tugatilganda, toʻlangan davlat boji qaytarilmaydi, agar shikoyat berishda davlat boji toʻlanmagan boʻlsa, davlat boji shikoyat bergan shaxsdan undiriladi.

22. Yuqori instansiya sudlari iqtisodiy ishlarni apellyatsiya, kassatsiya va taftish tartibida koʻrish vaqtida quyi instansiya sudlari tomonidan sud xarajatlarini undirishda yoʻl qoʻyilgan kamchiliklarni tuzatish choralarini koʻrishi lozim.

22.1. IPK 265-moddasining ikkinchi qismi, 288-moddasining ikkinchi qismi hamda 313-moddasining ikkinchi qismida apellyatsiya, kassatsiya va taftish protestiga pochta xarajatlari toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinishi nazarda tutilmagan.

Sudlarning eʼtibori protest asosida koʻrilgan ish boʻyicha sud xarajati ishni koʻrish natijasiga koʻra, tegishli tarafdan undirilishiga qaratilsin.

22.2. Apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish shikoyatidan voz kechilgan va shikoyatdan voz kechish sud tomonidan qabul qilingan holda, tegishli sud instansiyasi shikoyat boʻyicha ish yuritishni tugatadi va toʻlangan davlat boji qaytarilmaydi, toʻlanmagan davlat boji esa, shikoyat bergan shaxsdan undiriladi.

Sudlarning eʼtibori apellyatsiya, kassatsiya yoki taftish shikoyati koʻrmasdan qoldirilganida toʻlangan davlat boji qaytarilmasligiga, toʻlanmagan davlat boji esa, shikoyat bergan shaxsdan undirilishiga qaratilsin.

22.3. Qonuniy kuchga kirgan sud hujjati yangi ochilgan holatlar boʻyicha bekor qilingan va ish yangidan koʻrilganda, sud instansiyalari uchun davlat bojini taqsimlash masalasi ishni yangidan koʻrayotgan iqtisodiy sud tomonidan toʻlangan davlat boji va daʼvo talablarining qanoatlantirilgan miqdori hisobga olingan holda hal etiladi.

23. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari davlat soliq xizmati organlari bilan birgalikda davlat boji tushumlari hisobga olinishini vaqti-vaqti bilan taqqoslash oʻtkazishi, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish choralarini amalga oshirishi lozim.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi K. KAMILOV

Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi I. ALIMOV

Toshkent sh.,

2020-yil 19-dekabr,

36-son

lex.uz

Пленума Верховного суда Республики Узбекистан

Постановление

О практике взыскания судебных расходов по экономическим делам

В целях устранения недостатков, имеющихся в судебной практике по взысканию судебных расходов по экономическим делам, обеспечения правильного применения судами законодательства по указанному вопросу, на основании статьи 17 Закона «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:

1. Судам следует иметь в виду, что судебные расходы по экономическим делам состоят из государственной пошлины и издержек, связанных с рассмотрением дела.

2. В соответствии с частью первой статьи 3 Закона Республики Узбекистан «О государственной пошлине» (далее — Закон «О государственной пошлине») под государственной пошлиной понимается обязательный платеж, взимаемый за совершение юридически значимых действий и (или) выдачу документов уполномоченными на то учреждениями и (или) должностными лицами.

Поскольку государственная пошлина, наряду с другими видами обязательных платежей, является составляющей частью формирования доходов Государственного бюджета Республики Узбекистан, судам необходимо неукоснительно соблюдать требования закона о взыскании государственной пошлины по экономическим делам.

3. Разъяснить, что государственная пошлина по экономическим делам взимается:

1) с подаваемых в суд исковых заявлений;

2) с заявлений о возбуждении дела о признании юридических и физических лиц, а также индивидуальных предпринимателей неплатежеспособными;

3) с заявлений о вступлении в дело в качестве третьего лица, заявляющего самостоятельные требования на предмет спора;

4) с заявлений об установлении фактов, имеющих значение для возникновения, изменения или прекращения прав юридических лиц и индивидуальных предпринимателей в экономической сфере;

5) с заявлений об оспаривании решений третейского суда;

6) о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решений третейского суда;

6 1 ) с заявлений об обжаловании арбитражного решения;

7) с заявлений о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда, арбитража;

8) с апелляционных, кассационных и ревизионных жалоб:

а) на решения экономических судов;

б) на определения о прекращении производства по делу, об оставлении иска без рассмотрения, о наложении судебных штрафов;

в) на определения по делам об оспаривании решений третейского суда;

г) на определения о выдаче исполнительного листа на принудительное исполнение решений третейского суда;

г 1 ) на определения по делам об обжаловании арбитражного решения;

д) на определения о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда, арбитража;

9) за выдачу дубликатов и копий документов;

Также, государственная пошлина взимается с заявлений об увеличении размера исковых требований и о выдаче судебного приказа.

За снятие фотокопий материалов дела государственная пошлина не взимается.

4. Отношения, связанные с уплатой государственной пошлины по экономическим делам, регулируются главой 12 Экономического процессуального кодекса Республики Узбекистан (далее — ЭПК) и Законом «О государственной пошлине».

5. Государственная пошлина уплачивается до подачи в суд искового заявления (заявления), жалобы, если иное не установлено законом (например, когда плательщик освобожден законом от уплаты государственной пошлины или судом представлена отсрочка уплаты государственной пошлины).

Факт уплаты государственной пошлины в безналичной форме должен быть подтвержден платежным поручением с отметкой банка о принятии платежа.

Факт уплаты государственной пошлины в наличной форме должен быть подтвержден квитанцией, выдаваемой плательщику банком по установленной форме.

В случаях, когда по одному платежному поручению государственная пошлина уплачена по нескольким исковым заявлениям (заявлениям), подлежащим рассмотрению в данном суде, платежное поручение прилагается к одному из дел.

В остальных делах судьей производится отметка (составляется справка) об уплате государственной пошлины с указанием даты и номера платежного поручения со ссылкой на дело, в котором находится платежное поручение.

Данное правило применяется и к почтовым расходам.

5.1. При передаче дела на рассмотрение на основании статьи 39 ЭПК из одного экономического суда в другой экономический суд ранее уплаченные государственная пошлина и почтовые расходы должны быть учтены по окончании рассмотрения дела.

По смыслу части третьей статьи 152 ЭПК если при поступлении искового заявления (заявления) или материалов дела из суда по гражданским делам или административного суда по подведомственности выяснится, что государственная пошлина была уплачена меньше, судья не позднее пяти дней со дня поступления искового заявления (заявления) или материалов дела в суд извещает определением истца (заявителя) о необходимости устранения недостатков и предоставляет ему для этого срок, который не может превышать десяти дней.

В случае невыполнения в установленный срок данного указания, судья возвращает исковое заявление (заявление) и прилагаемые к нему документы на основании пункта 1 1 части первой статьи 155 ЭПК.

6. Следует иметь в виду, что размер государственной пошлины, подлежащей уплате, зависит от вида требования, с которым истец (заявитель) обращается в суд, и определяется по ставкам, установленным законодательством.

С исковых заявлений (заявлений), состоящих из нескольких самостоятельных требований, государственная пошлина взимается за каждое требование в отдельности по ставкам, установленным, соответственно, для данного требования.

Согласно статье 139 ЭПК заявление о выдаче судебного приказа оплачивается государственной пошлиной в размере пятидесяти процентов ставки, исчисленной исходя из оспариваемой суммы при обращении в суд с иском в общем порядке.

Разъяснить судам, что размер уплачиваемой (взыскиваемой) государственной пошлины по заявлению о выдаче судебного приказа должен быть не менее 50 процентов базовой расчетной величины, а в случае обращения субъектов малого бизнеса и частного предпринимательства в суд с заявлением о выдаче судебного приказа размер уплачиваемой государственной пошлины должен быть не менее 25 процентов базовой расчетной величины.

6.1. Обратить внимание судов, что по смыслу части восьмой статьи 17 Закона «О государственной пошлине» при подаче в суд искового заявления по имущественному спору в случаях, если цена иска определяется в иностранной валюте, размер государственной пошлины устанавливается и взимается в национальной валюте по курсу, установленному Центральным банком Республики Узбекистан на дату предъявления искового заявления.

Данное правило также применяется при обжаловании судебных решений.

6.2. Разъяснить судам, что при уменьшении истцом исковых требований государственная пошлина пересчету не подлежит и уплаченная государственная пошлина не возвращается.

При уменьшении экономическим судом размера неустойки на основании статьи 326 Гражданского кодекса Республики Узбекистан расходы истца по государственной пошлине подлежат возмещению ответчиком исходя из суммы неустойки, которая подлежала бы взысканию без учета ее уменьшения, а если истец был освобожден от уплаты государственной пошлины, то государственная пошлина взимается с ответчика в доход государства (если он не освобожден от уплаты государственной пошлины).

6.3. Если при обращении в экономический суд субъектом малого предпринимательства государственная пошлина оплачена в размере 50 процентов установленной ставки и исковые требования удовлетворены, взыскиваемая по результатам рассмотрения дела с ответчика государственная пошлина ограничивается уплаченной истцом суммой.

В случае удовлетворения или отказа в удовлетворении исковых требований, предъявленных освобожденными от уплаты государственной пошлины государственными органами и иными лицами в интересах субъектов малого предпринимательства, государственная пошлина взыскивается со сторон на общих основаниях.

Если при обращении в экономический суд субъекту малого предпринимательства была предоставлена отсрочка или рассрочка в уплате государственной пошлины, по результатам рассмотрения дела государственная пошлина взыскивается с соответствующей стороны в установленной законом ставки.

6.4. По корпоративным спорам по искам об исключении учредителя или учредителей из состава участников общества государственная пошлина уплачивается или взимается в размере, установленных для исковых заявлений неимущественного характера, оценивая как одно требование.

6.5. Обратить внимание судов, что исходя из смысла статьи 149 ЭПК цена иска должна быть указана в исковом заявлении, к исковому заявлению о признании права собственности на имущество, истребовании имущества должны быть приложены документы, подтверждающие цену иска (стоимость имущества).

В случае неясности стоимости имущества по спорам, связанным с правом собственности, истребованием имущества, суд в целях обеспечения правильного взыскания государственной пошлины в ходе рассмотрения дела принимает меры для определения стоимости имущества на основании имеющихся документов.

При невозможности определения стоимости имущества на основании имеющихся документов стоимость имущества определяется оценочной организацией на основании определения суда, а расходы по оценке возлагаются на истца.

Впоследствии эти расходы распределяются в соответствии со статьей 118 ЭПК.

Неясность стоимости имущества не является основанием для не взыскания государственной пошлины в установленном размере.

6.6. При подаче искового заявления (заявления) неимущественного характера, заявления о возбуждении дела о неплатежеспособности, по спору, возникающему при заключении, изменении или расторжении договора, государственная пошлина оплачивается исходя из базовой расчетной величины, действующей на день его подачи.

Данное правило также применяется и по искам, предъявленным освобожденным от уплаты государственной пошлины государственным органом и иными организациями в интересах лиц.

При обращении по этим же категориям дел с апелляционными, кассационными или ревизионными жалобами государственная пошлина оплачивается исходя из базовой расчетной величины, действовавшей на день подачи искового заявления (заявления).

За выдачу экономическим судом дубликатов судебных актов и копий других документов из дела государственная пошлина оплачивается исходя из базовой расчетной величины на день ее уплаты.

7. Судам следует иметь в виду, что согласно абзацу третьему части первой статьи 19 Закона «О государственной пошлине», со встречных исковых заявлений, а также с заявлений о вступлении в дело третьих лиц с самостоятельными исковыми требованиями государственная пошлина взимается на общих основаниях.

С вступившего в дело правопреемника истца (заявителя), государственная пошлина взыскивается на общих основаниях, если она не была уплачена ранее.

8. При предъявлении искового заявления (заявления) совместно несколькими лицами, государственная пошлина не должна превышать размер, установленный для данного вида требования.

В случае выделения судом одного или нескольких из соединенных требований в отдельное производство, уплаченная с соблюдением требований законодательства государственная пошлина не подлежит пересчету и возвращению. Она подлежит зачету по выделенному отдельно производству, о чем судьей составляется соответствующая справка, которая приобщается к материалам дела.

9. При подаче повторно заявления, оставленного судом без рассмотрения, государственная пошлина уплачивается вновь на общих основаниях.

Если в связи с оставлением заявления без рассмотрения государственная пошлина подлежала возврату, но не была возвращена, к повторно предъявляемому исковому заявлению (заявлению) может быть приложен первоначальный документ об уплате государственной пошлины, если не истек срок исковой давности в соответствии с гражданским законодательством со дня зачисления ее в бюджет ( часть пятая статьи 19 Закона «О государственной пошлине»).

Эта норма применяется и к исковым заявлениям, предъявляемым повторно после устранения условий, послуживших основанием к их возвращению.

10. При поступлении в суд искового заявления (заявления), не оплаченного государственной пошлиной, судья обязан проверить, не относится ли истец (заявитель) к числу лиц, освобожденных законом ( статья 9 Закона «О государственной пошлине») от уплаты государственной пошлины. Если истец (заявитель) не освобожден от уплаты государственной пошлины в силу закона и в заявлении отсутствует ходатайство об отсрочке ее уплаты либо ходатайство отклонено, а также в случае неуплаты почтовых расходов, судья выносит определение о возвращении искового заявления (заявления) ( статья 155 ЭПК) с указанием сумм, подлежащих уплате государственной пошлины и почтовых расходов, а также права истца (заявителя) на повторное обращение в суд на общих основаниях.

Следует иметь в виду, что по закону судья не наделен правом полного или частичного освобождения от уплаты либо уменьшения размера государственной пошлины. Однако, исходя из имущественного состояния истца (заявителя), в частности юридического и физического лица, занимающегося предпринимательской деятельностью, он вправе решить вопрос об отсрочке уплаты государственной пошлины ( часть двадцать седьмая статьи 19 Закона «О государственной пошлине»).

11. При решении вопроса об отсрочке уплаты государственной пошлины, взыскиваемой как с юридического, так и с физического лица, занимающегося предпринимательской деятельностью, суд должен проверить доказательства отсутствия денежных средств, подтвержденном обслуживающим банком. При этом, подтверждение банка об отсутствии денежных средств должно быть датировано не ранее трех дней до даты обращения в суд.

12. Разъяснить судам, что основания возврата государственной пошлины предусмотрены в статье 18 Закона «О государственной пошлине», по смыслу которой пошлина, внесенная в большем размере, чем это требуется по закону, возвращается в части излишне уплаченной суммы, а в остальных случаях — в полном объеме.

Возврат излишне уплаченных сумм осуществляется на основании судебного акта.

13. Судам следует иметь в виду, что к издержкам, связанным с рассмотрением экономического дела, относятся:

суммы, подлежащие выплате свидетелям, экспертам, специалистам, переводчикам;

расходы, связанные с осмотром доказательств на месте;

суммы, подлежащие выплате за проведение экспертизы, назначенный судом;

почтовые расходы, связанные с направлением судебных извещений и судебных актов;

расходы, связанные с проведением судебного заседания в режиме видеоконференцсвязи;

другие расходы, связанные с рассмотрением дела.

Обратить внимание судов, что законом не предусмотрено освобождение от уплаты судебных издержек.

14. Невнесение предварительно средств на оплату судебных издержек, не является основанием для отказа в удовлетворении заявленного стороной (сторонами) ходатайства о вызове свидетеля, эксперта, специалиста, производства осмотра на месте, если это необходимо для всестороннего, полного и объективного выяснения действительных обстоятельств дела, прав и обязанностей сторон. В таком случае, понесенные в связи с рассмотрением дела издержки, взыскиваются судом по правилам, установленным статьей 118 ЭПК, при принятии судебного акта.

15. Разъяснить, что размер сумм, подлежащих выплате свидетелям, экспертам, специалистам, переводчикам и порядок их выплаты установлены Постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 28 октября 2023 года № 570 «Об утверждении положения о порядке исчисления и уплаты средств, подлежащих выплате потерпевшим, свидетелям, экспертам, специалистам, переводчикам и присяжным.

16. По общему правилу, судебные расходы по делу несет сторона, оказавшаяся неправой в споре.

Порядок распределения судебных расходов между сторонами и возмещения их государству регулируется статьей 118 ЭПК. Поэтому, в процессе судебного разбирательства, суд (судья) обязан исследовать обстоятельства, связанные с судебными расходами, сделать по этим обстоятельствам соответствующие выводы в мотивировочной части решения и установить не только право на взыскание, но и определить точную сумму, подлежащую взысканию со стороны (сторон) по делу, и указать эту сумму в резолютивной части решения (определения, постановления).

16.1. Следует иметь в виду, что судья Верховного суда в ходе изучения жалобы в ревизионном порядке совершает ряд юридически значимых действий.

Соответственно, если государственная пошлина не уплачена заранее, при отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда государственная пошлина подлежит взысканию на общих основаниях.

17. Государственная пошлина по заявлениям (исковым заявлениям), принятым без уплаты государственной пошлины, взимается по окончании дела по ставке государственной пошлины, действующей на момент принятия заявления. Это правило также применяется при обжаловании судебных решений.

Государственная пошлина, от уплаты которой в установленном порядке истец (заявитель) был освобожден, взыскивается с ответчика в доход государства пропорционально размеру удовлетворенных требований, если ответчик не освобожден от уплаты пошлины.

При полном или частичном удовлетворении искового заявления (заявления), предъявленного несколькими истцами (заявителями), освобожденными от уплаты государственной пошлины, к нескольким ответчикам, она взыскивается в доход государства отдельно с каждого ответчика, пропорционально удовлетворенным требованиям.

В случае удовлетворения искового заявления (заявления), отнесение судебных расходов на истца (заявителя) возможно лишь при наличии его соответствующего ходатайства.

В случае отказа в удовлетворении или частичном удовлетворении исковых заявлений (заявлений), поданных государственными органами и другими лицами, освобожденными от уплаты государственной пошлины, в интересах юридических лиц и граждан, государственная пошлина взыскивается с лиц, в интересах которых предъявлен иск, пропорционально той части исковых требований, в удовлетворении которой отказано, если иск оставляется без рассмотрения или прекращается производство по делу, государственная пошлина взыскивается с истцов, в интересах которых предъявлен иск, за исключением случаев, когда иск оставлен без рассмотрения или прекращено производство по делу согласно статьи 18 Закона «О государственной пошлине».

Четвертым абзацем пункта 3 Постановления Президента Республики Узбекистан от 10 октября 2017 года № ПП-3318 «Об организационных мерах по дальнейшему развитию деятельности фермерских, дехканских хозяйств и владельцев приусадебных земель» Советам фермерских, дехканских хозяйств и владельцев приусадебных земель предоставлено право вносить без уплаты государственной пошлины в суды исковые заявления в интересах фермерских, дехканских хозяйств и владельцев приусадебных земель, жалобы на решения органов государственного и хозяйственного управления, органов государственной власти на местах, на действия (бездействие) их должностных лиц и при этом установлено, что в случае отказа в удовлетворении искового заявления государственная пошлина с фермерского, дехканского хозяйства и владельца приусадебной земли, в интересах которого подано исковое заявление, не взыскивается.

Судам следует обратить внимание, что данное правило подлежит применению также в случаях, когда исковое заявление оставлено без рассмотрения или прекращено производство по делу;

В случаях, когда в иске заявлено требование о применении последствий недействительности сделки, то по данному требованию государственная пошлина взыскивается по ставке, предусмотренной для требований имущественного характера.

18. Разъяснить, что при отказе истца (заявителя) от заявленных требований, понесенные им расходы ответчиком не возмещаются.

В случае прекращения производства по делу в связи с отказом истца (заявителя), освобожденного от уплаты государственной пошлины, от своих требований вследствие добровольного полного или частичного удовлетворения их ответчиком, государственная пошлина подлежит взысканию в доход государства пропорционально размеру удовлетворенных требований с ответчика.

Судам следует разъяснить, что заключение медиативного соглашения в связи с разрешением спора не допускается после принятия иска (заявления) к производству, в таком случае дело должно рассматриваться по существу и по результатам государственная пошлина должна взиматься на общих основаниях.

19. В силу статьи 189 ЭПК, дополнительное решение по вопросу о судебных расходах может быть вынесено лишь в том случае, если данный вопрос не был решен судом при постановлении решения.

20. Разъяснить судам, что на судебные акты, принятые по вопросам государственной пошлины, может быть подана жалоба (протест) на общих основаниях, за такие жалобы государственная пошлина не оплачивается.

В случае обжалования судебного акта только в части государственной пошлины, государственная пошлина оплате не подлежит. При этом обратить внимание судов, если по результатам рассмотрения апелляционной, кассационной и ревизионной жалобы обжалуемый судебный акт изменен или отменен не только в части взыскания государственной пошлины, то вопрос взыскания государственной пошлины разрешается в общем порядке, предусмотренном ЭПК.

Если апелляционная, кассационная и ревизионная жалоба подана на часть судебного акта, то государственная пошлина исчисляется исходя из оспариваемой суммы.

20 1 . При отмене судебного акта и направлении дела на новое рассмотрение в нижестоящий суд, вопрос о распределении государственной пошлины разрешается судом, вновь рассматривающим дело, с учетом уже оплаченной государственной пошлины и размера удовлетворенных исковых требований.

21. Судам следует иметь в виду что, при обращении с апелляционной, кассационной и ревизионной жалобой на судебные акты, лица, указанные в части первой статьи 9 Закона «О государственной пошлине», освобождены от уплаты государственной пошлины.

При оставлении без рассмотрения апелляционной, кассационной и ревизионной жалобы или прекращения производства по делу в связи с отказом от жалобы, уплаченная государственная пошлина не возвращается, в случае, если при обращении с жалобой государственная пошлина не была уплачена, она взыскивается с лица, подавшего жалобу.

22. При рассмотрении экономических дел в апелляционном, кассационном и ревизионном порядке суды вышестоящей инстанции должны принимать меры к исправлению ошибок, допущенных судами нижестоящей инстанции при взыскании судебных расходов.

22.1. В части второй статьи 265, части второй статьи 288 и части второй статьи 313 ЭПК приложение к апелляционному, кассационному и ревизионному протесту документов, подтверждающих уплату почтовых расходов, не предусмотрено.

Обратить внимание судов на взыскание судебных расходов по делу, рассмотренному на основании протеста, с соответствующей стороны по результатам рассмотрения дела.

22.2. В случае отказа от апелляционной, кассационной или ревизионной жалобы и принятии отказа от жалобы, суд соответствующей инстанции прекращает производство по жалобе и уплаченная государственная пошлина не возвращается, а неуплаченная государственная пошлина взыскивается с лица, подавшего жалобу.

Обратить внимание судов, что при оставлении без рассмотрения апелляционной, кассационной или ревизионной жалобы уплаченная государственная пошлина не возвращается, а неуплаченная государственная пошлина взыскивается с лица, подавшего жалобу.

22.3. В случае отмены вступившего в законную силу судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам и нового рассмотрения дела вопрос распределения государственной пошлины для судебных инстанций разрешается экономическим судом, вновь рассматривающим дело, с учетом уплаченной государственной пошлины и удовлетворенной суммы исковых требований.

23. Судам Республики Каракалпакстан, областей и города Ташкента периодически осуществлять сверку учета поступления государственной пошлины совместно с государственными органами налоговой службы, принимать меры для устранения выявляемых нарушений.

Председатель Верховного суда Республики Узбекистан К. КАМИЛОВ

Секретарь Пленума, судья Верховного суда И. АЛИМОВ

г. Ташкент,

19 декабря 2020 г.,

№ 36

lex.uz