📅 2021-yil 1-aprel · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2021-yil 1-aprel · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2021 йил 1 апрель · Қонунлар ва кодекслар
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 1 апреля 2021 г. · Законы и кодексы
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 1 April 2021 · Laws and codes
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикасининг Қонуни
Деҳқон хўжалиги тўғрисида
Қонунчилик палатаси томонидан 2021 йил 13 январда қабул қилинган Сенат томонидан 2021 йил 12 мартда маъқулланган
1-боб. Умумий қоидалар
1-модда. Ушбу Қонуннинг мақсади
Ушбу Қонуннинг мақсади деҳқон хўжаликларини ташкил этиш ва юритиш соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат.
2-модда. Деҳқон хўжалиги тўғрисидаги қонунчилик
Деҳқон хўжалиги тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.
3-модда. Деҳқон хўжалиги
Деҳқон хўжалиги мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ёки ижара (иккиламчи ижара) ҳуқуқи асосида деҳқон хўжалиги бошлиғига берилган ер участкасида қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштиришни ва реализация қилишни деҳқон хўжалиги аъзоларининг шахсий меҳнати асосида амалга оширувчи хўжаликдир.
Деҳқон хўжалиги ўз фаолиятини боғдорчилик ва узумчиликка ёки сабзавот ва полиз экинларини ёхуд бошқа қишлоқ хўжалиги экинларини етиштиришга ихтисослашиш асосида амалга оширади.
Деҳқон хўжалигининг фаолияти тадбиркорлик фаолияти жумласига киради ва деҳқон хўжалиги аъзоларининг истагига кўра юридик шахс ташкил этган ҳолда ҳам, юридик шахс ташкил этмасдан ҳам амалга оширилиши мумкин.
4-модда. Деҳқон хўжалиги бошлиғи
Ўн саккиз ёшга тўлган, муомалага лаёқатли бўлган, ўзига деҳқон хўжалигини юритиш учун ер участкаси мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ёки ижара (иккиламчи ижара) ҳуқуқи асосида берилган Ўзбекистон Республикаси фуқароси ёки Ўзбекистон Республикаси ҳудудида доимий яшовчи фуқаролиги бўлмаган шахс деҳқон хўжалиги бошлиғи бўлиши мумкин.
Деҳқон хўжалиги бошлиғи деҳқон хўжалиги номидан ишончномасиз иш юритади, шу жумладан деҳқон хўжалигининг манфаатларини юридик ва жисмоний шахслар билан ўзаро муносабатларда ифодалайди ва деҳқон хўжалиги номидан шартномалар тузади.
Деҳқон хўжалиги бошлиғи вақтинча меҳнат қобилиятини йўқотган ёки узоқ вақт йўқ бўлган (ҳарбий хизматга чақирилиш, кундузги ўқув шаклида таълим олиш учун олий таълим ташкилотига ўқишга кириш, сайлаб қўйиладиган лавозимларга сайланиш ва бошқалар) тақдирда, у ўз мажбуриятларини бажариш ваколатини ушбу хўжаликнинг аъзоларидан бирига беришга ҳақлидир.
Деҳқон хўжалиги бошлиғи вафот этган тақдирда, деҳқон хўжалиги аъзолари ўртасидаги ўзаро келишув бўйича деҳқон хўжалигининг янги бошлиғи белгиланади. Бунда ер участкасига мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ҳуқуқи мерос бўйича деҳқон хўжалигининг янги бошлиғига ўтади, деҳқон хўжалигини юритиш учун ижарага (иккиламчи ижарага) берилган ер участкаларига нисбатан эса ижара (иккиламчи ижара) шартномасига тегишли ўзгартишлар киритилади.
Деҳқон хўжалиги бошлиғи пенсия ёшига тўлганда ёки меҳнат қобилиятини тўлиқ йўқотганда, шунингдек ҳарбий хизматга чақирилган, кундузги ўқув шаклида таълим олиш учун олий таълим ташкилотига ўқишга кирган, сайлаб қўйиладиган лавозимларга сайланган тақдирда, деҳқон хўжалиги бошлиғининг таклифи ва деҳқон хўжалиги аъзолари ўртасидаги ўзаро келишув бўйича деҳқон хўжалигининг янги бошлиғи белгиланиши мумкин, унга ер участкасига мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ҳуқуқи ўтади, деҳқон хўжалигини юритиш учун ижарага (иккиламчи ижарага) берилган ер участкаларига нисбатан эса ижара (иккиламчи ижара) шартномасига деҳқон хўжалигининг янги бошлиғи тўғрисидаги тегишли ўзгартишлар киритилади.
Ушбу модданинг тўртинчи ва бешинчи қисмларида назарда тутилган ҳолларда деҳқон хўжалигининг янги бошлиғи тўғрисидаги қарор қонунчиликда белгиланган тартибда деҳқон хўжалиги аъзолари йиғилишининг баённомаси билан расмийлаштирилади. Деҳқон хўжалиги аъзолари ўртасида деҳқон хўжалигининг янги бошлиғи ҳақида ўзаро келишувга эришилмаган тақдирда низо суд тартибида ҳал қилинади.
Ушбу модданинг тўртинчи ва бешинчи қисмларида назарда тутилган ҳолларда, ер участкасига мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилиш, ер участкасини ижарага (иккиламчи ижарага) олиш ҳуқуқини давлат рўйхатидан ўтказиш учун зарур бўлган ҳужжатлар қонунчиликда белгиланган тартибда деҳқон хўжалигининг янги бошлиғи номига расмийлаштирилади, шунингдек Деҳқон хўжаликларининг ягона давлат реестрига тегишли ўзгартишлар киритилади.
5-модда. Деҳқон хўжалигининг аъзолари
Оила бошлиғи, унинг хотини (эри), ота-онаси, фарзандлари, шу жумладан фарзандликка олинганлар, бобоси, бувиси ва набиралари, меҳнатга қобилиятли ёшга тўлган бошқа қариндошлари (фарзандлари ва набираларининг эри (хотини), туғишган ҳамда ўгай ака-ука ва опа-сингиллари, уларнинг эри (хотини)) деҳқон хўжалигининг аъзолари бўлиши мумкин.
2-боб. Деҳқон хўжалигини ташкил этиш ва ҳисобга қўйиш ёки деҳқон хўжалигини юридик шахс сифатида давлат рўйхатидан ўтказиш. Ер участкасидан фойдаланиш шартлари ва сув истеъмоли
6-модда. Деҳқон хўжалигини ташкил этиш
Юридик шахс ташкил этмаган ҳолдаги деҳқон хўжалиги деҳқон хўжалиги бошлиғида ер участкасига бўлган ҳуқуқ юзага келганидан ва деҳқон хўжалиги ҳисобга қўйилганидан кейин, юридик шахс ташкил этган ҳолдаги деҳқон хўжалиги эса — деҳқон хўжалиги бошлиғида ер участкасига бўлган ҳуқуқ юзага келганидан ва деҳқон хўжалиги белгиланган тартибда давлат рўйхатидан ўтказилганидан кейин ташкил этилган деб ҳисобланади.
Деҳқон хўжалиги:
деҳқон хўжалигини юритиш учун ушбу Қонун кучга киргунига қадар мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ҳуқуқи асосида берилган ер участкаларида, шунингдек деҳқон хўжалигини юритиш учун берилган ер участкасига бўлган мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ҳуқуқи мерос бўйича ёхуд ушбу Қонунда назарда тутилган бошқа асослар бўйича ўтган шахсларга берилган ер участкаларида;
захира ерларнинг, шу жумладан қайта тикланган ва фойдаланишга киритилган ерларнинг таркибидан ижарага берилган ер участкаларида;
фойдаланилмаётган ўрмон фонди ерлари ҳамда бошқа муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар ерлари таркибидан хавфсизлик талабларига ва техник талабларга қатъий риоя этилишини таъминлаш шарти билан ижарага берилган ер участкаларида;
сув объектларининг қирғоқлари бўйидаги ерлар таркибидан хавфсизлик талабларига ва техник талабларга қатъий риоя этилишини таъминлаш шарти билан ижарага берилган ер участкаларида;
қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерларнинг асосий экиндан бўшаган қисмини оралиқ экин экиш учун бир мавсумга иккиламчи ижарага берилган ер участкаларида ўз фаолиятини амалга ошириши мумкин.
Ушбу модда иккинчи қисмининг учинчи , тўртинчи ва бешинчи хатбошиларида кўрсатилган ерлар ўттиз йил муддатга ижарага берилади.
7-модда. Деҳқон хўжалигини ҳисобга қўйиш ёки деҳқон хўжалигини юридик шахс сифатида давлат рўйхатидан ўтказиш
Деҳқон хўжалиги деҳқон хўжалиги бошлиғининг давлат хизматлари марказларига шахсан ташрифи воситасида ёки Ўзбекистон Республикаси давлат хизматларининг Ягона интерактив портали орқали ҳисобга қўйилади ёки давлат рўйхатидан ўтказилади.
Деҳқон хўжалигини ҳисобга қўйиш учун деҳқон хўжалигининг бошлиғи деҳқон хўжалиги аъзоларининг таркиби тўғрисидаги ахборотни (қариндошлик даражасини кўрсатган ҳолда) ва деҳқон хўжалигини юритиш учун ер участкаси берилганлигини тасдиқловчи ҳужжатни, деҳқон хўжалиги юридик шахс ташкил этган ҳолда тузилган тақдирда эса — деҳқон хўжалигини юритиш учун ер участкаси берилганлигини тасдиқловчи ҳужжатни ва таъсис ҳужжатларини тақдим этади.
Ҳисобга қўйилганидан ёки давлат рўйхатидан ўтказилганидан кейин деҳқон хўжалиги бошлиғига Деҳқон хўжаликларининг ягона давлат реестридан кўчирма берилади.
Деҳқон хўжаликларининг ягона давлат реестридан кўчирмада деҳқон хўжалигининг бошлиғи ва аъзолари, деҳқон хўжалигининг ихтисослашуви, деҳқон хўжалиги ҳисобга қўйилган ёки давлат рўйхатидан ўтказилган сана, деҳқон хўжалигининг ташкилий-ҳуқуқий (юридик шахс ташкил этган ҳолдаги ёки юридик шахс ташкил этмаган ҳолдаги) шакли тўғрисидаги маълумотлар ҳамда деҳқон хўжалигини юритиш учун берилган ер участкасининг ижара (иккиламчи ижара) шартномаси муддати кўрсатилади.
Мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ҳуқуқи асосида берилган (мерос бўйича ўтган) ер участкаларига нисбатан Деҳқон хўжаликларининг ягона давлат реестридан кўчирмада ер участкасига бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги ҳужжатда мавжуд бўлган ахборот кўрсатилади.
Деҳқон хўжаликларини юритиш учун берилган ер участкаларига бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатидан ўтказганлик, деҳқон хўжаликларини ҳисобга қўйганлик ёки давлат рўйхатидан ўтказганлик ҳамда Деҳқон хўжаликларининг ягона давлат реестридан кўчирмалар берганлик учун давлат божи ва йиғим ундирилмайди.
8-модда. Деҳқон хўжалигини юритиш учун ижарага (иккиламчи ижарага) бериладиган ер участкалари майдонининг ўлчами
Деҳқон хўжалигини юритиш учун 0,06 гектардан 1 гектаргача бўлган ўлчамда ер участкалари берилади, бундан ушбу модданинг иккинчи ва учинчи қисмларида назарда тутилган ҳоллар мустасно.
Деҳқон хўжалигини юритиш учун чорва озуқаси экинларини етиштириш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарорлари билан белгиланган айрим ҳудудларда 0,06 гектардан 5 гектаргача бўлган ўлчамда ер участкалари берилади.
Фермер хўжаликлари ёки бошқа қишлоқ хўжалиги корхоналари томонидан деҳқон хўжалигини юритиш учун қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерларнинг асосий экиндан бўшаган қисми оралиқ қишлоқ хўжалиги экинлари экиш учун 0,06 гектардан 10 гектаргача бўлган ўлчамда бир йилгача бўлган муддатга иккиламчи ижарага (учинчи шахсларга бериш ҳуқуқисиз) берилиши мумкин.
9-модда. Деҳқон хўжалигини юритиш учун берилган ер участкасидан фойдаланиш шартлари
Деҳқон хўжалигини юритиш учун берилган ер участкасидан деҳқон хўжалигининг ихтисослашуви асосида фақат қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари етиштириш учун фойдаланилиши керак.
Деҳқон хўжалигини юритиш учун берилган ер участкасидан бир вақтнинг ўзида деҳқон хўжалигининг ихтисослашувида назарда тутилмаган бошқа қишлоқ хўжалиги экинларини деҳқон хўжалигининг ихтисослашувига мувофиқ асосий қишлоқ хўжалиги экинларининг қатор ораларига экиш (ўтқазиш) ёки асосий ва бошқа қишлоқ хўжалиги экинларини навбатлаб экиш йўли билан етиштириш учун ҳам фойдаланилиши мумкин.
Деҳқон хўжалигини юритиш учун берилган ер участкасидан фойдаланиш шартлари ер участкасига бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги ҳужжатда кўрсатилади.
Деҳқон хўжалигини юритиш учун берилган ер участкасида бинолар ва иншоотларни, шу жумладан ер ости иншоотларини қуриш тақиқланади, бундан енгил конструкцияли иссиқхоналарни ва бошқа иморатларни, шунингдек суғориш иншоотларини қуриш мустасно.
Деҳқон хўжалигини юритиш учун берилган ер участкасида қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштириш билан бир вақтда шартли 10 бошгача чорва молни ўтлатишга йўл қўйилади.
Деҳқон хўжалиги ўз тасарруфидаги ер участкасини муҳофаза қилиши (ерлардан хўжасизларча фойдаланишга ёки уларнинг яроқсиз ҳолга келиб қолишига йўл қўймаслиги), унинг маҳсулдорлигини сақлаши ва ошириши шарт.
10-модда. Деҳқон хўжалигини юритиш учун берилган ер участкасидан фойдаланилиши устидан давлат назорати.
Деҳқон хўжалигини юритиш учун берилган ер участкаларидан рухсат этилган фойдаланишнинг асосий турига мувофиқ оқилона фойдаланилиши устидан назорат қонунчиликда белгиланган тартибда ваколатли давлат органлари томонидан амалга оширилади.
Деҳқон хўжалиги томонидан қишлоқ хўжалиги экинларини экиш ихтисослашувга кўра амалга оширилмаган тақдирда, ер солиғи уч баравар миқдорда ундирилади, бундан ушбу Қонун 9-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган ҳоллар мустасно.
Деҳқон хўжалиги томонидан тупроқ унумдорлигини пасайтириш, тупроқни кимёвий ва радиоактив моддалар билан ифлослантириш, шунингдек экологик вазиятнинг ёмонлашувига олиб келадиган усулларни қўллаш қонунда белгиланган тартибда жавобгарликка тортиш учун асос бўлади.
Деҳқон хўжалигини юритиш учун берилган ер участкасида енгил конструкцияли иссиқхоналар ва бошқа иморатлардан, шунингдек суғориш иншоотларидан ташқари иншоотлар ва иморатлар, шу жумладан ер ости иншоотлари аниқланган тақдирда, ваколатли давлат органининг ёзма тақдимномасига кўра деҳқон хўжалиги бошлиғи мазкур иншоотлар ва иморатларни ваколатли давлат органининг ёзма тақдимномасини олган кундан эътиборан ўн беш кун ичида ихтиёрий равишда ўз ҳисобидан бузиб ташлаши ҳамда ер участкасини олдинги ҳолатига келтириши шарт.
Ваколатли давлат органининг ёзма тақдимномаси деҳқон хўжалиги бошлиғи томонидан ихтиёрий равишда бажарилмаган тақдирда, иморатлар ва иншоотларни, шу жумладан ер ости иншоотларини бузиб ташлаш ҳамда ер участкасини олдинги ҳолатига келтириш тўғрисидаги масала суд тартибида ҳал этилади.
Ушбу модданинг иккинчи , учинчи ва тўртинчи қисмларида назарда тутилган ҳоллардан бири кетма-кет уч йил давомида такрорланган тақдирда, мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ҳуқуқи асосида берилган ер участкасини олиб қўйиш ёки ижара (иккиламчи ижара) шартномасини муддатидан илгари бекор қилиш тўғрисидаги масала суд тартибида ҳал этилади.
Деҳқон хўжалигининг ҳамда унинг аъзоларининг ер участкасидан рухсат этилган фойдаланишнинг асосий турига мувофиқ ва самарали фойдаланмаганлик учун жавобгарлиги қонунчиликда белгиланади.
11-модда. Сув истеъмоли
Деҳқон хўжалигининг сув истеъмоли тегишинча Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ва ирригация тизимлари ҳавза бошқармалари, шунингдек Қорақалпоғистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ва ҳудудий қишлоқ хўжалиги бошқармалари томонидан ишлаб чиқиладиган ҳамда халқ депутатлари туман (шаҳар) Кенгашлари томонидан тасдиқланадиган сув объектларидан сув олиш лимитлари асосида амалга оширилади.
Деҳқон хўжалигига бериладиган суғориш сувининг сарфини ҳисобга олиш ҳамда сув ресурсларидан фойдаланганлик учун солиқ тўлаш тартиби Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодексида белгиланади.
Деҳқон хўжалиги сув ресурсларидан оқилона ва тежамли фойдаланиши шарт.
3-боб. Деҳқон хўжалиги фаолиятининг асослари
12-модда. Деҳқон хўжалигининг ишлаб чиқариш фаолияти
Деҳқон хўжалиги ўз ихтисослашувини, шу жумладан қишлоқ хўжалиги экинларининг турлари ва ҳажмларини, уларни етиштириш ҳамда агротехник тадбирларни ўтказиш усулларини мустақил равишда белгилайди.
Деҳқон хўжалиги қишлоқ хўжалиги экинларини етиштириш ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш учун зарур бўлган уруғлик, минерал ўғитлар ҳамда ёқилғи-мойлаш материалларини сотиб олишда, шунингдек бошқа моддий ресурслар ҳамда хизматлардан фойдаланишда бошқа қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчилари билан тенг ҳуқуқларга эгадир. Шу мақсадда деҳқон хўжалиги бошлиғи тегишли ташкилотлар билан белгиланган тартибда тўғридан-тўғри шартномалар тузиши, биржа савдоларида иштирок этиши мумкин.
Деҳқон хўжалиги ўзи ишлаб чиқараётган ва реализация қилаётган қишлоқ хўжалиги маҳсулотларининг сифатига тааллуқли бўлган, миллий стандартларда, санитария қоидалари ва нормаларида, гигиена нормативларида, ветеринария, ёнғинга қарши қоидаларда ва бошқа норматив ҳужжатларда белгиланган талабларга риоя этиши керак.
Деҳқон хўжаликларининг хўжалик фаолиятига, шу жумладан улар томонидан етиштириладиган қишлоқ хўжалиги экинларини танлашга, ишлаб чиқариладиган ҳамда реализация қилинадиган қишлоқ хўжалиги маҳсулотларига нарх белгилашга давлат органлари ва ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг аралашувига йўл қўйилмайди.
13-модда. Деҳқон хўжалиги маҳсулотларини реализация қилиш
Деҳқон хўжалиги ўзи ишлаб чиқараётган қишлоқ хўжалиги маҳсулотларига бозордаги талаб ва таклиф нисбатидан келиб чиқиб мустақил равишда нархлар белгилайди.
Деҳқон хўжалиги Деҳқон хўжаликларининг ягона давлат реестридан кўчирма асосида ўз қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини қўшимча ҳужжатларсиз (рухсатномаларсиз) Ўзбекистон Республикаси ҳудудида эркин ташиш ва реализация қилиш ҳуқуқига эга.
Деҳқон хўжалиги ўзининг қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини даласида, деҳқон бозорларида ва савдо марказларида, шунингдек аҳоли пунктларида сайёр савдо ташкил этиш йўли билан қўшимча рухсатномаларсиз (лицензияларсиз) реализация қилиш ҳуқуқига эга.
Деҳқон хўжалиги ўзининг қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини нақд пулга ёки банк карталари бўйича нақд пулсиз ҳисоб-китоблар орқали чекловларсиз реализация қилиш ҳуқуқига эга. Бунда деҳқон хўжалиги хўжалик юритувчи субъектлар учун касса операциялари қоидаларида назарда тутилган ҳисоб юритиши шарт эмас.
Деҳқон хўжалиги ўзининг қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини реализация қилиш учун юридик ва жисмоний шахслар билан шартномалар тузиш ҳуқуқига эга.
Деҳқон хўжалиги томонидан ўзининг қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини реализация қилишдан олинган даромадларга солиқ солинмайди.
14-модда. Деҳқон хўжалигининг молиявий хизматлардан фойдаланиши
Деҳқон хўжалиги ўз фаолиятини амалга ошириш учун кредитлар, шу жумладан имтиёзли кредитлар олиши, бошқа юридик ва жисмоний шахсларнинг мол-мулки ҳамда пул маблағларини ихтиёрийлик ва шартнома шартлари асосида гаров, кафолат, суғурта, шунингдек кредит ва қарз мажбуриятларининг бажарилишини таъминлашнинг бошқа турларини қўллаган ҳолда жалб этиши мумкин.
Деҳқон хўжалиги қишлоқ хўжалиги экинларини етиштириш, қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш, қайта ишлаш ва реализация қилиш учун зарур бўлган жиҳозлар, техника воситалари ҳамда асбоб-ускуналарни лизинг шартномаси асосида ўз эгалигига олиш ва улардан фойдаланиш ҳуқуқига эга.
Деҳқон хўжалиги ишлаб чиқариш объектларини (деҳқон хўжалигини юритиш учун берилган ер участкалари ҳудудидан ташқарида) қуриш, асосий воситаларни харид қилиш учун узоқ муддатли ва қисқа муддатли кредитлар олиш ҳуқуқига эга.
Деҳқон хўжалиги кредит олиш учун ўз тасарруфидаги ер участкасига бўлган мулкий ҳуқуқларни (эгалик қилиш, фойдаланиш), деҳқон хўжалиги аъзоларининг хусусий мулкини, келгусида олинадиган ҳосилни гаровга қўйишга ҳақли.
Деҳқон хўжалиги ўзига қарашли ёки ижарага олинган ишлаб чиқариш воситаларининг, қишлоқ хўжалиги экинзорларининг (кўчатзорларининг), кўп йиллик дов-дарахтларнинг, ишлаб чиқарилган маҳсулотнинг, хом ашёнинг, материалларнинг йўқотилиши (нобуд бўлиши), камомади ёки шикастланиши хавфини, тадбиркорлик хавфини, шунингдек шартномаларни бузганлик учун ўз жавобгарлик хавфини ихтиёрийлик асосида суғурта қилишни амалга оширади ҳамда қонунчиликда белгиланган тартибда ва шартларда суғурта товони олади.
Кредитлаш, суғурта ва лизинг бўйича кичик бизнес ҳамда қишлоқ хўжалиги корхоналарига бериладиган имтиёзларнинг барча турлари деҳқон хўжаликларига ҳам татбиқ этилади.
15-модда. Деҳқон хўжалигида меҳнат муносабатлари
Деҳқон хўжалигининг фаолияти хўжалик аъзоларининг шахсий меҳнатига асосланади. Деҳқон хўжалигининг ихтисослашувига қараб, муайян ишни бажариш учун меҳнат шартномаси шартлари асосида бошқа шахслар вақтинчалик (мавсумий) асосда жалб этилиши мумкин.
Деҳқон хўжалигининг аъзолари, шунингдек деҳқон хўжалигида банд бўлган жисмоний шахслар ижтимоий солиқ тўлайди. Бунда деҳқон хўжалиги бошлиғи ижтимоий солиқни мажбурий тартибда, бошқа аъзолари ва деҳқон хўжалигида банд бўлган жисмоний шахслар ихтиёрий асосда тўлайди. Ижтимоий солиқни тўлаш деҳқон хўжалиги аъзосининг ва деҳқон хўжалигида банд бўлган жисмоний шахснинг меҳнат стажини ҳисоблаб чиқаришда бир календарь йил деб ҳисобга олинади. Ижтимоий солиқни тўлаш тартиби Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодексида белгиланади.
Деҳқон хўжаликлари аъзоларига ижтимоий суғурта (таъминот) бўйича давлат пенсиялари ва нафақаларини тайинлаш ҳамда тўлаш қонунчиликда белгиланган тартибда ва шартлар асосида амалга оширилади.
Деҳқон хўжалигининг бошлиғи деҳқон хўжалигида меҳнат шартномаси шартларига кўра вақтинчалик (мавсумий) асосда ишлаётган жисмоний шахсларнинг ҳаёти ва соғлиғига улар меҳнат мажбуриятларини бажараётганда етказилган зарар учун қонунчиликка мувофиқ жавобгар бўлади.
16-модда. Деҳқон хўжаликларининг биргаликдаги фаолияти
Деҳқон хўжаликлари қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштириш, сақлаш, қайта ишлаш, реализация қилиш, ўз фаолияти учун материаллар ва ускуналарни харид қилиш, техника таъминоти, сув ресурсларидан фойдаланиш, ўсимликларни (дарахтларни) зараркунандалар ҳамда касалликлардан ҳимоя қилиш, деҳқон хўжаликлари фаолияти учун зарур бўлган маслаҳат бериш ва бошқа хизматлар кўрсатиш бўйича биргаликдаги фаолиятни, шу жумладан ишлаб чиқариш кооперативини ихтиёрийлик асосида ташкил этиш орқали амалга ошириш ҳуқуқига эга.
17-модда. Деҳқон хўжалиги фаолиятининг натижаларини ҳисобга олиш
Деҳқон хўжалиги ўз фаолияти натижаларининг ҳисобини юритади.
Деҳқон хўжалиги йил давомида ер участкасида етиштирилган қишлоқ хўжалиги экинларининг турлари, ишлаб чиқарилган ва реализация қилинган қишлоқ хўжалиги маҳсулотларининг ҳажмлари, шунингдек иссиқхоналар сони тўғрисидаги ахборотни ўз ичига олган белгиланган шаклдаги маълумотномани деҳқон хўжалиги жойлашган ердаги фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органига ҳисобот давридан келгуси йилнинг 15 мартига қадар тақдим этади.
4-боб. Деҳқон хўжаликларини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш
18-модда. Деҳқон хўжаликларини қўллаб-қувватлашнинг асосий йўналишлари
Давлат деҳқон хўжаликларининг ҳуқуқларига ва қонуний манфаатларига риоя этилишини кафолатлайди.
Деҳқон хўжаликлари тасарруфида бўлган ер участкалари майдонларини уларнинг розилигисиз мақбуллаштиришга (қисқартиришга, ўзгартиришга ва бошқаларга) йўл қўйилмайди.
Давлат органлари деҳқон хўжаликларини ривожлантиришга ва уларнинг фаолиятини мустаҳкамлашга кўмаклашади.
Деҳқон хўжаликларини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш қуйидагилар орқали амалга оширилади:
деҳқон хўжаликларини имтиёзли кредитлаш механизмларини яратиш, шунингдек уларга лизинг ва суғурта хизматлари кўрсатиш;
қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари етиштириш учун зарур бўладиган органик ва минерал ўғитлар, қишлоқ хўжалиги экинларини зараркунандалар ва касалликлардан ҳимоя қилиш воситалари, ёнилғи-мойлаш материаллари, сув ва бошқа зарур ресурслар, навли уруғлик ва кўчатларни узлуксиз етказиб бериш тизимини жорий этиш;
деҳқон хўжалиги фаолияти учун зарур бўлган йўллардан, электр, сув таъминотидан ҳамда мелиорация иншоотларидан фойдаланиш имкониятларини яратиш;
деҳқон хўжаликлари ишлаб чиқарадиган қишлоқ хўжалиги маҳсулотларига ички ва ташқи бозорлардаги талаб ҳамда таклиф тўғрисида ишончли ахборот, шунингдек қишлоқ хўжалиги экинлари етиштиришга доир илмий-амалий тавсиялар ҳамда қўлланмалар тақдим этиш;
деҳқон хўжаликларида ишлаб чиқарилган қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини реализация қилиш учун деҳқон бозорларида махсус савдо расталарини ва савдо марказларида савдо жойларини ажратиш, шунингдек аҳоли пунктларида кўчма савдо ташкил этиш учун шарт-шароитлар яратиш;
деҳқон хўжаликлари ишлаб чиқарган қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини экспорт қилиш учун имтиёзлар тизимини жорий этиш;
деҳқон хўжаликлари томонидан қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш, сақлаш, қайта ишлаш, шунингдек уларнинг ҳажмларини кўпайтиришни ҳамда илғор илмий ишланмалар ва технологияларни жорий этишни рағбатлантириш ҳамда қўллаб-қувватлаш чора-тадбирларини кўриш.
19-модда. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг деҳқон хўжаликлари фаолиятини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
деҳқон хўжаликлари фаолиятини ривожлантириш бўйича давлат дастурларини тасдиқлайди ҳамда уларнинг амалга оширилишини таъминлайди;
деҳқон хўжаликларини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш соҳасида ўз ваколатлари доирасида норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилади;
давлат ва хўжалик бошқаруви органларининг деҳқон хўжаликларини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш соҳасидаги ишларини мувофиқлаштиради;
қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш ва реализация қилиш соҳасида деҳқон хўжаликларига имтиёзлар, субсидиялар ҳамда бошқа преференциялар жорий этади.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
20-модда. Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг деҳқон хўжаликларини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги:
деҳқон хўжаликларининг ер участкалари майдонини, тупроқ-иқлим шароитлари ва сув таъминотини ҳисобга олган ҳолда агротехник тадбирларни амалга ошириш, қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш бўйича тавсиялар ишлаб чиқади ҳамда улардан бепул фойдаланилишини таъминлайди;
деҳқон хўжаликларига қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш, қайта ишлаш ва сақлаш учун ресурсларни тежовчи агротехнологияларни, муқобил энергия манбаларини жорий этишда кўмаклашади;
деҳқон хўжаликлари томонидан ер участкаларидан самарали фойдаланишга ҳамда деҳқончилик маданиятини оширишга доир тушунтириш ишларини олиб боради;
манфаатдор вазирликлар ҳамда идоралар билан биргаликда ички ва ташқи бозорларда қишлоқ хўжалиги маҳсулотларига бўлган таклиф ва талаб масалалари бўйича маркетинг тадқиқотлари ўтказади;
келгуси йилда талаб юқори бўладиган қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари рўйхати ва ҳажми бўйича таклифлар ҳамда тавсияларни маркетинг тадқиқотлари натижалари асосида ишлаб чиқади ва уларнинг жойларга етказилишини таъминлайди.
Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
21-модда. Маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг деҳқон хўжаликларини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш соҳасидаги ваколатлари
Маҳаллий давлат ҳокимияти вакиллик органлари деҳқон хўжаликларини ривожлантириш бўйича ҳудудий дастурларни тасдиқлайди ва уларнинг бажарилиши устидан назоратни амалга оширади.
Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари:
деҳқон хўжаликларининг ер участкаларидан самарали фойдаланишни ташкил этишга кўмаклашади ҳамда зарур шарт-шароитлар яратади;
деҳқон хўжаликлари билан ҳамкорлик қилиш учун экспорт қилувчиларни жалб этади, уларга қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини экспорт қилишда ҳар томонлама кўмаклашади;
деҳқон хўжаликларини ривожлантириш бўйича давлат дастурларининг амалга оширилишида иштирок этади;
деҳқон хўжаликларини ривожлантириш бўйича ҳудудий дастурларни ишлаб чиқади, тасдиқлаш учун маҳаллий давлат ҳокимияти вакиллик органларига киритади ва амалга оширади;
деҳқон хўжаликларининг моддий-техника таъминотини яхшилаш, уларни сув ресурслари билан таъминлаш, уларга зарур уруғликлар, кўчатлар, минерал ўғитларни етказиб бериш борасида амалий ёрдам кўрсатади.
Маҳаллий давлат ҳокимияти органлари қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
5-боб. Деҳқон хўжалиги аъзоларининг ўзаро муносабатлари
22-модда. Деҳқон хўжалиги бошлиғининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Деҳқон хўжалигининг бошлиғи қуйидаги ҳуқуқларга эга:
деҳқон хўжалиги номидан ишончномасиз иш юритиш;
юридик ва жисмоний шахслар билан шартномалар тузиш;
ўзига мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилишга берилган ер участкасини ёки шу ер участкасининг бир қисмини деҳқон хўжалигининг ихтисослашувига мувофиқ қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ишлаб чиқариш мақсадида, мазкур ер участкасига бўлган мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ҳуқуқини сақлаб қолган ҳолда, юридик ва жисмоний шахсларга вақтинча фойдаланишга бериш;
ишончномалар бериш;
банкда ҳисобварақлар очиш;
деҳқон хўжалигига ижарага берилган қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ер участкасига нисбатан ҳуқуқлар ва мажбуриятларни ер участкасининг асосий мўлжалланган мақсадини сақлаб қолган ҳолда, белгиланган тартибда бошқа шахсга ўтказиш (қайта ижарага бериш).
Деҳқон хўжалиги бошлиғи деҳқон хўжалигининг ҳамда унинг аъзоларининг манфаатлари ҳимоя қилинишини ва ҳуқуқлари амалга оширилишини таъминлаши шарт.
Деҳқон хўжалигининг бошлиғи қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқлар ва мажбуриятларга ҳам эга бўлиши мумкин.
23-модда. Деҳқон хўжалиги аъзоларининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Деҳқон хўжалигининг аъзолари қуйидаги ҳуқуқларга эга:
деҳқон хўжалиги томонидан ишлаб чиқарилган қишлоқ хўжалиги маҳсулотларидан ҳамда уни реализация қилишдан олинган даромаддан ўз улушини олиш;
деҳқон хўжалиги бошлиғининг топшириғига кўра деҳқон хўжалиги номидан фуқаролик-ҳуқуқий муносабатларда иштирок этиш;
ушбу Қонун 15-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган тартибда ижтимоий солиқни тўлаган тақдирда қонунчиликка мувофиқ давлат ижтимоий суғуртасига эга бўлиш ва ижтимоий таъминот олиш, шунингдек деҳқон хўжалигида қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ишлаб чиқариш учун сарфланган иш вақтининг меҳнат стажига қўшилиши (бошқа доимий иши мавжуд бўлмаган тақдирда).
Деҳқон хўжалиги аъзолари деҳқон хўжалигининг фаолиятида шахсий меҳнати билан иштирок этиши шарт.
Деҳқон хўжалигининг аъзолари қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқлар ва мажбуриятларга ҳам эга бўлиши мумкин.
24-модда. Деҳқон хўжалигидаги мулкий муносабатлар
Деҳқон хўжалигига тегишли мол-мулк, деҳқон хўжалиги аъзоларининг биргаликдаги фаолияти натижасида олинган маҳсулотлар ва уларни реализация қилишдан тушган даромад, агар улар ўртасидаги келишувга биноан умумий улушли мулк ташкил этиш назарда тутилган бўлмаса, уларнинг умумий биргаликдаги мулкидир.
Деҳқон хўжалигининг ва унинг аъзоларининг мулкий ҳуқуқлари давлат ҳимоясида бўлади.
6-боб. Якунловчи қоидалар
25-модда. Деҳқон хўжалигини тугатиш (фаолиятини тугатиш) асослари
Деҳқон хўжалиги деҳқон хўжалигини юритиш учун мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ҳуқуқи асосида берилган ер участкасига бўлган ҳуқуқ тугаганда ёки ижара (иккиламчи ижара) муддати тугаганда тугатилади (фаолияти тугатилади).
Деҳқон хўжалигини тугатиш (фаолиятини тугатиш) қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширилади.
Деҳқон хўжалиги тасарруфидаги ер участкасига бўлган ҳуқуқ тугатилганда кўчмас мулк объектларига бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатидан ўтказувчи орган бу ҳақда Кўчмас мулк объектларига бўлган ҳуқуқларнинг давлат реестрига тегишли ёзув киритилган куннинг ўзида давлат хизматлари марказига электрон хабарнома юборади. Деҳқон хўжалигининг фаолияти тугатилганлиги тўғрисида Деҳқон хўжаликларининг ягона давлат реестрига тегишли ёзув киритилади.
26-модда. Низоларни ҳал этиш
Деҳқон хўжаликларини ташкил этиш ва юритиш соҳасида юзага келадиган низолар қонунчиликда белгиланган тартибда ҳал этилади.
27-модда. Мажбуриятлар бўйича жавобгарлик
Деҳқон хўжалиги аъзолари деҳқон хўжалигини юритиш жараёнида юзага келадиган мажбуриятлари бўйича ўзларининг биргаликдаги фаолияти натижасида вужудга келган умумий мол-мулк билан жавоб беради.
Деҳқон хўжалиги аъзоларининг умумий мол-мулки етарли бўлмаганда улар мажбуриятлар бўйича ўзларига тегишли мол-мулк билан қонунчиликка мувофиқ жавобгар бўлади.
28-модда. Деҳқон хўжалиги тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик
Деҳқон хўжалиги тўғрисидаги қонунчиликни бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
29-модда. Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш
Қуйидагилар ўз кучини йўқотган деб топилсин:
1) Ўзбекистон Республикасининг 1998 йил 30 апрелда қабул қилинган «Деҳқон хўжалиги тўғрисида»ги 604-I-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1998 йил, № 5-6, 88-модда);
2) Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 1998 йил 30 апрелда қабул қилинган «Деҳқон хўжалиги тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунини амалга киритиш тартиби ҳақида»ги 605-I-сонли Қарори (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1998 йил, № 5-6, 89-модда);
3) Ўзбекистон Республикасининг 2000 йил 15 декабрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар ва қўшимчалар киритиш, шунингдек айримларини ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида»ги 175-II-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2001 йил, № 1-2, 23-модда) 23-банди ;
4) Ўзбекистон Республикасининг 2001 йил 12 майда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги 220-II-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2001 йил, № 5, 89-модда) XVII бўлими ;
5) Ўзбекистон Республикасининг 2003 йил 30 августда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги 535-II-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2003 йил, № 9-10, 149-модда) XXI бўлими ;
6) Ўзбекистон Республикасининг 2003 йил 12 декабрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги 568-II-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2004 йил, № 1-2, 18-модда) XXI бўлими ;
7) Ўзбекистон Республикасининг 2004 йил 3 декабрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар ва қўшимчалар киритиш, шунингдек айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида»ги 714-II-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2005 йил, № 1, 18-модда) 42-банди ;
8) Ўзбекистон Республикасининг 2005 йил 23 майда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-2-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2005 йил, № 5, 152-модда) 6-моддаси ;
9) Ўзбекистон Республикасининг 2007 йил 28 декабрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодекси қабул қилиниши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида»ги ЎРҚ-138-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2007 йил, № 12, 608-модда) 10-моддаси ;
10) Ўзбекистон Республикасининг 2008 йил 31 декабрда қабул қилинган «Солиқ тўғрисидаги қонун ҳужжатлари такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонунларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги ЎРҚ-197-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2008 йил, № 12, 640-модда) 22-моддаси ;
11) Ўзбекистон Республикасининг 2009 йил 14 январда қабул қилинган «Ижро иши юритиш такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-199-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2009 йил, № 1, 1-модда) 7-моддаси ;
12) Ўзбекистон Республикасининг 2009 йил 25 декабрда қабул қилинган «Қишлоқ ва сув хўжалигида иқтисодий ислоҳотлар чуқурлаштирилганлиги муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-240-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2009 йил, № 12, 472-модда) 9-моддаси ;
13) Ўзбекистон Республикасининг 2010 йил 9 сентябрда қабул қилинган «Фуқароларнинг пенсия таъминоти тизими такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-254-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2010 йил, № 9, 334-модда) 5-моддаси ;
14) Ўзбекистон Республикасининг 2013 йил 7 октябрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида»ги ЎРҚ-355-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2013 йил, № 10, 263-модда) 20-моддаси ;
15) Ўзбекистон Республикасининг 2015 йил 20 августда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига хусусий мулкни, тадбиркорлик субъектларини ишончли ҳимоя қилишни янада кучайтиришга, уларни жадал ривожлантириш йўлидаги тўсиқларни бартараф этишга қаратилган ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-391-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2015 йил, № 8, 312-модда) 18-моддаси ;
16) Ўзбекистон Республикасининг 2016 йил 26 декабрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-416-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2016 йил, № 12, 383-модда) 15-моддаси ;
17) Ўзбекистон Республикасининг 2018 йил 21 декабрда қабул қилинган «Қишлоқ хўжалигида экин майдонларидан самарали фойдаланиш механизми такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-506-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2018 йил, № 12, 781-модда) 4-моддаси ;
18) Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 4 апрелда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-533-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2019 йил, № 4, 199-модда) 3-моддаси ;
19) Ўзбекистон Республикасининг 2020 йил 29 сентябрда қабул қилинган «Қишлоқ хўжалиги учун мўлжалланган ерлардан ва ўрмон фонди ерларидан фойдаланиш самарадорлигини ошириш мақсадида Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-639-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2020 йил, № 9, 540-модда) 4-моддаси .
30-модда. Ушбу Қонуннинг ижросини, етказилишини, моҳияти ва аҳамияти тушунтирилишини таъминлаш
Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Адлия вазирлиги, Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги, Ўзбекистон фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгаши ҳамда бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.
31-модда. Қонунчиликни ушбу Қонунга мувофиқлаштириш
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;
давлат бошқаруви органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.
32-модда. Ушбу Қонун нормаларининг қўлланилиши
Деҳқон хўжалигини юритиш учун ер участкаларини мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ҳуқуқи асосида бериш тартиби ушбу Қонун кучга кирган кундан эътиборан бекор қилинади.
Бунда ушбу Қонун кучга киргунига қадар ташкил этилган деҳқон хўжаликларига нисбатан уларга берилган ер участкаларига бўлган мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ҳуқуқи сақланиб қолади.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ушбу Қонун кучга киргунига қадар ташкил этилган деҳқон хўжаликларининг фаолияти 2021 йил 1 декабрга қадар ушбу Қонун талабларига мувофиқлаштирилишини таъминласин.
33-модда. Ушбу Қонуннинг кучга кириши
Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2021 йил 1 апрель,
ЎРҚ-680-сон
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni
Dehqon xoʻjaligi toʻgʻrisida
Qonunchilik palatasi tomonidan 2021-yil 13-yanvarda qabul qilingan Senat tomonidan 2021-yil 12-martda maʼqullangan
1-bob. Umumiy qoidalar
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi dehqon xoʻjaliklarini tashkil etish va yuritish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
2-modda. Dehqon xoʻjaligi toʻgʻrisidagi qonunchilik
Dehqon xoʻjaligi toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.
3-modda. Dehqon xoʻjaligi
Dehqon xoʻjaligi meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish yoki ijara (ikkilamchi ijara) huquqi asosida dehqon xoʻjaligi boshligʻiga berilgan yer uchastkasida qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirishni va realizatsiya qilishni dehqon xoʻjaligi aʼzolarining shaxsiy mehnati asosida amalga oshiruvchi xoʻjalikdir.
Dehqon xoʻjaligi oʻz faoliyatini bogʻdorchilik va uzumchilikka yoki sabzavot va poliz ekinlarini yoxud boshqa qishloq xoʻjaligi ekinlarini yetishtirishga ixtisoslashish asosida amalga oshiradi.
Dehqon xoʻjaligining faoliyati tadbirkorlik faoliyati jumlasiga kiradi va dehqon xoʻjaligi aʼzolarining istagiga koʻra yuridik shaxs tashkil etgan holda ham, yuridik shaxs tashkil etmasdan ham amalga oshirilishi mumkin.
4-modda. Dehqon xoʻjaligi boshligʻi
Oʻn sakkiz yoshga toʻlgan, muomalaga layoqatli boʻlgan, oʻziga dehqon xoʻjaligini yuritish uchun yer uchastkasi meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish yoki ijara (ikkilamchi ijara) huquqi asosida berilgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi yoki Oʻzbekiston Respublikasi hududida doimiy yashovchi fuqaroligi boʻlmagan shaxs dehqon xoʻjaligi boshligʻi boʻlishi mumkin.
Dehqon xoʻjaligi boshligʻi dehqon xoʻjaligi nomidan ishonchnomasiz ish yuritadi, shu jumladan dehqon xoʻjaligining manfaatlarini yuridik va jismoniy shaxslar bilan oʻzaro munosabatlarda ifodalaydi va dehqon xoʻjaligi nomidan shartnomalar tuzadi.
Dehqon xoʻjaligi boshligʻi vaqtincha mehnat qobiliyatini yoʻqotgan yoki uzoq vaqt yoʻq boʻlgan (harbiy xizmatga chaqirilish, kunduzgi oʻquv shaklida taʼlim olish uchun oliy taʼlim tashkilotiga oʻqishga kirish, saylab qoʻyiladigan lavozimlarga saylanish va boshqalar) taqdirda, u oʻz majburiyatlarini bajarish vakolatini ushbu xoʻjalikning aʼzolaridan biriga berishga haqlidir.
Dehqon xoʻjaligi boshligʻi vafot etgan taqdirda, dehqon xoʻjaligi aʼzolari oʻrtasidagi oʻzaro kelishuv boʻyicha dehqon xoʻjaligining yangi boshligʻi belgilanadi. Bunda yer uchastkasiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi meros boʻyicha dehqon xoʻjaligining yangi boshligʻiga oʻtadi, dehqon xoʻjaligini yuritish uchun ijaraga (ikkilamchi ijaraga) berilgan yer uchastkalariga nisbatan esa ijara (ikkilamchi ijara) shartnomasiga tegishli oʻzgartishlar kiritiladi.
Dehqon xoʻjaligi boshligʻi pensiya yoshiga toʻlganda yoki mehnat qobiliyatini toʻliq yoʻqotganda, shuningdek harbiy xizmatga chaqirilgan, kunduzgi oʻquv shaklida taʼlim olish uchun oliy taʼlim tashkilotiga oʻqishga kirgan, saylab qoʻyiladigan lavozimlarga saylangan taqdirda, dehqon xoʻjaligi boshligʻining taklifi va dehqon xoʻjaligi aʼzolari oʻrtasidagi oʻzaro kelishuv boʻyicha dehqon xoʻjaligining yangi boshligʻi belgilanishi mumkin, unga yer uchastkasiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi oʻtadi, dehqon xoʻjaligini yuritish uchun ijaraga (ikkilamchi ijaraga) berilgan yer uchastkalariga nisbatan esa ijara (ikkilamchi ijara) shartnomasiga dehqon xoʻjaligining yangi boshligʻi toʻgʻrisidagi tegishli oʻzgartishlar kiritiladi.
Ushbu moddaning toʻrtinchi va beshinchi qismlarida nazarda tutilgan hollarda dehqon xoʻjaligining yangi boshligʻi toʻgʻrisidagi qaror qonunchilikda belgilangan tartibda dehqon xoʻjaligi aʼzolari yigʻilishining bayonnomasi bilan rasmiylashtiriladi. Dehqon xoʻjaligi aʼzolari oʻrtasida dehqon xoʻjaligining yangi boshligʻi haqida oʻzaro kelishuvga erishilmagan taqdirda nizo sud tartibida hal qilinadi.
Ushbu moddaning toʻrtinchi va beshinchi qismlarida nazarda tutilgan hollarda, yer uchastkasiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish, yer uchastkasini ijaraga (ikkilamchi ijaraga) olish huquqini davlat roʻyxatidan oʻtkazish uchun zarur boʻlgan hujjatlar qonunchilikda belgilangan tartibda dehqon xoʻjaligining yangi boshligʻi nomiga rasmiylashtiriladi, shuningdek Dehqon xoʻjaliklarining yagona davlat reyestriga tegishli oʻzgartishlar kiritiladi.
5-modda. Dehqon xoʻjaligining aʼzolari
Oila boshligʻi, uning xotini (eri), ota-onasi, farzandlari, shu jumladan farzandlikka olinganlar, bobosi, buvisi va nabiralari, mehnatga qobiliyatli yoshga toʻlgan boshqa qarindoshlari (farzandlari va nabiralarining eri (xotini), tugʻishgan hamda oʻgay aka-uka va opa-singillari, ularning eri (xotini)) dehqon xoʻjaligining aʼzolari boʻlishi mumkin.
2-bob. Dehqon xoʻjaligini tashkil etish va hisobga qoʻyish yoki dehqon xoʻjaligini yuridik shaxs sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazish. Yer uchastkasidan foydalanish shartlari va suv isteʼmoli
6-modda. Dehqon xoʻjaligini tashkil etish
Yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi dehqon xoʻjaligi dehqon xoʻjaligi boshligʻida yer uchastkasiga boʻlgan huquq yuzaga kelganidan va dehqon xoʻjaligi hisobga qoʻyilganidan keyin, yuridik shaxs tashkil etgan holdagi dehqon xoʻjaligi esa — dehqon xoʻjaligi boshligʻida yer uchastkasiga boʻlgan huquq yuzaga kelganidan va dehqon xoʻjaligi belgilangan tartibda davlat roʻyxatidan oʻtkazilganidan keyin tashkil etilgan deb hisoblanadi.
Dehqon xoʻjaligi:
dehqon xoʻjaligini yuritish uchun ushbu Qonun kuchga kirguniga qadar meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi asosida berilgan yer uchastkalarida, shuningdek dehqon xoʻjaligini yuritish uchun berilgan yer uchastkasiga boʻlgan meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi meros boʻyicha yoxud ushbu Qonunda nazarda tutilgan boshqa asoslar boʻyicha oʻtgan shaxslarga berilgan yer uchastkalarida;
zaxira yerlarning, shu jumladan qayta tiklangan va foydalanishga kiritilgan yerlarning tarkibidan ijaraga berilgan yer uchastkalarida;
foydalanilmayotgan oʻrmon fondi yerlari hamda boshqa muhofaza etiladigan tabiiy hududlar yerlari tarkibidan xavfsizlik talablariga va texnik talablarga qatʼiy rioya etilishini taʼminlash sharti bilan ijaraga berilgan yer uchastkalarida;
suv obyektlarining qirgʻoqlari boʻyidagi yerlar tarkibidan xavfsizlik talablariga va texnik talablarga qatʼiy rioya etilishini taʼminlash sharti bilan ijaraga berilgan yer uchastkalarida;
qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlarning asosiy ekindan boʻshagan qismini oraliq ekin ekish uchun bir mavsumga ikkilamchi ijaraga berilgan yer uchastkalarida oʻz faoliyatini amalga oshirishi mumkin.
Ushbu modda ikkinchi qismining uchinchi , toʻrtinchi va beshinchi xatboshilarida koʻrsatilgan yerlar oʻttiz yil muddatga ijaraga beriladi.
7-modda. Dehqon xoʻjaligini hisobga qoʻyish yoki dehqon xoʻjaligini yuridik shaxs sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazish
Dehqon xoʻjaligi dehqon xoʻjaligi boshligʻining davlat xizmatlari markazlariga shaxsan tashrifi vositasida yoki Oʻzbekiston Respublikasi davlat xizmatlarining Yagona interaktiv portali orqali hisobga qoʻyiladi yoki davlat roʻyxatidan oʻtkaziladi.
Dehqon xoʻjaligini hisobga qoʻyish uchun dehqon xoʻjaligining boshligʻi dehqon xoʻjaligi aʼzolarining tarkibi toʻgʻrisidagi axborotni (qarindoshlik darajasini koʻrsatgan holda) va dehqon xoʻjaligini yuritish uchun yer uchastkasi berilganligini tasdiqlovchi hujjatni, dehqon xoʻjaligi yuridik shaxs tashkil etgan holda tuzilgan taqdirda esa — dehqon xoʻjaligini yuritish uchun yer uchastkasi berilganligini tasdiqlovchi hujjatni va taʼsis hujjatlarini taqdim etadi.
Hisobga qoʻyilganidan yoki davlat roʻyxatidan oʻtkazilganidan keyin dehqon xoʻjaligi boshligʻiga Dehqon xoʻjaliklarining yagona davlat reyestridan koʻchirma beriladi.
Dehqon xoʻjaliklarining yagona davlat reyestridan koʻchirmada dehqon xoʻjaligining boshligʻi va aʼzolari, dehqon xoʻjaligining ixtisoslashuvi, dehqon xoʻjaligi hisobga qoʻyilgan yoki davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan sana, dehqon xoʻjaligining tashkiliy-huquqiy (yuridik shaxs tashkil etgan holdagi yoki yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi) shakli toʻgʻrisidagi maʼlumotlar hamda dehqon xoʻjaligini yuritish uchun berilgan yer uchastkasining ijara (ikkilamchi ijara) shartnomasi muddati koʻrsatiladi.
Meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi asosida berilgan (meros boʻyicha oʻtgan) yer uchastkalariga nisbatan Dehqon xoʻjaliklarining yagona davlat reyestridan koʻchirmada yer uchastkasiga boʻlgan huquq toʻgʻrisidagi hujjatda mavjud boʻlgan axborot koʻrsatiladi.
Dehqon xoʻjaliklarini yuritish uchun berilgan yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazganlik, dehqon xoʻjaliklarini hisobga qoʻyganlik yoki davlat roʻyxatidan oʻtkazganlik hamda Dehqon xoʻjaliklarining yagona davlat reyestridan koʻchirmalar berganlik uchun davlat boji va yigʻim undirilmaydi.
8-modda. Dehqon xoʻjaligini yuritish uchun ijaraga (ikkilamchi ijaraga) beriladigan yer uchastkalari maydonining oʻlchami
Dehqon xoʻjaligini yuritish uchun 0,06 gektardan 1 gektargacha boʻlgan oʻlchamda yer uchastkalari beriladi, bundan ushbu moddaning ikkinchi va uchinchi qismlarida nazarda tutilgan hollar mustasno.
Dehqon xoʻjaligini yuritish uchun chorva ozuqasi ekinlarini yetishtirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari bilan belgilangan ayrim hududlarda 0,06 gektardan 5 gektargacha boʻlgan oʻlchamda yer uchastkalari beriladi.
Fermer xoʻjaliklari yoki boshqa qishloq xoʻjaligi korxonalari tomonidan dehqon xoʻjaligini yuritish uchun qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlarning asosiy ekindan boʻshagan qismi oraliq qishloq xoʻjaligi ekinlari ekish uchun 0,06 gektardan 10 gektargacha boʻlgan oʻlchamda bir yilgacha boʻlgan muddatga ikkilamchi ijaraga (uchinchi shaxslarga berish huquqisiz) berilishi mumkin.
9-modda. Dehqon xoʻjaligini yuritish uchun berilgan yer uchastkasidan foydalanish shartlari
Dehqon xoʻjaligini yuritish uchun berilgan yer uchastkasidan dehqon xoʻjaligining ixtisoslashuvi asosida faqat qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish uchun foydalanilishi kerak.
Dehqon xoʻjaligini yuritish uchun berilgan yer uchastkasidan bir vaqtning oʻzida dehqon xoʻjaligining ixtisoslashuvida nazarda tutilmagan boshqa qishloq xoʻjaligi ekinlarini dehqon xoʻjaligining ixtisoslashuviga muvofiq asosiy qishloq xoʻjaligi ekinlarining qator oralariga ekish (oʻtqazish) yoki asosiy va boshqa qishloq xoʻjaligi ekinlarini navbatlab ekish yoʻli bilan yetishtirish uchun ham foydalanilishi mumkin.
Dehqon xoʻjaligini yuritish uchun berilgan yer uchastkasidan foydalanish shartlari yer uchastkasiga boʻlgan huquq toʻgʻrisidagi hujjatda koʻrsatiladi.
Dehqon xoʻjaligini yuritish uchun berilgan yer uchastkasida binolar va inshootlarni, shu jumladan yer osti inshootlarini qurish taqiqlanadi, bundan yengil konstruksiyali issiqxonalarni va boshqa imoratlarni, shuningdek sugʻorish inshootlarini qurish mustasno.
Dehqon xoʻjaligini yuritish uchun berilgan yer uchastkasida qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish bilan bir vaqtda shartli 10 boshgacha chorva molni oʻtlatishga yoʻl qoʻyiladi.
Dehqon xoʻjaligi oʻz tasarrufidagi yer uchastkasini muhofaza qilishi (yerlardan xoʻjasizlarcha foydalanishga yoki ularning yaroqsiz holga kelib qolishiga yoʻl qoʻymasligi), uning mahsuldorligini saqlashi va oshirishi shart.
10-modda. Dehqon xoʻjaligini yuritish uchun berilgan yer uchastkasidan foydalanilishi ustidan davlat nazorati.
Dehqon xoʻjaligini yuritish uchun berilgan yer uchastkalaridan ruxsat etilgan foydalanishning asosiy turiga muvofiq oqilona foydalanilishi ustidan nazorat qonunchilikda belgilangan tartibda vakolatli davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi.
Dehqon xoʻjaligi tomonidan qishloq xoʻjaligi ekinlarini ekish ixtisoslashuvga koʻra amalga oshirilmagan taqdirda, yer soligʻi uch baravar miqdorda undiriladi, bundan ushbu Qonun 9-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollar mustasno.
Dehqon xoʻjaligi tomonidan tuproq unumdorligini pasaytirish, tuproqni kimyoviy va radioaktiv moddalar bilan ifloslantirish, shuningdek ekologik vaziyatning yomonlashuviga olib keladigan usullarni qoʻllash qonunda belgilangan tartibda javobgarlikka tortish uchun asos boʻladi.
Dehqon xoʻjaligini yuritish uchun berilgan yer uchastkasida yengil konstruksiyali issiqxonalar va boshqa imoratlardan, shuningdek sugʻorish inshootlaridan tashqari inshootlar va imoratlar, shu jumladan yer osti inshootlari aniqlangan taqdirda, vakolatli davlat organining yozma taqdimnomasiga koʻra dehqon xoʻjaligi boshligʻi mazkur inshootlar va imoratlarni vakolatli davlat organining yozma taqdimnomasini olgan kundan eʼtiboran oʻn besh kun ichida ixtiyoriy ravishda oʻz hisobidan buzib tashlashi hamda yer uchastkasini oldingi holatiga keltirishi shart.
Vakolatli davlat organining yozma taqdimnomasi dehqon xoʻjaligi boshligʻi tomonidan ixtiyoriy ravishda bajarilmagan taqdirda, imoratlar va inshootlarni, shu jumladan yer osti inshootlarini buzib tashlash hamda yer uchastkasini oldingi holatiga keltirish toʻgʻrisidagi masala sud tartibida hal etiladi.
Ushbu moddaning ikkinchi , uchinchi va toʻrtinchi qismlarida nazarda tutilgan hollardan biri ketma-ket uch yil davomida takrorlangan taqdirda, meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi asosida berilgan yer uchastkasini olib qoʻyish yoki ijara (ikkilamchi ijara) shartnomasini muddatidan ilgari bekor qilish toʻgʻrisidagi masala sud tartibida hal etiladi.
Dehqon xoʻjaligining hamda uning aʼzolarining yer uchastkasidan ruxsat etilgan foydalanishning asosiy turiga muvofiq va samarali foydalanmaganlik uchun javobgarligi qonunchilikda belgilanadi.
11-modda. Suv isteʼmoli
Dehqon xoʻjaligining suv isteʼmoli tegishincha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi va irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari, shuningdek Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi va hududiy qishloq xoʻjaligi boshqarmalari tomonidan ishlab chiqiladigan hamda xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlari tomonidan tasdiqlanadigan suv obyektlaridan suv olish limitlari asosida amalga oshiriladi.
Dehqon xoʻjaligiga beriladigan sugʻorish suvining sarfini hisobga olish hamda suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq toʻlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksida belgilanadi.
Dehqon xoʻjaligi suv resurslaridan oqilona va tejamli foydalanishi shart.
3-bob. Dehqon xoʻjaligi faoliyatining asoslari
12-modda. Dehqon xoʻjaligining ishlab chiqarish faoliyati
Dehqon xoʻjaligi oʻz ixtisoslashuvini, shu jumladan qishloq xoʻjaligi ekinlarining turlari va hajmlarini, ularni yetishtirish hamda agrotexnik tadbirlarni oʻtkazish usullarini mustaqil ravishda belgilaydi.
Dehqon xoʻjaligi qishloq xoʻjaligi ekinlarini yetishtirish va qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun zarur boʻlgan urugʻlik, mineral oʻgʻitlar hamda yoqilgʻi-moylash materiallarini sotib olishda, shuningdek boshqa moddiy resurslar hamda xizmatlardan foydalanishda boshqa qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari bilan teng huquqlarga egadir. Shu maqsadda dehqon xoʻjaligi boshligʻi tegishli tashkilotlar bilan belgilangan tartibda toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar tuzishi, birja savdolarida ishtirok etishi mumkin.
Dehqon xoʻjaligi oʻzi ishlab chiqarayotgan va realizatsiya qilayotgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining sifatiga taalluqli boʻlgan, milliy standartlarda, sanitariya qoidalari va normalarida, gigiyena normativlarida, veterinariya, yongʻinga qarshi qoidalarda va boshqa normativ hujjatlarda belgilangan talablarga rioya etishi kerak.
Dehqon xoʻjaliklarining xoʻjalik faoliyatiga, shu jumladan ular tomonidan yetishtiriladigan qishloq xoʻjaligi ekinlarini tanlashga, ishlab chiqariladigan hamda realizatsiya qilinadigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlariga narx belgilashga davlat organlari va tashkilotlarning, ular mansabdor shaxslarining aralashuviga yoʻl qoʻyilmaydi.
13-modda. Dehqon xoʻjaligi mahsulotlarini realizatsiya qilish
Dehqon xoʻjaligi oʻzi ishlab chiqarayotgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlariga bozordagi talab va taklif nisbatidan kelib chiqib mustaqil ravishda narxlar belgilaydi.
Dehqon xoʻjaligi Dehqon xoʻjaliklarining yagona davlat reyestridan koʻchirma asosida oʻz qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qoʻshimcha hujjatlarsiz (ruxsatnomalarsiz) Oʻzbekiston Respublikasi hududida erkin tashish va realizatsiya qilish huquqiga ega.
Dehqon xoʻjaligi oʻzining qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini dalasida, dehqon bozorlarida va savdo markazlarida, shuningdek aholi punktlarida sayyor savdo tashkil etish yoʻli bilan qoʻshimcha ruxsatnomalarsiz (litsenziyalarsiz) realizatsiya qilish huquqiga ega.
Dehqon xoʻjaligi oʻzining qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini naqd pulga yoki bank kartalari boʻyicha naqd pulsiz hisob-kitoblar orqali cheklovlarsiz realizatsiya qilish huquqiga ega. Bunda dehqon xoʻjaligi xoʻjalik yurituvchi subyektlar uchun kassa operatsiyalari qoidalarida nazarda tutilgan hisob yuritishi shart emas.
Dehqon xoʻjaligi oʻzining qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini realizatsiya qilish uchun yuridik va jismoniy shaxslar bilan shartnomalar tuzish huquqiga ega.
Dehqon xoʻjaligi tomonidan oʻzining qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini realizatsiya qilishdan olingan daromadlarga soliq solinmaydi.
14-modda. Dehqon xoʻjaligining moliyaviy xizmatlardan foydalanishi
Dehqon xoʻjaligi oʻz faoliyatini amalga oshirish uchun kreditlar, shu jumladan imtiyozli kreditlar olishi, boshqa yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulki hamda pul mablagʻlarini ixtiyoriylik va shartnoma shartlari asosida garov, kafolat, sugʻurta, shuningdek kredit va qarz majburiyatlarining bajarilishini taʼminlashning boshqa turlarini qoʻllagan holda jalb etishi mumkin.
Dehqon xoʻjaligi qishloq xoʻjaligi ekinlarini yetishtirish, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish, qayta ishlash va realizatsiya qilish uchun zarur boʻlgan jihozlar, texnika vositalari hamda asbob-uskunalarni lizing shartnomasi asosida oʻz egaligiga olish va ulardan foydalanish huquqiga ega.
Dehqon xoʻjaligi ishlab chiqarish obyektlarini (dehqon xoʻjaligini yuritish uchun berilgan yer uchastkalari hududidan tashqarida) qurish, asosiy vositalarni xarid qilish uchun uzoq muddatli va qisqa muddatli kreditlar olish huquqiga ega.
Dehqon xoʻjaligi kredit olish uchun oʻz tasarrufidagi yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlarni (egalik qilish, foydalanish), dehqon xoʻjaligi aʼzolarining xususiy mulkini, kelgusida olinadigan hosilni garovga qoʻyishga haqli.
Dehqon xoʻjaligi oʻziga qarashli yoki ijaraga olingan ishlab chiqarish vositalarining, qishloq xoʻjaligi ekinzorlarining (koʻchatzorlarining), koʻp yillik dov-daraxtlarning, ishlab chiqarilgan mahsulotning, xom ashyoning, materiallarning yoʻqotilishi (nobud boʻlishi), kamomadi yoki shikastlanishi xavfini, tadbirkorlik xavfini, shuningdek shartnomalarni buzganlik uchun oʻz javobgarlik xavfini ixtiyoriylik asosida sugʻurta qilishni amalga oshiradi hamda qonunchilikda belgilangan tartibda va shartlarda sugʻurta tovoni oladi.
Kreditlash, sugʻurta va lizing boʻyicha kichik biznes hamda qishloq xoʻjaligi korxonalariga beriladigan imtiyozlarning barcha turlari dehqon xoʻjaliklariga ham tatbiq etiladi.
15-modda. Dehqon xoʻjaligida mehnat munosabatlari
Dehqon xoʻjaligining faoliyati xoʻjalik aʼzolarining shaxsiy mehnatiga asoslanadi. Dehqon xoʻjaligining ixtisoslashuviga qarab, muayyan ishni bajarish uchun mehnat shartnomasi shartlari asosida boshqa shaxslar vaqtinchalik (mavsumiy) asosda jalb etilishi mumkin.
Dehqon xoʻjaligining aʼzolari, shuningdek dehqon xoʻjaligida band boʻlgan jismoniy shaxslar ijtimoiy soliq toʻlaydi. Bunda dehqon xoʻjaligi boshligʻi ijtimoiy soliqni majburiy tartibda, boshqa aʼzolari va dehqon xoʻjaligida band boʻlgan jismoniy shaxslar ixtiyoriy asosda toʻlaydi. Ijtimoiy soliqni toʻlash dehqon xoʻjaligi aʼzosining va dehqon xoʻjaligida band boʻlgan jismoniy shaxsning mehnat stajini hisoblab chiqarishda bir kalendar yil deb hisobga olinadi. Ijtimoiy soliqni toʻlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksida belgilanadi.
Dehqon xoʻjaliklari aʼzolariga ijtimoiy sugʻurta (taʼminot) boʻyicha davlat pensiyalari va nafaqalarini tayinlash hamda toʻlash qonunchilikda belgilangan tartibda va shartlar asosida amalga oshiriladi.
Dehqon xoʻjaligining boshligʻi dehqon xoʻjaligida mehnat shartnomasi shartlariga koʻra vaqtinchalik (mavsumiy) asosda ishlayotgan jismoniy shaxslarning hayoti va sogʻligʻiga ular mehnat majburiyatlarini bajarayotganda yetkazilgan zarar uchun qonunchilikka muvofiq javobgar boʻladi.
16-modda. Dehqon xoʻjaliklarining birgalikdagi faoliyati
Dehqon xoʻjaliklari qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish, saqlash, qayta ishlash, realizatsiya qilish, oʻz faoliyati uchun materiallar va uskunalarni xarid qilish, texnika taʼminoti, suv resurslaridan foydalanish, oʻsimliklarni (daraxtlarni) zararkunandalar hamda kasalliklardan himoya qilish, dehqon xoʻjaliklari faoliyati uchun zarur boʻlgan maslahat berish va boshqa xizmatlar koʻrsatish boʻyicha birgalikdagi faoliyatni, shu jumladan ishlab chiqarish kooperativini ixtiyoriylik asosida tashkil etish orqali amalga oshirish huquqiga ega.
17-modda. Dehqon xoʻjaligi faoliyatining natijalarini hisobga olish
Dehqon xoʻjaligi oʻz faoliyati natijalarining hisobini yuritadi.
Dehqon xoʻjaligi yil davomida yer uchastkasida yetishtirilgan qishloq xoʻjaligi ekinlarining turlari, ishlab chiqarilgan va realizatsiya qilingan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining hajmlari, shuningdek issiqxonalar soni toʻgʻrisidagi axborotni oʻz ichiga olgan belgilangan shakldagi maʼlumotnomani dehqon xoʻjaligi joylashgan yerdagi fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organiga hisobot davridan kelgusi yilning 15-martiga qadar taqdim etadi.
4-bob. Dehqon xoʻjaliklarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash
18-modda. Dehqon xoʻjaliklarini qoʻllab-quvvatlashning asosiy yoʻnalishlari
Davlat dehqon xoʻjaliklarining huquqlariga va qonuniy manfaatlariga rioya etilishini kafolatlaydi.
Dehqon xoʻjaliklari tasarrufida boʻlgan yer uchastkalari maydonlarini ularning roziligisiz maqbullashtirishga (qisqartirishga, oʻzgartirishga va boshqalarga) yoʻl qoʻyilmaydi.
Davlat organlari dehqon xoʻjaliklarini rivojlantirishga va ularning faoliyatini mustahkamlashga koʻmaklashadi.
Dehqon xoʻjaliklarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash quyidagilar orqali amalga oshiriladi:
dehqon xoʻjaliklarini imtiyozli kreditlash mexanizmlarini yaratish, shuningdek ularga lizing va sugʻurta xizmatlari koʻrsatish;
qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish uchun zarur boʻladigan organik va mineral oʻgʻitlar, qishloq xoʻjaligi ekinlarini zararkunandalar va kasalliklardan himoya qilish vositalari, yonilgʻi-moylash materiallari, suv va boshqa zarur resurslar, navli urugʻlik va koʻchatlarni uzluksiz yetkazib berish tizimini joriy etish;
dehqon xoʻjaligi faoliyati uchun zarur boʻlgan yoʻllardan, elektr, suv taʼminotidan hamda melioratsiya inshootlaridan foydalanish imkoniyatlarini yaratish;
dehqon xoʻjaliklari ishlab chiqaradigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlariga ichki va tashqi bozorlardagi talab hamda taklif toʻgʻrisida ishonchli axborot, shuningdek qishloq xoʻjaligi ekinlari yetishtirishga doir ilmiy-amaliy tavsiyalar hamda qoʻllanmalar taqdim etish;
dehqon xoʻjaliklarida ishlab chiqarilgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini realizatsiya qilish uchun dehqon bozorlarida maxsus savdo rastalarini va savdo markazlarida savdo joylarini ajratish, shuningdek aholi punktlarida koʻchma savdo tashkil etish uchun shart-sharoitlar yaratish;
dehqon xoʻjaliklari ishlab chiqargan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini eksport qilish uchun imtiyozlar tizimini joriy etish;
dehqon xoʻjaliklari tomonidan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish, saqlash, qayta ishlash, shuningdek ularning hajmlarini koʻpaytirishni hamda ilgʻor ilmiy ishlanmalar va texnologiyalarni joriy etishni ragʻbatlantirish hamda qoʻllab-quvvatlash chora-tadbirlarini koʻrish.
19-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining dehqon xoʻjaliklari faoliyatini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
dehqon xoʻjaliklari faoliyatini rivojlantirish boʻyicha davlat dasturlarini tasdiqlaydi hamda ularning amalga oshirilishini taʼminlaydi;
dehqon xoʻjaliklarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash sohasida oʻz vakolatlari doirasida normativ-huquqiy hujjatlar qabul qiladi;
davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlarining dehqon xoʻjaliklarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash sohasidagi ishlarini muvofiqlashtiradi;
qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish va realizatsiya qilish sohasida dehqon xoʻjaliklariga imtiyozlar, subsidiyalar hamda boshqa preferensiyalar joriy etadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
20-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligining dehqon xoʻjaliklarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi:
dehqon xoʻjaliklarining yer uchastkalari maydonini, tuproq-iqlim sharoitlari va suv taʼminotini hisobga olgan holda agrotexnik tadbirlarni amalga oshirish, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqadi hamda ulardan bepul foydalanilishini taʼminlaydi;
dehqon xoʻjaliklariga qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish, qayta ishlash va saqlash uchun resurslarni tejovchi agrotexnologiyalarni, muqobil energiya manbalarini joriy etishda koʻmaklashadi;
dehqon xoʻjaliklari tomonidan yer uchastkalaridan samarali foydalanishga hamda dehqonchilik madaniyatini oshirishga doir tushuntirish ishlarini olib boradi;
manfaatdor vazirliklar hamda idoralar bilan birgalikda ichki va tashqi bozorlarda qishloq xoʻjaligi mahsulotlariga boʻlgan taklif va talab masalalari boʻyicha marketing tadqiqotlari oʻtkazadi;
kelgusi yilda talab yuqori boʻladigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari roʻyxati va hajmi boʻyicha takliflar hamda tavsiyalarni marketing tadqiqotlari natijalari asosida ishlab chiqadi va ularning joylarga yetkazilishini taʼminlaydi.
Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
21-modda. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining dehqon xoʻjaliklarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash sohasidagi vakolatlari
Mahalliy davlat hokimiyati vakillik organlari dehqon xoʻjaliklarini rivojlantirish boʻyicha hududiy dasturlarni tasdiqlaydi va ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi.
Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari:
dehqon xoʻjaliklarining yer uchastkalaridan samarali foydalanishni tashkil etishga koʻmaklashadi hamda zarur shart-sharoitlar yaratadi;
dehqon xoʻjaliklari bilan hamkorlik qilish uchun eksport qiluvchilarni jalb etadi, ularga qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini eksport qilishda har tomonlama koʻmaklashadi;
dehqon xoʻjaliklarini rivojlantirish boʻyicha davlat dasturlarining amalga oshirilishida ishtirok etadi;
dehqon xoʻjaliklarini rivojlantirish boʻyicha hududiy dasturlarni ishlab chiqadi, tasdiqlash uchun mahalliy davlat hokimiyati vakillik organlariga kiritadi va amalga oshiradi;
dehqon xoʻjaliklarining moddiy-texnika taʼminotini yaxshilash, ularni suv resurslari bilan taʼminlash, ularga zarur urugʻliklar, koʻchatlar, mineral oʻgʻitlarni yetkazib berish borasida amaliy yordam koʻrsatadi.
Mahalliy davlat hokimiyati organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
5-bob. Dehqon xoʻjaligi aʼzolarining oʻzaro munosabatlari
22-modda. Dehqon xoʻjaligi boshligʻining huquq va majburiyatlari
Dehqon xoʻjaligining boshligʻi quyidagi huquqlarga ega:
dehqon xoʻjaligi nomidan ishonchnomasiz ish yuritish;
yuridik va jismoniy shaxslar bilan shartnomalar tuzish;
oʻziga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilishga berilgan yer uchastkasini yoki shu yer uchastkasining bir qismini dehqon xoʻjaligining ixtisoslashuviga muvofiq qishloq xoʻjaligi mahsulotlari ishlab chiqarish maqsadida, mazkur yer uchastkasiga boʻlgan meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqini saqlab qolgan holda, yuridik va jismoniy shaxslarga vaqtincha foydalanishga berish;
ishonchnomalar berish;
bankda hisobvaraqlar ochish;
dehqon xoʻjaligiga ijaraga berilgan qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yer uchastkasiga nisbatan huquqlar va majburiyatlarni yer uchastkasining asosiy moʻljallangan maqsadini saqlab qolgan holda, belgilangan tartibda boshqa shaxsga oʻtkazish (qayta ijaraga berish).
Dehqon xoʻjaligi boshligʻi dehqon xoʻjaligining hamda uning aʼzolarining manfaatlari himoya qilinishini va huquqlari amalga oshirilishini taʼminlashi shart.
Dehqon xoʻjaligining boshligʻi qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlar va majburiyatlarga ham ega boʻlishi mumkin.
23-modda. Dehqon xoʻjaligi aʼzolarining huquq va majburiyatlari
Dehqon xoʻjaligining aʼzolari quyidagi huquqlarga ega:
dehqon xoʻjaligi tomonidan ishlab chiqarilgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlaridan hamda uni realizatsiya qilishdan olingan daromaddan oʻz ulushini olish;
dehqon xoʻjaligi boshligʻining topshirigʻiga koʻra dehqon xoʻjaligi nomidan fuqarolik-huquqiy munosabatlarda ishtirok etish;
ushbu Qonun 15-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan tartibda ijtimoiy soliqni toʻlagan taqdirda qonunchilikka muvofiq davlat ijtimoiy sugʻurtasiga ega boʻlish va ijtimoiy taʼminot olish, shuningdek dehqon xoʻjaligida qishloq xoʻjaligi mahsulotlari ishlab chiqarish uchun sarflangan ish vaqtining mehnat stajiga qoʻshilishi (boshqa doimiy ishi mavjud boʻlmagan taqdirda).
Dehqon xoʻjaligi aʼzolari dehqon xoʻjaligining faoliyatida shaxsiy mehnati bilan ishtirok etishi shart.
Dehqon xoʻjaligining aʼzolari qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlar va majburiyatlarga ham ega boʻlishi mumkin.
24-modda. Dehqon xoʻjaligidagi mulkiy munosabatlar
Dehqon xoʻjaligiga tegishli mol-mulk, dehqon xoʻjaligi aʼzolarining birgalikdagi faoliyati natijasida olingan mahsulotlar va ularni realizatsiya qilishdan tushgan daromad, agar ular oʻrtasidagi kelishuvga binoan umumiy ulushli mulk tashkil etish nazarda tutilgan boʻlmasa, ularning umumiy birgalikdagi mulkidir.
Dehqon xoʻjaligining va uning aʼzolarining mulkiy huquqlari davlat himoyasida boʻladi.
6-bob. Yakunlovchi qoidalar
25-modda. Dehqon xoʻjaligini tugatish (faoliyatini tugatish) asoslari
Dehqon xoʻjaligi dehqon xoʻjaligini yuritish uchun meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi asosida berilgan yer uchastkasiga boʻlgan huquq tugaganda yoki ijara (ikkilamchi ijara) muddati tugaganda tugatiladi (faoliyati tugatiladi).
Dehqon xoʻjaligini tugatish (faoliyatini tugatish) qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Dehqon xoʻjaligi tasarrufidagi yer uchastkasiga boʻlgan huquq tugatilganda koʻchmas mulk obyektlariga boʻlgan huquqlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazuvchi organ bu haqda Koʻchmas mulk obyektlariga boʻlgan huquqlarning davlat reyestriga tegishli yozuv kiritilgan kunning oʻzida davlat xizmatlari markaziga elektron xabarnoma yuboradi. Dehqon xoʻjaligining faoliyati tugatilganligi toʻgʻrisida Dehqon xoʻjaliklarining yagona davlat reyestriga tegishli yozuv kiritiladi.
26-modda. Nizolarni hal etish
Dehqon xoʻjaliklarini tashkil etish va yuritish sohasida yuzaga keladigan nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.
27-modda. Majburiyatlar boʻyicha javobgarlik
Dehqon xoʻjaligi aʼzolari dehqon xoʻjaligini yuritish jarayonida yuzaga keladigan majburiyatlari boʻyicha oʻzlarining birgalikdagi faoliyati natijasida vujudga kelgan umumiy mol-mulk bilan javob beradi.
Dehqon xoʻjaligi aʼzolarining umumiy mol-mulki yetarli boʻlmaganda ular majburiyatlar boʻyicha oʻzlariga tegishli mol-mulk bilan qonunchilikka muvofiq javobgar boʻladi.
28-modda. Dehqon xoʻjaligi toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Dehqon xoʻjaligi toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.
29-modda. Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish
Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin:
1) Oʻzbekiston Respublikasining 1998-yil 30-aprelda qabul qilingan “Dehqon xoʻjaligi toʻgʻrisida”gi 604-I-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1998-yil, № 5-6, 88-modda);
2) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 1998-yil 30-aprelda qabul qilingan “Dehqon xoʻjaligi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonunini amalga kiritish tartibi haqida”gi 605-I-sonli Qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1998-yil, № 5-6, 89-modda);
3) Oʻzbekiston Respublikasining 2000-yil 15-dekabrda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek ayrimlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisida”gi 175-II-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2001-yil, № 1-2, 23-modda) 23-bandi ;
4) Oʻzbekiston Respublikasining 2001-yil 12-mayda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi 220-II-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2001-yil, № 5, 89-modda) XVII boʻlimi ;
5) Oʻzbekiston Respublikasining 2003-yil 30-avgustda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi 535-II-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2003-yil, № 9-10, 149-modda) XXI boʻlimi ;
6) Oʻzbekiston Respublikasining 2003-yil 12-dekabrda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi 568-II-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2004-yil, № 1-2, 18-modda) XXI boʻlimi ;
7) Oʻzbekiston Respublikasining 2004-yil 3-dekabrda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek ayrim qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisida”gi 714-II-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2005-yil, № 1, 18-modda) 42-bandi ;
8) Oʻzbekiston Respublikasining 2005-yil 23-mayda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-2-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2005-yil, № 5, 152-modda) 6-moddasi ;
9) Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 28-dekabrda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi qabul qilinishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek ayrim qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-138-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2007-yil, № 12, 608-modda) 10-moddasi ;
10) Oʻzbekiston Respublikasining 2008-yil 31-dekabrda qabul qilingan “Soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari takomillashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonunlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi OʻRQ-197-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2008-yil, № 12, 640-modda) 22-moddasi ;
11) Oʻzbekiston Respublikasining 2009-yil 14-yanvarda qabul qilingan “Ijro ishi yuritish takomillashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-199-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2009-yil, № 1, 1-modda) 7-moddasi ;
12) Oʻzbekiston Respublikasining 2009-yil 25-dekabrda qabul qilingan “Qishloq va suv xoʻjaligida iqtisodiy islohotlar chuqurlashtirilganligi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-240-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2009-yil, № 12, 472-modda) 9-moddasi ;
13) Oʻzbekiston Respublikasining 2010-yil 9-sentabrda qabul qilingan “Fuqarolarning pensiya taʼminoti tizimi takomillashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-254-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2010-yil, № 9, 334-modda) 5-moddasi ;
14) Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 7-oktabrda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek ayrim qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-355-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2013-yil, № 10, 263-modda) 20-moddasi ;
15) Oʻzbekiston Respublikasining 2015-yil 20-avgustda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga xususiy mulkni, tadbirkorlik subyektlarini ishonchli himoya qilishni yanada kuchaytirishga, ularni jadal rivojlantirish yoʻlidagi toʻsiqlarni bartaraf etishga qaratilgan oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-391-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2015-yil, № 8, 312-modda) 18-moddasi ;
16) Oʻzbekiston Respublikasining 2016-yil 26-dekabrda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-416-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2016-yil, № 12, 383-modda) 15-moddasi ;
17) Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 21-dekabrda qabul qilingan “Qishloq xoʻjaligida ekin maydonlaridan samarali foydalanish mexanizmi takomillashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-506-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2018-yil, № 12, 781-modda) 4-moddasi ;
18) Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 4-aprelda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-533-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2019-yil, № 4, 199-modda) 3-moddasi ;
19) Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 29-sentabrda qabul qilingan “Qishloq xoʻjaligi uchun moʻljallangan yerlardan va oʻrmon fondi yerlaridan foydalanish samaradorligini oshirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-639-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2020-yil, № 9, 540-modda) 4-moddasi .
30-modda. Ushbu Qonunning ijrosini, yetkazilishini, mohiyati va ahamiyati tushuntirilishini taʼminlash
Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Adliya vazirligi, Mahalla va oilani qoʻllab-quvvatlash vazirligi, Oʻzbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi hamda boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.
31-modda. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;
davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.
32-modda. Ushbu Qonun normalarining qoʻllanilishi
Dehqon xoʻjaligini yuritish uchun yer uchastkalarini meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi asosida berish tartibi ushbu Qonun kuchga kirgan kundan eʼtiboran bekor qilinadi.
Bunda ushbu Qonun kuchga kirguniga qadar tashkil etilgan dehqon xoʻjaliklariga nisbatan ularga berilgan yer uchastkalariga boʻlgan meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi saqlanib qoladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ushbu Qonun kuchga kirguniga qadar tashkil etilgan dehqon xoʻjaliklarining faoliyati 2021-yil 1-dekabrga qadar ushbu Qonun talablariga muvofiqlashtirilishini taʼminlasin.
33-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2021-yil 1-aprel,
OʻRQ-680-son
Закон Республики Узбекистан
О дехканском хозяйстве
Принят Законодательной палатой 13 января 2021 года Одобрен Сенатом 12 марта 2021 года
Глава 1. Общие положения
Статья 1. Цель настоящего Закона
Целью настоящего Закона является регулирование отношений в области создания и ведения дехканских хозяйств.
Статья 2. Законодательство о дехканском хозяйстве
Законодательство о дехканском хозяйстве состоит из настоящего Закона и иных актов законодательства.
Статья 3. Дехканское хозяйство
Дехканским хозяйством является хозяйство, осуществляющее выращивание и реализацию сельскохозяйственной продукции на основе личного труда членов дехканского хозяйства на земельном участке, предоставленном главе дехканского хозяйства на праве пожизненного наследуемого владения или аренды (субаренды).
Дехканское хозяйство осуществляет свою деятельность на основе специализации на садоводстве и виноградарстве или выращивании овощей и бахчевых культур либо других сельскохозяйственных культур.
Деятельность в дехканском хозяйстве относится к предпринимательской деятельности и может осуществляться по желанию членов дехканского хозяйства как с образованием, так и без образования юридического лица.
Статья 4. Глава дехканского хозяйства
Главой дехканского хозяйства может быть достигший восемнадцатилетнего возраста дееспособный гражданин Республики Узбекистан или лицо без гражданства, постоянно проживающее на территории Республики Узбекистан, которому для ведения дехканского хозяйства предоставлен земельный участок на праве пожизненного наследуемого владения или аренды (субаренды).
Глава дехканского хозяйства без доверенности действует от имени дехканского хозяйства, в том числе представляет его интересы во взаимоотношениях с юридическими и физическими лицами, и заключает договоры от имени дехканского хозяйства.
В случае временной нетрудоспособности или длительного отсутствия (призыв на военную службу, поступление в высшие образовательные организации для получения образования по дневной форме обучения, избрание на выборные должности и другие) главы дехканского хозяйства он вправе уполномочить одного из членов этого хозяйства выполнять свои обязанности.
В случае смерти главы дехканского хозяйства по взаимной договоренности между членами дехканского хозяйства определяется новый глава дехканского хозяйства. При этом право на пожизненное наследуемое владение земельным участком переходит по наследству к новому главе дехканского хозяйства, а в отношении земельных участков, предоставленных для ведения дехканского хозяйства в аренду (субаренду), соответствующие изменения вносятся в договор аренды (субаренды).
При достижении главой дехканского хозяйства пенсионного возраста или полной утраты трудоспособности, а также в случае призыва на военную службу, поступления в высшие образовательные организации для получения образования по дневной форме обучения, избрания на выборные должности по предложению главы дехканского хозяйства и взаимной договоренности между членами дехканского хозяйства может быть определен новый глава дехканского хозяйства, которому также переходит право на пожизненное наследуемое владение земельным участком, а в отношении земельных участков, предоставленных для ведения дехканского хозяйства в аренду (субаренду), соответствующие изменения о новом главе дехканского хозяйства вносятся в договор аренды (субаренды).
В случаях, предусмотренных частями четвертой и пятой настоящей статьи, решение о новом главе дехканского хозяйства оформляется протоколом собрания членов дехканского хозяйства в порядке, установленном законодательством. При недостижении между членами дехканского хозяйства взаимной договоренности о новом главе дехканского хозяйства спор разрешается в судебном порядке.
В случаях, предусмотренных частями четвертой и пятой настоящей статьи, в порядке, установленном законодательством, на имя нового главы дехканского хозяйства переоформляются документы, необходимые для государственной регистрации права пожизненного наследуемого владения земельным участком, аренды (субаренды) земельного участка, а также соответствующие изменения вносятся в Единый государственный реестр дехканских хозяйств.
Статья 5. Члены дехканского хозяйства
Членами дехканского хозяйства могут быть глава семьи, его супруга (супруг), родители, дети, в том числе усыновленные (удочеренные), дедушки, бабушки и внуки, другие родственники, достигшие трудоспособного возраста (супруги детей и внуков, кровные и сводные братья и сестры, их супруги).
Глава 2. Создание и постановка на учет дехканского хозяйства или государственная регистрация дехканского хозяйства в качестве юридического лица. Условия пользования земельным участком и водопотребление
Статья 6. Создание дехканского хозяйства
Дехканское хозяйство без образования юридического лица считается созданным после возникновения у главы дехканского хозяйства права на земельный участок и постановки на учет дехканского хозяйства, а дехканское хозяйство с образованием юридического лица — после возникновения у главы дехканского хозяйства права на земельный участок и государственной регистрации дехканского хозяйства.
Дехканское хозяйство может осуществлять свою деятельность на земельных участках, предоставленных:
на праве пожизненного наследуемого владения для ведения дехканского хозяйства до вступления в силу настоящего Закона, а также лицам, к которым право на пожизненное наследуемое владение земельным участком, предоставленным для ведения дехканского хозяйства, перешло по наследству либо по иным основаниям, предусмотренным настоящим Законом;
в аренду из состава земель запаса, в том числе вновь восстановленных и введенных в пользование земель;
в аренду из состава неиспользуемых земель лесного фонда и иных земель охраняемых природных территорий с условием обеспечения строгого соблюдения требований безопасности и технических требований;
в аренду из состава земель по берегам водных объектов с условием обеспечения строгого соблюдения требований безопасности и технических требований;
в субаренду части земель сельскохозяйственного назначения, освобожденных от основной культуры на один сезон для промежуточного посева.
Земли, указанные в абзацах третьем , четвертом и пятом части второй настоящей статьи, предоставляются в аренду сроком на тридцать лет.
Статья 7. Постановка на учет дехканского хозяйства или государственная регистрация дехканского хозяйства в качестве юридического лица
Дехканское хозяйство ставится на учет или проходит государственную регистрацию в качестве юридического лица посредством личной явки главы дехканского хозяйства в центр государственных услуг или через Единый интерактивный портал государственных услуг Республики Узбекистан.
Для постановки на учет дехканского хозяйства глава дехканского хозяйства представляет информацию о составе членов дехканского хозяйства (с указанием степени родства) и документ, подтверждающий предоставление земельного участка для ведения дехканского хозяйства, а при создании дехканского хозяйства с образованием юридического лица — документ, подтверждающий предоставление земельного участка для ведения дехканского хозяйства, и учредительные документы.
После постановки на учет или государственной регистрации главе дехканского хозяйства выдается выписка из Единого государственного реестра дехканских хозяйств.
Выписка из Единого государственного реестра дехканских хозяйств содержит сведения о главе и членах дехканского хозяйства, специализации дехканского хозяйства, дате постановки на учет или государственной регистрации дехканского хозяйства, об организационно-правовой форме дехканского хозяйства (без образования либо с образованием юридического лица) и срок договора аренды (субаренды) земельного участка, предоставленного для ведения дехканского хозяйства.
В отношении земельных участков, предоставленных на праве пожизненного наследуемого владения (перешедших по наследству), в выписке из Единого государственного реестра дехканских хозяйств указывается информация, содержащаяся в документе о праве на земельный участок.
За государственную регистрацию прав на земельные участки, предоставленные для ведения дехканских хозяйств, постановку на учет или государственную регистрацию дехканских хозяйств и выдачу выписок из Единого государственного реестра дехканских хозяйств государственная пошлина и сбор не взимаются.
Статья 8. Размер площади земельных участков, предоставляемых в аренду (субаренду) для ведения дехканского хозяйства
Для ведения дехканского хозяйства предоставляются земельные участки в размере от 0,06 гектара до 1 гектара, за исключением случаев, предусмотренных частями второй и третьей настоящей статьи.
Для ведения дехканского хозяйства с целью выращивания кормовых культур для скота земельные участки в отдельных регионах, определенных решениями Президента Республики Узбекистан, предоставляются в размере от 0,06 гектара до 5 гектаров.
Для ведения дехканского хозяйства фермерскими хозяйствами или другими сельскохозяйственными предприятиями могут предоставляться в субаренду (без права передачи третьим лицам) части земель сельскохозяйственного назначения, освобожденных от основной культуры, на срок до одного года для промежуточного посева сельскохозяйственных культур в размере от 0,06 гектара до 10 гектаров.
Статья 9. Условия пользования земельным участком, предоставленным для ведения дехканского хозяйства
Земельный участок, предоставленный для ведения дехканского хозяйства, должен использоваться только для выращивания сельскохозяйственной продукции на основе специализации дехканского хозяйства.
Земельный участок, предоставленный для ведения дехканского хозяйства, также может использоваться одновременно для выращивания других сельскохозяйственных культур, не предусмотренных специализацией дехканского хозяйства, путем их посевов (посадки) в междурядьях основных сельскохозяйственных культур в соответствии со специализацией дехканского хозяйства или чередования основных и других сельскохозяйственных культур.
Условия пользования земельным участком, предоставленным для ведения дехканского хозяйства, указываются в документе о праве на земельный участок.
На земельном участке, предоставленном для ведения дехканского хозяйства, запрещается строительство строений и сооружений, в том числе подземных сооружений, за исключением строительства теплиц и иных построек из легких конструкций, а также оросительных сооружений.
На земельном участке, предоставленном для ведения дехканского хозяйства, одновременно с выращиванием сельскохозяйственной продукции допускается выпас 10 условных голов скота.
Дехканское хозяйство обязано охранять находящийся в его распоряжении земельный участок (не допускать бесхозяйственное использование земель либо их порчу), поддерживать и увеличивать его продуктивность.
Статья 10. Государственный контроль за использованием земельного участка, предоставленного для ведения дехканского хозяйства
Контроль за рациональным использованием земельных участков в соответствии с основным видом разрешенного использования, предоставленных для ведения дехканского хозяйства, осуществляется уполномоченными государственными органами в порядке, установленном законодательством.
В случае неосуществления посева дехканским хозяйством сельскохозяйственных культур по специализации земельный налог взимается в трехкратном размере, за исключением случаев, предусмотренных частью второй статьи 9 настоящего Закона.
Снижение плодородия почв, загрязнение почвы химическими и радиоактивными веществами, а также применение методов, ведущих к ухудшению экологической обстановки, дехканским хозяйством являются основанием для привлечения к ответственности в установленном законом порядке.
В случае обнаружения на земельном участке, предоставленном для ведения дехканского хозяйства, строений и сооружений, в том числе подземных сооружений, кроме теплиц и иных построек из легких конструкций, а также оросительных сооружений по письменному представлению уполномоченного государственного органа глава дехканского хозяйства обязан добровольно снести эти строения и сооружения за свой счет в течение пятнадцати дней со дня получения письменного представления уполномоченного государственного органа и привести земельный участок в первоначальное состояние.
В случае, когда глава дехканского хозяйства добровольно не исполняет письменное представление уполномоченного государственного органа, вопрос о сносе строений и сооружений, в том числе подземных сооружений, и приведении земельного участка в первоначальное состояние решается в судебном порядке.
В случае повторения одного из случаев, предусмотренных частями второй, третьей и четвертой настоящей статьи, в течение трех лет подряд вопрос об изъятии земельного участка, предоставленного на праве пожизненного наследуемого владения, или досрочном расторжении договора аренды (субаренды) разрешается в судебном порядке.
Ответственность дехканского хозяйства и его членов за не соответствующее основному виду разрешенного использования и неэффективное использование земельного участка, предоставленного для ведения дехканского хозяйства, устанавливается законодательством.
Статья 11. Водопотребление
Водопотребление дехканского хозяйства осуществляется на основании лимитов водозаборов из водных объектов, разрабатываемых соответственно Министерством водного хозяйства Республики Каракалпакстан и бассейновыми управлениями ирригационных систем, а также Министерством сельского хозяйства Республики Каракалпакстан и территориальными управлениями сельского хозяйства и утверждаемых районными (городскими) Кенгашами народных депутатов.
Порядок учета расхода воды на полив, подаваемой в дехканское хозяйство, и уплаты налога за пользование водными ресурсами определяется Налоговым кодексом Республики Узбекистан.
Дехканское хозяйство обязано рационально и экономно использовать водные ресурсы.
Глава 3. Основы деятельности дехканского хозяйства
Статья 12. Производственная деятельность дехканского хозяйства
Дехканское хозяйство самостоятельно определяет свою специализацию, в том числе виды и объемы сельскохозяйственных культур, способы их выращивания и проведения агротехнических мероприятий.
Дехканское хозяйство имеет равные с другими сельскохозяйственными товаропроизводителями права на покупку семян, минеральных удобрений и горюче-смазочных материалов, необходимых для выращивания сельскохозяйственных культур и производства сельскохозяйственной продукции, а также использования других материальных ресурсов и услуг. Для этих целей глава дехканского хозяйства в установленном порядке может заключать прямые договоры с соответствующими организациями, участвовать в биржевых торгах.
Дехканские хозяйства должны соблюдать требования, касающиеся качества производимой и реализуемой сельскохозяйственной продукции, установленные национальными стандартами, санитарными правилами и нормами, гигиеническими нормативами, ветеринарными, противопожарными правилами и другими нормативными документами.
Не допускается вмешательство государственных органов и организаций, их должностных лиц в хозяйственную деятельность дехканских хозяйств, в том числе в выбор выращиваемых ими сельскохозяйственных культур, в установление цены на производимую и реализуемую сельскохозяйственную продукцию.
Статья 13. Реализация продукции дехканского хозяйства
Дехканское хозяйство самостоятельно устанавливает цены на производимую сельскохозяйственную продукцию исходя из соотношения спроса и предложения на рынке.
Дехканское хозяйство имеет право беспрепятственно перевозить и реализовывать свою сельскохозяйственную продукцию на территории Республики Узбекистан на основании выписки из Единого государственного реестра дехканских хозяйств без дополнительных документов (разрешений).
Дехканское хозяйство имеет право реализовывать свою сельскохозяйственную продукцию в поле, на дехканских рынках и в торговых центрах, а также путем организации выездной торговли в населенных пунктах без дополнительных разрешений (лицензий).
Дехканское хозяйство имеет право реализовывать свою сельскохозяйственную продукцию за наличный расчет или путем безналичных расчетов по банковским картам, без ограничений. При этом дехканское хозяйство не обязано вести учет, предусмотренный правилами кассовых операций для хозяйствующих субъектов.
Дехканское хозяйство имеет право заключать договоры с юридическими и физическими лицами на реализацию своей сельскохозяйственной продукции.
Доходы, полученные дехканским хозяйством от реализации своей сельскохозяйственной продукции, не подлежат налогообложению.
Статья 14. Доступ дехканского хозяйства к финансовым услугам
Дехканское хозяйство для осуществления своей деятельности может получать кредиты, в том числе льготные, привлекать имущество и денежные средства других юридических и физических лиц на добровольной основе и на условиях договора с применением залога, гарантии, страхования, а также других видов обеспечения исполнения кредитных и долговых обязательств.
Дехканское хозяйство имеет право приобретать в свое владение и пользование по договору лизинга оборудование, технику и инструменты, необходимые для выращивания сельскохозяйственных культур, производства, переработки и реализации сельскохозяйственной продукции.
Дехканское хозяйство имеет право на получение долгосрочных и краткосрочных кредитов на строительство производственных объектов (за пределами территории земельных участков, предоставленных для ведения дехканского хозяйства), покупку основных средств.
При получении кредита дехканское хозяйство вправе передать в залог имущественные права (владение, пользование) на находящийся в его распоряжении земельный участок, частную собственность членов дехканского хозяйства, будущий урожай.
Дехканское хозяйство на добровольной основе осуществляет страхование риска утраты (гибели), недостачи или повреждения собственных или арендуемых средств производства, посевов (посадок) сельскохозяйственных культур, многолетних насаждений, произведенной продукции, сырья, материалов, предпринимательского риска, а также риска своей ответственности за нарушение договоров и получает страховое возмещение в порядке и на условиях, установленных законодательством.
На дехканские хозяйства также распространяются все виды льгот, предоставляемых малому бизнесу и сельскохозяйственным предприятиям по кредитованию, страхованию и лизингу.
Статья 15. Трудовые отношения в дехканском хозяйстве
Деятельность дехканского хозяйства основана на личном труде членов хозяйства. В зависимости от специализации дехканского хозяйства для выполнения определенной работы могут на временной (сезонной) основе привлекаться другие лица на условиях трудового договора.
Члены дехканского хозяйства, а также физические лица, занятые в дехканском хозяйстве, уплачивают социальный налог. При этом глава дехканского хозяйства уплачивает социальный налог в обязательном порядке, а другие члены и физические лица, занятые в дехканском хозяйстве, — на добровольной основе. Уплата социального налога засчитывается за календарный год при исчислении трудового стажа члена дехканского хозяйства и физического лица, занятого в дехканском хозяйстве. Порядок уплаты социального налога устанавливается Налоговым кодексом Республики Узбекистан.
Назначение и выплата государственных пенсий и пособий по социальному страхованию (обеспечению) членам дехканских хозяйств осуществляются в порядке и на условиях, установленных законодательством.
Глава дехканского хозяйства в соответствии с законодательством несет ответственность за вред, причиненный жизни и здоровью физических лиц, работающих в дехканском хозяйстве на временной (сезонной) основе, на условиях трудового договора при исполнении ими трудовых обязанностей.
Статья 16. Совместная деятельность дехканских хозяйств
Дехканские хозяйства имеют право осуществлять, в том числе путем создания на добровольной основе производственного кооператива, совместную деятельность по выращиванию, хранению, переработке и реализации сельскохозяйственной продукции, закупке материалов и оборудования для своей деятельности, технической поддержке, пользованию водными ресурсами, защите растений (насаждений) от вредителей и болезней, оказанию консультационных и других услуг, необходимых для деятельности дехканских хозяйств.
Статья 17. Учет результатов деятельности дехканского хозяйства
Дехканское хозяйство ведет учет результатов своей деятельности.
Дехканское хозяйство до 15 марта года, следующего за отчетным периодом, представляет органу самоуправления граждан по месту нахождения дехканского хозяйства справку установленной формы, содержащую информацию о видах сельскохозяйственных культур, выращиваемых в течение года на земельном участке, объемах произведенной и реализованной сельскохозяйственной продукции, а также количестве теплиц.
Глава 4. Государственная поддержка дехканских хозяйств
Статья 18. Основные направления поддержки дехканских хозяйств
Государство гарантирует соблюдение прав и законных интересов дехканских хозяйств.
Не допускается оптимизация (сокращение, перепланировка и другие) площади земельных участков, находящихся в распоряжении дехканских хозяйств, без их согласия.
Государственные органы содействуют развитию и укреплению деятельности дехканских хозяйств.
Государственная поддержка дехканских хозяйств осуществляется путем:
создания механизмов льготного кредитования дехканских хозяйств, а также оказания им лизинговых и страховых услуг;
внедрения системы бесперебойных поставок органических и минеральных удобрений, средств защиты сельскохозяйственных культур от вредителей и болезней, горюче-смазочных материалов, водных и других необходимых ресурсов, сортовых семян и саженцев, необходимых для выращивания сельскохозяйственной продукции;
создания возможностей пользования дорогами, электроснабжением, водоснабжением и мелиоративными сооружениями, необходимыми для работы дехканского хозяйства;
предоставления достоверной информации о спросе и предложении на производимую дехканскими хозяйствами сельскохозяйственную продукцию на внутреннем и внешнем рынках, а также научно-практических рекомендаций и пособий по выращиванию сельскохозяйственных культур;
выделения специальных торговых рядов на дехканских рынках и торговых точек в торговых центрах для реализации сельскохозяйственной продукции, выращенной в дехканских хозяйствах, а также создания условий для организации выездной торговли в населенных пунктах;
внедрения системы льгот для экспорта произведенной дехканскими хозяйствами сельскохозяйственной продукции;
реализации мер по поощрению и поддержке производства, хранения, переработки сельскохозяйственной продукции дехканскими хозяйствами, а также увеличения ее объемов и внедрения передовых научных разработок и технологий.
Статья 19. Полномочия Кабинета Министров Республики Узбекистан в области государственной поддержки деятельности дехканских хозяйств
Кабинет Министров Республики Узбекистан:
утверждает государственные программы по развитию деятельности дехканских хозяйств и обеспечивает их реализацию;
принимает в пределах своих полномочий нормативно-правовые акты в области государственной поддержки дехканских хозяйств;
координирует деятельность органов государственного и хозяйственного управления в области государственной поддержки дехканских хозяйств;
вводит льготы, субсидии и другие преференции дехканским хозяйствам в области производства и реализации сельскохозяйственной продукции.
Кабинет Министров Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Статья 20. Полномочия Министерства сельского хозяйства Республики Узбекистан в области государственной поддержки дехканских хозяйств
Министерство сельского хозяйства Республики Узбекистан:
разрабатывает рекомендации по осуществлению агротехнических мероприятий, производству сельскохозяйственной продукции с учетом площади земельных участков дехканских хозяйств, почвенно-климатических условий и водоснабжения и обеспечивает их бесплатное использование;
содействует дехканским хозяйствам во внедрении ресурсосберегающих агротехнологий, альтернативных источников энергии для производства, переработки и хранения сельскохозяйственной продукции;
проводит разъяснительную работу по эффективному использованию земельных участков дехканскими хозяйствами и повышению культуры земледелия;
проводит совместно с заинтересованными министерствами и ведомствами маркетинговые исследования по вопросам предложения и спроса на сельскохозяйственную продукцию на внутреннем и внешнем рынках;
разрабатывает на основе результатов маркетинговых исследований предложения и рекомендации по перечню и объему сельскохозяйственной продукции, которая будет пользоваться повышенным спросом в наступающем году, и обеспечивает их доведение до мест.
Министерство сельского хозяйства Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Статья 21. Полномочия органов государственной власти на местах в области государственной поддержки дехканских хозяйств
Представительные органы государственной власти на местах утверждают территориальные программы по развитию дехканских хозяйств и осуществляют контроль за их выполнением.
Органы исполнительной власти на местах:
создают необходимые условия и оказывают содействие в организации эффективного использования земельных участков дехканских хозяйств;
привлекают экспортеров для сотрудничества с дехканскими хозяйствами, оказывают им всестороннее содействие в экспорте сельскохозяйственной продукции;
участвуют в реализации государственных программ по развитию дехканских хозяйств;
разрабатывают территориальные программы по развитию дехканских хозяйств, вносят их на утверждение в представительные органы государственной власти на местах, обеспечивают реализацию;
оказывают практическую помощь в улучшении материально-технического снабжения дехканских хозяйств, обеспечении их водными ресурсами, поставке необходимых семян, саженцев, минеральных удобрений.
Органы государственной власти на местах могут осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Глава 5. Взаимоотношения членов дехканского хозяйства
Статья 22. Права и обязанности главы дехканского хозяйства
Глава дехканского хозяйства имеет право:
без доверенности действовать от имени дехканского хозяйства;
заключать договоры с юридическими и физическими лицами;
предоставлять земельный участок, предоставленный ему в пожизненное наследуемое владение, или часть этого земельного участка во временное пользование юридическим и физическим лицам в целях производства сельскохозяйственной продукции в соответствии со специализацией дехканского хозяйства с сохранением права пожизненного наследуемого владения на этот земельный участок;
выдавать доверенности;
открывать счета в банке;
передавать в установленном порядке права и обязанности в отношении земельного участка сельскохозяйственного назначения, предоставленного в аренду дехканскому хозяйству, другому лицу (перенаем) с сохранением основного целевого назначения земельного участка.
Глава дехканского хозяйства обязан обеспечивать защиту интересов и реализацию прав дехканского хозяйства и его членов.
Глава дехканского хозяйства может иметь и иные права и обязанности в соответствии с законодательством.
Статья 23. Права и обязанности членов дехканского хозяйства
Члены дехканского хозяйства имеют право:
на получение своей доли от выращенной дехканским хозяйством сельскохозяйственной продукции и дохода от ее реализации;
участвовать в гражданско-правовых отношениях от имени дехканского хозяйства по поручению главы дехканского хозяйства;
на государственное социальное страхование и социальное обеспечение в соответствии с законодательством, а также на включение в трудовой стаж рабочего времени, затраченного на производство сельскохозяйственной продукции в дехканском хозяйстве, при уплате социального налога в порядке, предусмотренном частью второй статьи 15 настоящего Закона (в случае отсутствия другой постоянной работы).
Члены дехканского хозяйства обязаны личным трудом участвовать в деятельности дехканского хозяйства.
Члены дехканского хозяйства могут иметь и иные права и обязанности в соответствии с законодательством.
Статья 24. Имущественные отношения в дехканском хозяйстве
Имущество, принадлежащее дехканскому хозяйству, выращенная продукция и доход от ее реализации, полученные в результате совместной деятельности членов дехканского хозяйства, являются их общей совместной собственностью, если по соглашению между ними не предусмотрено создание общей долевой собственности.
Имущественные права дехканского хозяйства и его членов находятся под защитой государства.
Глава 6. Заключительные положения
Статья 25. Основания ликвидации (прекращения деятельности) дехканского хозяйства
Дехканское хозяйство ликвидируется (прекращает деятельность) при прекращении права на земельный участок, предоставленный на праве пожизненного наследуемого владения для ведения дехканского хозяйства, или по истечении срока аренды (субаренды).
Ликвидация (прекращение деятельности) дехканского хозяйства осуществляется в порядке, установленном законодательством.
При прекращении права на земельный участок, находящийся в ведении дехканского хозяйства, орган государственной регистрации прав на объекты недвижимости направляет электронное уведомление об этом в центр государственных услуг в день внесения соответствующей записи в Государственный реестр прав на объекты недвижимости. О прекращении деятельности дехканского хозяйства вносится соответствующая запись в Единый государственный реестр дехканских хозяйств.
Статья 26. Разрешение споров
Споры, возникающие в области создания и ведения дехканских хозяйств, разрешаются в порядке, установленном законодательством.
Статья 27. Ответственность по обязательствам
По обязательствам членов дехканских хозяйств, возникающим в ходе ведения дехканского хозяйства, они отвечают общим имуществом, возникшим в результате их совместной деятельности.
При недостаточности общего имущества членов дехканского хозяйства они несут ответственность по обязательствам принадлежащим им имуществом в соответствии с законодательством.
Статья 28. Ответственность за нарушение законодательства о дехканском хозяйстве
Лица, виновные в нарушении законодательства о дехканском хозяйстве, несут ответственность в установленном порядке.
Статья 29. Признание утратившими силу некоторых законодательных актов Республики Узбекистан
Признать утратившими силу:
1) Закон Республики Узбекистан от 30 апреля 1998 года № 604-I «О дехканском хозяйстве» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1998 г., № 5-6, ст. 88);
2) Постановление Олий Мажлиса Республики Узбекистан от 30 апреля 1998 года № 605-I «О порядке введения в действие Закона Республики Узбекистан «О дехканском хозяйстве» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1998 г., № 5-6, ст. 89);
3) пункт 23 Закона Республики Узбекистан от 15 декабря 2000 года № 175-II «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2001 г. № 1-2, ст. 23);
4) раздел XVII Закона Республики Узбекистан от 12 мая 2001 года № 220-II «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2001 г., № 5, ст. 89);
5) раздел XXI Закона Республики Узбекистан от 30 августа 2003 года № 535-II «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2003 г., № 9-10, ст. 149);
6) раздел XXI Закона Республики Узбекистан от 12 декабря 2003 года № 568-II «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2004 г., № 1-2, ст. 18);
7) пункт 42 Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2004 года № 714-II «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2005 г., № 1, ст. 18);
8) статью 6 Закона Республики Узбекистан от 23 мая 2005 года № ЗРУ-2 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2005 г., № 5, ст. 152);
9) статью 10 Закона Республики Узбекистан от 28 декабря 2007 года № ЗРУ-138 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан в связи с принятием Налогового кодекса Республики Узбекистан, а также признании утратившими силу некоторых законодательных актов» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2007 г., № 12, ст. 608);
10) статью 22 Закона Республики Узбекистан от 31 декабря 2008 года № ЗРУ-197 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законы Республики Узбекистан в связи с совершенствованием налогового законодательства» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2008 г., № 12, ст. 640);
11) статью 7 Закона Республики Узбекистан от 14 января 2009 года № ЗРУ-199 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан в связи с совершенствованием исполнительного производства» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2009 г., № 1, ст. 1);
12) статью 9 Закона Республики Узбекистан от 25 декабря 2009 года № ЗРУ-240 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан в связи с углублением экономических реформ в сельском и водном хозяйстве» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2009 г., № 12, ст. 472);
13) статью 5 Закона Республики Узбекистан от 9 сентября 2010 года № ЗРУ-254 «О внесении изменений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан в связи с совершенствованием системы пенсионного обеспечения граждан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2010 г., № 9, ст. 334);
14) статью 20 Закона Республики Узбекистан от 7 октября 2013 года № ЗРУ-355 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан, а также признании утратившими силу некоторых законодательных актов» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2013 г., № 10, ст. 263);
15) статью 18 Закона Республики Узбекистан от 20 августа 2015 года № ЗРУ-391 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан, направленных на дальнейшее усиление надежной защиты частной собственности, субъектов предпринимательства, устранение барьеров для их ускоренного развития» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2015 г., № 8, ст. 312);
16) статью 15 Закона Республики Узбекистан от 26 декабря 2016 года № ЗРУ-416 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2016 г., № 12, ст. 383);
17) статью 4 Закона Республики Узбекистан от 21 декабря 2018 года № ЗРУ-506 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан в связи с совершенствованием механизма эффективного использования посевных площадей в сельском хозяйстве» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2018 г., № 12, ст. 781);
18) статью 3 Закона Республики Узбекистан от 4 апреля 2019 года № ЗРУ-533 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2019 г., № 4, ст. 199);
19) статью 4 Закона Республики Узбекистан от 29 сентября 2020 года № ЗРУ-639 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан в целях повышения эффективности использования земель сельскохозяйственного назначения и лесного фонда» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2020 г., № 9, ст. 540).
Статья 30. Обеспечение исполнения, доведения, разъяснения сути и значения настоящего Закона
Министерству сельского хозяйства, Министерству юстиции, Министерству по поддержке махалли и семьи Республики Узбекистан, Совету фермерских, дехканских хозяйств и владельцев приусадебных земель Узбекистана и другим заинтересованным организациям обеспечить исполнение, доведение до исполнителей и разъяснение среди населения сути и значения настоящего Закона.
Статья 31. Приведение законодательства в соответствие с настоящим Законом
Кабинету Министров Республики Узбекистан:
привести решения правительства в соответствие с настоящим Законом;
обеспечить пересмотр и отмену органами государственного управления их нормативно-правовых актов, противоречащих настоящему Закону.
Статья 32. Применение норм настоящего Закона
Со дня вступления настоящего Закона в силу отменяется порядок предоставления земельных участков для ведения дехканских хозяйств на праве пожизненного наследуемого владения.
При этом в отношении дехканских хозяйств, созданных до вступления в силу настоящего Закона, сохраняется право пожизненного наследуемого владения на предоставленные им земельные участки.
Кабинету Министров Республики Узбекистан до 1 декабря 2021 года обеспечить приведение деятельности дехканских хозяйств, созданных до вступления в силу настоящего Закона, в соответствие с требованиями настоящего Закона.
Статья 33. Вступление в силу настоящего Закона
Настоящий Закон вступает в силу со дня его официального опубликования.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
1 апреля 2021 г.,
№ ЗРУ-680