📅 2021-yil 12-may · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2021-yil 12-may · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2021 йил 12 май · Қонунлар ва кодекслар
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 12 мая 2021 г. · Законы и кодексы
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 12 May 2021 · Laws and codes
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикасининг Қонуни
Психиатрия ёрдами тўғрисида
Қонунчилик палатаси томонидан 2021 йил 3 мартда қабул қилинган Сенат томонидан 2021 йил 23 апрелда маъқулланган
1-боб. Умумий қоидалар
1-модда. Ушбу Қонуннинг мақсади
Ушбу Қонуннинг мақсади психиатрия ёрдами кўрсатиш соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат.
2-модда. Психиатрия ёрдами тўғрисидаги қонунчилик
Психиатрия ёрдами тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.
Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг психиатрия ёрдами тўғрисидаги қонунчилигида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.
3-модда. Асосий тушунчалар
Ушбу Қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
маълумотларни билган ҳолда тиббий аралашувга ихтиёрий равишда розилик бериш — ўз соғлиғининг ҳолати, руҳий ҳолати бузилганлигининг хусусияти ҳақидаги ҳамда касаллик ривожланишининг эҳтимолдаги прогнози, психиатрия ёрдами кўрсатиш мақсади, тартиби ва давом этиш муддати, ташхис қўйиш, даволаш усуллари ҳамда мазкур ёрдамни кўрсатиш жараёнида қўлланилиши мумкин бўлган дори воситалари, уларнинг ножўя таъсирлари ҳақида тушунарли тарзда тақдим этиладиган ахборотни англаб етишга лаёқатли бўлган шахс томонидан ёзма шаклда ифодаланган ихтиёрий розилик ёки унинг қонуний вакилининг ёзма розилиги;
психиатрия ёрдами — шахсларнинг руҳий соғлиғи ҳолатини текширувдан ўтказишга, руҳий ҳолатнинг бузилишларини профилактика қилишга, уларга ташхис қўйишга, руҳий ҳолати бузилган шахсларни даволаш, парваришлаш ва тиббий-ижтимоий жиҳатдан реабилитация қилишга қаратилган махсус тадбирлар мажмуи;
психиатрия муассасаси — асосий вазифаси психиатрия ёрдами кўрсатишдан иборат бўлган тиббиёт муассасаси;
руҳий ҳолатнинг бузилиши — шахс руҳий ҳолатининг Ўзбекистон Республикасида амалда бўлган Халқаро касалликлар таснифига мувофиқ тан олинган ўзгариши;
шифокор-психиатрлар комиссияси — соғлиқни сақлашни бошқариш органи томонидан тузилган, психиатрия ёрдами кўрсатиш билан боғлиқ масалалар юзасидан коллегиал равишда қарорлар қабул қилувчи уч нафар ёки ундан ортиқ шифокор-психиатрдан иборат бўлган комиссия;
қонуний вакиллар — ота-оналар (фарзандликка олувчилар), васийлар ёки руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг манфаатларини ифода этишга, уларга психиатрия ёрдами кўрсатишда уларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари ҳимоя қилинишини амалга оширишга ваколатли бўлган бошқа шахслар.
4-модда. Ушбу Қонуннинг қўлланилиш соҳаси
Ушбу Қонуннинг амал қилиши Ўзбекистон Республикаси фуқароларига психиатрия ёрдами кўрсатишда уларга нисбатан, шунингдек Ўзбекистон Республикаси ҳудудида психиатрия ёрдами кўрсатишда иштирок этувчи юридик ва жисмоний шахсларга нисбатан татбиқ этилади.
Ўзбекистон Республикаси ҳудудида турган чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар ўзларига психиатрия ёрдами кўрсатилишида ушбу Қонунда белгиланган барча ҳуқуқлардан Ўзбекистон Республикасининг фуқаролари билан тенг равишда фойдаланади.
5-модда. Психиатрия ёрдами кўрсатишнинг асосий принциплари
Психиатрия ёрдами кўрсатишнинг асосий принциплари қонунийлик, ижтимоий ҳимояланганлик, инсонпарварлик, инсон ҳуқуқлари ва эркинликларига риоя этиш, ахборотнинг махфийлигидан иборатдир.
6-модда. Психиатрия ёрдами кўрсатиш ва ижтимоий ҳимоя қилиш кафолатлари
Давлат томонидан қуйидагилар кафолатланади:
давлат тиббиёт муассасаларида бирламчи тиббий-санитария ёрдами, ихтисослаштирилган тиббий ёрдам, тез ёрдам, шу жумладан ихтисослаштирилган тиббий тез ёрдам кўрсатиш чоғидаги бепул психиатрия ёрдами;
қонунчиликка мувофиқ барча турдаги психиатрия экспертизаларини ўтказиш;
тиббий-ижтимоий экспертиза комиссиясининг тегишли хулосаси мавжуд бўлган тақдирда, руҳий ҳолати бузилган шахсларга ижтимоий-маиший ёрдам кўрсатиш ва уларни ишга жойлаштиришга кўмаклашиш;
руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг васийлик масалаларини ҳал қилиш;
психиатрия ёрдами кўрсатувчи тиббиёт муассасаларида, руҳий ҳолати бузилган шахслар учун мўлжалланган тиббий-ижтимоий муассасаларда ҳуқуқий масалалар бўйича маслаҳатлар бериш ва юридик ёрдамнинг бошқа турлари;
фавқулодда вазиятлар чоғидаги психиатрия ёрдами.
Руҳий ҳолати бузилган шахсларни психиатрия ёрдами билан таъминлаш ва ижтимоий жиҳатдан ҳимоя қилиш учун давлат:
психиатрия ёрдами кўрсатувчи барча турдаги муассасаларни, имконияти борича, руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг яшаш жойида барпо этади;
руҳий ҳолати бузилган вояга етмаган шахсларнинг давлат ихтисослаштирилган таълим муассасаларида, умумий ўрта ва ўрта махсус таълим ташкилотларида таълим олишини ташкил этади;
руҳий ҳолати бузилган шахсларни реабилитация қилиш ва жамиятга қайта интеграция қилиш мақсадида улар учун мослаштирилган ишлаб чиқариш жараёнини ташкил этган ҳолда, психиатрия муассасалари ҳудудида меҳнат терапияси, янги касб-ҳунарларга ўқитиш ва руҳий ҳолати бузилган шахсларни, шу жумладан ногиронлиги бўлган шахсларни ишга жойлаштириш учун давлат-хусусий шериклик шартлари асосида даволаш-ишлаб чиқариш корхоналарини барпо этади;
руҳий ҳолати бузилган шахсларни ишга жойлаштирувчи корхоналар, муассасалар ва ташкилотлар учун иқтисодий рағбатлантириш (имтиёзлар, преференциялар бериш ва бошқалар) усулларини қўллайди;
руҳий ҳолати бузилган шахсларни ижтимоий жиҳатдан ҳимоя қилиш учун зарур бўлган бошқа чораларни кўради.
Руҳий ҳолати бузилган шахсларни ижтимоий жиҳатдан ҳимоя қилиш давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари, шунингдек фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари томонидан қонунчиликка мувофиқ уларга берилган ваколатлар доирасида амалга оширилади.
Психиатрия ёрдами кўрсатишни молиялаштириш «Соғлиқни сақлаш» соҳасига ажратиладиган бюджет маблағлари доирасида, психиатрия ёрдами кўрсатиш учун давлат томонидан кафолатланган ҳажмда Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.
7-модда. Психиатрия ёрдами сўраб мурожаат этишнинг ихтиёрийлиги
Психиатрия ёрдами шахс ихтиёрий равишда мурожаат этган ва унинг маълумотларни билган ҳолда тиббий аралашувга ихтиёрий розилиги мавжуд бўлган тақдирда кўрсатилади, бундан ушбу Қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно.
Психиатрия ёрдами вояга етмаган шахсга ота-онасидан бирининг ёки бошқа қонуний вакилининг маълумотларни билган ҳолда тиббий аралашувга ихтиёрий розилиги мавжуд бўлган тақдирда, суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган шахсга эса унинг қонуний вакилининг маълумотларни билган ҳолда тиббий аралашувга ихтиёрий розилиги мавжуд бўлган тақдирда кўрсатилади.
8-модда. Руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг ҳуқуқлари
Руҳий ҳолати бузилган шахслар Ўзбекистон Республикаси Конституциясида , қонунларида назарда тутилган фуқароларнинг барча ҳуқуқлари ва эркинликларига эгадир.
Руҳий ҳолати бузилган шахслар ўзларига психиатрия ёрдами кўрсатилаётганда қуйидаги ҳуқуқларга эга бўлади:
ўз шаъни ва қадр-қиммати камситилишини истисно этадиган тарзда ҳурмат билан ва инсоний муносабатда бўлинишини;
ўз ҳуқуқлари тўғрисидаги ахборотни, шунингдек ўзининг руҳий ҳолати инобатга олинган ҳолда ўзида мавжуд бўлган руҳий ҳолати бузилишининг хусусияти ва қўлланилаётган даволаш усуллари ҳақидаги ахборотни ўзи учун тушунарли шаклда, ўз вақтида ҳамда тўлиқ олиш;
психиатрия ёрдамини энг кам чекловли шароитларда, имкони борича, яшаш жойида олиш;
стационар шароитларда психиатрия ёрдами кўрсатадиган тиббиёт муассасасида фақат психиатрия ёрдами кўрсатиш учун зарур бўлган муддат мобайнида бўлиш;
тиббий кўрсатмалар бўйича даволашнинг барча турларидан фойдаланиш (шу жумладан санаторий-курортда даволаниш);
психиатрия ёрдамини санитария-гигиена талабларига жавоб берадиган шароитларда олиш;
профилактика, ташхис қўйиш, даволаш ва тиббий жиҳатдан реабилитация қилиш усулларининг, дори воситаларининг ҳамда тиббий буюмларнинг, махсус шифобахш озиқ-овқат маҳсулотларининг, илмий тадқиқотларнинг ёки ўқувнинг синовлар объекти сифатида фойдаланилишга, шунингдек фото-, видео- ёки кинотасвирга олишга маълумотларни билган ҳолда ихтиёрий равишда розилик бериш ёки уларни рад этиш, шу жумладан тиббий аралашувнинг исталган босқичида рад этиш;
ушбу Қонун билан тартибга солинадиган масалалар юзасидан исталган шифокор-психиатрни шифокор-психиатрлар комиссиясида ишлаш учун ўз розилиги билан таклиф этиш;
адвокатдан ёки қонуний вакилдан ёрдам олиш.
Руҳий ҳолати бузилган шахслар ўзига психиатрия ёрдами кўрсатилаётганида қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.
Руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг ҳуқуқлари ва эркинликларини чеклашга фақат қонунда назарда тутилган ҳолларда йўл қўйилади. Руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг ҳуқуқлари ва эркинликларини фақат психиатрия ташхисига, диспансер кузатувида, психиатрия стационарида ёхуд тиббий-ижтимоий муассасада ёки давлат ихтисослаштирилган таълим муассасасида турганлик фактига асосланиб чеклашга йўл қўйилмайди, бундан қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно.
Руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг ҳуқуқлари ва эркинликларини қонунга хилоф равишда чеклаганликда айбдор бўлган мансабдор шахслар қонунга мувофиқ жавобгар бўлади.
9-модда. Касбга доир фаолиятнинг ва ўта хавфли манба билан боғлиқ фаолиятнинг айрим турларини бажаришдаги чекловлар
Мажбурий психиатрия текширувидан ўтказиш натижаларига кўра шахс руҳий ҳолати бузилганлиги оқибатида касбга доир фаолиятнинг ва ўта хавфли манба билан боғлиқ фаолиятнинг айрим турларини бажаришга вақтинча (кўпи билан беш йил муддатга ва кейин қайта текширувдан ўтиш ҳуқуқи билан) яроқсиз деб топилиши мумкин.
Шахсни касбга доир фаолиятнинг ва ўта хавфли манба билан боғлиқ фаолиятнинг айрим турларини бажаришга вақтинча яроқсиз деб топиш тўғрисидаги қарор шахснинг руҳий соғлиғи ҳолатини тиббий қарши кўрсатмалар рўйхатига мувофиқ баҳолаш асосида шифокор-психиатрлар комиссияси томонидан қабул қилинади ва қарор устидан судга шикоят қилиниши мумкин.
Касбга доир фаолиятнинг ва ўта хавфли манба билан боғлиқ фаолиятнинг айрим турларини амалга ошириш учун тиббий қарши кўрсатмалар рўйхати Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади ҳамда тўпланган тажриба ва илмий ютуқлар ҳисобга олинган ҳолда вақти-вақти билан қайта кўриб чиқилади.
10-модда. Психиатрия ёрдами кўрсатилаётган шахсларнинг ҳуқуқларини ва қонуний манфаатларини ифодалаш
Шахс психиатрия ёрдами кўрсатилаётганда ўз ҳуқуқларини ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш учун ўз хоҳишига кўра вакилни таклиф этишга ҳақли. Вакилликни расмийлаштириш қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширилади.
Суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган шахсга психиатрия ёрдами кўрсатишда унинг ҳуқуқларини ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишни васий, вояга етмаган шахснинг ҳуқуқларини ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишни эса ота-онасидан бири ёки бошқа қонуний вакили амалга оширади.
Шахсга психиатрия ёрдами кўрсатишда унинг ҳуқуқларини ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишни бепул юридик ёрдам тарзида адвокат, шунингдек бепул юридик ёрдам кўрсатишга ваколатли бўлган бошқа шахс амалга ошириши мумкин.
Шахслар психиатрия ёрдамини олаётганда «Давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига мувофиқ давлат ҳисобидан юридик ёрдам олиш ҳуқуқига эга.
Психиатрия муассасаси адвокат таклиф этиш имкониятини таъминлайди, бундан ушбу Қонун 24-моддасининг еттинчи қисмида ва 31-моддасида назарда тутилган ҳоллар мустасно.
11-модда. Шахснинг руҳий соғлиғи ҳолати тўғрисидаги маълумотларни тақдим этиш ҳақидаги талабни тақиқлаш
Шахс ўз ҳуқуқлари ва эркинликларини рўёбга чиқараётганда унинг руҳий соғлиғининг ҳолати тўғрисидаги маълумотларни учинчи шахслар томонидан тақдим этишни ёхуд унинг шифокор-психиатр текширувидан ўтишини талаб қилиш тақиқланади, бундан қонунда белгиланган ҳоллар мустасно.
12-модда. Психиатрия ёрдами кўрсатишда шифокор сирини сақлаш
Шахсда руҳий ҳолатнинг бузилиши мавжудлиги, у психиатрия ёрдами учун мурожаат этганлиги фактлари тўғрисидаги маълумотлар, шунингдек унинг руҳий соғлиғининг ҳолати ҳақидаги бошқа маълумотлар қонун билан қўриқланадиган шифокор сири ҳисобланади.
Руҳий ҳолати бузилган шахснинг ҳуқуқларини ва қонуний манфаатларини рўёбга чиқариш учун унинг илтимосига ёхуд қонуний вакилининг илтимосига биноан унга ва унинг қонуний вакилига мазкур шахс руҳий соғлиғининг ҳолати ҳақида ҳамда унга кўрсатилган психиатрия ёрдами тўғрисида тушунарли шаклда ва руҳий ҳолати бузилган шахснинг руҳий ҳолатини ҳисобга олган ҳолда маълумотлар тақдим этилади.
13-модда. Руҳий ҳолати бузилган шахсларга ташхис қўйиш, уларни даволаш ва реабилитация қилиш
Руҳий ҳолатнинг бузилганлиги ташхиси умумэътироф этилган халқаро стандартлар ва таснифларга мувофиқ қўйилади ҳамда шахснинг жамиятда қабул қилинган ахлоқий, маданий, сиёсий ва диний қадриятларни рад этишига ёхуд унинг руҳий соғлиғи ҳолатига бевосита боғлиқ бўлмаган бошқа сабабларга асосланиши мумкин эмас.
Руҳий ҳолати бузилган шахсга ташхис қўйиш, уни даволаш ва реабилитация қилиш учун қонунчилик билан рухсат этилган усуллар, шунингдек белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказилган дори воситалари ҳамда тиббий буюмлар қўлланилади.
Ташхис қўйиш, даволаш ва реабилитация қилиш усуллари, шунингдек дори воситалари ҳамда тиббий буюмлар хасталикнинг хусусиятига мувофиқ фақат ташхис қўйиш, даволаш ва реабилитация қилиш мақсадида қўлланилади ҳамда улардан руҳий ҳолати бузилган шахсни жазолаш ёки бошқа мақсадлар учун фойдаланилмаслиги керак.
14-модда. Маълумотларни билган ҳолда тиббий аралашувга ихтиёрий равишда розилик бериш
Руҳий ҳолати бузилган шахсга нисбатан тиббий аралашув унинг маълумотларни билган ҳолда ихтиёрий розилиги мавжуд бўлганда амалга оширилади, бундан ушбу модданинг бешинчи қисмида назарда тутилган ҳоллар мустасно.
Шифокор-психиатр руҳий ҳолати бузилган шахсга унинг руҳий ҳолатининг хусусияти, тавсия этилаётган даволашнинг мақсади, усуллари, шу жумладан муқобил усуллари ва даволашнинг давомийлиги ҳақида, шунингдек эҳтимол тутилган хавф, ножўя таъсирлар ва кутилаётган натижалар тўғрисида тушунарли шаклда ва унинг руҳий ҳолатини ҳисобга олган ҳолда ахборот тақдим этиши шарт. Шифокор-психиатр тақдим этилган ахборот тўғрисида тиббий ҳужжатларга ёзиб қўяди.
Вояга етмаган шахсга нисбатан маълумотларни билган ҳолда тиббий аралашувга ихтиёрий розиликни ушбу модданинг иккинчи қисмида назарда тутилган маълумотлар шундай розиликни берадиган шахсга маълум қилинганидан кейин ота-онасидан бири ёки бошқа қонуний вакили беради, суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган шахсга нисбатан эса унинг қонуний вакили розилик беради.
Суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган шахснинг қонуний вакили маълумотларни билган ҳолда тиббий аралашувга ихтиёрий равишда розилик берганлиги ҳақида васийлигидаги шахснинг яшаш жойидаги васийлик ва ҳомийлик органини хабардор қилади.
Руҳий ҳолати бузилган шахснинг ёки унинг қонуний вакилининг маълумотларни билган ҳолда тиббий аралашувга ихтиёрий розилигисиз даволаш фақат тиббий йўсиндаги мажбурлов чораларини қўллаш чоғида, шунингдек психиатрия муассасасига ғайриихтиёрий тартибда ётқизилганда амалга оширилиши мумкин.
Ушбу модданинг бешинчи қисмида кўрсатилган шахсларга нисбатан руҳий ҳолат бузилишларини даволаш учун асл ҳолига қайтариб бўлмайдиган оқибатларни келтириб чиқарадиган жарроҳлик усулларини ҳамда бошқа усулларни қўллашга, шунингдек уларда профилактика, ташхис қўйиш, даволаш ва тиббий реабилитация қилиш усуллари, тиббиёт учун мўлжалланган дори воситалари ва буюмлари, махсус шифобахш озиқ-овқат маҳсулотлари синовларини ўтказишга йўл қўйилмайди.
15-модда. Даволанишни рад қилиш
Руҳий ҳолати бузилган шахс, руҳий ҳолати бузилган вояга етмаган шахснинг ота-онасидан бири ёки бошқа қонуний вакили, суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган шахснинг қонуний вакили таклиф этилаётган даволанишни рад қилиш ёки уни тугатишни талаб қилиш ҳуқуқига эга, бундан тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари қўлланилган ёхуд психиатрия муассасасига ғайриихтиёрий тартибда ётқизилган ҳоллар мустасно.
Суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган шахснинг қонуний вакили даволанишни рад қилиш ёки уни тугатиш тўғрисида даволаниш рад этилган ёхуд тугатилган куннинг эртасидан кечиктирмай ўз васийлиги остидаги шахснинг яшаш жойидаги васийлик ва ҳомийлик органини хабардор қилади.
Даволанишни рад этган шахсга ёки унинг қонуний вакилига бундай рад этишнинг ёхуд даволанишни тугатишнинг эҳтимол тутилган оқибатлари тушунтирилиши керак. Даволанишни рад этиш, рад этиш кунида тиббий ҳужжатга эҳтимол тутилган оқибатлар тўғрисидаги маълумотлар кўрсатилган ҳолда ёзиб қўйиш орқали ва даволанишни рад этган шахснинг ёки унинг қонуний вакилининг, шунингдек шифокор-психиатрнинг имзоси билан расмийлаштирилади.
16-модда. Тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари
Руҳий ҳолати бузилган шахсларга нисбатан тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари Ўзбекистон Республикасининг Жиноят , Жиноят-процессуал ва Жиноят-ижроия кодексларида назарда тутилган асослар бўйича ҳамда тартибда суднинг қарорига кўра қўлланилади.
Руҳий ҳолати бузилган шахсларга нисбатан тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги тизимининг психиатрия муассасалари томонидан, озодликдан маҳрум этиш тарзидаги жазога ҳукм қилинган шахсларга нисбатан эса ички ишлар органларининг жазони ўташ жойидаги тиббиёт муассасалари томонидан қўлланилади.
Ўзига нисбатан тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари қўлланилган Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги тизимининг психиатрия муассасаларида турган шахслар психиатрия стационарида турган руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг ҳуқуқларидан фойдаланади.
Ўзига нисбатан тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари қўлланилган Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги тизимининг психиатрия муассасаларида турган шахслар мазкур муассасада бўладиган бутун даврда меҳнатга лаёқатсиз деб топилади ва шифокор-психиатр ҳузурида мажбурий амбулатория кузатувида ва даволанишда турган шахслар билан тенг равишда давлат ижтимоий суғуртаси бўйича нафақа олиш ёки умумий асосларда пенсия олиш ҳуқуқига эга.
17-модда. Суд-психиатрия экспертизаси
Жиноят, фуқаролик ишлари ва маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишлар бўйича суд-психиатрия экспертизаси қонунчиликда назарда тутилган асосларга кўра ҳамда тартибда амалга оширилади.
18-модда. Шахснинг ҳарбий хизматга яроқлилиги тўғрисидаги масалани ҳал қилиш чоғида психиатрия текширувини ўтказиш
Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлигининг, Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардиясининг, Ўзбекистон Республикаси Президенти Давлат хавфсизлик хизматининг, Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизматининг, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг ҳарбий хизматчиси сифатида шахснинг, шу жумладан ички ишлар органлари, Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, хизмат фаолияти ҳақиқий ҳарбий хизматга тенглаштириладиган бошқа вазирликлар ва идораларнинг бошлиқлар ҳамда оддий аскарлар таркибидан бўлган шахсларнинг ўз руҳий соғлиғининг ҳолатига кўра ҳарбий хизматга яроқлилиги тўғрисидаги масалани ҳал қилиш чоғида амбулатор ва стационар шароитларда психиатрия текширувидан ўтказиш асослари ҳамда тартиби ушбу Қонун ҳамда Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида тинчлик ва уруш даврида тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисидаги низом билан белгиланади.
2-боб. Психиатрия ёрдами кўрсатувчи муассасалар ва шахслар. Тиббиёт ходимларининг ҳамда бошқа мутахассисларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
19-модда. Психиатрия ёрдами кўрсатувчи муассасалар
Психиатрия ёрдамини психиатрия муассасалари, давлат ва хусусий тиббиёт муассасалари, руҳий ҳолати бузилган шахслар учун мўлжалланган тиббий-ижтимоий муассасалар кўрсатади.
Руҳий ҳолатнинг бузилишига ташхис қўйиш, уни даволаш ва реабилитация қилиш бўйича хусусий тиббиёт муассасалари томонидан кўрсатиладиган хизматлар рўйхати Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан тасдиқланади.
Психиатрия ёрдамининг турлари юридик шахсларнинг таъсис ҳужжатларида кўрсатилади. Давлат ва хусусий тиббиёт муассасалари, руҳий ҳолати бузилган шахслар учун мўлжалланган тиббий-ижтимоий муассасалар томонидан кўрсатиладиган психиатрия ёрдамининг турлари ҳақидаги ахборот фуқаролар учун очиқ бўлиши керак.
20-модда. Психиатрия ёрдами кўрсатиш бўйича фаолият билан шуғулланиш ҳуқуқи
Махсус олий тиббий маълумотга эга бўлган тиббиёт ходимлари (шифокор-психиатр, тиббий психолог ва психотерапевт) психиатрия ёрдами кўрсатиш бўйича шифокорлик фаолияти билан шуғулланиш ҳуқуқига эга. Психиатрия ёрдами кўрсатишда иштирок этувчи тиббиёт ходимлари ва бошқа мутахассислар руҳий ҳолати бузилган шахслар билан ишлаш учун махсус тайёргарликдан ўтиши керак.
Юридик шахсларга «Психиатрия ёрдами» ихтисослиги бўйича тиббий фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқи учун лицензиялар бериш тартиби қонунчиликда белгиланади.
Психиатрия ёрдами кўрсатишга ихтисослашган юридик шахслар томонидан кўрсатиладиган психиатрия ёрдамининг турлари таъсис ҳужжатларида ёки лицензия талаблари ва шартларида кўрсатилади.
21-модда. Тиббиёт ходимларининг ҳамда бошқа мутахассисларнинг психиатрия ёрдами кўрсатиш чоғидаги ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Руҳий ҳолатнинг бузилиши ташхисини қўйиш фақат шифокор-психиатр томонидан амалга оширилади.
Ғайриихтиёрий тартибда психиатрия ёрдами кўрсатиш зарурлиги тўғрисида қарор қабул қилиш ёхуд бу масалани кўриб чиқиш учун хулоса бериш фақат шифокор-психиатрлар комиссияси томонидан амалга оширилади.
Психиатрия ёрдами кўрсатишда иштирок этаётган тиббиёт ходимларининг ва бошқа мутахассисларнинг фаолияти касбга оид одоб-ахлоққа асосланади ҳамда қонунга мувофиқ амалга оширилади.
Бошқа ихтисосликдаги шифокорнинг шахснинг руҳий соғлиғи ҳолати тўғрисидаги хулосаси дастлабки хусусиятга эга бўлади ҳамда шахснинг ҳуқуқларини ва қонуний манфаатларини чеклаш тўғрисидаги масалани ҳал қилиш учун, шунингдек руҳий ҳолати бузилган шахслар учун қонунда назарда тутилган кафолатларни унга бериш учун асос бўлмайди.
22-модда. Шифокор-психиатрнинг психиатрия ёрдами кўрсатиш чоғидаги мустақиллиги
Психиатрия ёрдами кўрсатиш чоғида шифокор-психиатр ўз қарорларини қабул қилишда мустақил бўлиб, у фақат тиббий кўрсатувларга, шифокорлик бурчига ва қонунга амал қилади.
Шифокор-психиатрлар комиссияси қарорига ўз фикри мос келмаган шифокор-психиатр ўзининг хулосасини беришга ҳақли бўлиб, хулоса тиббий ҳужжатларга илова қилинади.
23-модда. Психиатрия ёрдами кўрсатишда иштирок этувчи тиббиёт ходимларига ва бошқа ходимларга кафолатлар
Психиатрия ёрдами кўрсатишда иштирок этувчи тиббиёт ходимлари ва бошқа ходимлар қонунчиликка мувофиқ иш вақтининг қисқартирилган давомийлиги, ҳар йилги қўшимча меҳнат таътили олиш, зарарли ва (ёки) хавфли меҳнат шароитларида ишлаганлик учун умумий белгиланган ёши камайтирилган ҳолда пенсияга чиқиш ҳуқуқига эга.
Психиатрия ёрдами кўрсатишда иштирок этувчи тиббиёт ходимлари ва бошқа ходимлар иш вақтининг, ҳар йилги қўшимча меҳнат таътилининг давомийлиги, умумий белгиланган ёш камайтирилган ҳолда пенсияга чиқиш тартиби, шунингдек уларнинг махсус ҳар ойлик устамаси миқдорлари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
Психиатрия ёрдами кўрсатишда иштирок этувчи тиббиёт ходимлари ва бошқа ходимлар ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисалардан ҳамда касб касалликларидан қонунчиликда белгиланган тартибда давлат мажбурий ижтимоий суғуртаси қилиниши лозим.
3-боб. Психиатрия ёрдамининг турлари ва уларни кўрсатиш тартиби
24-модда. Психиатрия текширувидан ўтказиш
Психиатрия текширувидан ўтказиш текширилаётган шахсда руҳий ҳолати бузилишининг мавжудлигини, психиатрия ёрдами кўрсатишга бўлган заруриятни аниқлаш, шунингдек бундай ёрдам тури ҳақидаги масалани ҳал қилиш учун амалга оширилади.
Психиатрия текшируви текширилаётган шахснинг маълумотларни билган ҳолда текширув ўтказилишига ихтиёрий розилиги мавжуд бўлган тақдирда амалга оширилади.
Вояга етмаган шахсни психиатрия текширувидан ўтказиш ота-онасидан бирининг ёхуд бошқа қонуний вакилининг ушбу текширувни ўтказишга маълумотларни билган ҳолда ихтиёрий розилиги мавжуд бўлганда, суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган шахсга нисбатан эса, бундай шахс қонуний вакилининг маълумотларни билган ҳолда психиатрия текшируви ўтказилишига ихтиёрий розилиги мавжуд бўлганда амалга оширилади.
Ота-онасидан бири рози бўлмаган ёхуд ота-онаси ёки бошқа қонуний вакили мавжуд бўлмаган тақдирда вояга етмаган шахсни психиатрия текширувидан ўтказиш васийлик ва ҳомийлик органининг қарорига биноан амалга оширилади, қарор устидан судга шикоят қилиниши мумкин.
Суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган шахснинг қонуний вакили васийлигидаги шахсни психиатрия текширувидан ўтказиш учун маълумотларни билган ҳолда ихтиёрий равишда розилик берганлиги ҳақида васийлигидаги шахснинг яшаш жойидаги васийлик ва ҳомийлик органини хабардор қилади.
Психиатрия текширувини ўтказувчи шифокор-психиатр текширилаётган шахсга ва унинг қонуний вакилига ўзини психиатр сифатида таништириши шарт, бундан ушбу модда еттинчи қисмининг иккинчи хатбошисида назарда тутилган ҳоллар мустасно.
Мавжуд маълумотларга кўра, текширилаётган шахс унда оғир руҳий ҳолатнинг қуйидагилар билан боғлиқ бузилиши мавжуд деб тахмин қилиш учун асос бўладиган ҳаракатларни содир этган ҳолларда, шахсни психиатрия текширувидан ўтказиш ушбу шахснинг маълумотларни билган ҳолдаги ихтиёрий розилигисиз ёки қонуний вакилнинг маълумотларни билган ҳолдаги ихтиёрий розилигисиз амалга оширилиши мумкин:
унинг ўзи учун ёки атрофдагилар учун бевосита хавф солиши;
унинг ёрдамга муҳтожлиги, яъни асосий ҳаётий эҳтиёжларини мустақил равишда қаноатлантиришга лаёқатсизлиги;
агар шахс психиатрия ёрдами кўрсатилмасдан қолдирилгудек бўлса, руҳий ҳолати ёмонлашуви туфайли унинг соғлиғига жиддий зарар етиши.
Агар текширилаётган шахс ушбу Қонун 28-моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган асослар бўйича диспансер кузатувида турган бўлса, уни психиатрия текширувидан ўтказиш унинг маълумотларни билган ҳолдаги ихтиёрий розилигисиз ёки қонуний вакилининг маълумотларни билган ҳолдаги ихтиёрий розилигисиз амалга оширилиши мумкин.
Психиатрия текширувидан ўтказишга оид маълумотлар ва текширилаётган шахснинг руҳий соғлиғи ҳолати тўғрисидаги хулоса тиббий ҳужжатларда қайд этилиб, уларда шифокор-психиатрга мурожаат қилиш сабаблари ҳамда тиббий тавсиялар кўрсатилади.
25-модда. Шахсни ўзининг розилигисиз ёки қонуний вакилининг розилигисиз психиатрия текширувидан ўтказиш тартиби
Ушбу Қонун 24-моддасининг еттинчи қисми иккинчи хатбошисида ва саккизинчи қисмида назарда тутилган ҳолларда шахсни психиатрия текширувидан ўтказиш тўғрисидаги қарор шифокор-психиатр томонидан ушбу шахснинг розилигисиз ёки қонуний вакилининг розилигисиз мустақил равишда, ушбу Қонуннинг 26-моддасида назарда тутилган тартибда қабул қилинади.
Ушбу Қонун 24-моддаси еттинчи қисмининг учинчи ва тўртинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолларда шахсни ўзининг розилигисиз ёки қонуний вакилининг розилигисиз психиатрия текширувидан ўтказиш тўғрисидаги қарор суд томонидан чиқарилади.
26-модда. Шахсни ўзининг розилигисиз ёки қонуний вакилининг розилигисиз психиатрия текширувидан ўтказиш тўғрисида ариза бериш ва қарор қабул қилиш тартиби
Шахсни ўзининг розилигисиз ёки қонуний вакилининг розилигисиз психиатрия текширувидан ўтказиш тўғрисидаги қарор шундай текширув ўтказиш учун ушбу Қонун 24-моддасининг еттинчи қисмида санаб ўтилган асослар мавжудлиги ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олган ёзма аризага биноан шифокор-психиатр томонидан қабул қилинади, бундан ушбу Қонун 24-моддасининг саккизинчи қисмида назарда тутилган ҳоллар мустасно.
Ёзма ариза психиатрия текширувидан ўтказилиши лозим бўлган шахснинг қариндошлари, ҳар қандай тиббий ихтисосликдаги шифокор, мансабдор шахслар ва бошқа фуқаролар томонидан берилиши мумкин.
Ушбу Қонун 24-моддаси еттинчи қисмининг иккинчи хатбошисида назарда тутилган ҳолларда ариза оғзаки шаклда ҳам берилиши мумкин. Шахсни психиатрия текширувидан ўтказиш тўғрисидаги қарор шифокор-психиатр томонидан дарҳол қабул қилинади ва тиббий ҳужжатларга ёзиб қўйиш орқали расмийлаштирилади.
Шахс ўзи учун ёки атрофидагилар учун бевосита хавф туғдирмаган тақдирда, психиатрия текшируви ўтказиш тўғрисидаги ариза ёзма шаклда берилиши, шундай текширув ўтказиш зарурлигини асословчи батафсил маълумотларни ва шахс ёки унинг қонуний вакили шифокор-психиатрга мурожаат этишни рад этганлигига доир кўрсатмани ўз ичига олган бўлиши керак. Шифокор-психиатр қарор қабул қилиш учун зарур бўлган қўшимча маълумотларни сўраб олишга ҳақли. Аризада ушбу Қонун 24-моддаси еттинчи қисмининг учинчи ва тўртинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолатлар мавжудлиги тўғрисида далолат берувчи маълумотлар мавжуд эмаслигини аниқлаб, шифокор-психиатр психиатрия текшируви ўтказишни ёзма равишда асослантирилган ҳолда рад этади.
Шахсни ўзининг розилигисиз ёки қонуний вакилининг розилигисиз психиатрия текширувидан ўтказиш тўғрисидаги ариза асосли бўлганида шифокор-психиатрнинг бундай текширув ўтказиш зарурлиги ҳақидаги ёзма хулосаси, шунингдек шахсни текширувдан ўтказиш тўғрисидаги ариза ва бошқа мавжуд материаллар тегишли тиббиёт муассасаси томонидан шахснинг яшаш жойидаги судга юборилади.
Суд психиатрия текшируви ўтказиш тўғрисидаги масалани барча материаллар олинган пайтдан эътиборан қирқ саккиз соат ичида ҳал қилади.
27-модда. Амбулатория шароитларида кўрсатиладиган психиатрия ёрдами
Руҳий ҳолати бузилган шахсга нисбатан тиббий кўрсатмаларга қараб амбулатория шароитларида профилактика, ташхис қўйиш, даволаш, тиббий жиҳатдан реабилитация қилиш ва диспансер кузатуви амалга оширилади.
Амбулатория шароитларидаги психиатрия ёрдами (бундан диспансер кузатуви мустасно) руҳий ҳолати бузилган шахс ушбу Қонуннинг 7-моддасига мувофиқ ихтиёрий равишда мурожаат этганда кўрсатилади.
28-модда. Диспансер кузатуви
Диспансер кузатуви руҳий ҳолатнинг оғир барқарор ёки тез-тез зўрайиб турувчи касаллик белгилари бўлган сурункали ва узоқ давом этадиган бузилишига чалинган шахснинг розилигидан, шунингдек унинг қонуний вакилининг розилигидан қатъи назар, ўрнатилиши мумкин.
Диспансер кузатувини ўрнатиш зарурлиги ҳақидаги ва уни тугатиш тўғрисидаги қарор шифокор-психиатрлар комиссияси томонидан қабул қилинади.
Агар даволаш-профилактика муассасаси хизмат кўрсатадиган ҳудудда психиатрия ёрдами битта шифокор-психиатр томонидан кўрсатилса, диспансер кузатувини ўрнатиш зарурлиги тўғрисидаги қарорни у мустақил равишда уч ойдан ошмаган муддатга қабул қилади. Бу ҳолда диспансер кузатувини ўрнатиш зарурлиги тўғрисидаги ва уни тугатиш ҳақидаги масала шифокор-психиатрлар комиссияси томонидан уч ой ичида кўриб чиқилиши керак.
Шифокор-психиатрлар комиссиясининг асослантирилган қарори тиббий ҳужжатларга ёзиб қўйиш орқали ва Диспансер кузатувида турган руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг ягона электрон реестрига тегишли ахборот киритилган ҳолда расмийлаштирилади.
Диспансер кузатуви шахс соғайиб кетганда ёки унинг руҳий ҳолати сезиларли ва турғун яхшиланганда тугатилади. Диспансер кузатуви тугатилганидан кейин амбулатория шароитларидаги психиатрия ёрдами ушбу Қонуннинг 7-моддасида назарда тутилган асослар бўйича ва тартибда мазкур шахснинг илтимосига кўра ёки розилиги билан ёхуд унинг қонуний вакилининг илтимосига кўра ёки розилиги билан кўрсатилади.
Руҳий ҳолати бузилган шахснинг руҳий ҳолати ўзгарган тақдирда, у ушбу Қонуннинг 24 ва 25-моддаларида назарда тутилган асослар бўйича ҳамда тартибда ўзининг розилигисиз ёки қонуний вакилининг розилигисиз текширувдан ўтказилиши мумкин. Бундай ҳолларда диспансер кузатуви шифокор-психиатрлар комиссиясининг қарорига биноан қайтадан ўрнатилиши мумкин.
29-модда. Диспансер кузатувида турган руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг ягона электрон реестри
Диспансер кузатувида турган руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг ягона электрон реестри (бундан буён матнда Ягона реестр деб юритилади) Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан юритилади.
Ягона реестр руҳий ҳолати бузилган шахслар ҳақидаги қуйидаги мажбурий ахборотни ўз ичига олади:
паспорт маълумотлари (идентификацияловчи ID-карта маълумотлари);
диспансер кузатуви ўрнатилган ва тугатилган саналар;
психиатрия муассасаларида бўлиш муддатлари;
берилган дори воситалари, кўрсатилган ижтимоий хизматлар ва тақдим этилган имтиёзлар тўғрисидаги маълумотлар.
Ягона реестр руҳий ҳолати бузилган шахслар ҳақидаги бошқа ахборотни ҳам ўз ичига олиши мумкин.
Ягона реестрни яратиш, унга техник хизмат кўрсатиш ва мунтазам равишда янгилаш билан боғлиқ харажатлар Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг бюджетдан ташқари манбалари ҳамда қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан қопланади.
Ягона реестрдан фойдаланишга мазкур реестрдаги ахборотнинг махфийлиги таъминланган ҳолда, фақат Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан белгиланадиган шахсларга рухсат этилади.
30-модда. Психиатрия стационарига ётқизиш учун асослар
Психиатрия стационарига ётқизиш учун шахсда руҳий ҳолатнинг бузилиши мавжудлиги ва шифокор-психиатрнинг стационар шароитларида текширувдан ўтказиш ёки даволаш тўғрисидаги қарори ёхуд суднинг қарори асос бўлади.
Қонунчиликда белгиланган ҳолларда ва тартибда психиатрия экспертизасини ўтказиш зарурати ҳам психиатрия стационарига ётқизиш учун асос бўлиши мумкин.
Шахсни психиатрия стационарига ётқизиш ихтиёрий равишда унинг илтимосига биноан ёки розилиги билан амалга оширилади, бундан ушбу Қонуннинг 31-моддасида назарда тутилган ҳоллар мустасно.
Вояга етмаган шахсни психиатрия стационарига ётқизиш унинг ота-онасининг ёки бошқа қонуний вакилининг илтимосига биноан ёки розилиги билан амалга оширилади. Ота-онасидан бири рози бўлмаган тақдирда ёхуд ота-онаси ёки бошқа қонуний вакили мавжуд бўлмаганда, вояга етмаган шахсни психиатрия стационарига ётқизиш васийлик ва ҳомийлик органининг қарорига биноан амалга оширилади, бу қарор устидан судга шикоят қилиниши мумкин.
Суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган шахс унинг қонуний вакилининг илтимосига биноан ёки розилиги билан психиатрия стационарига ётқизилади.
Стационарга ётқизишга розилик тиббий ҳужжатларга ёзиб қўйиш орқали ва руҳий ҳолати бузилган шахснинг ёки унинг қонуний вакилининг, шунингдек шифокор-психиатрнинг имзоси билан расмийлаштирилади.
31-модда. Психиатрия стационарига ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш учун асослар
Шахсни ғайриихтиёрий тартибда психиатрия стационарига ётқизиш суднинг қарорига кўра Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процессуал кодексида белгиланган тартибда амалга оширилади.
Агар руҳий ҳолати бузилган шахсни фақат стационар шароитларида текширувдан ўтказиш ёки даволаш мумкин бўлса, руҳий ҳолатнинг бузилиши эса оғир ҳамда қуйидагилар билан боғлиқ бўлса, бу шахс ўзининг розилигисиз ёки қонуний вакилининг розилигисиз суд қарори чиқарилмасиданоқ психиатрия стационарига ётқизилиши мумкин:
унинг ўзи учун ёки атрофидагилар учун бевосита хавф солиш эҳтимоли;
унинг ёрдамга муҳтожлиги, яъни асосий ҳаётий эҳтиёжларни мустақил равишда қаноатлантиришга лаёқатсизлиги;
агар шахс психиатрия ёрдами кўрсатилмасдан қолдирилгудек бўлса, руҳий ҳолати ёмонлашуви туфайли унинг соғлиғига жиддий зарар етиши.
32-модда. Психиатрия ёрдами кўрсатиш чоғида хавфсизликни таъминлаш чоралари
Стационар шароитлардаги психиатрия ёрдами стационарга ётқизилган шахснинг ва бошқа шахсларнинг хавфсизлигини таъминлайдиган шароитларда, тиббиёт ходимлари томонидан унинг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларига риоя этилган ҳолда амалга оширилади.
Психиатрия стационарига ғайриихтиёрий равишда ётқизилганда ва бу ерда бўлганда жисмоний сиқувга олиш ва ажратиб қўйиш чоралари фақат шифокор-психиатрнинг хулосасига кўра, шахснинг ўзи учун ёки бошқа шахслар учун бевосита хавф туғдирувчи ҳаракатларини бошқа усуллар билан бартараф этиш мумкин бўлмаган ҳолларда ва даврда қўлланилади ҳамда тиббиёт ходимларининг доимий назорати остида амалга оширилади. Жисмоний сиқувга олиш ёки ажратиб қўйиш чораларини қўллаш шакллари ва вақти ҳақида тиббий ҳужжатларга ёзиб қўйилади.
Ички ишлар органларининг ходимлари стационарга ғайриихтиёрий равишда ётқизишни амалга ошириш чоғида тиббиёт ходимларига ёрдам кўрсатиши ҳамда стационарга ётқизилаётган шахс билан мулоқотда бўлиш ва уни кўздан кечириш учун хавфсиз шароитларни таъминлаши шарт.
Стационарга ётқизилаётган шахснинг атрофдагилар ҳаёти ва соғлиғига хавф солувчи ҳаракатларини бартараф этиш зарур бўлган ҳолларда, шунингдек стационарга ётқизилиши лозим бўлган шахсни қидириш ҳамда ушлаш зарурати бўлганда ички ишлар органларининг ходимлари қонунчиликда белгиланган тартибда ҳаракат қилади.
33-модда. Ўз қонуний вакилларининг илтимосига биноан ёки розилиги билан психиатрия стационарига ётқизилган вояга етмаган шахсларни ва суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган шахсларни текширувдан ўтказиш
Ўз қонуний вакилларининг илтимосига биноан ёки розилиги билан психиатрия стационарига ётқизилган вояга етмаган шахс ва суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган шахс ушбу Қонун 34-моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган тартибда шифокор-психиатрлар комиссияси томонидан мажбурий текширувдан ўтказилиши лозим. Дастлабки олти ой ичида бу шахслар стационарда ётишни узайтириш тўғрисидаги масалани ҳал қилиш учун шифокор-психиатрлар комиссияси томонидан ҳар ойда камида бир марта текширувдан ўтказилиши лозим.
Стационарда ётиш олти ойдан ортиқ узайтирилган тақдирда, руҳий ҳолати бузилган шахсни текширувдан ўтказиш шифокор-психиатрлар комиссияси томонидан олти ойда камида бир марта амалга оширилади.
Шифокор-психиатрлар комиссияси ёки психиатрия стационари маъмурияти вояга етмаган шахсни ёки суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган шахсни стационарга ётқизишда йўл қўйилган суиистеъмолликларни аниқлаган тақдирда, психиатрия стационари маъмурияти бу ҳақда васийликдаги шахснинг турар жойидаги васийлик ва ҳомийлик органини хабардор қилади.
34-модда. Психиатрия стационарига ғайриихтиёрий тартибда ётқизилган шахсларни текширувдан ўтказиш
Ушбу Қонуннинг 31-моддасида назарда тутилган асослар бўйича психиатрия стационарига ётқизилган руҳий ҳолати бузилган шахс шифокор-психиатрлар комиссияси томонидан қирқ саккиз соатдан ошмаган муддатда мажбурий текширувдан ўтказилиши лозим, комиссия стационарга ётқизилганликнинг асосланганлиги тўғрисида қарор қабул қилади. Стационарга ётқизиш асоссиз деб топилган ва стационарга ётқизилган шахс психиатрия стационарида қолиш истагини билдирмаган ҳолларда, у дарҳол стационардан чиқарилиши лозим.
Агар руҳий ҳолати бузилган шахсни стационарга ётқизиш асосли деб топилса, шахснинг у ерда бундан буён бўлиши тўғрисидаги масалани ҳал қилиш учун шифокор-психиатрлар комиссиясининг хулосаси йигирма тўрт соат ичида психиатрия стационари жойлашган ердаги судга юборилади.
Руҳий ҳолати бузилган шахсни психиатрия стационарига ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш тўғрисидаги ариза судга шахс ётган психиатрия стационари томонидан берилади.
35-модда. Руҳий ҳолати бузилган шахсни психиатрия стационарига ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш тўғрисидаги ариза юзасидан суднинг қарори
Суд руҳий ҳолати бузилган шахсни психиатрия стационарига ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш тўғрисидаги аризани мазмунан кўриб чиқиб, уни қаноатлантиради ёки рад этади.
Ўзига нисбатан қарор чиқарилган шахс, унинг қонуний вакили, психиатрия стационари раҳбари суднинг қарори устидан шикоят қилиши ёки прокурор протест келтириши мумкин.
36-модда. Руҳий ҳолати бузилган шахснинг ғайриихтиёрий тартибда стационарда ётишини узайтириш
Руҳий ҳолати бузилган шахснинг психиатрия стационарида ғайриихтиёрий тартибда бўлиши фақат стационарга ётқизиш амалга оширилган асослар сақланиб турган вақт мобайнидагина давом этади.
Психиатрия стационарига ғайриихтиёрий тартибда ётқизилган шахс шифокор-психиатрлар комиссияси томонидан стационарда ётишни узайтириш тўғрисидаги масалани ҳал қилиш учун дастлабки олти ой мобайнида ҳар ойда камида бир марта текширувдан ўтказилиши лозим.
Руҳий ҳолати бузилган шахс психиатрия стационарига ғайриихтиёрий тартибда ётқизилган пайтдан эътиборан олти ой ўтгач шифокор-психиатрлар комиссиясининг стационарда бундай ётишни узайтириш зарурлиги тўғрисидаги хулосаси психиатрия стационари маъмурияти томонидан психиатрия стационари жойлашган ердаги судга юборилади. Суд стационарда ётишни ушбу Қонуннинг 34 ва 35-моддаларида назарда тутилган тартибда узайтириши мумкин.
Руҳий ҳолати бузилган шахснинг психиатрия стационарида ётиши олти ойдан ортиқ муддатга узайтирилганда шифокор-психиатрлар комиссияси томонидан мазкур шахсни текширувдан ўтказиш олти ойда камида бир марта амалга оширилади.
37-модда. Психиатрия стационарларида турган руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг ҳуқуқлари
Руҳий ҳолати бузилган шахсга уни психиатрия стационарига ётқизиш асослари ва мақсадлари, унинг ҳуқуқлари ҳамда стационарда ўрнатилган қоидалар тушунтирилиши керак, бу ҳақда тиббий ҳужжатларга ёзиб қўйилади.
Психиатрия стационарида даволанаётган ёки текширувдан ўтаётган руҳий ҳолати бузилган шахслар:
текширувдан ўтказиш, даволаш, психиатрия стационаридан чиқариш ва ушбу Қонун билан берилган ҳуқуқларга риоя этиш масалалари юзасидан бевосита бош шифокорга ёки бўлим мудирига мурожаат этишга;
давлат ҳокимияти ва бошқаруви органларига аризалар, таклифлар ва шикоятлар беришга;
адвокат ва дин пешвоси билан ёлғиз учрашишга;
тиббий қарши кўрсатмалар бўлмаганда диний расм-русумларни бажаришга;
газеталар ва журналларга обуна бўлишга;
агар руҳий ҳолати бузилган шахс ўн саккиз ёшга тўлмаган бўлса, умумий ўрта ва ўрта махсус таълим ташкилотларининг дастури бўйича таълим олишга;
агар руҳий ҳолати бузилган шахс фойдали меҳнатда иштирок этаётган бўлса, меҳнати учун унинг миқдори ва сифатига мувофиқ бошқа фуқаролар билан тенг равишда ҳақ олишга;
ёзишмалар олиб боришга, посилкалар, бандероллар ва пул жўнатмалари олиш ва жўнатишга, телефондан фойдаланишга, келувчиларни қабул қилишга, энг зарур нарсаларга эга бўлиш ва уларни сотиб олишга, ўз кийим-кечагидан фойдаланишга ҳақли. Бу ҳуқуқлар руҳий ҳолати бузилган шахснинг ва бошқа шахсларнинг соғлиғи ёки хавфсизлиги манфаатларини кўзлаб шифокор-психиаторнинг тавсиясига кўра чекланиши мумкин.
Газеталар ва журналларга якка тартибда обуна бўлиш, телефонда сўзлашувлар ҳамда бошқа пулли хизматлар руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.
Психиатрия стационарида даволанаётган ёки текширувдан ўтаётган руҳий ҳолати бузилган шахслар қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.
38-модда. Психиатрия стационари маъмуриятининг ва тиббиёт ходимларининг мажбуриятлари
Психиатрия стационарининг маъмурияти ва тиббиёт ходимлари руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг ҳамда уларнинг қонуний вакилларининг ушбу Қонунда назарда тутилган ҳуқуқларини ва қонуний манфаатларини амалга ошириш учун шарт-шароитлар яратиши, шу жумладан:
психиатрия стационарига даволаниш ёки текширувдан ўтиш учун ётқизилган шахсларни зарур тиббий ёрдам билан таъминлаши;
ушбу Қонуннинг матни, мазкур психиатрия стационарининг ички тартиб-қоидалари билан, руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари бузилган тақдирда мурожаат этиш мумкин бўлган давлат органлари ҳамда бошқа органлар, муассасалар, ташкилотлар ва мансабдор шахсларнинг манзиллари ҳамда телефон рақамлари билан танишиш имкониятини бериши;
руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг ёзишмалари, давлат ҳокимияти ва бошқаруви органларига аризалар, таклифлар ва шикоятлар йўллаши учун шарт-шароитлар яратиши;
руҳий ҳолати бузилган шахс психиатрия стационарига ғайриихтиёрий тартибда ётқизилган пайтдан эътиборан йигирма тўрт соат ичида унинг қонуний вакилини, қариндошларини ёки унинг кўрсатмасига кўра бошқа шахсни хабардор қилиш чораларини кўриши;
руҳий ҳолати бузилган шахснинг соғлиғи ҳолатидаги ўзгаришлар ва у билан боғлиқ фавқулодда ҳодисалар ҳақида унинг қонуний вакилини ёки қариндошларини, шунингдек унинг кўрсатмасига кўра бошқа шахсни хабардор қилиши;
психиатрия стационарида турган руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг хавфсизлигини таъминлаши, посилкалар ва олиб келинган нарсалар таркибини назорат қилиши;
суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган, аммо қонуний вакилга эга бўлмаган руҳий ҳолати бузилган шахсларнинг қонуний вакили вазифасини бажариши шарт.
Психиатрия стационари маъмуриятининг ва тиббиёт ходимларининг зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.
39-модда. Руҳий ҳолати бузилган шахсни психиатрия стационаридан чиқариш
Руҳий ҳолати бузилган шахсни психиатрия стационаридан чиқариш у соғайиб кетган ёки унинг руҳий ҳолати яхшиланиб, бундан буён стационарда даволаниши талаб этилмайдиган, шунингдек психиатрия стационарига ётқизиш учун асос бўлган текширувдан ўтиш ёки психиатрия экспертизаси ниҳоясига етказилган тақдирда амалга оширилади.
Психиатрия стационарига даволаниш учун ихтиёрий равишда ётқизилган руҳий ҳолати бузилган шахсни чиқариш унинг аризасига, қонуний вакилининг аризасига ёки даволовчи шифокор-психиатрнинг қарорига биноан амалга оширилади.
Психиатрия стационарига ғайриихтиёрий тартибда ётқизилган руҳий ҳолати бузилган шахсни чиқариш шифокор-психиатрлар комиссиясининг хулосасига ёки суднинг стационарда ётишни узайтиришни рад этиш тўғрисидаги қарорига биноан амалга оширилади.
Суднинг қарорига биноан ўзига нисбатан тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари қўлланилган руҳий ҳолати бузилган шахсни чиқариш фақат суднинг қарорига кўра амалга оширилади.
Психиатрия стационарига ихтиёрий равишда ётқизилган руҳий ҳолати бузилган шахсни чиқариш, агар ғайриихтиёрий тартибда ётқизиш учун ушбу Қонуннинг 31-моддасида назарда тутилган асослар шифокор-психиатрлар комиссияси томонидан аниқланадиган бўлса, рад этилиши мумкин. Бундай ҳолда психиатрия стационарида бўлиш, ётишни узайтириш ва стационардан чиқариш масалалари ушбу Қонуннинг 34 — 36-моддаларида , шунингдек ушбу модданинг учинчи қисмида белгиланган тартибда ҳал этилади.
40-модда. Руҳий ҳолати бузилган шахслар учун мўлжалланган тиббий-ижтимоий муассасаларга жойлаштириш асослари ва тартиби
Руҳий ҳолати бузилган шахслар учун мўлжалланган тиббий-ижтимоий муассасаларга шахсларни жойлаштириш учун руҳий ҳолати бузилган шахснинг аризаси, шифокор-психиатр иштирокидаги тиббий комиссиянинг хулосаси, вояга етмаган шахс ёки суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган шахс учун эса васийлик ва ҳомийлик органининг мазкур тиббий комиссиянинг хулосасига асосан қабул қилинган қарори асос бўлади.
Тиббий комиссиянинг хулосаси шахсда руҳий ҳолатнинг уни ихтисослаштирилмаган тиббий-ижтимоий муассасада туриш имкониятидан маҳрум этадиган тарзда бузилиши мавжудлиги ҳақидаги, муомалага лаёқатли шахсга нисбатан эса уни муомалага лаёқатсиз деб топиш тўғрисидаги масалани суд олдига қўйиш учун асослар мавжуд эмаслиги ҳақидаги маълумотларни ҳам ўз ичига олиши керак.
Васийлик ва ҳомийлик органи руҳий ҳолати бузилган шахслар учун мўлжалланган тиббий-ижтимоий муассасаларга жойлаштирилган шахсларнинг мулкий манфаатларини ҳимоя қилиш чораларини кўриши шарт.
41-модда. Вояга етмаган шахсни руҳий ҳолати бузилган шахслар учун мўлжалланган давлат ихтисослаштирилган таълим муассасаларига ҳамда тиббий-ижтимоий муассасаларга жойлаштириш асослари ва тартиби
Вояга етмаган, руҳий ҳолати бузилган шахсни руҳий ҳолати бузилган шахслар учун мўлжалланган давлат ихтисослаштирилган таълим муассасаларига ва тиббий-ижтимоий муассасаларга жойлаштириш учун унинг ота-онасининг ёки бошқа қонуний вакилининг аризаси ҳамда психологик-тиббий-педагогик комиссиянинг мажбурий хулосаси асос бўлади.
Психологик-тиббий-педагогик комиссиянинг хулосаси вояга етмаган шахснинг давлат ихтисослаштирилган таълим муассасаларида мослаштирилган таълим дастурини ўзлаштириши мумкинлиги ва (ёки) зарурлиги ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олиши керак.
42-модда. Руҳий ҳолати бузилган шахслар учун мўлжалланган давлат ихтисослаштирилган таълим муассасаларида ёки тиббий-ижтимоий муассасаларда турган шахсларнинг ҳуқуқлари ҳамда мазкур муассасалар маъмуриятининг ва ходимларининг мажбуриятлари
Руҳий ҳолати бузилган шахслар учун мўлжалланган давлат ихтисослаштирилган таълим муассасаларида ёки тиббий-ижтимоий муассасаларда турган шахслар ушбу Қонуннинг 37-моддасида назарда тутилган ҳуқуқлардан фойдаланади.
Руҳий ҳолати бузилган шахслар учун мўлжалланган давлат ихтисослаштирилган таълим муассасалари ёки тиббий-ижтимоий муассасалар маъмурияти ва ходимларининг ушбу муассасаларда турган шахсларнинг ҳуқуқларини рўёбга чиқариш учун шарт-шароитлар яратишга доир мажбуриятлари ушбу Қонуннинг 38-моддасида , шунингдек бошқа қонунчиликда белгиланади.
Руҳий ҳолати бузилган шахслар учун мўлжалланган давлат ихтисослаштирилган таълим муассасалари ёки тиббий-ижтимоий муассасалар ушбу муассасаларда турган шахсларни бир йилда камида бир марта тиббий текширувдан ўтказиши шарт. Тиббий текширув ушбу шахсларнинг мазкур муассасаларда бундан буён туриши тўғрисидаги, шунингдек уларнинг муомалага лаёқатсизлиги ҳақидаги қарорларни қайта кўриб чиқиш мумкинлиги тўғрисидаги масалани ҳал этиш мақсадида шифокор-психиатр иштирокидаги тиббий комиссия томонидан ўтказилади.
43-модда. Руҳий ҳолати бузилган шахсларни кўчириш ва чиқариш асослари
Руҳий ҳолати бузилган шахсни руҳий ҳолати бузилган шахслар учун мўлжалланган давлат ихтисослаштирилган таълим муассасасидан ёки тиббий-ижтимоий муассасадан умумий турдаги худди шундай муассасага кўчириш учун шифокор-психиатр иштирокидаги тиббий комиссиянинг мазкур шахсда ушбу муассасада туриш учун тиббий кўрсатмалар мавжуд эмаслиги ҳақидаги хулосаси асос бўлади.
Руҳий ҳолати бузилган шахсни руҳий ҳолати бузилган шахслар учун мўлжалланган давлат ихтисослаштирилган таълим муассасасидан ёки тиббий-ижтимоий муассасадан чиқариш:
шифокор-психиатр иштирокидаги тиббий комиссиянинг руҳий ҳолати бузилган шахс соғлиғининг ҳолатига кўра мустақил равишда яшашга лаёқатли эканлиги тўғрисидаги хулосаси мавжуд бўлган тақдирда, ушбу шахснинг аризасига биноан;
чиқарилаётган вояга етмаган шахсни парвариш қилиш мажбуриятини олаётган унинг ота-онасидан бирининг ёки бошқа қонуний вакилининг аризасига биноан;
суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган шахс қонуний вакилининг аризаси бўйича, башарти унинг қонуний вакили ўз васийлигидаги шахсни шахсан парвариш қилиш ва (ёки) парвариш қилишни таъминлаш мажбуриятини ўз зиммасига олаётган бўлса, амалга оширилади.
4-боб. Якунловчи қоидалар
44-модда. Низоларни ҳал этиш
Психиатрия ёрдами кўрсатиш соҳасидаги низолар қонунчиликда белгиланган тартибда ҳал этилади.
45-модда. Психиатрия ёрдами тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик
Психиатрия ёрдами тўғрисидаги қонунчиликни бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
46-модда. Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш
Қуйидагилар ўз кучини йўқотган деб топилсин:
1) Ўзбекистон Республикасининг 2000 йил 31 августда қабул қилинган «Психиатрия ёрдами тўғрисида»ги 123-II-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2000 йил, № 7-8, 215-модда);
2) Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 2000 йил 31 августда қабул қилинган «Психиатрия ёрдами тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунини амалга киритиш ҳақида»ги 124-II-сонли Қарори (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2000 йил, № 7-8, 216-модда);
3) Ўзбекистон Республикасининг 2011 йил 21 декабрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-311-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2011 йил, № 12/2, 363-модда) 7-моддаси ;
4) Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 29 августда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига жамоатчилик назоратини кучайтиришга қаратилган ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-559-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2019 йил, № 8, 470-модда) 7-моддаси ;
5) Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 12 сентябрда қабул қилинган «Психиатрия ёрдами кўрсатиш тизими такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-567-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2019 йил, № 9, 592-модда) 8-моддаси .
47-модда. Ушбу Қонуннинг ижросини, етказилишини, моҳияти ва аҳамияти тушунтирилишини таъминлаш
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ва манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.
48-модда. Қонунчиликни ушбу Қонунга мувофиқлаштириш
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;
давлат бошқаруви органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.
49-модда. Ушбу Қонуннинг кучга кириши
Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ўтгач кучга киради.
Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2021 йил 12 май,
ЎРҚ-690-сон
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni
Psixiatriya yordami toʻgʻrisida
Qonunchilik palatasi tomonidan 2021-yil 3-martda qabul qilingan Senat tomonidan 2021-yil 23-aprelda maʼqullangan
1-bob. Umumiy qoidalar
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi psixiatriya yordami koʻrsatish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
2-modda. Psixiatriya yordami toʻgʻrisidagi qonunchilik
Psixiatriya yordami toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.
Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining psixiatriya yordami toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.
3-modda. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
maʼlumotlarni bilgan holda tibbiy aralashuvga ixtiyoriy ravishda rozilik berish — oʻz sogʻligʻining holati, ruhiy holati buzilganligining xususiyati haqidagi hamda kasallik rivojlanishining ehtimoldagi prognozi, psixiatriya yordami koʻrsatish maqsadi, tartibi va davom etish muddati, tashxis qoʻyish, davolash usullari hamda mazkur yordamni koʻrsatish jarayonida qoʻllanilishi mumkin boʻlgan dori vositalari, ularning nojoʻya taʼsirlari haqida tushunarli tarzda taqdim etiladigan axborotni anglab yetishga layoqatli boʻlgan shaxs tomonidan yozma shaklda ifodalangan ixtiyoriy rozilik yoki uning qonuniy vakilining yozma roziligi;
psixiatriya yordami — shaxslarning ruhiy sogʻligʻi holatini tekshiruvdan oʻtkazishga, ruhiy holatning buzilishlarini profilaktika qilishga, ularga tashxis qoʻyishga, ruhiy holati buzilgan shaxslarni davolash, parvarishlash va tibbiy-ijtimoiy jihatdan reabilitatsiya qilishga qaratilgan maxsus tadbirlar majmui;
psixiatriya muassasasi — asosiy vazifasi psixiatriya yordami koʻrsatishdan iborat boʻlgan tibbiyot muassasasi;
ruhiy holatning buzilishi — shaxs ruhiy holatining Oʻzbekiston Respublikasida amalda boʻlgan Xalqaro kasalliklar tasnifiga muvofiq tan olingan oʻzgarishi;
shifokor-psixiatrlar komissiyasi — sogʻliqni saqlashni boshqarish organi tomonidan tuzilgan, psixiatriya yordami koʻrsatish bilan bogʻliq masalalar yuzasidan kollegial ravishda qarorlar qabul qiluvchi uch nafar yoki undan ortiq shifokor-psixiatrdan iborat boʻlgan komissiya;
qonuniy vakillar — ota-onalar (farzandlikka oluvchilar), vasiylar yoki ruhiy holati buzilgan shaxslarning manfaatlarini ifoda etishga, ularga psixiatriya yordami koʻrsatishda ularning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini amalga oshirishga vakolatli boʻlgan boshqa shaxslar.
4-modda. Ushbu Qonunning qoʻllanilish sohasi
Ushbu Qonunning amal qilishi Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolariga psixiatriya yordami koʻrsatishda ularga nisbatan, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi hududida psixiatriya yordami koʻrsatishda ishtirok etuvchi yuridik va jismoniy shaxslarga nisbatan tatbiq etiladi.
Oʻzbekiston Respublikasi hududida turgan chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar oʻzlariga psixiatriya yordami koʻrsatilishida ushbu Qonunda belgilangan barcha huquqlardan Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolari bilan teng ravishda foydalanadi.
5-modda. Psixiatriya yordami koʻrsatishning asosiy prinsiplari
Psixiatriya yordami koʻrsatishning asosiy prinsiplari qonuniylik, ijtimoiy himoyalanganlik, insonparvarlik, inson huquqlari va erkinliklariga rioya etish, axborotning maxfiyligidan iboratdir.
6-modda. Psixiatriya yordami koʻrsatish va ijtimoiy himoya qilish kafolatlari
Davlat tomonidan quyidagilar kafolatlanadi:
davlat tibbiyot muassasalarida birlamchi tibbiy-sanitariya yordami, ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam, tez yordam, shu jumladan ixtisoslashtirilgan tibbiy tez yordam koʻrsatish chogʻidagi bepul psixiatriya yordami;
qonunchilikka muvofiq barcha turdagi psixiatriya ekspertizalarini oʻtkazish;
tibbiy-ijtimoiy ekspertiza komissiyasining tegishli xulosasi mavjud boʻlgan taqdirda, ruhiy holati buzilgan shaxslarga ijtimoiy-maishiy yordam koʻrsatish va ularni ishga joylashtirishga koʻmaklashish;
ruhiy holati buzilgan shaxslarning vasiylik masalalarini hal qilish;
psixiatriya yordami koʻrsatuvchi tibbiyot muassasalarida, ruhiy holati buzilgan shaxslar uchun moʻljallangan tibbiy-ijtimoiy muassasalarda huquqiy masalalar boʻyicha maslahatlar berish va yuridik yordamning boshqa turlari;
favqulodda vaziyatlar chogʻidagi psixiatriya yordami.
Ruhiy holati buzilgan shaxslarni psixiatriya yordami bilan taʼminlash va ijtimoiy jihatdan himoya qilish uchun davlat:
psixiatriya yordami koʻrsatuvchi barcha turdagi muassasalarni, imkoniyati boricha, ruhiy holati buzilgan shaxslarning yashash joyida barpo etadi;
ruhiy holati buzilgan voyaga yetmagan shaxslarning davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida, umumiy oʻrta va oʻrta maxsus taʼlim tashkilotlarida taʼlim olishini tashkil etadi;
ruhiy holati buzilgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va jamiyatga qayta integratsiya qilish maqsadida ular uchun moslashtirilgan ishlab chiqarish jarayonini tashkil etgan holda, psixiatriya muassasalari hududida mehnat terapiyasi, yangi kasb-hunarlarga oʻqitish va ruhiy holati buzilgan shaxslarni, shu jumladan nogironligi boʻlgan shaxslarni ishga joylashtirish uchun davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida davolash-ishlab chiqarish korxonalarini barpo etadi;
ruhiy holati buzilgan shaxslarni ishga joylashtiruvchi korxonalar, muassasalar va tashkilotlar uchun iqtisodiy ragʻbatlantirish (imtiyozlar, preferensiyalar berish va boshqalar) usullarini qoʻllaydi;
ruhiy holati buzilgan shaxslarni ijtimoiy jihatdan himoya qilish uchun zarur boʻlgan boshqa choralarni koʻradi.
Ruhiy holati buzilgan shaxslarni ijtimoiy jihatdan himoya qilish davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, shuningdek fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan qonunchilikka muvofiq ularga berilgan vakolatlar doirasida amalga oshiriladi.
Psixiatriya yordami koʻrsatishni moliyalashtirish “Sogʻliqni saqlash” sohasiga ajratiladigan budjet mablagʻlari doirasida, psixiatriya yordami koʻrsatish uchun davlat tomonidan kafolatlangan hajmda Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.
7-modda. Psixiatriya yordami soʻrab murojaat etishning ixtiyoriyligi
Psixiatriya yordami shaxs ixtiyoriy ravishda murojaat etgan va uning maʼlumotlarni bilgan holda tibbiy aralashuvga ixtiyoriy roziligi mavjud boʻlgan taqdirda koʻrsatiladi, bundan ushbu Qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno.
Psixiatriya yordami voyaga yetmagan shaxsga ota-onasidan birining yoki boshqa qonuniy vakilining maʼlumotlarni bilgan holda tibbiy aralashuvga ixtiyoriy roziligi mavjud boʻlgan taqdirda, sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxsga esa uning qonuniy vakilining maʼlumotlarni bilgan holda tibbiy aralashuvga ixtiyoriy roziligi mavjud boʻlgan taqdirda koʻrsatiladi.
8-modda. Ruhiy holati buzilgan shaxslarning huquqlari
Ruhiy holati buzilgan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida , qonunlarida nazarda tutilgan fuqarolarning barcha huquqlari va erkinliklariga egadir.
Ruhiy holati buzilgan shaxslar oʻzlariga psixiatriya yordami koʻrsatilayotganda quyidagi huquqlarga ega boʻladi:
oʻz shaʼni va qadr-qimmati kamsitilishini istisno etadigan tarzda hurmat bilan va insoniy munosabatda boʻlinishini;
oʻz huquqlari toʻgʻrisidagi axborotni, shuningdek oʻzining ruhiy holati inobatga olingan holda oʻzida mavjud boʻlgan ruhiy holati buzilishining xususiyati va qoʻllanilayotgan davolash usullari haqidagi axborotni oʻzi uchun tushunarli shaklda, oʻz vaqtida hamda toʻliq olish;
psixiatriya yordamini eng kam cheklovli sharoitlarda, imkoni boricha, yashash joyida olish;
statsionar sharoitlarda psixiatriya yordami koʻrsatadigan tibbiyot muassasasida faqat psixiatriya yordami koʻrsatish uchun zarur boʻlgan muddat mobaynida boʻlish;
tibbiy koʻrsatmalar boʻyicha davolashning barcha turlaridan foydalanish (shu jumladan sanatoriy-kurortda davolanish);
psixiatriya yordamini sanitariya-gigiyena talablariga javob beradigan sharoitlarda olish;
profilaktika, tashxis qoʻyish, davolash va tibbiy jihatdan reabilitatsiya qilish usullarining, dori vositalarining hamda tibbiy buyumlarning, maxsus shifobaxsh oziq-ovqat mahsulotlarining, ilmiy tadqiqotlarning yoki oʻquvning sinovlar obyekti sifatida foydalanilishga, shuningdek foto-, video- yoki kinotasvirga olishga maʼlumotlarni bilgan holda ixtiyoriy ravishda rozilik berish yoki ularni rad etish, shu jumladan tibbiy aralashuvning istalgan bosqichida rad etish;
ushbu Qonun bilan tartibga solinadigan masalalar yuzasidan istalgan shifokor-psixiatrni shifokor-psixiatrlar komissiyasida ishlash uchun oʻz roziligi bilan taklif etish;
advokatdan yoki qonuniy vakildan yordam olish.
Ruhiy holati buzilgan shaxslar oʻziga psixiatriya yordami koʻrsatilayotganida qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.
Ruhiy holati buzilgan shaxslarning huquqlari va erkinliklarini cheklashga faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda yoʻl qoʻyiladi. Ruhiy holati buzilgan shaxslarning huquqlari va erkinliklarini faqat psixiatriya tashxisiga, dispanser kuzatuvida, psixiatriya statsionarida yoxud tibbiy-ijtimoiy muassasada yoki davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasida turganlik faktiga asoslanib cheklashga yoʻl qoʻyilmaydi, bundan qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno.
Ruhiy holati buzilgan shaxslarning huquqlari va erkinliklarini qonunga xilof ravishda cheklaganlikda aybdor boʻlgan mansabdor shaxslar qonunga muvofiq javobgar boʻladi.
9-modda. Kasbga doir faoliyatning va oʻta xavfli manba bilan bogʻliq faoliyatning ayrim turlarini bajarishdagi cheklovlar
Majburiy psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish natijalariga koʻra shaxs ruhiy holati buzilganligi oqibatida kasbga doir faoliyatning va oʻta xavfli manba bilan bogʻliq faoliyatning ayrim turlarini bajarishga vaqtincha (koʻpi bilan besh yil muddatga va keyin qayta tekshiruvdan oʻtish huquqi bilan) yaroqsiz deb topilishi mumkin.
Shaxsni kasbga doir faoliyatning va oʻta xavfli manba bilan bogʻliq faoliyatning ayrim turlarini bajarishga vaqtincha yaroqsiz deb topish toʻgʻrisidagi qaror shaxsning ruhiy sogʻligʻi holatini tibbiy qarshi koʻrsatmalar roʻyxatiga muvofiq baholash asosida shifokor-psixiatrlar komissiyasi tomonidan qabul qilinadi va qaror ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin.
Kasbga doir faoliyatning va oʻta xavfli manba bilan bogʻliq faoliyatning ayrim turlarini amalga oshirish uchun tibbiy qarshi koʻrsatmalar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi hamda toʻplangan tajriba va ilmiy yutuqlar hisobga olingan holda vaqti-vaqti bilan qayta koʻrib chiqiladi.
10-modda. Psixiatriya yordami koʻrsatilayotgan shaxslarning huquqlarini va qonuniy manfaatlarini ifodalash
Shaxs psixiatriya yordami koʻrsatilayotganda oʻz huquqlarini va qonuniy manfaatlarini himoya qilish uchun oʻz xohishiga koʻra vakilni taklif etishga haqli. Vakillikni rasmiylashtirish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxsga psixiatriya yordami koʻrsatishda uning huquqlarini va qonuniy manfaatlarini himoya qilishni vasiy, voyaga yetmagan shaxsning huquqlarini va qonuniy manfaatlarini himoya qilishni esa ota-onasidan biri yoki boshqa qonuniy vakili amalga oshiradi.
Shaxsga psixiatriya yordami koʻrsatishda uning huquqlarini va qonuniy manfaatlarini himoya qilishni bepul yuridik yordam tarzida advokat, shuningdek bepul yuridik yordam koʻrsatishga vakolatli boʻlgan boshqa shaxs amalga oshirishi mumkin.
Shaxslar psixiatriya yordamini olayotganda “Davlat hisobidan yuridik yordam koʻrsatish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq davlat hisobidan yuridik yordam olish huquqiga ega.
Psixiatriya muassasasi advokat taklif etish imkoniyatini taʼminlaydi, bundan ushbu Qonun 24-moddasining yettinchi qismida va 31-moddasida nazarda tutilgan hollar mustasno.
11-modda. Shaxsning ruhiy sogʻligʻi holati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni taqdim etish haqidagi talabni taqiqlash
Shaxs oʻz huquqlari va erkinliklarini roʻyobga chiqarayotganda uning ruhiy sogʻligʻining holati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni uchinchi shaxslar tomonidan taqdim etishni yoxud uning shifokor-psixiatr tekshiruvidan oʻtishini talab qilish taqiqlanadi, bundan qonunda belgilangan hollar mustasno.
12-modda. Psixiatriya yordami koʻrsatishda shifokor sirini saqlash
Shaxsda ruhiy holatning buzilishi mavjudligi, u psixiatriya yordami uchun murojaat etganligi faktlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, shuningdek uning ruhiy sogʻligʻining holati haqidagi boshqa maʼlumotlar qonun bilan qoʻriqlanadigan shifokor siri hisoblanadi.
Ruhiy holati buzilgan shaxsning huquqlarini va qonuniy manfaatlarini roʻyobga chiqarish uchun uning iltimosiga yoxud qonuniy vakilining iltimosiga binoan unga va uning qonuniy vakiliga mazkur shaxs ruhiy sogʻligʻining holati haqida hamda unga koʻrsatilgan psixiatriya yordami toʻgʻrisida tushunarli shaklda va ruhiy holati buzilgan shaxsning ruhiy holatini hisobga olgan holda maʼlumotlar taqdim etiladi.
13-modda. Ruhiy holati buzilgan shaxslarga tashxis qoʻyish, ularni davolash va reabilitatsiya qilish
Ruhiy holatning buzilganligi tashxisi umumeʼtirof etilgan xalqaro standartlar va tasniflarga muvofiq qoʻyiladi hamda shaxsning jamiyatda qabul qilingan axloqiy, madaniy, siyosiy va diniy qadriyatlarni rad etishiga yoxud uning ruhiy sogʻligʻi holatiga bevosita bogʻliq boʻlmagan boshqa sabablarga asoslanishi mumkin emas.
Ruhiy holati buzilgan shaxsga tashxis qoʻyish, uni davolash va reabilitatsiya qilish uchun qonunchilik bilan ruxsat etilgan usullar, shuningdek belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilgan dori vositalari hamda tibbiy buyumlar qoʻllaniladi.
Tashxis qoʻyish, davolash va reabilitatsiya qilish usullari, shuningdek dori vositalari hamda tibbiy buyumlar xastalikning xususiyatiga muvofiq faqat tashxis qoʻyish, davolash va reabilitatsiya qilish maqsadida qoʻllaniladi hamda ulardan ruhiy holati buzilgan shaxsni jazolash yoki boshqa maqsadlar uchun foydalanilmasligi kerak.
14-modda. Maʼlumotlarni bilgan holda tibbiy aralashuvga ixtiyoriy ravishda rozilik berish
Ruhiy holati buzilgan shaxsga nisbatan tibbiy aralashuv uning maʼlumotlarni bilgan holda ixtiyoriy roziligi mavjud boʻlganda amalga oshiriladi, bundan ushbu moddaning beshinchi qismida nazarda tutilgan hollar mustasno.
Shifokor-psixiatr ruhiy holati buzilgan shaxsga uning ruhiy holatining xususiyati, tavsiya etilayotgan davolashning maqsadi, usullari, shu jumladan muqobil usullari va davolashning davomiyligi haqida, shuningdek ehtimol tutilgan xavf, nojoʻya taʼsirlar va kutilayotgan natijalar toʻgʻrisida tushunarli shaklda va uning ruhiy holatini hisobga olgan holda axborot taqdim etishi shart. Shifokor-psixiatr taqdim etilgan axborot toʻgʻrisida tibbiy hujjatlarga yozib qoʻyadi.
Voyaga yetmagan shaxsga nisbatan maʼlumotlarni bilgan holda tibbiy aralashuvga ixtiyoriy rozilikni ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan maʼlumotlar shunday rozilikni beradigan shaxsga maʼlum qilinganidan keyin ota-onasidan biri yoki boshqa qonuniy vakili beradi, sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxsga nisbatan esa uning qonuniy vakili rozilik beradi.
Sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxsning qonuniy vakili maʼlumotlarni bilgan holda tibbiy aralashuvga ixtiyoriy ravishda rozilik berganligi haqida vasiyligidagi shaxsning yashash joyidagi vasiylik va homiylik organini xabardor qiladi.
Ruhiy holati buzilgan shaxsning yoki uning qonuniy vakilining maʼlumotlarni bilgan holda tibbiy aralashuvga ixtiyoriy roziligisiz davolash faqat tibbiy yoʻsindagi majburlov choralarini qoʻllash chogʻida, shuningdek psixiatriya muassasasiga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizilganda amalga oshirilishi mumkin.
Ushbu moddaning beshinchi qismida koʻrsatilgan shaxslarga nisbatan ruhiy holat buzilishlarini davolash uchun asl holiga qaytarib boʻlmaydigan oqibatlarni keltirib chiqaradigan jarrohlik usullarini hamda boshqa usullarni qoʻllashga, shuningdek ularda profilaktika, tashxis qoʻyish, davolash va tibbiy reabilitatsiya qilish usullari, tibbiyot uchun moʻljallangan dori vositalari va buyumlari, maxsus shifobaxsh oziq-ovqat mahsulotlari sinovlarini oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.
15-modda. Davolanishni rad qilish
Ruhiy holati buzilgan shaxs, ruhiy holati buzilgan voyaga yetmagan shaxsning ota-onasidan biri yoki boshqa qonuniy vakili, sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxsning qonuniy vakili taklif etilayotgan davolanishni rad qilish yoki uni tugatishni talab qilish huquqiga ega, bundan tibbiy yoʻsindagi majburlov choralari qoʻllanilgan yoxud psixiatriya muassasasiga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizilgan hollar mustasno.
Sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxsning qonuniy vakili davolanishni rad qilish yoki uni tugatish toʻgʻrisida davolanish rad etilgan yoxud tugatilgan kunning ertasidan kechiktirmay oʻz vasiyligi ostidagi shaxsning yashash joyidagi vasiylik va homiylik organini xabardor qiladi.
Davolanishni rad etgan shaxsga yoki uning qonuniy vakiliga bunday rad etishning yoxud davolanishni tugatishning ehtimol tutilgan oqibatlari tushuntirilishi kerak. Davolanishni rad etish, rad etish kunida tibbiy hujjatga ehtimol tutilgan oqibatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatilgan holda yozib qoʻyish orqali va davolanishni rad etgan shaxsning yoki uning qonuniy vakilining, shuningdek shifokor-psixiatrning imzosi bilan rasmiylashtiriladi.
16-modda. Tibbiy yoʻsindagi majburlov choralari
Ruhiy holati buzilgan shaxslarga nisbatan tibbiy yoʻsindagi majburlov choralari Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat , Jinoyat-protsessual va Jinoyat-ijroiya kodekslarida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha hamda tartibda sudning qaroriga koʻra qoʻllaniladi.
Ruhiy holati buzilgan shaxslarga nisbatan tibbiy yoʻsindagi majburlov choralari Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tizimining psixiatriya muassasalari tomonidan, ozodlikdan mahrum etish tarzidagi jazoga hukm qilingan shaxslarga nisbatan esa ichki ishlar organlarining jazoni oʻtash joyidagi tibbiyot muassasalari tomonidan qoʻllaniladi.
Oʻziga nisbatan tibbiy yoʻsindagi majburlov choralari qoʻllanilgan Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tizimining psixiatriya muassasalarida turgan shaxslar psixiatriya statsionarida turgan ruhiy holati buzilgan shaxslarning huquqlaridan foydalanadi.
Oʻziga nisbatan tibbiy yoʻsindagi majburlov choralari qoʻllanilgan Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tizimining psixiatriya muassasalarida turgan shaxslar mazkur muassasada boʻladigan butun davrda mehnatga layoqatsiz deb topiladi va shifokor-psixiatr huzurida majburiy ambulatoriya kuzatuvida va davolanishda turgan shaxslar bilan teng ravishda davlat ijtimoiy sugʻurtasi boʻyicha nafaqa olish yoki umumiy asoslarda pensiya olish huquqiga ega.
17-modda. Sud-psixiatriya ekspertizasi
Jinoyat, fuqarolik ishlari va maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha sud-psixiatriya ekspertizasi qonunchilikda nazarda tutilgan asoslarga koʻra hamda tartibda amalga oshiriladi.
18-modda. Shaxsning harbiy xizmatga yaroqliligi toʻgʻrisidagi masalani hal qilish chogʻida psixiatriya tekshiruvini oʻtkazish
Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining, Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasining, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Davlat xavfsizlik xizmatining, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmatining, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining harbiy xizmatchisi sifatida shaxsning, shu jumladan ichki ishlar organlari, Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, xizmat faoliyati haqiqiy harbiy xizmatga tenglashtiriladigan boshqa vazirliklar va idoralarning boshliqlar hamda oddiy askarlar tarkibidan boʻlgan shaxslarning oʻz ruhiy sogʻligʻining holatiga koʻra harbiy xizmatga yaroqliligi toʻgʻrisidagi masalani hal qilish chogʻida ambulator va statsionar sharoitlarda psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish asoslari hamda tartibi ushbu Qonun hamda Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilanadi.
2-bob. Psixiatriya yordami koʻrsatuvchi muassasalar va shaxslar. Tibbiyot xodimlarining hamda boshqa mutaxassislarning huquq va majburiyatlari
19-modda. Psixiatriya yordami koʻrsatuvchi muassasalar
Psixiatriya yordamini psixiatriya muassasalari, davlat va xususiy tibbiyot muassasalari, ruhiy holati buzilgan shaxslar uchun moʻljallangan tibbiy-ijtimoiy muassasalar koʻrsatadi.
Ruhiy holatning buzilishiga tashxis qoʻyish, uni davolash va reabilitatsiya qilish boʻyicha xususiy tibbiyot muassasalari tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlanadi.
Psixiatriya yordamining turlari yuridik shaxslarning taʼsis hujjatlarida koʻrsatiladi. Davlat va xususiy tibbiyot muassasalari, ruhiy holati buzilgan shaxslar uchun moʻljallangan tibbiy-ijtimoiy muassasalar tomonidan koʻrsatiladigan psixiatriya yordamining turlari haqidagi axborot fuqarolar uchun ochiq boʻlishi kerak.
20-modda. Psixiatriya yordami koʻrsatish boʻyicha faoliyat bilan shugʻullanish huquqi
Maxsus oliy tibbiy maʼlumotga ega boʻlgan tibbiyot xodimlari (shifokor-psixiatr, tibbiy psixolog va psixoterapevt) psixiatriya yordami koʻrsatish boʻyicha shifokorlik faoliyati bilan shugʻullanish huquqiga ega. Psixiatriya yordami koʻrsatishda ishtirok etuvchi tibbiyot xodimlari va boshqa mutaxassislar ruhiy holati buzilgan shaxslar bilan ishlash uchun maxsus tayyorgarlikdan oʻtishi kerak.
Yuridik shaxslarga “Psixiatriya yordami” ixtisosligi boʻyicha tibbiy faoliyatini amalga oshirish huquqi uchun litsenziyalar berish tartibi qonunchilikda belgilanadi.
Psixiatriya yordami koʻrsatishga ixtisoslashgan yuridik shaxslar tomonidan koʻrsatiladigan psixiatriya yordamining turlari taʼsis hujjatlarida yoki litsenziya talablari va shartlarida koʻrsatiladi.
21-modda. Tibbiyot xodimlarining hamda boshqa mutaxassislarning psixiatriya yordami koʻrsatish chogʻidagi huquq va majburiyatlari
Ruhiy holatning buzilishi tashxisini qoʻyish faqat shifokor-psixiatr tomonidan amalga oshiriladi.
Gʻayriixtiyoriy tartibda psixiatriya yordami koʻrsatish zarurligi toʻgʻrisida qaror qabul qilish yoxud bu masalani koʻrib chiqish uchun xulosa berish faqat shifokor-psixiatrlar komissiyasi tomonidan amalga oshiriladi.
Psixiatriya yordami koʻrsatishda ishtirok etayotgan tibbiyot xodimlarining va boshqa mutaxassislarning faoliyati kasbga oid odob-axloqqa asoslanadi hamda qonunga muvofiq amalga oshiriladi.
Boshqa ixtisoslikdagi shifokorning shaxsning ruhiy sogʻligʻi holati toʻgʻrisidagi xulosasi dastlabki xususiyatga ega boʻladi hamda shaxsning huquqlarini va qonuniy manfaatlarini cheklash toʻgʻrisidagi masalani hal qilish uchun, shuningdek ruhiy holati buzilgan shaxslar uchun qonunda nazarda tutilgan kafolatlarni unga berish uchun asos boʻlmaydi.
22-modda. Shifokor-psixiatrning psixiatriya yordami koʻrsatish chogʻidagi mustaqilligi
Psixiatriya yordami koʻrsatish chogʻida shifokor-psixiatr oʻz qarorlarini qabul qilishda mustaqil boʻlib, u faqat tibbiy koʻrsatuvlarga, shifokorlik burchiga va qonunga amal qiladi.
Shifokor-psixiatrlar komissiyasi qaroriga oʻz fikri mos kelmagan shifokor-psixiatr oʻzining xulosasini berishga haqli boʻlib, xulosa tibbiy hujjatlarga ilova qilinadi.
23-modda. Psixiatriya yordami koʻrsatishda ishtirok etuvchi tibbiyot xodimlariga va boshqa xodimlarga kafolatlar
Psixiatriya yordami koʻrsatishda ishtirok etuvchi tibbiyot xodimlari va boshqa xodimlar qonunchilikka muvofiq ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligi, har yilgi qoʻshimcha mehnat taʼtili olish, zararli va (yoki) xavfli mehnat sharoitlarida ishlaganlik uchun umumiy belgilangan yoshi kamaytirilgan holda pensiyaga chiqish huquqiga ega.
Psixiatriya yordami koʻrsatishda ishtirok etuvchi tibbiyot xodimlari va boshqa xodimlar ish vaqtining, har yilgi qoʻshimcha mehnat taʼtilining davomiyligi, umumiy belgilangan yosh kamaytirilgan holda pensiyaga chiqish tartibi, shuningdek ularning maxsus har oylik ustamasi miqdorlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
Psixiatriya yordami koʻrsatishda ishtirok etuvchi tibbiyot xodimlari va boshqa xodimlar ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalardan hamda kasb kasalliklaridan qonunchilikda belgilangan tartibda davlat majburiy ijtimoiy sugʻurtasi qilinishi lozim.
3-bob. Psixiatriya yordamining turlari va ularni koʻrsatish tartibi
24-modda. Psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish
Psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish tekshirilayotgan shaxsda ruhiy holati buzilishining mavjudligini, psixiatriya yordami koʻrsatishga boʻlgan zaruriyatni aniqlash, shuningdek bunday yordam turi haqidagi masalani hal qilish uchun amalga oshiriladi.
Psixiatriya tekshiruvi tekshirilayotgan shaxsning maʼlumotlarni bilgan holda tekshiruv oʻtkazilishiga ixtiyoriy roziligi mavjud boʻlgan taqdirda amalga oshiriladi.
Voyaga yetmagan shaxsni psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish ota-onasidan birining yoxud boshqa qonuniy vakilining ushbu tekshiruvni oʻtkazishga maʼlumotlarni bilgan holda ixtiyoriy roziligi mavjud boʻlganda, sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxsga nisbatan esa, bunday shaxs qonuniy vakilining maʼlumotlarni bilgan holda psixiatriya tekshiruvi oʻtkazilishiga ixtiyoriy roziligi mavjud boʻlganda amalga oshiriladi.
Ota-onasidan biri rozi boʻlmagan yoxud ota-onasi yoki boshqa qonuniy vakili mavjud boʻlmagan taqdirda voyaga yetmagan shaxsni psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish vasiylik va homiylik organining qaroriga binoan amalga oshiriladi, qaror ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin.
Sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxsning qonuniy vakili vasiyligidagi shaxsni psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish uchun maʼlumotlarni bilgan holda ixtiyoriy ravishda rozilik berganligi haqida vasiyligidagi shaxsning yashash joyidagi vasiylik va homiylik organini xabardor qiladi.
Psixiatriya tekshiruvini oʻtkazuvchi shifokor-psixiatr tekshirilayotgan shaxsga va uning qonuniy vakiliga oʻzini psixiatr sifatida tanishtirishi shart, bundan ushbu modda yettinchi qismining ikkinchi xatboshisida nazarda tutilgan hollar mustasno.
Mavjud maʼlumotlarga koʻra, tekshirilayotgan shaxs unda ogʻir ruhiy holatning quyidagilar bilan bogʻliq buzilishi mavjud deb taxmin qilish uchun asos boʻladigan harakatlarni sodir etgan hollarda, shaxsni psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish ushbu shaxsning maʼlumotlarni bilgan holdagi ixtiyoriy roziligisiz yoki qonuniy vakilning maʼlumotlarni bilgan holdagi ixtiyoriy roziligisiz amalga oshirilishi mumkin:
uning oʻzi uchun yoki atrofdagilar uchun bevosita xavf solishi;
uning yordamga muhtojligi, yaʼni asosiy hayotiy ehtiyojlarini mustaqil ravishda qanoatlantirishga layoqatsizligi;
agar shaxs psixiatriya yordami koʻrsatilmasdan qoldirilgudek boʻlsa, ruhiy holati yomonlashuvi tufayli uning sogʻligʻiga jiddiy zarar yetishi.
Agar tekshirilayotgan shaxs ushbu Qonun 28-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha dispanser kuzatuvida turgan boʻlsa, uni psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish uning maʼlumotlarni bilgan holdagi ixtiyoriy roziligisiz yoki qonuniy vakilining maʼlumotlarni bilgan holdagi ixtiyoriy roziligisiz amalga oshirilishi mumkin.
Psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazishga oid maʼlumotlar va tekshirilayotgan shaxsning ruhiy sogʻligʻi holati toʻgʻrisidagi xulosa tibbiy hujjatlarda qayd etilib, ularda shifokor-psixiatrga murojaat qilish sabablari hamda tibbiy tavsiyalar koʻrsatiladi.
25-modda. Shaxsni oʻzining roziligisiz yoki qonuniy vakilining roziligisiz psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish tartibi
Ushbu Qonun 24-moddasining yettinchi qismi ikkinchi xatboshisida va sakkizinchi qismida nazarda tutilgan hollarda shaxsni psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi qaror shifokor-psixiatr tomonidan ushbu shaxsning roziligisiz yoki qonuniy vakilining roziligisiz mustaqil ravishda, ushbu Qonunning 26-moddasida nazarda tutilgan tartibda qabul qilinadi.
Ushbu Qonun 24-moddasi yettinchi qismining uchinchi va toʻrtinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda shaxsni oʻzining roziligisiz yoki qonuniy vakilining roziligisiz psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi qaror sud tomonidan chiqariladi.
26-modda. Shaxsni oʻzining roziligisiz yoki qonuniy vakilining roziligisiz psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish toʻgʻrisida ariza berish va qaror qabul qilish tartibi
Shaxsni oʻzining roziligisiz yoki qonuniy vakilining roziligisiz psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi qaror shunday tekshiruv oʻtkazish uchun ushbu Qonun 24-moddasining yettinchi qismida sanab oʻtilgan asoslar mavjudligi haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan yozma arizaga binoan shifokor-psixiatr tomonidan qabul qilinadi, bundan ushbu Qonun 24-moddasining sakkizinchi qismida nazarda tutilgan hollar mustasno.
Yozma ariza psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazilishi lozim boʻlgan shaxsning qarindoshlari, har qanday tibbiy ixtisoslikdagi shifokor, mansabdor shaxslar va boshqa fuqarolar tomonidan berilishi mumkin.
Ushbu Qonun 24-moddasi yettinchi qismining ikkinchi xatboshisida nazarda tutilgan hollarda ariza ogʻzaki shaklda ham berilishi mumkin. Shaxsni psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi qaror shifokor-psixiatr tomonidan darhol qabul qilinadi va tibbiy hujjatlarga yozib qoʻyish orqali rasmiylashtiriladi.
Shaxs oʻzi uchun yoki atrofidagilar uchun bevosita xavf tugʻdirmagan taqdirda, psixiatriya tekshiruvi oʻtkazish toʻgʻrisidagi ariza yozma shaklda berilishi, shunday tekshiruv oʻtkazish zarurligini asoslovchi batafsil maʼlumotlarni va shaxs yoki uning qonuniy vakili shifokor-psixiatrga murojaat etishni rad etganligiga doir koʻrsatmani oʻz ichiga olgan boʻlishi kerak. Shifokor-psixiatr qaror qabul qilish uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha maʼlumotlarni soʻrab olishga haqli. Arizada ushbu Qonun 24-moddasi yettinchi qismining uchinchi va toʻrtinchi xatboshilarida nazarda tutilgan holatlar mavjudligi toʻgʻrisida dalolat beruvchi maʼlumotlar mavjud emasligini aniqlab, shifokor-psixiatr psixiatriya tekshiruvi oʻtkazishni yozma ravishda asoslantirilgan holda rad etadi.
Shaxsni oʻzining roziligisiz yoki qonuniy vakilining roziligisiz psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi ariza asosli boʻlganida shifokor-psixiatrning bunday tekshiruv oʻtkazish zarurligi haqidagi yozma xulosasi, shuningdek shaxsni tekshiruvdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi ariza va boshqa mavjud materiallar tegishli tibbiyot muassasasi tomonidan shaxsning yashash joyidagi sudga yuboriladi.
Sud psixiatriya tekshiruvi oʻtkazish toʻgʻrisidagi masalani barcha materiallar olingan paytdan eʼtiboran qirq sakkiz soat ichida hal qiladi.
27-modda. Ambulatoriya sharoitlarida koʻrsatiladigan psixiatriya yordami
Ruhiy holati buzilgan shaxsga nisbatan tibbiy koʻrsatmalarga qarab ambulatoriya sharoitlarida profilaktika, tashxis qoʻyish, davolash, tibbiy jihatdan reabilitatsiya qilish va dispanser kuzatuvi amalga oshiriladi.
Ambulatoriya sharoitlaridagi psixiatriya yordami (bundan dispanser kuzatuvi mustasno) ruhiy holati buzilgan shaxs ushbu Qonunning 7-moddasiga muvofiq ixtiyoriy ravishda murojaat etganda koʻrsatiladi.
28-modda. Dispanser kuzatuvi
Dispanser kuzatuvi ruhiy holatning ogʻir barqaror yoki tez-tez zoʻrayib turuvchi kasallik belgilari boʻlgan surunkali va uzoq davom etadigan buzilishiga chalingan shaxsning roziligidan, shuningdek uning qonuniy vakilining roziligidan qatʼi nazar, oʻrnatilishi mumkin.
Dispanser kuzatuvini oʻrnatish zarurligi haqidagi va uni tugatish toʻgʻrisidagi qaror shifokor-psixiatrlar komissiyasi tomonidan qabul qilinadi.
Agar davolash-profilaktika muassasasi xizmat koʻrsatadigan hududda psixiatriya yordami bitta shifokor-psixiatr tomonidan koʻrsatilsa, dispanser kuzatuvini oʻrnatish zarurligi toʻgʻrisidagi qarorni u mustaqil ravishda uch oydan oshmagan muddatga qabul qiladi. Bu holda dispanser kuzatuvini oʻrnatish zarurligi toʻgʻrisidagi va uni tugatish haqidagi masala shifokor-psixiatrlar komissiyasi tomonidan uch oy ichida koʻrib chiqilishi kerak.
Shifokor-psixiatrlar komissiyasining asoslantirilgan qarori tibbiy hujjatlarga yozib qoʻyish orqali va Dispanser kuzatuvida turgan ruhiy holati buzilgan shaxslarning yagona elektron reyestriga tegishli axborot kiritilgan holda rasmiylashtiriladi.
Dispanser kuzatuvi shaxs sogʻayib ketganda yoki uning ruhiy holati sezilarli va turgʻun yaxshilanganda tugatiladi. Dispanser kuzatuvi tugatilganidan keyin ambulatoriya sharoitlaridagi psixiatriya yordami ushbu Qonunning 7-moddasida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha va tartibda mazkur shaxsning iltimosiga koʻra yoki roziligi bilan yoxud uning qonuniy vakilining iltimosiga koʻra yoki roziligi bilan koʻrsatiladi.
Ruhiy holati buzilgan shaxsning ruhiy holati oʻzgargan taqdirda, u ushbu Qonunning 24 va 25-moddalarida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha hamda tartibda oʻzining roziligisiz yoki qonuniy vakilining roziligisiz tekshiruvdan oʻtkazilishi mumkin. Bunday hollarda dispanser kuzatuvi shifokor-psixiatrlar komissiyasining qaroriga binoan qaytadan oʻrnatilishi mumkin.
29-modda. Dispanser kuzatuvida turgan ruhiy holati buzilgan shaxslarning yagona elektron reyestri
Dispanser kuzatuvida turgan ruhiy holati buzilgan shaxslarning yagona elektron reyestri (bundan buyon matnda Yagona reyestr deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan yuritiladi.
Yagona reyestr ruhiy holati buzilgan shaxslar haqidagi quyidagi majburiy axborotni oʻz ichiga oladi:
pasport maʼlumotlari (identifikatsiyalovchi ID-karta maʼlumotlari);
dispanser kuzatuvi oʻrnatilgan va tugatilgan sanalar;
psixiatriya muassasalarida boʻlish muddatlari;
berilgan dori vositalari, koʻrsatilgan ijtimoiy xizmatlar va taqdim etilgan imtiyozlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar.
Yagona reyestr ruhiy holati buzilgan shaxslar haqidagi boshqa axborotni ham oʻz ichiga olishi mumkin.
Yagona reyestrni yaratish, unga texnik xizmat koʻrsatish va muntazam ravishda yangilash bilan bogʻliq xarajatlar Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining budjetdan tashqari manbalari hamda qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan qoplanadi.
Yagona reyestrdan foydalanishga mazkur reyestrdagi axborotning maxfiyligi taʼminlangan holda, faqat Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan belgilanadigan shaxslarga ruxsat etiladi.
30-modda. Psixiatriya statsionariga yotqizish uchun asoslar
Psixiatriya statsionariga yotqizish uchun shaxsda ruhiy holatning buzilishi mavjudligi va shifokor-psixiatrning statsionar sharoitlarida tekshiruvdan oʻtkazish yoki davolash toʻgʻrisidagi qarori yoxud sudning qarori asos boʻladi.
Qonunchilikda belgilangan hollarda va tartibda psixiatriya ekspertizasini oʻtkazish zarurati ham psixiatriya statsionariga yotqizish uchun asos boʻlishi mumkin.
Shaxsni psixiatriya statsionariga yotqizish ixtiyoriy ravishda uning iltimosiga binoan yoki roziligi bilan amalga oshiriladi, bundan ushbu Qonunning 31-moddasida nazarda tutilgan hollar mustasno.
Voyaga yetmagan shaxsni psixiatriya statsionariga yotqizish uning ota-onasining yoki boshqa qonuniy vakilining iltimosiga binoan yoki roziligi bilan amalga oshiriladi. Ota-onasidan biri rozi boʻlmagan taqdirda yoxud ota-onasi yoki boshqa qonuniy vakili mavjud boʻlmaganda, voyaga yetmagan shaxsni psixiatriya statsionariga yotqizish vasiylik va homiylik organining qaroriga binoan amalga oshiriladi, bu qaror ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin.
Sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxs uning qonuniy vakilining iltimosiga binoan yoki roziligi bilan psixiatriya statsionariga yotqiziladi.
Statsionarga yotqizishga rozilik tibbiy hujjatlarga yozib qoʻyish orqali va ruhiy holati buzilgan shaxsning yoki uning qonuniy vakilining, shuningdek shifokor-psixiatrning imzosi bilan rasmiylashtiriladi.
31-modda. Psixiatriya statsionariga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish uchun asoslar
Shaxsni gʻayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga yotqizish sudning qaroriga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Agar ruhiy holati buzilgan shaxsni faqat statsionar sharoitlarida tekshiruvdan oʻtkazish yoki davolash mumkin boʻlsa, ruhiy holatning buzilishi esa ogʻir hamda quyidagilar bilan bogʻliq boʻlsa, bu shaxs oʻzining roziligisiz yoki qonuniy vakilining roziligisiz sud qarori chiqarilmasidanoq psixiatriya statsionariga yotqizilishi mumkin:
uning oʻzi uchun yoki atrofidagilar uchun bevosita xavf solish ehtimoli;
uning yordamga muhtojligi, yaʼni asosiy hayotiy ehtiyojlarni mustaqil ravishda qanoatlantirishga layoqatsizligi;
agar shaxs psixiatriya yordami koʻrsatilmasdan qoldirilgudek boʻlsa, ruhiy holati yomonlashuvi tufayli uning sogʻligʻiga jiddiy zarar yetishi.
32-modda. Psixiatriya yordami koʻrsatish chogʻida xavfsizlikni taʼminlash choralari
Statsionar sharoitlardagi psixiatriya yordami statsionarga yotqizilgan shaxsning va boshqa shaxslarning xavfsizligini taʼminlaydigan sharoitlarda, tibbiyot xodimlari tomonidan uning huquqlari hamda qonuniy manfaatlariga rioya etilgan holda amalga oshiriladi.
Psixiatriya statsionariga gʻayriixtiyoriy ravishda yotqizilganda va bu yerda boʻlganda jismoniy siquvga olish va ajratib qoʻyish choralari faqat shifokor-psixiatrning xulosasiga koʻra, shaxsning oʻzi uchun yoki boshqa shaxslar uchun bevosita xavf tugʻdiruvchi harakatlarini boshqa usullar bilan bartaraf etish mumkin boʻlmagan hollarda va davrda qoʻllaniladi hamda tibbiyot xodimlarining doimiy nazorati ostida amalga oshiriladi. Jismoniy siquvga olish yoki ajratib qoʻyish choralarini qoʻllash shakllari va vaqti haqida tibbiy hujjatlarga yozib qoʻyiladi.
Ichki ishlar organlarining xodimlari statsionarga gʻayriixtiyoriy ravishda yotqizishni amalga oshirish chogʻida tibbiyot xodimlariga yordam koʻrsatishi hamda statsionarga yotqizilayotgan shaxs bilan muloqotda boʻlish va uni koʻzdan kechirish uchun xavfsiz sharoitlarni taʼminlashi shart.
Statsionarga yotqizilayotgan shaxsning atrofdagilar hayoti va sogʻligʻiga xavf soluvchi harakatlarini bartaraf etish zarur boʻlgan hollarda, shuningdek statsionarga yotqizilishi lozim boʻlgan shaxsni qidirish hamda ushlash zarurati boʻlganda ichki ishlar organlarining xodimlari qonunchilikda belgilangan tartibda harakat qiladi.
33-modda. Oʻz qonuniy vakillarining iltimosiga binoan yoki roziligi bilan psixiatriya statsionariga yotqizilgan voyaga yetmagan shaxslarni va sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxslarni tekshiruvdan oʻtkazish
Oʻz qonuniy vakillarining iltimosiga binoan yoki roziligi bilan psixiatriya statsionariga yotqizilgan voyaga yetmagan shaxs va sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxs ushbu Qonun 34-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan tartibda shifokor-psixiatrlar komissiyasi tomonidan majburiy tekshiruvdan oʻtkazilishi lozim. Dastlabki olti oy ichida bu shaxslar statsionarda yotishni uzaytirish toʻgʻrisidagi masalani hal qilish uchun shifokor-psixiatrlar komissiyasi tomonidan har oyda kamida bir marta tekshiruvdan oʻtkazilishi lozim.
Statsionarda yotish olti oydan ortiq uzaytirilgan taqdirda, ruhiy holati buzilgan shaxsni tekshiruvdan oʻtkazish shifokor-psixiatrlar komissiyasi tomonidan olti oyda kamida bir marta amalga oshiriladi.
Shifokor-psixiatrlar komissiyasi yoki psixiatriya statsionari maʼmuriyati voyaga yetmagan shaxsni yoki sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxsni statsionarga yotqizishda yoʻl qoʻyilgan suiisteʼmolliklarni aniqlagan taqdirda, psixiatriya statsionari maʼmuriyati bu haqda vasiylikdagi shaxsning turar joyidagi vasiylik va homiylik organini xabardor qiladi.
34-modda. Psixiatriya statsionariga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizilgan shaxslarni tekshiruvdan oʻtkazish
Ushbu Qonunning 31-moddasida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha psixiatriya statsionariga yotqizilgan ruhiy holati buzilgan shaxs shifokor-psixiatrlar komissiyasi tomonidan qirq sakkiz soatdan oshmagan muddatda majburiy tekshiruvdan oʻtkazilishi lozim, komissiya statsionarga yotqizilganlikning asoslanganligi toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Statsionarga yotqizish asossiz deb topilgan va statsionarga yotqizilgan shaxs psixiatriya statsionarida qolish istagini bildirmagan hollarda, u darhol statsionardan chiqarilishi lozim.
Agar ruhiy holati buzilgan shaxsni statsionarga yotqizish asosli deb topilsa, shaxsning u yerda bundan buyon boʻlishi toʻgʻrisidagi masalani hal qilish uchun shifokor-psixiatrlar komissiyasining xulosasi yigirma toʻrt soat ichida psixiatriya statsionari joylashgan yerdagi sudga yuboriladi.
Ruhiy holati buzilgan shaxsni psixiatriya statsionariga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish toʻgʻrisidagi ariza sudga shaxs yotgan psixiatriya statsionari tomonidan beriladi.
35-modda. Ruhiy holati buzilgan shaxsni psixiatriya statsionariga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish toʻgʻrisidagi ariza yuzasidan sudning qarori
Sud ruhiy holati buzilgan shaxsni psixiatriya statsionariga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish toʻgʻrisidagi arizani mazmunan koʻrib chiqib, uni qanoatlantiradi yoki rad etadi.
Oʻziga nisbatan qaror chiqarilgan shaxs, uning qonuniy vakili, psixiatriya statsionari rahbari sudning qarori ustidan shikoyat qilishi yoki prokuror protest keltirishi mumkin.
36-modda. Ruhiy holati buzilgan shaxsning gʻayriixtiyoriy tartibda statsionarda yotishini uzaytirish
Ruhiy holati buzilgan shaxsning psixiatriya statsionarida gʻayriixtiyoriy tartibda boʻlishi faqat statsionarga yotqizish amalga oshirilgan asoslar saqlanib turgan vaqt mobaynidagina davom etadi.
Psixiatriya statsionariga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizilgan shaxs shifokor-psixiatrlar komissiyasi tomonidan statsionarda yotishni uzaytirish toʻgʻrisidagi masalani hal qilish uchun dastlabki olti oy mobaynida har oyda kamida bir marta tekshiruvdan oʻtkazilishi lozim.
Ruhiy holati buzilgan shaxs psixiatriya statsionariga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizilgan paytdan eʼtiboran olti oy oʻtgach shifokor-psixiatrlar komissiyasining statsionarda bunday yotishni uzaytirish zarurligi toʻgʻrisidagi xulosasi psixiatriya statsionari maʼmuriyati tomonidan psixiatriya statsionari joylashgan yerdagi sudga yuboriladi. Sud statsionarda yotishni ushbu Qonunning 34 va 35-moddalarida nazarda tutilgan tartibda uzaytirishi mumkin.
Ruhiy holati buzilgan shaxsning psixiatriya statsionarida yotishi olti oydan ortiq muddatga uzaytirilganda shifokor-psixiatrlar komissiyasi tomonidan mazkur shaxsni tekshiruvdan oʻtkazish olti oyda kamida bir marta amalga oshiriladi.
37-modda. Psixiatriya statsionarlarida turgan ruhiy holati buzilgan shaxslarning huquqlari
Ruhiy holati buzilgan shaxsga uni psixiatriya statsionariga yotqizish asoslari va maqsadlari, uning huquqlari hamda statsionarda oʻrnatilgan qoidalar tushuntirilishi kerak, bu haqda tibbiy hujjatlarga yozib qoʻyiladi.
Psixiatriya statsionarida davolanayotgan yoki tekshiruvdan oʻtayotgan ruhiy holati buzilgan shaxslar:
tekshiruvdan oʻtkazish, davolash, psixiatriya statsionaridan chiqarish va ushbu Qonun bilan berilgan huquqlarga rioya etish masalalari yuzasidan bevosita bosh shifokorga yoki boʻlim mudiriga murojaat etishga;
davlat hokimiyati va boshqaruvi organlariga arizalar, takliflar va shikoyatlar berishga;
advokat va din peshvosi bilan yolgʻiz uchrashishga;
tibbiy qarshi koʻrsatmalar boʻlmaganda diniy rasm-rusumlarni bajarishga;
gazetalar va jurnallarga obuna boʻlishga;
agar ruhiy holati buzilgan shaxs oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan boʻlsa, umumiy oʻrta va oʻrta maxsus taʼlim tashkilotlarining dasturi boʻyicha taʼlim olishga;
agar ruhiy holati buzilgan shaxs foydali mehnatda ishtirok etayotgan boʻlsa, mehnati uchun uning miqdori va sifatiga muvofiq boshqa fuqarolar bilan teng ravishda haq olishga;
yozishmalar olib borishga, posilkalar, banderollar va pul joʻnatmalari olish va joʻnatishga, telefondan foydalanishga, keluvchilarni qabul qilishga, eng zarur narsalarga ega boʻlish va ularni sotib olishga, oʻz kiyim-kechagidan foydalanishga haqli. Bu huquqlar ruhiy holati buzilgan shaxsning va boshqa shaxslarning sogʻligʻi yoki xavfsizligi manfaatlarini koʻzlab shifokor-psixiatorning tavsiyasiga koʻra cheklanishi mumkin.
Gazetalar va jurnallarga yakka tartibda obuna boʻlish, telefonda soʻzlashuvlar hamda boshqa pulli xizmatlar ruhiy holati buzilgan shaxslarning mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.
Psixiatriya statsionarida davolanayotgan yoki tekshiruvdan oʻtayotgan ruhiy holati buzilgan shaxslar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.
38-modda. Psixiatriya statsionari maʼmuriyatining va tibbiyot xodimlarining majburiyatlari
Psixiatriya statsionarining maʼmuriyati va tibbiyot xodimlari ruhiy holati buzilgan shaxslarning hamda ularning qonuniy vakillarining ushbu Qonunda nazarda tutilgan huquqlarini va qonuniy manfaatlarini amalga oshirish uchun shart-sharoitlar yaratishi, shu jumladan:
psixiatriya statsionariga davolanish yoki tekshiruvdan oʻtish uchun yotqizilgan shaxslarni zarur tibbiy yordam bilan taʼminlashi;
ushbu Qonunning matni, mazkur psixiatriya statsionarining ichki tartib-qoidalari bilan, ruhiy holati buzilgan shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlari buzilgan taqdirda murojaat etish mumkin boʻlgan davlat organlari hamda boshqa organlar, muassasalar, tashkilotlar va mansabdor shaxslarning manzillari hamda telefon raqamlari bilan tanishish imkoniyatini berishi;
ruhiy holati buzilgan shaxslarning yozishmalari, davlat hokimiyati va boshqaruvi organlariga arizalar, takliflar va shikoyatlar yoʻllashi uchun shart-sharoitlar yaratishi;
ruhiy holati buzilgan shaxs psixiatriya statsionariga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizilgan paytdan eʼtiboran yigirma toʻrt soat ichida uning qonuniy vakilini, qarindoshlarini yoki uning koʻrsatmasiga koʻra boshqa shaxsni xabardor qilish choralarini koʻrishi;
ruhiy holati buzilgan shaxsning sogʻligʻi holatidagi oʻzgarishlar va u bilan bogʻliq favqulodda hodisalar haqida uning qonuniy vakilini yoki qarindoshlarini, shuningdek uning koʻrsatmasiga koʻra boshqa shaxsni xabardor qilishi;
psixiatriya statsionarida turgan ruhiy holati buzilgan shaxslarning xavfsizligini taʼminlashi, posilkalar va olib kelingan narsalar tarkibini nazorat qilishi;
sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan, ammo qonuniy vakilga ega boʻlmagan ruhiy holati buzilgan shaxslarning qonuniy vakili vazifasini bajarishi shart.
Psixiatriya statsionari maʼmuriyatining va tibbiyot xodimlarining zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.
39-modda. Ruhiy holati buzilgan shaxsni psixiatriya statsionaridan chiqarish
Ruhiy holati buzilgan shaxsni psixiatriya statsionaridan chiqarish u sogʻayib ketgan yoki uning ruhiy holati yaxshilanib, bundan buyon statsionarda davolanishi talab etilmaydigan, shuningdek psixiatriya statsionariga yotqizish uchun asos boʻlgan tekshiruvdan oʻtish yoki psixiatriya ekspertizasi nihoyasiga yetkazilgan taqdirda amalga oshiriladi.
Psixiatriya statsionariga davolanish uchun ixtiyoriy ravishda yotqizilgan ruhiy holati buzilgan shaxsni chiqarish uning arizasiga, qonuniy vakilining arizasiga yoki davolovchi shifokor-psixiatrning qaroriga binoan amalga oshiriladi.
Psixiatriya statsionariga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizilgan ruhiy holati buzilgan shaxsni chiqarish shifokor-psixiatrlar komissiyasining xulosasiga yoki sudning statsionarda yotishni uzaytirishni rad etish toʻgʻrisidagi qaroriga binoan amalga oshiriladi.
Sudning qaroriga binoan oʻziga nisbatan tibbiy yoʻsindagi majburlov choralari qoʻllanilgan ruhiy holati buzilgan shaxsni chiqarish faqat sudning qaroriga koʻra amalga oshiriladi.
Psixiatriya statsionariga ixtiyoriy ravishda yotqizilgan ruhiy holati buzilgan shaxsni chiqarish, agar gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish uchun ushbu Qonunning 31-moddasida nazarda tutilgan asoslar shifokor-psixiatrlar komissiyasi tomonidan aniqlanadigan boʻlsa, rad etilishi mumkin. Bunday holda psixiatriya statsionarida boʻlish, yotishni uzaytirish va statsionardan chiqarish masalalari ushbu Qonunning 34 — 36-moddalarida , shuningdek ushbu moddaning uchinchi qismida belgilangan tartibda hal etiladi.
40-modda. Ruhiy holati buzilgan shaxslar uchun moʻljallangan tibbiy-ijtimoiy muassasalarga joylashtirish asoslari va tartibi
Ruhiy holati buzilgan shaxslar uchun moʻljallangan tibbiy-ijtimoiy muassasalarga shaxslarni joylashtirish uchun ruhiy holati buzilgan shaxsning arizasi, shifokor-psixiatr ishtirokidagi tibbiy komissiyaning xulosasi, voyaga yetmagan shaxs yoki sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxs uchun esa vasiylik va homiylik organining mazkur tibbiy komissiyaning xulosasiga asosan qabul qilingan qarori asos boʻladi.
Tibbiy komissiyaning xulosasi shaxsda ruhiy holatning uni ixtisoslashtirilmagan tibbiy-ijtimoiy muassasada turish imkoniyatidan mahrum etadigan tarzda buzilishi mavjudligi haqidagi, muomalaga layoqatli shaxsga nisbatan esa uni muomalaga layoqatsiz deb topish toʻgʻrisidagi masalani sud oldiga qoʻyish uchun asoslar mavjud emasligi haqidagi maʼlumotlarni ham oʻz ichiga olishi kerak.
Vasiylik va homiylik organi ruhiy holati buzilgan shaxslar uchun moʻljallangan tibbiy-ijtimoiy muassasalarga joylashtirilgan shaxslarning mulkiy manfaatlarini himoya qilish choralarini koʻrishi shart.
41-modda. Voyaga yetmagan shaxsni ruhiy holati buzilgan shaxslar uchun moʻljallangan davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalariga hamda tibbiy-ijtimoiy muassasalarga joylashtirish asoslari va tartibi
Voyaga yetmagan, ruhiy holati buzilgan shaxsni ruhiy holati buzilgan shaxslar uchun moʻljallangan davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalariga va tibbiy-ijtimoiy muassasalarga joylashtirish uchun uning ota-onasining yoki boshqa qonuniy vakilining arizasi hamda psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning majburiy xulosasi asos boʻladi.
Psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning xulosasi voyaga yetmagan shaxsning davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida moslashtirilgan taʼlim dasturini oʻzlashtirishi mumkinligi va (yoki) zarurligi haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi kerak.
42-modda. Ruhiy holati buzilgan shaxslar uchun moʻljallangan davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida yoki tibbiy-ijtimoiy muassasalarda turgan shaxslarning huquqlari hamda mazkur muassasalar maʼmuriyatining va xodimlarining majburiyatlari
Ruhiy holati buzilgan shaxslar uchun moʻljallangan davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida yoki tibbiy-ijtimoiy muassasalarda turgan shaxslar ushbu Qonunning 37-moddasida nazarda tutilgan huquqlardan foydalanadi.
Ruhiy holati buzilgan shaxslar uchun moʻljallangan davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari yoki tibbiy-ijtimoiy muassasalar maʼmuriyati va xodimlarining ushbu muassasalarda turgan shaxslarning huquqlarini roʻyobga chiqarish uchun shart-sharoitlar yaratishga doir majburiyatlari ushbu Qonunning 38-moddasida , shuningdek boshqa qonunchilikda belgilanadi.
Ruhiy holati buzilgan shaxslar uchun moʻljallangan davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari yoki tibbiy-ijtimoiy muassasalar ushbu muassasalarda turgan shaxslarni bir yilda kamida bir marta tibbiy tekshiruvdan oʻtkazishi shart. Tibbiy tekshiruv ushbu shaxslarning mazkur muassasalarda bundan buyon turishi toʻgʻrisidagi, shuningdek ularning muomalaga layoqatsizligi haqidagi qarorlarni qayta koʻrib chiqish mumkinligi toʻgʻrisidagi masalani hal etish maqsadida shifokor-psixiatr ishtirokidagi tibbiy komissiya tomonidan oʻtkaziladi.
43-modda. Ruhiy holati buzilgan shaxslarni koʻchirish va chiqarish asoslari
Ruhiy holati buzilgan shaxsni ruhiy holati buzilgan shaxslar uchun moʻljallangan davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasidan yoki tibbiy-ijtimoiy muassasadan umumiy turdagi xuddi shunday muassasaga koʻchirish uchun shifokor-psixiatr ishtirokidagi tibbiy komissiyaning mazkur shaxsda ushbu muassasada turish uchun tibbiy koʻrsatmalar mavjud emasligi haqidagi xulosasi asos boʻladi.
Ruhiy holati buzilgan shaxsni ruhiy holati buzilgan shaxslar uchun moʻljallangan davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasidan yoki tibbiy-ijtimoiy muassasadan chiqarish:
shifokor-psixiatr ishtirokidagi tibbiy komissiyaning ruhiy holati buzilgan shaxs sogʻligʻining holatiga koʻra mustaqil ravishda yashashga layoqatli ekanligi toʻgʻrisidagi xulosasi mavjud boʻlgan taqdirda, ushbu shaxsning arizasiga binoan;
chiqarilayotgan voyaga yetmagan shaxsni parvarish qilish majburiyatini olayotgan uning ota-onasidan birining yoki boshqa qonuniy vakilining arizasiga binoan;
sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxs qonuniy vakilining arizasi boʻyicha, basharti uning qonuniy vakili oʻz vasiyligidagi shaxsni shaxsan parvarish qilish va (yoki) parvarish qilishni taʼminlash majburiyatini oʻz zimmasiga olayotgan boʻlsa, amalga oshiriladi.
4-bob. Yakunlovchi qoidalar
44-modda. Nizolarni hal etish
Psixiatriya yordami koʻrsatish sohasidagi nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.
45-modda. Psixiatriya yordami toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Psixiatriya yordami toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.
46-modda. Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish
Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin:
1) Oʻzbekiston Respublikasining 2000-yil 31-avgustda qabul qilingan “Psixiatriya yordami toʻgʻrisida”gi 123-II-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2000-yil, № 7-8, 215-modda);
2) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 2000-yil 31-avgustda qabul qilingan “Psixiatriya yordami toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini amalga kiritish haqida”gi 124-II-sonli Qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2000-yil, № 7-8, 216-modda);
3) Oʻzbekiston Respublikasining 2011-yil 21-dekabrda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-311-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2011-yil, № 12/2, 363-modda) 7-moddasi ;
4) Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 29-avgustda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga jamoatchilik nazoratini kuchaytirishga qaratilgan oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-559-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2019-yil, № 8, 470-modda) 7-moddasi ;
5) Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 12-sentabrda qabul qilingan “Psixiatriya yordami koʻrsatish tizimi takomillashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-567-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2019-yil, № 9, 592-modda) 8-moddasi .
47-modda. Ushbu Qonunning ijrosini, yetkazilishini, mohiyati va ahamiyati tushuntirilishini taʼminlash
Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi va manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.
48-modda. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;
davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.
49-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2021-yil 12-may,
OʻRQ-690-son
Закон Республики Узбекистан
О психиатрической помощи
Принят Законодательной палатой 3 марта 2021 года Одобрен Сенатом 23 апреля 2021 года
Глава 1. Общие положения
Статья 1. Цель настоящего Закона
Целью настоящего Закона является регулирование отношений в области оказания психиатрической помощи.
Статья 2. Законодательство о психиатрической помощи
Законодательство о психиатрической помощи состоит из настоящего Закона и иных актов законодательства.
Если международным договором Республики Узбекистан установлены иные правила, чем те, которые предусмотрены законодательством Республики Узбекистан о психиатрической помощи, то применяются правила международного договора.
Статья 3. Основные понятия
В настоящем Законе применяются следующие основные понятия:
информированное добровольное согласие на медицинское вмешательство — добровольное согласие, выраженное в письменной форме лицом, способным понять информацию, предоставляемую доступным способом, о состоянии его здоровья, характере психического расстройства и о прогнозе возможного развития болезни, цели, порядке и продолжительности оказания психиатрической помощи, методах диагностики, лечения и лекарственных средствах, которые могут применяться в процессе оказания данной помощи, их побочных эффектах или письменное согласие его законного представителя;
психиатрическая помощь — комплекс специальных мероприятий, направленных на обследование состояния психического здоровья лиц, профилактику, диагностику психических расстройств, лечение, уход и медико-социальную реабилитацию лиц, страдающих психическими расстройствами;
психиатрическое учреждение — медицинское учреждение, основной функцией которого является оказание психиатрической помощи;
психическое расстройство — изменение психического состояния лица, признанное согласно действующей в Республике Узбекистан Международной классификации болезней;
комиссия врачей-психиатров — комиссия, созданная органом управления здравоохранением, состоящая из трех или более врачей-психиатров, коллегиально принимающих решения по вопросам, связанным с оказанием психиатрической помощи;
законные представители — родители (усыновители), опекуны или другие лица, уполномоченные представлять интересы лиц, страдающих психическими расстройствами, осуществлять защиту их прав, свобод и законных интересов при оказании им психиатрической помощи.
Статья 4. Сфера применения настоящего Закона
Действие настоящего Закона распространяется на граждан Республики Узбекистан при оказании им психиатрической помощи, а также на юридических и физических лиц, участвующих в оказании психиатрической помощи на территории Республики Узбекистан.
Иностранные граждане и лица без гражданства, находящиеся на территории Республики Узбекистан, при оказании им психиатрической помощи пользуются всеми правами, установленными настоящим Законом, наравне с гражданами Республики Узбекистан.
Статья 5. Основные принципы оказания психиатрической помощи
Основными принципами оказания психиатрической помощи являются законность, социальная защищенность, гуманность, соблюдение прав и свобод человека, конфиденциальность информации.
Статья 6. Гарантии оказания психиатрической помощи и социальной защиты
Государством гарантируются:
бесплатная психиатрическая помощь при оказании первичной медико-санитарной помощи, специализированной медицинской помощи, скорой, в том числе скорой специализированной медицинской помощи в государственных медицинских учреждениях;
проведение всех видов психиатрической экспертизы в соответствии с законодательством;
социально-бытовая помощь и содействие в трудоустройстве лиц, страдающих психическими расстройствами, при наличии соответствующего заключения медико-социальной экспертной комиссии;
решение вопросов опеки лиц, страдающих психическими расстройствами;
консультации по правовым вопросам и другие виды юридической помощи в медицинских учреждениях, оказывающих психиатрическую помощь, медико-социальных учреждениях, предназначенных для лиц, страдающих психическими расстройствами;
психиатрическая помощь при чрезвычайных ситуациях.
Для обеспечения лиц, страдающих психическими расстройствами, психиатрической помощью и их социальной защиты государство:
создает все виды учреждений, оказывающих психиатрическую помощь, по возможности, по месту жительства лиц, страдающих психическими расстройствами;
организует получение несовершеннолетними, страдающими психическими расстройствами, образования в государственных специализированных образовательных учреждениях, общих средних и средних специальных образовательных организациях;
создает на территории психиатрических учреждений на условиях государственно-частного партнерства лечебно-производственные предприятия для трудовой терапии, обучения новым профессиям и трудоустройства на этих предприятиях лиц, страдающих психическими расстройствами, включая лиц с инвалидностью, с организацией производственного процесса, адаптированного для лиц, страдающих психическими расстройствами, в целях их реабилитации и социальной реинтеграции;
применяет методы экономического стимулирования (предоставление льгот, преференций и другие) для предприятий, учреждений и организаций, трудоустраивающих лиц, страдающих психическими расстройствами;
принимает иные меры, необходимые для социальной защиты лиц, страдающих психическими расстройствами.
Решение вопросов социальной защиты лиц, страдающих психическими расстройствами, осуществляется органами государственной власти и управления, а также органами самоуправления граждан в пределах предоставленных им полномочий в соответствии с законодательством.
Финансирование оказания психиатрической помощи осуществляется за счет средств Государственного бюджета Республики Узбекистан в пределах бюджетных ассигнований, выделяемых сфере «Здравоохранение», в объеме, гарантированном государством на оказание психиатрической помощи.
Статья 7. Добровольность обращения за психиатрической помощью
Психиатрическая помощь оказывается при добровольном обращении лица и при наличии его информированного добровольного согласия на медицинское вмешательство, за исключением случаев, предусмотренных настоящим Законом.
Психиатрическая помощь несовершеннолетнему оказывается при наличии информированного добровольного согласия на медицинское вмешательство одного из родителей или иного законного представителя, а лицу, признанному судом недееспособным, — при наличии информированного добровольного согласия на медицинское вмешательство его законного представителя.
Статья 8. Права лиц, страдающих психическими расстройствами
Лица, страдающие психическими расстройствами, обладают всеми правами и свободами граждан, предусмотренными Конституцией , законами Республики Узбекистан.
Лица, страдающие психическими расстройствами, при оказании им психиатрической помощи имеют право на:
уважительное и гуманное отношение, исключающее унижение их чести и достоинства;
получение в доступной для них форме своевременной и полной информации о своих правах, а также с учетом их психического состояния информации о характере имеющихся у них психических расстройств и применяемых методах лечения;
психиатрическую помощь в наименее ограничительных условиях, по возможности, по месту жительства;
пребывание в медицинском учреждении, оказывающем психиатрическую помощь в стационарных условиях, только в течение срока, необходимого для оказания психиатрической помощи;
все виды лечения (в том числе санаторно-курортное) по медицинским показаниям;
получение психиатрической помощи в условиях, соответствующих санитарно-гигиеническим требованиям;
информированное добровольное согласие или отказ, в том числе на любой стадии медицинского вмешательства, от использования в качестве объекта испытаний методов профилактики, диагностики, лечения и медицинской реабилитации, лекарственных средств и изделий медицинского назначения, специализированных продуктов лечебного питания, научных исследований или обучения, а также от фото-, видео- или киносъемки;
приглашение любого врача-психиатра с его согласия для работы в комиссии врачей-психиатров по вопросам, регулируемым настоящим Законом;
помощь адвоката или законного представителя.
Лица, страдающие психическими расстройствами, при оказании им психиатрической помощи могут иметь и иные права в соответствии с законодательством.
Ограничение прав и свобод лиц, страдающих психическими расстройствами, допустимо лишь в случаях, предусмотренных законом. Ограничение прав и свобод лиц, страдающих психическими расстройствами, только на основании психиатрического диагноза, факта нахождения под диспансерным наблюдением, в психиатрическом стационаре либо медико-социальном учреждении или государственном специализированном образовательном учреждении не допускается, кроме случаев, предусмотренных законом.
Должностные лица, виновные в незаконном ограничении прав и свобод лиц, страдающих психическими расстройствами, несут ответственность в соответствии с законом.
Статья 9. Ограничения выполнения отдельных видов профессиональной деятельности и деятельности, связанной с источником повышенной опасности
Лицо по результатам обязательного психиатрического освидетельствования может быть временно (на срок не более пяти лет и с правом последующего переосвидетельствования) признано непригодным вследствие психического расстройства к выполнению отдельных видов профессиональной деятельности и деятельности, связанной с источником повышенной опасности.
Решение о признании лица временно непригодным к выполнению отдельных видов профессиональной деятельности и деятельности, связанной с источником повышенной опасности, принимается комиссией врачей-психиатров на основании оценки состояния психического здоровья лица в соответствии с перечнем медицинских противопоказаний и может быть обжаловано в суд.
Перечень медицинских противопоказаний для осуществления отдельных видов профессиональной деятельности и деятельности, связанной с источником повышенной опасности, утверждается Кабинетом Министров Республики Узбекистан и периодически пересматривается с учетом накопленного опыта и научных достижений.
Статья 10. Представительство прав и законных интересов лиц, которым оказывается психиатрическая помощь
При оказании психиатрической помощи лицо вправе пригласить по своему выбору представителя для защиты своих прав и законных интересов. Оформление представительства производится в порядке, установленном законодательством.
Защиту прав и законных интересов лица, признанного судом недееспособным, при оказании ему психиатрической помощи осуществляет опекун, а несовершеннолетнего — один из родителей или иной законный представитель.
Защиту прав и законных интересов лица при оказании ему психиатрической помощи может осуществлять адвокат в виде бесплатной юридической помощи, а также иное лицо, уполномоченное оказывать бесплатную юридическую помощь.
Лица имеют право на получение юридической помощи за счет государства в соответствии с Законом Республики Узбекистан «Об оказании юридической помощи за счет государства» при получении психиатрической помощи.
Психиатрическое учреждение обеспечивает возможность приглашения адвоката, за исключением случаев, предусмотренных частью седьмой статьи 24 и статьей 31 настоящего Закона.
Статья 11. Запрет на требование о предоставлении сведений о состоянии психического здоровья лица
При реализации лицом своих прав и свобод требование со стороны третьих лиц о предоставлении сведений о состоянии его психического здоровья либо обследования его врачом-психиатром запрещается, за исключением случаев, установленных законом.
Статья 12. Сохранение врачебной тайны при оказании психиатрической помощи
Сведения о наличии у лица психического расстройства, фактах обращения за психиатрической помощью, а также иные сведения о состоянии его психического здоровья являются врачебной тайной, охраняемой законом.
Для реализации прав и законных интересов лица, страдающего психическим расстройством, по его просьбе либо по просьбе его законного представителя им предоставляются сведения о состоянии психического здоровья данного лица и об оказанной ему психиатрической помощи в доступной форме и с учетом психического состояния лица, страдающего психическим расстройством.
Статья 13. Диагностика, лечение и реабилитация лиц, страдающих психическими расстройствами
Диагноз психического расстройства ставится в соответствии с общепризнанными международными стандартами и классификациями и не может основываться на действиях, выражающих несогласие лица с принятыми в обществе моральными, культурными, политическими и религиозными ценностями либо на иных причинах, непосредственно не связанных с состоянием его психического здоровья.
Для диагностики, лечения и реабилитации лица, страдающего психическим расстройством, применяются методы, разрешенные законодательством, а также лекарственные средства и изделия медицинского назначения, зарегистрированные в установленном порядке.
Методы диагностики, лечения и реабилитации, а также лекарственные средства и изделия медицинского назначения применяются только в диагностических, лечебных и реабилитационных целях в соответствии с характером болезненных расстройств и не должны использоваться для наказания лица, страдающего психическим расстройством, и иных целей.
Статья 14. Информированное добровольное согласие на медицинское вмешательство
Медицинское вмешательство в отношении лица, страдающего психическим расстройством, осуществляется при наличии его информированного добровольного согласия, за исключением случаев, предусмотренных частью пятой настоящей статьи.
Врач-психиатр обязан предоставить лицу, страдающему психическим расстройством, в доступной для него форме и с учетом его психического состояния информацию о характере психического расстройства, целях, методах, включая альтернативные, и продолжительности рекомендуемого лечения, а также о возможном риске, побочных эффектах и ожидаемых результатах. О предоставленной информации врач-психиатр делает запись в медицинской документации.
Информированное добровольное согласие на медицинское вмешательство в отношении несовершеннолетнего дает один из родителей или иной законный представитель, а в отношении лица, признанного судом недееспособным, — его законный представитель после сообщения лицу, дающему такое согласие, сведений, предусмотренных частью второй настоящей статьи.
Законный представитель лица, признанного судом недееспособным, извещает орган опеки и попечительства по месту жительства подопечного о даче информированного добровольного согласия на медицинское вмешательство.
Лечение может проводиться без информированного добровольного согласия на медицинское вмешательство лица, страдающего психическим расстройством, или его законного представителя только при применении принудительных мер медицинского характера, а также при недобровольной госпитализации в психиатрическое учреждение.
В отношении лиц, указанных в части пятой настоящей статьи, применение для лечения психических расстройств хирургических и других методов, вызывающих необратимые последствия, а также проведение испытаний методов профилактики, диагностики, лечения и медицинской реабилитации, лекарственных средств и изделий медицинского назначения, специализированных продуктов лечебного питания не допускаются.
Статья 15. Отказ от лечения
Лицо, страдающее психическим расстройством, один из родителей или иной законный представитель несовершеннолетнего лица, страдающего психическим расстройством, законный представитель лица, признанного судом недееспособным, имеют право отказаться от предлагаемого лечения или потребовать его прекращения, за исключением случаев применения принудительных мер медицинского характера либо недобровольной госпитализации в психиатрическое учреждение.
Законный представитель лица, признанного судом недееспособным, извещает орган опеки и попечительства по месту жительства подопечного об отказе от лечения либо его прекращении не позднее дня, следующего за днем отказа от лечения или его прекращения.
Лицу, отказавшемуся от лечения, либо его законному представителю должны быть разъяснены возможные последствия такого отказа или прекращения лечения. Отказ от лечения оформляется в день отказа записью в медицинской документации с указанием сведений о возможных последствиях и подписью лица, отказавшегося от лечения, или его законного представителя, а также врача-психиатра.
Статья 16. Принудительные меры медицинского характера
Принудительные меры медицинского характера в отношении лиц, страдающих психическими расстройствами, применяются по решению суда по основаниям и в порядке, предусмотренными Уголовным , Уголовно-процессуальным и Уголовно-исполнительным кодексами Республики Узбекистан.
Принудительные меры медицинского характера в отношении лиц, страдающих психическими расстройствами, применяются психиатрическими учреждениями системы Министерства здравоохранения Республики Узбекистан, а в отношении осужденных к наказанию в виде лишения свободы — медицинскими учреждениями органов внутренних дел по месту отбывания наказания.
Лица, в отношении которых применены принудительные меры медицинского характера, находящиеся в психиатрических учреждениях системы Министерства здравоохранения Республики Узбекистан, пользуются правами лиц, страдающих психическими расстройствами, находящихся в психиатрических стационарах.
Лица, в отношении которых применены принудительные меры медицинского характера, находящиеся в психиатрических учреждениях системы Министерства здравоохранения Республики Узбекистан, признаются нетрудоспособными на весь период пребывания в данном учреждении и имеют право наравне с лицами, находящимися на амбулаторном принудительном наблюдении и лечении у врача-психиатра, на пособие по государственному социальному страхованию или на пенсию на общих основаниях.
Статья 17. Судебно-психиатрическая экспертиза
Судебно-психиатрическая экспертиза по уголовным, гражданским делам и делам об административных правонарушениях производится по основаниям и в порядке, предусмотренными законодательством.
Статья 18. Психиатрическое обследование при решении вопроса о годности лица к военной службе
Основания и порядок психиатрического обследования в амбулаторных и стационарных условиях при решении вопроса о годности лица по состоянию его психического здоровья к военной службе в качестве военнослужащего Министерства обороны Республики Узбекистан, Национальной гвардии Республики Узбекистан, Государственной службы безопасности Президента Республики Узбекистан, Службы государственной безопасности Республики Узбекистан, Министерства внутренних дел Республики Узбекистан, в том числе лиц начальствующего и рядового состава органов внутренних дел, Министерства по чрезвычайным ситуациям Республики Узбекистан, других министерств и ведомств, служебная деятельность в которых приравнивается к действительной военной службе, определяются настоящим Законом и Положением о медицинском освидетельствовании в Вооруженных Силах Республики Узбекистан на мирное и военное время.
Глава 2. Учреждения и лица, оказывающие психиатрическую помощь. Права и обязанности медицинских работников и иных специалистов
Статья 19. Учреждения, оказывающие психиатрическую помощь
Психиатрическую помощь оказывают психиатрические учреждения, государственные и частные медицинские учреждения, медико-социальные учреждения, предназначенные для лиц, страдающих психическими расстройствами.
Перечень услуг, оказываемых частными медицинскими учреждениями по диагностике, лечению и реабилитации психических расстройств, утверждается Министерством здравоохранения Республики Узбекистан.
Виды психиатрической помощи указываются в учредительных документах юридических лиц. Информация о видах психиатрической помощи, оказываемых государственными и частными медицинскими учреждениями, медико-социальными учреждениями, предназначенными для лиц, страдающих психическими расстройствами, должна быть доступна гражданам.
Статья 20. Право на деятельность по оказанию психиатрической помощи
Правом на врачебную деятельность по оказанию психиатрической помощи обладают медицинские работники (врач-психиатр, медицинский психолог и психотерапевт), имеющие высшее специальное медицинское образование. Медицинские работники и иные специалисты, участвующие в оказании психиатрической помощи, должны пройти специальную подготовку для работы с лицами, страдающими психическими расстройствами.
Порядок выдачи юридическим лицам лицензий на право осуществления медицинской деятельности по специализации «Психиатрическая помощь» устанавливается законодательством.
Виды психиатрической помощи, оказываемой юридическими лицами, специализирующимися на оказании психиатрической помощи, указываются в учредительных документах или лицензионных требованиях и условиях.
Статья 21. Права и обязанности медицинских работников и иных специалистов при оказании психиатрической помощи
Установление диагноза психического расстройства осуществляется исключительно врачом-психиатром.
Принятие решения о необходимости оказания психиатрической помощи в недобровольном порядке либо дача заключения для рассмотрения этого вопроса осуществляется исключительно комиссией врачей-психиатров.
Деятельность медицинских работников и иных специалистов, участвующих в оказании психиатрической помощи, основывается на профессиональной этике и осуществляется в соответствии с законом.
Заключение врача другой специальности о состоянии психического здоровья лица носит предварительный характер и не является основанием для решения вопроса об ограничении его прав и законных интересов, а также для предоставления ему гарантий, предусмотренных законом для лиц, страдающих психическими расстройствами.
Статья 22. Независимость врача-психиатра при оказании психиатрической помощи
При оказании психиатрической помощи врач-психиатр независим в своих решениях и руководствуется только медицинскими показаниями, врачебным долгом и законом.
Врач-психиатр, мнение которого не совпадает с решением комиссии врачей-психиатров, вправе дать свое заключение, которое прилагается к медицинской документации.
Статья 23. Гарантии медицинским и иным работникам, участвующим в оказании психиатрической помощи
Медицинские и иные работники, участвующие в оказании психиатрической помощи, имеют право на сокращенную продолжительность рабочего времени, ежегодный дополнительный трудовой отпуск, выход на пенсию с уменьшением общеустановленного возраста за работу с вредными и (или) опасными условиями труда в соответствии с законодательством.
Продолжительность рабочего времени, ежегодного дополнительного трудового отпуска, порядок выхода на пенсию с уменьшением общеустановленного возраста, а также размеры специальной ежемесячной надбавки медицинских и иных работников, участвующих в оказании психиатрической помощи, определяются Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Медицинские и иные работники, участвующие в оказании психиатрической помощи, подлежат обязательному государственному социальному страхованию от несчастных случаев на производстве и профессиональных заболеваний в порядке, установленном законодательством.
Глава 3. Виды психиатрической помощи и порядок их оказания
Статья 24. Психиатрическое освидетельствование
Психиатрическое освидетельствование проводится для определения наличия у обследуемого лица психического расстройства, необходимости оказания психиатрической помощи, а также решения вопроса о виде такой помощи.
Психиатрическое освидетельствование проводится при наличии информированного добровольного согласия обследуемого лица на его проведение.
Психиатрическое освидетельствование несовершеннолетнего проводится при наличии информированного добровольного согласия на его проведение одного из родителей либо иного законного представителя, а в отношении лица, признанного судом недееспособным, — при наличии информированного добровольного согласия на проведение психиатрического освидетельствования законного представителя такого лица.
В случае несогласия одного из родителей либо при отсутствии родителей или иного законного представителя психиатрическое освидетельствование несовершеннолетнего проводится по решению органа опеки и попечительства, которое может быть обжаловано в суд.
Законный представитель лица, признанного судом недееспособным, извещает орган опеки и попечительства по месту жительства подопечного о даче информированного добровольного согласия на проведение психиатрического освидетельствования подопечного.
Врач-психиатр, проводящий психиатрическое освидетельствование, обязан представиться обследуемому лицу и его законному представителю как психиатр, за исключением случаев, предусмотренных абзацем вторым части седьмой настоящей статьи.
Психиатрическое освидетельствование лица может быть проведено без его информированного добровольного согласия или без информированного добровольного согласия его законного представителя в случаях, когда, по имеющимся данным, обследуемое лицо совершает действия, дающие основания предполагать наличие у него тяжелого психического расстройства, которое обуславливает:
его непосредственную опасность для себя или окружающих;
его беспомощность, то есть неспособность самостоятельно удовлетворять основные жизненные потребности;
причинение существенного вреда его здоровью вследствие ухудшения психического состояния, если лицо будет оставлено без оказания психиатрической помощи.
Психиатрическое освидетельствование лица может быть проведено без его информированного добровольного согласия или без информированного добровольного согласия его законного представителя, если обследуемый находится под диспансерным наблюдением по основаниям, предусмотренным частью первой статьи 28 настоящего Закона.
Данные психиатрического освидетельствования и заключение о состоянии психического здоровья обследуемого лица фиксируются в медицинской документации, в которой указываются также причины обращения к врачу-психиатру и медицинские рекомендации.
Статья 25. Порядок психиатрического освидетельствования лица без его согласия или без согласия его законного представителя
В случаях, предусмотренных абзацем вторым части седьмой и частью восьмой статьи 24 настоящего Закона, решение о психиатрическом освидетельствовании лица без его согласия или без согласия его законного представителя принимается врачом-психиатром самостоятельно в порядке, предусмотренном статьей 26 настоящего Закона.
В случаях, предусмотренных абзацами третьим и четвертым части седьмой статьи 24 настоящего Закона, решение о психиатрическом освидетельствовании лица без его согласия или без согласия его законного представителя выносится судом.
Статья 26. Порядок подачи заявления и принятия решения о психиатрическом освидетельствовании лица без его согласия или без согласия его законного представителя
Решение о психиатрическом освидетельствовании лица без его согласия или без согласия его законного представителя, за исключением случаев, предусмотренных частью восьмой статьи 24 настоящего Закона, принимается врачом-психиатром по письменному заявлению, содержащему сведения о наличии оснований для такого освидетельствования, перечисленных в части седьмой статьи 24 настоящего Закона.
Письменное заявление может быть подано родственниками лица, подлежащего психиатрическому освидетельствованию, врачом любой медицинской специальности, должностными лицами и иными гражданами.
В случаях, предусмотренных абзацем вторым части седьмой статьи 24 настоящего Закона, заявление может быть подано и в устной форме. Решение о психиатрическом освидетельствовании лица принимается врачом-психиатром незамедлительно и оформляется записью в медицинской документации.
При отсутствии непосредственной опасности лица для себя или окружающих заявление о психиатрическом освидетельствовании должно быть подано в письменной форме, содержать подробные сведения, обосновывающие необходимость такого освидетельствования, и указание на отказ лица либо его законного представителя от обращения к врачу-психиатру. Врач-психиатр вправе запросить дополнительные сведения, необходимые для принятия решения. Установив, что в заявлении отсутствуют данные, свидетельствующие о наличии обстоятельств, предусмотренных абзацами третьим и четвертым части седьмой статьи 24 настоящего Закона, врач-психиатр в письменной форме мотивированно отказывает в психиатрическом освидетельствовании.
При обоснованности заявления о психиатрическом освидетельствовании лица без его согласия или без согласия его законного представителя письменное заключение врача-психиатра о необходимости такого освидетельствования, а также заявление об освидетельствовании лица и другие имеющиеся материалы направляются соответствующим медицинским учреждением в суд по месту жительства лица.
Суд решает вопрос о психиатрическом освидетельствовании в течение сорока восьми часов с момента получения всех материалов.
Статья 27. Психиатрическая помощь, оказываемая в амбулаторных условиях
В отношении лица, страдающего психическим расстройством, в амбулаторных условиях осуществляются профилактика, диагностика, лечение, медицинская реабилитация и диспансерное наблюдение в зависимости от медицинских показаний.
Психиатрическая помощь в амбулаторных условиях (за исключением диспансерного наблюдения) оказывается при добровольном обращении лица, страдающего психическим расстройством, в соответствии со статьей 7 настоящего Закона.
Статья 28. Диспансерное наблюдение
Диспансерное наблюдение может устанавливаться независимо от согласия лица, страдающего хроническим и затяжным психическим расстройством с тяжелыми стойкими или часто обостряющимися болезненными проявлениями, а также независимо от согласия его законного представителя.
Решение о необходимости установления диспансерного наблюдения и о его прекращении принимается комиссией врачей-психиатров.
Если на территории, обслуживаемой лечебно-профилактическим учреждением, психиатрическая помощь оказывается одним врачом-психиатром, то решение о необходимости установления диспансерного наблюдения принимается им самостоятельно на срок не более трех месяцев. В этом случае в течение трех месяцев вопрос о необходимости установления диспансерного наблюдения и о его прекращении должен быть рассмотрен комиссией врачей-психиатров.
Мотивированное решение комиссии врачей-психиатров оформляется записью в медицинской документации и внесением соответствующей информации в Единый электронный реестр лиц, страдающих психическими расстройствами, находящихся под диспансерным наблюдением.
Диспансерное наблюдение прекращается при выздоровлении или значительном и стойком улучшении психического состояния лица. После прекращения диспансерного наблюдения психиатрическая помощь в амбулаторных условиях по просьбе или с согласия данного лица, либо по просьбе или с согласия его законного представителя оказывается по основаниям и в порядке, предусмотренными статьей 7 настоящего Закона.
При изменении психического состояния лицо, страдающее психическим расстройством, может быть освидетельствовано без его согласия или без согласия его законного представителя по основаниям и в порядке, предусмотренными статьями 24 и 25 настоящего Закона. Диспансерное наблюдение может быть возобновлено в таких случаях по решению комиссии врачей-психиатров.
Статья 29. Единый электронный реестр лиц, страдающих психическими расстройствами, находящихся под диспансерным наблюдением
Министерством здравоохранения Республики Узбекистан ведется Единый электронный реестр лиц, страдающих психическими расстройствами, находящихся под диспансерным наблюдением (далее — Единый реестр).
Единый реестр содержит следующую обязательную информацию о лицах, страдающих психическими расстройствами:
паспортные данные (данные идентификационной ID-карты);
даты установления и прекращения диспансерного наблюдения;
сроки пребывания в психиатрических учреждениях;
сведения о выданных лекарственных средствах, оказанных социальных услугах и предоставленных льготах.
Единый реестр может также содержать и иную информацию о лицах, страдающих психическими расстройствами.
Расходы, связанные с созданием, техническим обслуживанием и регулярным обновлением Единого реестра, покрываются за счет внебюджетных источников Министерства здравоохранения Республики Узбекистан и других источников, не запрещенных законодательством.
Доступ к Единому реестру разрешается только лицам, определяемым Министерством здравоохранения Республики Узбекистан, с обеспечением конфиденциальности информации, содержащейся в данном реестре.
Статья 30. Основания для госпитализации в психиатрический стационар
Основаниями для госпитализации в психиатрический стационар являются наличие у лица психического расстройства и решение врача-психиатра о проведении обследования или лечения в стационарных условиях либо решение суда.
Основанием для госпитализации в психиатрический стационар может быть также необходимость проведения психиатрической экспертизы в случаях и в порядке, установленных законодательством.
Госпитализация лица в психиатрический стационар, за исключением случаев, предусмотренных статьей 31 настоящего Закона, осуществляется добровольно по его просьбе или с его согласия.
Госпитализация несовершеннолетнего в психиатрический стационар осуществляется по просьбе или с согласия его родителей или иного законного представителя. В случае несогласия одного из родителей либо при отсутствии родителей или иного законного представителя госпитализация несовершеннолетнего в психиатрический стационар осуществляется по решению органа опеки и попечительства, которое может быть обжаловано в суд.
Лицо, признанное судом недееспособным, госпитализируется в психиатрический стационар по просьбе или с согласия его законного представителя.
Согласие на госпитализацию оформляется записью в медицинской документации и подписью лица, страдающего психическим расстройством, или его законного представителя, а также врача-психиатра.
Статья 31. Основания для госпитализации в психиатрический стационар в недобровольном порядке
Госпитализация лица в психиатрический стационар в недобровольном порядке осуществляется по решению суда в порядке, предусмотренном Гражданским процессуальным кодексом Республики Узбекистан.
Лицо, страдающее психическим расстройством, может быть госпитализировано в психиатрический стационар без его согласия или без согласия его законного представителя до решения суда, если его обследование или лечение возможно только в стационарных условиях, а психическое расстройство является тяжелым и обуславливает:
его непосредственную опасность для себя или окружающих;
его беспомощность, то есть неспособность самостоятельно удовлетворять основные жизненные потребности;
возможность причинения существенного вреда его здоровью вследствие ухудшения психического состояния, если лицо будет оставлено без оказания психиатрической помощи.
Статья 32. Меры обеспечения безопасности при оказании психиатрической помощи
Психиатрическая помощь в стационарных условиях осуществляется в условиях, обеспечивающих безопасность госпитализированного лица и других лиц, с соблюдением медицинскими работниками его прав и законных интересов.
Меры физического стеснения и изоляции при недобровольной госпитализации и пребывании в психиатрическом стационаре применяются только в тех случаях и на тот период времени, когда по заключению врача-психиатра иными методами невозможно предотвратить действия лица, представляющего непосредственную опасность для него или других лиц, и осуществляются при постоянном контроле медицинского персонала. О формах и времени применения мер физического стеснения или изоляции делается запись в медицинской документации.
Сотрудники органов внутренних дел обязаны оказывать содействие медицинским работникам при осуществлении недобровольной госпитализации в стационар и обеспечивать безопасные условия для доступа к госпитализируемому в стационар лицу и его осмотра.
В случаях необходимости предотвращения действий, угрожающих жизни и здоровью окружающих со стороны госпитализируемого в стационар лица, а также при необходимости розыска и задержания лица, подлежащего госпитализации в стационар, сотрудники органов внутренних дел действуют в порядке, установленном законодательством.
Статья 33. Освидетельствование несовершеннолетних и лиц, признанных судом недееспособными, госпитализированных в психиатрический стационар по просьбе или с согласия их законных представителей
Несовершеннолетний и лицо, признанное судом недееспособным, госпитализированные в психиатрический стационар по просьбе или с согласия их законных представителей, подлежат обязательному освидетельствованию комиссией врачей-психиатров в порядке, предусмотренном частью первой статьи 34 настоящего Закона. В течение первых шести месяцев эти лица подлежат освидетельствованию комиссией врачей-психиатров не реже одного раза в месяц для решения вопроса о продлении госпитализации.
При продлении госпитализации свыше шести месяцев освидетельствование лица, страдающего психическим расстройством, комиссией врачей-психиатров проводится не реже одного раза в шесть месяцев.
В случае обнаружения комиссией врачей-психиатров или администрацией психиатрического стационара злоупотреблений, допущенных при госпитализации несовершеннолетнего либо лица, признанного судом недееспособным, администрация психиатрического стационара извещает об этом орган опеки и попечительства по месту жительства подопечного.
Статья 34. Освидетельствование лиц, госпитализированных в психиатрический стационар в недобровольном порядке
Лицо, страдающее психическим расстройством, госпитализированное в психиатрический стационар по основаниям, предусмотренным статьей 31 настоящего Закона, подлежит обязательному освидетельствованию в срок, не превышающий сорока восьми часов, комиссией врачей-психиатров, которая принимает решение об обоснованности госпитализации. В случаях, когда госпитализация в стационар признается необоснованной и госпитализированный в стационар не выражает желания остаться в психиатрическом стационаре, он подлежит немедленной выписке.
Если госпитализация в стационар лица, страдающего психическим расстройством, признается обоснованной, то заключение комиссии врачей-психиатров в течение двадцати четырех часов направляется в суд по месту нахождения психиатрического стационара для решения вопроса о дальнейшем пребывании лица в нем.
Заявление о госпитализации лица, страдающего психическим расстройством, в психиатрический стационар в недобровольном порядке подается в суд психиатрическим стационаром, в котором находится лицо.
Статья 35. Решение суда по заявлению о госпитализации лица, страдающего психическим расстройством, в психиатрический стационар в недобровольном порядке
Рассмотрев заявление о госпитализации лица, страдающего психическим расстройством, в психиатрический стационар в недобровольном порядке по существу, суд удовлетворяет либо отклоняет его.
Решение суда может быть обжаловано лицом, в отношении которого оно вынесено, его законным представителем, руководителем психиатрического стационара или опротестован прокурором.
Статья 36. Продление госпитализации лица, страдающего психическим расстройством, в недобровольном порядке
Пребывание лица, страдающего психическим расстройством, в психиатрическом стационаре в недобровольном порядке продолжается только в течение времени сохранения оснований, по которым была осуществлена госпитализация.
Лицо, госпитализированное в психиатрический стационар в недобровольном порядке, в течение первых шести месяцев не реже одного раза в месяц подлежит освидетельствованию комиссией врачей-психиатров для решения вопроса о продлении госпитализации.
По истечении шести месяцев с момента госпитализации лица, страдающего психическим расстройством, в психиатрический стационар в недобровольном порядке заключение комиссии врачей-психиатров о необходимости продления такой госпитализации направляется администрацией психиатрического стационара в суд по месту нахождения психиатрического стационара. Суд может продлить госпитализацию в порядке, предусмотренном статьями 34 и 35 настоящего Закона.
При продлении госпитализации лица, страдающего психическим расстройством, в психиатрическом стационаре свыше шести месяцев освидетельствование данного лица проводится комиссией врачей-психиатров не реже одного раза в шесть месяцев.
Статья 37. Права лиц, страдающих психическими расстройствами, находящихся в психиатрических стационарах
Лицу, страдающему психическими расстройствами, должны быть разъяснены основания и цели его госпитализации в психиатрический стационар, его права и установленные в стационаре правила, о чем делается запись в медицинской документации.
Лица, страдающие психическими расстройствами, находящиеся на лечении или обследовании в психиатрическом стационаре, вправе:
обращаться непосредственно к главному врачу или заведующему отделением по вопросам обследования, лечения, выписки из психиатрического стационара и соблюдения прав, предоставленных настоящим Законом;
подавать заявления, предложения и жалобы в органы государственной власти и управления;
встречаться с адвокатом и священнослужителем наедине;
исполнять религиозные обряды при отсутствии медицинских противопоказаний;
выписывать газеты и журналы;
получать образование по программе общих средних и средних специальных образовательных организаций, если лицо, страдающее психическим расстройством, не достигло восемнадцати лет;
получать наравне с другими гражданами вознаграждение за труд в соответствии с его количеством и качеством, если участвует в производительном труде;
вести переписку, получать и отправлять посылки, бандероли и денежные переводы, пользоваться телефоном, принимать посетителей, иметь и приобретать предметы первой необходимости, пользоваться собственной одеждой. Эти права могут быть ограничены по рекомендации врача-психиатра в интересах здоровья или безопасности лица, страдающего психическим расстройством, и других лиц.
Индивидуальная подписка на газеты и журналы, телефонные переговоры и другие платные услуги осуществляются за счет средств лиц, страдающих психическими расстройствами.
Лица, страдающие психическими расстройствами, находящиеся на лечении или обследовании в психиатрическом стационаре, могут иметь и иные права в соответствии с законодательством.
Статья 38. Обязанности администрации и медицинского персонала психиатрического стационара
Администрация и медицинский персонал психиатрического стационара обязаны создать условия для осуществления прав и законных интересов лиц, страдающих психическими расстройствами, и их законных представителей, предусмотренных настоящим Законом, в том числе:
обеспечивать госпитализированных на лечение или обследование в психиатрический стационар лиц необходимой медицинской помощью;
предоставлять возможность ознакомления с текстом настоящего Закона, правилами внутреннего распорядка данного психиатрического стационара, адресами и телефонными номерами государственных и иных органов, учреждений, организаций и должностных лиц, к которым можно обратиться в случае нарушения прав и законных интересов лиц, страдающих психическими расстройствами;
обеспечивать условия для переписки, направления заявлений, предложений и жалоб лиц, страдающих психическими расстройствами, в органы государственной власти и управления;
в течение двадцати четырех часов с момента госпитализации лица, страдающего психическим расстройством, в психиатрический стационар в недобровольном порядке принимать меры по оповещению его законного представителя, родственников или иного лица по его указанию;
информировать законного представителя или родственников лица, страдающего психическим расстройством, а также иное лицо по его указанию об изменениях состояния его здоровья и чрезвычайных происшествиях с ним;
обеспечивать безопасность находящихся в психиатрическом стационаре лиц, страдающих психическими расстройствами, контролировать содержание посылок и передач;
выполнять функции законного представителя в отношении лиц, страдающих психическими расстройствами, признанных судом недееспособными, но не имеющих такого представителя.
Администрация и медицинский персонал психиатрического стационара могут нести и иные обязанности в соответствии с законодательством.
Статья 39. Выписка лица, страдающего психическим расстройством, из психиатрического стационара
Выписка лица, страдающего психическим расстройством, из психиатрического стационара производится в случае его выздоровления или улучшения его психического состояния, при котором не требуется дальнейшее стационарное лечение, а также завершения обследования или психиатрической экспертизы, явившихся основаниями для госпитализации в психиатрический стационар.
Выписка лица, страдающего психическим расстройством, добровольно госпитализированного для лечения в психиатрический стационар, производится по его заявлению, заявлению его законного представителя или по решению лечащего врача-психиатра.
Выписка лица, страдающего психическим расстройством, госпитализированного в психиатрический стационар в недобровольном порядке, производится по заключению комиссии врачей-психиатров или по решению суда об отказе в продлении госпитализации.
Выписка лица, страдающего психическим расстройством, к которому по решению суда применены принудительные меры медицинского характера, производится только по решению суда.
Лицу, страдающему психическим расстройством, госпитализированному в психиатрический стационар добровольно, может быть отказано в выписке, если комиссией врачей-психиатров будут установлены основания для госпитализации в недобровольном порядке, предусмотренные статьей 31 настоящего Закона. В таком случае вопросы пребывания в психиатрическом стационаре, продления госпитализации и выписки из него решаются в порядке, установленном статьями 34 — 36 настоящего Закона, а также частью третьей настоящей статьи.
Статья 40. Основания и порядок помещения в медико-социальные учреждения для лиц, страдающих психическими расстройствами
Основаниями для помещения лиц в медико-социальные учреждения для лиц, страдающих психическими расстройствами, являются заявление лица, страдающего психическим расстройством, заключение врачебной комиссии с участием врача-психиатра, а для несовершеннолетнего или лица, признанного судом недееспособным, — решение органа опеки и попечительства, принятое на основании заключения указанной врачебной комиссии.
Заключение врачебной комиссии должно содержать сведения о наличии у лица психического расстройства, лишающего его возможности находиться в неспециализированном медико-социальном учреждении, а в отношении дееспособного лица — также и об отсутствии оснований для постановки перед судом вопроса о признании его недееспособным.
Орган опеки и попечительства обязан принимать меры для охраны имущественных интересов лиц, помещенных в медико-социальные учреждения для лиц, страдающих психическими расстройствами.
Статья 41. Основания и порядок помещения несовершеннолетнего в государственные специализированные образовательные учреждения и медико-социальные учреждения для лиц, страдающих психическими расстройствами
Основаниями для помещения несовершеннолетнего, страдающего психическим расстройством, в государственные специализированные образовательные учреждения и медико-социальные учреждения для лиц, страдающих психическими расстройствами, являются заявление его родителей или иного законного представителя и обязательное заключение медико-психолого-педагогической комиссии.
Заключение медико-психолого-педагогической комиссии должно содержать сведения о возможности и (или) необходимости освоения несовершеннолетним адаптированной образовательной программы в государственных специализированных образовательных учреждениях.
Статья 42. Права лиц, находящихся в государственных специализированных образовательных учреждениях или медико-социальных учреждениях для лиц, страдающих психическими расстройствами, и обязанности администрации и персонала данных учреждений
Лица, находящиеся в государственных специализированных образовательных учреждениях или медико-социальных учреждениях для лиц, страдающих психическими расстройствами, пользуются правами, предусмотренными статьей 37 настоящего Закона.
Обязанности администрации и персонала государственных специализированных образовательных учреждений или медико-социальных учреждений для лиц, страдающих психическими расстройствами, по созданию условий для реализации прав лиц, находящихся в них, устанавливаются статьей 38 настоящего Закона, а также иным законодательством.
Государственные специализированные образовательные учреждения или медико-социальные учреждения для лиц, страдающих психическими расстройствами, обязаны не реже одного раза в год проводить медицинское освидетельствование лиц, находящихся в них. Медицинское освидетельствование проводится врачебной комиссией с участием врача-психиатра с целью решения вопроса об их дальнейшем нахождении в данных учреждениях, а также возможности пересмотра решений об их недееспособности.
Статья 43. Основания для перевода и выписки лиц, страдающих психическими расстройствами
Основанием для перевода лица, страдающего психическим расстройством, из государственного специализированного образовательного учреждения или медико-социального учреждения для лиц, страдающих психическими расстройствами, в аналогичное учреждение общего типа является заключение врачебной комиссии с участием врача-психиатра об отсутствии у данного лица медицинских показаний к нахождению в этом учреждении.
Выписка лица, страдающего психическим расстройством, из государственного специализированного образовательного учреждения или медико-социального учреждения для лиц, страдающих психическими расстройствами, производится:
по заявлению лица, страдающего психическим расстройством, при наличии заключения врачебной комиссии с участием врача-психиатра о том, что по состоянию здоровья такое лицо способно проживать самостоятельно;
по заявлению одного из родителей или иного законного представителя несовершеннолетнего, обязующихся осуществлять уход за выписываемым несовершеннолетним;
по заявлению законного представителя лица, признанного судом недееспособным, при условии, что его законный представитель лично обязуется осуществлять уход и (или) обеспечить осуществление ухода за своим подопечным.
Глава 4. Заключительные положения
Статья 44. Разрешение споров
Споры в области оказания психиатрической помощи разрешаются в порядке, установленном законодательством.
Статья 45. Ответственность за нарушение законодательства о психиатрической помощи
Лица, виновные в нарушении законодательства о психиатрической помощи, несут ответственность в установленном порядке.
Статья 46. Признание утратившими силу некоторых законодательных актов Республики Узбекистан
Признать утратившими силу:
1) Закон Республики Узбекистан от 31 августа 2000 года № 123-II «О психиатрической помощи» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2000 г., № 7-8, ст. 215);
2) Постановление Олий Мажлиса Республики Узбекистан от 31 августа 2000 года № 124-II «О введении в действие Закона Республики Узбекистан «О психиатрической помощи» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2000 г., № 7-8, ст. 216);
3) статью 7 Закона Республики Узбекистан от 21 декабря 2011 года № ЗРУ-311 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2011 г., № 12/2, ст. 363);
4) статью 7 Закона Республики Узбекистан от 29 августа 2019 года № ЗРУ-559 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан, направленных на усиление общественного контроля» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2019 г., № 8, ст. 470);
5) статью 8 Закона Республики Узбекистан от 12 сентября 2019 года № ЗРУ-567 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан в связи с совершенствованием системы оказания психиатрической помощи» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2019 г., № 9, ст. 592).
Статья 47. Обеспечение исполнения, доведения, разъяснения сути и значения настоящего Закона
Министерству здравоохранения Республики Узбекистан и заинтересованным организациям обеспечить исполнение, доведение до исполнителей и разъяснение среди населения сути и значения настоящего Закона.
Статья 48. Приведение законодательства в соответствие с настоящим Законом
Кабинету Министров Республики Узбекистан:
привести решения правительства в соответствие с настоящим Законом;
обеспечить пересмотр и отмену органами государственного управления их нормативно-правовых актов, противоречащих настоящему Закону.
Статья 49. Вступление в силу настоящего Закона
Настоящий Закон вступает в силу по истечении трех месяцев со дня его официального опубликования.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
12 мая 2021 г.,
№ ЗРУ-690