UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви

Қарори

НИЗОМ

РЎЙХАТИ

Тижорат банкларининг ички аудитига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикасининг « Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида »ги ва « Банклар ва банк фаолияти тўғрисида »ги қонунларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви қарор қилади:

1. Тижорат банкларининг ички аудитига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низом 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Айрим идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар 2-иловага мувофиқ ўз кучини йўқотган деб топилсин.

3. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ойдан кейин кучга киради.

Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2021 йил 16 апрелдаги 3/2-сон қарорига 1-ИЛОВА

Тижорат банкларининг ички аудитига қўйиладиган талаблар тўғрисида

Мазкур Низом тижорат банкларида, шу жумладан микромолия банкларида, шунингдек исломий банк фаолиятини амалга оширувчи банклар ва микромолия банкларида (бундан буён матнда банк деб юритилади) ички аудитни ташкил этишга қўйиладиган талабларни белгилайди.

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

ички аудит — банкнинг ички назорат тизими, шу жумладан таваккалчиликларни бошқариш ва корпоратив бошқарув тизими ва жараёнларининг сифати, уларнинг монандлиги ва самарадорлигига оид мустақил баҳони тақдим этиш билан боғлиқ фаолият;

ички аудит хизмати — банкда ички аудитни доимий тарзда амалга оширувчи мустақил таркибий бўлинма;

ички аудит стандартлари — Банк назорати бўйича Базель қўмитасининг Банкларда ички аудитга оид тамойиллари, Ички аудиторлар институтининг Ички аудитнинг халқаро касбга оид стандартлари, Халқаро бухгалтерлар федерациясининг Аудитнинг халқаро стандартлари.

2. Банк кузатув кенгаши (бундан буён матнда кенгаш деб юритилади) ички аудит хизматининг ташкил этилиши ва унинг самарали фаолият юритишини таъминлаши лозим.

Кенгаш мазкур Низом ва қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ Ички аудит хизмати тўғрисидаги низомни тасдиқлайди. Ички аудит хизмати тўғрисидаги низом банк ходимлари учун очиқ бўлиши керак.

Ички аудит хизмати тўғрисидаги низом мунтазам равишда, бироқ йилига камида бир маротаба ички аудит хизмати раҳбари (бундан буён матнда бош аудитор деб юритилади) томонидан кўриб чиқилиши лозим.

Ички аудит хизмати тўғрисидаги низомга ўзгартиришлар кенгаш томонидан киритилади.

3. Ички аудит хизмати тўғрисидаги низомда камида қуйидагилар назарда тутилиши лозим:

ички аудит хизмати мақсади, вазифалари, ҳуқуқ ва мажбуриятлари;

ички аудит хизматининг фаолият йўналишлари;

ички аудит хизматининг мустақиллиги ва холислигини таъминлаш асослари;

ички аудит хизмати ходимларини, шу жумладан бош аудиторни лавозимга тайинлаш ва ишдан бўшатиш тартиби;

ички аудит хизмати ходимлари, шу жумладан бош аудиторнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари;

бош аудиторнинг ҳисобдорлиги;

ички аудит хизмати ходимлари томонидан аудит натижалари юзасидан ҳисоботларни тақдим этиш тартиби;

ички аудит хизмати ходимлари, шу жумладан бош аудитор ўз вазифаларини бажармаганликлари (лозим даражада бажармаганликлари) учун жавобгарлиги;

ички аудит хизмати ходимларига нисбатан қўйиладиган талаблар (мустақиллик, холислик ва беғаразлик, профессионал малака, одоб-ахлоқ қоидалари);

ички аудит хизматининг банкда назоратни амалга оширувчи таркибий бўлинмалар (таваккалчиликларни бошқариш, комплаенс назорат), бошқа таркибий бўлинмалар ва банк ходимлари билан ўзаро ишлаш тартиби;

ички аудит хизмати ўз вазифаларини бажариши учун тўлиқ ва сўзсиз равишда ҳар бир бинога (хонага) кириш, банк фаолиятига дахлдор исталган ҳужжатлар, шу жумладан ҳисобот, баённома, ёзувлар, электрон файллар, банк ахборот тизимларидан фойдаланиш ҳамда банк ижроия органи (бундан буён матнда бошқарув деб юритилади) ва масъул ходимларидан маълумот ва изоҳлар олиш ваколати;

банкда амалга оширилган ёки амалга оширилиши кутилаётган йирик банк операциялари (битимлар), қабул қилинган қарорлар ва ички ҳужжатлар ҳамда банк фаолиятига доир бошқа масалалар юзасидан ички аудит хизматини хабардор қилиш тартиби;

ички аудит хизматининг Ўзбекистон Республикаси Марказий банки (бундан буён матнда Марказий банк деб юритилади) ва ташқи аудиторлар билан ўзаро ҳамкорлик қилиш тартиби;

кенгаш, аудит қўмитаси, бошқарув ва таркибий бўлинмалар раҳбарларини ички аудит натижалари юзасидан хабардор қилиш шартлари ва тартиби;

ички аудит хизмати ўз вазифаларини амалга ошириш жараёнида тўсқинлик қилаётган ҳолатлар юзасидан кенгаш, аудит қўмитаси ва бошқарувни хабардор қилиш тартиби;

ички аудит хизмати банкда юзага келган ёки юзага келиши мумкин бўлган таваккалчиликлар, аниқланган камчилик ва муаммолар ҳамда банк операциялари билан боғлиқ масалалар юзасидан, манфаатлар тўқнашувини келтириб чиқармаган ҳолда, маслаҳатлар бериш тартиби.

4. Банклар ички аудит хизмати фаолиятининг самарадорлигини таъминлаш мақсадида ички ҳужжатларини ишлаб чиқишда мазкур Низом талабларига қўшимча равишда ички аудит стандартларидан фойдаланишлари мумкин.

2-боб. Ички аудит хизматининг мустақиллиги ва холислиги

5. Ички аудит хизмати банкнинг текширилаётган фаолиятидан ва бошқарувидан мустақил бўлиб, у кенгаш ва аудит қўмитасига бевосита бўйсунади.

6. Ички аудит хизмати ходимлари, шу жумладан бош аудитор кенгаш қарори билан лавозимга тайинланади ва лавозимидан озод этилади. Кенгаш қарори билан ички аудит хизмати ходимларини (бош аудитор бундан мустасно) лавозимга тайинлаш ва лавозимидан озод этиш банк аудит қўмитаси ваколати доирасига киритилиши мумкин.

7. Бошқарув аъзолари, банкда фаолият юритаётган барча ходимлар ва бошқарув аъзолари билан алоқадор шахслар бир вақтнинг ўзида ички аудит хизмати ходими, шу жумладан бош аудитор сифатида фаолият юрита олмайди.

8. Аудит бўйича йиллик режа (бундан буён матнда йиллик режа деб юритилади) бош аудитор томонидан ишлаб чиқилади ва кенгаш томонидан тасдиқланади.

Ички аудит хизмати ўзининг ташаббуси билан банкдаги барча соҳа ва амалга оширилган операциялар бўйича ички аудиторлик текширувини (бундан буён матнда аудиторлик текшируви деб юритилади) ўтказиши мумкин. Ички аудит хизматининг ҳисоботлари ички аудит хизмати ходимларининг мустақил фикр ва мулоҳазаларига асосланиши лозим.

9. Ички аудит хизмати ходимларига, шу жумладан бош аудиторга нисбатан бошқарув ёки бошқа шахслар томонидан ўтказилган ҳар қандай босим ва иш фаолиятига қилинган тўсқинлик тўғрисида кенгаш дарҳол ички аудит хизмати томонидан хабардор қилиниши лозим.

10. Ички аудит хизмати ходимлари, шу жумладан бош аудиторнинг холислиги ва беғаразлигига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган банк операцияларини ва бошқа тадбирларни амалга оширишга доир қарорлар қабул қилиш, жумладан молиявий ҳужжатларни ёки таваккалчиликларни қабул қилишни кўзда тутувчи ҳужжатларни имзолаш жараёнларида иштирок этмасликлари лозим.

11. Ички аудит хизматининг ходимлари қайтариладиган вазифаларни амалга оширишлари натижасида уларнинг танқидий фикрлаш қобилияти ёмонлашувининг олдини олиш мақсадида бош аудитор ички аудит хизмати ходимлари ротациясини беш йилда бир мартадан кам бўлмаган даврийликда амалга ошириши мумкин. Манфаатлар тўқнашувининг олдини олиш учун ички аудит хизмати ходимларининг ички аудит хизмати доирасидаги ротацияси ҳамда банк ходимларининг бошқа таркибий бўлинмалардан ички аудит хизматига ёки ички аудит хизмати ходимларининг бошқа таркибий бўлинмаларга ротацияси банкнинг ички ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилиши ва тартибга солиниши лозим.

12. Ички аудит хизмати ходимлари банк ёки унинг таркибий бўлинмаларида охирги ўн икки ой ичида ўзлари фаолият юритган соҳа ёки таркибий бўлинманинг текширувида иштирок этиши тақиқланади.

Ички аудит хизмати ходими аудиторлик текшируви предмети бўлган ҳужжатларни ишлаб чиқишда ёки операцияни амалга оширишда бевосита иштирок этган бўлса, у ушбу ҳужжат ёки операцияларнинг аудиторлик текширувида иштирок этиши мумкин эмас.

13. Бош аудитор ҳар йили ички аудит хизматининг йиллик бюджетини (бундан буён матнда бюджет деб юритилади) ишлаб чиқади. Бюджет кенгаш томонидан тегишли йилнинг 1 январига қадар тасдиқланиши лозим. Кенгаш бюджетни тасдиқлаш ваколатини аудит қўмитасига ўтказиши мумкин.

Бюджетга ўзгартириш киритиш ваколатига кенгаш ёки аудит қўмитаси (агар мазкур ваколат аудит қўмитасига берилган бўлса) эга.

14. Бюджет ички аудит хизмати ўз вазифаларини тўлиқ ва сифатли бажариши учун ҳамда йиллик режа ёки банк риск-профилидаги ўзгаришлар эҳтимолини инобатга олган ҳолда етарли ва мослашувчан бўлиши лозим.

Бюджет ички аудит хизмати ходимларининг иш ҳақи ва уларни малакасини ошириш, хизмат сафари билан боғлиқ харажатларни ва ички аудит хизмати фаолиятига оид бошқа харажатларни ўз ичига олиши мумкин.

15. Ички аудит хизмати ходимлари, шу жумладан бош аудиторнинг иш ҳақи миқдори кенгаш томонидан белгиланади. Кенгаш қарорига кўра ички аудит хизмати ходимларини, шу жумладан бош аудиторни қўшимча моддий рағбатлантириш назарда тутилиши мумкин.

Кенгаш ички аудит хизмати ходимлари, шу жумладан бош аудиторнинг иш ҳақи миқдорини белгилаш ёки уларни қўшимча моддий рағбатлантириш ваколатини аудит қўмитасига ўтказиши мумкин.

16. Ички аудит хизмати ходимларини, шу жумладан бош аудиторни рағбатлантириш масаласи банкнинг молиявий кўрсаткичларига боғлиқ бўлмаслиги, шунингдек келгусида манфаатлар тўқнашувини келтириб чиқармаслиги ҳамда уларнинг мустақиллик ва холислигига таъсир кўрсатмаслиги лозим.

17. Холисликни таъминлаш мақсадида ички аудит хизмати ходимлари ички назоратга доир чора-тадбирларни ишлаб чиқиш, уларни жорий этиш ёки амалга ошириш жараёнида иштирок этмасликлари лозим, бундан ички аудитга доир чора-тадбирларни ишлаб чиқиш ҳамда ички аудит хизматининг таваккалчиликларни бошқариш ёки ички назоратга доир фикр ва мулоҳазаларини бериши мустасно.

3-боб. Ички аудит хизматининг вазифалари

18. Банкнинг барча операциялар турлари ва унинг барча таркибий бўлинмалари фаолияти ички аудиторлик текшируви доирасига киради. Ички аудит фаолияти банк ва унинг назорати остидаги ташкилотларнинг ички назорат ва таваккалчиликларни бошқариш тизимини ва улар томонидан амалга оширилган операцияларни текширишни ҳамда уларнинг самарадорлигини баҳолаш ва таклифлар ишлаб чиқишни ўз ичига олади.

19. Аудит хизмати қуйидагиларни мустақил таҳлил қилиши ва баҳолаши лозим:

банкнинг риск-профилини инобатга олиб, ички назорат (шу жумладан, жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш, комплаенс-назорат ва бошқалар), таваккалчиликларни бошқариш ва корпоратив бошқарув тизимларининг самарадорлигини ва уларнинг тўғри йўлга қўйилганлигини;

банк олдига қўйилган мақсадларга эришишда банк бизнес жараёнлари, маъмурий ва операцион жараёнларнинг самарадорлигини;

ахборот тизимларининг ишончлилигини, тўлиқлигини ва самарадорлигини ҳамда маълумотларнинг долзарблигини, аниқлигини, қулайлигини, шунингдек махфийлик таъминланганлигини;

қонунчилик ҳужжатларига, жумладан Марказий банкнинг пруденциал талабларига ҳамда банкнинг ички ҳужжатларига риоя этилишини;

Марказий банк, бошқа давлат органлари ва ташқи аудит томонидан аниқланган камчиликлар ўз вақтида бартараф этилганлигини;

аҳоли ва юридик шахслар мурожаатларини кўриб чиқиш тизими самарадорлигини;

активлар бутлигини.

Ички аудит хизмати тўғрисидаги низом билан ички аудит хизматига мазкур бандда назарда тутилган масалалардан ташқари бошқа масалаларни ҳам таҳлил қилиш ва баҳолаш вазифаси юклатилиши мумкин.

20. Ички аудит хизмати таваккалчиликларни бошқариш тизимини баҳолашда камида қуйидагиларни текширади:

таваккалчиликларни бошқариш бўйича таркибий бўлинма фаолияти, жумладан мазкур таркибий бўлинма томонидан қабул қилинган қарорларни ҳамда унинг вазифа ва ваколатларидан келиб чиқиб, таваккалчиликларни (кредит, ликвидлилик, бозор, операцион, комплаенс ва бошқалар) бошқариш тизими тўғри йўлга қўйилганлигини;

банкнинг риск-аппетитини ҳамда банк фаолияти риск-аппетит доирасида эканлигини;

таваккалчиликларни бошқаришга, шу жумладан йирик таваккалчиликларга доир маълумотлар Марказий банк, кенгаш ва бошқарувга тақдим этилганлигини;

таваккалчиликларни бошқариш тизими, жумладан банк фаолиятида юзага келган таваккалчиликларни аниқлаш, ўлчаш, баҳолаш, бошқариш, ўз вақтида чора кўриш ва ҳисобдорлик жараёнларининг тўғри йўлга қўйилганлигини;

таваккалчиликларни бошқариш бўйича ахборот тизимларининг мақбуллигини, улардаги маълумотлар аниқлиги, ишончлилиги ва тўлиқлигини;

таваккалчиликларни баҳолаш усуллари ишлаб чиқилганлиги ва уларнинг қўлланилиши, жумладан таваккалчиликларни баҳолаш босқичлари кетма-кетлиги ва усулларда қўлланилувчи маълумотлар долзарблиги ва ишончлилигини.

21. Таваккалчиликларни бошқариш бўйича таркибий бўлинма ўзининг банкда юзага келган таваккалчиликлар бўйича билдирган хулосалари бошқарувнинг фикр-мулоҳазаларидан фарқланганда кенгашни хабардор этмаган бўлса, бу ҳақидаги хабарни кенгашга бош аудитор етказиши лозим.

22. Капитал монандлиги ва ликвидлилик кўрсаткичларини текширишда ички аудит хизмати камида қуйидагиларга эътибор қаратиши лозим:

капитал монандлилигини баҳолаш тизими тўғри йўлга қўйилганлигига, шу жумладан капитал монандлиги ўрнатилган пруденциал талабларга мувофиқлигига;

ликвидлилик ҳолатини баҳолаш ва мониторинг қилиш тизимлари ҳамда жараёнлари банкнинг риск-профилига мувофиқлигига, шунингдек уларда ташқи иқтисодий муҳит ҳисобга олинганлигига ва ликвидлилик кўрсаткичлари минимал пруденциал нормативлар доирасида эканлигига;

капитал ва ликвидлиликни стресс-тестдан ўтказиш жараёнларига, шу жумладан стресс-тестлар даврийлигига, мақсадларига, уларда қўлланилган сценарийлар мақбуллигига, стресс-тестдаги эҳтимолий хатоликлар ва уларда фойдаланилган жараёнлар ишончлилигига.

23. Комплаенс назорат хизмати аудиторлик текширувидан ўтказилишида банкда қонунчилик ҳужжатларига ва банкнинг ички ҳужжатларига риоя этилиши, шу жумладан жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштириш, терроризмни молиялаштириш ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштирилиши билан боғлиқ таваккалчиликларни бошқариш самарадорлиги баҳоланади.

24. Ички аудит хизмати корпоратив бошқарувга оид текширувларни амалга оширишда камида қуйидагиларга эътибор қаратиши лозим:

корпоратив бошқарув самарадорлигига, жумладан ваколат ва вазифаларнинг аниқ тарзда тақсимланганлигига ҳамда етарли даражадаги ҳисобдорликнинг мавжудлигига;

манфаатлар тўқнашувини олдини олишга қаратилган чораларга ва ноўрин хатти-ҳаракатлар ҳақида хабар қилиш тизимининг ижро ҳолатига;

банк ходимлари томонидан одоб-ахлоқ қоидаларига риоя этилишининг ижро ҳолатига ва унинг назоратига;

меҳнатга ҳақ тўлаш тизими банк бизнес-режаси, банкни ривожлантириш стратегияси, мақсади ва банк таваккалчиликларини бошқариш сиёсати ҳамда манфаатлар тўқнашувининг олдини олишга қаратилган чораларга мувофиқлигига;

банк томонидан манфаатдор томонларга ошкор этиладиган, шу жумладан банк веб-сайтида жойлаштириб бориши зарур бўлган маълумотлар ишончли, аниқ, тўлиқ эканлигига ҳамда улар ўз вақтида ва даврий равишда тақдим этиб борилишига.

25. Ички аудит хизмати молия масалалари юзасидан қуйидагиларни текширади:

молия масалалари билан ишловчи таркибий бўлинмаларнинг фаолияти уларнинг вазифа ва ваколатларидан келиб чиқиб тўғри йўлга қўйилганлигини;

молиявий кўрсаткичларни аниқлаш, уларни йиғиш, баҳолаш ҳамда ҳисоботларни тайёрлашда ишлатиладиган маълумотлар ҳамда жараёнларнинг тўлиқлигини ва тўғри йўлга қўйилганлигини;

молиявий ҳисоботларни назорат қилиш жараёни тўғри йўлга қўйилганлигини, шу жумладан бухгалтерия ҳисобварақлари ва молиявий ҳисоботларнинг аниқлигини ҳамда ҳаққонийлигини.

26. Ички аудит хизмати қуйидагиларга ҳам масъул ҳисобланади:

кенгашни аудиторлик текшируви асосида тайёрланган банкнинг жорий ҳолати ва унинг ички назорат тизими самарадорлигига оид ҳаққоний ва мустақил маълумотлар билан таъминлаш;

банк фаолияти, шу жумладан ундаги ички назорат, таваккалчиликларни бошқариш тизимлари ва банк бизнес-жараёнлари ташкил қилиниши самарадорлигини оширишга қаратилган таклифларни ишлаб чиқиш ва уларни кенгаш ёки аудит қўмитасига киритиш;

ички аудит хизматининг аввалги текширувлари, шунингдек Марказий банк ва ташқи аудиторлар томонидан ўтказилган текширувлар натижалари бўйича банк фаолиятида аниқланган қоидабузарликлар ва камчиликларни бартараф қилишга қаратилган чора-тадбирлар самарадорлигини баҳолаш;

банк раҳбариятига ва Марказий банкка аниқ, ишончли ва долзарб ҳисоботлар ўз вақтида тақдим этилиши мақсадида таваккалчиликларни бошқариш ва ҳисоботларни тайёрлаш бўйича таркибий бўлинмаларнинг ўзаро ишлаш самарадорлигини баҳолаш;

кенгаш сўровлари асосида махсус текширувларни ўтказиш ёки ушбу текширувларни ўтказишда кўмаклашиш;

малака ошириш ва тажриба алмашиш мақсадида банклар ва бошқа ташкилотларнинг ички аудит хизматлари билан ҳамкорлик қилиш;

ташқи аудиторлар ва Марказий банк билан ҳамкорлик қилиш;

аудиторлик текширувини тасдиқланган бюджет доирасида амалга ошириш.

4-боб. Ички аудит хизматини бошқариш

27. Ички аудит хизматини бош аудитор бошқаради ва у банкда муҳим аҳамиятга эга ходим ҳисобланади. Бош аудитор қуйидагиларга масъул ҳисобланади:

ички аудит хизмати фаолиятини ташкиллаштиришга, бошқаришга ва мувофиқлаштиришга;

ички аудит хизмати ходимлари ўртасида вазифаларни тақсимлашга;

ички аудит хизмати ўз вазифа ва функцияларини бажаришини назорат қилишга;

йиллик режани ишлаб чиқишга, уни кенгашга тасдиқлаш учун киритишга ва ундаги вазифалар бажарилишини таъминлашга;

банк ички аудит хизмати фаолиятини қонунчилик ҳужжатлари ва Ички аудит хизмати тўғрисидаги низомга мувофиқлигини таъминлашга;

ички сиёсат ва ички аудит тартиб-таомилларини ишлаб чиқишга ва уларнинг ижро этилишини таъминлашга;

ички аудит хизмати ходимлари томонидан банкнинг ишбилармонлик ва одоб-ахлоқ қоидаларига риоя этилишини назорат қилишга;

аудиторлик текширувларининг сифатли ўтказилишини таъминлаш мақсадида ички аудит хизматини етарли даражадаги билимли ва малакага эга ходимлар билан бутлашга;

банк операцияларининг мураккаблашуви ҳамда янги банк маҳсулотлари ва хизматларининг жорий қилинишини инобатга олган ҳолда, ички аудит хизмати ходимларини доимий равишда касбий малакасини ошириб борилишини таъминлашга;

зарур чоралар кўрилиши учун аудиторлик текширувлари натижасида тайёрланган ҳисоботларни кенгаш ва аудит қўмитаси, бошқаруви ва таркибий бўлинмалари раҳбарларига тақдим этилишини таъминлашга;

йиллик режа ижро ҳолатига, шунингдек аудиторлик текширувлари натижасида аниқланган қоидабузарликлар ва камчиликларни бартараф этиш юзасидан ички аудит хизмати таклифларининг бошқарув ва таркибий бўлинмалар раҳбарлари томонидан бажарилиши бўйича маълумотни даврий равишда (камида чоракда бир марта) кенгаш ва (ёки) аудит қўмитасига тақдим этилишини таъминлашга;

ички аудит хизмати ваколатлари доирасида ташқи аудиторлар, Марказий банк ва бошқа давлат органлари билан доимий равишда ҳамкорлик қилинишини таъминлашга;

лавозим йўриқномасида белгиланган бошқа вазифаларга.

28. Бош аудитор қуйидагиларга ҳақли:

зарур ҳолларда режадан ташқари аудиторлик текшируви ўтказилишини ташкил қилиш;

кенгаш ва (ёки) аудит қўмитасининг навбатдан ташқари мажлисини ўтказиш ҳақида ёзма талаб тақдим этиш;

кенгаш ва унинг қўмиталари ҳамда бошқарув мажлисларида овоз бериш ҳуқуқисиз иштирок этиш.

5-боб. Ички аудит хизмати ходимлари ваколатлари ва мажбуриятлари

29. Ички аудит хизмати ходимлари текширув ўтказиш жараёнида қуйидаги ваколатларга эгадирлар:

банк бошқарувидан ва ходимларидан аудиторлик текширувининг предмети ҳисобланган барча зарурий ҳисоботлар, таҳлиллар, баённомалар, ёзувлар, файллар, маълумотлар ва банк фаолиятига боғлиқ бошқа ҳужжатларни (электрон ва (ёки) қоғоз кўринишида) талаб қилиш;

аудиторлик текширувида вужудга келган саволлар бўйича банк бошқаруви ва ходимларидан ёзма ёки оғзаки тушунтиришлар олиш;

зарур ҳужжатлардан нусхалар олиш;

зарур ҳолларда ҳужжатларнинг асл нусхаларини белгиланган тартибда олиш;

текшириш ўтказиш мақсадида банкнинг барча биноларига (хоналарига), шу жумладан нақд пул ва қимматликлар сақланаётган биноларга (хоналарга), шунингдек ахборот тизимлари, электрон ва қоғоз архивларига кира олиш;

аудиторлик текшируви ўтказилганидан сўнг аниқланган камчилик ва қоидабузарликларни бартараф этиш бўйича чора-тадбирларнинг бажарилишини назорат қилиш;

қонунчилик ҳужжатлари ва банкнинг ички ҳужжатларига мувофиқ бошқа ваколатлар.

30. Ички аудит хизмати ходимлари қуйидаги ҳолатларда жавобгар ҳисобланадилар:

аудиторлик текшируви натижаларини бузиб (ўзгартириб) кўрсатиш;

ўз хизмат вазифаларини бажариш пайтида олинган маълумотлар ҳамда қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ банк сирини ташкил этувчи ҳар қандай маълумот махфийлигини таъминламаслик;

ўз хизмат вазифаларини бажариш пайтида олинган маълумотлардан шахсий мақсадларда ёки учинчи шахс манфаатлари йўлида фойдаланиш;

банкнинг тегишли таркибий бўлинмаларидан олинган ҳужжатлар бутлигини таъминламаслик ва уларни қайтармаслик;

қонунчилик ҳужжатлари ва банкнинг ички ҳужжатларига мувофиқ бошқа мажбуриятлар.

31. Ички аудит хизмати ходимлари Ўзбекистон Республикасининг амалдаги қонунчилик ҳужжатлари ва банкнинг ички ҳужжатларига биноан жавобгар бўладилар.

32. Ички аудит хизмати ходимларининг сони банк активлари миқдори ва таваккалчилик даражаси, банк операциялари хусусияти ва кўлами ҳамда банкнинг ташкилий тузилишидан (шу жумладан, ходимлар сони ва филиаллар тармоғидан) келиб чиқиб шакллантирилиши лозим. Ички аудит хизматининг ходимлари жамоавий равишда таваккалчиликларни бошқариш, пруденциал нормативлар (шу жумладан, капитал монандлиги ва ликвидлилик кўрсаткичлари), корпоратив бошқарув, комплаенс-назорат ва молия-иқтисод масалаларини текшира олиш ва уларни таҳлил қилиб бориш учун билим ва кўникмага эга бўлишлари лозим.

33. Ички аудит хизмати ходимлари қуйидаги талабларга жавоб беришлари керак:

олий маълумотга эга бўлиши;

банк ва (ёки) молия тизимида таваккалчиликларни бошқариш, актив ва пассивларни бошқариш, кредитлаш, валюта, пул муомаласи ёки бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботи билан боғлиқ таркибий бўлинмаларнинг бирида ёки бир нечтасида ёки ташқи аудитор сифатида камида 1 йиллик иш тажрибасига ёки «Сертификатланган ички аудитор (CIA)», «Сертификатланган молиявий таҳлилчи (CFA)» халқаро сертификатларига, халқаро бухгалтерлар сертификатларига («Сертификатланган халқаро профессионал бухгалтер (CIPA)», «Сертификатланган дипломли бухгалтер (ACCA)», «Сертификатланган жамоатчи бухгалтер (CPA)» ёки «Халқаро молиявий ҳисобот бўйича диплом (DipIFR)») ва (ёки) таваккалчиликни бошқаришга оид халқаро сертификатларига («Сертификатланган риск менежери (CRM)» ёки «Молиявий риск менежер (FRM)») эга бўлиши;

бош аудитор банк ва (ёки) молия тизимида камида 5 йиллик иш тажрибасига, шу жумладан, номзод тавсия этилаётган ташкилий тузилмада камида 3 йиллик раҳбарлик лавозимларида иш тажрибасига эга бўлиши;

банк соҳасига оид қонунчилик ҳужжатларини ва Марказий банк томонидан қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни билиши;

бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботига доир қонунчилик ҳужжатлари ва халқаро стандартлар ҳамда аудитнинг халқаро стандартлари бўйича билим ва кўникмаларга эга бўлиши.

34. Кенгаш ёки аудит қўмитаси бош аудитор билан биргаликда даврий равишда (йилда камида бир марта) ички аудит хизматининг ҳар бир ходимини унинг ахборотни танлаш, текширув ўтказиш ва хулосаларни тайёрлаш салоҳиятидан келиб чиқиб касбий маҳорат даражасини баҳолаб бориши лозим.

35. Ички аудит хизмати ходимларининг касбий малака ва кўникмалари мунтазам ва узлуксиз ўқув жараёни орқали ошириб борилиши лозим.

6-боб. Ички аудитни ўтказишга талаблар

36. Бошқарув аъзолари, бошқарувга бўйсинувчи барча ходимлар, шунингдек банкка алоқадор бошқа шахслар аудиторлик текширувини ўтказишда қатнашишга ҳақли эмас.

37. Аудиторлик текширувлари кенгаш томонидан тасдиқланган йиллик режага мувофиқ амалга оширилади.

38. Йиллик режа таваккалчиликларга асосланган бўлиши лозим. Йиллик режани ишлаб чиқишда таваккалчиликларни ҳар томонлама баҳолаш натижалари, бош аудиторнинг асослантирилган мулоҳазалари, шунингдек кенгаш ва бошқарувдан олинган таклиф ва мулоҳазалар инобатга олиниши мумкин. Ички аудит хизмати фаолиятининг самарадорлиги ва монандлигини таъминлаш мақсадида йиллик режа бир йилда камида бир маротаба тегишли йилнинг 1 январига қадар тасдиқланиши лозим.

Зарур ҳолларда йиллик режага кенгаш қарорига мувофиқ ўзгартириш ва қўшимчалар киритилиши мумкин.

39. Бошқарув томонидан ички аудит хизматига аудиторлик текширувини ёки бошқа вазифаларни бажариш тўғрисида таклиф киритилса ва ушбу таклиф кенгаш томонидан тасдиқланган аудит хизмати мақсадларига зид келса ёки аудиторлик дастурининг самарали амалга оширилишига халақит берса, ички аудит хизмати ушбу таклифни рад этишга ҳақли.

40. Таваккалчиликларга асосланган йиллик режада қуйидаги омиллар ҳисобга олиниши мумкин:

банкнинг риск-профили, шу жумладан риск-профилда кўзда тутилган йирик таваккалчиликлар;

ички назорат тизимидаги мавжуд заифликлар;

банкнинг бизнес-режаси бўйича кутилаётган натижалар ва кенгаш томонидан белгиланган вазифа ва таклифлар;

аудиторлик текширувини ўтказишда бюджетдан ҳамда ички аудит хизмати ходимларининг салоҳиятидан имкон даражасида самарали фойдаланиш.

41. Йиллик режа асосида аудиторлик текширувига чиқишдан олдин батафсил аудиторлик текшируви дастури (бундан буён матнда аудиторлик дастури деб юритилади) ишлаб чиқилиши ва белгиланган тартибда бош аудитор томонидан тасдиқланиши лозим.

42. Аудиторлик дастурини тайёрлаш жараёнида устувор соҳаларни аниқлашда камида қуйидагилар инобатга олиниши керак:

таваккалчиликларни бошқариш тизими ҳолати, жумладан таваккалчиликларни бошқариш стратегияси;

банкнинг риск-аппетити, таваккалчиликларни бошқариш сиёсатлари;

текшириладиган соҳа ва операцияларнинг муҳимлик даражаси, мураккаблиги ва кўлами;

аввалги текширувлар натижалари.

43. Аудиторлик дастури аудиторлик текшируви мақсадларини, текшириш соҳа ва йўналишларини, батафсил иш режасини, текширувлар графигини, аудит предмети бўлган ҳар бир йўналишни текшириш тартиб-таомиллари тавсифини, аудиторлик текширувларида иштирок этувчи ички аудиторлар ва бошқа шахсларнинг рўйхатини ўз ичига олиши керак.

Аудиторлик текширувини амалга ошириш жараёнида аудиторлик дастурига ўзгартиришлар киритилиши мумкин. Ўзгартиришлар ёзма равишда ҳужжатлаштирилган ва тасдиқланган бўлиши лозим.

44. Аудиторлик текширувини ўтказиш даврийлиги аудит ўтказиладиган ҳар бир соҳага оид тегишли таваккалчиликларни баҳолашга асосланган бўлиши лозим. Ички аудит хизмати ходими таваккалчиликларни баҳолашда операциянинг хусусиятлари, ички назоратга доир тегишли сиёсат ва қоидаларнинг мавжудлиги ҳамда бошқарув ва банк ички назорати фаолияти самарадорлиги каби омилларни эътиборга олиши керак.

7-боб. Аудиторлик ҳисоботи

45. Аудиторлик ҳисоботи аудиторлик текшируви тугатилганидан сўнг зудлик билан тайёрланиши ҳамда аудит мақсадлари, миқёси, хулосаларни ҳамда ҳар бир аниқланган камчиликни бартараф қилишга доир батафсил тавсияларни ўз ичига олиши лозим. Тавсиялар аниқланган муаммолар ва уларнинг келиб чиқиш сабабларининг қисқача изоҳини, мавжуд таваккалчиликларни, талаб этиладиган чора-тадбирларни, жумладан, банк ички сиёсатлари ва тартиб-таомилларини кўриб чиқишни, чора-тадбирларни бажариш муддатларини ва ижрочиларни ўз ичига олиши лозим.

46. Аудиторлик ҳисоботига таҳлилий материаллар, изоҳлар ҳамда бошқа ишчи ҳужжатлар тўплами илова қилиниши мумкин. Аудиторлик ҳисоботи ва текширув бўйича ишчи ҳужжатлар ички аудит хизмати ходимлари томонидан тайёрланиб, бош аудитор томонидан текширилади.

47. Ички аудит хизмати ходимлари томонидан аниқланган асосий камчилик ва таклифлар текшириш ўтказилаётган таркибий бўлинма раҳбарияти томонидан изоҳлаб берилиши лозим. Зарур ҳолларда ушбу изоҳлар кенгаш ва аудит қўмитасига тақдим этилишидан олдин аудиторлик ҳисоботига киритилиши мумкин.

48. Аудиторлик ҳисоботлари бевосита кенгаш ёки аудит қўмитасига тақдим этилиши лозим.Ушбу ҳисоботларнинг нусхалари бошқарувга, шунингдек тегишлилиги бўйича банкнинг алоҳида таркибий бўлинмаларига, филиал раҳбарларига ва шуъба корхоналари раҳбарларига тақдим этилади.

49. Бошқарув ўтказилган аудиторлик текшируви чоғида аниқланган камчилик ва қоидабузарликларни бартараф этиш учун зарур бўлган чора-тадбирлар режасини ишлаб чиқади.

50. Ички аудит хизмати текшириш жараёнида аниқланган камчилик ва қоидабузарликларни бартараф этиш бўйича чора-тадбирларни ўз вақтида ва тегишли равишда бажарилиши устидан кейинги назоратни ўрнатиши лозим. Текширишдан кейинги назоратни ўтказиш учун жавобгарлик Ички аудит хизмати тўғрисидаги низомда белгиланган бўлиши керак.

51. Кенгаш аудиторлик текшируви натижасида аниқланган камчилик ва қоидабузарликларни бартараф этишга қаратилган чора-тадбирларни бошқарув томонидан амалга оширилишини назорат қилиши зарур.

8-боб. Кенгаш ва бошқарув мажбуриятлари

52. Кенгаш ички ва ташқи баҳолаш орқали ички аудит хизмати фаолиятини баҳолаб бориши ва назорат қилиши лозим.

Бунда ички баҳолаш ички аудит хизмати фаолиятини мониторинг қилиш, унинг ходимлари фаолиятини ва билимини баҳолаб бориш орқали ҳамда тақдим этилган аудиторлик ҳисоботлари сифатидан келиб чиқиб амалга оширилади.

Ташқи баҳолаш банкка алоқадор бўлмаган мустақил экспертларни жалб қилган ҳолда ички аудит хизмати фаолиятини таҳлил қилиш орқали амалга оширилади.

Ташқи баҳолаш беш йилда камида бир марта ўтказилиши, бунда дастлабки ташқи баҳолашдан ўтказиш 2023 йил 1 январига қадар амалга оширилиши лозим.

53. Марказий банк томонидан банкда ўтказиладиган инспекция (текшириш) ички аудит хизмати фаолиятини ташқи баҳолаш заруриятини бекор қилмайди.

54. Кенгаш даврий равишда (йилда камида бир марта) бош аудиторнинг ишчанлик обрўси ва малакасини баҳолашдан ўтказиши лозим.

55. Бошқарув қуйидагилар учун масъул ҳисобланади:

ички аудит хизматини бюджет доирасида зарур молиявий маблағлар ва ресурслар билан тўлиқ ва ўз вақтида таъминлаш;

ички аудит хизмати банк стратегияси ва ички сиёсатларига киритилган ўзгартиришлар, банкдаги лойиҳалар, янги банк маҳсулотлари, банк ташкилий тузилмаси ўзгариши ҳамда банкда мавжуд ва юзага келиши кутилаётган таваккалчиликлар юзасидан ўз вақтида хабардор қилиб борилишини таъминлаш;

аниқланган камчилик ва қоидабузарликларни бартараф этиш юзасидан ички аудит хизмати томонидан тайёрланган ҳисоботлар асосида ўз вақтида тегишли чораларни кўриш.

9-боб. Ички аудит хизматининг Марказий банк билан ўзаро муносабатлари

56. Марказий банк ички аудит хизмати ходимлари, шу жумладан бош аудитор билан учрашувлар ўтказишга ҳақли ва мазкур учрашувларда банк фаолиятига оид турли масалалар муҳокама қилиниши мумкин.

57. Марказий банк қуйидагилар юзасидан банк кенгашига ёзма талабнома киритиши мумкин:

ички аудит хизмати томонидан банк фаолиятидаги алоҳида масалалар ва (ёки) банкнинг маълум давр оралиғидаги фаолияти юзасидан аудиторлик текширувини ўтказиш;

Марказий банкка ички аудит хизмати ваколатига кирувчи алоҳида масалалар юзасидан маълумотларни тақдим этиш;

ички аудит хизмати фаолиятини қонунчилик ҳужжатлари ва мазкур Низом талабларига мувофиқлаштириш.

58. Марказий банк банкдан ички аудит хизмати ўтказган текширувларга оид ҳар қандай маълумотлар ва ҳисоботларни олишга ва аудиторлик текшируви натижаларини муҳокама қилиши мумкин.

10-боб. Якуний қоида

59. Ушбу Низом талабларини бузган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавобгарликка тортиладилар.

Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2021 йил 16 апрелдаги 3/2-сон қарорига 2-ИЛОВА

Ўз кучини йўқотган деб топилаётган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар

1. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви томонидан 2000 йил 25 ноябрда 405-сон билан тасдиқланган Тижорат банкларининг ички аудитига Марказий банк томонидан қўйиладиган талаблар тўғрисида низом (рўйхат рақами 992, 2000 йил 22 декабрь) (Ўзбекистон Республикаси вазирликлари, давлат қўмиталари ва идораларининг меъёрий ҳужжатлари ахборотномаси, 2000 й., 24-сон).

2. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2004 йил 13 мартдаги 6/12-сон «Тижорат банкларининг ички аудитига Марказий банк томонидан қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 992-1, 2004 йил 20 апрель) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 й., 16-сон, 192-модда).

3. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2005 йил 26 ноябрдаги 26/4-сон «Тижорат банкларининг ички аудитига Марказий банк томонидан қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 992-2, 2005 йил 29 декабрь) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2005 й., 52-сон, 394-модда).

4. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2011 йил 9 апрелдаги 10/5-сон «Тижорат банкларининг ички аудитига Марказий банк томонидан қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 992-3, 2011 йил 27 апрель) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2011 й., 17-сон, 176-модда).

5. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2018 йил 17 мартдаги 9/8-сон «Тижорат банкларининг ички аудитига Марказий банк томонидан қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомнинг 42-бандига ўзгартириш киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 992-4, 2018 йил 3 апрель) (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 03.04.2018 й., 10/18/992-4/0988-сон).

6. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2019 йил 16 февралдаги 3/13-сон «Тижорат банкларининг ички аудитига Марказий банк томонидан қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомнинг 54-бандига ўзгартириш киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 992-5, 2019 йил 28 февраль) (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.02.2019 й., 10/19/992-5/2686-сон).

Раис М.Б. НУРМУРАТОВ

Тошкент ш.,

2021 йил 16 апрель,

3/2-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.05.2021 й., 10/21/3302/0486-сон; 09.08.2025 й., 10/25/3658/0713-сон; 20.07.2026 й., 10/26/3902/0758-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi

Qarori

NIZOM

ROʻYXATI

Tijorat banklarining ichki auditiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida

Oʻzbekiston Respublikasining “ Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida ”gi va “ Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida ”gi qonunlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi qaror qiladi:

1. Tijorat banklarining ichki auditiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Ayrim idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar 2-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oydan keyin kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2021-yil 16-apreldagi 3/2-son qaroriga 1-ILOVA

Tijorat banklarining ichki auditiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisida

Mazkur Nizom tijorat banklarida, shu jumladan mikromoliya banklarida, shuningdek islomiy bank faoliyatini amalga oshiruvchi banklar va mikromoliya banklarida (bundan buyon matnda bank deb yuritiladi) ichki auditni tashkil etishga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

ichki audit — bankning ichki nazorat tizimi, shu jumladan tavakkalchiliklarni boshqarish va korporativ boshqaruv tizimi va jarayonlarining sifati, ularning monandligi va samaradorligiga oid mustaqil bahoni taqdim etish bilan bogʻliq faoliyat;

ichki audit xizmati — bankda ichki auditni doimiy tarzda amalga oshiruvchi mustaqil tarkibiy boʻlinma;

ichki audit standartlari — Bank nazorati boʻyicha Bazel qoʻmitasining Banklarda ichki auditga oid tamoyillari, Ichki auditorlar institutining Ichki auditning xalqaro kasbga oid standartlari, Xalqaro buxgalterlar federatsiyasining Auditning xalqaro standartlari.

2. Bank kuzatuv kengashi (bundan buyon matnda kengash deb yuritiladi) ichki audit xizmatining tashkil etilishi va uning samarali faoliyat yuritishini taʼminlashi lozim.

Kengash mazkur Nizom va qonunchilik hujjatlariga muvofiq Ichki audit xizmati toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlaydi. Ichki audit xizmati toʻgʻrisidagi nizom bank xodimlari uchun ochiq boʻlishi kerak.

Ichki audit xizmati toʻgʻrisidagi nizom muntazam ravishda, biroq yiliga kamida bir marotaba ichki audit xizmati rahbari (bundan buyon matnda bosh auditor deb yuritiladi) tomonidan koʻrib chiqilishi lozim.

Ichki audit xizmati toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirishlar kengash tomonidan kiritiladi.

3. Ichki audit xizmati toʻgʻrisidagi nizomda kamida quyidagilar nazarda tutilishi lozim:

ichki audit xizmati maqsadi, vazifalari, huquq va majburiyatlari;

ichki audit xizmatining faoliyat yoʻnalishlari;

ichki audit xizmatining mustaqilligi va xolisligini taʼminlash asoslari;

ichki audit xizmati xodimlarini, shu jumladan bosh auditorni lavozimga tayinlash va ishdan boʻshatish tartibi;

ichki audit xizmati xodimlari, shu jumladan bosh auditorning huquq va majburiyatlari;

bosh auditorning hisobdorligi;

ichki audit xizmati xodimlari tomonidan audit natijalari yuzasidan hisobotlarni taqdim etish tartibi;

ichki audit xizmati xodimlari, shu jumladan bosh auditor oʻz vazifalarini bajarmaganliklari (lozim darajada bajarmaganliklari) uchun javobgarligi;

ichki audit xizmati xodimlariga nisbatan qoʻyiladigan talablar (mustaqillik, xolislik va begʻarazlik, professional malaka, odob-axloq qoidalari);

ichki audit xizmatining bankda nazoratni amalga oshiruvchi tarkibiy boʻlinmalar (tavakkalchiliklarni boshqarish, komplayens nazorat), boshqa tarkibiy boʻlinmalar va bank xodimlari bilan oʻzaro ishlash tartibi;

ichki audit xizmati oʻz vazifalarini bajarishi uchun toʻliq va soʻzsiz ravishda har bir binoga (xonaga) kirish, bank faoliyatiga daxldor istalgan hujjatlar, shu jumladan hisobot, bayonnoma, yozuvlar, elektron fayllar, bank axborot tizimlaridan foydalanish hamda bank ijroiya organi (bundan buyon matnda boshqaruv deb yuritiladi) va masʼul xodimlaridan maʼlumot va izohlar olish vakolati;

bankda amalga oshirilgan yoki amalga oshirilishi kutilayotgan yirik bank operatsiyalari (bitimlar), qabul qilingan qarorlar va ichki hujjatlar hamda bank faoliyatiga doir boshqa masalalar yuzasidan ichki audit xizmatini xabardor qilish tartibi;

ichki audit xizmatining Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) va tashqi auditorlar bilan oʻzaro hamkorlik qilish tartibi;

kengash, audit qoʻmitasi, boshqaruv va tarkibiy boʻlinmalar rahbarlarini ichki audit natijalari yuzasidan xabardor qilish shartlari va tartibi;

ichki audit xizmati oʻz vazifalarini amalga oshirish jarayonida toʻsqinlik qilayotgan holatlar yuzasidan kengash, audit qoʻmitasi va boshqaruvni xabardor qilish tartibi;

ichki audit xizmati bankda yuzaga kelgan yoki yuzaga kelishi mumkin boʻlgan tavakkalchiliklar, aniqlangan kamchilik va muammolar hamda bank operatsiyalari bilan bogʻliq masalalar yuzasidan, manfaatlar toʻqnashuvini keltirib chiqarmagan holda, maslahatlar berish tartibi.

4. Banklar ichki audit xizmati faoliyatining samaradorligini taʼminlash maqsadida ichki hujjatlarini ishlab chiqishda mazkur Nizom talablariga qoʻshimcha ravishda ichki audit standartlaridan foydalanishlari mumkin.

2-bob. Ichki audit xizmatining mustaqilligi va xolisligi

5. Ichki audit xizmati bankning tekshirilayotgan faoliyatidan va boshqaruvidan mustaqil boʻlib, u kengash va audit qoʻmitasiga bevosita boʻysunadi.

6. Ichki audit xizmati xodimlari, shu jumladan bosh auditor kengash qarori bilan lavozimga tayinlanadi va lavozimidan ozod etiladi. Kengash qarori bilan ichki audit xizmati xodimlarini (bosh auditor bundan mustasno) lavozimga tayinlash va lavozimidan ozod etish bank audit qoʻmitasi vakolati doirasiga kiritilishi mumkin.

7. Boshqaruv aʼzolari, bankda faoliyat yuritayotgan barcha xodimlar va boshqaruv aʼzolari bilan aloqador shaxslar bir vaqtning oʻzida ichki audit xizmati xodimi, shu jumladan bosh auditor sifatida faoliyat yurita olmaydi.

8. Audit boʻyicha yillik reja (bundan buyon matnda yillik reja deb yuritiladi) bosh auditor tomonidan ishlab chiqiladi va kengash tomonidan tasdiqlanadi.

Ichki audit xizmati oʻzining tashabbusi bilan bankdagi barcha soha va amalga oshirilgan operatsiyalar boʻyicha ichki auditorlik tekshiruvini (bundan buyon matnda auditorlik tekshiruvi deb yuritiladi) oʻtkazishi mumkin. Ichki audit xizmatining hisobotlari ichki audit xizmati xodimlarining mustaqil fikr va mulohazalariga asoslanishi lozim.

9. Ichki audit xizmati xodimlariga, shu jumladan bosh auditorga nisbatan boshqaruv yoki boshqa shaxslar tomonidan oʻtkazilgan har qanday bosim va ish faoliyatiga qilingan toʻsqinlik toʻgʻrisida kengash darhol ichki audit xizmati tomonidan xabardor qilinishi lozim.

10. Ichki audit xizmati xodimlari, shu jumladan bosh auditorning xolisligi va begʻarazligiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan bank operatsiyalarini va boshqa tadbirlarni amalga oshirishga doir qarorlar qabul qilish, jumladan moliyaviy hujjatlarni yoki tavakkalchiliklarni qabul qilishni koʻzda tutuvchi hujjatlarni imzolash jarayonlarida ishtirok etmasliklari lozim.

11. Ichki audit xizmatining xodimlari qaytariladigan vazifalarni amalga oshirishlari natijasida ularning tanqidiy fikrlash qobiliyati yomonlashuvining oldini olish maqsadida bosh auditor ichki audit xizmati xodimlari rotatsiyasini besh yilda bir martadan kam boʻlmagan davriylikda amalga oshirishi mumkin. Manfaatlar toʻqnashuvining oldini olish uchun ichki audit xizmati xodimlarining ichki audit xizmati doirasidagi rotatsiyasi hamda bank xodimlarining boshqa tarkibiy boʻlinmalardan ichki audit xizmatiga yoki ichki audit xizmati xodimlarining boshqa tarkibiy boʻlinmalarga rotatsiyasi bankning ichki hujjatlariga muvofiq amalga oshirilishi va tartibga solinishi lozim.

12. Ichki audit xizmati xodimlari bank yoki uning tarkibiy boʻlinmalarida oxirgi oʻn ikki oy ichida oʻzlari faoliyat yuritgan soha yoki tarkibiy boʻlinmaning tekshiruvida ishtirok etishi taqiqlanadi.

Ichki audit xizmati xodimi auditorlik tekshiruvi predmeti boʻlgan hujjatlarni ishlab chiqishda yoki operatsiyani amalga oshirishda bevosita ishtirok etgan boʻlsa, u ushbu hujjat yoki operatsiyalarning auditorlik tekshiruvida ishtirok etishi mumkin emas.

13. Bosh auditor har yili ichki audit xizmatining yillik budjetini (bundan buyon matnda budjet deb yuritiladi) ishlab chiqadi. Budjet kengash tomonidan tegishli yilning 1-yanvariga qadar tasdiqlanishi lozim. Kengash budjetni tasdiqlash vakolatini audit qoʻmitasiga oʻtkazishi mumkin.

Budjetga oʻzgartirish kiritish vakolatiga kengash yoki audit qoʻmitasi (agar mazkur vakolat audit qoʻmitasiga berilgan boʻlsa) ega.

14. Budjet ichki audit xizmati oʻz vazifalarini toʻliq va sifatli bajarishi uchun hamda yillik reja yoki bank risk-profilidagi oʻzgarishlar ehtimolini inobatga olgan holda yetarli va moslashuvchan boʻlishi lozim.

Budjet ichki audit xizmati xodimlarining ish haqi va ularni malakasini oshirish, xizmat safari bilan bogʻliq xarajatlarni va ichki audit xizmati faoliyatiga oid boshqa xarajatlarni oʻz ichiga olishi mumkin.

15. Ichki audit xizmati xodimlari, shu jumladan bosh auditorning ish haqi miqdori kengash tomonidan belgilanadi. Kengash qaroriga koʻra ichki audit xizmati xodimlarini, shu jumladan bosh auditorni qoʻshimcha moddiy ragʻbatlantirish nazarda tutilishi mumkin.

Kengash ichki audit xizmati xodimlari, shu jumladan bosh auditorning ish haqi miqdorini belgilash yoki ularni qoʻshimcha moddiy ragʻbatlantirish vakolatini audit qoʻmitasiga oʻtkazishi mumkin.

16. Ichki audit xizmati xodimlarini, shu jumladan bosh auditorni ragʻbatlantirish masalasi bankning moliyaviy koʻrsatkichlariga bogʻliq boʻlmasligi, shuningdek kelgusida manfaatlar toʻqnashuvini keltirib chiqarmasligi hamda ularning mustaqillik va xolisligiga taʼsir koʻrsatmasligi lozim.

17. Xolislikni taʼminlash maqsadida ichki audit xizmati xodimlari ichki nazoratga doir chora-tadbirlarni ishlab chiqish, ularni joriy etish yoki amalga oshirish jarayonida ishtirok etmasliklari lozim, bundan ichki auditga doir chora-tadbirlarni ishlab chiqish hamda ichki audit xizmatining tavakkalchiliklarni boshqarish yoki ichki nazoratga doir fikr va mulohazalarini berishi mustasno.

3-bob. Ichki audit xizmatining vazifalari

18. Bankning barcha operatsiyalar turlari va uning barcha tarkibiy boʻlinmalari faoliyati ichki auditorlik tekshiruvi doirasiga kiradi. Ichki audit faoliyati bank va uning nazorati ostidagi tashkilotlarning ichki nazorat va tavakkalchiliklarni boshqarish tizimini va ular tomonidan amalga oshirilgan operatsiyalarni tekshirishni hamda ularning samaradorligini baholash va takliflar ishlab chiqishni oʻz ichiga oladi.

19. Audit xizmati quyidagilarni mustaqil tahlil qilishi va baholashi lozim:

bankning risk-profilini inobatga olib, ichki nazorat (shu jumladan, jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish, komplayens-nazorat va boshqalar), tavakkalchiliklarni boshqarish va korporativ boshqaruv tizimlarining samaradorligini va ularning toʻgʻri yoʻlga qoʻyilganligini;

bank oldiga qoʻyilgan maqsadlarga erishishda bank biznes jarayonlari, maʼmuriy va operatsion jarayonlarning samaradorligini;

axborot tizimlarining ishonchliligini, toʻliqligini va samaradorligini hamda maʼlumotlarning dolzarbligini, aniqligini, qulayligini, shuningdek maxfiylik taʼminlanganligini;

qonunchilik hujjatlariga, jumladan Markaziy bankning prudensial talablariga hamda bankning ichki hujjatlariga rioya etilishini;

Markaziy bank, boshqa davlat organlari va tashqi audit tomonidan aniqlangan kamchiliklar oʻz vaqtida bartaraf etilganligini;

aholi va yuridik shaxslar murojaatlarini koʻrib chiqish tizimi samaradorligini;

aktivlar butligini.

Ichki audit xizmati toʻgʻrisidagi nizom bilan ichki audit xizmatiga mazkur bandda nazarda tutilgan masalalardan tashqari boshqa masalalarni ham tahlil qilish va baholash vazifasi yuklatilishi mumkin.

20. Ichki audit xizmati tavakkalchiliklarni boshqarish tizimini baholashda kamida quyidagilarni tekshiradi:

tavakkalchiliklarni boshqarish boʻyicha tarkibiy boʻlinma faoliyati, jumladan mazkur tarkibiy boʻlinma tomonidan qabul qilingan qarorlarni hamda uning vazifa va vakolatlaridan kelib chiqib, tavakkalchiliklarni (kredit, likvidlilik, bozor, operatsion, komplayens va boshqalar) boshqarish tizimi toʻgʻri yoʻlga qoʻyilganligini;

bankning risk-appetitini hamda bank faoliyati risk-appetit doirasida ekanligini;

tavakkalchiliklarni boshqarishga, shu jumladan yirik tavakkalchiliklarga doir maʼlumotlar Markaziy bank, kengash va boshqaruvga taqdim etilganligini;

tavakkalchiliklarni boshqarish tizimi, jumladan bank faoliyatida yuzaga kelgan tavakkalchiliklarni aniqlash, oʻlchash, baholash, boshqarish, oʻz vaqtida chora koʻrish va hisobdorlik jarayonlarining toʻgʻri yoʻlga qoʻyilganligini;

tavakkalchiliklarni boshqarish boʻyicha axborot tizimlarining maqbulligini, ulardagi maʼlumotlar aniqligi, ishonchliligi va toʻliqligini;

tavakkalchiliklarni baholash usullari ishlab chiqilganligi va ularning qoʻllanilishi, jumladan tavakkalchiliklarni baholash bosqichlari ketma-ketligi va usullarda qoʻllaniluvchi maʼlumotlar dolzarbligi va ishonchliligini.

21. Tavakkalchiliklarni boshqarish boʻyicha tarkibiy boʻlinma oʻzining bankda yuzaga kelgan tavakkalchiliklar boʻyicha bildirgan xulosalari boshqaruvning fikr-mulohazalaridan farqlanganda kengashni xabardor etmagan boʻlsa, bu haqidagi xabarni kengashga bosh auditor yetkazishi lozim.

22. Kapital monandligi va likvidlilik koʻrsatkichlarini tekshirishda ichki audit xizmati kamida quyidagilarga eʼtibor qaratishi lozim:

kapital monandliligini baholash tizimi toʻgʻri yoʻlga qoʻyilganligiga, shu jumladan kapital monandligi oʻrnatilgan prudensial talablarga muvofiqligiga;

likvidlilik holatini baholash va monitoring qilish tizimlari hamda jarayonlari bankning risk-profiliga muvofiqligiga, shuningdek ularda tashqi iqtisodiy muhit hisobga olinganligiga va likvidlilik koʻrsatkichlari minimal prudensial normativlar doirasida ekanligiga;

kapital va likvidlilikni stress-testdan oʻtkazish jarayonlariga, shu jumladan stress-testlar davriyligiga, maqsadlariga, ularda qoʻllanilgan ssenariylar maqbulligiga, stress-testdagi ehtimoliy xatoliklar va ularda foydalanilgan jarayonlar ishonchliligiga.

23. Komplayens nazorat xizmati auditorlik tekshiruvidan oʻtkazilishida bankda qonunchilik hujjatlariga va bankning ichki hujjatlariga rioya etilishi, shu jumladan jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirilishi bilan bogʻliq tavakkalchiliklarni boshqarish samaradorligi baholanadi.

24. Ichki audit xizmati korporativ boshqaruvga oid tekshiruvlarni amalga oshirishda kamida quyidagilarga eʼtibor qaratishi lozim:

korporativ boshqaruv samaradorligiga, jumladan vakolat va vazifalarning aniq tarzda taqsimlanganligiga hamda yetarli darajadagi hisobdorlikning mavjudligiga;

manfaatlar toʻqnashuvini oldini olishga qaratilgan choralarga va nooʻrin xatti-harakatlar haqida xabar qilish tizimining ijro holatiga;

bank xodimlari tomonidan odob-axloq qoidalariga rioya etilishining ijro holatiga va uning nazoratiga;

mehnatga haq toʻlash tizimi bank biznes-rejasi, bankni rivojlantirish strategiyasi, maqsadi va bank tavakkalchiliklarini boshqarish siyosati hamda manfaatlar toʻqnashuvining oldini olishga qaratilgan choralarga muvofiqligiga;

bank tomonidan manfaatdor tomonlarga oshkor etiladigan, shu jumladan bank veb-saytida joylashtirib borishi zarur boʻlgan maʼlumotlar ishonchli, aniq, toʻliq ekanligiga hamda ular oʻz vaqtida va davriy ravishda taqdim etib borilishiga.

25. Ichki audit xizmati moliya masalalari yuzasidan quyidagilarni tekshiradi:

moliya masalalari bilan ishlovchi tarkibiy boʻlinmalarning faoliyati ularning vazifa va vakolatlaridan kelib chiqib toʻgʻri yoʻlga qoʻyilganligini;

moliyaviy koʻrsatkichlarni aniqlash, ularni yigʻish, baholash hamda hisobotlarni tayyorlashda ishlatiladigan maʼlumotlar hamda jarayonlarning toʻliqligini va toʻgʻri yoʻlga qoʻyilganligini;

moliyaviy hisobotlarni nazorat qilish jarayoni toʻgʻri yoʻlga qoʻyilganligini, shu jumladan buxgalteriya hisobvaraqlari va moliyaviy hisobotlarning aniqligini hamda haqqoniyligini.

26. Ichki audit xizmati quyidagilarga ham masʼul hisoblanadi:

kengashni auditorlik tekshiruvi asosida tayyorlangan bankning joriy holati va uning ichki nazorat tizimi samaradorligiga oid haqqoniy va mustaqil maʼlumotlar bilan taʼminlash;

bank faoliyati, shu jumladan undagi ichki nazorat, tavakkalchiliklarni boshqarish tizimlari va bank biznes-jarayonlari tashkil qilinishi samaradorligini oshirishga qaratilgan takliflarni ishlab chiqish va ularni kengash yoki audit qoʻmitasiga kiritish;

ichki audit xizmatining avvalgi tekshiruvlari, shuningdek Markaziy bank va tashqi auditorlar tomonidan oʻtkazilgan tekshiruvlar natijalari boʻyicha bank faoliyatida aniqlangan qoidabuzarliklar va kamchiliklarni bartaraf qilishga qaratilgan chora-tadbirlar samaradorligini baholash;

bank rahbariyatiga va Markaziy bankka aniq, ishonchli va dolzarb hisobotlar oʻz vaqtida taqdim etilishi maqsadida tavakkalchiliklarni boshqarish va hisobotlarni tayyorlash boʻyicha tarkibiy boʻlinmalarning oʻzaro ishlash samaradorligini baholash;

kengash soʻrovlari asosida maxsus tekshiruvlarni oʻtkazish yoki ushbu tekshiruvlarni oʻtkazishda koʻmaklashish;

malaka oshirish va tajriba almashish maqsadida banklar va boshqa tashkilotlarning ichki audit xizmatlari bilan hamkorlik qilish;

tashqi auditorlar va Markaziy bank bilan hamkorlik qilish;

auditorlik tekshiruvini tasdiqlangan budjet doirasida amalga oshirish.

4-bob. Ichki audit xizmatini boshqarish

27. Ichki audit xizmatini bosh auditor boshqaradi va u bankda muhim ahamiyatga ega xodim hisoblanadi. Bosh auditor quyidagilarga masʼul hisoblanadi:

ichki audit xizmati faoliyatini tashkillashtirishga, boshqarishga va muvofiqlashtirishga;

ichki audit xizmati xodimlari oʻrtasida vazifalarni taqsimlashga;

ichki audit xizmati oʻz vazifa va funksiyalarini bajarishini nazorat qilishga;

yillik rejani ishlab chiqishga, uni kengashga tasdiqlash uchun kiritishga va undagi vazifalar bajarilishini taʼminlashga;

bank ichki audit xizmati faoliyatini qonunchilik hujjatlari va Ichki audit xizmati toʻgʻrisidagi nizomga muvofiqligini taʼminlashga;

ichki siyosat va ichki audit tartib-taomillarini ishlab chiqishga va ularning ijro etilishini taʼminlashga;

ichki audit xizmati xodimlari tomonidan bankning ishbilarmonlik va odob-axloq qoidalariga rioya etilishini nazorat qilishga;

auditorlik tekshiruvlarining sifatli oʻtkazilishini taʼminlash maqsadida ichki audit xizmatini yetarli darajadagi bilimli va malakaga ega xodimlar bilan butlashga;

bank operatsiyalarining murakkablashuvi hamda yangi bank mahsulotlari va xizmatlarining joriy qilinishini inobatga olgan holda, ichki audit xizmati xodimlarini doimiy ravishda kasbiy malakasini oshirib borilishini taʼminlashga;

zarur choralar koʻrilishi uchun auditorlik tekshiruvlari natijasida tayyorlangan hisobotlarni kengash va audit qoʻmitasi, boshqaruvi va tarkibiy boʻlinmalari rahbarlariga taqdim etilishini taʼminlashga;

yillik reja ijro holatiga, shuningdek auditorlik tekshiruvlari natijasida aniqlangan qoidabuzarliklar va kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan ichki audit xizmati takliflarining boshqaruv va tarkibiy boʻlinmalar rahbarlari tomonidan bajarilishi boʻyicha maʼlumotni davriy ravishda (kamida chorakda bir marta) kengash va (yoki) audit qoʻmitasiga taqdim etilishini taʼminlashga;

ichki audit xizmati vakolatlari doirasida tashqi auditorlar, Markaziy bank va boshqa davlat organlari bilan doimiy ravishda hamkorlik qilinishini taʼminlashga;

lavozim yoʻriqnomasida belgilangan boshqa vazifalarga.

28. Bosh auditor quyidagilarga haqli:

zarur hollarda rejadan tashqari auditorlik tekshiruvi oʻtkazilishini tashkil qilish;

kengash va (yoki) audit qoʻmitasining navbatdan tashqari majlisini oʻtkazish haqida yozma talab taqdim etish;

kengash va uning qoʻmitalari hamda boshqaruv majlislarida ovoz berish huquqisiz ishtirok etish.

5-bob. Ichki audit xizmati xodimlari vakolatlari va majburiyatlari

29. Ichki audit xizmati xodimlari tekshiruv oʻtkazish jarayonida quyidagi vakolatlarga egadirlar:

bank boshqaruvidan va xodimlaridan auditorlik tekshiruvining predmeti hisoblangan barcha zaruriy hisobotlar, tahlillar, bayonnomalar, yozuvlar, fayllar, maʼlumotlar va bank faoliyatiga bogʻliq boshqa hujjatlarni (elektron va (yoki) qogʻoz koʻrinishida) talab qilish;

auditorlik tekshiruvida vujudga kelgan savollar boʻyicha bank boshqaruvi va xodimlaridan yozma yoki ogʻzaki tushuntirishlar olish;

zarur hujjatlardan nusxalar olish;

zarur hollarda hujjatlarning asl nusxalarini belgilangan tartibda olish;

tekshirish oʻtkazish maqsadida bankning barcha binolariga (xonalariga), shu jumladan naqd pul va qimmatliklar saqlanayotgan binolarga (xonalarga), shuningdek axborot tizimlari, elektron va qogʻoz arxivlariga kira olish;

auditorlik tekshiruvi oʻtkazilganidan soʻng aniqlangan kamchilik va qoidabuzarliklarni bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlarning bajarilishini nazorat qilish;

qonunchilik hujjatlari va bankning ichki hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlar.

30. Ichki audit xizmati xodimlari quyidagi holatlarda javobgar hisoblanadilar:

auditorlik tekshiruvi natijalarini buzib (oʻzgartirib) koʻrsatish;

oʻz xizmat vazifalarini bajarish paytida olingan maʼlumotlar hamda qonunchilik hujjatlariga muvofiq bank sirini tashkil etuvchi har qanday maʼlumot maxfiyligini taʼminlamaslik;

oʻz xizmat vazifalarini bajarish paytida olingan maʼlumotlardan shaxsiy maqsadlarda yoki uchinchi shaxs manfaatlari yoʻlida foydalanish;

bankning tegishli tarkibiy boʻlinmalaridan olingan hujjatlar butligini taʼminlamaslik va ularni qaytarmaslik;

qonunchilik hujjatlari va bankning ichki hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar.

31. Ichki audit xizmati xodimlari Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunchilik hujjatlari va bankning ichki hujjatlariga binoan javobgar boʻladilar.

32. Ichki audit xizmati xodimlarining soni bank aktivlari miqdori va tavakkalchilik darajasi, bank operatsiyalari xususiyati va koʻlami hamda bankning tashkiliy tuzilishidan (shu jumladan, xodimlar soni va filiallar tarmogʻidan) kelib chiqib shakllantirilishi lozim. Ichki audit xizmatining xodimlari jamoaviy ravishda tavakkalchiliklarni boshqarish, prudensial normativlar (shu jumladan, kapital monandligi va likvidlilik koʻrsatkichlari), korporativ boshqaruv, komplayens-nazorat va moliya-iqtisod masalalarini tekshira olish va ularni tahlil qilib borish uchun bilim va koʻnikmaga ega boʻlishlari lozim.

33. Ichki audit xizmati xodimlari quyidagi talablarga javob berishlari kerak:

oliy maʼlumotga ega boʻlishi;

bank va (yoki) moliya tizimida tavakkalchiliklarni boshqarish, aktiv va passivlarni boshqarish, kreditlash, valyuta, pul muomalasi yoki buxgalteriya hisobi va hisoboti bilan bogʻliq tarkibiy boʻlinmalarning birida yoki bir nechtasida yoki tashqi auditor sifatida kamida 1 yillik ish tajribasiga yoki “Sertifikatlangan ichki auditor (CIA)”, “Sertifikatlangan moliyaviy tahlilchi (CFA)” xalqaro sertifikatlariga, xalqaro buxgalterlar sertifikatlariga (“Sertifikatlangan xalqaro professional buxgalter (CIPA)”, “Sertifikatlangan diplomli buxgalter (ACCA)”, “Sertifikatlangan jamoatchi buxgalter (CPA)” yoki “Xalqaro moliyaviy hisobot boʻyicha diplom (DipIFR)”) va (yoki) tavakkalchilikni boshqarishga oid xalqaro sertifikatlariga (“Sertifikatlangan risk menejeri (CRM)” yoki “Moliyaviy risk menejer (FRM)”) ega boʻlishi;

bosh auditor bank va (yoki) moliya tizimida kamida 5 yillik ish tajribasiga, shu jumladan, nomzod tavsiya etilayotgan tashkiliy tuzilmada kamida 3 yillik rahbarlik lavozimlarida ish tajribasiga ega boʻlishi;

bank sohasiga oid qonunchilik hujjatlarini va Markaziy bank tomonidan qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarni bilishi;

buxgalteriya hisobi va hisobotiga doir qonunchilik hujjatlari va xalqaro standartlar hamda auditning xalqaro standartlari boʻyicha bilim va koʻnikmalarga ega boʻlishi.

34. Kengash yoki audit qoʻmitasi bosh auditor bilan birgalikda davriy ravishda (yilda kamida bir marta) ichki audit xizmatining har bir xodimini uning axborotni tanlash, tekshiruv oʻtkazish va xulosalarni tayyorlash salohiyatidan kelib chiqib kasbiy mahorat darajasini baholab borishi lozim.

35. Ichki audit xizmati xodimlarining kasbiy malaka va koʻnikmalari muntazam va uzluksiz oʻquv jarayoni orqali oshirib borilishi lozim.

6-bob. Ichki auditni oʻtkazishga talablar

36. Boshqaruv aʼzolari, boshqaruvga boʻysinuvchi barcha xodimlar, shuningdek bankka aloqador boshqa shaxslar auditorlik tekshiruvini oʻtkazishda qatnashishga haqli emas.

37. Auditorlik tekshiruvlari kengash tomonidan tasdiqlangan yillik rejaga muvofiq amalga oshiriladi.

38. Yillik reja tavakkalchiliklarga asoslangan boʻlishi lozim. Yillik rejani ishlab chiqishda tavakkalchiliklarni har tomonlama baholash natijalari, bosh auditorning asoslantirilgan mulohazalari, shuningdek kengash va boshqaruvdan olingan taklif va mulohazalar inobatga olinishi mumkin. Ichki audit xizmati faoliyatining samaradorligi va monandligini taʼminlash maqsadida yillik reja bir yilda kamida bir marotaba tegishli yilning 1-yanvariga qadar tasdiqlanishi lozim.

Zarur hollarda yillik rejaga kengash qaroriga muvofiq oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilishi mumkin.

39. Boshqaruv tomonidan ichki audit xizmatiga auditorlik tekshiruvini yoki boshqa vazifalarni bajarish toʻgʻrisida taklif kiritilsa va ushbu taklif kengash tomonidan tasdiqlangan audit xizmati maqsadlariga zid kelsa yoki auditorlik dasturining samarali amalga oshirilishiga xalaqit bersa, ichki audit xizmati ushbu taklifni rad etishga haqli.

40. Tavakkalchiliklarga asoslangan yillik rejada quyidagi omillar hisobga olinishi mumkin:

bankning risk-profili, shu jumladan risk-profilda koʻzda tutilgan yirik tavakkalchiliklar;

ichki nazorat tizimidagi mavjud zaifliklar;

bankning biznes-rejasi boʻyicha kutilayotgan natijalar va kengash tomonidan belgilangan vazifa va takliflar;

auditorlik tekshiruvini oʻtkazishda budjetdan hamda ichki audit xizmati xodimlarining salohiyatidan imkon darajasida samarali foydalanish.

41. Yillik reja asosida auditorlik tekshiruviga chiqishdan oldin batafsil auditorlik tekshiruvi dasturi (bundan buyon matnda auditorlik dasturi deb yuritiladi) ishlab chiqilishi va belgilangan tartibda bosh auditor tomonidan tasdiqlanishi lozim.

42. Auditorlik dasturini tayyorlash jarayonida ustuvor sohalarni aniqlashda kamida quyidagilar inobatga olinishi kerak:

tavakkalchiliklarni boshqarish tizimi holati, jumladan tavakkalchiliklarni boshqarish strategiyasi;

bankning risk-appetiti, tavakkalchiliklarni boshqarish siyosatlari;

tekshiriladigan soha va operatsiyalarning muhimlik darajasi, murakkabligi va koʻlami;

avvalgi tekshiruvlar natijalari.

43. Auditorlik dasturi auditorlik tekshiruvi maqsadlarini, tekshirish soha va yoʻnalishlarini, batafsil ish rejasini, tekshiruvlar grafigini, audit predmeti boʻlgan har bir yoʻnalishni tekshirish tartib-taomillari tavsifini, auditorlik tekshiruvlarida ishtirok etuvchi ichki auditorlar va boshqa shaxslarning roʻyxatini oʻz ichiga olishi kerak.

Auditorlik tekshiruvini amalga oshirish jarayonida auditorlik dasturiga oʻzgartirishlar kiritilishi mumkin. Oʻzgartirishlar yozma ravishda hujjatlashtirilgan va tasdiqlangan boʻlishi lozim.

44. Auditorlik tekshiruvini oʻtkazish davriyligi audit oʻtkaziladigan har bir sohaga oid tegishli tavakkalchiliklarni baholashga asoslangan boʻlishi lozim. Ichki audit xizmati xodimi tavakkalchiliklarni baholashda operatsiyaning xususiyatlari, ichki nazoratga doir tegishli siyosat va qoidalarning mavjudligi hamda boshqaruv va bank ichki nazorati faoliyati samaradorligi kabi omillarni eʼtiborga olishi kerak.

7-bob. Auditorlik hisoboti

45. Auditorlik hisoboti auditorlik tekshiruvi tugatilganidan soʻng zudlik bilan tayyorlanishi hamda audit maqsadlari, miqyosi, xulosalarni hamda har bir aniqlangan kamchilikni bartaraf qilishga doir batafsil tavsiyalarni oʻz ichiga olishi lozim. Tavsiyalar aniqlangan muammolar va ularning kelib chiqish sabablarining qisqacha izohini, mavjud tavakkalchiliklarni, talab etiladigan chora-tadbirlarni, jumladan, bank ichki siyosatlari va tartib-taomillarini koʻrib chiqishni, chora-tadbirlarni bajarish muddatlarini va ijrochilarni oʻz ichiga olishi lozim.

46. Auditorlik hisobotiga tahliliy materiallar, izohlar hamda boshqa ishchi hujjatlar toʻplami ilova qilinishi mumkin. Auditorlik hisoboti va tekshiruv boʻyicha ishchi hujjatlar ichki audit xizmati xodimlari tomonidan tayyorlanib, bosh auditor tomonidan tekshiriladi.

47. Ichki audit xizmati xodimlari tomonidan aniqlangan asosiy kamchilik va takliflar tekshirish oʻtkazilayotgan tarkibiy boʻlinma rahbariyati tomonidan izohlab berilishi lozim. Zarur hollarda ushbu izohlar kengash va audit qoʻmitasiga taqdim etilishidan oldin auditorlik hisobotiga kiritilishi mumkin.

48. Auditorlik hisobotlari bevosita kengash yoki audit qoʻmitasiga taqdim etilishi lozim.Ushbu hisobotlarning nusxalari boshqaruvga, shuningdek tegishliligi boʻyicha bankning alohida tarkibiy boʻlinmalariga, filial rahbarlariga va shuʼba korxonalari rahbarlariga taqdim etiladi.

49. Boshqaruv oʻtkazilgan auditorlik tekshiruvi chogʻida aniqlangan kamchilik va qoidabuzarliklarni bartaraf etish uchun zarur boʻlgan chora-tadbirlar rejasini ishlab chiqadi.

50. Ichki audit xizmati tekshirish jarayonida aniqlangan kamchilik va qoidabuzarliklarni bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlarni oʻz vaqtida va tegishli ravishda bajarilishi ustidan keyingi nazoratni oʻrnatishi lozim. Tekshirishdan keyingi nazoratni oʻtkazish uchun javobgarlik Ichki audit xizmati toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan boʻlishi kerak.

51. Kengash auditorlik tekshiruvi natijasida aniqlangan kamchilik va qoidabuzarliklarni bartaraf etishga qaratilgan chora-tadbirlarni boshqaruv tomonidan amalga oshirilishini nazorat qilishi zarur.

8-bob. Kengash va boshqaruv majburiyatlari

52. Kengash ichki va tashqi baholash orqali ichki audit xizmati faoliyatini baholab borishi va nazorat qilishi lozim.

Bunda ichki baholash ichki audit xizmati faoliyatini monitoring qilish, uning xodimlari faoliyatini va bilimini baholab borish orqali hamda taqdim etilgan auditorlik hisobotlari sifatidan kelib chiqib amalga oshiriladi.

Tashqi baholash bankka aloqador boʻlmagan mustaqil ekspertlarni jalb qilgan holda ichki audit xizmati faoliyatini tahlil qilish orqali amalga oshiriladi.

Tashqi baholash besh yilda kamida bir marta oʻtkazilishi, bunda dastlabki tashqi baholashdan oʻtkazish 2023-yil 1-yanvariga qadar amalga oshirilishi lozim.

53. Markaziy bank tomonidan bankda oʻtkaziladigan inspeksiya (tekshirish) ichki audit xizmati faoliyatini tashqi baholash zaruriyatini bekor qilmaydi.

54. Kengash davriy ravishda (yilda kamida bir marta) bosh auditorning ishchanlik obroʻsi va malakasini baholashdan oʻtkazishi lozim.

55. Boshqaruv quyidagilar uchun masʼul hisoblanadi:

ichki audit xizmatini budjet doirasida zarur moliyaviy mablagʻlar va resurslar bilan toʻliq va oʻz vaqtida taʼminlash;

ichki audit xizmati bank strategiyasi va ichki siyosatlariga kiritilgan oʻzgartirishlar, bankdagi loyihalar, yangi bank mahsulotlari, bank tashkiliy tuzilmasi oʻzgarishi hamda bankda mavjud va yuzaga kelishi kutilayotgan tavakkalchiliklar yuzasidan oʻz vaqtida xabardor qilib borilishini taʼminlash;

aniqlangan kamchilik va qoidabuzarliklarni bartaraf etish yuzasidan ichki audit xizmati tomonidan tayyorlangan hisobotlar asosida oʻz vaqtida tegishli choralarni koʻrish.

9-bob. Ichki audit xizmatining Markaziy bank bilan oʻzaro munosabatlari

56. Markaziy bank ichki audit xizmati xodimlari, shu jumladan bosh auditor bilan uchrashuvlar oʻtkazishga haqli va mazkur uchrashuvlarda bank faoliyatiga oid turli masalalar muhokama qilinishi mumkin.

57. Markaziy bank quyidagilar yuzasidan bank kengashiga yozma talabnoma kiritishi mumkin:

ichki audit xizmati tomonidan bank faoliyatidagi alohida masalalar va (yoki) bankning maʼlum davr oraligʻidagi faoliyati yuzasidan auditorlik tekshiruvini oʻtkazish;

Markaziy bankka ichki audit xizmati vakolatiga kiruvchi alohida masalalar yuzasidan maʼlumotlarni taqdim etish;

ichki audit xizmati faoliyatini qonunchilik hujjatlari va mazkur Nizom talablariga muvofiqlashtirish.

58. Markaziy bank bankdan ichki audit xizmati oʻtkazgan tekshiruvlarga oid har qanday maʼlumotlar va hisobotlarni olishga va auditorlik tekshiruvi natijalarini muhokama qilishi mumkin.

10-bob. Yakuniy qoida

59. Ushbu Nizom talablarini buzgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladilar.

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2021-yil 16-apreldagi 3/2-son qaroriga 2-ILOVA

Oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilayotgan normativ-huquqiy hujjatlar

1. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi tomonidan 2000-yil 25-noyabrda 405-son bilan tasdiqlangan Tijorat banklarining ichki auditiga Markaziy bank tomonidan qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisida nizom (roʻyxat raqami 992, 2000-yil 22-dekabr) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-y., 24-son).

2. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2004-yil 13-martdagi 6/12-son “Tijorat banklarining ichki auditiga Markaziy bank tomonidan qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 992-1, 2004-yil 20-aprel) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 16-son, 192-modda).

3. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2005-yil 26-noyabrdagi 26/4-son “Tijorat banklarining ichki auditiga Markaziy bank tomonidan qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 992-2, 2005-yil 29-dekabr) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2005-y., 52-son, 394-modda).

4. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2011-yil 9-apreldagi 10/5-son “Tijorat banklarining ichki auditiga Markaziy bank tomonidan qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 992-3, 2011-yil 27-aprel) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2011-y., 17-son, 176-modda).

5. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2018-yil 17-martdagi 9/8-son “Tijorat banklarining ichki auditiga Markaziy bank tomonidan qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomning 42-bandiga oʻzgartirish kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 992-4, 2018-yil 3-aprel) (Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 03.04.2018-y., 10/18/992-4/0988-son).

6. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2019-yil 16-fevraldagi 3/13-son “Tijorat banklarining ichki auditiga Markaziy bank tomonidan qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomning 54-bandiga oʻzgartirish kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 992-5, 2019-yil 28-fevral) (Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 28.02.2019-y., 10/19/992-5/2686-son).

Rais M.B. NURMURATOV

Toshkent sh.,

2021-yil 16-aprel,

3/2-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.05.2021-y., 10/21/3302/0486-son; 09.08.2025-y., 10/25/3658/0713-son; 20.07.2026-y., 10/26/3902/0758-son)

lex.uz

правления Центрального банка Республики Узбекистан

Постановление

ПЕРЕЧЕНЬ

Об утверждении Положения о требованиях к внутреннему аудиту коммерческих банков

В соответствии с законами Республики Узбекистан « О Центральном банке Республики Узбекистан » и « О банках и банковской деятельности » правление Центрального банка Республики Узбекистан постановляет:

1. Утвердить Положение о требованиях к внутреннему аудиту коммерческих банков согласно приложению № 1 * .

2. Признать утратившими силу некоторые ведомственные нормативно-правовые акты согласно приложению № 2 .

3. Настоящее постановление вступает в силу по истечении трех месяцев со дня его официального опубликования.

ПРИЛОЖЕНИЕ № 2 к постановлению правления Центрального банка Республики Узбекистан от 16 апреля 2021 года № 3/2

нормативно-правовых актов, признаваемых утратившими силу

1. Положение о требованиях Центрального банка к внутреннему аудиту коммерческих банков, утвержденное правлением Центрального банка Республики Узбекистан 25 ноября 2000 года № 405 (рег. № 992 от 22 декабря 2000 года) (Бюллетень нормативных актов министерств, государственных комитетов и ведомств Республики Узбекистан, 2000г, № 24).

2. Постановление правления Центрального банка Республики Узбекистан от 13 марта 2004 года № 6/12 «О внесении изменений и дополнений в Положение о требованиях Центрального банка к внутреннему аудиту коммерческих банков» (рег. № 992-1 от 20 апреля 2004 года) (Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2004 г., № 16, ст. 192).

3. Постановление правления Центрального банка Республики Узбекистан от 26 ноября 2005 года № 26/4 «О внесении изменений и дополнений в Положение о требованиях Центрального банка к внутреннему аудиту коммерческих банков» (рег. № 992-2, от 29 декабря 2005 года) (Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2005 г., № 52, ст. 394).

4. Постановление правления Центрального банка Республики Узбекистан от 9 апреля 2011 года № 10/5 «О внесении изменения и дополнений в Положение о требованиях Центрального банка к внутреннему аудиту коммерческих банков» (рег. № 992-3 от 27 апреля 2011 года) (Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2011 г., № 17, ст. 176).

5. Постановление правления Центрального банка Республики Узбекистан от 17 марта 2018 года № 9/8 «О внесении изменения в пункт 42 Положения о требованиях Центрального банка к внутреннему аудиту коммерческих банков» (рег. № 992-4 от 3 апреля 2018 года) (Национальная база данных законодательства, 03.04.2018 г., № 10/18/992-4/0988).

6. Постановление правления Центрального банка Республики Узбекистан от 16 февраля 2019 года № 3/13 «О внесении изменения в пункт 54 Положения о требованиях Центрального банка к внутреннему аудиту коммерческих банков» (рег. № 992-5 от 28 февраля 2019 года) (Национальная база данных законодательства, 28.02.2019 г., № 10/19/992-5/2686).

Председатель М.Б. НУРМУРАТОВ

г. Ташкент,

16 апреля 2021 г.,

№ 3/2

(Национальная база данных законодательства, 07.05.2021 г., № 10/21/3302/0486)

lex.uz