📅 2021-yil 1-iyul · Prezident farmonlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2021-yil 1-iyul · Prezident farmonlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2021 йил 1 июль · Президент фармонлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 1 июля 2021 г. · Указы Президента
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 1 July 2021 · Presidential decrees
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг
Фармони
МИЛЛИЙ СТРАТЕГИЯСИ
2021 — 2026 йилларга мўлжалланган экстремизм ва терроризмга қарши курашиш бўйича Ўзбекистон Республикаси Миллий стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида
[Кўчирма]
Глобаллашув шароитида ҳамда халқаро ва минтақавий можаралар трансформацияси давом этаётган бир пайтда, экстремизм ва терроризмга қарши самарали курашиш масаласи кун тартибидаги долзарб мавзулардан бири бўлиб қолмоқда.
Бугунги кунда экстремистик ва халқаро террорчилик ташкилотлари диний ақидалар ниқоби остида ёшларни зўравонликка, миллий ўзлигини, маданий-маърифий ва оилавий қадриятларини йўқотишга ундаш йўли билан жамиятда зўравонлик ва радикал қарашларни тарқатишни давом эттирмоқда. Буларнинг барчаси фуқароларни экстремистик ва террорчилик ташкилотлари сафига жалб қилиш учун шарт-шароит яратмоқда.
Шу муносабат билан, экстремизм ва терроризмнинг олдини олиш ва чек қўйиш ҳамда уларни молиялаштириш манба ва каналларига барҳам беришга қаратилган янада самарали чора-тадбирларни белгилаш, бу борада миллий ва халқаро даражада саъй-ҳаракатларни бирлаштириш давлат сиёсатининг муҳим йўналишларидан ҳисобланади.
2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясида белгиланган вазифалардан келиб чиққан ҳолда, шунингдек, экстремизм ва терроризмга қарши курашиш чора-тадбирларини такомиллаштириш мақсадида:
1. Қуйидагилар:
2021 — 2026 йилларга мўлжалланган экстремизм ва терроризмга қарши курашиш бўйича Ўзбекистон Республикаси Миллий стратегияси (кейинги ўринларда — Стратегия) 1-иловага мувофиқ;
2021 — 2026 йилларга мўлжалланган экстремизм ва терроризмга қарши курашиш бўйича Ўзбекистон Республикаси Миллий стратегиясини амалга ошириш юзасидан «Йўл харитаси» (кейинги ўринларда — «Йўл харитаси») 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Стратегиянинг устувор йўналишлари этиб қуйидагилар белгилансин:
экстремизм ва терроризм ғоялари тарқалишининг олдини олиш мақсадида ватанпарварлик, анъанавий қадриятлар ва бағрикенглик мафкурасини тарғиб қилиш;
вояга етмаганлар ва ёшлар орасида экстремизм ва терроризм ғоялари тарқалишининг олдини олиш;
аёллар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ҳамда уларнинг экстремизм ва терроризмга қарши курашишдаги ролини кучайтириш;
узоқ муддат хорижда бўлган фуқароларни экстремизм ва терроризм ғоялари таъсиридан ҳимоя қилиш;
Интернет жаҳон ахборот тармоғидан экстремистик ва террорчилик мақсадларда фойдаланишга қарши курашиш;
фуқаролик жамияти институтлари ва оммавий ахборот воситаларининг экстремизм ва терроризмга қарши курашишга кенг жалб қилиш;
экстремистик ва террорчилик ҳаракатларини содир этганлик ҳамда уларни молиялаштирганлик учун ҳуқуқий таъқиб ва жавобгарликка тортиш чораларини такомиллаштириш;
экстремизм ва терроризмга қарши курашиш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш;
ушбу соҳадаги халқаро ва минтақавий ҳамкорлик.
3. Қуйидагилар:
вазирлик ва идоралар, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликларираҳбарлари — «Йўл харитаси»да белгиланган тадбирларни ўз вақтида ва сифатли бажариш ҳамда уларнинг ижроси натижалари бўйича ҳар ярим йиллик якунида Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизматига маълумотларни тақдим этиш учун;
Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати раиси (А.А. Азизов) — Стратегия ва «Йўл харитаси»нинг амалга оширилиши бўйича умумлаштирилган маълумотларни, ушбу йўналишдаги ишлар самарадорлигини ошириш бўйича аниқ таклифларни Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Хавфсизлик кенгаши котибиятига ўз вақтида тақдим этиб бориш учун шахсан масъул эканлиги кўрсатиб ўтилсин.
4. Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Хавфсизлик кенгаши котибияти (В.В. Махмудов) Стратегия ижросининг аҳволи тўғрисида ҳар ярим йилликда Ўзбекистон Республикаси Президентига ахборот бериб борсин.
5. «Йўл харитаси»ни амалга ошириш учун Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари, бюджетдан ташқари жамғармалар, халқаро ҳамкорлар ва қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар маблағлари жалб қилинади.
6. Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлигига Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги, Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси, Давлат хафсизлик хизмати, Ички ишлар вазирлиги ва бошқа мутасадди вазирлик ва идоралар билан ҳамкорликда ушбу Фармоннинг мақсад ва вазифаларини оммавий ахборот воситаларида кенг ёритиш чораларини кўриш тавсия этилсин.
7. Мазкур Фармоннинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А.Н. Арипов ва Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Хавфсизлик кенгаши котиби В.В. Махмудов зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 1 июлдаги ПФ-6255-сон Фармонига 1-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикасининг экстремизм ва терроризмга қарши курашиш бўйича 2021 — 2026 йилларга мўлжалланган
Ҳозирги вақтда экстремизм ва терроризм халқаро хавфсизликка, шу жумладан Марказий Осиёда асосий таҳдидлардан бири бўлиб қолмоқда. Экстремизм ва терроризм хавфи ҳамда таҳдидларига қарши курашиш Ўзбекистон Республикаси учун биринчи навбатдаги вазифалардан бири бўлиб, минтақа давлатлари ва халқаро ҳамжамиятнинг саъй-ҳаракатларини бирлаштиришни тақозо этади.
Ўзбекистон Республикаси ҳар томонлама ўйланган тинчликсевар, прагматик ва изчил ташқи сиёсатни олиб бориб, экстремизм ва терроризмнинг умумий таҳдидларига қарши курашишда барча давлатлар билан тенг ҳуқуқли ва ўзаро манфаатли ҳамкорлик учун очиқдир.
Ўзбекистон Республикасининг ташқи сиёсати давлатларнинг суверен тенглиги, куч ишлатмаслик ёки куч билан таҳдид қилмаслик, чегараларнинг бузилмаслиги, давлатларнинг ҳудудий яхлитлиги, низоларни тинч йўл билан ҳал этиш, бошқа давлатларнинг ички ишларига аралашмаслик, хавфсизликнинг бўлинмаслиги, ўз хавфсизлигини бошқа давлатлар хавфсизлиги ҳисобига мустаҳкамлашга йўл қўйилмаслиги, халқаро мажбуриятларни виждонан бажариш принципларига ҳамда халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган бошқа принциплари ва нормаларига асосланади.
Ўзбекистон Республикаси ўз тарихида экстремизм ва терроризм билан боғлиқ ҳолатларга бир неча маротаба дуч келган. Ушбу йўналишда хавф-хатар, таҳдид ва таҳликалар сақланиб қолаётганини ҳисобга олган ҳолда, Ўзбекистон Республикаси кенг жамоатчилик ва халқаро ҳамжамият билан биргаликда экстремизм ва терроризм ҳамда уларни молиялаштиришга қарши курашишга қаратилган комплекс чора-тадбирларни амалга оширади.
Экстремизм ва терроризмга қарши курашишдаги мавжуд тажриба, шунингдек, минтақа давлатларидаги мазкур таҳдидларга қарши курашиш бўйича ҳолатнинг ретроспектив ва қиёсий таҳлиллари шуни кўрсатмоқдаки, Марказий Осиёда экстремистик ва террорчилик фаолияти, асосан, миллатчилик (миллий), ижтимоий, диний ва сиёсий ғоялар остида амалга оширилмоқда.
Ўзбекистон Республикасининг экстремизм ва терроризмга қарши курашиш бўйича 2021 — 2026 йилларга мўлжалланган Миллий стратегиясида (кейинги ўринларда — Стратегия) экстремизм ва терроризмнинг минтақада тарқалиши учун асосий сабаб ва шарт-шароитлар ҳам, экстремист ва террорчилар ўз бузғунчи фаолиятида фойдаланадиган турли ижтимоий, иқтисодий, сиёсий, ғоявий ва бошқа омиллар ҳам инобатга олинган.
Стратегия Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси , халқаро ҳуқуқ ва Ўзбекистон Республикаси халқаро шартномаларининг умумэътироф этилган тамойил ва нормаларига асосланган бўлиб, Ўзбекистон Республикасининг « Терроризмга қарши кураш тўғрисида »ги, « Экстремизмга қарши курашиш тўғрисида »ги, « Жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга ва терроризмни молиялаштиришга қарши курашиш тўғрисида »ги ҳамда « Виждон эркинлиги ва диний ташкилотлар тўғрисида »ги қонунларининг қоидаларини амалга оширишга қаратилган.
1-БОБ. УМУМИЙ ҚОИДАЛАР
1-§. Стратегиянинг мақсади ва вазифалари
Стратегиянинг мақсади Ўзбекистон Республикаси конституциявий тузумини ҳимоя қилиш, миллий хавфсизлик, шунингдек, фуқароларнинг ушбу соҳадаги ҳуқуқлари ва эркинликларини таъминлашга имкон берадиган экстремизм ва терроризмга қарши курашиш бўйича самарали ва бир вақтнинг ўзида мувофиқлаштирилган давлат сиёсати амалга оширилишини таъминлашдир.
Стратегиянинг вазифалари қуйидагилардан иборат:
а) экстремизм ва терроризмга қарши курашиш соҳасидаги давлат органлари фаолиятининг устувор йўналишларини белгилаш;
б) соҳадаги норматив-ҳуқуқий ва услубий-амалий базани такомиллаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш;
в) давлат органлари, кенг жамоатчилик ва халқаро ҳамжамиятнинг экстремизм ва терроризмга қарши курашишга қаратилган ҳаракатларини бирлаштириш;
г) жамиятда конфессиялараро ва миллатлараро тотувликни таъминлаш;
д) давлатнинг аҳоли, айниқса ёшларнинг экстремистик ва террорчилик фаолиятига жалб этилишидан ҳимоялашга қаратилган чора-тадбирлар тизимини ишлаб чиқиш;
е) экстремизм ва терроризмни молиялаштиришга қарши курашишнинг самарали механизмларини жорий этиш;
ж) экстремизм ва терроризмга қарши курашиш йўналишида минтақавий ва халқаро ҳамкорликни такомиллаштириш.
2-§. Фуқароларнинг виждон эркинлиги ва диний эътиқод ҳуқуқлари
Мустақиллик йилларида Ўзбекистонда инсон ҳуқуқлари ва манфаатларини ҳимоя қилиш соҳасидаги давлат сиёсатининг қуйидаги тамойиллари ва асосий йўналишлари шаклланди:
биринчидан, демократия ва инсон ҳуқуқларининг умум эътироф этилган ғоялари ва қадриятларига, шунингдек, инсон ҳуқуқлари соҳасидаги халқаро мажбуриятларга содиқлик;
иккинчидан, кучли ҳуқуқий давлат ва адолатли фуқаролик жамияти тамойилларига асосланган миллий манфаатларнинг устуворлиги;
учинчидан, юзага келадиган таҳдид ва хавф-хатарларни, ошкоралик ва шаффофлик принципига мос равишда, давлат идораларининг барча фуқаролик жамияти институтлари, шунингдек, халқаро ҳамкорлар билан мулоқот орқали муҳокама қилиш ва ҳал этиш;
тўртинчидан, Ўзбекистон Республикаси Конституциясида мустаҳкамланган шахс манфаатларининг жамият ва давлат манфаатларидан устуворлиги.
Ушбу тамойилларга таянган ҳолда, Ўзбекистон Республикаси инсон ҳуқуқлари соҳасидаги халқаро стандартларни кенг миқёсда имплементация қилди, фуқаролар ва давлат хизматчиларининг ҳуқуқий онгини мустаҳкамлаш бўйича чора-тадбирларни амалга оширмоқда.
Халқаро ташкилотларнинг иштирокисиз ва инсон ҳуқуқларига оид асосий халқаро ҳужжатларга қўшилмасдан туриб демократик ҳуқуқий давлат қуриш мумкин эмаслигидан келиб чиқиб, Ўзбекистон олдидаги асосий вазифа инсон ҳуқуқлари соҳасидаги ўз халқаро мажбуриятларига қатъий риоя қилиш ва демократик ҳуқуқий давлатни қуриш ҳисобланади.
Ўзбекистонда олиб борилаётган кенг кўламли ислоҳотлар доирасида диний эътиқод эркинлиги соҳасида туб ўзгаришлар амалга оширилмоқда. Ўзбекистон Республикасининг диний соҳада давлат сиёсатининг асосий устувор йўналишлари фуқароларнинг виждон ва диний эътиқод эркинлиги кафолатлаш, конфессиялараро ва миллатлараро тотувликни мустаҳкамлаш, жамиятда бағрикенглик маданиятини ривожлантириш ҳисобланади.
Ўзбекистон Республикасининг Конституциясида «Ўзбекистон Республикасида барча фуқаролар бир хил ҳуқуқ ва эркинликларга эга бўлиб, жинси, ирқи, миллати, тили, дини, эътиқоди, ижтимоий келиб чиқиши, ижтимоий мавқеидан қатъи назар, қонун олдида тенгдирлар» деб кафолатланган.
Шу билан бирга, Конституцияда «инсон ўз ҳуқуқ ва эркинликларини амалга оширишда бошқа шахсларнинг, жамият ҳамда давлатнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига путур етказмаслиги шарт» деб таъкидланган.
Конституцияга биноан ҳамма учун виждон эркинлиги кафолатланган. Ҳар ким хоҳлаган динига эътиқод қилиши ёки бирон бир динга эътиқод қилмаслик ҳуқуқига эга. Диний қарашларни мажбуран сингдиришга йўл қўйилмайди.
2-БОБ. ЭКСТРЕМИЗМ ВА ТЕРРОРИЗМГА ҚАРШИ КУРАШИШ СОҲАСИДАГИ ДАВЛАТ ОРГАНЛАРИ ФАОЛИЯТИНИНГ УСТУВОР ЙЎНАЛИШЛАРИ
1-§. Экстремизм ва терроризм мафкураси тарқалишининг олдини олиш мақсадида ватанпарварлик, анъанавий қадриятлар ва бағрикенглик ғояларини тарғиб қилиш
Ёшлар ҳуқуқлари бўйича БМТнинг Халқаро Конвенциясини ишлаб чиқиш ҳамда Бош Ассамблеянинг «Маърифат ва диний бағрикенглик» махсус резолюциясини қабул қилиш ташаббуси илгари сурилган Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёевнинг БМТнинг Бош Ассамблеясининг 72-сессиясидаги маърузаси экстремизм ва терроризмнинг юзага келиш сабабларини, шунингдек, уларнинг олдини олиш йўлларини тушунишда муҳим аҳамиятга эга бўлди.
Амалга оширилаётган «2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналишлари бўйича Ҳаракатлар стратегияси » жиноятчиликка қарши курашиш ва ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш тизимини такомиллаштиришни, шу жумладан экстремизм ва терроризмга қарши курашиш бўйича ташкилий-амалий чораларни кучайтиришни назарда тутади.
Аҳоли, айниқса ёшлар орасида экстремизм ва терроризмнинг бузғунчи ғояларига нисбатан муросасизлик туйғусини шакллантиришнинг муҳим шарти — бу ижтимоий-ҳуқуқий жиҳатдан ҳимояланганлик, юксак билим даражаси, хусусан, миллий ўзликнинг соф қадриятлари моҳиятини ва диний конфессияларнинг биргаликда тинч-тотув ҳаёт кечириши ғоясини англаб етишдир.
Ўзбекистонда халқ маърифатини ошириш, янада кучли, асосланган ва илмий исботланган мафкурага таянган ҳолда экстремизм ва терроризм ғояларини йўқ қилишда сезиларли ҳисса қўшаётган Ўзбекистондаги ислом цивилизацияси маркази, Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси, Имом ал-Бухорий, Имом ат-Термизий ва Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказлари ташкил қилинган ва фаол иш олиб бормоқда.
Давлат ва жамоат институтларининг диний асослар сабабли бузғунчи мафкуралар таъсирига тушиб қолган фуқароларни ижтимоий ва диний реабилитация қилишга қаратилган ишлари фаол давом этмоқда.
Сўнгги 4 йил давомида экстремизм ва терроризмга алоқадорлиги сабабли озодликдан маҳрум қилиш тарзидаги жазони ўтаётган, қилмишидан чин кўнгилдан пушаймон бўлиб, тузалиш йўлига ўтган 2 минг нафардан ортиқ шахслар афв этилди ва 1,5 минг нафардан зиёд шахслар жазони ўташ жойларидан озод қилинди.
2017-2018 йиллар давомида радикал диний оқимларнинг тарафдорлари деб ҳисобланган ёки уларнинг таъсири остига тушиб қолган 20 минг нафардан ортиқ шахслар ҳуқуқни муҳофаза қилиш идоралари ҳисобидан чиқарилган.
2019 — 2021 йилларда «Меҳр» дастури доирасида Афғонистон, Сурия ва Ироқдан халқаро террорчилик ташкилотлари сафига адашиб қўшилиб қолган 400 нафар хотин-қизлар ва болалар Ўзбекистонга қайтарилиб, уларнинг ижтимоий мослашуви ва реинтеграцияси учун ҳар томонлама ёрдам кўрсатилди.
Бунда бир қатор хорижий давлатлар ва халқаро ташкилотлар, шу жумладан Халқаро Қизил Хоч Қўмитаси ва БМТнинг Болалар Жамғармаси (ЮНИСЕФ) муҳим ёрдам берди. БМТ Хавфсизлик Кенгашининг 2396-сонли резолюциясига биноан чет эл террорчи жангарилари билан боғлиқ ва терроризмнинг қурбони бўлиши мумкин бўлган хотин-қизлар ва болаларга ёрдам беришга алоҳида эътибор қаратилди.
Ўзбекистон бундан кейин ҳам диний сабабларга кўра бузғунчи мафкуралар таъсиридан жабр кўрган шахсларга ҳар томонлама ижтимоий-ҳуқуқий ва моддий ёрдам кўрсатиш бўйича комплекс чора-тадбирларни давом эттиришни мақсад қилган.
Аҳолининг ҳуқуқий маданияти ва маърифатини ошириш муҳимлигини ҳисобга олган ҳолда қуйидагилар талаб этилади:
а) Ўзбекистон ҳудудида асрлар давомида шаклланган, диндорлар орасида тинчлик ва бағрикенгликни кенг ёйган анъанавий ислом динининг асосий ғояларидан фуқароларнинг хабардорлигини ошириш, жумладан экстремизм ва терроризм ғояларини ислом динига зид эканлигини тушунтириш бўйича кенг ахборот-маърифий ишларни олиб бориш;
б) норматив-ҳуқуқий ва моддий-техник базани такомиллаштириш, шунингдек, ушбу соҳада малакали кадрлар тайёрлаш ва қайта тайёрлаш орқали Интернет тармоғида экстремизм ва терроризм мафкураси тарқатилишининг олдини олиш, барвақт профилактика қилиш ва унга қарши курашиш тизимини ривожлантириш;
в) экстремизм ва терроризмнинг бузғунчи мафкураси таъсирига тушиб қолган фуқаролар билан олиб бориладиган ишларни мунтазам равишда тизимли такомиллаштириш, бунда кенг жамоатчиликни ҳам жалб этиш;
г) диний соҳада диний ва дунёвий билимларни эгаллаган, фуқаролар орасида диний асосдаги экстремизм мафкурасига қарши иммунитетни шакллантира оладиган юқори малакали кадрларни тайёрлаш;
д) ҳамкорликдаги ишларнинг самарали ва очиқ механизмларини яратиш орқали фуқаролик жамиятининг институтлари, шу жумладан оммавий ахборот воситаларини экстремизм ва терроризмга қарши курашиш ишларига фаол жалб этиш;
е) аҳоли ўртасида, айниқса ёшлар орасида экстремизмнинг бузғунчи мафкурасига қарши иммунитетни шакллантиришда халқаро тажрибани жорий этиш ва кенг қўллаш;
ж) экстремизм ва терроризмнинг оқибатларини тушунтириш орқали аҳолининг ҳуқуқий маданиятини ошириш, шунингдек, жавобгарлик ва қонун олдида тенглик ҳиссини тарбиялаш.
2-§. Вояга етмаганлар ва ёшлар орасида экстремистик ғоялар тарқалишининг олдини олиш
Кўп йиллик тажрибалар кўрсатмоқдаки, ёшлар муҳити, шу жумладан вояга етмаганлар ўзининг ижтимоий ҳимояланмаганлиги ва ўта таъсирчанлиги туфайли, экстремизм ва терроризмнинг тажовузкор мафкураси олдида энг заиф қатлам бўлиб қоляпти, бу эса асоссиз равишда норозилик кайфиятидагиларнинг ортиб боришига олиб келмоқда.
ХХРнинг Циндао шаҳрида 2018 йил 10 июнида бўлиб ўтган ШҲТ мамлакатлари Давлат раҳбарлари кенгашининг 18-сессияси якуни бўйича Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёев томонидан илгари сурилган ШҲТ давлат раҳбарларининг ёшларга қўшма мурожаати ва уни амалга ошириш бўйича Ҳаракатлар дастури Ёшлар ўртасида экстремизм ва терроризм мафкурасига қарши барқарор иммунитетни шакллантириш йўлидаги муҳим қадамлардан бири бўлди.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 14 августдаги ПҚ-3907-сон қарори асосида мамлакатда Ёшларни маънавий-ахлоқий ва жисмонан баркамол этиб тарбиялаш ва ўқитиш тизимини янги босқичга кўтариш бўйича комплекс чора-тадбирлар дастури амалга оширилмоқда.
Ўзбекистонда Ёшлар ишлари агентлиги ва ёшларнинг нодавлат нотижорат ташкилоти — Ўзбекистон ёшлар иттифоқи ташкил этилган.
Бугунги кунда улар томонидан ёшларнинг қонуний манфаатлари, ҳуқуқ ва эркинликларига риоя этилишини таъминлаш, уларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш ва ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бўйича комплекс чора-тадбирлар амалга оширилмоқда.
Мамлакатда экстремизм ва терроризмнинг ҳар қандай кўринишда намоён бўлишига нисбатан муросасизлик муҳитини яратиш, бузғунчи мафкураларга қарши иммунитетни шакллантириш, ҳуқуқий саводхонлик ва ижтимоий жавобгарлик ҳиссини ошириш мақсадида ННТ, ОАВ, киноиндустрия, маданият ва санъат арбобларини жалб қилган ҳолда кенг қамровли комплекс маърифий тушунтириш ишлари олиб борилмоқда.
Ёшлар муҳитида экстремистик ва террористик ҳолатларининг пайдо бўлиши ва тарқалишининг асосий сабаблари қуйидагилардан иборат:
а) ёшлар муҳитида ижтимоий тарангликнинг кучайиши (таълим даражаси ва сифатидаги муаммолар, иш ўринларининг етишмаслиги, иш ҳақининг пастлиги, коррупция ва бошқаларни ўз ичига жамлаган комплекс ижтимоий муаммолар билан тавсифланади);
б) қадрият йўналишларининг ўзгариши (экстремизм ва терроризм, дунёвий меъёрлар ва ижтимоий қадриятларни рад этувчи ғояларни сингдирувчи диний ташкилотлар ва мазҳаблар жиддий хавф туғдиради);
в) бузғунчи мақсадларда психологик омилни қўллаш (ёшлар психологиясига хос бўлган нигилизм ва максимализмдан экстремизм ва терроризмнинг мафкуравий раҳнамолари томонидан фаол фойдаланилади);
г) Интернет жаҳон ахборот тармоғидан ноқонуний мақсадларда фойдаланиш (радикал ташкилотларга кенг аудиториядан фойдаланиш ва ўз фаолиятини тарғиб қилиш, ўз ниятлари ва режалаштирилаётган ҳаракатларига оид маълумотларни жойлаштириш имкониятини беради);
д) ёшларнинг хорижий мамлакатларда фаолият юритаётган экстремистик ва террорчилик ташкилотлари вакиллари ва эмиссарларининг таъсирига тушиб қолиши.
Ёшлар, шу жумладан вояга етмаганлар ўртасида экстремистик ва террорчилик ғоялари тарқалишининг олдини олиш учун таълим ва ёшлар сиёсати соҳасида қуйидаги чора-тадбирларни амалга ошириш зарур:
а) ўсиб келаётган авлодда қонунга ҳурмат, ҳуқуқий саводхонлик, конфессиялараро ва миллатлараро бағрикенглик, мамлакатимиз халқларининг тарихи, маданияти, маънавий мероси ва урф-одатларига қизиқишни шакллантириш;
б) тўгараклар фаолиятини жадаллаштириш орқали ёшлар, шу жумладан болалар ва ўсмирларнинг бўш вақтни мазмунли ташкил этиш, аҳолининг маданий, спорт ва дам олиш масканларидан фойдаланиши учун шарт-шароит ва қулайликларни яратиш;
в) ёшларни анъанавий, маънавий, ахлоқий ва ватанпарварлик қадриятлари асосида тарбиялаш тизимини давлат томонидан узлуксиз қўллаб-қувватлаш чораларини кўриш;
г) таълим ташкилотларида ватанпарварлик, бағрикенгликни тарбиялаш, экстремистик ва террорчилик фаолиятига жалб этилишининг олдини олиш бўйича машғулотлар ўтказиш;
д) педагогик ходимларнинг касбий маҳоратини ошириш, экстремизм ва терроризм ғояларига қарши курашишга қаратилган янги таълим стандартлари ҳамда педагогик услубиётлар ишлаб чиқиш ва жорий этиш;
е) экстремистик ва террорчилик мафкуранинг тарқалишига олиб келадиган омилларни аниқлаш мақсадида ёшлар ўртасида бандлик, ижтимоий ва иқтисодий фаровонлик, ёшлар субмаданиятлари фаолиятига оид таҳлиллар ўтказишга қаратилган ижтимоий/социологик тадқиқотларни ўтказиш;
ж) ёшларни ватанпарварлик руҳида тарбиялаш, уларда мустаҳкам фуқаролик позицияси ва ўзликни шакллантиришга қаратилган фаолиятда давлат органлари ва фуқаролик жамияти институтларининг ролини кучайтириш;
з) экстремизм ва терроризм ғоялари тарқалишининг олдини олиш ва профилактика қилиш мақсадида ёшлар жамоат бирлашмалари билан ўзаро ҳамкорлик қилиш;
и) ёшлар ўртасида фуқаролик позицияси ва ҳуқуқий саводхонликни рағбатлантирувчи махсус форум ва учрашувларни ташкил этиш;
к) ўзларининг иш услубларини тубдан ўзгартирилиши лозим бўлган Ёшлар ишлари агентлиги, Ўзбекистон Ёшлар иттифоқи, «Маънавият ва маърифат» марказлари фаолиятини жонлантириш ҳамда уларнинг фаолиятини ёшлар ўртасида энг кўп ижтимоий, иқтисодий ва бошқа муаммолар мавжуд бўлган ҳудудларга манзилли йўналтириш.
3-§. Хотин-қизлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва уларнинг экстремизм ва терроризмга қарши курашишдаги ролини кучайтириш
Ўзбекистон Республикаси халқаро актларни, хусусан, БМТнинг хотин-қизлар ҳуқуқлари ва эркинликларини ҳимоя қилишга доир Конвенция ва Декларацияларини ратификация қилди ва ўз вақтида бажармоқда.
Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси гендер тенглик ҳуқуқини кафолатлайди, ушбу ҳуқуқлар Ўзбекистон Республикасининг « Хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар кафолатлари тўғрисида »ги ва « Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисида »ги қонунлари билан таъминланади.
Таҳлиллар шуни кўрсатмоқдаки, аксарият ҳолларда хотин-қизлар ўз турмуш ўртоғи ва яқин қариндошларининг таъсири остида экстремистик ва террорчилик ташкилотлари тарафдорига айланмоқда, аммо шу билан бирга, хотин-қизларнинг ўз оила аъзолари ёки қариндошларини экстремистик ва террорчилик ташкилотлари сафларига ёллашда фаол роль ўйнаши ҳолатлари ҳам аниқланмоқда.
Аҳолининг радикаллашув жараёнида хотин-қизлар ўрнини фақатгина қурбон бўлган аёллар ёки террорчиларнинг турмуш ўртоғи каби гендер стереотиплари билан чекланмаслик кераклигини тушуниш муҳимдир. Хотин-қизлар террорчиларга ҳамдардлик билдирувчи, уларни сафарбар этувчи ҳамда ихтиёрий равишда террорчилик ҳаракатини ҳам амалга оширувчи бўлишлари ҳам мумкин.
Юқоридагиларни инобатга олиб, Стратегияда экстремистик ва террористик ташкилотларнинг пассив ва фаол иштирокчилари бўлган хотин-қизлар ўртасидаги фарқ белгиланади.
Бундан ташқари, ёш авлод тарбияси билан боғлиқ муаммоларнинг пайдо бўлишида, оилаларда эрларнинг чет элда бўлиши муҳим омил ҳисобланади. Бундай ҳолларда аёл болалар тарбияси билан шуғулланувчи ягона тарбиячи бўлиб қолмоқда. Болаларни назорат қилиш билан боғлиқ муаммолар юзага келмоқда. Бунда одатда фуқаролик жамиятининг энг самарали бўғини ҳисобланган маҳалланинг аҳамияти каттадир.
Бугунги кунда Ўзбекистон Республикаси ҳукумати, хусусан, Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги ҳамда фуқаролик жамияти институтлари томонидан хотин-қизларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини кенгайтириш, уларни зўравонликдан ҳимоя қилиш ва жамиятдаги ролини ошириш бўйича комплекс чора-тадбирлар амалга оширилмоқда.
Ёш авлодни ватанпарварлик руҳида тарбиялаш, шунингдек, ёшлар экстремистик ва террористик ғоялар таъсирига тушиб қолишининг олдини олишда хотин-қизларнинг улкан имкониятларини англаган ҳолда, аёлларнинг оилавий, ижтимоий мақомини қуйидаги йўллар билан қўллаш муҳимдир:
а) хотин-қизлар ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилишга қаратилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ўз вақтида ва сифатли ижро этиш, уларни қўллаб-қувватлашнинг халқаро стандартларга жавоб берадиган ҳуқуқий асосларини янада такомиллаштириш;
б) қийин ҳаётий вазиятларга тушиб қолган хотин-қизлар ва уларнинг фарзандларига маънавий-руҳий ва моддий ёрдам кўрсатиш;
в) ҳуқуқни муҳофаза қилиш идоралари ходимлари учун экстремистик ва террорчилик фаолияти сафига қўшилиб қолган хотин-қизлар билан ишлашнинг ўзига хос жиҳатлари бўйича махсус ўқув курсларини ташкил этиш;
г) муаммоли оилалар билан ишлашда Оила ва хотин-қизлар қўмитаси бўлинмаларининг роли ва жавобгарлигини кучайтириш;
д) хотин-қизларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш соҳасида халқаро ташкилотлар билан ҳамкорлик қилиш, шунингдек, хотин-қизларни экстремизм ва терроризмга қарши курашишга жалб қилиш соҳасида тажриба алмашиш.
4-§. Узоқ муддат хорижда бўлган фуқароларни экстремизм ва терроризм ғоялари таъсиридан ҳимоя қилиш
Бугунги кунда чет элда узоқ муддат бўлган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари кўпинча экстремистик ва террористик ташкилотлар эмиссарларининг мафкуравий таъсири остига тушиб қолмоқдалар. Бунда учинчи давлат ҳудуди халқаро террорчилик ташкилотлари таркибида жанговар ҳаракатларда иштирок этиш мақсадида ёллаш ва фаол террористик ҳаракатлар олиб борилаётган ҳудудларга юбориш учун «асосий макон» вазифасини бажармоқда.
Хорижда узоқ вақт бўлган фуқароларнинг халқаро экстремистик ва террорчилик ташкилотлар сафига ёллаш жараёнини ўрганиш бундай салбий ҳодисага олиб келадиган қуйидаги сабаб ва шарт-шароитларни аниқлаш имконини берди, хусусан:
а) чет элда бўлган фуқароларда, айниқса ёшларда бегоналашув ва психологик ноқулайликларни вужудга келтирувчи ижтимоий, ҳуқуқий ва иқтисодий мослашув билан боғлиқ қийинчиликлар;
б) шаклланган анъаналар ёрдамида хулқ-атвор ва ижтимоий ахлоқни сақлашга, шунингдек, ғоявий иммунитет шаклланишига ёрдам берадиган одатий ижтимоий алоқалардан, қариндош ва яқинлар, маҳалла ва жамоатчиликнинг назоратидан узилиш;
в) чет элда узоқ муддат юрган фуқароларни ҳимоя қилишга оид норматив-ҳуқуқий базанинг замонавий талабларга жавоб бермаслиги;
г) турли хил каналлар орқали Ўзбекистон фуқаролари бўлиб турган айрим давлатларда экстремизм ва терроризмга қарши курашиш бўйича олиб борилаётган профилактик чораларнинг самарадорлиги пастлиги;
д) Ўзбекистон Республикаси ва фуқароларимиз бўлиб турган мамлакатларнинг давлат органлари ўртасидаги ўзаро ҳамкорликда мавжуд муаммолар ва бошқалар.
Ўзбекистонда хориждаги фуқароларимизнинг ҳуқуқ ва эркинликларини, айниқса банд бўлганларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш билан боғлиқ масалалар, шунингдек, уларни экстремизм ва терроризм мафкураларининг салбий таъсиридан ҳимоя қилиш тизимини такомиллаштиришга барча манфаатдор вазирликлар, идоралар ва кенг жамоатчиликни жалб этишни назарда тутувчи комплекс чоралар амалга оширилмоқда.
Стратегияни амалга ошириш жараёнида мазкур йўналишда қуйидаги комплекс чора-тадбирларни амалга ошириш учун узоқ вақт чет элда бўлган фуқароларни экстремизм ва терроризм мафкураси таъсири остига тушиб қолишларининг сабаб ва шарт-шароитлари ҳисобга олиниши лозим:
а) узоқ вақт чет элда бўлган фуқароларни экстремизм ва терроризм мафкураси таъсири остига тушиб қолиш муаммосини ҳал этиш учун тизимли ва мувофиқлашган ягона ёндашувни шакллантириш;
б) узоқ вақт чет элда бўлган фуқароларни экстремизм ва терроризм мафкураси таъсиридан ҳимоя қилиш масалаларига оид норматив-ҳуқуқий базани, шу жумладан халқаро шартномаларни такомиллаштириш;
в) ушбу тоифадаги шахслар ва оила аъзоларига руҳий ҳамда моддий ёрдам кўрсатиш мақсадида улар орасидан ижтимоий заифларини аниқлаш;
г) чет элга кетаётган фуқароларни борган жойида ижтимоий-маданий мослашуви, шунингдек уларга экстремизм ва терроризм мафкуралари таҳдидларини тушунтириш бўйича профилактик ишларнинг янги механизмларини ишлаб чиқиш ва жорий этиш;
д) чет элдан Ўзбекистонга қайтган фуқаролар билан тизимли фильтр-профилактик ишларини ташкил қилиш;
е) хорижий мамлакатларнинг давлат органлари билан ушбу йўналишда ҳамкорлик қилиш ва ишларни мувофиқлаштириш;
ж) узоқ вақт чет элда бўлган фуқароларни экстремизм ва терроризм ғоялари таъсиридан ҳимоя қилиш ишларига давлат ва жамоат ташкилотларининг тўпланган илмий салоҳиятини жалб қилиш ва улардан фойдаланиш.
5-§. Экстремистик ва террорчилик мақсадларида Интернет жаҳон ахборот тармоғидан фойдаланишга қарши курашиш
Ўзбекистон Республикаси Ахборот технологиялари ва коммуникацияларни ривожлантириш вазирлиги маълумотларига кўра, 2020 йилда Интернет фойдаланувчилари сони 20 миллиондан ортиб кетган.
Қайд этиш лозимки, бугунги кунда экстремистик ва террорчилик ташкилотлари сафларига жалб қилишда Интернет жаҳон ахборот тармоғидан кенг фойдаланилмоқда, унинг ёрдамида экстремизм ва терроризм мафкураси фаол сингдирилиб, аҳолининг диндор қисми ўртасида жамиятга қарши кайфият шакллантирилмоқда.
Ўзбекистон Республикасининг ваколатли давлат органлари томонидан экстремистик ва террористик материалларни тарқатувчи веб-ресурслар ва ижтимоий тармоқларнинг фаолиятини аниқлаш ва олдини олиш бўйича комплекс чора-тадбирлар амалга оширилмоқда.
Экстремистик ва террористик ташкилотларнинг Интернет жаҳон ахборот тармоғи орқали ёллаш ҳаракатларида кузатилаётган фаоллик сабабли, уларни зарарсизлантириш бўйича қуйидаги қўшимча чоралар кўрилиши зарур:
а) Интернет жаҳон ахборот тармоғида экстремизм ва терроризм ғояларини тарқатувчиларни, шунингдек, республикадаги ижтимоий-сиёсий вазиятни беқарорлаштириш ниятида бўлган шахслар ва гуруҳларни ўз вақтида аниқлаш;
б) республика аҳолисига хос бўлган бағрикенглик ва диний анъаналарни ўзида мужассам қилган илмий асосланган мафкурага таяниб Интернет тармоғида экстремизм ва терроризм ғояларига қарши ташвиқот ва тарғибот ишларини ташкил этиш;
в) бузғунчи контентни аниқлаш ва йўқ қилиш мақсадида Интернет жаҳон ахборот тармоғини таҳлил қилиш;
г) Интернет жаҳон ахборот тармоғида экстремизм ва терроризм ғояларига ахборот орқали қарши курашиш соҳасида малакали кадрлар тайёрлаш;
д) ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларнинг махсус бўлинмаларини зарур бўлган илғор дастурий маҳсулотлар ҳамда техника билан таъминлаш;
е) Интернет жаҳон ахборот тармоғидан экстремистик ва террорчилик мақсадида фойдаланишга қарши курашиш масалаларини тартибга солувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни мунтазам равишда такомиллаштириб бориш.
6-§. Фуқаролик жамияти институтлари ва оммавий ахборот воситаларнинг экстремизм ва терроризмга қарши курашишда иштироки
Ўзбекистон Республикаси экстремизм ва терроризмга қарши курашишда давлат органларининг фуқаролик жамияти институтлари билан яқиндан ҳамкорлик қилиши учун зарур шарт-шароитларни таъминлашга алоҳида эътибор қаратади.
Ҳозирги кунда Ўзбекистон Республикасида экстремизм ва терроризмга қарши курашишда иштирок этаётган нодавлат нотижорат ташкилотлар фаолият олиб бормоқда.
Оммавий ахборот воситалари ҳам экстремизм ва терроризмга қарши курашиш тизимининг муҳим таркибий қисмидир.
Экстремизм ва терроризмга қарши курашишда фуқаролик жамияти институтлари ва ОАВ билан қуйидаги йўналишларда кенг кўламли ҳамкорлик ўрнатиш зарур:
а) аҳоли ўртасида экстремистик ва террористик ғоялар тарқалишининг олдини олиш учун доимий равишда тажриба ва билим, тадқиқот натижалари ва ноу-хау билан алмашиш;
б) аҳоли ўртасида экстремистик ва террористик ташкилотлар тарғиботчиларининг бузғунчи мақсадларини фош этувчи ташвиқот ва тарғибот чора-тадбирларини ўтказишда илмий-тадқиқот институтлари, ОАВ ва ННТнинг имкониятларидан кенг фойдаланиш;
в) экстремизм ва терроризмга қарши курашиш бўйича кўрилаётган чора-тадбирлар ва уларнинг натижаларини холисона ёритишга ОАВни жалб этиш;
г) ушбу йўналишда ўқитишни ташкил қилиш орқали медиа соҳадаги амалиётчи мутахассисларнинг малакасини ошириш, шунингдек, экстремизм ва терроризмнинг кўринишларини масъулият билан ёритиш бўйича амалий қўлланма ишлаб чиқиш;
д) ушбу Стратегияни амалга ошириш ва баҳолашда фуқаролик жамияти институтлари, хусусан, ННТ, илмий жамоатчилик ва ОАВ билан ҳамкорлик қилиш.
7-§. Экстремистик ва террорчилик ҳаракатлари, шунингдек, уларни молиялаштирганлик учун ҳуқуқий таъқиб ва жавобгарликка тортиш чораларини такомиллаштириш
Экстремизм ва терроризмнинг барвақт олдини олиш, аниқлаш ва бартараф этиш тизимини доимий такомиллаштириб бориш ушбу салбий ижтимоий ҳодисага қарши курашишнинг муҳим таркибий қисмлари ҳисобланади.
Экстремистик ва террорчилик ҳаракатлари, шунингдек, уларни молиялаштирганлик учун таъқиб қилиш ва жавобгарликка тортиш чораларини такомиллаштиришнинг асосий вазифалари қуйидагилар ҳисобланади:
а) экстремизм ва терроризмга қарши курашиш бўйича давлат ҳокимияти ва маҳаллий ўзини ўзи бошқариш органлари, сиёсий партиялар, жамоат ва диний бирлашмаларнинг ҳаракатларини мувофиқлаштириш;
б) экстремизм ва терроризм мафкураси таъсирига тушиб қолган шахслар билан профилактика ва ижтимоий-реабилитация ишлари самарадорлигини ошириш;
в) экстремистик ва террорчилик фаолиятини амалга оширганлик учун жавобгарликнинг муқаррарлиги принципини рўёбга чиқариш;
г) жазони ижро этиш муассасаларнинг профилактика имкониятларидан фойдаланган ҳолда маҳкумлар ўртасида экстремистик ва террорчилик ғоялари тарқалишининг олдини олиш, хусусан пенитенциар профилактиканинг усулларини такомиллаштириш;
д) ушбу соҳадаги ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш, аниқлаш ва бартараф этиш масалалари бўйича ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ходимларини тайёрлаш ва малакасини ошириш, шунингдек, уларнинг ижтимоий-ҳуқуқий ҳимоясини кучайтириш;
е) давлат хизматчилари ўртасида радикал кайфият пайдо бўлишининг олдини олувчи шароитларни яратиш юзасидан тегишли чораларни кўриш, экстремистик ва террорчилик ташкилотлар таъсири остига тушиш хавфи юқори бўлган ходимлар билан индивидуал профилактик ишларни олиб бориш;
ж) экстремистик ва террорчилик ташкилотлари аъзоларининг мамлакат ҳудудига киришига йўл қўймаслик мақсадида экстремизм ва терроризмга қарши чегара ҳудудларида курашувчи субъектларнинг ўзаро ҳамкорлигини таъминлаш;
з) экстремистик ва террорчилик фаолиятини молиялаштириш манбалари ва каналларининг олдини олиш, аниқлаш ва бартараф этиш.
8-§. Экстремизм ва терроризмга қарши курашиш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш
Ҳозирги кунда Ўзбекистон Республикасида экстремизм ва терроризмга қарши курашиш соҳасида етарли даражада самарали қонунчилик базаси мавжуд бўлиб, давлат органларининг ушбу йўналишдаги ваколатлари, шу жумладан фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилишнинг асосий тамойиллари белгиланган.
Ўзбекистонда экстремизм ва терроризмга қарши курашиш соҳасида қабул қилинган қонунлар ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар фуқароларнинг ҳуқуқлари ҳимоясини таъминлашга, шунингдек, аҳолининг, айниқса, ёшларнинг ҳуқуқий онги даражасини оширишга қаратилган.
Дунёдаги ижтимоий-сиёсий вазият жадал ўзгариб бораётгани, шунингдек, экстремизм, терроризм ва уларни молиялаштиришдан келиб чиқаётган янги хавф, таҳдид ва хатарларни ҳисобга олган ҳолда, вақти-вақти билан норматив-ҳуқуқий база баҳоланиб, Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг асосий ҳуқуқ ва эркинликлари, сиёсий барқарорлик ва фуқароларнинг хафсизлигини таъминлаш нуқтаи назаридан такомиллаштирилади.
9-§. Халқаро ва минтақавий ҳамкорлик
Ҳозирги кунда экстремизм ва терроризм дунё хавфсизлигига таҳдид солувчи асосий хатарлар қаторида қолмоқда. Шу муносабат билан, ушбу салбий ҳодисаларга қарши курашиш нафақат миллий даражада, балки халқаро миқёсда ҳал қилиниши зарур бўлган умумий муаммога айланди.
Ўзбекистон Республикаси экстремизм, терроризм ва уларни молиялаштиришга қарши курашиш соҳасидаги фундаментал халқаро актларнинг ҳамда ташкилотларнинг фаол иштирокчисидир.
Ўзбекистон минтақадаги ва халқаро ҳамкорлар билан Афғонистонда тинчлик ва осойишталикни ўрнатиш бўйича фаол ҳамкорликни давом эттирмоқда.
Шу билан бирга, Ўзбекистон экстремизм, терроризм ва уларни молиялаштиришга қарши курашишда халқаро ҳамкорликни мустаҳкамлашнинг муҳимлигини ҳисобга олиб, қуйидаги вазифаларни амалга оширишни зарур деб ҳисоблайди:
а) экстремизм ва терроризмга қарши курашишнинг халқаро-ҳуқуқий асосларни такомиллаштиришга кўмаклашиш;
б) дипломатик ваколатхоналар ва консуллик муассасалари, Ташқи меҳнат миграцияси агентлиги, шунингдек, чет элга узоқ вақтга кетаётган ҳамда яшаб келаётган фуқаролар билан шуғулланувчи бошқа идораларнинг кадрлар салоҳияти ва ресурсларини мустаҳкамлаш;
в) бошқа давлатлар, минтақавий ва халқаро ташкилотлар билан экстремизм ва терроризмга қарши курашиш соҳасидаги ҳамкорликнинг шартномавий-ҳуқуқий асосларини кенгайтириш;
г) хорижий давлатлар ва халқаро ташкилотлар билан экстремизм, терроризм ва уларни молиялаштиришга қарши курашиш соҳасида ахборот ҳамда тажриба алмашиш;
д) фаолияти экстремизм ва терроризмга қарши курашишга қаратилган халқаро ва минтақавий ташкилотларда фаол иштирок этиш;
е) Марказий Осиёда БМТнинг Глобал аксилтеррор стратегиясини амалга ошириш бўйича ҳамкорликдаги саъй-ҳаракатларни Биргаликдаги ҳаракатлар режаси доирасида мувофиқлаштириш;
ж) Марказий Осиёда экстремизм ва терроризмга қарши курашиш бўйича биргаликдаги ишлар доирасида ахборот алмашинуви ва ҳамкорликни ривожлантиришга ёрдам берувчи халқаро ташаббусларни амалга оширишда Ўзбекистоннинг ролини кенгайтириш;
з) дунё ҳамжамияти ва минтақавий ташкилотлар эътиборини Афғонистонда тинчлик ва ҳамжиҳатликни таъминлашга жалб қилиш борасидаги ташаббусларни жадаллаштириш ва ушбу мамлакатнинг минтақавий ҳамкорлик жараёнларига, шу жумладан экстремизм ва терроризмга қарши курашишга жалб қилиш.
3-БОБ. СТРАТЕГИЯНИ АМАЛГА ОШИРИШ МЕХАНИЗМЛАРИ ВА КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР
1-§. Ушбу Стратегияни амалга ошириш механизмлари
Ушбу Стратегия Ўзбекистон Республикаси Президенти Фармони билан тасдиқланган «Йўл харитаси»га мувофиқ амалга оширилади.
Стратегия экстремизм ва терроризмга қарши курашиш субъектлари томонидан:
а) барча даражадаги бюджетларни шакллантириш ва ижро этишда, шу жумладан халқаро донорлар маблағлари ва қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобига;
б) кадрларга оид масалаларни ҳал қилиш йўли билан;
в) қонунчилик ташаббуси ҳуқуқини амалга ошириш ҳамда Ўзбекистон Республикасининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қабул қилишда;
г) экстремистик ва террористик йўналишдаги ҳуқуқбузарликларни содир этганлик учун жиноий ва маъмурий жавобгарликнинг муқаррарлигини таъминлаш йўли билан;
д) экстремизм ва терроризмга қарши курашиш соҳасидаги вазиятни кенг ва холисона ёритишда ОАВ кўмаги билан;
е) фуқаролик жамияти институтлари билан яқин ҳамкорлик қилиш орқали.
Ушбу Стратегияни уч босқичда амалга ошириш кўзда тутилмоқда.
Биринчи босқичда (2021 йил) қуйидаги тадбирларни амалга ошириш назарда тутилади:
а) Стратегияни амалга ошириш учун қулай шарт-шароитларни яратиш, давлат органлари фаолиятини мувофиқлаштиришни таъминлаш, мазкур муаммони биргаликда ҳал қилиш учун кенг жамоатчилик ва халқаро ташкилотларни жалб этиш;
б) экстремизм ва терроризмга қарши курашиш соҳасида Ўзбекистон Республикаси қонунчилигини ривожлантириш истиқболларини белгилаш;
в) экстремистик ва террорчилик фаолиятига қарши курашиш бўйича давлат ҳокимияти ва ўзини ўзи бошқариш органлари фаолиятининг ташкилий таъминланганлиги ва уйғунлигини такомиллаштириш;
г) вазиятни мониторинг ва таҳлил қилишнинг комплекс дастурларини ташкил этиш, шунингдек, муаммоларни аниқ белгилаш ҳамда уларни бартараф этиш бўйича таклифларни ишлаб чиқиш.
Иккинчи босқичда (2022 — 2025 йиллар) қуйидаги тадбирларни амалга ошириш назарда тутилади:
а) экстремизм ва терроризмга қарши курашиш соҳасидаги вазифаларни ҳал қилишга қаратилган Ўзбекистон Республикасининг амалдаги қонунларини ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини такомиллаштириш ва янгиларини қабул қилиш;
б) миллий ахборот маконини экстремистик ва террорчилик мафкура кириб келишидан қўшимча ҳимоялашга қаратилган тизимни яратиш;
в) Стратегияни амалга оширишда эришилган натижаларни мониторинг қилиш;
г) экстремизм, терроризм ва уларни молиялаштиришдан келиб чиқадиган хавф, таҳдид ва хатарларни, шунингдек, мамлакатдаги миллатлараро ва конфессиялараро муносабатларни комплекс таҳлил қилиб, вазиятнинг ривожланиш истиқболлари бўйича прогнозларни ҳамда аниқланган хавф, таҳдид ва хатарларни камайтириш ва бартараф этиш бўйича чора-тадбирларни ишлаб чиқиш.
Учинчи босқичда (2026 йил) ушбу Стратегияни амалга ошириш натижаларини умумлаштириш ҳамда мазкур соҳада стратегик режалаштириш бўйича янги ҳужжатларни ишлаб чиқишга қаратилган таклифларни тайёрлаш, шунингдек, идоралараро даражада ташкилий характердаги чоралар қабул қилинишини таъминлаш назарда тутилади.
2-§. Кутилаётган натижалар
Стратегиянинг амалга оширилиши қуйидагиларга имкон беради:
а) экстремизм ва терроризмга қарши курашиш бўйича ҳуқуқий, ташкилий ва мафкуравий механизмларнинг самарали тизимини, шунингдек, жамиятда бағрикенглик маданиятини шакллантириш;
б) жамиятнинг турли қатламларида экстремистик ва террорчилик ғояларининг тарқалишига тўсқинлик қилиш, экстремизм ва терроризмга қарши курашишда давлат органлари фаолиятининг самарадорлигини ошириш;
в) экстремизм ва терроризмнинг барвақт олдини олишга давлат ташкилотларининг, биринчи навбатда, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ва таълим ташкилотларининг барча имкониятларини ва кенг жамоатчиликни жалб қилиш;
г) экстремизм ва терроризмга қарши курашиш механизмларини такомиллаштириш, турли давлат ташкилотлари, фуқаролик жамияти институтлари, ОАВ ҳамда фуқароларнинг фаолиятини мувофиқлаштиришни кучайтириш.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2021 йил 1 июль,
ПФ-6255-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining
Farmoni
MILLIY STRATEGIYASI
2021 — 2026-yillarga moʻljallangan ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Milliy strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida
[Koʻchirma]
Globallashuv sharoitida hamda xalqaro va mintaqaviy mojaralar transformatsiyasi davom etayotgan bir paytda, ekstremizm va terrorizmga qarshi samarali kurashish masalasi kun tartibidagi dolzarb mavzulardan biri boʻlib qolmoqda.
Bugungi kunda ekstremistik va xalqaro terrorchilik tashkilotlari diniy aqidalar niqobi ostida yoshlarni zoʻravonlikka, milliy oʻzligini, madaniy-maʼrifiy va oilaviy qadriyatlarini yoʻqotishga undash yoʻli bilan jamiyatda zoʻravonlik va radikal qarashlarni tarqatishni davom ettirmoqda. Bularning barchasi fuqarolarni ekstremistik va terrorchilik tashkilotlari safiga jalb qilish uchun shart-sharoit yaratmoqda.
Shu munosabat bilan, ekstremizm va terrorizmning oldini olish va chek qoʻyish hamda ularni moliyalashtirish manba va kanallariga barham berishga qaratilgan yanada samarali chora-tadbirlarni belgilash, bu borada milliy va xalqaro darajada saʼy-harakatlarni birlashtirish davlat siyosatining muhim yoʻnalishlaridan hisoblanadi.
2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasida belgilangan vazifalardan kelib chiqqan holda, shuningdek, ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish chora-tadbirlarini takomillashtirish maqsadida:
1. Quyidagilar:
2021 — 2026-yillarga moʻljallangan ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Milliy strategiyasi (keyingi oʻrinlarda — Strategiya) 1-ilovaga muvofiq;
2021 — 2026-yillarga moʻljallangan ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Milliy strategiyasini amalga oshirish yuzasidan “Yoʻl xaritasi” (keyingi oʻrinlarda — “Yoʻl xaritasi”) 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Strategiyaning ustuvor yoʻnalishlari etib quyidagilar belgilansin:
ekstremizm va terrorizm gʻoyalari tarqalishining oldini olish maqsadida vatanparvarlik, anʼanaviy qadriyatlar va bagʻrikenglik mafkurasini targʻib qilish;
voyaga yetmaganlar va yoshlar orasida ekstremizm va terrorizm gʻoyalari tarqalishining oldini olish;
ayollar huquqlarini himoya qilish hamda ularning ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishdagi rolini kuchaytirish;
uzoq muddat xorijda boʻlgan fuqarolarni ekstremizm va terrorizm gʻoyalari taʼsiridan himoya qilish;
Internet jahon axborot tarmogʻidan ekstremistik va terrorchilik maqsadlarda foydalanishga qarshi kurashish;
fuqarolik jamiyati institutlari va ommaviy axborot vositalarining ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishga keng jalb qilish;
ekstremistik va terrorchilik harakatlarini sodir etganlik hamda ularni moliyalashtirganlik uchun huquqiy taʼqib va javobgarlikka tortish choralarini takomillashtirish;
ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish sohasidagi normativ-huquqiy bazani takomillashtirish;
ushbu sohadagi xalqaro va mintaqaviy hamkorlik.
3. Quyidagilar:
vazirlik va idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklarirahbarlari — “Yoʻl xaritasi”da belgilangan tadbirlarni oʻz vaqtida va sifatli bajarish hamda ularning ijrosi natijalari boʻyicha har yarim yillik yakunida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmatiga maʼlumotlarni taqdim etish uchun;
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati raisi (A.A. Azizov) — Strategiya va “Yoʻl xaritasi”ning amalga oshirilishi boʻyicha umumlashtirilgan maʼlumotlarni, ushbu yoʻnalishdagi ishlar samaradorligini oshirish boʻyicha aniq takliflarni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Xavfsizlik kengashi kotibiyatiga oʻz vaqtida taqdim etib borish uchun shaxsan masʼul ekanligi koʻrsatib oʻtilsin.
4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Xavfsizlik kengashi kotibiyati (V.V. Maxmudov) Strategiya ijrosining ahvoli toʻgʻrisida har yarim yillikda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga axborot berib borsin.
5. “Yoʻl xaritasi”ni amalga oshirish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari, budjetdan tashqari jamgʻarmalar, xalqaro hamkorlar va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar mablagʻlari jalb qilinadi.
6. Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligiga Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi, Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi, Davlat xafsizlik xizmati, Ichki ishlar vazirligi va boshqa mutasaddi vazirlik va idoralar bilan hamkorlikda ushbu Farmonning maqsad va vazifalarini ommaviy axborot vositalarida keng yoritish choralarini koʻrish tavsiya etilsin.
7. Mazkur Farmonning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Xavfsizlik kengashi kotibi V.V. Maxmudov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 1-iyuldagi PF-6255-son Farmoniga 1-ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasining ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish boʻyicha 2021 — 2026-yillarga moʻljallangan
Hozirgi vaqtda ekstremizm va terrorizm xalqaro xavfsizlikka, shu jumladan Markaziy Osiyoda asosiy tahdidlardan biri boʻlib qolmoqda. Ekstremizm va terrorizm xavfi hamda tahdidlariga qarshi kurashish Oʻzbekiston Respublikasi uchun birinchi navbatdagi vazifalardan biri boʻlib, mintaqa davlatlari va xalqaro hamjamiyatning saʼy-harakatlarini birlashtirishni taqozo etadi.
Oʻzbekiston Respublikasi har tomonlama oʻylangan tinchliksevar, pragmatik va izchil tashqi siyosatni olib borib, ekstremizm va terrorizmning umumiy tahdidlariga qarshi kurashishda barcha davlatlar bilan teng huquqli va oʻzaro manfaatli hamkorlik uchun ochiqdir.
Oʻzbekiston Respublikasining tashqi siyosati davlatlarning suveren tengligi, kuch ishlatmaslik yoki kuch bilan tahdid qilmaslik, chegaralarning buzilmasligi, davlatlarning hududiy yaxlitligi, nizolarni tinch yoʻl bilan hal etish, boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik, xavfsizlikning boʻlinmasligi, oʻz xavfsizligini boshqa davlatlar xavfsizligi hisobiga mustahkamlashga yoʻl qoʻyilmasligi, xalqaro majburiyatlarni vijdonan bajarish prinsiplariga hamda xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan boshqa prinsiplari va normalariga asoslanadi.
Oʻzbekiston Respublikasi oʻz tarixida ekstremizm va terrorizm bilan bogʻliq holatlarga bir necha marotaba duch kelgan. Ushbu yoʻnalishda xavf-xatar, tahdid va tahlikalar saqlanib qolayotganini hisobga olgan holda, Oʻzbekiston Respublikasi keng jamoatchilik va xalqaro hamjamiyat bilan birgalikda ekstremizm va terrorizm hamda ularni moliyalashtirishga qarshi kurashishga qaratilgan kompleks chora-tadbirlarni amalga oshiradi.
Ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishdagi mavjud tajriba, shuningdek, mintaqa davlatlaridagi mazkur tahdidlarga qarshi kurashish boʻyicha holatning retrospektiv va qiyosiy tahlillari shuni koʻrsatmoqdaki, Markaziy Osiyoda ekstremistik va terrorchilik faoliyati, asosan, millatchilik (milliy), ijtimoiy, diniy va siyosiy gʻoyalar ostida amalga oshirilmoqda.
Oʻzbekiston Respublikasining ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish boʻyicha 2021 — 2026-yillarga moʻljallangan Milliy strategiyasida (keyingi oʻrinlarda — Strategiya) ekstremizm va terrorizmning mintaqada tarqalishi uchun asosiy sabab va shart-sharoitlar ham, ekstremist va terrorchilar oʻz buzgʻunchi faoliyatida foydalanadigan turli ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, gʻoyaviy va boshqa omillar ham inobatga olingan.
Strategiya Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi , xalqaro huquq va Oʻzbekiston Respublikasi xalqaro shartnomalarining umumeʼtirof etilgan tamoyil va normalariga asoslangan boʻlib, Oʻzbekiston Respublikasining “ Terrorizmga qarshi kurash toʻgʻrisida ”gi, “ Ekstremizmga qarshi kurashish toʻgʻrisida ”gi, “ Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisida ”gi hamda “ Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar toʻgʻrisida ”gi qonunlarining qoidalarini amalga oshirishga qaratilgan.
1-BOB. UMUMIY QOIDALAR
1-§. Strategiyaning maqsadi va vazifalari
Strategiyaning maqsadi Oʻzbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy tuzumini himoya qilish, milliy xavfsizlik, shuningdek, fuqarolarning ushbu sohadagi huquqlari va erkinliklarini taʼminlashga imkon beradigan ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish boʻyicha samarali va bir vaqtning oʻzida muvofiqlashtirilgan davlat siyosati amalga oshirilishini taʼminlashdir.
Strategiyaning vazifalari quyidagilardan iborat:
a) ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish sohasidagi davlat organlari faoliyatining ustuvor yoʻnalishlarini belgilash;
b) sohadagi normativ-huquqiy va uslubiy-amaliy bazani takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqish;
v) davlat organlari, keng jamoatchilik va xalqaro hamjamiyatning ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishga qaratilgan harakatlarini birlashtirish;
g) jamiyatda konfessiyalararo va millatlararo totuvlikni taʼminlash;
d) davlatning aholi, ayniqsa yoshlarning ekstremistik va terrorchilik faoliyatiga jalb etilishidan himoyalashga qaratilgan chora-tadbirlar tizimini ishlab chiqish;
e) ekstremizm va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashishning samarali mexanizmlarini joriy etish;
j) ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish yoʻnalishida mintaqaviy va xalqaro hamkorlikni takomillashtirish.
2-§. Fuqarolarning vijdon erkinligi va diniy eʼtiqod huquqlari
Mustaqillik yillarida Oʻzbekistonda inson huquqlari va manfaatlarini himoya qilish sohasidagi davlat siyosatining quyidagi tamoyillari va asosiy yoʻnalishlari shakllandi:
birinchidan, demokratiya va inson huquqlarining umum eʼtirof etilgan gʻoyalari va qadriyatlariga, shuningdek, inson huquqlari sohasidagi xalqaro majburiyatlarga sodiqlik;
ikkinchidan, kuchli huquqiy davlat va adolatli fuqarolik jamiyati tamoyillariga asoslangan milliy manfaatlarning ustuvorligi;
uchinchidan, yuzaga keladigan tahdid va xavf-xatarlarni, oshkoralik va shaffoflik prinsipiga mos ravishda, davlat idoralarining barcha fuqarolik jamiyati institutlari, shuningdek, xalqaro hamkorlar bilan muloqot orqali muhokama qilish va hal etish;
toʻrtinchidan, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida mustahkamlangan shaxs manfaatlarining jamiyat va davlat manfaatlaridan ustuvorligi.
Ushbu tamoyillarga tayangan holda, Oʻzbekiston Respublikasi inson huquqlari sohasidagi xalqaro standartlarni keng miqyosda implementatsiya qildi, fuqarolar va davlat xizmatchilarining huquqiy ongini mustahkamlash boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirmoqda.
Xalqaro tashkilotlarning ishtirokisiz va inson huquqlariga oid asosiy xalqaro hujjatlarga qoʻshilmasdan turib demokratik huquqiy davlat qurish mumkin emasligidan kelib chiqib, Oʻzbekiston oldidagi asosiy vazifa inson huquqlari sohasidagi oʻz xalqaro majburiyatlariga qatʼiy rioya qilish va demokratik huquqiy davlatni qurish hisoblanadi.
Oʻzbekistonda olib borilayotgan keng koʻlamli islohotlar doirasida diniy eʼtiqod erkinligi sohasida tub oʻzgarishlar amalga oshirilmoqda. Oʻzbekiston Respublikasining diniy sohada davlat siyosatining asosiy ustuvor yoʻnalishlari fuqarolarning vijdon va diniy eʼtiqod erkinligi kafolatlash, konfessiyalararo va millatlararo totuvlikni mustahkamlash, jamiyatda bagʻrikenglik madaniyatini rivojlantirish hisoblanadi.
Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida “Oʻzbekiston Respublikasida barcha fuqarolar bir xil huquq va erkinliklarga ega boʻlib, jinsi, irqi, millati, tili, dini, eʼtiqodi, ijtimoiy kelib chiqishi, ijtimoiy mavqeyidan qatʼi nazar, qonun oldida tengdirlar” deb kafolatlangan.
Shu bilan birga, Konstitutsiyada “inson oʻz huquq va erkinliklarini amalga oshirishda boshqa shaxslarning, jamiyat hamda davlatning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga putur yetkazmasligi shart” deb taʼkidlangan.
Konstitutsiyaga binoan hamma uchun vijdon erkinligi kafolatlangan. Har kim xohlagan diniga eʼtiqod qilishi yoki biron bir dinga eʼtiqod qilmaslik huquqiga ega. Diniy qarashlarni majburan singdirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
2-BOB. EKSTREMIZM VA TERRORIZMGA QARSHI KURASHISH SOHASIDAGI DAVLAT ORGANLARI FAOLIYATINING USTUVOR YOʻNALISHLARI
1-§. Ekstremizm va terrorizm mafkurasi tarqalishining oldini olish maqsadida vatanparvarlik, anʼanaviy qadriyatlar va bagʻrikenglik gʻoyalarini targʻib qilish
Yoshlar huquqlari boʻyicha BMTning Xalqaro Konvensiyasini ishlab chiqish hamda Bosh Assambleyaning “Maʼrifat va diniy bagʻrikenglik” maxsus rezolyutsiyasini qabul qilish tashabbusi ilgari surilgan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning BMTning Bosh Assambleyasining 72-sessiyasidagi maʼruzasi ekstremizm va terrorizmning yuzaga kelish sabablarini, shuningdek, ularning oldini olish yoʻllarini tushunishda muhim ahamiyatga ega boʻldi.
Amalga oshirilayotgan “2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishlari boʻyicha Harakatlar strategiyasi ” jinoyatchilikka qarshi kurashish va huquqbuzarliklarning oldini olish tizimini takomillashtirishni, shu jumladan ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish boʻyicha tashkiliy-amaliy choralarni kuchaytirishni nazarda tutadi.
Aholi, ayniqsa yoshlar orasida ekstremizm va terrorizmning buzgʻunchi gʻoyalariga nisbatan murosasizlik tuygʻusini shakllantirishning muhim sharti — bu ijtimoiy-huquqiy jihatdan himoyalanganlik, yuksak bilim darajasi, xususan, milliy oʻzlikning sof qadriyatlari mohiyatini va diniy konfessiyalarning birgalikda tinch-totuv hayot kechirishi gʻoyasini anglab yetishdir.
Oʻzbekistonda xalq maʼrifatini oshirish, yanada kuchli, asoslangan va ilmiy isbotlangan mafkuraga tayangan holda ekstremizm va terrorizm gʻoyalarini yoʻq qilishda sezilarli hissa qoʻshayotgan Oʻzbekistondagi islom sivilizatsiyasi markazi, Oʻzbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi, Imom al-Buxoriy, Imom at-Termiziy va Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari tashkil qilingan va faol ish olib bormoqda.
Davlat va jamoat institutlarining diniy asoslar sababli buzgʻunchi mafkuralar taʼsiriga tushib qolgan fuqarolarni ijtimoiy va diniy reabilitatsiya qilishga qaratilgan ishlari faol davom etmoqda.
Soʻnggi 4 yil davomida ekstremizm va terrorizmga aloqadorligi sababli ozodlikdan mahrum qilish tarzidagi jazoni oʻtayotgan, qilmishidan chin koʻngildan pushaymon boʻlib, tuzalish yoʻliga oʻtgan 2 ming nafardan ortiq shaxslar afv etildi va 1,5 ming nafardan ziyod shaxslar jazoni oʻtash joylaridan ozod qilindi.
2017-2018-yillar davomida radikal diniy oqimlarning tarafdorlari deb hisoblangan yoki ularning taʼsiri ostiga tushib qolgan 20 ming nafardan ortiq shaxslar huquqni muhofaza qilish idoralari hisobidan chiqarilgan.
2019 — 2021-yillarda “Mehr” dasturi doirasida Afgʻoniston, Suriya va Iroqdan xalqaro terrorchilik tashkilotlari safiga adashib qoʻshilib qolgan 400 nafar xotin-qizlar va bolalar Oʻzbekistonga qaytarilib, ularning ijtimoiy moslashuvi va reintegratsiyasi uchun har tomonlama yordam koʻrsatildi.
Bunda bir qator xorijiy davlatlar va xalqaro tashkilotlar, shu jumladan Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasi va BMTning Bolalar Jamgʻarmasi (YUNISEF) muhim yordam berdi. BMT Xavfsizlik Kengashining 2396-sonli rezolyutsiyasiga binoan chet el terrorchi jangarilari bilan bogʻliq va terrorizmning qurboni boʻlishi mumkin boʻlgan xotin-qizlar va bolalarga yordam berishga alohida eʼtibor qaratildi.
Oʻzbekiston bundan keyin ham diniy sabablarga koʻra buzgʻunchi mafkuralar taʼsiridan jabr koʻrgan shaxslarga har tomonlama ijtimoiy-huquqiy va moddiy yordam koʻrsatish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni davom ettirishni maqsad qilgan.
Aholining huquqiy madaniyati va maʼrifatini oshirish muhimligini hisobga olgan holda quyidagilar talab etiladi:
a) Oʻzbekiston hududida asrlar davomida shakllangan, dindorlar orasida tinchlik va bagʻrikenglikni keng yoygan anʼanaviy islom dinining asosiy gʻoyalaridan fuqarolarning xabardorligini oshirish, jumladan ekstremizm va terrorizm gʻoyalarini islom diniga zid ekanligini tushuntirish boʻyicha keng axborot-maʼrifiy ishlarni olib borish;
b) normativ-huquqiy va moddiy-texnik bazani takomillashtirish, shuningdek, ushbu sohada malakali kadrlar tayyorlash va qayta tayyorlash orqali Internet tarmogʻida ekstremizm va terrorizm mafkurasi tarqatilishining oldini olish, barvaqt profilaktika qilish va unga qarshi kurashish tizimini rivojlantirish;
v) ekstremizm va terrorizmning buzgʻunchi mafkurasi taʼsiriga tushib qolgan fuqarolar bilan olib boriladigan ishlarni muntazam ravishda tizimli takomillashtirish, bunda keng jamoatchilikni ham jalb etish;
g) diniy sohada diniy va dunyoviy bilimlarni egallagan, fuqarolar orasida diniy asosdagi ekstremizm mafkurasiga qarshi immunitetni shakllantira oladigan yuqori malakali kadrlarni tayyorlash;
d) hamkorlikdagi ishlarning samarali va ochiq mexanizmlarini yaratish orqali fuqarolik jamiyatining institutlari, shu jumladan ommaviy axborot vositalarini ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish ishlariga faol jalb etish;
e) aholi oʻrtasida, ayniqsa yoshlar orasida ekstremizmning buzgʻunchi mafkurasiga qarshi immunitetni shakllantirishda xalqaro tajribani joriy etish va keng qoʻllash;
j) ekstremizm va terrorizmning oqibatlarini tushuntirish orqali aholining huquqiy madaniyatini oshirish, shuningdek, javobgarlik va qonun oldida tenglik hissini tarbiyalash.
2-§. Voyaga yetmaganlar va yoshlar orasida ekstremistik gʻoyalar tarqalishining oldini olish
Koʻp yillik tajribalar koʻrsatmoqdaki, yoshlar muhiti, shu jumladan voyaga yetmaganlar oʻzining ijtimoiy himoyalanmaganligi va oʻta taʼsirchanligi tufayli, ekstremizm va terrorizmning tajovuzkor mafkurasi oldida eng zaif qatlam boʻlib qolyapti, bu esa asossiz ravishda norozilik kayfiyatidagilarning ortib borishiga olib kelmoqda.
XXRning Sindao shahrida 2018-yil 10-iyunida boʻlib oʻtgan SHHT mamlakatlari Davlat rahbarlari kengashining 18-sessiyasi yakuni boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan SHHT davlat rahbarlarining yoshlarga qoʻshma murojaati va uni amalga oshirish boʻyicha Harakatlar dasturi Yoshlar oʻrtasida ekstremizm va terrorizm mafkurasiga qarshi barqaror immunitetni shakllantirish yoʻlidagi muhim qadamlardan biri boʻldi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 14-avgustdagi PQ-3907-son qarori asosida mamlakatda Yoshlarni maʼnaviy-axloqiy va jismonan barkamol etib tarbiyalash va oʻqitish tizimini yangi bosqichga koʻtarish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar dasturi amalga oshirilmoqda.
Oʻzbekistonda Yoshlar ishlari agentligi va yoshlarning nodavlat notijorat tashkiloti — Oʻzbekiston yoshlar ittifoqi tashkil etilgan.
Bugungi kunda ular tomonidan yoshlarning qonuniy manfaatlari, huquq va erkinliklariga rioya etilishini taʼminlash, ularga ijtimoiy-huquqiy yordam koʻrsatish va huquqbuzarliklar profilaktikasi boʻyicha kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Mamlakatda ekstremizm va terrorizmning har qanday koʻrinishda namoyon boʻlishiga nisbatan murosasizlik muhitini yaratish, buzgʻunchi mafkuralarga qarshi immunitetni shakllantirish, huquqiy savodxonlik va ijtimoiy javobgarlik hissini oshirish maqsadida NNT, OAV, kinoindustriya, madaniyat va sanʼat arboblarini jalb qilgan holda keng qamrovli kompleks maʼrifiy tushuntirish ishlari olib borilmoqda.
Yoshlar muhitida ekstremistik va terroristik holatlarining paydo boʻlishi va tarqalishining asosiy sabablari quyidagilardan iborat:
a) yoshlar muhitida ijtimoiy taranglikning kuchayishi (taʼlim darajasi va sifatidagi muammolar, ish oʻrinlarining yetishmasligi, ish haqining pastligi, korrupsiya va boshqalarni oʻz ichiga jamlagan kompleks ijtimoiy muammolar bilan tavsiflanadi);
b) qadriyat yoʻnalishlarining oʻzgarishi (ekstremizm va terrorizm, dunyoviy meʼyorlar va ijtimoiy qadriyatlarni rad etuvchi gʻoyalarni singdiruvchi diniy tashkilotlar va mazhablar jiddiy xavf tugʻdiradi);
v) buzgʻunchi maqsadlarda psixologik omilni qoʻllash (yoshlar psixologiyasiga xos boʻlgan nigilizm va maksimalizmdan ekstremizm va terrorizmning mafkuraviy rahnamolari tomonidan faol foydalaniladi);
g) Internet jahon axborot tarmogʻidan noqonuniy maqsadlarda foydalanish (radikal tashkilotlarga keng auditoriyadan foydalanish va oʻz faoliyatini targʻib qilish, oʻz niyatlari va rejalashtirilayotgan harakatlariga oid maʼlumotlarni joylashtirish imkoniyatini beradi);
d) yoshlarning xorijiy mamlakatlarda faoliyat yuritayotgan ekstremistik va terrorchilik tashkilotlari vakillari va emissarlarining taʼsiriga tushib qolishi.
Yoshlar, shu jumladan voyaga yetmaganlar oʻrtasida ekstremistik va terrorchilik gʻoyalari tarqalishining oldini olish uchun taʼlim va yoshlar siyosati sohasida quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish zarur:
a) oʻsib kelayotgan avlodda qonunga hurmat, huquqiy savodxonlik, konfessiyalararo va millatlararo bagʻrikenglik, mamlakatimiz xalqlarining tarixi, madaniyati, maʼnaviy merosi va urf-odatlariga qiziqishni shakllantirish;
b) toʻgaraklar faoliyatini jadallashtirish orqali yoshlar, shu jumladan bolalar va oʻsmirlarning boʻsh vaqtni mazmunli tashkil etish, aholining madaniy, sport va dam olish maskanlaridan foydalanishi uchun shart-sharoit va qulayliklarni yaratish;
v) yoshlarni anʼanaviy, maʼnaviy, axloqiy va vatanparvarlik qadriyatlari asosida tarbiyalash tizimini davlat tomonidan uzluksiz qoʻllab-quvvatlash choralarini koʻrish;
g) taʼlim tashkilotlarida vatanparvarlik, bagʻrikenglikni tarbiyalash, ekstremistik va terrorchilik faoliyatiga jalb etilishining oldini olish boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazish;
d) pedagogik xodimlarning kasbiy mahoratini oshirish, ekstremizm va terrorizm gʻoyalariga qarshi kurashishga qaratilgan yangi taʼlim standartlari hamda pedagogik uslubiyotlar ishlab chiqish va joriy etish;
e) ekstremistik va terrorchilik mafkuraning tarqalishiga olib keladigan omillarni aniqlash maqsadida yoshlar oʻrtasida bandlik, ijtimoiy va iqtisodiy farovonlik, yoshlar submadaniyatlari faoliyatiga oid tahlillar oʻtkazishga qaratilgan ijtimoiy/sotsiologik tadqiqotlarni oʻtkazish;
j) yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, ularda mustahkam fuqarolik pozitsiyasi va oʻzlikni shakllantirishga qaratilgan faoliyatda davlat organlari va fuqarolik jamiyati institutlarining rolini kuchaytirish;
z) ekstremizm va terrorizm gʻoyalari tarqalishining oldini olish va profilaktika qilish maqsadida yoshlar jamoat birlashmalari bilan oʻzaro hamkorlik qilish;
i) yoshlar oʻrtasida fuqarolik pozitsiyasi va huquqiy savodxonlikni ragʻbatlantiruvchi maxsus forum va uchrashuvlarni tashkil etish;
k) oʻzlarining ish uslublarini tubdan oʻzgartirilishi lozim boʻlgan Yoshlar ishlari agentligi, Oʻzbekiston Yoshlar ittifoqi, “Maʼnaviyat va maʼrifat” markazlari faoliyatini jonlantirish hamda ularning faoliyatini yoshlar oʻrtasida eng koʻp ijtimoiy, iqtisodiy va boshqa muammolar mavjud boʻlgan hududlarga manzilli yoʻnaltirish.
3-§. Xotin-qizlar huquqlarini himoya qilish va ularning ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishdagi rolini kuchaytirish
Oʻzbekiston Respublikasi xalqaro aktlarni, xususan, BMTning xotin-qizlar huquqlari va erkinliklarini himoya qilishga doir Konvensiya va Deklaratsiyalarini ratifikatsiya qildi va oʻz vaqtida bajarmoqda.
Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi gender tenglik huquqini kafolatlaydi, ushbu huquqlar Oʻzbekiston Respublikasining “ Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari toʻgʻrisida ”gi va “ Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish toʻgʻrisida ”gi qonunlari bilan taʼminlanadi.
Tahlillar shuni koʻrsatmoqdaki, aksariyat hollarda xotin-qizlar oʻz turmush oʻrtogʻi va yaqin qarindoshlarining taʼsiri ostida ekstremistik va terrorchilik tashkilotlari tarafdoriga aylanmoqda, ammo shu bilan birga, xotin-qizlarning oʻz oila aʼzolari yoki qarindoshlarini ekstremistik va terrorchilik tashkilotlari saflariga yollashda faol rol oʻynashi holatlari ham aniqlanmoqda.
Aholining radikallashuv jarayonida xotin-qizlar oʻrnini faqatgina qurbon boʻlgan ayollar yoki terrorchilarning turmush oʻrtogʻi kabi gender stereotiplari bilan cheklanmaslik kerakligini tushunish muhimdir. Xotin-qizlar terrorchilarga hamdardlik bildiruvchi, ularni safarbar etuvchi hamda ixtiyoriy ravishda terrorchilik harakatini ham amalga oshiruvchi boʻlishlari ham mumkin.
Yuqoridagilarni inobatga olib, Strategiyada ekstremistik va terroristik tashkilotlarning passiv va faol ishtirokchilari boʻlgan xotin-qizlar oʻrtasidagi farq belgilanadi.
Bundan tashqari, yosh avlod tarbiyasi bilan bogʻliq muammolarning paydo boʻlishida, oilalarda erlarning chet elda boʻlishi muhim omil hisoblanadi. Bunday hollarda ayol bolalar tarbiyasi bilan shugʻullanuvchi yagona tarbiyachi boʻlib qolmoqda. Bolalarni nazorat qilish bilan bogʻliq muammolar yuzaga kelmoqda. Bunda odatda fuqarolik jamiyatining eng samarali boʻgʻini hisoblangan mahallaning ahamiyati kattadir.
Bugungi kunda Oʻzbekiston Respublikasi hukumati, xususan, Mahalla va oilani qoʻllab-quvvatlash vazirligi hamda fuqarolik jamiyati institutlari tomonidan xotin-qizlarning huquq va erkinliklarini kengaytirish, ularni zoʻravonlikdan himoya qilish va jamiyatdagi rolini oshirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Yosh avlodni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, shuningdek, yoshlar ekstremistik va terroristik gʻoyalar taʼsiriga tushib qolishining oldini olishda xotin-qizlarning ulkan imkoniyatlarini anglagan holda, ayollarning oilaviy, ijtimoiy maqomini quyidagi yoʻllar bilan qoʻllash muhimdir:
a) xotin-qizlar huquq va erkinliklarini himoya qilishga qaratilgan normativ-huquqiy hujjatlarni oʻz vaqtida va sifatli ijro etish, ularni qoʻllab-quvvatlashning xalqaro standartlarga javob beradigan huquqiy asoslarini yanada takomillashtirish;
b) qiyin hayotiy vaziyatlarga tushib qolgan xotin-qizlar va ularning farzandlariga maʼnaviy-ruhiy va moddiy yordam koʻrsatish;
v) huquqni muhofaza qilish idoralari xodimlari uchun ekstremistik va terrorchilik faoliyati safiga qoʻshilib qolgan xotin-qizlar bilan ishlashning oʻziga xos jihatlari boʻyicha maxsus oʻquv kurslarini tashkil etish;
g) muammoli oilalar bilan ishlashda Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi boʻlinmalarining roli va javobgarligini kuchaytirish;
d) xotin-qizlarning huquq va erkinliklarini himoya qilish sohasida xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qilish, shuningdek, xotin-qizlarni ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishga jalb qilish sohasida tajriba almashish.
4-§. Uzoq muddat xorijda boʻlgan fuqarolarni ekstremizm va terrorizm gʻoyalari taʼsiridan himoya qilish
Bugungi kunda chet elda uzoq muddat boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari koʻpincha ekstremistik va terroristik tashkilotlar emissarlarining mafkuraviy taʼsiri ostiga tushib qolmoqdalar. Bunda uchinchi davlat hududi xalqaro terrorchilik tashkilotlari tarkibida jangovar harakatlarda ishtirok etish maqsadida yollash va faol terroristik harakatlar olib borilayotgan hududlarga yuborish uchun “asosiy makon” vazifasini bajarmoqda.
Xorijda uzoq vaqt boʻlgan fuqarolarning xalqaro ekstremistik va terrorchilik tashkilotlar safiga yollash jarayonini oʻrganish bunday salbiy hodisaga olib keladigan quyidagi sabab va shart-sharoitlarni aniqlash imkonini berdi, xususan:
a) chet elda boʻlgan fuqarolarda, ayniqsa yoshlarda begonalashuv va psixologik noqulayliklarni vujudga keltiruvchi ijtimoiy, huquqiy va iqtisodiy moslashuv bilan bogʻliq qiyinchiliklar;
b) shakllangan anʼanalar yordamida xulq-atvor va ijtimoiy axloqni saqlashga, shuningdek, gʻoyaviy immunitet shakllanishiga yordam beradigan odatiy ijtimoiy aloqalardan, qarindosh va yaqinlar, mahalla va jamoatchilikning nazoratidan uzilish;
v) chet elda uzoq muddat yurgan fuqarolarni himoya qilishga oid normativ-huquqiy bazaning zamonaviy talablarga javob bermasligi;
g) turli xil kanallar orqali Oʻzbekiston fuqarolari boʻlib turgan ayrim davlatlarda ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish boʻyicha olib borilayotgan profilaktik choralarning samaradorligi pastligi;
d) Oʻzbekiston Respublikasi va fuqarolarimiz boʻlib turgan mamlakatlarning davlat organlari oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlikda mavjud muammolar va boshqalar.
Oʻzbekistonda xorijdagi fuqarolarimizning huquq va erkinliklarini, ayniqsa band boʻlganlarning huquqlarini himoya qilish bilan bogʻliq masalalar, shuningdek, ularni ekstremizm va terrorizm mafkuralarining salbiy taʼsiridan himoya qilish tizimini takomillashtirishga barcha manfaatdor vazirliklar, idoralar va keng jamoatchilikni jalb etishni nazarda tutuvchi kompleks choralar amalga oshirilmoqda.
Strategiyani amalga oshirish jarayonida mazkur yoʻnalishda quyidagi kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish uchun uzoq vaqt chet elda boʻlgan fuqarolarni ekstremizm va terrorizm mafkurasi taʼsiri ostiga tushib qolishlarining sabab va shart-sharoitlari hisobga olinishi lozim:
a) uzoq vaqt chet elda boʻlgan fuqarolarni ekstremizm va terrorizm mafkurasi taʼsiri ostiga tushib qolish muammosini hal etish uchun tizimli va muvofiqlashgan yagona yondashuvni shakllantirish;
b) uzoq vaqt chet elda boʻlgan fuqarolarni ekstremizm va terrorizm mafkurasi taʼsiridan himoya qilish masalalariga oid normativ-huquqiy bazani, shu jumladan xalqaro shartnomalarni takomillashtirish;
v) ushbu toifadagi shaxslar va oila aʼzolariga ruhiy hamda moddiy yordam koʻrsatish maqsadida ular orasidan ijtimoiy zaiflarini aniqlash;
g) chet elga ketayotgan fuqarolarni borgan joyida ijtimoiy-madaniy moslashuvi, shuningdek ularga ekstremizm va terrorizm mafkuralari tahdidlarini tushuntirish boʻyicha profilaktik ishlarning yangi mexanizmlarini ishlab chiqish va joriy etish;
d) chet eldan Oʻzbekistonga qaytgan fuqarolar bilan tizimli filtr-profilaktik ishlarini tashkil qilish;
e) xorijiy mamlakatlarning davlat organlari bilan ushbu yoʻnalishda hamkorlik qilish va ishlarni muvofiqlashtirish;
j) uzoq vaqt chet elda boʻlgan fuqarolarni ekstremizm va terrorizm gʻoyalari taʼsiridan himoya qilish ishlariga davlat va jamoat tashkilotlarining toʻplangan ilmiy salohiyatini jalb qilish va ulardan foydalanish.
5-§. Ekstremistik va terrorchilik maqsadlarida Internet jahon axborot tarmogʻidan foydalanishga qarshi kurashish
Oʻzbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 2020-yilda Internet foydalanuvchilari soni 20 milliondan ortib ketgan.
Qayd etish lozimki, bugungi kunda ekstremistik va terrorchilik tashkilotlari saflariga jalb qilishda Internet jahon axborot tarmogʻidan keng foydalanilmoqda, uning yordamida ekstremizm va terrorizm mafkurasi faol singdirilib, aholining dindor qismi oʻrtasida jamiyatga qarshi kayfiyat shakllantirilmoqda.
Oʻzbekiston Respublikasining vakolatli davlat organlari tomonidan ekstremistik va terroristik materiallarni tarqatuvchi veb-resurslar va ijtimoiy tarmoqlarning faoliyatini aniqlash va oldini olish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Ekstremistik va terroristik tashkilotlarning Internet jahon axborot tarmogʻi orqali yollash harakatlarida kuzatilayotgan faollik sababli, ularni zararsizlantirish boʻyicha quyidagi qoʻshimcha choralar koʻrilishi zarur:
a) Internet jahon axborot tarmogʻida ekstremizm va terrorizm gʻoyalarini tarqatuvchilarni, shuningdek, respublikadagi ijtimoiy-siyosiy vaziyatni beqarorlashtirish niyatida boʻlgan shaxslar va guruhlarni oʻz vaqtida aniqlash;
b) respublika aholisiga xos boʻlgan bagʻrikenglik va diniy anʼanalarni oʻzida mujassam qilgan ilmiy asoslangan mafkuraga tayanib Internet tarmogʻida ekstremizm va terrorizm gʻoyalariga qarshi tashviqot va targʻibot ishlarini tashkil etish;
v) buzgʻunchi kontentni aniqlash va yoʻq qilish maqsadida Internet jahon axborot tarmogʻini tahlil qilish;
g) Internet jahon axborot tarmogʻida ekstremizm va terrorizm gʻoyalariga axborot orqali qarshi kurashish sohasida malakali kadrlar tayyorlash;
d) huquqni muhofaza qiluvchi organlarning maxsus boʻlinmalarini zarur boʻlgan ilgʻor dasturiy mahsulotlar hamda texnika bilan taʼminlash;
e) Internet jahon axborot tarmogʻidan ekstremistik va terrorchilik maqsadida foydalanishga qarshi kurashish masalalarini tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlarni muntazam ravishda takomillashtirib borish.
6-§. Fuqarolik jamiyati institutlari va ommaviy axborot vositalarning ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishda ishtiroki
Oʻzbekiston Respublikasi ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishda davlat organlarining fuqarolik jamiyati institutlari bilan yaqindan hamkorlik qilishi uchun zarur shart-sharoitlarni taʼminlashga alohida eʼtibor qaratadi.
Hozirgi kunda Oʻzbekiston Respublikasida ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishda ishtirok etayotgan nodavlat notijorat tashkilotlar faoliyat olib bormoqda.
Ommaviy axborot vositalari ham ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish tizimining muhim tarkibiy qismidir.
Ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishda fuqarolik jamiyati institutlari va OAV bilan quyidagi yoʻnalishlarda keng koʻlamli hamkorlik oʻrnatish zarur:
a) aholi oʻrtasida ekstremistik va terroristik gʻoyalar tarqalishining oldini olish uchun doimiy ravishda tajriba va bilim, tadqiqot natijalari va nou-xau bilan almashish;
b) aholi oʻrtasida ekstremistik va terroristik tashkilotlar targʻibotchilarining buzgʻunchi maqsadlarini fosh etuvchi tashviqot va targʻibot chora-tadbirlarini oʻtkazishda ilmiy-tadqiqot institutlari, OAV va NNTning imkoniyatlaridan keng foydalanish;
v) ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish boʻyicha koʻrilayotgan chora-tadbirlar va ularning natijalarini xolisona yoritishga OAVni jalb etish;
g) ushbu yoʻnalishda oʻqitishni tashkil qilish orqali media sohadagi amaliyotchi mutaxassislarning malakasini oshirish, shuningdek, ekstremizm va terrorizmning koʻrinishlarini masʼuliyat bilan yoritish boʻyicha amaliy qoʻllanma ishlab chiqish;
d) ushbu Strategiyani amalga oshirish va baholashda fuqarolik jamiyati institutlari, xususan, NNT, ilmiy jamoatchilik va OAV bilan hamkorlik qilish.
7-§. Ekstremistik va terrorchilik harakatlari, shuningdek, ularni moliyalashtirganlik uchun huquqiy taʼqib va javobgarlikka tortish choralarini takomillashtirish
Ekstremizm va terrorizmning barvaqt oldini olish, aniqlash va bartaraf etish tizimini doimiy takomillashtirib borish ushbu salbiy ijtimoiy hodisaga qarshi kurashishning muhim tarkibiy qismlari hisoblanadi.
Ekstremistik va terrorchilik harakatlari, shuningdek, ularni moliyalashtirganlik uchun taʼqib qilish va javobgarlikka tortish choralarini takomillashtirishning asosiy vazifalari quyidagilar hisoblanadi:
a) ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish boʻyicha davlat hokimiyati va mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlari, siyosiy partiyalar, jamoat va diniy birlashmalarning harakatlarini muvofiqlashtirish;
b) ekstremizm va terrorizm mafkurasi taʼsiriga tushib qolgan shaxslar bilan profilaktika va ijtimoiy-reabilitatsiya ishlari samaradorligini oshirish;
v) ekstremistik va terrorchilik faoliyatini amalga oshirganlik uchun javobgarlikning muqarrarligi prinsipini roʻyobga chiqarish;
g) jazoni ijro etish muassasalarning profilaktika imkoniyatlaridan foydalangan holda mahkumlar oʻrtasida ekstremistik va terrorchilik gʻoyalari tarqalishining oldini olish, xususan penitensiar profilaktikaning usullarini takomillashtirish;
d) ushbu sohadagi huquqbuzarliklarning oldini olish, aniqlash va bartaraf etish masalalari boʻyicha huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarini tayyorlash va malakasini oshirish, shuningdek, ularning ijtimoiy-huquqiy himoyasini kuchaytirish;
e) davlat xizmatchilari oʻrtasida radikal kayfiyat paydo boʻlishining oldini oluvchi sharoitlarni yaratish yuzasidan tegishli choralarni koʻrish, ekstremistik va terrorchilik tashkilotlar taʼsiri ostiga tushish xavfi yuqori boʻlgan xodimlar bilan individual profilaktik ishlarni olib borish;
j) ekstremistik va terrorchilik tashkilotlari aʼzolarining mamlakat hududiga kirishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida ekstremizm va terrorizmga qarshi chegara hududlarida kurashuvchi subyektlarning oʻzaro hamkorligini taʼminlash;
z) ekstremistik va terrorchilik faoliyatini moliyalashtirish manbalari va kanallarining oldini olish, aniqlash va bartaraf etish.
8-§. Ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish sohasidagi normativ-huquqiy bazani takomillashtirish
Hozirgi kunda Oʻzbekiston Respublikasida ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish sohasida yetarli darajada samarali qonunchilik bazasi mavjud boʻlib, davlat organlarining ushbu yoʻnalishdagi vakolatlari, shu jumladan fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilishning asosiy tamoyillari belgilangan.
Oʻzbekistonda ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish sohasida qabul qilingan qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar fuqarolarning huquqlari himoyasini taʼminlashga, shuningdek, aholining, ayniqsa, yoshlarning huquqiy ongi darajasini oshirishga qaratilgan.
Dunyodagi ijtimoiy-siyosiy vaziyat jadal oʻzgarib borayotgani, shuningdek, ekstremizm, terrorizm va ularni moliyalashtirishdan kelib chiqayotgan yangi xavf, tahdid va xatarlarni hisobga olgan holda, vaqti-vaqti bilan normativ-huquqiy baza baholanib, Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining asosiy huquq va erkinliklari, siyosiy barqarorlik va fuqarolarning xafsizligini taʼminlash nuqtai nazaridan takomillashtiriladi.
9-§. Xalqaro va mintaqaviy hamkorlik
Hozirgi kunda ekstremizm va terrorizm dunyo xavfsizligiga tahdid soluvchi asosiy xatarlar qatorida qolmoqda. Shu munosabat bilan, ushbu salbiy hodisalarga qarshi kurashish nafaqat milliy darajada, balki xalqaro miqyosda hal qilinishi zarur boʻlgan umumiy muammoga aylandi.
Oʻzbekiston Respublikasi ekstremizm, terrorizm va ularni moliyalashtirishga qarshi kurashish sohasidagi fundamental xalqaro aktlarning hamda tashkilotlarning faol ishtirokchisidir.
Oʻzbekiston mintaqadagi va xalqaro hamkorlar bilan Afgʻonistonda tinchlik va osoyishtalikni oʻrnatish boʻyicha faol hamkorlikni davom ettirmoqda.
Shu bilan birga, Oʻzbekiston ekstremizm, terrorizm va ularni moliyalashtirishga qarshi kurashishda xalqaro hamkorlikni mustahkamlashning muhimligini hisobga olib, quyidagi vazifalarni amalga oshirishni zarur deb hisoblaydi:
a) ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishning xalqaro-huquqiy asoslarni takomillashtirishga koʻmaklashish;
b) diplomatik vakolatxonalar va konsullik muassasalari, Tashqi mehnat migratsiyasi agentligi, shuningdek, chet elga uzoq vaqtga ketayotgan hamda yashab kelayotgan fuqarolar bilan shugʻullanuvchi boshqa idoralarning kadrlar salohiyati va resurslarini mustahkamlash;
v) boshqa davlatlar, mintaqaviy va xalqaro tashkilotlar bilan ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish sohasidagi hamkorlikning shartnomaviy-huquqiy asoslarini kengaytirish;
g) xorijiy davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan ekstremizm, terrorizm va ularni moliyalashtirishga qarshi kurashish sohasida axborot hamda tajriba almashish;
d) faoliyati ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishga qaratilgan xalqaro va mintaqaviy tashkilotlarda faol ishtirok etish;
e) Markaziy Osiyoda BMTning Global aksilterror strategiyasini amalga oshirish boʻyicha hamkorlikdagi saʼy-harakatlarni Birgalikdagi harakatlar rejasi doirasida muvofiqlashtirish;
j) Markaziy Osiyoda ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish boʻyicha birgalikdagi ishlar doirasida axborot almashinuvi va hamkorlikni rivojlantirishga yordam beruvchi xalqaro tashabbuslarni amalga oshirishda Oʻzbekistonning rolini kengaytirish;
z) dunyo hamjamiyati va mintaqaviy tashkilotlar eʼtiborini Afgʻonistonda tinchlik va hamjihatlikni taʼminlashga jalb qilish borasidagi tashabbuslarni jadallashtirish va ushbu mamlakatning mintaqaviy hamkorlik jarayonlariga, shu jumladan ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishga jalb qilish.
3-BOB. STRATEGIYANI AMALGA OSHIRISH MEXANIZMLARI VA KUTILAYOTGAN NATIJALAR
1-§. Ushbu Strategiyani amalga oshirish mexanizmlari
Ushbu Strategiya Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Farmoni bilan tasdiqlangan “Yoʻl xaritasi”ga muvofiq amalga oshiriladi.
Strategiya ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish subyektlari tomonidan:
a) barcha darajadagi budjetlarni shakllantirish va ijro etishda, shu jumladan xalqaro donorlar mablagʻlari va qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobiga;
b) kadrlarga oid masalalarni hal qilish yoʻli bilan;
v) qonunchilik tashabbusi huquqini amalga oshirish hamda Oʻzbekiston Respublikasining normativ-huquqiy hujjatlarini qabul qilishda;
g) ekstremistik va terroristik yoʻnalishdagi huquqbuzarliklarni sodir etganlik uchun jinoiy va maʼmuriy javobgarlikning muqarrarligini taʼminlash yoʻli bilan;
d) ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish sohasidagi vaziyatni keng va xolisona yoritishda OAV koʻmagi bilan;
e) fuqarolik jamiyati institutlari bilan yaqin hamkorlik qilish orqali.
Ushbu Strategiyani uch bosqichda amalga oshirish koʻzda tutilmoqda.
Birinchi bosqichda (2021-yil) quyidagi tadbirlarni amalga oshirish nazarda tutiladi:
a) Strategiyani amalga oshirish uchun qulay shart-sharoitlarni yaratish, davlat organlari faoliyatini muvofiqlashtirishni taʼminlash, mazkur muammoni birgalikda hal qilish uchun keng jamoatchilik va xalqaro tashkilotlarni jalb etish;
b) ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish sohasida Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligini rivojlantirish istiqbollarini belgilash;
v) ekstremistik va terrorchilik faoliyatiga qarshi kurashish boʻyicha davlat hokimiyati va oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyatining tashkiliy taʼminlanganligi va uygʻunligini takomillashtirish;
g) vaziyatni monitoring va tahlil qilishning kompleks dasturlarini tashkil etish, shuningdek, muammolarni aniq belgilash hamda ularni bartaraf etish boʻyicha takliflarni ishlab chiqish.
Ikkinchi bosqichda (2022 — 2025-yillar) quyidagi tadbirlarni amalga oshirish nazarda tutiladi:
a) ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish sohasidagi vazifalarni hal qilishga qaratilgan Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunlarini va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarini takomillashtirish va yangilarini qabul qilish;
b) milliy axborot makonini ekstremistik va terrorchilik mafkura kirib kelishidan qoʻshimcha himoyalashga qaratilgan tizimni yaratish;
v) Strategiyani amalga oshirishda erishilgan natijalarni monitoring qilish;
g) ekstremizm, terrorizm va ularni moliyalashtirishdan kelib chiqadigan xavf, tahdid va xatarlarni, shuningdek, mamlakatdagi millatlararo va konfessiyalararo munosabatlarni kompleks tahlil qilib, vaziyatning rivojlanish istiqbollari boʻyicha prognozlarni hamda aniqlangan xavf, tahdid va xatarlarni kamaytirish va bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish.
Uchinchi bosqichda (2026-yil) ushbu Strategiyani amalga oshirish natijalarini umumlashtirish hamda mazkur sohada strategik rejalashtirish boʻyicha yangi hujjatlarni ishlab chiqishga qaratilgan takliflarni tayyorlash, shuningdek, idoralararo darajada tashkiliy xarakterdagi choralar qabul qilinishini taʼminlash nazarda tutiladi.
2-§. Kutilayotgan natijalar
Strategiyaning amalga oshirilishi quyidagilarga imkon beradi:
a) ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish boʻyicha huquqiy, tashkiliy va mafkuraviy mexanizmlarning samarali tizimini, shuningdek, jamiyatda bagʻrikenglik madaniyatini shakllantirish;
b) jamiyatning turli qatlamlarida ekstremistik va terrorchilik gʻoyalarining tarqalishiga toʻsqinlik qilish, ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishda davlat organlari faoliyatining samaradorligini oshirish;
v) ekstremizm va terrorizmning barvaqt oldini olishga davlat tashkilotlarining, birinchi navbatda, huquqni muhofaza qiluvchi va taʼlim tashkilotlarining barcha imkoniyatlarini va keng jamoatchilikni jalb qilish;
g) ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish mexanizmlarini takomillashtirish, turli davlat tashkilotlari, fuqarolik jamiyati institutlari, OAV hamda fuqarolarning faoliyatini muvofiqlashtirishni kuchaytirish.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2021-yil 1-iyul,
PF-6255-son
Президента Республики Узбекистан
Указ
НАЦИОНАЛЬНАЯ СТРАТЕГИЯ
Об утверждении Национальной стратегии Республики Узбекистан по противодействию экстремизму и терроризму на 2021 — 2026 годы
[Извлечение]
В условиях глобализации и трансформации международных и региональных конфликтов вопрос эффективного противодействия экстремизму и терроризму остается одной из злободневных тем на повестке дня.
В настоящее время экстремистские и международные террористические организации, прикрываясь религиозными догмами, продолжают распространять радикальные взгляды и насилие в обществе, подстрекая молодежь к насилию, утрате национальной идентичности, культурно-просветительских, нравственных и семейных ценностей. Все это создает условия для вовлечения граждан в ряды экстремистских и террористических организаций.
В этой связи определение наиболее эффективных мер, направленных на предупреждение и предотвращение экстремизма и терроризма, устранение источников и каналов их финансирования, объединение национальных и международных усилий в данной сфере является одним из важных направлений государственной политики.
Исходя из задач, определенных в Стратегии действий по пяти приоритетным направлениям развитии Республики Узбекистан в 2017 — 2021 годах, а также в целях совершенствования мер по противодействию экстремизму и терроризму:
1. Утвердить:
Национальную стратегию Республики Узбекистан по противодействию экстремизму и терроризму на 2021 — 2026 годы (далее — Стратегия) согласно приложению № 1 ;
«Дорожную карту» по реализации Национальной стратегии Республики Узбекистан по противодействию экстремизму и терроризму на 2021 — 2026 годы (далее — «Дорожная карта») согласно приложению № 2.
2. Определить приоритетными направлениями Стратегии:
пропаганду идеологии патриотизма, традиционных ценностей и толерантности в целях предупреждения распространения идей экстремизма и терроризма;
предупреждение распространения среди несовершеннолетних и молодежи идей экстремизма и терроризма;
защиту прав женщин и усиление их роли в противодействии экстремизму и терроризму;
защиту граждан, длительное время пребывающих за рубежом, от воздействия идей экстремизма и терроризма;
противодействие использованию всемирной информационной сети Интернет в экстремистских и террористических целях;
широкое привлечение институтов гражданского общества и средств массовой информации к противодействию экстремизму и терроризму;
совершенствование мер правового преследования и ответственности за совершение экстремистских и террористических действий, а также их финансирование;
совершенствование нормативно-правовой базы в сфере противодействия экстремизму и терроризму;
развитие международного и регионального сотрудничества в данной сфере.
3. Указать на персональную ответственность:
руководителей министерств и ведомств, Совета Министров Республики Каракалпакстан, хокимиятов областей и города Ташкента — за своевременное и качественное выполнение мероприятий, определенных в «Дорожной карте», и представление информации в Службу государственной безопасности Республики Узбекистан по итогам каждого полугодия о результатах их реализации;
председателя Службы государственной безопасности Республики Узбекистан (А.А. Азизов) — за своевременное представление в секретариат Совета безопасности при Президенте Республики Узбекистан сводной информации по реализации Стратегии и «Дорожной карты» с конкретными предложениями по повышению эффективности работ в данном направлении.
4. Секретариату Совета безопасности при Президенте Республики Узбекистан (В.В. Махмудов) каждое полугодие докладывать Президенту Республики Узбекистан о состояние исполнения Стратегии.
5. Для реализации «Дорожной карты» привлекаются средства Государственного бюджета Республики Узбекистан, средства внебюджетных фондов, международных партнеров и иных источников, не запрещенных законодательством.
6. Рекомендовать агентству информации и массовых коммуникаций совместно с Национальным информационным агентством Узбекистана, Национальной телерадиокомпанией Узбекистана, Службой государственной безопасности, Министерством внутренних дел и другими ответственными министерствами и ведомствами принять меры по широкому освещанию целей задач настоящего Указа в средствах массовой информации.
7. Контроль за исполнением настоящего Указа возложить на Премьер-министра Республики Узбекистан А.Н. Арипова и секретаря Совета безопасности при Президенте Республики Узбекистан В.В. Махмудова.
ПРИЛОЖЕНИЕ № 1 к Указу Президента Республики Узбекистан от 1 июля 2021 года № УП-6255
Республики Узбекистан по противодействию экстремизму и терроризму на 2021 — 2026 годы
В настоящее время экстремизм и терроризм остаются одними из главных угроз международной безопасности, в том числе в Центральной Азии. Противодействие вызовам и угрозам экстремизма и терроризма, являясь одной из первостепенных задач Республики Узбекистан, требует консолидации усилий стран региона и всего международного сообщества.
Республика Узбекистан, проводя всестронне взвешенный, миролюбивый, прагматичный и последовательный внешнеполитический курс, открыта для сотрудничества в области противодействия общим угрозам экстремизма и терроризма со всеми государствами на равноправной и взаимовыгодной основе.
Внешняя политика Республики Узбекистан основывается на принципах суверенного равенства государств, неприменения силы или угрозы силой, нерушимости границ, территориальной целостности государств, мирного урегулирования споров, невмешательства во внутренние дела других государств, неделимости безопасности, недопустимости укрепления собственной безопасности за счет безопасности других государств, добросовестного выполнения международных обязательств и иных общепризнанных принципах и нормах международного права.
Республика Узбекистан в своей истории не раз сталкивалась с проявлениями экстремизма и терроризма. С учетом того, что такие риски, вызовы и угрозы сохраняются, Республика Узбекистан совместно с широкой общественностью, международным сообществом будет реализовывать комплекс мер, направленных на противодействие экстремизму и терроризму и их финансированию.
Имеющийся опыт противодействия экстремизму и терроризму, а также ретроспективный и сравнительный анализ ситуации в области борьбы с этими угрозами в государствах региона показывают, что в Центральной Азии экстремистская и террористическая деятельность осуществляются, в основном, под прикрытием националистических (национальных), социальных, религиозных и других радикальных политических идей.
Национальная стратегия по противодействию экстремизму и терроризму Республики Узбекистан на 2021 — 2026 годы (далее — Стратегия) учитывает как основные причины и предпосылки распространения экстремизма и терроризма в регионе, так и различные социальные, экономические, политические, идеологические и иные факторы, использующиеся экстремистами и террористами для осуществления своей деструктивной деятельности.
Стратегия основывается на Конституции Республики Узбекистан, общепризнанных принципах, нормах международного права и международных договоров Республики Узбекистан, направлена на реализацию положений законов Республики Узбекистан « О борьбе с терроризмом », « О противодействии экстремизму », « О противодействии легализации доходов, полученных от преступной деятельности, финансирования терроризма и финансирования распространения оружия массового уничтожения » и « О свободе совести и религиозных организациях ».
ГЛАВА 1. ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ
§ 1. Цель и задачи Стратегии
Целью Стратегии является обеспечение эффективной и в то же время скоординированной государственной политики по противодействию экстремизму и терроризму, позволяющей защитить конституционный строй Республики Узбекистан, обеспечить национальную безопасность, а также права и свободы граждан в данной сфере.
Задачами Стратегии являются:
а) определение приоритетных направлений деятельности государственных органов в сфере противодействия экстремизму и терроризму;
б) выработка предложений по совершенствованию нормативно¬правовой и методико-практической базы в данной сфере;
в) объединение усилий государственных органов, широкой общественности и международного сообщества, направленных на противодействие экстремизму и терроризму;
г) обеспечение межконфессионального и межнационального согласия в обществе;
д) разработка системы государственных мер по ограждению населения, особенно молодежи, от вовлечения в экстремистскую и террористическую деятельность;
е) ведрение эффективных механизмов противодействия финансированию экстремизма и терроризма;
ж) совершенствование регионального и международного сотрудничества в сфере противодействия экстремизму и терроризму.
§ 2. Права граждан на свободу совести и вероисповедания
За период независимости в Узбекистане сформировались следующие принципы и основные направления государственной политики в сфере защиты прав и интересов человека:
во-первых, приверженность общепризнанным идеям и ценностям демократии и прав человека, а также международным обязательствам в области прав человека;
во-вторых, приоритет национальных интересов, основанных на принципах сильного правового государства и справедливого гражданского общества;
в-третьих, обсуждение и решение возникающих вызовов и угроз путем диалога государственных органов со всеми институтами гражданского общества, а также с международными партнерами, что соответствует принципу открытости и транспарентности;
в-четвертых, приоритет интересов личности над интересами общества и государства, закрепленных в Конституции Республики Узбекистан.
Руководствуясь данными принципами, Республика Узбекистан осуществила широкомасштабную имплементацию международных стандартов в области прав человека, проводит мероприятия по укреплению правового сознания граждан и государственных служащих.
Исходя из того, что без участия международных организаций и присоединения к основным международным актам о правах человека невозможно построить демократическое правовое государство, главной задачей Узбекистана является неукоснительное соблюдение своих международных обязательств в сфере прав человека и построение демократического правового государства.
В Узбекистане в рамках осуществляемых широкомасштабных реформ проводятся кардинальные изменения в сфере свободы вероисповедания. Основными приоритетами государственной политики Республики Узбекистан в религиозной сфере являются гарантия свободы совести и вероисповедания граждан, укрепление межконфессионального и межнационального согласия, воспитание культуры толерантности в обществе.
Конституция Республики Узбекистан гарантирует, что «в Республике Узбекистан все граждане имеют одинаковые права и свободы, равны перед законом независимо от пола, расы, национальности, языка, религии, убеждений, социального происхождения, общественного положения.
В то же время конституционно закреплено, что «осуществление прав и свобод человеком не должно нарушать прав, свобод и законных интересов других лиц, общества и государства.
Согласно Конституции , свобода совести гарантируется для всех. Каждый имеет право исповедовать любую религию или не исповедовать никакую. Принудительное насаждение религиозных взглядов не допускается.
ГЛАВА 2. ПРИОРИТЕТНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ГОСУДАРСТВЕННЫХ ОРГАНОВ ПО ПРОТИВОДЕЙСТВИЮ ЭКСТРЕМИЗМУ И ТЕРРОРИЗМУ
§ 1. Пропаганда идей патриотизма, традиционных ценностей и толерантности в противодействии распространению идеологий экстремизма и терроризма
Важным для понимания причин появления экстремизма и терроризма, а также путей их предупреждения стало выступление Президента Республики Узбекистан Ш.М. Мирзиёева на 72-й сессии Генеральной Ассамблеи Организации Объединенных Наций, в котором выдвинута инициатива по разработке Международной конвенции ООН о правах молодежи и принятию специальной резолюции Генеральной Ассамблеи ООН «Просвещение и религиозная толерантность».
Реализуемая Стратегия действий по пяти приоритетным направлениям развития Республики Узбекистан в 2017 — 2021 годах предусматривает совершенствование системы противодействия преступности и профилактики правонарушений, в том числе усиление организационно-практических мер по противодействию экстремизму и терроризму.
Важным условием формирования среди населения, особенно у молодежи, чувства нетерпимости к деструктивным идеям экстремизма и терроризма, являются социально-правовая защищенность, высокий уровень знаний, в частности понимание сути истинных ценностей национального самосознания и идеи мирного сосуществования религиозных конфессий.
В Узбекистане созданы и активно действуют Центр исламской цивилизации в Узбекистане, Международная академия исламоведения Узбекистана, международные научно-исследовательские центры Имама Бухари, Имама ат-Термизи, Мотуриди, которые вносят существенный вклад в дело просвещения народа, искоренения идей экстремизма и терроризма на базе более сильной, аргументированной и научно обоснованной идеологии.
Активно продолжается работа государственных и общественных институтов, направленная на социальную и религиозную реабилитацию граждан, попавших под влияние деструктивных идеологий на религиозной почве.
За последние 4 года более 2 тысяч лиц, отбывавших наказание за причастность к экстремизму и терроризму в виде лишения свободы, чистосердечно раскаявшихся в содеянном и твердо вставших на путь исправления, были помилованы, и свыше 1,5 тысячи лиц освобождены из мест лишения свободы.
За период с 2017 по 2018 годы сняты с учета правоохранительных органов более 20 тысяч лиц, считавшихся приверженцами радикальных религиозных течений или попавших под их влияние.
В рамках Программы «Мехр» в 2019 — 2021 годах из Афганистана, Сирии и Ирака в Узбекистан репатриированы более 400 женщин и детей, по заблуждению вовлеченных в деятельность международных террористических организаций, которым была оказана всесторонняя помощь для социальной адаптации и реинтеграции.
В этом важную поддержку оказали ряд зарубежных государств и международных организаций, включая Международный комитет Красного Креста и Детского фонда ООН (ЮНИСЕФ). В соответствии с резолюцией № 2396 Совета безопасности ООН особое внимание уделено оказанию помощи женщинам и детям, которые связаны с иностранными боевиками-террористами и могут стать жертвами терроризма.
Узбекистан намерен и в дальнейшем продолжить комплекс мер по оказанию всесторонней социально-правовой и материальной помощи лицам-жертвам деструктивных идеологий на религиозной почве.
Принимая во внимание важность повышения правовой культуры и просвещения населения страны, необходимо:
а) повысить осведомленность граждан об основополагающих канонах ислама, которые зарождались в Узбекистане веками, неся собой мир и толерантность среди верующих, в том числе провести широкую информационно-просветительскую работу по разъяснению неприемлемости идей экстремизма и терроризма исламской религией;
б) развить систему предупреждения, ранней профилактики и противодействия распространению идеологии экстремизма и терроризма во всемирной информационной сети Интернет путем совершенствования нормативно-правовой и материально-технической базы, а также подготовки и переподготовки квалифицированных кадров в этой сфере;
в) совершенствовать на регулярной основе работу с гражданами, попавшими под влияние деструктивной идеологии экстремизма и терроризма, в том числе с привлечением широкой общественности;
г) подготовить высококвалифицированные кадры в религиозной сфере, сочетающие религиозные и светские знания, способные вырабатывать среди граждан иммунитет против религиозно мотивированной идеологии экстремизма и терроризма;
д) активно вовлекать институты гражданского общества, а также средства массовой информации в работу по противодействию экстремизму и терроризму путем создания эффективных и открытых механизмов совместной работы;
е) внедрять и широко применять международный опыт по формированию среди населения, особенно у молодежи, иммунитета к деструктивной идеологии экстремизма;
ж) повысить правовую культуру населения путем разъяснения о последствиях экстремизма и терроризма, а также воспитать чувства ответственности и равенства перед законом.
§ 2. Предупреждение распространения среди несовершеннолетних и молодежи экстремистских идей
Многолетний опыт показывает, что в силу своей социальной незащищенности и восприимчивости, молодежная среда, в том числе несовершеннолетние, остаются наиболее уязвимой для агрессивной пропаганды идеологии экстремизма и терроризма, которая способствует накоплению необоснованного протестного потенциала.
Одними из важных шагов в направлении формирования у молодежи устойчивого иммунитета к идеологии экстремизма и терроризма явились совместное обращение Глав государств ШОС к молодежи и Программа действий по его реализации, инициированные Президентом Республики Узбекистан Ш.М. Мирзиёевым по итогам 18-го заседания Совета глав государств-членов ШОС, прошедшего 10 июня 2018 года в городе Циндао, КНР.
На основании постановления Президента Республики Узбекистан от 14 августа 2018 года№ ПП-3907 в стране реализуется Комплексная программа мер по поднятию на качественно новый уровень системы духовно-нравственного и физически гармоничного воспитания молодежи, ее обучения и воспитания.
В Узбекистане образованы Агентство по делам молодежи и молодежная негосударственная некоммерческая организация — Союз молодежи Узбекистана.
На сегодняшний день ими проводится комплекс мероприятий, направленных на обеспечение соблюдения прав, свобод и законных интересов молодежи, оказание социально-правовой помощи и профилактику правонарушений.
В стране ведется комплексная разъяснительная и просветительская работа с широким привлечением ННО, СМИ, киноиндустрии, деятелей культуры и искусства с целью создания атмосферы нетерпимости к любым формам проявления экстремизма и терроризма, формирования иммунитета к деструктивным идеологиям, повышения правовой грамотности и укрепления чувства социальной ответственности.
Основные причины возникновения и распространения экстремистских и террористических проявлений в молодежной среде состоят из следующего:
а) обострение социальной напряженности в молодежной среде (характеризуется комплексом социальных проблем, включающим в себя проблемы уровня и качества образования, нехватку рабочих мест, низкий уровень оплаты труда, коррупцию и т.д.);
б) изменение ценностных ориентаций (серьезную опасность представляют религиозные организации и секты, насаждающие идеи экстремизма и терроризма, отрицание светских норм и социальных ценностей);
в) применение психологического фактора в деструктивных целях (нигилизм и максимализм, свойственные молодежной психологии, активно используются идеологами экстремизма и терроризма);
г) использование всемирной информационной сети Интернет в противоправных целях (обеспечивает радикальным организациям доступ к широкой аудитории и пропаганде своей деятельности, возможность размещения информации о своих намерениях и планируемых действиях);
д) попадание молодежи под влияние представителей и эмиссаров экстремистских и террористических организаций, осуществляющих деятельность в зарубежных странах.
Для предотвращения распространения среди молодежи, в том числе несовершеннолетних, экстремистских и террористических идей необходима реализация в сфере образования и молодежной политики следующих мер:
а) формирование у подрастающего поколения уважительного отношения к закону, правовой грамотности, межконфессиональной и межнациональной толерантности, интереса к истории, культуре, духовному наследию и обычаям народов страны;
б) организация досуга молодежи, в том числе детей и подростков, путем активизации деятельности кружков, создание условий и обеспечение доступности для населения объектов культуры, спорта и отдыха;
в) обеспечение непрерывной государственной поддержки системы воспитания молодежи на основе традиционных, духовных, нравственных и патриотических ценностей;
г) проведение в образовательных организациях занятий по воспитанию патриотизма, толерантности, предотвращению вовлечения в экстремистскую и террористическую деятельность;
д) повышение профессионального уровня педагогических работников, разработка и внедрение новых образовательных стандартов, а также педагогических методик, направленных на противодействие идеям экстремизма и терроризма;
е) проведение социологических исследований среди молодежи, направленных на анализ занятости, социального и экономического самочувствия, деятельности молодежных субкультур, для выявления факторов, способствующих распространению экстремистской и террористической идеологии;
ж) усиление роли государственных органов и институтов гражданского общества в воспитании молодежи в духе патриотизма, формировании у нее самосознания и устойчивой гражданской позиции;
з) взаимодействие с молодежными общественными объединениями в целях профилактики и предупреждения распространения идей экстремизма и терроризма;
и) организация специальных форумов и встреч, стимулирующих гражданскую позицию и правовую грамотность среди молодежи;
к) активизация деятельности Агентства по делам молодежи, Союза молодежи Узбекистана, центров «Маънавият ва маърифат», которые должны в корне изменить методы своей работы, а также адресное направление их деятельности в регионы, где имеется больше всего социальных, экономических и иных проблем в молодежной среде.
§ 3. Защита прав женщин и усиление их роли в противодействии экстремизму и терроризму
Республика Узбекистан ратифицировала и своевременно выполняет международные акты, в частности конвенции и декларации ООН касательно защиты прав и свобод женщин.
Конституция Республики Узбекистан гарантирует гендерное равноправие, которое обеспечивается законами Республики Узбекистан «О гарантиях равных прав и возможностей для женщин и мужчин» и «О защите женщин от притеснения и насилия».
Анализ показывает, что чаще всего женщины под влиянием своих супругов и близких родственников становятся сторонницами экстремистских и террористических организаций, но вместе с тем выявляются случаи активной роли женщины в вербовке членов своей семьи или родственников в ряды экстремистских и террористических организаций.
Важно понимать, что роль женщин в процессе радикализации населения не следует ограничивать лишь гендерными стереотипами, такими как женщины-жертвы или жены террористов. Женщины также могут выступать в качестве сочувствующих террористам, мобилизующих их, а также добровольно исполняющих террористические атаки.
Учитывая вышеуказанное, в данной Стратегии обозначается разница между женщинами, являющимися пассивными и активными участницами в экстремистских и террористических организациях.
Кроме того, немаловажным фактором в появлении проблем, связанных с воспитанием молодого поколения, выступают семьи, в которых мужья находятся за рубежом. В таких случаях женщина выступает в роли единственного воспитателя. Появляются проблемы с контролем за детьми, когда особо важна роль махалли, которая традиционно является самой эффективной ячейкой гражданского общества.
На сегодняшний день Правительством Республики Узбекистан, в частности Министерством по поддержке махалли и семьи и институтами гражданского общества реализуется комплекс мер по расширению прав и свобод женщин, защите их от насилия, а также повышению их роли в обществе.
Осознавая огромный потенциал женщин в воспитании молодого поколения в духе патриотизма, а также в предотвращении попадания молодежи под влияние экстремистских и террористических идей, важно использовать семейный, общественный статус женщин путем:
а) своевременного и качественного исполнения нормативно¬правовых актов, направленных на защиту прав и свобод женщин, и дальнейшего совершенствования правовой базы по их поддержке, отвечающей международным стандартам;
б) морально-психологической и материальной поддержки женщин и их детей, попавших в трудную жизненную ситуацию;
в) организации специальных учебных курсов для сотрудников правоохранительных органов по специфике работы с женщинами, вовлеченными в экстремистскую и террористическую деятельность;
г) усиления роли и ответственности подразделений Комитета семьи и женщин в работе с проблемными семьями;
д) сотрудничества с международными организациями в области защиты прав и свобод женщин, а также обмена опытом в сфере привлечения женщин в процесс противодействия экстремизму и терроризму.
§ 4. Защита граждан, длительное время пребывающих за рубежом, от воздействия идей экстремизма и терроризма
На сегодняшний день граждане Республики Узбекистан, длительное время пребывающие за рубежом, нередко подвергаются идеологическому воздействию со стороны эмиссаров экстремистских и террористических организаций. При этом территория третьего государства выступает как «ключевой плацдарм» для рекрутирования и переправки их в зоны повышенной террористической активности для участия в боевых действиях в составе международных террористических организаций.
Изучение процесса вербовки граждан, длительное время пребывающих за рубежом, в ряды международных экстремистских и террористических организаций позволило выявить следующие причины и условия, способствующие данному негативному явлению:
а) сложности в социальной, юридической и экономической адаптации, приводящие к отчужденности и психологическому дискомфорту находящихся за рубежом граждан, особенно молодежи;
б) отрыв от привычных социальных связей, контроля со стороны родных и близких, махалли и общества, которые в силу сложившихся традиций способствуют сохранению поведенческих мотивов и социальной этики, а также формированию идеологического иммунитета;
в) не отвечающая современным требованиям нормативно-правовая база по защите граждан, длительное время пребывающих за рубежом;
г) низкая эффективность принимаемых профилактических мер по противодействию экстремизму и терроризму в отдельных странах пребывания граждан Узбекистана по различным каналам;
д) наличие проблем взаимодействия между государственными органами Республики Узбекистан и страны пребывания наших граждан и др.
В Узбекистане реализуется комплекс мер, предусматривающих вовлечение всех заинтересованных министерств, ведомств и широкой общественности в совершенствование системы защиты прав и свобод граждан за рубежом, особенно по решению вопросов, связанных с защитой прав трудящихся, а также ограждения их от негативного влияния идеологии экстремизма и терроризма.
В рамках реализации данной Стратегии необходимо учитывать причины и условия попадания граждан, длительное время пребывающих за рубежом, под влияние идеологии экстремизма и терроризма для принятия следующих комплексных мер:
а) формирование единого системного и скоординированного подхода к решению проблем попадания граждан, длительное время пребывающих за рубежом, под влияние идеологии экстремизма и терроризма;
б) совершенствование нормативно-правовой базы, в том числе международных договоров, по вопросам защиты граждан, длительное время пребывающих за рубежом, от воздействия идеологии экстремизма и терроризма;
в) выявление социально уязвимых лиц среди данной категории для дальнейшего оказания психологической и материальной помощи им и их семьям;
г) разработка и внедрение новых механизмов подготовки выезжающих за рубеж граждан к социально-культурной адаптации, а также профилактических работ по разъяснению угроз идеологии экстремизма и терроризма;
д) организация системной фильтрационно-профилактической работы с гражданами, вернувшимися в Узбекистан из зарубежных стран;
е) сотрудничество и координация работ в данном направлении с государственными органами зарубежных стран;
ж) привлечение и использование накопленного научного потенциала государственных и общественных организаций в рамках работ по защите граждан, длительное время пребывающих за рубежом, от воздействия идей экстремизма и терроризма.
§ 5. Противодействие использованию всемирной информационной сети Интернет в экстремистских и террористических целях
По данным Министерства по развитию информационных технологий и коммуникаций Республики Узбекистан, в 2020 году интернет- пользователей насчитывалось более 20 миллионов.
Следует отметить, что на сегодняшний день для вербовки в ряды экстремистских и террористических организаций широко используется всемирная информационная сеть Интернет, посредством которой активно насаждается идеология экстремизма и терроризма, а также формируются антиобщественные настроения среди верующей части населения.
Компетентными государственными органами Республики Узбекистан осуществляются комплексные меры по выявлению и предупреждению деятельности веб-ресурсов и социальных сетей, распространяющих экстремистские и террористические материалы.
Наблюдаемая активизация вербовочной деятельности экстремистских и террористических организаций во всемирной информационной сети Интернет требует принятия следующих дополнительных мер по их нейтрализации:
а) своевременного выявления во всемирной информационной сети Интернет распространителей идей экстремизма и терроризма, а также лиц и групп, намеревающихся дестабилизировать общественно-политическую обстановку в республике;
б) организации во всемирной информационной сети Интернет информационно-пропагандистской работы по противодействию идеям экстремизма и терроризма, опирающейся на научно обоснованную идеологию, воплощающую толерантность и религиозные традиции, свойственные населению республики;
в) проведения анализа всемирной информационной сети Интернет с целью выявления и устранения деструктивного контента;
г) подготовки квалифицированных кадров по информационному противодействию экстремизму и терроризму во всемирной информационной сети Интернет;
д) обеспечения необходимыми передовыми программными продуктами и техникой специальных подразделений правоохранительных органов;
е) совершенствование на постоянной основе нормативно-правовых актов, регулирующих вопросы противодействия использованию всемирной информационной сети Интернет в экстремистских и террористических целях.
§ 6. Участие институтов гражданского общества и средств массовой информации в противодействии экстремизму и терроризму
Республика Узбекистан уделяет особое внимание обеспечению необходимых условий для тесного взаимодействия государственных органов с институтами гражданского общества по противодействию экстремизму и терроризму.
На сегодняшний день в Республике Узбекистан осуществляют деятельность негосударственные некоммерческие организации, принимающие участие в противодействии экстремизму и терроризму.
Средства массовой информации также являются важной составной частью системы противодействия экстремизму и терроризму.
По противодействию экстремизму и терроризму необходимо установить широкомасштабное взаимодействие с институтами гражданского общества и СМИ по следующим направлениям:
а) обмену опытом и знаниями, результатами исследований и ноу-хау для предупреждения распространения среди населения идей экстремизма и терроризма на постоянной основе;
б) широкому использованию возможностей научно-исследовательских институтов, СМИ и ННО в проведении среди населения разъяснительно-пропагандистских мероприятий, изобличающих деструктивные цели пропагандистов экстремистских и террористических организаций;
в) привлечению СМИ к объективному освещению принимаемых мер по противодействию экстремизму и терроризму и их результатов;
г) повышению квалификации специалистов-практиков медиасферы посредством организации обучения в данном направлении, а также разработке практического руководства по подробному ответственному освещению проявлений экстремизма и терроризма;
д) взаимодействию с институтами гражданского общества, в частности ННО, научным сообществом и СМИ, при реализации и оценке данной Стратегии.
§ 7. Совершенствование мер правового преследования и привлечения к ответственности за экстремистские и террористические действия, а также их финансирование
Непрерывное совершенствование системы раннего предупреждения, выявления и пресечение экстремизма и терроризма является составной частью противодействия указанным негативным социальным явлениям.
Основными задачами совершенствования мер преследования и привлечения к ответственности за экстремистские и террористические действия, а также их финансирование, являются:
а) координация действий органов государственной власти и местных органов самоуправления граждан, политических партий, общественных и религиозных объединений по противодействию экстремизму и терроризму;
б) повышение эффективности профилактической и социально-реабилитационной работы с лицами, попавшими под влияние идеологии экстремизма и терроризма;
в) реализация принципа неотвратимости ответственности за осуществление экстремистской и террористической деятельности;
г) предупреждение распространения идей экстремизма и терроризма среди заключенных с использованием профилактических возможностей учреждений исполнения наказания, включая совершенствование методов пенитенциарной профилактики;
д) подготовка и повышение квалификации сотрудников правоохранительных органов по вопросам предупреждения, выявления и пресечения правонарушений в данной сфере, а также укрепления их социально-правовой защиты;
е) принятие соответствующих мер по созданию условий, упреждающих зарождение радикальных настроений среди государственных служащих, проведение индивидуальной профилактической работы с сотрудниками с высоким риском попадания под влияние экстремистских и террористических организаций;
ж) обеспечение взаимодействия субъектов, борющихся с экстремизмом и терроризмом на приграничных территориях, в целях недопущения проникновения на территорию нашей страны членов экстремистских и террористических организаций;
з) предупреждение, выявление, пресечение источников и каналов финансирования экстремистской и террористической деятельности.
§ 8. Совершенствование нормативно-правовой базы в сфере противодействия экстремизму и терроризму
В настоящее время в Республике Узбекистан имеется достаточно эффективная нормативно-правовая база в сфере противодействия экстремизму и терроризму, определяющая компетенцию государственных органов в данном направлении, включая основные принципы защиты прав и свобод граждан.
Законы и другие нормативно-правовые акты, принятые в Узбекистане в сфере противодействия экстремизму и терроризму, направлены на обеспечение защиты прав граждан, а также поднятие уровня правосознания населения, особенно молодежи.
Принимая во внимание динамично меняющуюся общественно-политическую ситуацию в мире, а также учитывая новые риски, вызовы и угрозы экстремизма, терроризма и их финансирования, нормативно-правовая база будет периодически оцениваться и совершенствоваться с точки зрения обеспечения основных прав и свобод, политической стабильности и обеспечения безопасности граждан Республики Узбекистан.
§ 9. Международное и региональное сотрудничество
В настоящее время экстремизм и терроризм остаются в числе основных вызовов, угрожающих безопасности в мире. В связи с этим противодействие указанным негативным явлениям превратилось в общую проблему, требующую решения не только на национальном, но и на международном уровне.
Республика Узбекистан является активным участником фундаментальных международных актов и организаций в сфере противодействия экстремизму, терроризму и их финансированию.
Узбекистан продолжает активное взаимодействие с региональными и международными партнерами по установлению мира и спокойствия в Афганистане.
Вместе с тем Узбекистан, учитывая важность укрепления международного сотрудничества в сфере противодействия экстремизму, терроризму и их финансированию, считает необходимым реализацию следующих задач:
а) оказание содействия в совершенствовании международно-правовых основ противодействия экстремизму и терроризму;
б) укрепление кадрового потенциала и ресурсов дипломатических представительств и консульских учреждений, Агентства по внешней трудовой миграции, а также других ведомств, занимающихся гражданами, выезжающими на длительное время за рубеж и проживающими за рубежом;
в) расширение договорно-правовой базы взаимодействия с другими государствами, региональными и международными организациями в сфере противодействия экстремизму и терроризму;
г) обмен информацией и опытом с зарубежными государствами и международными организациями в сфере противодействия экстремизму, терроризму и их финансированию;
д) принятие активного участия в международных и региональных организациях, деятельность которых направлена на противодействие экстремизму и терроризму;
е) координация совместных действий в реализации Глобальной контртеррористической стратегии ООН в Центральной Азии в рамках Совместного плана действий;
ж) усиление роли Узбекистана в реализации международных инициатив, способствующих развитию обмена данными и взаимодействия в рамках совместной работы по противодействию экстремизму и терроризму в Центральной Азии;
з) наращивание инициатив по концентрации внимания мирового сообщества и региональных организаций к обеспечению мира и согласия в Афганистане и привлечение этой страны к процессам регионального сотрудничества, включая противодействие экстремизму и терроризму.
ГЛАВА 3. МЕХАНИЗМЫ РЕАЛИЗАЦИИ СТРАТЕГИИ И ОЖИДАЕМЫЕ РЕЗУЛЬТАТЫ
§ 1. Механизмы реализации настоящей Стратегии
Настоящая Стратегия реализуется согласно «Дорожной карте», утвержденной Указом Президента Республики Узбекистан.
Стратегия реализуется субъектами противодействия экстремизму и терроризму:
а) при формировании и исполнении бюджетов всех уровней, в том числе за счет средств международных доноров и иных источников, не запрещенных актами законодательства;
б) путем решения кадровых вопросов;
в) при реализации права законодательной инициативы и принятия нормативно-правовых актов Республики Узбекистан;
г) посредством обеспечения неотвратимости уголовной и административной ответственности за совершение правонарушений экстремистской и террористической направленности;
д) путем оказания содействия СМИ в широком и объективном освещении ситуации в сфере противодействия экстремизму и терроризму;
е) путем тесного взаимодействия с институтами гражданского общества.
Настоящую Стратегию предусматривается реализовать в три этапа.
На первом этапе (2021 год) предусматривается осуществление следующих мероприятий:
а) создание благоприятных условий для реализации Стратегии, обеспечение координации действий государственных органов, привлечение широкой общественности и международных организаций к совместному решению данной проблемы;
б) определение перспектив развития законодательства Республики Узбекистан в сфере противодействия экстремизму и терроризму;
в) совершенствование организационного обеспечения и гармоничности деятельности государственных органов и органов самоуправления граждан по противодействию экстремистской и террористической деятельности;
г) создание комплексных программ мониторинга и анализа ситуации, а также конкретное определение проблем и выработка предложений по их решению.
На втором этапе (2022 — 2025 годы) предусматривается осуществление следующих мероприятий:
а) совершенствование действующих и принятие новых законов и иных нормативно-правовых актов Республики Узбекистан, направленных на решение задач в сфере противодействия экстремизму и терроризму;
б) создание системы, направленной на дополнительную защиту национального информационного пространства от проникновения экстремистской и террористической идеологии;
в) мониторинг результатов, достигнутых при реализации Стратегии;
г) проведение комплексного анализа рисков, вызовов и угроз экстремизма, терроризма и их финансирования, а также состояния межнациональных и межконфессиональных отношений в стране, разработка прогноза перспектив развития ситуации и мер по снижению и устранению рисков, вызовов и угроз.
Третий этап (2026 год) предусматривает обобщение результатов реализации настоящей Стратегии и выработку предложений, направленных на разработку новых документов по стратегическому планированию в данной сфере, а также обеспечение принятия мер организационного характера на межведомственном уровне.
§ 2. Ожидаемые результаты
Реализация Стратегии предоставит возможность:
а) формирования эффективной системы правовых, организационных и идеологических механизмов противодействия экстремизму и терроризму, а также культуры толерантности в обществе;
б) воспрепятствования распространению идей экстремизма и терроризма в различных слоях общества, повышения эффективности деятельности государственных органов по противодействию экстремизму и терроризму;
в) мобилизации необходимых ресурсов государственных организаций, в первую очередь правоохранительных органов и образовательных организаций, а также широкой общественности на раннее предупреждение экстремизма и терроризма;
г) совершенствования механизмов противодействия экстремизму и терроризму, усиления координации деятельности различных государственных организаций, институтов гражданского общества, СМИ и граждан.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
1 июля 2021 г.,
№ УП-6255