UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

НИЗОМ

СХЕМАСИ

Минимал истеъмол харажатлари қийматини ҳисоблаш тартибини амалиётга жорий этиш тўғрисида

Мамлакатимизда камбағалликни қисқартириш ва эҳтиёжманд оилаларни ижтимоий қўллаб-қувватлаш борасидаги чора-тадбирларнинг натижадорлигини ошириш ва бунда аҳолининг мақсадли гуруҳини аниқлаш бўйича вазифалар аниқ бир мезон ва услубий ёндашувларнинг ишлаб чиқилишини талаб этади.

Ўз навбатида, ушбу услубий ёндашув ва базани шакллантириш аҳолининг турмуш шароити ва ижтимоий ҳолатини бевосита ўзида акс эттирувчи, яъни уларнинг истеъмол таркиби ва хусусиятлари бўйича реал ҳолатни ифодаловчи кўрсаткичларни ҳисоблаш муҳим аҳамият касб этади.

Юқоридагилардан келиб чиқиб, хусусан, мамлакатимизда аҳолининг камбағал қатламини аниқлаш услубини амалиётга жорий этиш ва такомиллаштириб бориш, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президентининг « 2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясини «Ёшларни қўллаб-қувватлаш ва аҳоли саломатлигини мустаҳкамлаш йили»да амалга оширишга оид давлат дастури тўғрисида » 2021 йил 3 февралдаги ПФ-6155-сон ва « Кам таъминланган оилаларга моддий ёрдам кўрсатиш ҳамда камбағаллик билан курашиш кўламини янада кенгайтириш чора-тадбирлари тўғрисида » 2021 йил 11 августдаги ПФ-6277-сон Фармонлари ижросини таъминлаш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги томонидан Жаҳон банкининг техник кўмаги асосида минимал истеъмол харажатлари қийматининг дастлабки ҳисоб-китоблари тайёрланганлиги маълумот учун қабул қилинсин.

Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги, Молия вазирлиги ва Давлат статистика қўмитасининг минимал истеъмол харажатлари кўрсаткичидан камбағаллик мезони (ёки чегараси) сифатида фойдаланиш бўйича таклифига розилик берилсин.

2. Белгилансинки:

оилани Ижтимоий реестрга киритиш жараёнида қўлланиладиган ва жон бошига тўғри келадиган бир ойлик даромад мезони минимал истеъмол харажатларига тенглаштирилади;

Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги ҳар йили август ойига қадар минимал истеъмол харажатлари қийматининг прогноз параметрларини инфляция кутилмаларидан келиб чиқиб ҳисоблайди;

Молия вазирлиги Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги билан биргаликда минимал истеъмол харажатлари қийматининг прогноз кўрсаткичларини келгуси йил учун Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети харажатлари параметрларини шакллантиришда инобатга олади;

Миллий статистика қўмитаси минимал истеъмол харажатлари ва камбағаллик даражасини ҳар йилги ҳисобот йилида инфляция даражасидан келиб чиқиб, кейинги йилнинг 20 январига қадар эълон қилиб боради;

Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги, Миллий статистика қўмитаси, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги хорижий экспертларни жалб этган ҳолда, минимал истеъмол харажатлари таркибини республика иқтисодиётининг ривожланиши ҳамда аҳоли даромад ва харажатларининг ўзгаришини инобатга олган ҳолда камида ҳар 5 йилда қайта кўриб чиқади.

3. Қуйидагиларни назарда тутувчи Аҳолининг минимал истеъмол харажатлари қиймати ва камбағаллик чегарасини ҳисоблаш тартиби тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин:

минимал истеъмол харажатлари, камбағаллик чегараси ва уй хўжаликларининг реал истеъмол қийматлари ҳамда таркибини ўрганиш;

соғлом ҳаёт кечириш учун зарур бўлган озиқ-овқат ва ноозиқ-овқат маҳсулотлар ҳамда хизматлар учун минимал истеъмол харажатлар қийматини ҳисоблаш тамойиллари, босқичлари ва тартиби.

4. Ўзбекистон Республикаси Давлат статистика қўмитаси, Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги ҳамда Молия вазирлиги халқаро экспертларни жалб этган ҳолда уй хўжаликлари сўрови натижаларидан келиб чиқиб, 2021 йилнинг 15 декабрига қадар минимал истеъмол харажатлари ҳисоб-китобини якунига етказсин.

5. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги Давлат статистика қўмитаси, Молия вазирлиги билан биргаликда Жаҳон банки ва ЮНИСЕФнинг техник кўмагини жалб қилган ҳолда 2021 йил якунига қадар:

минимал истеъмол харажатларини ҳисоблашда ҳар бир уй хўжалиги аъзоларининг ёши, таркибидан келиб чиққан ҳолда тегишли коэффициентларни қўллаш;

уй хўжаликлари кузатувлари қамровини 2023 йилгача босқичма-босқич 2 баравар ошириш;

камбағалликни қисқартиришнинг янги воситаларини амалиётга жорий этишни назарда тутувчи чора-тадбирлар дастурини ишлаб чиқсин.

6. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг молия-иқтисодиёт ва камбағалликни қисқартириш масалалари бўйича ўринбосари — иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазири Ж.А. Қўчқоров зиммасига юклансин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 27 августдаги 544-сон қарорига ИЛОВА

Аҳолининг минимал истеъмол харажатлари қиймати ва камбағаллик чегарасини ҳисоблаш тартиби тўғрисида

1-боб. Умумий қоидалар

1. Ушбу Низом аҳолининг реал истеъмол харажатлари, хусусиятлари ва таркибидан келиб чиқиб, аҳолининг минимал истеъмол харажатлари қиймати ва камбағаллик чегарасини ҳисоблаш тартибини белгилайди.

2. Мазкур Низом БМТнинг Европа иқтисодий комиссияси, БМТ Тараққиёт дастури, Жаҳон банки, ФАО, Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти томонидан минимал истеъмол харажатлари қиймати ва камбағаллик чегарасини ҳисоблаш бўйича берилган тавсиялар асосида ишлаб чиқилган.

3. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

камбағаллик — аҳоли иқтисодий имкониятларининг ҳаёт кечириш учун зарур минимал эҳтиёжларини қондиришига етарли даражада бўлмаслиги;

камбағаллик чегараси — аҳолининг реал харажатлари таркибидан келиб чиқиб ҳисобланадиган бир киши учун минимал истеъмол харажатлари қиймати;

минимал истеъмол харажатлари (кейинги ўринларда — минимал харажатлар) — уй хўжаликларининг реал истеъмол қийматлари ва таркибини ўрганиш асосида уларнинг соғлом ҳаёт кечиришлари учун зарур бўлган озиқ-овқат ва ноозиқ-овқат маҳсулотлар ҳамда хизматлар учун минимал харажатларнинг ҳисобланган қиймати;

минимал килокалория — инсон организмининг ҳаёт фаолиятини таъминлаш учун зарур бўлган минимал энергиявий қиймат;

процентил — сўровда иштирок этган уй хўжаликларини жон бошига нисбатан жами харажатларга кўра 1 фоизлик гуруҳларга ажратиш;

реал истеъмол қиймати — сўровномада уй хўжалиги томонидан товар ва хизматлар учун амалга оширилган харажатларнинг пулдаги ифодаси;

таргет гуруҳи — сўровномада иштирок этган респондентлар орасидан истеъмол хусусиятига кўра ажратиб олинган кичик гуруҳ;

уй хўжалиги — маълум бир уй-жойда бирга яшовчи, даромадларини тўлиқ ёки қисман бирлаштирган ҳолда умумий рўзғор юритувчи кишилар гуруҳи. Бунда уй хўжалиги аъзолари ўртасида қариндошлик алоқалари бўлиши шарт эмас;

уй хўжаликлари танланма кузатуви — уй хўжалиги бюджетининг шаклланиши ва тақсимланишини аниқлаш ҳамда уларнинг ҳаёт даражасини кузатишга йўналтирилган танланма сўров усули;

Энгель коэффициенти — уй хўжалигининг жами харажатлари таркибида озиқ-овқат маҳсулотлари қийматининг улуши.

4. Ушбу Низом минимал истеъмол харажатларининг уй хўжаликлари танлама кузатуви натижалари асосида аҳолининг реал истеъмоли таркибидан келиб чиқиб, статистик усул орқали ҳисоблашга мўлжалланган.

Мазкур Низом Ўзбекистон Республикасида аҳоли минимал харажатлари ва камбағаллик чегарасини ҳисоблашда бир хил услубий ёндашувни таъминлайди.

5. Аҳолининг минимал харажатлари қиймати ва камбағаллик чегарасини ҳисоблаш ушбу Низомга иловага мувофиқ схема бўйича амалга оширилади.

2-боб. Минимал харажатлар ва камбағаллик чегарасини ҳисоблашнинг статистик базаси

6. Минимал харажатлар қиймати ва камбағаллик чегарасини ҳисоблашда:

Ўзбекистон Республикаси Миллий статистика қўмитаси (кейинги ўринларда — Миллий статистика қўмитаси) томонидан амалга ошириладиган уй хўжалиги танланма кузатуви натижалари асосида шаклланадиган аҳоли истеъмоли, даромад миқдори ва таркиби;

уй хўжаликлари истеъмолининг килокалориядаги қийматини аниқлаш учун озиқ-овқат маҳсулотларининг энергиявий қиймати тўғрисидаги маълумотлардан фойдаланилади.

3-боб. Минимал харажатлар қийматини ҳисоблаш тамойиллари

7. Минимал харажатлар қиймати қуйидаги тамойилларга асосланиб ҳисобланади:

аҳоли танлови ва молиявий имкониятлари каби истеъмол таркибига таъсир кўрсатувчи омилларнинг инобатга олинганлиги;

аҳоли озиқ-овқат маҳсулотлари истеъмолига сарфлаган амалдаги харажатларнинг эътиборга олинганлиги;

аҳолининг реал талабидан келиб чиқиб ҳамда демографик ҳолатнинг ўзига хослигини инобатга олган ҳолда, ноозиқ-овқат маҳсулотлари турлари ва таркибининг инобатга олинганлиги;

аҳолининг зарур хизматлар харажатлари қийматини ҳисоблашда давлат томонидан кўрсатилаётган бепул хизматларнинг эътиборга олинганлиги;

минимал харажатлар қиймати аҳоли реал истеъмоли таркибидан келиб чиққанлиги сабабли уларда боқимандалик кайфиятини рағбатлантиришга йўл қўйилмаслиги;

минимал харажатлар қийматини аҳоли билан бевосита сўров ўтказиш орқали аниқланиши.

4-боб. Минимал харажатларни ҳисоблаш босқичлари

8. Минимал харажатларни ҳисоблаш қуйидаги босқичларда амалга оширилади:

биринчи босқичда, Миллий статистика қўмитаси томонидан жойларга чиққан ҳолда уй хўжаликларининг истеъмоли, даромади ва яшаш шароитини инобатга олувчи сўровнома ўтказилади;

иккинчи босқичда, Миллий статистика қўмитаси томонидан Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги билан биргаликда уй хўжаликлари кесимида истеъмол қилинган озиқ-овқат ва ноозиқ-овқат маҳсулотлари ҳамда хизматлар қиймати реал истеъмол қийматидан келиб чиқиб, таргет гуруҳи учун республика ўртача нархларида ҳисоблаб чиқилади;

учинчи босқичда, Миллий статистика қўмитаси томонидан Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги билан биргаликда уй хўжаликларининг аҳоли жон бошига истеъмол ҳажмидан келиб чиқиб, ўсиш тартибида децилларга (10 фоизлик гуруҳ) бўлинади ва энг кам истеъмолга эга бўлган биринчи уч гуруҳдаги уй хўжаликлари (таргет гуруҳи) ажратиб олинади;

тўртинчи босқичда, камбағал аҳолининг озиқ-овқат маҳсулотлари харажати асосида бир килокалорияга сарфланган қиймат аниқланади;

бешинчи босқичда, бир килокалория қиймати Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти таклиф этган энергия қийматига (2 200 ккал) кўпайтирилиб, минимал озиқ-овқат харажатлари аниқланади;

олтинчи босқичда, таргет гуруҳининг умумий харажатларидаги озиқ-овқат маҳсулоти улуши аниқланади;

еттинчи босқичда, минимал озиқ-овқат харажатларини Энгель коэффициентига бўлиш орқали бир киши учун минимал харажатлар аниқланади.

5-боб. Минимал харажатларни ҳисоблаш тартиби

9. Уй хўжаликлари томонидан озиқ-овқат, ноозиқ-овқат маҳсулотлари ва хизматларга сарфланган истеъмол харажатлари қиймати реал истеъмол нархларидан келиб чиқиб, республика ўртача нархларига ўтказилади.

M n = m n * H n , бунда:

M n — уй хўжалиги томонидан n турдаги маҳсулот истеъмолига сарфланган харажатларнинг таргет гуруҳи учун ўртача республика нархларидаги қиймати;

m n — уй хўжалиги томонидан n турдаги маҳсулот истеъмоли миқдори (кг, литр, дона ва бошқалар);

H — n турдаги маҳсулотнинг реал истеъмол нархларининг ўртача республика нархи.

Мисол учун, уй хўжалиги бир ойда 5 кг картошка истеъмол қилса, бунда ушбу маҳсулотнинг республикадаги ўртача йиллик нархи 4500 сўмни ташкил этса, бу ҳолда:

5 кг *4500 сўм/кг =22 500 сўм.

10. Уй хўжалиги томонидан истеъмол қилинган озиқ-овқат, ноозиқ-овқат маҳсулотлари ва хизматларнинг йиғиндиси орқали уй хўжалиги жами ўртача ойлик истеъмол харажатлари қиймати аниқланади.

ЖИ m =ОХ m +HOX m +XX m , бунда:

ЖИ m — m уй хўжалигининг жами истеъмол харажатлари қиймати;

ОХ m — m уй хўжалигининг озиқ-овқат маҳсулотларига сарфлаган жами харажатлари қиймати;

HOX m — m уй хўжалигининг ноозиқ-овқат маҳсулотларига сарфлаган жами харажатлари қиймати;

XX m — m уй хўжалигининг хизматларга сарфлаган жами харажатлари қиймати.

Ҳар бир уй хўжалиги жами истеъмол харажатлари қийматини унинг аъзолари сонига бўлиш орқали аҳоли жон бошига жами истеъмол харажатлари қиймати аниқланади.

Аҳоли жон бошига тўғри келувчи жами истеъмол харажатлари қийматига кўра уй хўжаликлари тартибланади ва процентилларга бўлинади.

11. Уй хўжаликларининг озиқ-овқат маҳсулотлари истеъмоли миқдоридан (кг, литр, дона ва бошқалар) келиб чиқиб, озиқ-овқат истеъмолининг жами килокалория қиймати аниқланади.

12. Уй хўжаликлари озиқ-овқат истеъмолининг бир килокалория қиймати қуйидагича аниқланади:

1ккал — уй хўжалиги истеъмол қилган 1 килокалориянинг қиймати;

OX k — m уй хўжалигининг истеъмол қилган озиқ-овқат харажатлари;

ИК к — m уй хўжалиги истеъмол қилган килокалория миқдори;

Масалан, 5 кишидан иборат уй хўжалиги кунлик озиқ-овқат истеъмоли учун кунига 11 750 ккал ва маҳсулот учун 53 463 сўм сарфланган бўлса, у ҳолда 1 ккал нархи қуйидагича ҳисобланади:

13. Таргет гуруҳида бир киши учун ўртача бир килокалория қийматини кунлик минимал килокалорияга кўпайтириш орқали кунлик минимал озиқ-овқат харажатларининг қиймати аниқланади:

МОХ = 1ккал * Н ккалл , бунда

МОХ — кунлик минимал озиқ-овқат харажатлари қиймати;

Н ккал — бир киши учун кунлик минимал килокалория.

Кунлик минимал озиқ-овқат харажатлари қийматини 30,41 га (365/12) кўпайтириш орқали мазкур кўрсаткичнинг ўртача ойлик қиймати аниқланади.

Масалан, агар бир килокалория нархи 4,6 сўм ва бир киши учун кунлик минимал килокалория 2 200 га тенг бўлса, ўртача ойлик минимал озиқ-овқат харажатлари қиймати қуйидагича аниқланади:

МОХ=4,6*2200*30,41=304 404 сўм.

14. Уй хўжалигининг ўртача ойлик жон бошига нисбатан озиқ-овқат маҳсулотларига сарфланган харажатларининг умумий харажатлардаги улушини аниқлаш орқали ҳар бир уй хўжалигининг Энгель коэффициенти ҳисобланади.

Энг m — Энгель коэффициенти;

— m уй хўжалигининг аҳоли жон бошига жами озиқ-овқат харажатлари қиймати;

— m уй хўжалигининг аҳоли жон бошига жами харажатлари қиймати.

Масалан, агар уй хўжалигининг жами истеъмоли таркибида озиқ-овқат харажатлари 304 404 сўм, жами харажатлари 439 860 сўм бўлса, у ҳолда қуйидагича ҳисобланади:

15. Минимал озиқ-овқат харажатлари қийматини Энгель коэффициентининг ўртача миқдорига бўлиш орқали бир киши учун ўртача ойлик минимал харажатлар қиймати аниқланади.

Масалан, танланган гуруҳ бўйича ўртача Энгель коэффициенти 69 фоиз, минимал озиқ-овқат харажатлари 304 404 сўм бўлса, у ҳолда:

16. Минимал харажатлар ҳисобланган йил базавий йил бўлиб, келгуси йил учун минимал харажатлар озиқ-овқат, ноозиқ-овқат маҳсулотлари ва хизматлар нархлари даражасидан келиб чиқиб, индексация қилиб борилади.

Бунда истеъмол нархлари индекси таркибидаги озиқ-овқат, ноозиқ-овқат маҳсулотлари ва хизматларнинг нархлари ўзгариши ва уларнинг минимал харажатлардаги улушлари кўпайтмасининг йиғиндиси орқали минимал харажатлардаги нархлар ўзгариши ҳисобланади.

MX инф — минимал харажатлардаги нархлар ўзгариши;

MOX инд — минимал озиқ-овқат харажатларининг минимал харажатлардаги улуши;

Инф 00 — истеъмол нархлари индекси таркибидаги озиқ-овқат маҳсулотлари нархининг ўзгариши;

HOX инд — минимал харажатлар таркибида ноозиқ-овқат маҳсулотларининг улуши;

Инф но — истеъмол нархлари индекси таркибидаги ноозиқ-овқат маҳсулотлари нархининг ўзгариши;

XX инд — минимал харажатлар таркибида хизматларнинг улуши;

Инф хиз — истеъмол нархлари индекси таркибидаги хизматлар нархининг ўзгариши.

Минимал харажатлардаги нархлар ўзгаришини ўтган даврдаги минимал харажатлар қийматига кўпайтириш орқали ҳисобот даврида минимал харажатлар қиймати аниқланади.

MX t =MX t-1 *MX инф

6-боб. Якунловчи қоидалар

17. Камбағаллик даражаси — харажати (ёки даромади) минимал харажатлар қийматидан паст бўлган аҳолининг жами аҳолига нисбати орқали аниқланади.

18. Мазкур Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавоб берадилар.

Аҳолининг минимал истеъмол харажатлари қиймати ва камбағаллик чегарасини ҳисоблаш тартиби тўғрисидаги низомга ИЛОВА

Аҳолининг минимал харажатлари қиймати ва камбағаллик чегарасини ҳисоблаш

Босқичлар Тадбирлар Муддатлар Масъул органлар 1-босқич Минимал харажатлар қийматининг прогноз параметрларини инфляция кутилмаларидан келиб чиқиб ҳисоблаш Ҳар йили август ойида Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги 2-босқич Минимал харажатлар қийматининг прогноз кўрсаткичларини келгуси йил учун Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети харажатлари параметрларини шакллантиришда инобатга олиш Ҳар йили декабрь ойида Молия вазирлиги, Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги 3-босқич Йиллик минимал харажатлар ва камбағаллик даражасининг амалдаги қийматини эълон қилиш Ҳисобот йилидан кейинги йилнинг 20 январига қадар Миллий статистика қўмитаси, Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги 4-босқич Минимал харажатлар таркибини республика иқтисодиётининг ривожланиши ҳамда аҳоли даромад ва харажатларининг ўзгаришини инобатга олган ҳолда қайта кўриб чиқиш Ҳар беш йилда Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги, Миллий статистика қўмитаси, Молия вазирлиги

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2021 йил 27 август,

544-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.08.2021 й., 09/21/544/0829-сон; 07.10.2025 й., 09/25/627/0901-сон; 02.02.2026 й., 09/26/35/0101-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

NIZOM

SXEMASI

Minimal isteʼmol xarajatlari qiymatini hisoblash tartibini amaliyotga joriy etish toʻgʻrisida

Mamlakatimizda kambagʻallikni qisqartirish va ehtiyojmand oilalarni ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash borasidagi chora-tadbirlarning natijadorligini oshirish va bunda aholining maqsadli guruhini aniqlash boʻyicha vazifalar aniq bir mezon va uslubiy yondashuvlarning ishlab chiqilishini talab etadi.

Oʻz navbatida, ushbu uslubiy yondashuv va bazani shakllantirish aholining turmush sharoiti va ijtimoiy holatini bevosita oʻzida aks ettiruvchi, yaʼni ularning isteʼmol tarkibi va xususiyatlari boʻyicha real holatni ifodalovchi koʻrsatkichlarni hisoblash muhim ahamiyat kasb etadi.

Yuqoridagilardan kelib chiqib, xususan, mamlakatimizda aholining kambagʻal qatlamini aniqlash uslubini amaliyotga joriy etish va takomillashtirib borish, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “ 2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasini “Yoshlarni qoʻllab-quvvatlash va aholi salomatligini mustahkamlash yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturi toʻgʻrisida ” 2021-yil 3-fevraldagi PF-6155-son va “ Kam taʼminlangan oilalarga moddiy yordam koʻrsatish hamda kambagʻallik bilan kurashish koʻlamini yanada kengaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida ” 2021-yil 11-avgustdagi PF-6277-son Farmonlari ijrosini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi tomonidan Jahon bankining texnik koʻmagi asosida minimal isteʼmol xarajatlari qiymatining dastlabki hisob-kitoblari tayyorlanganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin.

Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi, Moliya vazirligi va Davlat statistika qoʻmitasining minimal isteʼmol xarajatlari koʻrsatkichidan kambagʻallik mezoni (yoki chegarasi) sifatida foydalanish boʻyicha taklifiga rozilik berilsin.

2. Belgilansinki:

oilani Ijtimoiy reyestrga kiritish jarayonida qoʻllaniladigan va jon boshiga toʻgʻri keladigan bir oylik daromad mezoni minimal isteʼmol xarajatlariga tenglashtiriladi;

Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi har yili avgust oyiga qadar minimal isteʼmol xarajatlari qiymatining prognoz parametrlarini inflyatsiya kutilmalaridan kelib chiqib hisoblaydi;

Moliya vazirligi Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi bilan birgalikda minimal isteʼmol xarajatlari qiymatining prognoz koʻrsatkichlarini kelgusi yil uchun Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti xarajatlari parametrlarini shakllantirishda inobatga oladi;

Milliy statistika qoʻmitasi minimal isteʼmol xarajatlari va kambagʻallik darajasini har yilgi hisobot yilida inflyatsiya darajasidan kelib chiqib, keyingi yilning 20-yanvariga qadar eʼlon qilib boradi;

Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi, Milliy statistika qoʻmitasi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi xorijiy ekspertlarni jalb etgan holda, minimal isteʼmol xarajatlari tarkibini respublika iqtisodiyotining rivojlanishi hamda aholi daromad va xarajatlarining oʻzgarishini inobatga olgan holda kamida har 5 yilda qayta koʻrib chiqadi.

3. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Aholining minimal isteʼmol xarajatlari qiymati va kambagʻallik chegarasini hisoblash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

minimal isteʼmol xarajatlari, kambagʻallik chegarasi va uy xoʻjaliklarining real isteʼmol qiymatlari hamda tarkibini oʻrganish;

sogʻlom hayot kechirish uchun zarur boʻlgan oziq-ovqat va nooziq-ovqat mahsulotlar hamda xizmatlar uchun minimal isteʼmol xarajatlar qiymatini hisoblash tamoyillari, bosqichlari va tartibi.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi, Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi hamda Moliya vazirligi xalqaro ekspertlarni jalb etgan holda uy xoʻjaliklari soʻrovi natijalaridan kelib chiqib, 2021-yilning 15-dekabriga qadar minimal isteʼmol xarajatlari hisob-kitobini yakuniga yetkazsin.

5. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi Davlat statistika qoʻmitasi, Moliya vazirligi bilan birgalikda Jahon banki va YUNISEFning texnik koʻmagini jalb qilgan holda 2021-yil yakuniga qadar:

minimal isteʼmol xarajatlarini hisoblashda har bir uy xoʻjaligi aʼzolarining yoshi, tarkibidan kelib chiqqan holda tegishli koeffitsiyentlarni qoʻllash;

uy xoʻjaliklari kuzatuvlari qamrovini 2023-yilgacha bosqichma-bosqich 2 baravar oshirish;

kambagʻallikni qisqartirishning yangi vositalarini amaliyotga joriy etishni nazarda tutuvchi chora-tadbirlar dasturini ishlab chiqsin.

6. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining moliya-iqtisodiyot va kambagʻallikni qisqartirish masalalari boʻyicha oʻrinbosari — iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vaziri J.A. Qoʻchqorov zimmasiga yuklansin.

Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 27-avgustdagi 544-son qaroriga ILOVA

Aholining minimal isteʼmol xarajatlari qiymati va kambagʻallik chegarasini hisoblash tartibi toʻgʻrisida

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizom aholining real isteʼmol xarajatlari, xususiyatlari va tarkibidan kelib chiqib, aholining minimal isteʼmol xarajatlari qiymati va kambagʻallik chegarasini hisoblash tartibini belgilaydi.

2. Mazkur Nizom BMTning Yevropa iqtisodiy komissiyasi, BMT Taraqqiyot dasturi, Jahon banki, FAO, Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti tomonidan minimal isteʼmol xarajatlari qiymati va kambagʻallik chegarasini hisoblash boʻyicha berilgan tavsiyalar asosida ishlab chiqilgan.

3. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

kambagʻallik — aholi iqtisodiy imkoniyatlarining hayot kechirish uchun zarur minimal ehtiyojlarini qondirishiga yetarli darajada boʻlmasligi;

kambagʻallik chegarasi — aholining real xarajatlari tarkibidan kelib chiqib hisoblanadigan bir kishi uchun minimal isteʼmol xarajatlari qiymati;

minimal isteʼmol xarajatlari (keyingi oʻrinlarda — minimal xarajatlar) — uy xoʻjaliklarining real isteʼmol qiymatlari va tarkibini oʻrganish asosida ularning sogʻlom hayot kechirishlari uchun zarur boʻlgan oziq-ovqat va nooziq-ovqat mahsulotlar hamda xizmatlar uchun minimal xarajatlarning hisoblangan qiymati;

minimal kilokaloriya — inson organizmining hayot faoliyatini taʼminlash uchun zarur boʻlgan minimal energiyaviy qiymat;

protsentil — soʻrovda ishtirok etgan uy xoʻjaliklarini jon boshiga nisbatan jami xarajatlarga koʻra 1 foizlik guruhlarga ajratish;

real isteʼmol qiymati — soʻrovnomada uy xoʻjaligi tomonidan tovar va xizmatlar uchun amalga oshirilgan xarajatlarning puldagi ifodasi;

target guruhi — soʻrovnomada ishtirok etgan respondentlar orasidan isteʼmol xususiyatiga koʻra ajratib olingan kichik guruh;

uy xoʻjaligi — maʼlum bir uy-joyda birga yashovchi, daromadlarini toʻliq yoki qisman birlashtirgan holda umumiy roʻzgʻor yurituvchi kishilar guruhi. Bunda uy xoʻjaligi aʼzolari oʻrtasida qarindoshlik aloqalari boʻlishi shart emas;

uy xoʻjaliklari tanlanma kuzatuvi — uy xoʻjaligi budjetining shakllanishi va taqsimlanishini aniqlash hamda ularning hayot darajasini kuzatishga yoʻnaltirilgan tanlanma soʻrov usuli;

Engel koeffitsiyenti — uy xoʻjaligining jami xarajatlari tarkibida oziq-ovqat mahsulotlari qiymatining ulushi.

4. Ushbu Nizom minimal isteʼmol xarajatlarining uy xoʻjaliklari tanlama kuzatuvi natijalari asosida aholining real isteʼmoli tarkibidan kelib chiqib, statistik usul orqali hisoblashga moʻljallangan.

Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasida aholi minimal xarajatlari va kambagʻallik chegarasini hisoblashda bir xil uslubiy yondashuvni taʼminlaydi.

5. Aholining minimal xarajatlari qiymati va kambagʻallik chegarasini hisoblash ushbu Nizomga ilovaga muvofiq sxema boʻyicha amalga oshiriladi.

2-bob. Minimal xarajatlar va kambagʻallik chegarasini hisoblashning statistik bazasi

6. Minimal xarajatlar qiymati va kambagʻallik chegarasini hisoblashda:

Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda — Milliy statistika qoʻmitasi) tomonidan amalga oshiriladigan uy xoʻjaligi tanlanma kuzatuvi natijalari asosida shakllanadigan aholi isteʼmoli, daromad miqdori va tarkibi;

uy xoʻjaliklari isteʼmolining kilokaloriyadagi qiymatini aniqlash uchun oziq-ovqat mahsulotlarining energiyaviy qiymati toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalaniladi.

3-bob. Minimal xarajatlar qiymatini hisoblash tamoyillari

7. Minimal xarajatlar qiymati quyidagi tamoyillarga asoslanib hisoblanadi:

aholi tanlovi va moliyaviy imkoniyatlari kabi isteʼmol tarkibiga taʼsir koʻrsatuvchi omillarning inobatga olinganligi;

aholi oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmoliga sarflagan amaldagi xarajatlarning eʼtiborga olinganligi;

aholining real talabidan kelib chiqib hamda demografik holatning oʻziga xosligini inobatga olgan holda, nooziq-ovqat mahsulotlari turlari va tarkibining inobatga olinganligi;

aholining zarur xizmatlar xarajatlari qiymatini hisoblashda davlat tomonidan koʻrsatilayotgan bepul xizmatlarning eʼtiborga olinganligi;

minimal xarajatlar qiymati aholi real isteʼmoli tarkibidan kelib chiqqanligi sababli ularda boqimandalik kayfiyatini ragʻbatlantirishga yoʻl qoʻyilmasligi;

minimal xarajatlar qiymatini aholi bilan bevosita soʻrov oʻtkazish orqali aniqlanishi.

4-bob. Minimal xarajatlarni hisoblash bosqichlari

8. Minimal xarajatlarni hisoblash quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi:

birinchi bosqichda, Milliy statistika qoʻmitasi tomonidan joylarga chiqqan holda uy xoʻjaliklarining isteʼmoli, daromadi va yashash sharoitini inobatga oluvchi soʻrovnoma oʻtkaziladi;

ikkinchi bosqichda, Milliy statistika qoʻmitasi tomonidan Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi bilan birgalikda uy xoʻjaliklari kesimida isteʼmol qilingan oziq-ovqat va nooziq-ovqat mahsulotlari hamda xizmatlar qiymati real isteʼmol qiymatidan kelib chiqib, target guruhi uchun respublika oʻrtacha narxlarida hisoblab chiqiladi;

uchinchi bosqichda, Milliy statistika qoʻmitasi tomonidan Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi bilan birgalikda uy xoʻjaliklarining aholi jon boshiga isteʼmol hajmidan kelib chiqib, oʻsish tartibida detsillarga (10 foizlik guruh) boʻlinadi va eng kam isteʼmolga ega boʻlgan birinchi uch guruhdagi uy xoʻjaliklari (target guruhi) ajratib olinadi;

toʻrtinchi bosqichda, kambagʻal aholining oziq-ovqat mahsulotlari xarajati asosida bir kilokaloriyaga sarflangan qiymat aniqlanadi;

beshinchi bosqichda, bir kilokaloriya qiymati Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti taklif etgan energiya qiymatiga (2 200 kkal) koʻpaytirilib, minimal oziq-ovqat xarajatlari aniqlanadi;

oltinchi bosqichda, target guruhining umumiy xarajatlaridagi oziq-ovqat mahsuloti ulushi aniqlanadi;

yettinchi bosqichda, minimal oziq-ovqat xarajatlarini Engel koeffitsiyentiga boʻlish orqali bir kishi uchun minimal xarajatlar aniqlanadi.

5-bob. Minimal xarajatlarni hisoblash tartibi

9. Uy xoʻjaliklari tomonidan oziq-ovqat, nooziq-ovqat mahsulotlari va xizmatlarga sarflangan isteʼmol xarajatlari qiymati real isteʼmol narxlaridan kelib chiqib, respublika oʻrtacha narxlariga oʻtkaziladi.

M n = m n * H n , bunda:

M n — uy xoʻjaligi tomonidan n turdagi mahsulot isteʼmoliga sarflangan xarajatlarning target guruhi uchun oʻrtacha respublika narxlaridagi qiymati;

m n — uy xoʻjaligi tomonidan n turdagi mahsulot isteʼmoli miqdori (kg, litr, dona va boshqalar);

H — n turdagi mahsulotning real isteʼmol narxlarining oʻrtacha respublika narxi.

Misol uchun, uy xoʻjaligi bir oyda 5 kg kartoshka isteʼmol qilsa, bunda ushbu mahsulotning respublikadagi oʻrtacha yillik narxi 4500 soʻmni tashkil etsa, bu holda:

5 kg *4500 soʻm/kg =22 500 soʻm.

10. Uy xoʻjaligi tomonidan isteʼmol qilingan oziq-ovqat, nooziq-ovqat mahsulotlari va xizmatlarning yigʻindisi orqali uy xoʻjaligi jami oʻrtacha oylik isteʼmol xarajatlari qiymati aniqlanadi.

JI m =OX m +HOX m +XX m , bunda:

JI m — m uy xoʻjaligining jami isteʼmol xarajatlari qiymati;

OX m — m uy xoʻjaligining oziq-ovqat mahsulotlariga sarflagan jami xarajatlari qiymati;

HOX m — m uy xoʻjaligining nooziq-ovqat mahsulotlariga sarflagan jami xarajatlari qiymati;

XX m — m uy xoʻjaligining xizmatlarga sarflagan jami xarajatlari qiymati.

Har bir uy xoʻjaligi jami isteʼmol xarajatlari qiymatini uning aʼzolari soniga boʻlish orqali aholi jon boshiga jami isteʼmol xarajatlari qiymati aniqlanadi.

Aholi jon boshiga toʻgʻri keluvchi jami isteʼmol xarajatlari qiymatiga koʻra uy xoʻjaliklari tartiblanadi va protsentillarga boʻlinadi.

11. Uy xoʻjaliklarining oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmoli miqdoridan (kg, litr, dona va boshqalar) kelib chiqib, oziq-ovqat isteʼmolining jami kilokaloriya qiymati aniqlanadi.

12. Uy xoʻjaliklari oziq-ovqat isteʼmolining bir kilokaloriya qiymati quyidagicha aniqlanadi:

1kkal — uy xoʻjaligi isteʼmol qilgan 1 kilokaloriyaning qiymati;

OX k — m uy xoʻjaligining isteʼmol qilgan oziq-ovqat xarajatlari;

IK k — m uy xoʻjaligi isteʼmol qilgan kilokaloriya miqdori;

Masalan, 5 kishidan iborat uy xoʻjaligi kunlik oziq-ovqat isteʼmoli uchun kuniga 11 750 kkal va mahsulot uchun 53 463 soʻm sarflangan boʻlsa, u holda 1 kkal narxi quyidagicha hisoblanadi:

13. Target guruhida bir kishi uchun oʻrtacha bir kilokaloriya qiymatini kunlik minimal kilokaloriyaga koʻpaytirish orqali kunlik minimal oziq-ovqat xarajatlarining qiymati aniqlanadi:

MOX = 1kkal * N kkall , bunda

MOX — kunlik minimal oziq-ovqat xarajatlari qiymati;

N kkal — bir kishi uchun kunlik minimal kilokaloriya.

Kunlik minimal oziq-ovqat xarajatlari qiymatini 30,41 ga (365/12) koʻpaytirish orqali mazkur koʻrsatkichning oʻrtacha oylik qiymati aniqlanadi.

Masalan, agar bir kilokaloriya narxi 4,6 soʻm va bir kishi uchun kunlik minimal kilokaloriya 2 200 ga teng boʻlsa, oʻrtacha oylik minimal oziq-ovqat xarajatlari qiymati quyidagicha aniqlanadi:

MOX=4,6*2200*30,41=304 404 soʻm.

14. Uy xoʻjaligining oʻrtacha oylik jon boshiga nisbatan oziq-ovqat mahsulotlariga sarflangan xarajatlarining umumiy xarajatlardagi ulushini aniqlash orqali har bir uy xoʻjaligining Engel koeffitsiyenti hisoblanadi.

Eng m — Engel koeffitsiyenti;

— m uy xoʻjaligining aholi jon boshiga jami oziq-ovqat xarajatlari qiymati;

— m uy xoʻjaligining aholi jon boshiga jami xarajatlari qiymati.

Masalan, agar uy xoʻjaligining jami isteʼmoli tarkibida oziq-ovqat xarajatlari 304 404 soʻm, jami xarajatlari 439 860 soʻm boʻlsa, u holda quyidagicha hisoblanadi:

15. Minimal oziq-ovqat xarajatlari qiymatini Engel koeffitsiyentining oʻrtacha miqdoriga boʻlish orqali bir kishi uchun oʻrtacha oylik minimal xarajatlar qiymati aniqlanadi.

Masalan, tanlangan guruh boʻyicha oʻrtacha Engel koeffitsiyenti 69 foiz, minimal oziq-ovqat xarajatlari 304 404 soʻm boʻlsa, u holda:

16. Minimal xarajatlar hisoblangan yil bazaviy yil boʻlib, kelgusi yil uchun minimal xarajatlar oziq-ovqat, nooziq-ovqat mahsulotlari va xizmatlar narxlari darajasidan kelib chiqib, indeksatsiya qilib boriladi.

Bunda isteʼmol narxlari indeksi tarkibidagi oziq-ovqat, nooziq-ovqat mahsulotlari va xizmatlarning narxlari oʻzgarishi va ularning minimal xarajatlardagi ulushlari koʻpaytmasining yigʻindisi orqali minimal xarajatlardagi narxlar oʻzgarishi hisoblanadi.

MX inf — minimal xarajatlardagi narxlar oʻzgarishi;

MOX ind — minimal oziq-ovqat xarajatlarining minimal xarajatlardagi ulushi;

Inf 00 — isteʼmol narxlari indeksi tarkibidagi oziq-ovqat mahsulotlari narxining oʻzgarishi;

HOX ind — minimal xarajatlar tarkibida nooziq-ovqat mahsulotlarining ulushi;

Inf no — isteʼmol narxlari indeksi tarkibidagi nooziq-ovqat mahsulotlari narxining oʻzgarishi;

XX ind — minimal xarajatlar tarkibida xizmatlarning ulushi;

Inf xiz — isteʼmol narxlari indeksi tarkibidagi xizmatlar narxining oʻzgarishi.

Minimal xarajatlardagi narxlar oʻzgarishini oʻtgan davrdagi minimal xarajatlar qiymatiga koʻpaytirish orqali hisobot davrida minimal xarajatlar qiymati aniqlanadi.

MX t =MX t-1 *MX inf

6-bob. Yakunlovchi qoidalar

17. Kambagʻallik darajasi — xarajati (yoki daromadi) minimal xarajatlar qiymatidan past boʻlgan aholining jami aholiga nisbati orqali aniqlanadi.

18. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradilar.

Aholining minimal isteʼmol xarajatlari qiymati va kambagʻallik chegarasini hisoblash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga ILOVA

Aholining minimal xarajatlari qiymati va kambagʻallik chegarasini hisoblash

Bosqichlar Tadbirlar Muddatlar Masʼul organlar 1-bosqich Minimal xarajatlar qiymatining prognoz parametrlarini inflyatsiya kutilmalaridan kelib chiqib hisoblash Har yili avgust oyida Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi 2-bosqich Minimal xarajatlar qiymatining prognoz koʻrsatkichlarini kelgusi yil uchun Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti xarajatlari parametrlarini shakllantirishda inobatga olish Har yili dekabr oyida Moliya vazirligi, Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi 3-bosqich Yillik minimal xarajatlar va kambagʻallik darajasining amaldagi qiymatini eʼlon qilish Hisobot yilidan keyingi yilning 20-yanvariga qadar Milliy statistika qoʻmitasi, Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi 4-bosqich Minimal xarajatlar tarkibini respublika iqtisodiyotining rivojlanishi hamda aholi daromad va xarajatlarining oʻzgarishini inobatga olgan holda qayta koʻrib chiqish Har besh yilda Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi, Milliy statistika qoʻmitasi, Moliya vazirligi

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2021-yil 27-avgust,

544-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.08.2021-y., 09/21/544/0829-son; 07.10.2025-y., 09/25/627/0901-son; 02.02.2026-y., 09/26/35/0101-son)

lex.uz