📅 2021-yil 13-sentabr · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2021-yil 13-sentabr · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2021 йил 13 сентябрь · Қонунлар ва кодекслар
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 13 сентября 2021 г. · Законы и кодексы
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 13 September 2021 · Laws and codes
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикасининг Қонуни
РЎЙХАТИ
Ўзбекистон Республикаси аҳолиси ва ҳудудининг сейсмик хавфсизлигини таъминлаш тўғрисида
Қонунчилик палатаси томонидан 2021 йил 15 июнда қабул қилинган Сенат томонидан 2021 йил 31 июлда маъқулланган
1-боб. Умумий қоидалар
1-модда. Ушбу Қонуннинг мақсади
Ушбу Қонуннинг мақсади Ўзбекистон Республикаси аҳолиси ва ҳудудининг сейсмик хавфсизлигини таъминлаш (бундан буён матнда сейсмик хавфсизликни таъминлаш деб юритилади) соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат.
2-модда. Сейсмик хавфсизликни таъминлаш тўғрисидаги қонунчилик
Сейсмик хавфсизликни таъминлаш тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.
Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг сейсмик хавфсизликни таъминлаш тўғрисидаги қонунчилигида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.
3-модда. Асосий тушунчалар
Ушбу Қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
визуал текширув — таянч конструкциялардаги, қопламалар ва деворлардаги ёриқлар ҳамда шикастланишларни аниқлаш учун бинолар ва иншоотларнинг техник ҳолатини кўздан кечириш;
зилзила — ер қобиғининг ёки ер устки қатламининг тўсатдан рўй берган силжиши, емирилиши ёки ўпирилиши оқибатида вужудга келган, узоқ масофаларга тарқаладиган тўлқинсимон тебранишлар тарзидаги ер ости силкинишлари ва тебранишлари;
зилзилабардошлик — аҳоли ҳаёти ҳамда мол-мулкининг хавфсизлигини таъминлайдиган бинолар ва иншоотларнинг зилзила таъсирига бўлган мустаҳкамлик кўрсаткичлари;
зилзила оқибатларини бартараф этиш — содир бўлган зилзиладан кейин амалга ошириладиган ва инсон ҳаётини сақлаб қолишга, зарарни ҳамда моддий йўқотишларни камайтиришга қаратилган тезкор авария-қутқарув ишлари мажмуи;
зилзила эпицентри — зилзила ўчоғига тўғри келадиган ер юзасидаги нуқта;
инструментал-техник текширув — махсус кузатув, ўлчов ва назорат воситаларидан фойдаланган ҳолда бинолар ҳамда иншоотларнинг техник ҳолатини текшириш;
кучли зилзила — магнитудаси (зилзила қуввати) Рихтер ўлчови бўйича 5,0 ва ундан юқори бўлган зилзила;
сейсмик жиҳатдан заифлик — бинолар ва иншоотларнинг конструкцияларида зилзила натижасида юзага келиши мумкин бўлган шикастланишлар ҳамда емирилишларнинг кўрсаткичлари;
сейсмик жиҳатдан ҳудудлаштириш — ҳудудларни илмий таҳлил асосида сейсмик хавф даражаси бўйича таснифлаш;
сейсмик фаол зона — сейсмик жиҳатдан ҳудудлаштириш харитасида белгиланган, кучли зилзилалар юз бериши эҳтимоли доимо юқори бўлган ҳудуд;
сейсмик хавф — муайян ҳудудда муайян вақт оралиғида аҳолининг ҳаётига таҳдид солувчи ҳамда бинолар ва иншоотларга зарар етказувчи зилзилалар юз бериши эҳтимоли;
сейсмик хавфсизлик — сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги давлат органлари ва ташкилотлари томонидан аҳоли ҳаётини ва инфратузилма объектларини зилзилалар натижасида келиб чиқадиган хавфлардан ҳимояланганлик ҳолати;
сейсмик хатар — муайян ҳудудда зилзилалардан кўриладиган эҳтимол тутилган ижтимоий ва иқтисодий зарар;
сейсмологик ва сейсмометрик кузатувлар — Ўзбекистон Республикаси ҳудудида сейсмик режим ўзгаришининг мониторингини амалга оширувчи сейсмик кузатув станцияларининг тармоғи;
электрон техник паспорт — бино ва иншоотларнинг сейсмик мустаҳкамлик ҳолати тўғрисидаги зарур маълумотлар жамланган электрон ҳужжат.
4-модда. Сейсмик хавфсизлиги таъминланадиган объектлар
Сейсмик хавфсизлиги таъминланадиган объектлар жумласига қуйидагилар киради:
Ўзбекистон Республикаси маъмурий-ҳудудий бирликларининг ҳудуди;
мудофаа, саноат, аграр, энергетика, илмий-техника мажмуалари, сув омборлари ва гидротехника иншоотлари, соғлиқни сақлаш муассасалари, таълим ташкилотлари, жамоат ва турар жой бинолари;
моддий ва маданий мерос объектлари;
кўприклар, йўл ўтказгичлар, тоннеллар ва йўллар;
муҳандислик ва транспорт коммуникациялари, газ, сув, иссиқлик ва электр таъминоти тармоқлари.
5-модда. Сейсмик хавфсизлиги таъминланадиган объектларнинг таснифи
Сейсмик хавфсизлиги таъминланадиган объектлар аҳамиятига кўра қуйидаги тоифаларга бўлинади:
I тоифа — хавфлилик омили паст бўлган объектлар;
II тоифа — хавфлилик омили ўртача бўлган объектлар;
III тоифа — хавфлилик омили юқори бўлган объектлар;
IV тоифа — хавфлилик омили жуда юқори бўлган объектлар.
Сейсмик хавфсизлиги таъминланадиган объектларнинг тоифаларига кўра рўйхати ушбу Қонуннинг иловасига мувофиқ белгиланади.
2-боб. Сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасини давлат томонидан тартибга солиш
6-модда. Сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишлари
Сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишлари қуйидагилардан иборат:
сейсмик хавфсизликни таъминлашнинг ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш;
сейсмик хавфсизлик даражасини ошириш бўйича чоралар кўриш;
фойдаланишда бўлган, шунингдек фойдаланишга топшириладиган бинолар ва иншоотлар зилзилабардошлигининг мониторинги ҳамда назоратини амалга ошириш;
республика ҳудудида жойлашган сув омборларида инструментал сейсмологик ва сейсмометрик кузатувлар олиб бориш;
республика ҳудудида жойлашган сув омборларининг ва бошқа гидротехника иншоотларининг зилзилабардошлиги устидан назоратни амалга ошириш;
мазкур соҳада замонавий ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш;
сейсмик хавфсизликни таъминлашнинг илмий асослари ва технологияларини такомиллаштириш;
давлат органлари томонидан зилзилалар натижасида инсонларнинг соғлиғи ва ҳаётига ва аҳолининг мол-мулкига зарар етказилишини, шунингдек йўқотишлар хатарини (моддий, иқтисодий ва бошқа) камайтиришга қаратилган тадбирларни амалга ошириш;
илмий-тадқиқот ишларини ривожлантириш ҳамда сейсмик хавфни, сейсмик хатарни ва зилзилалар юз бериши эҳтимолини прогноз қилишнинг, шунингдек иншоотлар зилзилабардошлигининг замонавий усулларини амалиётга жорий этиш;
мазкур соҳада халқаро ҳамкорликни ривожлантириш.
7-модда. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасида ягона давлат сиёсати амалга оширилишини таъминлайди;
сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги давлат дастурларининг ишлаб чиқилишини ташкил этади, тасдиқлайди ва амалга оширилишини таъминлайди;
сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасида илм-фан ривожланишини, ушбу соҳада замонавий ахборот-коммуникация технологиялари, шу жумладан инновацион технологияларнинг жорий этилишини таъминлайди;
давлат органларининг ва илмий муассасаларнинг сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги фаолиятини мувофиқлаштиради;
сейсмик жиҳатдан ҳудудлаштиришнинг ҳар хил масштабли хариталари ишлаб чиқилиши ва тасдиқланишини таъминлайди;
сейсмик хавф юқори бўлган ҳудудларда бинолар ва иншоотларнинг зилзилабардошлиги бўйича хулосалар бериш тартибини белгилайди;
Ўзбекистон Республикасида сейсмик хавф даражасини камайтириш бўйича амалга оширилаётган чора-тадбирлар мониторингини доимий равишда олиб боради.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси қонунчиликка мувофиқ сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасида бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
8-модда. Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги:
сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги давлат сиёсатини ўз ваколатлари доирасида амалга оширади;
Ўзбекистон Республикаси ҳудудида, трансчегаравий ҳудудларда, шунингдек табиий ва техноген хавф юқори бўлган ҳудудларда сейсмологик ва сейсмометрик кузатувларни ташкил этади;
кучли зилзилалар юз бериши хавфи пайдо бўлганда уларнинг оқибатларини бартараф этишга доир зарур чоралар кўради;
сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишларини ва давлат дастурларини ишлаб чиқишда иштирок этади;
сейсмик хатарни ва кучли зилзилалар оқибатларини баҳолашга доир илмий тадқиқотларни ташкил этиш ва ўтказишда, услубий тавсияларни ишлаб чиқишда иштирок этади;
сейсмопрогностик мониторинг амалга оширилишини ташкил этади ва назорат қилади;
аҳолини ва давлат органларини кучли зилзилалар тўғрисида тезкор хабардор қилади;
кучли зилзилалар, улар томонидан келтириб чиқарилган фавқулодда вазиятлар оқибатларини бартараф этиш учун барча турдаги ресурслар захиралари шакллантирилишини мувофиқлаштиради;
зилзилалар вақтида фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва бундай вазиятларда ҳаракат қилиш давлат тизими фаолиятини мувофиқлаштиради;
зилзилалар вақтида аҳолини тегишли ҳаракатларни бажаришга ва тадбирларни амалга оширишга тайёрлаш мақсадида сейсмик фаол зоналарда мунтазам равишда семинар ва тренинглар ўтказади;
юз бериши мумкин бўлган кучли зилзилалар оқибатларининг бартараф этилишини ҳамда бундай вазиятларда давлат тизими кучлари ва воситаларининг шайлигини таъминлайди;
авария-қутқарув кучларининг, махсус техниканинг ва махсус тузилмаларнинг зилзилалар эпицентрида тезкор-қутқарув ишларини амалга оширишга доир доимий шайлигини таъминлайди;
сейсмик хавфсизликни таъминлашга доир тадбирларни амалга ошириш чоғида қутқарув ишларини ташкил этади ва олиб боради;
аҳолини зилзилалар вақтида ўзини тутиш қоидалари билан таништиради, уларга тайёргарлик кўришга доир тегишли услубий қўлланмалар ва тавсиялар ишлаб чиқилиши ва тарқатилишини таъминлайди;
сейсмик фаол зоналарда жойлашган сув омборларида сейсмологик ва сейсмометрик кузатувларни ўз ваколатлари доирасида олиб боради;
тегишли давлат органлари ва ташкилотлари билан биргаликда юз бериши мумкин бўлган кучли зилзилалар оқибатларини бартараф этиш бўйича амалий машғулотлар ташкил этади;
кучли зилзила содир бўлган тақдирда, давлат органлари ва ташкилотлари вакилларидан иборат бўлган эпицентрал гуруҳнинг кучли зилзила эпицентрида шикастланган бинолар ҳамда иншоотларнинг яроқлилигини баҳолашга доир фаолиятини ташкил этади ҳамда унинг доимий шайлигини таъминлайди;
бинолар ва иншоотлар ҳолатининг мониторингини электрон техник паспортлар асосида амалга оширади ҳамда сейсмик жиҳатдан заифлиги юқори бўлган бинолар ва иншоотлар тўғрисидаги ахборотни тегишли давлат органлари ва ташкилотларига тақдим этади.
Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги қонунчиликка мувофиқ сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасида бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
9-модда. Ўзбекистон Республикаси Қурилиш вазирлигининг сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Қурилиш вазирлиги:
сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги давлат сиёсатини ўз ваколатлари доирасида амалга оширади;
Ўзбекистон Республикаси ҳудудида қурилаётган бинолар ва иншоотларнинг сейсмик хавфсизлиги таъминланишини техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқлигини баҳолайди ҳамда назорат қилади;
электрон техник паспортлар асосида бинолар ва иншоотларни сейсмик жиҳатдан заифлиги бўйича таснифлашда, шунингдек бинолар ва иншоотларнинг инструментал-техник текширувида ҳамда уларнинг зилзилабардошлигини оширишда иштирок этади;
сейсмик фаол зоналарда қурилиши режалаштирилаётган барча турдаги бинолар ва иншоотларнинг, шунингдек кўп қаватли турар жойларнинг сейсмик жиҳатдан заифлигини баҳолаш учун зарур бўлган ахборотни ўз ичига оладиган электрон техник паспортларни шакллантиради;
сейсмик хавфсизлик таъминланишини техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларни хорижий мамлакатлар тажрибасини ҳисобга олган ҳолда мунтазам равишда такомиллаштиради;
Ўзбекистон Республикасидаги қурилаётган бинолар ва иншоотларнинг зилзилабардошлигини таъминлаш, шунингдек мавжуд бинолар ва иншоотларнинг зилзилабардошлигини ошириш учун зарур чоралар кўради.
Ўзбекистон Республикаси Қурилиш вазирлиги қонунчиликка мувофиқ сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасида бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
10-модда. Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси:
сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги давлат сиёсатини ўз ваколатлари доирасида амалга оширади;
сейсмик хавфни турли масштабларда баҳолаш, сейсмик жиҳатдан ҳудудлаштириш, зилзилаларни вақт кесимида прогноз қилиш, бинолар ва иншоотларнинг зилзилабардошлигини таъминлаш бўйича услубиятларни ишлаб чиқади;
муҳандислик-геологик асосларни ва технологияларни, шунингдек турли сейсмик хавф ва хатарларни баҳолаш услубиётларини яратиш бўйича илмий тадқиқотларни амалга оширади;
сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасида илмий-тадқиқот дастурларини ишлаб чиқади ва уларнинг амалга оширилишини таъминлайди;
зилзилалар юз бериши эҳтимолини аниқлашнинг, сейсмик хавфни ва сейсмик хатарни баҳолашнинг замонавий усулларини ишлаб чиқади;
ҳудудларнинг сейсмик хавфи ва сейсмик хатарига доир ҳар хил масштабли хариталарини тузади;
кучли зилзила содир бўлган тақдирда, ер сатҳи шаклининг ўзгариши даражасини, бинолар ва иншоотларнинг емирилиши даражасини баҳолаш учун зилзила эпицентри ҳудудида макросейсмик ҳамда бошқа тадқиқотлар ўтказади;
сув омборлари тўғонларининг зилзилабардошлигини доимий назорат қилиш усулларини ишлаб чиқади ҳамда инструментал сейсмологик ва сейсмометрик кузатув маълумотлари асосида сув омборлари тўғонларининг динамик хоссаларини ўрганиб, уларнинг кучланганлик-деформацияланганлик ҳолатини баҳолайди;
олий таълим ташкилотлари учун сейсмик хавфсизликни таъминлаш бўйича ўқув ва ўқув-услубий адабиётлар тайёрлашда иштирок этади;
ахборот-кутубхона муассасаларини ва олий таълим ташкилотларини сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги илмий ҳамда илмий-техник манбалар билан таъминлайди;
сейсмик фаол зоналарда қурилиш нормалари ва қоидаларини такомиллаштиришда иштирок этади.
Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси қонунчиликка мувофиқ сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасида бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
11-модда. Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги ваколатлари
Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари:
сейсмик хатарни камайтириш ва аҳолини юз бериши мумкин бўлган кучли зилзилаларга тайёрлаш ишларини ташкил этади;
сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги давлат дастурларини амалга оширишга кўмаклашади;
юз бериши мумкин бўлган кучли зилзилаларга тайёргарлик кўриш бўйича устувор йўналишларни аниқлаш ҳамда тадқиқот ва лойиҳалаш ишларини олиб бориш борасида бошқа органлар ва ташкилотлар билан ҳамкорлик қилади;
аҳолини кучли зилзилалар вақтида тегишли ҳаракатларни бажаришга ва тадбирларни амалга оширишга тайёрлаш бўйича сейсмик фаол зоналарда семинар ва тренинглар ташкил этилишига бевосита кўмаклашади;
қурилиш ташкилотлари томонидан сейсмик фаол зоналар учун нормативларга мувофиқ ишлаб чиқилган лойиҳаларга қатъий риоя этилишини назорат қилади;
мавжуд бўлган ҳамда қурилаётган бинолар ва иншоотларнинг электрон техник паспортларини шакллантиришда, уларни янгилашда, шунингдек мониторингини ўтказишда иштирок этади;
сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги янги ишланмаларни амалга оширишда бевосита ташкилий-амалий ёрдам кўрсатади.
Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари қонунчиликка мувофиқ сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасида бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
3-боб. Сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги фаолиятни ташкил этиш
12-модда. Сейсмик хавфни баҳолаш
Ўзбекистон Республикаси ҳудудида сейсмик хавфни баҳолаш Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси томонидан тегишли давлат органлари ва ташкилотлари билан биргаликда амалга оширилади.
Сейсмик хавфни баҳолаш ер юзасидаги тебранишлар жадаллигини ҳисоблашни ҳамда уларнинг юз бериши эҳтимолини баҳолашни ўз ичига олади.
Сейсмик хавфни баҳолаш натижалари асосида ҳудудларнинг сейсмик жиҳатдан ҳудудлаштириш хариталари тузилади.
Сейсмик жиҳатдан ҳудудлаштириш хариталари қурилиш лойиҳаларининг зилзилабардошлиги нормативларини, ердан фойдаланиш, ерга эгалик қилиш ва аҳолини жойлаштириш тарҳларини ишлаб чиқиш учун асосдир.
Шаҳарсозлик фаолиятида муайян ҳудуд грунтининг хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда сейсмик жиҳатдан микроҳудудлаштириш хариталари тузилади, бинолар ва иншоотлар эса ушбу хариталарга мувофиқ лойиҳалаштирилади ҳамда қурилади.
13-модда. Зилзилалар юз бериши эҳтимолини аниқлаш
Ўзбекистон Республикаси ҳудудида кучли зилзилалар юз бериши эҳтимолини прогноз қилиш Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги ва Фанлар академияси томонидан амалга оширилади.
Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг сейсмопрогностик кузатувлар тармоғи республика ҳудудида комплекс прогностик кузатувларни, маълумотларни тўплаш ва узатишни, уларнинг дастлабки таҳлилини амалга оширади.
Сейсмик кузатувлар тармоғи миллий ва халқаро сейсмик кузатувлар глобал тизимига киритилган станциялардан иборатдир.
Сейсмик ва прогностик станцияларда доимо кузатувлар олиб борилади, олинган натижалар эса Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги Сейсмопрогностик мониторинг республика марказининг маълумотлар базасида жамланади.
Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг Сейсмопрогностик мониторинг республика маркази сейсмик, геофизик ва гидрогеосейсмологик кузатувлар олиб боради, шунингдек зилзилалар даракчиларига доир прогноз маълумотларининг таҳлилини амалга оширади.
Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг ҳамда Фанлар академиясининг идоралараро эксперт комиссияси кузатилаётган ва юз бериши мумкин бўлган сейсмик вазият тўғрисидаги хулосаларни мунтазам равишда (ҳар ҳафтада ва ҳар ойда) тегишли давлат органларига юборади.
14-модда. Бинолар ва иншоотларнинг зилзилабардошлигини текшириш ҳамда мониторинг қилиш
Сейсмик фаол зоналарда жойлашган, қурилиш нормалари ва қоидалари талабларига мувофиқ лойиҳалаштирилган ҳамда қурилган II — IV тоифадаги объектлар ҳар беш йилда зилзилабардошликка доир визуал текширувдан ўтказилади.
Визуал текширувлар инструментал-техник текширув ўтказилишини талаб этадиган ҳолларда бинолар ва иншоотларнинг зилзилабардошликка доир инструментал-техник текшируви ўтказилади ҳамда уларнинг электрон техник паспорти янгиланади.
Сейсмик фаол зоналарда жойлашган III-IV тоифадаги объектлар ҳар ўн йилда зилзилабардошликка доир инструментал-техник текширувдан ўтказилиши лозим.
Сейсмик фаол зоналарда янги қурилган III-IV тоифадаги объектлар ишга туширилаётганда улар зилзилабардошликка доир инструментал-техник текширувдан мажбурий тартибда ўтказилади.
IV тоифадаги объектларга тааллуқли бўлган сув омборлари тўғонларида ва гидроэлектростанцияларда инструментал-техник текширувлар бир йилда икки марта ўтказилади.
Сув омборлари тўғонларининг инструментал-техник текширувлари сейсмик фаол ҳудудларда содир бўлган ҳар бир кучли зилзиладан кейин мажбурий тартибда ўтказилади.
Бинолар ва иншоотларнинг зилзилабардошликка доир визуал ҳамда инструментал-техник текширувлари Ўзбекистон Республикаси Қурилиш вазирлиги ҳузуридаги қурилиш соҳасидаги тегишли ҳудудий назорат инспекциялари, қурилиш соҳасидаги лойиҳалаш ташкилотлари ва махсус лицензияланган ташкилотлар, шунингдек илмий-тадқиқот муассасалари томонидан амалга оширилади.
Кучли зилзилалар содир бўлган ҳудудлардаги барча турдаги бинолар ва иншоотлардан мутахассислар томонидан зилзилабардошликка доир визуал ёки инструментал-техник текширувдан ўтказилгандан кейин фойдаланишга йўл қўйилади.
Бинолар ва иншоотлар сейсмик жиҳатдан заифлигининг доимий мониторинги электрон техник паспортлар асосида амалга оширилади ҳамда ушбу мониторинг натижасида олинган ахборот тасарруфида бинолар ва иншоотлар бўлган давлат органларига ҳамда бошқа ташкилотларга топширилади.
Ўз тасарруфида бинолар ва иншоотлар бўлган давлат органлари ҳамда бошқа ташкилотлар ушбу модданинг тўққизинчи қисмида назарда тутилган ахборот олинганидан кейин олти ой давомида сейсмик жиҳатдан заиф деб топилган бинолар ва иншоотларнинг инструментал-техник текшируви ўтказилишини таъминлаши ҳамда текширув натижаларига доир хулосалар асосида уларни мустаҳкамлаш бўйича чоралар кўриши шарт.
15-модда. Сейсмик хатарни баҳолаш
Сейсмик хатарни баҳолаш кучли зилзила натижасида юзага келиши мумкин бўлган инсонлар жабрланишининг, моддий ва бошқа йўқотишларнинг илмий прогнозини ишлаб чиқиш орқали амалга оширилади.
Ўзбекистон Республикаси ҳудудида сейсмик хатарни баҳолаш Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси томонидан тегишли давлат органлари ва ташкилотлари билан биргаликда амалга оширилади.
Сейсмик хатарни баҳолаш натижаларига кўра турли масштабдаги сейсмик хатар хариталарини ишлаб чиқиш амалга оширилади, улар асосида зилзилаларнинг (сейсмик хатарларнинг) эҳтимол тутилган оқибатларини камайтириш дастурлари ишлаб чиқилади.
16-модда. Сейсмик хатарни камайтириш
Сейсмик хатарни камайтиришга қуйидаги чораларни амалга ошириш ҳисобидан эришилади:
илмий-техник ечимлар асосида бинолар ва иншоотларнинг зилзилабардошлигини таъминлаш;
аҳолининг хабардорлиги ва тайёргарлиги даражасини ошириш;
тегишли давлат органлари ва ташкилотларини сейсмик хатарларни бошқаришга тайёрлаш;
аҳолини барвақт огоҳлантириш тизимини яратиш, унинг тиббий тайёргарлик даражасини ошириш;
фавқулодда вазиятларга нисбатан тезкор ҳаракат қилиш кучларини тайёрлаш ва такомиллаштириш;
кучли зилзиладан зарар кўрган зонани тиклаш ва аҳолини реабилитация қилиш.
Сейсмик хатарни камайтириш чоралари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланадиган дастурларга мувофиқ амалга оширилади.
17-модда. Зилзила оқибатларини бартараф этиш
Зилзила оқибатларини бартараф этиш ушбу моддада баён этилган ўзига хос хусусиятларни ҳисобга олган ҳолда, аҳолини ва ҳудудларни табиий ҳамда техноген хусусиятга эга фавқулодда вазиятлардан ҳимоя қилиш соҳасидаги қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширилади.
Зилзила оқибатларини бартараф этиш мақсадида республика ижро этувчи ҳокимият органлари ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси раҳбарлигида ҳамда ихтисослаштирилган илмий-тадқиқот муассасалари, сейсмология соҳасидаги мутахассислар иштирокида зарар тўғрисидаги маълумотларни таҳлил қилиш асосида тезкор чора-тадбирлар дастурларини ишлаб чиқади.
Зилзила содир бўлган тақдирда зилзила эпицентрида шикастланган бинолар ва иншоотларнинг фойдаланишга яроқлилигини баҳолаш доимий эпицентрал гуруҳ ҳамда тегишли мутахассислардан тузиладиган гуруҳ томонидан амалга оширилади.
Кучли зилзилалар оқибатларини бартараф этиш доирасида ҳудудларда:
аҳолини кучли зилзила зонасидан хавфсиз ҳудудларга эвакуация қилиш таъминланади;
қутқарув ва кечиктириб бўлмайдиган авария-тиклаш ишлари амалга оширилади;
биноларнинг ҳамда муҳандислик-транспорт инфратузилмасининг шикастланиш даражаси тезкор ва батафсил ўрганилади;
кучли зилзила туфайли етказилган зарар аниқланади;
кучли зилзила оқибатида бузилиши, тикланиши ёки қайта қурилиши лозим бўлган бинолар ва иншоотлар аниқланади;
зилзила натижасида вайрон бўлган бинолар ва иншоотларни қайта қуриш ҳамда тиклаш амалга оширилади.
Аҳолини кучли зилзилалар келтириб чиқарган фавқулодда вазиятларда ҳаракат қилишга тайёрлаш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
18-модда. Кучли зилзилалар натижасида етказилган зарарни баҳолаш
Кучли зилзилалар натижасида етказилган зарарни баҳолаш бўйича комиссиялар Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан ташкил этиладиган тезкор штабнинг ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг қўшма қарори билан тузилади.
Мазкур комиссиялар таркибига сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги ваколатли вазирликлар ва идораларнинг, маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг, суғурта ҳамда молия ташкилотларининг масъул ходимлари, зилзилабардош қурилиш соҳасидаги лойиҳалаш ва илмий-тадқиқот институтларининг мутахассислари ҳамда бошқа экспертлар киради.
Кучли зилзилалар натижасида етказилган зарарни баҳолашга доир ишлар Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади.
19-модда. Кучли зилзила натижасида зарар кўрган объектларни тиклашга доир тадбирларни молиялаштириш
Кучли зилзила натижасида зарар кўрган объектларни тиклашга доир тадбирларни молиялаштириш қуйидаги манбалар ҳисобидан амалга оширилади:
Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети;
халқаро молия институтлари ва ташкилотларининг маблағлари;
қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар.
Суғурталанган мол-мулкка етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш қонунчиликка ва суғурта шартномасига биноан суғурта компаниялари томонидан амалга оширилади.
4-боб. Жисмоний ва юридик шахсларнинг сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги ҳуқуқ ҳамда мажбуриятлари
20-модда. Жисмоний ва юридик шахсларнинг сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги ҳуқуқлари
Жисмоний ва юридик шахслар:
тегишли ҳудуддаги сейсмик хавф даражаси тўғрисида тўлиқ ва ишончли ахборот олиш;
зилзилалар чоғида ўзини тутиш қоидалари ҳамда уларга тайёргарлик кўриш тартиби тўғрисида ахборот олиш;
зарур бўлганда ташкилот ходимларини ҳимоя қилиш ва уларни зилзила вақтида ўзини тўғри тутишга ўргатиш учун мутахассисларни жалб этиш ҳуқуқларига эга.
Жисмоний ва юридик шахслар қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.
Аҳолини фавқулодда вазиятларда ҳаракат қилишга тайёрлаш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
21-модда. Жисмоний ва юридик шахсларнинг сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги мажбуриятлари
Ўзбекистон Республикаси ҳудудида турган жисмоний шахслар:
сейсмик хавфсизликни таъминлаш тўғрисидаги қонунчилик талабларига ва сейсмик хавфсизлик таъминланишини техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига риоя этиши;
ўз ҳаётини қутқариш, соғлиғини ва мол-мулкини сақлаш учун зилзилаларга қарши эҳтиёт чораларини кўриши;
зилзилаларга тайёргарлик кўриш ва уларнинг оқибатларини бартараф этиш жараёнида ўз хизмат мажбуриятларини амалга ошираётган тегишли давлат органлари ҳамда ташкилотлар ходимларининг қонуний талабларини бажариши шарт.
Ўзбекистон Республикаси ҳудудида фаолиятини амалга ошираётган юридик шахслар:
ўз ходимларини зилзила вақтидаги фавқулодда вазиятларда тўғри ҳимояланишга ва ҳаракат қилишга ўргатиши;
жойларда огоҳлантириш тизимларини ташкил этиши ва доимий тайёр ҳолатда тутиши ҳамда эҳтимоли бўлган сейсмик хавфлар ҳақида ходимларга дарҳол хабар бериши;
ўз тасарруфида бўлган объектларнинг барқарор ишлашини таъминлаш шартларига риоя этиши ҳамда зилзила вақтида сейсмик хавфнинг даражасига мувофиқ ходимларнинг ҳаёт фаолиятини таъминлаши;
зилзилалар оқибатларини бартараф этиш режаларига мувофиқ давлат органлари ва бошқа ташкилотлар объектларида авария-қутқарув ишларини ўтказишда кўмаклашиши;
эвакуация тадбирларини белгиланган тартибда ўтказиши ҳамда ташкилотлар ҳудудида аҳоли ва ходимларни жойлаштириш учун базаларни олдиндан тайёрлашни амалга ошириши;
сейсмик хавфсизликни таъминлаш тўғрисидаги қонунчилик талабларига ва сейсмик хавфсизлик таъминланишини техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига риоя этиши шарт.
Жисмоний ва юридик шахсларнинг зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.
5-боб. Якунловчи қоидалар
22-модда. Сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги халқаро ҳамкорлик
Сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасидаги халқаро ҳамкорлик Ўзбекистон Республикасининг қонунчилигига ва халқаро шартномаларига мувофиқ қуйидаги принциплар асосида амалга оширилади:
кучли зилзилалар юз бериши мумкинлиги ва уларнинг оқибатлари тўғрисида чегарадош давлатларни хабардор қилиш;
зилзилалар оқибатларини бартараф этиш доирасида давлатлараро ҳамкорлик;
низоларни халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган принциплари ва нормаларига мувофиқ ҳал этиш.
23-модда. Сейсмик хавфсизликни таъминлаш тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик
Сейсмик хавфсизликни таъминлаш тўғрисидаги қонунчиликни бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
24-модда. Ушбу Қонуннинг ижросини, етказилишини, моҳияти ва аҳамияти тушунтирилишини таъминлаш
Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Қурилиш вазирлиги, Фанлар академияси ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.
25-модда. Қонунчиликни ушбу Қонунга мувофиқлаштириш
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;
давлат бошқаруви органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.
26-модда. Ушбу Қонуннинг кучга кириши
Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан олти ой ўтгач кучга киради.
«Ўзбекистон Республикаси аҳолиси ва ҳудудининг сейсмик хавфсизлигини таъминлаш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига ИЛОВА
Сейсмик хавфсизлиги таъминланадиган объектларнинг тоифаларига кўра
Т/р Объектнинг номи I тоифа объектлари 1. Уйларнинг ёнидаги хўжалик ва ёрдамчи иморатлар 2. Вақтинча уй-жойлар 3. Вақтинча павильонлар ва киоскалар 4. Кино ва видеофильмларни намойиш этиш учун вақтинча павильонлар 5. Сақлаш учун жойлар, ангарлар, омборлар 6. Қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини жойлаштириш ва сақлаш учун музлатиш камералари II тоифа объектлари 7. Кам қаватли уйлар ва коттежлар (3 қаватгача) 8. Якка тартибда қурилган шахсий уй-жойлар 9. Темир йўл ва автомобиль йўллари инфратузилмаси объектлари 10. Гаражлар (кўп қаватли ер ости, ер усти гаражлари) 11. Матбаа саноати объектлари 12. Коммуникация тоннеллари (ер ости коммуникациялари коллекторлари) ва иссиқлик тармоқлари 13. Чиқиндиларни қайта ишлаш ташкилотлари 14. Ўрмон хўжалиги, ёғочни қайта ишлаш, целлюлоза-қоғоз саноати объектлари 15. Кимёвий тозалаш пунктлари, ҳаммомлар 16. Техник хизмат кўрсатиш станциялари, жамоат транспорти ташкилотлари 17. Кемпинглар, мотеллар, турбазалар, ёзги оромгоҳлар, дам олиш базалари ва альпинистлар курортлари 18. Йил бўйи ишлайдиган дўконлар, маиший хизмат ташкилотлари (кафелар, умумий овқатланиш ва маиший хизмат кўрсатиш пунктлари) 19. Чорвачилик, паррандачилик ва балиқчилик хўжаликлари 20. Машқ қилиш заллари ва фитнес заллари 21. Йил бўйи ишлайдиган дам олиш зоналари 22. Кўргазма заллари, маданият уйлари 23. Маиший техника, сопол ва чинни буюмлар, ёғоч ва мебеллар, полиэтилен маҳсулотлари ишлаб чиқариш ташкилотлари 24. Қандолатчилик маҳсулотлари, салқин ичимликлар ва озиқ-овқат маҳсулотлари ишлаб чиқариш ташкилотлари 25. Пилла тайёрлаш ташкилотларининг объектлари 26. Пойабзал ишлаб чиқариш ташкилотларининг объектлари III тоифа объектлари 27. Дастгоҳлар ишлаб чиқариш объектлари 28. Автомобиль саноати ташкилотларининг объектлари 29. Радиацияга қарши ҳамда ер остидаги ихтисослаштирилган пана жойлар 30. Шаҳар транспорти объектлари, кўприклар, тоннеллар, йўл ўтказгичлар, эстакадалар, темир йўл кўприклари 31. Автоматлаштирилган тезкор диспетчерлик бошқаруви бинолари 32. Қишлоқ хўжалиги машинасозлиги, шу жумладан чорвачилик ва озуқа ишлаб чиқариш машинасозлиги ташкилотларининг объектлари 33. Ишлатилаётган марказий иситиш пунктлари, буғ қозонхоналари 34. Ҳаракатланадиган таркибни, авиация техникасини таъмирлаш ташкилотларининг объектлари 35. Қурилиш тармоғи ташкилотларининг объектлари, қурилиш металл конструкциялари ташкилотларининг объектлари 36. Пахтани қайта ишлаш ташкилотларининг объектлари, тўқимачилик ташкилотларининг ишлаб чиқариш объектлари 37. Почта, телеграф ва алоқа ташкилотларининг бошқа объектлари 38. Турар жой бинолари, мажмуалари ва ётоқхоналар 39. Ўрта қаватли уйлар ва меҳмонхоналар (3 қаватдан 5 қаватгача) 40. Кўп қаватли уйлар ва меҳмонхоналар (5 қаватдан 12 қаватгача) 41. Савдо уйлари, ихтисослаштирилган йирик универсал дўконлар мажмуалари, супермаркетлар, ресторанлар ҳамда усти ёпиқ бозорлар 42. Ўқув юртларининг барча турлари (12 қаватгача) 43. 1000 ўрингача бўлган кинотеатрлар, кино-концерт заллари 44. Театрлар, цирклар, музейлар, амфитеатрлар, ҳайвонот боғлари, аквапарклар, океанариумлар 45. Автомобилга ёқилғи қуйиш шохобчалари 46. Лойиҳа-конструкторлик ташкилотлари 47. Ихтисослаштирилган илмий-тадқиқот институтлари ва лабораторияларининг бинолари 48. Академик илмий-тадқиқот марказларининг бинолари ва иншоотлари 49. Кутубхоналар, ноёб қўлёзмалар сақланадиган жойлар ҳамда давлат архивларининг бинолари 50. Суғориш ва сув ажратиш тармоқларидаги, сунъий сув ҳавзаларидаги гидротехника иншоотлари 51. Пансионатлар, профилакторийлар, дам олиш уйлари, санаторийлар, юқори даражадаги туристик мажмуалар 52. Миллий галереялар, маданий марказлар, диний муассасалар (масжидлар, черковлар, синагоглар ва бошқалар) 53. Ижтимоий-сиёсий фаолият марказларининг бинолари, бизнес-мажмуалар (марказлар), кўп функцияли ижтимоий мажмуалар 54. Банклар, биржалар, банкларнинг бўлимлари, ҳисоблаш марказлари 55. Барча турдаги тарихий обидалар 56. Тергов ҳибсхоналари, вақтинча сақлаш ҳибсхоналари, маъмурий қамоқхоналар, ички ишлар органларининг бинолари ва иншоотлари 57. Жазони ижро этиш муассасалари IV тоифа объектлари 58. Мудофаа объектларининг барча турлари 59. Ядро тадқиқотлари, радиактив моддаларни ишлаб чиқариш, ядровий материаллар ва радиактив моддаларни сақлаш, шунингдек радиоактив моддаларга ишлов бериш ва уларни утилизация қилиш объектлари 60. Миллий аҳамиятга эга бинолар ва иншоотлар 61. Маъмурий-давлат бошқаруви бинолари 62. Тиббиёт-микробиология саноатининг ва тиббиёт муассасаларининг объектлари 63. Ўт ўчириш қисмларининг бинолари 64. Сув омборларининг тўғонлари ва гидроэлектростанциялар 65. Иссиқлик электр станциялари, буғ қозонхоналари 66. Электроэнергетиканинг бошқа (муқобил) объектлари 67. Нефть-газ ва кўмир саноатининг объектлари ҳамда омборлари 68. Металлургия ва электротехника саноати ташкилотларининг объектлари 69. Тоғ-кон руда саноати ташкилотларининг объектлари 70. Кимё саноати, минерал ўғитлар ташкилотларининг объектлари, портлаш ва ёнғин хавфи юқори бўлган объектлар 71. Ҳаво ва темир йўл транспортининг бинолари ҳамда иншоотлари, ер ости ва усти метроси объектлари 72. Ўқув юртларининг, кўп қаватли уйлар ва меҳмонхоналарнинг, шунингдек бошқа мақсадга мўлжалланган биноларнинг (12 қаватдан юқори) барча турлари 73. 1000 дан ортиқ ўринга эга бўлган кино-концерт заллари ва кинотеатрлар 74. Кўп ўринли ёпиқ стадионлар, йирик спорт саройлари
Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2021 йил 13 сентябрь,
ЎРҚ-713-сон
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni
ROʻYXATI
Oʻzbekiston Respublikasi aholisi va hududining seysmik xavfsizligini taʼminlash toʻgʻrisida
Qonunchilik palatasi tomonidan 2021-yil 15-iyunda qabul qilingan Senat tomonidan 2021-yil 31-iyulda maʼqullangan
1-bob. Umumiy qoidalar
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi Oʻzbekiston Respublikasi aholisi va hududining seysmik xavfsizligini taʼminlash (bundan buyon matnda seysmik xavfsizlikni taʼminlash deb yuritiladi) sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
2-modda. Seysmik xavfsizlikni taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunchilik
Seysmik xavfsizlikni taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.
Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining seysmik xavfsizlikni taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.
3-modda. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
vizual tekshiruv — tayanch konstruksiyalardagi, qoplamalar va devorlardagi yoriqlar hamda shikastlanishlarni aniqlash uchun binolar va inshootlarning texnik holatini koʻzdan kechirish;
zilzila — yer qobigʻining yoki yer ustki qatlamining toʻsatdan roʻy bergan siljishi, yemirilishi yoki oʻpirilishi oqibatida vujudga kelgan, uzoq masofalarga tarqaladigan toʻlqinsimon tebranishlar tarzidagi yer osti silkinishlari va tebranishlari;
zilzilabardoshlik — aholi hayoti hamda mol-mulkining xavfsizligini taʼminlaydigan binolar va inshootlarning zilzila taʼsiriga boʻlgan mustahkamlik koʻrsatkichlari;
zilzila oqibatlarini bartaraf etish — sodir boʻlgan zilziladan keyin amalga oshiriladigan va inson hayotini saqlab qolishga, zararni hamda moddiy yoʻqotishlarni kamaytirishga qaratilgan tezkor avariya-qutqaruv ishlari majmui;
zilzila epitsentri — zilzila oʻchogʻiga toʻgʻri keladigan yer yuzasidagi nuqta;
instrumental-texnik tekshiruv — maxsus kuzatuv, oʻlchov va nazorat vositalaridan foydalangan holda binolar hamda inshootlarning texnik holatini tekshirish;
kuchli zilzila — magnitudasi (zilzila quvvati) Rixter oʻlchovi boʻyicha 5,0 va undan yuqori boʻlgan zilzila;
seysmik jihatdan zaiflik — binolar va inshootlarning konstruksiyalarida zilzila natijasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan shikastlanishlar hamda yemirilishlarning koʻrsatkichlari;
seysmik jihatdan hududlashtirish — hududlarni ilmiy tahlil asosida seysmik xavf darajasi boʻyicha tasniflash;
seysmik faol zona — seysmik jihatdan hududlashtirish xaritasida belgilangan, kuchli zilzilalar yuz berishi ehtimoli doimo yuqori boʻlgan hudud;
seysmik xavf — muayyan hududda muayyan vaqt oraligʻida aholining hayotiga tahdid soluvchi hamda binolar va inshootlarga zarar yetkazuvchi zilzilalar yuz berishi ehtimoli;
seysmik xavfsizlik — seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat organlari va tashkilotlari tomonidan aholi hayotini va infratuzilma obyektlarini zilzilalar natijasida kelib chiqadigan xavflardan himoyalanganlik holati;
seysmik xatar — muayyan hududda zilzilalardan koʻriladigan ehtimol tutilgan ijtimoiy va iqtisodiy zarar;
seysmologik va seysmometrik kuzatuvlar — Oʻzbekiston Respublikasi hududida seysmik rejim oʻzgarishining monitoringini amalga oshiruvchi seysmik kuzatuv stansiyalarining tarmogʻi;
elektron texnik pasport — bino va inshootlarning seysmik mustahkamlik holati toʻgʻrisidagi zarur maʼlumotlar jamlangan elektron hujjat.
4-modda. Seysmik xavfsizligi taʼminlanadigan obyektlar
Seysmik xavfsizligi taʼminlanadigan obyektlar jumlasiga quyidagilar kiradi:
Oʻzbekiston Respublikasi maʼmuriy-hududiy birliklarining hududi;
mudofaa, sanoat, agrar, energetika, ilmiy-texnika majmualari, suv omborlari va gidrotexnika inshootlari, sogʻliqni saqlash muassasalari, taʼlim tashkilotlari, jamoat va turar joy binolari;
moddiy va madaniy meros obyektlari;
koʻpriklar, yoʻl oʻtkazgichlar, tonnellar va yoʻllar;
muhandislik va transport kommunikatsiyalari, gaz, suv, issiqlik va elektr taʼminoti tarmoqlari.
5-modda. Seysmik xavfsizligi taʼminlanadigan obyektlarning tasnifi
Seysmik xavfsizligi taʼminlanadigan obyektlar ahamiyatiga koʻra quyidagi toifalarga boʻlinadi:
I toifa — xavflilik omili past boʻlgan obyektlar;
II toifa — xavflilik omili oʻrtacha boʻlgan obyektlar;
III toifa — xavflilik omili yuqori boʻlgan obyektlar;
IV toifa — xavflilik omili juda yuqori boʻlgan obyektlar.
Seysmik xavfsizligi taʼminlanadigan obyektlarning toifalariga koʻra roʻyxati ushbu Qonunning ilovasiga muvofiq belgilanadi.
2-bob. Seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasini davlat tomonidan tartibga solish
6-modda. Seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari
Seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:
seysmik xavfsizlikni taʼminlashning huquqiy asoslarini takomillashtirish;
seysmik xavfsizlik darajasini oshirish boʻyicha choralar koʻrish;
foydalanishda boʻlgan, shuningdek foydalanishga topshiriladigan binolar va inshootlar zilzilabardoshligining monitoringi hamda nazoratini amalga oshirish;
respublika hududida joylashgan suv omborlarida instrumental seysmologik va seysmometrik kuzatuvlar olib borish;
respublika hududida joylashgan suv omborlarining va boshqa gidrotexnika inshootlarining zilzilabardoshligi ustidan nazoratni amalga oshirish;
mazkur sohada zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish;
seysmik xavfsizlikni taʼminlashning ilmiy asoslari va texnologiyalarini takomillashtirish;
davlat organlari tomonidan zilzilalar natijasida insonlarning sogʻligʻi va hayotiga va aholining mol-mulkiga zarar yetkazilishini, shuningdek yoʻqotishlar xatarini (moddiy, iqtisodiy va boshqa) kamaytirishga qaratilgan tadbirlarni amalga oshirish;
ilmiy-tadqiqot ishlarini rivojlantirish hamda seysmik xavfni, seysmik xatarni va zilzilalar yuz berishi ehtimolini prognoz qilishning, shuningdek inshootlar zilzilabardoshligining zamonaviy usullarini amaliyotga joriy etish;
mazkur sohada xalqaro hamkorlikni rivojlantirish.
7-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini taʼminlaydi;
seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat dasturlarining ishlab chiqilishini tashkil etadi, tasdiqlaydi va amalga oshirilishini taʼminlaydi;
seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida ilm-fan rivojlanishini, ushbu sohada zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, shu jumladan innovatsion texnologiyalarning joriy etilishini taʼminlaydi;
davlat organlarining va ilmiy muassasalarning seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtiradi;
seysmik jihatdan hududlashtirishning har xil masshtabli xaritalari ishlab chiqilishi va tasdiqlanishini taʼminlaydi;
seysmik xavf yuqori boʻlgan hududlarda binolar va inshootlarning zilzilabardoshligi boʻyicha xulosalar berish tartibini belgilaydi;
Oʻzbekiston Respublikasida seysmik xavf darajasini kamaytirish boʻyicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar monitoringini doimiy ravishda olib boradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
8-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligining seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi:
seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat siyosatini oʻz vakolatlari doirasida amalga oshiradi;
Oʻzbekiston Respublikasi hududida, transchegaraviy hududlarda, shuningdek tabiiy va texnogen xavf yuqori boʻlgan hududlarda seysmologik va seysmometrik kuzatuvlarni tashkil etadi;
kuchli zilzilalar yuz berishi xavfi paydo boʻlganda ularning oqibatlarini bartaraf etishga doir zarur choralar koʻradi;
seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlarini va davlat dasturlarini ishlab chiqishda ishtirok etadi;
seysmik xatarni va kuchli zilzilalar oqibatlarini baholashga doir ilmiy tadqiqotlarni tashkil etish va oʻtkazishda, uslubiy tavsiyalarni ishlab chiqishda ishtirok etadi;
seysmoprognostik monitoring amalga oshirilishini tashkil etadi va nazorat qiladi;
aholini va davlat organlarini kuchli zilzilalar toʻgʻrisida tezkor xabardor qiladi;
kuchli zilzilalar, ular tomonidan keltirib chiqarilgan favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etish uchun barcha turdagi resurslar zaxiralari shakllantirilishini muvofiqlashtiradi;
zilzilalar vaqtida favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi faoliyatini muvofiqlashtiradi;
zilzilalar vaqtida aholini tegishli harakatlarni bajarishga va tadbirlarni amalga oshirishga tayyorlash maqsadida seysmik faol zonalarda muntazam ravishda seminar va treninglar oʻtkazadi;
yuz berishi mumkin boʻlgan kuchli zilzilalar oqibatlarining bartaraf etilishini hamda bunday vaziyatlarda davlat tizimi kuchlari va vositalarining shayligini taʼminlaydi;
avariya-qutqaruv kuchlarining, maxsus texnikaning va maxsus tuzilmalarning zilzilalar epitsentrida tezkor-qutqaruv ishlarini amalga oshirishga doir doimiy shayligini taʼminlaydi;
seysmik xavfsizlikni taʼminlashga doir tadbirlarni amalga oshirish chogʻida qutqaruv ishlarini tashkil etadi va olib boradi;
aholini zilzilalar vaqtida oʻzini tutish qoidalari bilan tanishtiradi, ularga tayyorgarlik koʻrishga doir tegishli uslubiy qoʻllanmalar va tavsiyalar ishlab chiqilishi va tarqatilishini taʼminlaydi;
seysmik faol zonalarda joylashgan suv omborlarida seysmologik va seysmometrik kuzatuvlarni oʻz vakolatlari doirasida olib boradi;
tegishli davlat organlari va tashkilotlari bilan birgalikda yuz berishi mumkin boʻlgan kuchli zilzilalar oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha amaliy mashgʻulotlar tashkil etadi;
kuchli zilzila sodir boʻlgan taqdirda, davlat organlari va tashkilotlari vakillaridan iborat boʻlgan epitsentral guruhning kuchli zilzila epitsentrida shikastlangan binolar hamda inshootlarning yaroqliligini baholashga doir faoliyatini tashkil etadi hamda uning doimiy shayligini taʼminlaydi;
binolar va inshootlar holatining monitoringini elektron texnik pasportlar asosida amalga oshiradi hamda seysmik jihatdan zaifligi yuqori boʻlgan binolar va inshootlar toʻgʻrisidagi axborotni tegishli davlat organlari va tashkilotlariga taqdim etadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi qonunchilikka muvofiq seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
9-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish vazirligining seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi:
seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat siyosatini oʻz vakolatlari doirasida amalga oshiradi;
Oʻzbekiston Respublikasi hududida qurilayotgan binolar va inshootlarning seysmik xavfsizligi taʼminlanishini texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini baholaydi hamda nazorat qiladi;
elektron texnik pasportlar asosida binolar va inshootlarni seysmik jihatdan zaifligi boʻyicha tasniflashda, shuningdek binolar va inshootlarning instrumental-texnik tekshiruvida hamda ularning zilzilabardoshligini oshirishda ishtirok etadi;
seysmik faol zonalarda qurilishi rejalashtirilayotgan barcha turdagi binolar va inshootlarning, shuningdek koʻp qavatli turar joylarning seysmik jihatdan zaifligini baholash uchun zarur boʻlgan axborotni oʻz ichiga oladigan elektron texnik pasportlarni shakllantiradi;
seysmik xavfsizlik taʼminlanishini texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarni xorijiy mamlakatlar tajribasini hisobga olgan holda muntazam ravishda takomillashtiradi;
Oʻzbekiston Respublikasidagi qurilayotgan binolar va inshootlarning zilzilabardoshligini taʼminlash, shuningdek mavjud binolar va inshootlarning zilzilabardoshligini oshirish uchun zarur choralar koʻradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi qonunchilikka muvofiq seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
10-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi:
seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat siyosatini oʻz vakolatlari doirasida amalga oshiradi;
seysmik xavfni turli masshtablarda baholash, seysmik jihatdan hududlashtirish, zilzilalarni vaqt kesimida prognoz qilish, binolar va inshootlarning zilzilabardoshligini taʼminlash boʻyicha uslubiyatlarni ishlab chiqadi;
muhandislik-geologik asoslarni va texnologiyalarni, shuningdek turli seysmik xavf va xatarlarni baholash uslubiyotlarini yaratish boʻyicha ilmiy tadqiqotlarni amalga oshiradi;
seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida ilmiy-tadqiqot dasturlarini ishlab chiqadi va ularning amalga oshirilishini taʼminlaydi;
zilzilalar yuz berishi ehtimolini aniqlashning, seysmik xavfni va seysmik xatarni baholashning zamonaviy usullarini ishlab chiqadi;
hududlarning seysmik xavfi va seysmik xatariga doir har xil masshtabli xaritalarini tuzadi;
kuchli zilzila sodir boʻlgan taqdirda, yer sathi shaklining oʻzgarishi darajasini, binolar va inshootlarning yemirilishi darajasini baholash uchun zilzila epitsentri hududida makroseysmik hamda boshqa tadqiqotlar oʻtkazadi;
suv omborlari toʻgʻonlarining zilzilabardoshligini doimiy nazorat qilish usullarini ishlab chiqadi hamda instrumental seysmologik va seysmometrik kuzatuv maʼlumotlari asosida suv omborlari toʻgʻonlarining dinamik xossalarini oʻrganib, ularning kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatini baholaydi;
oliy taʼlim tashkilotlari uchun seysmik xavfsizlikni taʼminlash boʻyicha oʻquv va oʻquv-uslubiy adabiyotlar tayyorlashda ishtirok etadi;
axborot-kutubxona muassasalarini va oliy taʼlim tashkilotlarini seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi ilmiy hamda ilmiy-texnik manbalar bilan taʼminlaydi;
seysmik faol zonalarda qurilish normalari va qoidalarini takomillashtirishda ishtirok etadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi qonunchilikka muvofiq seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
11-modda. Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi vakolatlari
Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari:
seysmik xatarni kamaytirish va aholini yuz berishi mumkin boʻlgan kuchli zilzilalarga tayyorlash ishlarini tashkil etadi;
seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat dasturlarini amalga oshirishga koʻmaklashadi;
yuz berishi mumkin boʻlgan kuchli zilzilalarga tayyorgarlik koʻrish boʻyicha ustuvor yoʻnalishlarni aniqlash hamda tadqiqot va loyihalash ishlarini olib borish borasida boshqa organlar va tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi;
aholini kuchli zilzilalar vaqtida tegishli harakatlarni bajarishga va tadbirlarni amalga oshirishga tayyorlash boʻyicha seysmik faol zonalarda seminar va treninglar tashkil etilishiga bevosita koʻmaklashadi;
qurilish tashkilotlari tomonidan seysmik faol zonalar uchun normativlarga muvofiq ishlab chiqilgan loyihalarga qatʼiy rioya etilishini nazorat qiladi;
mavjud boʻlgan hamda qurilayotgan binolar va inshootlarning elektron texnik pasportlarini shakllantirishda, ularni yangilashda, shuningdek monitoringini oʻtkazishda ishtirok etadi;
seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi yangi ishlanmalarni amalga oshirishda bevosita tashkiliy-amaliy yordam koʻrsatadi.
Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari qonunchilikka muvofiq seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
3-bob. Seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi faoliyatni tashkil etish
12-modda. Seysmik xavfni baholash
Oʻzbekiston Respublikasi hududida seysmik xavfni baholash Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi tomonidan tegishli davlat organlari va tashkilotlari bilan birgalikda amalga oshiriladi.
Seysmik xavfni baholash yer yuzasidagi tebranishlar jadalligini hisoblashni hamda ularning yuz berishi ehtimolini baholashni oʻz ichiga oladi.
Seysmik xavfni baholash natijalari asosida hududlarning seysmik jihatdan hududlashtirish xaritalari tuziladi.
Seysmik jihatdan hududlashtirish xaritalari qurilish loyihalarining zilzilabardoshligi normativlarini, yerdan foydalanish, yerga egalik qilish va aholini joylashtirish tarhlarini ishlab chiqish uchun asosdir.
Shaharsozlik faoliyatida muayyan hudud gruntining xususiyatlarini hisobga olgan holda seysmik jihatdan mikrohududlashtirish xaritalari tuziladi, binolar va inshootlar esa ushbu xaritalarga muvofiq loyihalashtiriladi hamda quriladi.
13-modda. Zilzilalar yuz berishi ehtimolini aniqlash
Oʻzbekiston Respublikasi hududida kuchli zilzilalar yuz berishi ehtimolini prognoz qilish Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi va Fanlar akademiyasi tomonidan amalga oshiriladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligining seysmoprognostik kuzatuvlar tarmogʻi respublika hududida kompleks prognostik kuzatuvlarni, maʼlumotlarni toʻplash va uzatishni, ularning dastlabki tahlilini amalga oshiradi.
Seysmik kuzatuvlar tarmogʻi milliy va xalqaro seysmik kuzatuvlar global tizimiga kiritilgan stansiyalardan iboratdir.
Seysmik va prognostik stansiyalarda doimo kuzatuvlar olib boriladi, olingan natijalar esa Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi Seysmoprognostik monitoring respublika markazining maʼlumotlar bazasida jamlanadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligining Seysmoprognostik monitoring respublika markazi seysmik, geofizik va gidrogeoseysmologik kuzatuvlar olib boradi, shuningdek zilzilalar darakchilariga doir prognoz maʼlumotlarining tahlilini amalga oshiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligining hamda Fanlar akademiyasining idoralararo ekspert komissiyasi kuzatilayotgan va yuz berishi mumkin boʻlgan seysmik vaziyat toʻgʻrisidagi xulosalarni muntazam ravishda (har haftada va har oyda) tegishli davlat organlariga yuboradi.
14-modda. Binolar va inshootlarning zilzilabardoshligini tekshirish hamda monitoring qilish
Seysmik faol zonalarda joylashgan, qurilish normalari va qoidalari talablariga muvofiq loyihalashtirilgan hamda qurilgan II — IV toifadagi obyektlar har besh yilda zilzilabardoshlikka doir vizual tekshiruvdan oʻtkaziladi.
Vizual tekshiruvlar instrumental-texnik tekshiruv oʻtkazilishini talab etadigan hollarda binolar va inshootlarning zilzilabardoshlikka doir instrumental-texnik tekshiruvi oʻtkaziladi hamda ularning elektron texnik pasporti yangilanadi.
Seysmik faol zonalarda joylashgan III-IV toifadagi obyektlar har oʻn yilda zilzilabardoshlikka doir instrumental-texnik tekshiruvdan oʻtkazilishi lozim.
Seysmik faol zonalarda yangi qurilgan III-IV toifadagi obyektlar ishga tushirilayotganda ular zilzilabardoshlikka doir instrumental-texnik tekshiruvdan majburiy tartibda oʻtkaziladi.
IV toifadagi obyektlarga taalluqli boʻlgan suv omborlari toʻgʻonlarida va gidroelektrostansiyalarda instrumental-texnik tekshiruvlar bir yilda ikki marta oʻtkaziladi.
Suv omborlari toʻgʻonlarining instrumental-texnik tekshiruvlari seysmik faol hududlarda sodir boʻlgan har bir kuchli zilziladan keyin majburiy tartibda oʻtkaziladi.
Binolar va inshootlarning zilzilabardoshlikka doir vizual hamda instrumental-texnik tekshiruvlari Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi huzuridagi qurilish sohasidagi tegishli hududiy nazorat inspeksiyalari, qurilish sohasidagi loyihalash tashkilotlari va maxsus litsenziyalangan tashkilotlar, shuningdek ilmiy-tadqiqot muassasalari tomonidan amalga oshiriladi.
Kuchli zilzilalar sodir boʻlgan hududlardagi barcha turdagi binolar va inshootlardan mutaxassislar tomonidan zilzilabardoshlikka doir vizual yoki instrumental-texnik tekshiruvdan oʻtkazilgandan keyin foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
Binolar va inshootlar seysmik jihatdan zaifligining doimiy monitoringi elektron texnik pasportlar asosida amalga oshiriladi hamda ushbu monitoring natijasida olingan axborot tasarrufida binolar va inshootlar boʻlgan davlat organlariga hamda boshqa tashkilotlarga topshiriladi.
Oʻz tasarrufida binolar va inshootlar boʻlgan davlat organlari hamda boshqa tashkilotlar ushbu moddaning toʻqqizinchi qismida nazarda tutilgan axborot olinganidan keyin olti oy davomida seysmik jihatdan zaif deb topilgan binolar va inshootlarning instrumental-texnik tekshiruvi oʻtkazilishini taʼminlashi hamda tekshiruv natijalariga doir xulosalar asosida ularni mustahkamlash boʻyicha choralar koʻrishi shart.
15-modda. Seysmik xatarni baholash
Seysmik xatarni baholash kuchli zilzila natijasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan insonlar jabrlanishining, moddiy va boshqa yoʻqotishlarning ilmiy prognozini ishlab chiqish orqali amalga oshiriladi.
Oʻzbekiston Respublikasi hududida seysmik xatarni baholash Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi tomonidan tegishli davlat organlari va tashkilotlari bilan birgalikda amalga oshiriladi.
Seysmik xatarni baholash natijalariga koʻra turli masshtabdagi seysmik xatar xaritalarini ishlab chiqish amalga oshiriladi, ular asosida zilzilalarning (seysmik xatarlarning) ehtimol tutilgan oqibatlarini kamaytirish dasturlari ishlab chiqiladi.
16-modda. Seysmik xatarni kamaytirish
Seysmik xatarni kamaytirishga quyidagi choralarni amalga oshirish hisobidan erishiladi:
ilmiy-texnik yechimlar asosida binolar va inshootlarning zilzilabardoshligini taʼminlash;
aholining xabardorligi va tayyorgarligi darajasini oshirish;
tegishli davlat organlari va tashkilotlarini seysmik xatarlarni boshqarishga tayyorlash;
aholini barvaqt ogohlantirish tizimini yaratish, uning tibbiy tayyorgarlik darajasini oshirish;
favqulodda vaziyatlarga nisbatan tezkor harakat qilish kuchlarini tayyorlash va takomillashtirish;
kuchli zilziladan zarar koʻrgan zonani tiklash va aholini reabilitatsiya qilish.
Seysmik xatarni kamaytirish choralari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan dasturlarga muvofiq amalga oshiriladi.
17-modda. Zilzila oqibatlarini bartaraf etish
Zilzila oqibatlarini bartaraf etish ushbu moddada bayon etilgan oʻziga xos xususiyatlarni hisobga olgan holda, aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatga ega favqulodda vaziyatlardan himoya qilish sohasidagi qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Zilzila oqibatlarini bartaraf etish maqsadida respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi rahbarligida hamda ixtisoslashtirilgan ilmiy-tadqiqot muassasalari, seysmologiya sohasidagi mutaxassislar ishtirokida zarar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni tahlil qilish asosida tezkor chora-tadbirlar dasturlarini ishlab chiqadi.
Zilzila sodir boʻlgan taqdirda zilzila epitsentrida shikastlangan binolar va inshootlarning foydalanishga yaroqliligini baholash doimiy epitsentral guruh hamda tegishli mutaxassislardan tuziladigan guruh tomonidan amalga oshiriladi.
Kuchli zilzilalar oqibatlarini bartaraf etish doirasida hududlarda:
aholini kuchli zilzila zonasidan xavfsiz hududlarga evakuatsiya qilish taʼminlanadi;
qutqaruv va kechiktirib boʻlmaydigan avariya-tiklash ishlari amalga oshiriladi;
binolarning hamda muhandislik-transport infratuzilmasining shikastlanish darajasi tezkor va batafsil oʻrganiladi;
kuchli zilzila tufayli yetkazilgan zarar aniqlanadi;
kuchli zilzila oqibatida buzilishi, tiklanishi yoki qayta qurilishi lozim boʻlgan binolar va inshootlar aniqlanadi;
zilzila natijasida vayron boʻlgan binolar va inshootlarni qayta qurish hamda tiklash amalga oshiriladi.
Aholini kuchli zilzilalar keltirib chiqargan favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
18-modda. Kuchli zilzilalar natijasida yetkazilgan zararni baholash
Kuchli zilzilalar natijasida yetkazilgan zararni baholash boʻyicha komissiyalar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tashkil etiladigan tezkor shtabning va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining qoʻshma qarori bilan tuziladi.
Mazkur komissiyalar tarkibiga seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi vakolatli vazirliklar va idoralarning, mahalliy davlat hokimiyati organlarining, sugʻurta hamda moliya tashkilotlarining masʼul xodimlari, zilzilabardosh qurilish sohasidagi loyihalash va ilmiy-tadqiqot institutlarining mutaxassislari hamda boshqa ekspertlar kiradi.
Kuchli zilzilalar natijasida yetkazilgan zararni baholashga doir ishlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
19-modda. Kuchli zilzila natijasida zarar koʻrgan obyektlarni tiklashga doir tadbirlarni moliyalashtirish
Kuchli zilzila natijasida zarar koʻrgan obyektlarni tiklashga doir tadbirlarni moliyalashtirish quyidagi manbalar hisobidan amalga oshiriladi:
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti;
xalqaro moliya institutlari va tashkilotlarining mablagʻlari;
qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar.
Sugʻurtalangan mol-mulkka yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash qonunchilikka va sugʻurta shartnomasiga binoan sugʻurta kompaniyalari tomonidan amalga oshiriladi.
4-bob. Jismoniy va yuridik shaxslarning seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi huquq hamda majburiyatlari
20-modda. Jismoniy va yuridik shaxslarning seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi huquqlari
Jismoniy va yuridik shaxslar:
tegishli hududdagi seysmik xavf darajasi toʻgʻrisida toʻliq va ishonchli axborot olish;
zilzilalar chogʻida oʻzini tutish qoidalari hamda ularga tayyorgarlik koʻrish tartibi toʻgʻrisida axborot olish;
zarur boʻlganda tashkilot xodimlarini himoya qilish va ularni zilzila vaqtida oʻzini toʻgʻri tutishga oʻrgatish uchun mutaxassislarni jalb etish huquqlariga ega.
Jismoniy va yuridik shaxslar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.
Aholini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
21-modda. Jismoniy va yuridik shaxslarning seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi majburiyatlari
Oʻzbekiston Respublikasi hududida turgan jismoniy shaxslar:
seysmik xavfsizlikni taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga va seysmik xavfsizlik taʼminlanishini texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga rioya etishi;
oʻz hayotini qutqarish, sogʻligʻini va mol-mulkini saqlash uchun zilzilalarga qarshi ehtiyot choralarini koʻrishi;
zilzilalarga tayyorgarlik koʻrish va ularning oqibatlarini bartaraf etish jarayonida oʻz xizmat majburiyatlarini amalga oshirayotgan tegishli davlat organlari hamda tashkilotlar xodimlarining qonuniy talablarini bajarishi shart.
Oʻzbekiston Respublikasi hududida faoliyatini amalga oshirayotgan yuridik shaxslar:
oʻz xodimlarini zilzila vaqtidagi favqulodda vaziyatlarda toʻgʻri himoyalanishga va harakat qilishga oʻrgatishi;
joylarda ogohlantirish tizimlarini tashkil etishi va doimiy tayyor holatda tutishi hamda ehtimoli boʻlgan seysmik xavflar haqida xodimlarga darhol xabar berishi;
oʻz tasarrufida boʻlgan obyektlarning barqaror ishlashini taʼminlash shartlariga rioya etishi hamda zilzila vaqtida seysmik xavfning darajasiga muvofiq xodimlarning hayot faoliyatini taʼminlashi;
zilzilalar oqibatlarini bartaraf etish rejalariga muvofiq davlat organlari va boshqa tashkilotlar obyektlarida avariya-qutqaruv ishlarini oʻtkazishda koʻmaklashishi;
evakuatsiya tadbirlarini belgilangan tartibda oʻtkazishi hamda tashkilotlar hududida aholi va xodimlarni joylashtirish uchun bazalarni oldindan tayyorlashni amalga oshirishi;
seysmik xavfsizlikni taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga va seysmik xavfsizlik taʼminlanishini texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga rioya etishi shart.
Jismoniy va yuridik shaxslarning zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.
5-bob. Yakunlovchi qoidalar
22-modda. Seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi xalqaro hamkorlik
Seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi xalqaro hamkorlik Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga va xalqaro shartnomalariga muvofiq quyidagi prinsiplar asosida amalga oshiriladi:
kuchli zilzilalar yuz berishi mumkinligi va ularning oqibatlari toʻgʻrisida chegaradosh davlatlarni xabardor qilish;
zilzilalar oqibatlarini bartaraf etish doirasida davlatlararo hamkorlik;
nizolarni xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan prinsiplari va normalariga muvofiq hal etish.
23-modda. Seysmik xavfsizlikni taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Seysmik xavfsizlikni taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.
24-modda. Ushbu Qonunning ijrosini, yetkazilishini, mohiyati va ahamiyati tushuntirilishini taʼminlash
Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Qurilish vazirligi, Fanlar akademiyasi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.
25-modda. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;
davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.
26-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oy oʻtgach kuchga kiradi.
“Oʻzbekiston Respublikasi aholisi va hududining seysmik xavfsizligini taʼminlash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga ILOVA
Seysmik xavfsizligi taʼminlanadigan obyektlarning toifalariga koʻra
T/r Obyektning nomi I toifa obyektlari 1. Uylarning yonidagi xoʻjalik va yordamchi imoratlar 2. Vaqtincha uy-joylar 3. Vaqtincha pavilyonlar va kioskalar 4. Kino va videofilmlarni namoyish etish uchun vaqtincha pavilyonlar 5. Saqlash uchun joylar, angarlar, omborlar 6. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini joylashtirish va saqlash uchun muzlatish kameralari II toifa obyektlari 7. Kam qavatli uylar va kottejlar (3 qavatgacha) 8. Yakka tartibda qurilgan shaxsiy uy-joylar 9. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari infratuzilmasi obyektlari 10. Garajlar (koʻp qavatli yer osti, yer usti garajlari) 11. Matbaa sanoati obyektlari 12. Kommunikatsiya tonnellari (yer osti kommunikatsiyalari kollektorlari) va issiqlik tarmoqlari 13. Chiqindilarni qayta ishlash tashkilotlari 14. Oʻrmon xoʻjaligi, yogʻochni qayta ishlash, sellyuloza-qogʻoz sanoati obyektlari 15. Kimyoviy tozalash punktlari, hammomlar 16. Texnik xizmat koʻrsatish stansiyalari, jamoat transporti tashkilotlari 17. Kempinglar, motellar, turbazalar, yozgi oromgohlar, dam olish bazalari va alpinistlar kurortlari 18. Yil boʻyi ishlaydigan doʻkonlar, maishiy xizmat tashkilotlari (kafelar, umumiy ovqatlanish va maishiy xizmat koʻrsatish punktlari) 19. Chorvachilik, parrandachilik va baliqchilik xoʻjaliklari 20. Mashq qilish zallari va fitnes zallari 21. Yil boʻyi ishlaydigan dam olish zonalari 22. Koʻrgazma zallari, madaniyat uylari 23. Maishiy texnika, sopol va chinni buyumlar, yogʻoch va mebellar, polietilen mahsulotlari ishlab chiqarish tashkilotlari 24. Qandolatchilik mahsulotlari, salqin ichimliklar va oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish tashkilotlari 25. Pilla tayyorlash tashkilotlarining obyektlari 26. Poyabzal ishlab chiqarish tashkilotlarining obyektlari III toifa obyektlari 27. Dastgohlar ishlab chiqarish obyektlari 28. Avtomobil sanoati tashkilotlarining obyektlari 29. Radiatsiyaga qarshi hamda yer ostidagi ixtisoslashtirilgan pana joylar 30. Shahar transporti obyektlari, koʻpriklar, tonnellar, yoʻl oʻtkazgichlar, estakadalar, temir yoʻl koʻpriklari 31. Avtomatlashtirilgan tezkor dispetcherlik boshqaruvi binolari 32. Qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, shu jumladan chorvachilik va ozuqa ishlab chiqarish mashinasozligi tashkilotlarining obyektlari 33. Ishlatilayotgan markaziy isitish punktlari, bugʻ qozonxonalari 34. Harakatlanadigan tarkibni, aviatsiya texnikasini taʼmirlash tashkilotlarining obyektlari 35. Qurilish tarmogʻi tashkilotlarining obyektlari, qurilish metall konstruksiyalari tashkilotlarining obyektlari 36. Paxtani qayta ishlash tashkilotlarining obyektlari, toʻqimachilik tashkilotlarining ishlab chiqarish obyektlari 37. Pochta, telegraf va aloqa tashkilotlarining boshqa obyektlari 38. Turar joy binolari, majmualari va yotoqxonalar 39. Oʻrta qavatli uylar va mehmonxonalar (3 qavatdan 5 qavatgacha) 40. Koʻp qavatli uylar va mehmonxonalar (5 qavatdan 12 qavatgacha) 41. Savdo uylari, ixtisoslashtirilgan yirik universal doʻkonlar majmualari, supermarketlar, restoranlar hamda usti yopiq bozorlar 42. Oʻquv yurtlarining barcha turlari (12 qavatgacha) 43. 1000 oʻringacha boʻlgan kinoteatrlar, kino-konsert zallari 44. Teatrlar, sirklar, muzeylar, amfiteatrlar, hayvonot bogʻlari, akvaparklar, okeanariumlar 45. Avtomobilga yoqilgʻi quyish shoxobchalari 46. Loyiha-konstruktorlik tashkilotlari 47. Ixtisoslashtirilgan ilmiy-tadqiqot institutlari va laboratoriyalarining binolari 48. Akademik ilmiy-tadqiqot markazlarining binolari va inshootlari 49. Kutubxonalar, noyob qoʻlyozmalar saqlanadigan joylar hamda davlat arxivlarining binolari 50. Sugʻorish va suv ajratish tarmoqlaridagi, sunʼiy suv havzalaridagi gidrotexnika inshootlari 51. Pansionatlar, profilaktoriylar, dam olish uylari, sanatoriylar, yuqori darajadagi turistik majmualar 52. Milliy galereyalar, madaniy markazlar, diniy muassasalar (masjidlar, cherkovlar, sinagoglar va boshqalar) 53. Ijtimoiy-siyosiy faoliyat markazlarining binolari, biznes-majmualar (markazlar), koʻp funksiyali ijtimoiy majmualar 54. Banklar, birjalar, banklarning boʻlimlari, hisoblash markazlari 55. Barcha turdagi tarixiy obidalar 56. Tergov hibsxonalari, vaqtincha saqlash hibsxonalari, maʼmuriy qamoqxonalar, ichki ishlar organlarining binolari va inshootlari 57. Jazoni ijro etish muassasalari IV toifa obyektlari 58. Mudofaa obyektlarining barcha turlari 59. Yadro tadqiqotlari, radiaktiv moddalarni ishlab chiqarish, yadroviy materiallar va radiaktiv moddalarni saqlash, shuningdek radioaktiv moddalarga ishlov berish va ularni utilizatsiya qilish obyektlari 60. Milliy ahamiyatga ega binolar va inshootlar 61. Maʼmuriy-davlat boshqaruvi binolari 62. Tibbiyot-mikrobiologiya sanoatining va tibbiyot muassasalarining obyektlari 63. Oʻt oʻchirish qismlarining binolari 64. Suv omborlarining toʻgʻonlari va gidroelektrostansiyalar 65. Issiqlik elektr stansiyalari, bugʻ qozonxonalari 66. Elektroenergetikaning boshqa (muqobil) obyektlari 67. Neft-gaz va koʻmir sanoatining obyektlari hamda omborlari 68. Metallurgiya va elektrotexnika sanoati tashkilotlarining obyektlari 69. Togʻ-kon ruda sanoati tashkilotlarining obyektlari 70. Kimyo sanoati, mineral oʻgʻitlar tashkilotlarining obyektlari, portlash va yongʻin xavfi yuqori boʻlgan obyektlar 71. Havo va temir yoʻl transportining binolari hamda inshootlari, yer osti va usti metrosi obyektlari 72. Oʻquv yurtlarining, koʻp qavatli uylar va mehmonxonalarning, shuningdek boshqa maqsadga moʻljallangan binolarning (12 qavatdan yuqori) barcha turlari 73. 1000 dan ortiq oʻringa ega boʻlgan kino-konsert zallari va kinoteatrlar 74. Koʻp oʻrinli yopiq stadionlar, yirik sport saroylari
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2021-yil 13-sentabr,
OʻRQ-713-son
Закон Республики Узбекистан
ПЕРЕЧЕНЬ
Об обеспечении сейсмической безопасности населения и территории Республики Узбекистан
Принят Законодательной палатой 15 июня 2021 года Одобрен Сенатом 31 июля 2021 года
Глава 1. Общие положения
Статья 1. Цель настоящего Закона
Целью настоящего Закона является регулирование отношений в области обеспечения сейсмической безопасности населения и территории Республики Узбекистан (далее — обеспечение сейсмической безопасности).
Статья 2. Законодательство об обеспечении сейсмической безопасности
Законодательство об обеспечении сейсмической безопасности состоит из настоящего Закона и иных актов законодательства.
Если международным договором Республики Узбекистан установлены иные правила, чем те, которые предусмотрены законодательством Республики Узбекистан об обеспечении сейсмической безопасности, то применяются правила международного договора.
Статья 3. Основные понятия
В настоящем Законе применяются следующие основные понятия:
визуальная проверка — визуальный осмотр технического состояния зданий и сооружений для выявления трещин и повреждений несущей конструкции, покрытий и стен;
землетрясение — подземные толчки и колебания в виде волновых колебаний, распространяемые на дальние расстояния, вызванные внезапным смещением, разрушением или обрушением земной коры или верхнего слоя мантии;
сейсмостойкость — показатели прочности зданий и сооружений на воздействие землетрясения, обеспечивающие безопасность жизни и имущества населения;
ликвидация последствий землетрясения — комплекс аварийно-спасательных оперативных работ, проводимых после произошедшего землетрясения и направленных на спасение жизни человека, снижение ущерба и материальных потерь;
эпицентр землетрясения — точка на земной поверхности, соответствующая очагу землетрясения;
инструментально-техническая проверка — обследование технического состояния зданий и сооружений с использованием специальных средств наблюдения, измерения и контроля;
сильное землетрясение — землетрясение с магнитудой (энергией землетрясения) 5,0 и выше по шкале Рихтера;
сейсмическая уязвимость — показатели повреждений и разрушений, которые могут возникнуть в конструкциях зданий и сооружений в результате землетрясения;
сейсмическое районирование — классификация территорий по уровню сейсмической опасности на основе научного анализа;
сейсмически активная зона — обозначенная на карте сейсмического районирования территория с высокой вероятностью возникновения сильных землетрясений;
сейсмическая опасность — вероятность возникновения на определенной территории в определенном промежутке времени землетрясений, представляющих угрозу жизни населения и нанесения ущерба зданиям и сооружениям;
сейсмическая безопасность — состояние защищенности жизни населения и объектов инфраструктуры государственными органами и организациями в области обеспечения сейсмической безопасности от опасностей, вызываемых в результате землетрясений;
сейсмический риск — потенциальный социальный и экономический ущерб от землетрясений на определенной территории;
сейсмологические и сейсмометрические наблюдения — мониторинг изменения сейсмического режима на территории Республики Узбекистан, осуществляемый сетью сейсмических наблюдательных станций;
электронный технический паспорт — электронный документ, содержащий необходимые сведения о состоянии сейсмостойкости зданий и сооружений.
Статья 4. Объекты обеспечения сейсмической безопасности
К объектам обеспечения сейсмической безопасности относятся:
территория административно-территориальных единиц Республики Узбекистан;
оборонные, промышленные, аграрные, энергетические, научно-технические комплексы, водохранилища и гидротехнические сооружения, учреждения здравоохранения, образовательные организации, общественные и жилые здания;
объекты материального и культурного наследия;
мосты, путепроводы, тоннели и дороги;
инженерные и транспортные коммуникации, сети газо-, водо-, тепло- и электроснабжения.
Статья 5. Классификация объектов обеспечения сейсмической безопасности
Объекты обеспечения сейсмической безопасности по значимости делятся на следующие категории:
I категория — объекты с низким фактором опасности;
II категория — объекты со средним фактором опасности;
III категория — объекты с высоким фактором опасности;
IV категория — объекты с очень высоким фактором опасности.
Перечень объектов обеспечения сейсмической безопасности по категориям определяется в соответствии с приложением к настоящему Закону.
Глава 2. Государственное регулирование в области обеспечения сейсмической безопасности
Статья 6. Основные направления государственной политики в области обеспечения сейсмической безопасности
Основными направлениями государственной политики в области обеспечения сейсмической безопасности являются:
совершенствование правовых основ обеспечения сейсмической безопасности;
принятие мер по повышению уровня сейсмической безопасности;
осуществление мониторинга и контроля сейсмостойкости зданий и сооружений, находящихся в эксплуатации, а также сдаваемых в эксплуатацию;
проведение инструментальных сейсмологических и сейсмометрических наблюдений на водохранилищах, расположенных на территории республики;
осуществление контроля за сейсмостойкостью водохранилищ и других гидротехнических сооружений, расположенных на территории республики;
внедрение современных информационно-коммуникационных технологий в данной области;
совершенствование научных основ и технологий обеспечения сейсмической безопасности;
реализация государственными органами мероприятий, направленных на снижение причинения вреда здоровью и жизни людей и имуществу населения, а также риска потерь (материальных, экономических и иных) в результате землетрясений;
развитие научно-исследовательских работ и внедрение в практику современных методов прогнозирования сейсмической опасности, сейсмического риска и вероятности возникновения землетрясений, а также укрепления сейсмостойкости сооружений;
развитие международного сотрудничества в данной области.
Статья 7. Полномочия Кабинета Министров Республики Узбекистан в области обеспечения сейсмической безопасности
Кабинет Министров Республики Узбекистан:
обеспечивает реализацию единой государственной политики в области обеспечения сейсмической безопасности;
организует разработку, утверждает и обеспечивает реализацию государственных программ в области обеспечения сейсмической безопасности;
обеспечивает развитие науки в области обеспечения сейсмической безопасности, внедрение современных информационно-коммуникационных, в том числе инновационных технологий, в данной области;
координирует деятельность государственных органов и научных учреждений в области обеспечения сейсмической безопасности;
обеспечивает разработку и утверждение разномасштабных карт сейсмического районирования;
устанавливает порядок выдачи заключений по сейсмостойкости зданий и сооружений на территориях с повышенной сейсмической опасностью;
постоянно проводит мониторинг реализуемых мер по снижению уровня сейсмической опасности в Республике Узбекистан.
Кабинет Министров Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в области обеспечения сейсмической безопасности в соответствии с законодательством.
Статья 8. Полномочия Министерства по чрезвычайным ситуациям Республики Узбекистан в области обеспечения сейсмической безопасности
Министерство по чрезвычайным ситуациям Республики Узбекистан:
реализует государственную политику в области обеспечения сейсмической безопасности в пределах своих полномочий;
организует сейсмологические и сейсмометрические наблюдения на территории Республики Узбекистан, трансграничных территориях, а также на территориях с высокой природной и техногенной опасностью;
при появлении опасности возникновения сильных землетрясений принимает необходимые меры по ликвидации их последствий;
участвует в разработке основных направлений государственной политики и государственных программ в области обеспечения сейсмической безопасности;
участвует в организации и проведении научных исследований, разработке методических рекомендаций по оценке сейсмического риска и последствий сильных землетрясений;
организует и контролирует осуществление сейсмопрогностического мониторинга;
оперативно информирует население и государственные органы о сильных землетрясениях;
координирует формирование резервов всех видов ресурсов для ликвидации последствий сильных землетрясений, вызванных ими чрезвычайных ситуаций;
координирует деятельность государственной системы предупреждения и действий в чрезвычайных ситуациях при землетрясениях;
проводит регулярные семинары и тренинги в сейсмически активных зонах с целью подготовки населения к выполнению соответствующих действий и мероприятий во время землетрясений;
обеспечивает ликвидацию последствий возможных сильных землетрясений и готовность сил и средств государственной системы в таких ситуациях;
обеспечивает постоянную готовность аварийно-спасательных сил, спецтехники и специальных формирований к проведению оперативно-спасательных работ в эпицентре землетрясений;
организует и проводит спасательные работы при выполнении мероприятий по обеспечению сейсмической безопасности;
ознакамливает население с правилами поведения при землетрясениях, обеспечивает подготовку и распространение соответствующих методических пособий и рекомендаций по подготовке к ним;
в пределах своих полномочий проводит сейсмологические и сейсмометрические наблюдения на водохранилищах, расположенных в сейсмически активных зонах;
организует практические занятия по ликвидации последствий возможных сильных землетрясений совместно с соответствующими государственными органами и организациями;
в случае сильного землетрясения организует деятельность эпицентральной группы, состоящей из представителей государственных органов и организаций по оценке пригодности зданий и сооружений, поврежденных в эпицентре сильного землетрясения, и обеспечивает ее постоянную готовность;
осуществляет на основании электронных технических паспортов мониторинг состояния зданий и сооружений и предоставляет информацию о зданиях и сооружениях с высокой сейсмической уязвимостью в соответствующие государственные органы и организации.
Министерство по чрезвычайным ситуациям Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в области обеспечения сейсмической безопасности в соответствии с законодательством.
Статья 9. Полномочия Министерства строительства Республики Узбекистан в области обеспечения сейсмической безопасности
Министерство строительства Республики Узбекистан:
реализует государственную политику в области обеспечения сейсмической безопасности в пределах своих полномочий;
оценивает и контролирует соответствие строящихся зданий и сооружений на территории Республики Узбекистан требованиям нормативных документов в области технического регулирования обеспечения сейсмической безопасности;
принимает участие в классификации зданий и сооружений по сейсмической уязвимости на основе электронных технических паспортов, а также инструментально-технической проверке зданий и сооружений и повышении их сейсмостойкости;
формирует электронные технические паспорта, содержащие необходимую информацию для оценки сейсмической уязвимости всех типов зданий и сооружений, а также многоэтажных жилых домов, планируемых к строительству в сейсмически активных зонах;
регулярно совершенствует нормативные документы в области технического регулирования обеспечения сейсмической безопасности с учетом опыта зарубежных стран;
принимает необходимые меры для обеспечения сейсмостойкости строящихся зданий и сооружений, а также повышения сейсмостойкости существующих зданий и сооружений в Республике Узбекистан.
Министерство строительства Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в области обеспечения сейсмической безопасности в соответствии с законодательством.
Статья 10. Полномочия Академии наук Республики Узбекистан в области обеспечения сейсмической безопасности
Академия наук Республики Узбекистан:
реализует государственную политику в области обеспечения сейсмической безопасности в пределах своих полномочий;
разрабатывает методологии по оценке сейсмической опасности разных масштабов, сейсмическому районированию, прогнозированию землетрясений в разрезе времени, обеспечению сейсмостойкости зданий и сооружений;
проводит научные исследования по созданию инженерно-геологических основ и технологий, а также методик оценки различных сейсмических опасностей и рисков;
разрабатывает научно-исследовательские программы в области обеспечения сейсмической безопасности и обеспечивает их реализацию;
разрабатывает современные методы определения вероятности землетрясений, оценки сейсмической опасности и сейсмического риска;
составляет разномасштабные карты сейсмической опасности и сейсмического риска территорий;
в случае сильного землетрясения проводит макросейсмические и другие исследования в районе эпицентра землетрясения для оценки степени деформации земной поверхности, степени разрушения зданий и сооружений;
разрабатывает методы постоянного контроля сейсмостойкости плотин водохранилищ и, изучив динамические свойства плотин водохранилищ на основе данных инструментального сейсмического и сейсмометрического наблюдения, проводит оценку их напряженно-деформированного состояния;
участвует в подготовке учебной и учебно-методической литературы по обеспечению сейсмической безопасности для высших образовательных организаций;
обеспечивает информационно-библиотечные учреждения и высшие образовательные организации научными и научно-техническими источниками в области обеспечения сейсмической безопасности;
участвует в совершенствовании строительных норм и правил в сейсмически активных зонах.
Академия наук Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в области обеспечения сейсмической безопасности в соответствии с законодательством.
Статья 11. Полномочия органов исполнительной власти на местах в области обеспечения сейсмической безопасности
Органы исполнительной власти на местах:
организуют работу по снижению сейсмического риска и подготовке населения к возможным сильным землетрясениям;
содействуют реализации государственных программ в области обеспечения сейсмической безопасности;
взаимодействуют с другими органами и организациями для определения приоритетных направлений по подготовке к возможным сильным землетрясениям и в отношении проведения исследовательских и проектных работ;
оказывают непосредственное содействие в организации семинаров и тренингов в сейсмически активных зонах по подготовке населения к выполнению соответствующих действий и мероприятий во время сильных землетрясений;
контролируют неукоснительное соблюдение строительными организациями проектов, разработанных в соответствии с нормативами для сейсмически активных зон;
участвуют в формировании электронных технических паспортов существующих и строящихся зданий и сооружений, их обновлении, а также проведении мониторинга;
оказывают непосредственную организационно-практическую помощь в осуществлении новых разработок в области обеспечения сейсмической безопасности.
Органы исполнительной власти на местах могут осуществлять и иные полномочия в области обеспечения сейсмической безопасности в соответствии с законодательством.
Глава 3. Организация деятельности в области обеспечения сейсмической безопасности
Статья 12. Оценка сейсмической опасности
Оценка сейсмической опасности на территории Республики Узбекистан проводится Академией наук Республики Узбекистан совместно с соответствующими государственными органами и организациями.
Оценка сейсмической опасности включает в себя расчет интенсивности колебаний на поверхности земли и оценку вероятности их возникновения.
На основе результатов оценки сейсмической опасности создаются карты сейсмического районирования территорий.
Карты сейсмического районирования являются основой для разработки нормативов сейсмостойкости строительных проектов, схем землепользования, землевладения и расселения населения.
В градостроительной деятельности с учетом характеристик грунта конкретной территории создаются карты сейсмического микрорайонирования, а здания и сооружения проектируются и строятся в соответствии с данными картами.
Статья 13. Определение вероятности возникновения землетрясений
Прогнозирование вероятности возникновения сильных землетрясений на территории Республики Узбекистан осуществляется Министерством по чрезвычайным ситуациям и Академией наук Республики Узбекистан.
Сеть сейсмопрогностических наблюдений Министерства по чрезвычайным ситуациям Республики Узбекистан осуществляет комплексные прогностические наблюдения на территории республики, сбор и передачу, предварительный анализ данных.
Сеть сейсмических наблюдений состоит из станций, включенных в глобальную систему национальных и международных сейсмических наблюдений.
На сейсмических и прогностических станциях постоянно проводятся наблюдения, а полученные результаты собираются в базе данных Республиканского центра сейсмопрогностического мониторинга Министерства по чрезвычайным ситуациям Республики Узбекистан.
Республиканский центр сейсмопрогностического мониторинга Министерства по чрезвычайным ситуациям Республики Узбекистан проводит сейсмические, геофизические и гидрогеосейсмологические наблюдения, а также проводит анализ прогнозных данных по предвестникам землетрясений.
Межведомственная экспертная комиссия Министерства по чрезвычайным ситуациям и Академии наук Республики Узбекистан регулярно направляет заключения о наблюдаемой и возможной сейсмической обстановке (еженедельно и ежемесячно) в соответствующие государственные органы.
Статья 14. Проверка и мониторинг сейсмостойкости зданий и сооружений
Объекты II — IV категорий, расположенные в сейсмически активных зонах, спроектированные и построенные в соответствии с требованиями строительных норм и правил, проходят визуальную проверку на сейсмостойкость каждые пять лет.
В случаях, когда визуальные проверки требуют проведения инструментально-технической проверки, проводится инструментально-техническое обследование зданий и сооружений на сейсмостойкость и обновляется их электронный технический паспорт.
Объекты III-IV категорий, расположенные в сейсмически активных зонах, подлежат инструментально-технической проверке на сейсмостойкость каждые десять лет.
При вводе в эксплуатацию вновь построенных объектов III-IV категорий в сейсмически активных зонах обязательно проходят инструментально-техническую проверку на сейсмостойкость.
На плотинах водохранилищ и гидроэлектростанциях, относящихся к объектам IV категории, инструментально-технические проверки проводятся два раза в год.
Инструментально-технические проверки плотин водохранилищ в обязательном порядке проводятся после каждого сильного землетрясения, произошедшего в сейсмоактивных районах.
Визуальные и инструментально-технические проверки зданий и сооружений на сейсмостойкость осуществляются соответствующими территориальными инспекциями по контролю в сфере строительства при Министерстве строительства Республики Узбекистан, проектными и специально лицензированными организациями, а также научно-исследовательскими учреждениями в области строительства.
Все типы зданий и сооружений в районах произошедших сильных землетрясений допускаются к использованию после визуальной или инструментально-технической проверки, осуществленной специалистами на сейсмостойкость.
На основе электронных технических паспортов осуществляется постоянный мониторинг сейсмической уязвимости зданий и сооружений, и информация, полученная в результате этого мониторинга, передается в государственные органы и другие организации, в ведении которых имеются здания и сооружения.
Государственные органы и другие организации, имеющие в своем ведении здания и сооружения, обязаны обеспечить проведение инструментально-технической проверки зданий и сооружений, признанных сейсмически уязвимыми, в течение шести месяцев после получения информации, предусмотренной частью девятой настоящей статьи, и принять меры по их укреплению на основании заключений по результатам проверки.
Статья 15. Оценка сейсмического риска
Оценка сейсмического риска осуществляется путем разработки научного прогноза человеческих жертв, материальных и иных потерь, которые могут возникнуть в результате сильного землетрясения.
Оценка сейсмического риска на территории Республики Узбекистан проводится Академией наук Республики Узбекистан совместно с соответствующими государственными органами и организациями.
По результатам оценки сейсмического риска осуществляется разработка карт сейсмического риска различного масштаба, на основе которых разрабатываются программы снижения потенциальных последствий землетрясений (сейсмических рисков).
Статья 16. Снижение сейсмического риска
Снижение сейсмического риска достигается за счет реализации следующих мер:
обеспечения сейсмостойкости зданий и сооружений на основе научно-технических решений;
повышения уровня информированности и подготовленности населения;
подготовки соответствующих государственных органов и организаций к управлению сейсмическими рисками;
создания системы раннего предупреждения, повышения уровня медицинской подготовки населения;
подготовки и совершенствования сил быстрого реагирования на чрезвычайные ситуации;
восстановления зоны, пострадавшей от сильного землетрясения, и реабилитации населения.
Меры по снижению сейсмического риска осуществляются в соответствии с программами, утверждаемыми Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Статья 17. Ликвидация последствий землетрясения
Ликвидация последствий землетрясения осуществляется в порядке, установленном законодательством в области защиты населения и территорий от чрезвычайных ситуаций природного и техногенного характера, с учетом особенностей, изложенных в настоящей статье.
В целях ликвидации последствий землетрясения органы государственного управления и исполнительной власти на местах под руководством Кабинета Министров Республики Узбекистан и с участием специализированных научно-исследовательских институтов, специалистов в области сейсмологии разрабатывают программы оперативных мер на основе анализа данных об ущербе.
В случае землетрясения оценка пригодности к использованию зданий и сооружений, поврежденных в эпицентре землетрясения, проводится постоянной эпицентральной группой и группой, создаваемой из соответствующих специалистов.
В рамках ликвидации последствий сильных землетрясений в регионах:
обеспечивается эвакуация населения из зоны сильного землетрясения в безопасные районы;
проводятся спасательные и безотлагательные аварийно-восстановительные работы;
оперативно и подробно изучается степень повреждения зданий и инженерно-транспортной инфраструктуры;
определяется ущерб, причиненный сильным землетрясением;
выявляются здания и сооружения, подлежащие сносу, восстановлению или перестройке в результате сильного землетрясения;
проводятся реконструкция и восстановление зданий и сооружений, разрушенных в результате землетрясения.
Порядок подготовки населения к действиям в чрезвычайных ситуациях, вызванных сильными землетрясениями, устанавливается Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Статья 18. Оценка ущерба, причиненного в результате сильных землетрясений
Комиссии по оценке ущерба, причиненного в результате сильных землетрясений, образуются совместным решением оперативного штаба, создаваемого Кабинетом Министров Республики Узбекистан, и органов исполнительной власти на местах.
В состав указанных комиссий входят ответственные работники компетентных министерств и ведомств в области обеспечения сейсмической безопасности, органов государственной власти на местах, страховых и финансовых организаций, специалисты проектных и научно-исследовательских институтов в области сейсмостойкого строительства и другие эксперты.
Работы по оценке ущерба, причиненного в результате сильных землетрясений, осуществляются в порядке, установленном Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Статья 19. Финансирование мероприятий по восстановлению объектов, пострадавших в результате сильного землетрясения
Финансирование мероприятий по восстановлению объектов, пострадавших в результате сильного землетрясения, осуществляется за счет следующих источников:
Государственного бюджета Республики Узбекистан;
средств международных финансовых институтов и организаций;
других источников, не запрещенных законодательством.
Возмещение причиненного застрахованному имуществу ущерба осуществляется страховыми компаниями согласно законодательству и договору страхования.
Глава 4. Права и обязанности физических и юридических лиц в области обеспечения сейсмической безопасности
Статья 20. Права физических и юридических лиц в области обеспечения сейсмической безопасности
Физические и юридические лица имеют право:
получать полную и достоверную информацию об уровне сейсмической опасности на соответствующей территории;
получать информацию о правилах поведения при землетрясениях и порядке подготовки к ним;
при необходимости привлекать специалистов для защиты персонала организации и обучения его правильному поведению во время землетрясения.
Физические и юридические лица могут иметь и иные права в соответствии с законодательством.
Порядок подготовки населения к действиям в чрезвычайных ситуациях устанавливается Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Статья 21. Обязанности физических и юридических лиц в области обеспечения сейсмической безопасности
Физические лица, находящиеся на территории Республики Узбекистан, обязаны:
соблюдать требования законодательства об обеспечении сейсмической безопасности и нормативных документов в области технического регулирования обеспечения сейсмической безопасности;
принимать меры предосторожности от землетрясений для спасения собственной жизни, сохранения здоровья и имущества;
выполнять законные требования сотрудников соответствующих государственных органов и организаций, осуществляющих свои служебные обязанности в процессе подготовки к землетрясениям и ликвидации их последствий.
Юридические лица, осуществляющие деятельность на территории Республики Узбекистан, обязаны:
обучать свой персонал правильно защищаться и действовать в чрезвычайных ситуациях во время землетрясения;
организовать и поддерживать в постоянной готовности системы предупреждения на местах и немедленно уведомлять персонал о потенциальных сейсмических опасностях;
соблюдать условия обеспечения стабильного функционирования объектов, находящихся в их ведении, в соответствии с уровнем сейсмической опасности и обеспечивать жизнедеятельность персонала при землетрясении;
оказывать содействие в проведении аварийно-спасательных работ на объектах государственных органов и других организаций в соответствии с планами ликвидации последствий землетрясений;
проводить эвакуационные мероприятия в установленном порядке и осуществлять предварительную подготовку баз для размещения населения и персонала на территории организаций;
соблюдать требования законодательства об обеспечении сейсмической безопасности и нормативных документов в области технического регулирования обеспечения сейсмической безопасности.
Физические и юридические лица могут нести и иные обязанности в соответствии с законодательством.
Глава 5. Заключительные положения
Статья 22. Международное сотрудничество в области обеспечения сейсмической безопасности
Международное сотрудничество в области сейсмической безопасности осуществляется в соответствии с законодательством и международными договорами Республики Узбекистан на основе следующих принципов:
информирования приграничных государств о возможности сильных землетрясений и их последствиях;
межгосударственного сотрудничества в рамках ликвидации последствий землетрясений;
разрешения споров в соответствии с общепризнанными принципами и нормами международного права.
Статья 23. Ответственность за нарушение законодательства об обеспечении сейсмической безопасности
Лица, виновные в нарушении законодательства об обеспечении сейсмической безопасности, несут ответственность в установленном порядке.
Статья 24. Обеспечение исполнения, доведения, разъяснения сути и значения настоящего Закона
Министерству по чрезвычайным ситуациям, Министерству строительства, Академии наук Республики Узбекистан и другим заинтересованным организациям обеспечить исполнение, доведение до исполнителей и разъяснение среди населения сути и значения настоящего Закона.
Статья 25. Приведение законодательства в соответствие с настоящим Законом
Кабинету Министров Республики Узбекистан:
привести решения правительства в соответствие с настоящим Законом;
обеспечить пересмотр и отмену органами государственного управления их нормативно-правовых актов, противоречащих настоящему Закону.
Статья 26. Вступление в силу настоящего Закона
Настоящий Закон вступает в силу по истечении шести месяцев со дня его официального опубликования.
ПРИЛОЖЕНИЕ к Закону Республики Узбекистан «Об обеспечении сейсмической безопасности населения и территории Республики Узбекистан»
объектов обеспечения сейсмической безопасности по категориям
Н/п Наименование объекта Объекты I категории 1. Хозяйственные и подсобные здания возле домов 2. Временное жилье 3. Временные павильоны и киоски 4. Временные павильоны для показа кино и видеофильмов 5. Места для хранения, ангары, склады 6. Морозильные камеры для размещения и хранения сельхозпродукции Объекты II категории 7. Малоэтажные дома и коттеджи (до 3 этажей) 8. Индивидуальное собственное жилье 9. Объекты железнодорожной и автодорожной инфраструктуры 10. Гаражи (многоэтажные подземные, наземные гаражи) 11. Объекты полиграфической промышленности 12. Тоннели коммуникации (коллекторы подземных коммуникаций) и тепловые сети 13. Организации по переработке отходов 14. Объекты лесного хозяйства, деревообработки, целлюлозно-бумажной промышленности 15. Пункты химчистки, бани 16. Станции техобслуживания, организации общественного транспорта 17. Кемпинги, мотели, турбазы, летние лагеря, базы отдыха и альпинистские курорты 18. Круглогодичные магазины, бытовые организации (кафе, пункты общепита и бытового обслуживания) 19. Животноводческие, птицеводческие и рыбные хозяйства 20. Тренажерные и фитнес-залы 21. Круглогодичные зоны отдыха 22. Выставочные залы, дома культуры 23. Организации по производству бытовой техники, керамики и фарфора, дерева и мебели, изделий из полиэтилена 24. Организации по выпуску кондитерских изделий, прохладительных напитков и пищевых продуктов 25. Объекты коконных организаций 26. Объекты обувных организаций Объекты III категории 27. Объекты по производству станков 28. Объекты организаций автомобильной промышленности 29. Специализированные противорадиационные и подземные убежища 30. Объекты городского транспорта, мосты, тоннели, путепроводы, эстакады, железнодорожные мосты 31. Здания автоматизированного оперативно-диспетчерского управления 32. Объекты организаций сельскохозяйственного машиностроения, в том числе машиностроения для животноводства и производства кормов 33. Действующие пункты центрального отопления, паровые котлы 34. Объекты организаций по ремонту подвижного состава, авиационной техники 35. Объекты организаций строительной отрасли, объекты организаций строительных металлоконструкций 36. Объекты хлопкоперерабатывающих организаций, производственные объекты текстильных организаций 37. Почта, телеграф и другие объекты организаций связи 38. Жилые дома, комплексы и общежития 39. Среднеэтажные дома и гостиницы (от 3 до 5 этажей) 40. Многоэтажные дома и гостиницы (от 5 до 12 этажей) 41. Торговые дома, комплексы крупных специализированных универмагов, супермаркеты, рестораны и крытые рынки 42. Все типы учебных заведений (до 12 этажей) 43. Кинотеатры, кино-концертные залы до 1000 мест 44. Театры, цирки, музеи, амфитеатры, зоопарки, аквапарки, океанариумы 45. Автозаправочные станции 46. Проектно-конструкторские организации 47. Здания специализированных научно-исследовательских институтов и лабораторий 48. Здания и сооружения академических научно-исследовательских центров 49. Библиотеки, хранилища редких рукописей и здания государственных архивов 50. Гидротехнические сооружения в оросительных и водораспределительных сетях, искусственных водоемах 51. Пансионаты, профилактории, дома отдыха, санатории, высококлассные туристические комплексы 52. Национальные галереи, культурные центры, религиозные учреждения (мечети, церкви, синагоги и другие) 53. Здания центров общественно-политической деятельности, бизнес комплексы (центры), многофункциональные социальные комплексы 54. Банки, биржи, отделения банков, вычислительные центры 55. Исторические памятники всех видов 56. Следственные изоляторы, изоляторы временного содержания, административные тюрьмы, здания и сооружения органов внутренних дел 57. Учреждения по исполнению наказания Объекты IV категории 58. Все виды оборонных объектов 59. Объекты ядерных исследований, производства радиоактивных веществ, хранения ядерных материалов и радиоактивных веществ, а также обработки и утилизации радиоактивных веществ 60. Здания и сооружения национального значения 61. Здания административно-государственного управления 62. Объекты медико-микробиологической промышленности и медицинских учреждений 63. Здания пожарных частей 64. Плотины водохранилищ и гидроэлектростанции 65. Тепловые электростанции, паровые котлы 66. Прочие (альтернативные) объекты электроэнергетики 67. Объекты и склады нефтегазовой и угольной промышленности 68. Объекты металлургических и электротехнических промышленных организаций 69. Объекты горнорудных промышленных организаций 70. Организации химической промышленности, минеральных удобрений, объекты с повышенным риском взрыва и пожара 71. Здания и сооружения воздушного и железнодорожного транспорта, объекты подземного и наземного метро 72. Все типы учебных заведений, многоквартирных домов и гостиниц, а также зданий иного назначения (выше 12 этажей) 73. Кино-концертные залы и кинотеатры на более чем 1000 мест 74. Крытые стадионы с множеством мест, большие дворцы спорта
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
13 сентября 2021 г.,
№ ЗРУ-713