UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

НИЗОМ

СХЕМАСИ

НИЗОМ

СХЕМАСИ

Товар-хом ашё биржаларида фьючерс савдоларини жорий қилиш ҳамда маҳсулотларни автотранспортда ташиш хизматларининг электрон логистика савдо порталини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида

Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Шартномавий муносабатларни тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2021 йил 14 сентябрдаги ПФ-6313-сон Фармони ҳамда «Юқори ликвидли ва монопол товарларни сотиш жараёнларига бозор механизмларини жорий этишни давом эттириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2021 йил 17 мартдаги ПҚ-5031-сон қарорида белгиланган вазифаларни амалга ошириш, биржа савдоларига янги савдо инструментларини, шу жумладан, товар деривативларини босқичма-босқич жорий қилиш ҳамда маҳсулотларни автотранспортда ташиш хизматларининг тўлиқ рақамлашган шаффоф навбат тамойилига асосланган электрон логистика савдо порталини ташкил этиш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Маълумот учун қабул қилинсинки:

Ўзбекистон Республикаси Монополияга қарши курашиш қўмитаси томонидан «Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржаси» АЖ (кейинги ўринларда — ЎзРТХБ) билан биргаликда биржа савдоларида деривативларни, шу жумладан, фьючерс савдолари дастурий таъминотини жорий қилиш бўйича илғор хорижий компаниялар билан келишувга эришилган;

Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлиги томонидан ЎзРТХБ билан биргаликда маҳсулотларни етказиб бериш жараёнида тўлиқ рақамлашган шаффоф навбат тизимини назарда тутувчи юк ташувчилар ўртасида рақобатни таъминлайдиган электрон логистика савдо портали яратилиб, 2021 йил 1 сентябрдан ишга туширилган.

2. Қуйидагилар тасдиқлансин:

а) қуйидаги асосий устувор йўналишларни назарда тутувчи товар-хом ашё биржаларида фьючерс савдоларини ўтказиш тартиби тўғрисида низом 1-иловага мувофиқ:

фьючерс савдоларини ўтказиш, товарларнинг бозор нархи шаклланишини таъминлаш ҳамда томонлар ўртасида ҳисоб-китобларни амалга ошириш;

фьючерс савдоларида иштирок этиш бўйича биржа аъзолари ва уларнинг трейдерларига қўйиладиган талабларни белгилаш;

мижоз ва биржа аъзоси ўртасидаги муносабатларни тартибга солиш, шунингдек, фьючерс шартномалари бўйича клирингни амалга ошириш ва шартномаларнинг ижросини таъминлаш;

фьючерс шартномаларини тузиш ва ижроси билан боғлиқ бўлган низоларни ҳал қилиш;

ваколатли орган томонидан фьючерс савдолари жараёнида нарх манипуляциясига йўл қўймаслик, фьючерс савдолари иштирокчилари устидан назоратни амалга ошириш, қонунчилик ҳужжатлари талаблари бузилган ҳолатларда биржа аъзоларига нисбатан чоралар кўриш;

б) қуйидаги асосий устувор йўналишларни назарда тутувчи автотранспортда юк ташиш хизматлари бўйича электрон логистика савдо портали фаолияти тўғрисида низом 2-иловага мувофиқ:

электрон логистика савдо порталида буюртмачилар ва юк ташувчиларни рўйхатдан ўтказиш;

юк ташиш бўйича шартномалар тузишни савдоларнинг шаффоф ва рақобат тамойилларига асосланган ҳолда электрон рақамли имзо орқали амалга ошириш;

савдолар жараёни ва нархлар манипуляциясини назорат қилиш ҳамда автотранспорт воситаларида юк ташишларни мониторинг ва таҳлил қилиш бўйича тегишли давлат органлари билан ахборот алмашинувини йўлга қўйиш;

тузилган шартномалар бўйича ҳисоб-китобларни олдиндан закалат тўловларини киритган ва шартнома мажбуриятларини бажариш кафолатларини таъминлаган ҳолда ҳисоб-китоб клиринг палатаси орқали амалга ошириш;

шартнома шартлари бўйича томонларнинг мажбуриятларини белгилаш;

инсофсиз юк ташувчиларни аниқлаш, уларга нисбатан чоралар кўриш ва электрон логистика порталидан четлатишни тартибга солиш.

3. Белгилансинки:

2022 йил 1 январдан бошлаб ЎзРТХБда фьючерс савдолари йўлга қўйилади;

Ўзбекистон Республикаси Монополияга қарши курашиш қўмитаси товар-хом ашё биржаларида товар деривативларини, шу жумладан, фьючерс савдоларини тартибга солиш соҳасида ваколатли орган ҳисобланади.

4. «Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржаси» АЖ ва «Тошкент товар хомашё биржаси» АЖга:

фьючерс савдоларини ўтказиш қоидаларини ҳамда фьючерс савдолари бўйича клирингни амалга ошириш тартибини ишлаб чиқиш ва Монополияга қарши курашиш қўмитаси билан келишган ҳолда тасдиқлаш, шунингдек, фьючерс савдоларини ташкил этиш ва ўтказиш бўйича ўқув дастурини ишлаб чиқиш, биржа аъзолари ва уларнинг мижозлари учун савдоларни ўтказиш бўйича доимий ўқув курсларини ташкил этиш тавсия этилсин;

биржа савдоларида хорижий компаниялар иштирокини кенгайтириш мақсадида норезидент сотувчи ва харидорларнинг биржа шартномаси бўйича тўлови, воситачилик йиғими ҳамда томонларнинг закалати билан боғлиқ биржа савдо операцияларини амалга ошириш учун чет элдаги хорижий банкларда банк ҳисобварақлари очишга рухсат берилсин.

5. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги республикада фьючерс савдоларини оммалаштириш ва янада рағбатлантириш мақсадида, товар-хом ашё биржалари аъзолари томонидан амалга оширилган фьючерс операциялари қийматидан келиб чиқиб, мос равишда уларнинг солиқ базасини камайтириш бўйича тегишли қонун лойиҳасини уч ой муддатда ишлаб чиқсин ва белгиланган тартибда Вазирлар Маҳкамасига киритсин.

6. Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлиги ЎзРТХБ билан биргаликда икки ой муддатда монопол ташкилотлар ва давлат иштирокидаги хўжалик жамиятлари томонидан экспортга сотилаётган маҳсулотлар бўйича халқаро юк ташиш хизматларини ўрганган ҳолда савдоларни электрон логистика савдо портали орқали амалга ошириш тўғрисида Вазирлар Маҳкамасига таклиф киритсин.

7. Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг 3-иловага мувофиқ айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилсин.

8. Ўзбекистон Республикаси Монополияга қарши курашиш қўмитаси товар-хом ашё биржалари билан биргаликда биржа савдолари қоидаларининг ушбу қарор талабларига мувофиқлаштирилишини таъминласин.

9. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг молия-иқтисодиёт ва камбағалликни қисқартириш масалалари бўйича ўринбосари — иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазири Ж.А. Қўчқоров зиммасига юклансин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 27 декабрдаги 777-сон қарорига 1-ИЛОВА

Товар-хом ашё биржаларида фьючерс савдоларини ўтказиш тартиби тўғрисида

1-боб. Умумий қоидалар

1. Ушбу Низом товар-хом ашё биржаларида фьючерс савдоларини ўтказиш тартибини белгилайди.

2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

биржа — биржа савдоларини белгиланган қоидалар асосида олдиндан белгиланган жой ва муайян вақтда, ташкил этувчи юридик шахс;

ҳисоб-китоб-клиринг палатаси (кейинги ўринларда — ҲККП) — клиринг электрон тизими орқали биржанинг фьючерс шартномалари бўйича клиринг, ҳисоб-китоб ва ўзаро ҳисоб-китобларни амалга оширишни таъминловчи биржанинг таркибий бўлинмаси бўлиб, фьючерс бозорида марказий контрагент вазифасини бажаради;

марказий контрагент — клиринг иштирокчилари учун клиринг хизматини кўрсатувчи ва фьючерс шартномаси бўйича томонлар учун контрагент вазифасини бажарувчи биржанинг таркибий бўлинмаси;

товар-хом ашё биржаларида товар деривативларини, шу жумладан, фьючерс савдоларини тартибга солиш соҳасида ваколатли орган — Монополияга қарши курашиш қўмитаси (кейинги ўринларда — ваколатли орган);

фьючерс савдолари — фьючерс контрактларини сотиш бўйича ўтказиладиган биржа савдолари;

фьючерс контракти — базавий активни келажакда жорий бозор нархларида сотиш (харид қилиш) бўйича биржа савдоларига қўйиладиган контракт;

фьючерс шартномалари — биржа товарини етказиб беришни (етказиб бериш фьючерси) ёки биржа товарини етказиб бермаган ҳолда шартнома тарафлари ўртасида ҳисоб-китоблар амалга оширилишини (ҳисоб-китоб фьючерси) назарда тутадиган, келгусида бажариш мажбурияти билан тузиладиган ҳосила молиявий воситаларнинг (деривативларнинг) олди-сотди шартномалари;

клиринг — клиринг иштирокчилари, биржа аъзолари ва мижозларнинг ўзаро мажбуриятларини белгилаш, аниқлаштириш ва ҳисобга олишга доир операциялар мажмуаси, шунингдек, ушбу Низом, Фьючерс савдоларини ўтказиш қоидалари ҳамда Фьючерс савдолари бўйича клирингни амалга ошириш тартибига мувофиқ улар ўртасида амалга ошириладиган ўзаро ҳисоб-китоблар;

базавий актив — фьючерс контракти ижросини таъминлашда ҳисоб-китоб учун база ҳисобланадиган ва фьючерс контракти бўйича етказиб бериладиган товар;

мижоз — биржа томонидан белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказилган юридик ва жисмоний шахс бўлиб, клиринг иштирокчиси ва биржа аъзолари унинг топшириғига кўра ва унинг ҳисобидан фьючерс шартномаларини тузишлари мумкин;

клиринг иштирокчиси — клиринг хизматларини кўрсатиш бўйича ҲККП билан шартнома тузган шахс;

ҳисоб-китоб нархи — белгиланган алоҳида услубга мувофиқ клиринг ҳисоб-китоблари учун қўлланиладиган нарх;

депозит маржа — фьючерс шартномаси бўйича мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш учун клиринг иштирокчиси ҳисобварағида сақланадиган маблағлар миқдори (қиймати);

вариацион маржа — фьючерс савдолари ва клиринг ўтказилгандан сўнг базавий актив учун бозор нархининг ўзгариши натижасида очиқ позициялар бўйича шаклланган маблағлар кўринишидаги ўзаро томонлар ҳуқуқ ва мажбуриятлар;

воситачилик йиғими — биржа савдолари электрон тизимида шартномалар қайд этилиши, шунингдек, клирингни амалга ошириш мақсадида ваколатли орган томонидан белгиланган тарифлар асосида акцептсиз тартибда биржа томонидан ундириладиган маблағ;

талабнома — фьючерс шартномаларини тузиш бўйича биржа аъзоси томонидан белгиланган тартибда бериладиган таклиф;

очиқ позиция — фьючерс шартномаларини тузиш натижасида клиринг иштирокчиси ва (ёки) унинг мижозларида шаклланадиган ҳуқуқ ва мажбуриятлар йиғиндиси;

ёпиқ позиция — айнан битта очиқ позиция бўйича бекор қилинган ҳуқуқ ва мажбуриятларнинг йиғиндиси;

қисқа позиция — бир ёки бир нечта фьючерс контрактларини сотиш натижасида шаклланадиган ҳуқуқ ва мажбуриятлар йиғиндиси;

узун позиция — бир ёки бир нечта фьючерс контрактларини харид қилиш натижасида шаклланадиган ҳуқуқ ва мажбуриятлар йиғиндиси;

савдо сессияси — биржада белгиланган тартибда фьючерс савдолари ўтказиладиган вақт;

кейинги савдо сессияси — айнан битта фьючерс контракти бўйича жорий савдо сессиясидан кейинги савдо сессияси;

икки томонлама қарама-қарши аукцион — фьючерс бозорида сотувчи ва харидор ўртасида рақобат асосида электрон савдоларни ўтказиш шакли бўлиб, унда фьючерс шартномаси талаб ва таклиф буюртмалари кесишган нуқтада шаклланган нархда тузилади;

офсет битими — фьючерс контракти бўйича қарама-қарши позиция пайдо бўлиши билан олдин очилган позицияга мувофиқ мавжуд бўлган ҳуқуқ ва мажбуриятларни бекор қилувчи фьючерс шартномаси;

етказиб бериш учун хабарнома — сотувчи томонидан фьючерс контракти бўйича базавий активни етказиб беришга тайёрлиги тўғрисида белгиланган тартибда юбориладиган хабарнома;

харид қилиш учун хабарнома — харидор томонидан фьючерс контракти бўйича базавий активни харид қилишга тайёрлиги тўғрисида белгиланган тартибда юбориладиган хабарнома;

экспирация санаси — фьючерс контракти бўйича савдолар ўтказилиши мумкин бўлган сўнгги савдо куни;

рўйхат — терроризмга, оммавий қирғин қуролини тарқатишга қарши курашадиган давлат органлари ва Ўзбекистон Республикасининг бошқа ваколатли органлари томонидан тақдим этиладиган маълумотлар, шунингдек, хорижий давлатларнинг ваколатли органлари ва халқаро ташкилотлар расмий каналлар орқали тақдим этиладиган маълумотлар асосида махсус ваколатли давлат органи томонидан тузилган, террорчилик фаолиятида ёки оммавий қирғин қуролини тарқатишда иштирок этаётган ёки иштирок этишда гумон қилинаётган шахслар рўйхати.

3. Фьючерс савдолари мазкур Низом, шунингдек, унинг талаблари асосида товар-хом ашё биржалари ишлаб чиқадиган ва биржанинг кузатув кенгаши томонидан тасдиқланадиган фьючерс савдоларини ўтказиш қоидалари ҳамда фьючерс савдолари бўйича клирингни амалга ошириш тартибига мувофиқ электрон шаклда ўтказилади.

Фьючерс савдоларини ўтказиш қоидалари ҳамда фьючерс савдолари бўйича клирингни амалга ошириш тартиби ваколатли орган билан келишилади.

4. Таснифи биржанинг Листинг комиссияси ишлаб чиққан ва биржа бошқаруви (ижро этувчи орган) томонидан тасдиқланган фьючерс контрактлари биржада муомалага чиқарилади.

5. Биржада базавий активни етказиб беришни (етказиб бериш контракти) ҳамда ҳисоб-китобни амалга оширишни (ҳисоб-китоб контракти) назарда тутувчи фьючерс шартномалари тузилиши мумкин.

6. Биржада фьючерс шартномалари биржа аъзолари орқали тузилади.

7. Фьючерс савдоларида иштирок этиш учун биржа томонидан ташкил этиладиган алоҳида ўқув курсини муваффақиятли тамомлаб, тегишли сертификат олган ҳамда биржада аккредитациядан ўтган, биржа аъзолари номидан биржа шартномлари тузишга ваколатли бўлган трейдерлар орқали иштирок этади.

8. Биржа аъзолари фьючерс шартномаларини ўз номидан ва ўз ҳисобидан ёки мижознинг топшириғига кўра ва унинг ҳисобидан тузишлари мумкин. Шартномани мижозларнинг топшириғига кўра ва ҳисобидан тузишда, биржа аъзоси айнан бир шартнома бўйича сотувчи (қисқа позиция) ва харидор (узун позиция) бўлиши мумкин.

9. Мижоз ва биржа аъзоси ўртасидаги муносабатлар шартнома асосида тартибга солинади.

10. Фьючерс шартномалари биржа томонидан белгиланадиган савдо сессиялари давомида тузилади.

11. ҲККП фьючерс шартномалари бўйича марказлаштирилган клирингни амалга оширади. Фьючерс шартномалари юзасидан клирингни ташкил этиш бўйича ҲККП мажбуриятларини бажариш биржа томонидан белгиланади.

12. Фьючерс шартномалари бўйича ҳуқуқ ва мажбуриятлар, шунингдек, кафолат таъминоти маблағлари ҳисобини юритиш (клирингни ташкил этиш) ҲККП томонидан амалга оширилади. Клиринг иштирокчилари томонидан фьючерс савдоларида иштирок этиш учун хизмат кўрсатаётган биржа аъзоларига ва уларнинг мижозларига ҲККПда шахсий ҳисобварақалар очилади.

13. Фьючерс шартномаларини тузиш учун клиринг иштирокчилари, биржа аъзолари ва уларнинг мижозлари ўзларининг ҲККПдаги алоҳида шахсий ҳисобварақларига маблағлар ўтказади.

14. Фьючерс шартномаси электрон савдолар натижасига кўра биржа томонидан тегишли тартибда шартномалар реестрида рўйхатга олинган вақтдан бошлаб электрон шаклда тузилган ҳисобланади.

15. Фьючерс контракти бўйича клиринг иштирокчилари ўз мажбуриятларини бажаришини таъминлаш мақсадида биржа клиринг иштирокчиси ёки биржа аъзоси томонидан очиладиган позициялар миқдори, фьючерс контрактлари бўйича нархларнинг тебраниш лимитлари кафолатлаш маблағлари миқдорини белгилаши мумкин.

16. Товар-хом ашё биржаларида фьючерс савдоларини ташкил этиш ва ўтказиш иловага мувофиқ схемага асосан амалга оширилади.

2-боб. Фьючерс савдоларини назорат қилиш

17. Фьючерс савдоларини назорат қилиш ваколатли орган томонидан амалга оширилади.

Фьючерс савдоларини назорат қилиш тартиби ваколатли орган томонидан белгиланади.

18. Биржа ҳар куни савдо натижалари тўғрисидаги маълумотларни ваколатли органга тақдим этади.

19. Биржа ваколатли органга савдо жараёнини онлайн режимда кузатиш учун шароит яратади ва фьючерс савдолари электрон тизимига уланишни таъминлайди.

20. Ваколатли орган ва биржа нарх манипуляциялари аниқланганда, шунингдек, асоссиз ва кутилмаган нарх ўзгаришлари юзага келган ҳолатларда, фьючерс савдоларида очиқ позициялар бўйича чекловлар белгилашга ҳақли.

21. Ваколатли орган биржа савдоларининг бир савдо сессиясида бир харидор томонидан харид қилинадиган контракт ҳажмларининг максимал миқдорини (лимитини) белгилаш ҳамда талаб ва таклифдан келиб чиқиб, ушбу ҳажмларга ўзгартириш киритишга ҳақли.

22. Ваколатли орган фьючерс савдолари жараёнида нарх манипуляцияларининг олдини олиш, уларни аниқлаш ва бартараф этиш бўйича биржага бажарилиши мажбурий бўлган кўрсатма беради.

23. Ваколатли орган фьючерс савдолари жараёнида нарх манипуляцияларига йўл қўйган иштирокчиларга нисбатан қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда чора кўради.

24. Ваколатли орган мазкур Низомнинг талабларига риоя этмаслик бўйича биржага нисбатан қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда чора кўради.

25. Биржа ваколатли орган билан келишган ҳолда, фьючерс савдоларида нарх манипуляциясини ва рақобатга зид ҳаракатларнинг олдини олиш бўйича биржа савдоларини ўтказиш қоидалари ҳамда фьючерс савдолари бўйича клирингни амалга ошириш тартибига биржанинг қўшимча ҳуқуқларини киритишга ҳақли.

3-боб. Фьючерс контрактини очиш

26. Фьючерс контрактининг таснифлари биржанинг Листинг комиссияси томонидан ишлаб чиқилади ва биржа бошқаруви томонидан тасдиқланади.

27. Фьючерс контракти таснифларига қуйидаги шартлар киритилади:

биржа томонидан белгиланган контракт рақами (коди);

товарнинг тўлиқ номи;

ўлчов бирлиги;

шартнома валютаси;

битта контрактдаги лот (ўлчов бирлигида товар миқдори);

нархнинг минимал ўзгариши (тик);

нархнинг минимал ўзгариши (тик) қиймати;

экспирация санаси;

етказиб бериш шартлари.

28. Биржанинг Листинг комиссияси томонидан фьючерс контракти товар-хом ашё биржалари ишлаб чиқадиган ва биржа кузатув кенгаши томонидан тасдиқланадиган фьючерс савдоларини ўтказиш қоидаларида белгиланган ҳолатларда, савдолардан чиқарилиши мумкин.

4-боб. Савдо сессияларини ўтказиш тартиби

29. Фьючерс контрактлари бўйича савдолар ҳар иш кунида биржа томонидан тасдиқланган жадвалга мувофиқ амалга оширилади.

30. Трейдер томонидан киритилган талабномалар айнан мазкур фьючерс контракти бўйича савдолар сессиясида рўйхатга олинади.

31. Трейдер томонидан киритилган талабномалар фьючерс контрактининг барча муҳим шартларини ўз ичига олган бўлиши керак.

32. Трейдердан тушган талабномалар биржа томонидан талабномалар рўйхатида рўйхатга олинади.

33. Биржанинг талабномани рўйхатга олиши фьючерс контракти ва киритилган талабнома шартларининг савдо иштирокчилари томонидан сўзсиз қабул қилиниши ва бажарилиши лозимлигини билдиради.

34. Трейдер савдо жараёнида янги талабномалар бериши, ижро учун қабул қилинмаган талабномани бекор қилиши ёки ўзгартириши мумкин. Берилган талабномага ўзгартириш киритилиши аввал киритилган талабномани бекор қилиш ва мазкур талабномани янги талабнома сифатида қабул қилишга асос бўлади.

35. Фьючерс савдолари белгиланган савдо сессиялари жадвалига мувофиқ электрон шаклда икки томонлама қарама-қарши аукцион асосида ўтказилади.

36. Савдо сессияси давомида бажарилган талабномалар бўйича шартномалар биржа томонидан рўйхатга олинади ва шартномалар реестрига киритилади.

37. Шартномалар реестрини тузиш савдо жараёнида олиб борилади ва савдо сессияси якунига кўра расмийлаштирилади.

38. Биржа томонидан тузилган шартномалар реестрида рўйхатга олинган ҳужжат шартнома кучига эга деб ҳисобланади ва биржа аъзолари томонидан алоҳида ҳужжатларни имзолашни талаб этмайди.

39. Фьючерс шартномаларини рўйхатга олиш, шу жумладан, позицияларни мажбурий равишда ёпиш учун биржа аъзоси ва клиринг иштирокчисидан воситачилик йиғими ундириб олинади.

40. Биржа аъзоси томонидан тузилган ҳар бир фьючерс шартномаси талабномада кўрсатилган позиция (позициялар) очилишини англатади ва ижро этилишини талаб этади, офсет битимларини тузиш ҳоллари бундан мустасно.

41. Клиринг иштирокчилари, биржа аъзолари ёки уларнинг мижозлари позициялари ҲККП томонидан уларнинг шахсий ҳисобварақларида юритилади.

42. Фьючерс контрактлари таснифларида белгиланган тартибда савдоларда бозор хавф-хатарларини қисқартириш мақсадида Монополияга қарши курашиш қўмитасининг кўрсатмасига асосан ҲККП:

шартномалар бўйича нархларнинг чегаравий миқдорларини тасдиқлайди, бунда ҳар бир биржа аъзоси фьючерс шартномаларини тузишга мазкур чегаравий миқдорлар доирасида талабномалар бериши мумкин. Шартномалар бўйича нархларнинг чегаравий миқдори кейинги савдо сессияси учун олдинги савдо сессиясидан келиб чиқиб ҳисобланади;

очиқ позицияларнинг чекланишини — фьючерс контракти бўйича максимал позициялар сони ва мазкур позицияларни аниқлайди.

43. Шартномалар бўйича нархларнинг чегаравий миқдорларини кўпайтириш зарурати юзага келган тақдирда, биржа мазкур фьючерс контракти бўйича савдоларни тўхтатиши мумкин ва бу ҳақида ҲККПни хабардор қилиши керак бўлади.

44. Техник ва бошқа узилишлар бўлган тақдирда, биржа савдони тўхтатишга ва уни бошқа савдо сессиясига кўчиришга ҳақли.

45. Тўхтатилган савдони айнан шу куннинг ўзида қайта ўтказишнинг иложи бўлмаган тақдирда, ҲККП савдо тўхтатилгунга қадар рўйхатга олинган шартномалар бўйича клирингни амалга оширади.

5-боб. Фьючерс шартномалари бўйича ҳисоб-китоб ва клирингни амалга ошириш

46. Ҳисоб-китоб клиринг палатаси қуйидаги вазифаларни бажаради:

фьючерс савдолари бўйича марказий контрагент вазифасини амалга ошириш;

фьючерс савдоларида ўзаро ҳисоб-китоблар фьючерс савдолари бўйича клирингни амалга ошириш тартибига мос келишини таъминлаш;

фьючерс шартномалари бўйича томонлар учун мажбуриятлар бажарилишини кафолатлаш;

фьючерс савдолари иштирокчилари маблағларининг сақланишини кафолатлаш.

47. Фьючерс бозорида молиявий кафолатлаш тизими қуйидаги элементлардан иборат:

кафолатлаш жамғармаси (депозит маржа);

вариацион маржа;

суғурталаш жамғармаси;

захира жамғармаси.

Кафолатлаш жамғармаси савдо иштирокчиларининг депозит маржаси ва бўш маблағлари ҳисобига шаклланади.

Суғурталаш жамғармаси фьючерс бозорига кириш пайтида клиринг иштирокчиси бадалларидан шаклланади ва унинг ҳажми ҲККП томонидан белгиланган.

Захира жамғармаси биржа томонидан шакллантирилади ва унинг ҳажми биржа бошқаруви томонидан ўрнатилади.

48. ҲККПда клиринг иштирокчисини рўйхатга олишда:

махсус рўйхатга олиш рақами берилади;

мақомдан келиб чиқиб тегишли тоифа берилади;

фойдаланувчига индивидуал рақам берилади ва ўзининг, шунингдек, мижозларининг маблағлари ҳисобини юритиш учун шахсий ҳисобварақлар очилади.

49. Клиринг иштирокчиси тўғрисидаги маълумотлар клиринг иштирокчиси реестрига киритилади.

50. Фьючерс савдоларида иштирок этиш учун мижоз клиринг иштирокчиси ёки биржа аъзоси орқали ўзининг ҲККПдаги шахсий ҳисобварағига депозит маржасини киритади.

51. Ҳар бир клиринг иштирокчисининг шахсий ҳисобварағи учун ҲККП очиқ позициялар бўйича кафолат маблағларини киритиш юзасидан қарздорликнинг миқдорини аниқлайди.

52. Савдо сессияси мобайнида депозит маржа сифатида талаб этиладиган қарздорлик миқдори шахсий ҳисобварақларда кўрсатилган очиқ позициялар ва савдога киритилган талабномалар бўйича аниқланади.

53. Савдо сессияси мобайнида тузилган шартномалар реестри ҲККПга белгиланган муддатларга мувофиқ тақдим этилади.

54. Шартномалар реестрини қабул қилгандан сўнг ҲККП шартноманинг параметрларини тегишли фьючерс контракти таснифида келтирилган параметрлар билан солиштиради.

55. Фьючерс шартномалари бўйича ҳар бир савдо сессиясидан кейин ҲККП томонидан ўтказиладиган клиринг сеанси давомида:

контракт таснифига кўра айнан бир базавий актив ва уни бажариш бўйича фьючерс контрактлари учун ҳисоб-китоб нархлари аниқланади;

бажариш санаси етиб келган фьючерс контракти бўйича бажариш чоралари кўрилади;

клиринг иштирокчисининг ҳар бир ҳисобварақ бўйича очиқ позициялар миқдори аниқланади;

клиринг иштирокчиси билан тузилган шартнома (шу жумладан, акцепт қилиш йўли билан тузилган шартнома) бўйича ҳисобварақдан биржанинг йиғимлари ва бошқа маблағлар ечилади;

савдо сессиясидан кейин очиқ қолган ҳар бир позиция ёки савдо сессияси мобайнида ёпиқ бўлган позициялар учун вариацион маржа ҳисобланади;

вариацион маржани аниқлаш натижаларига кўра ҳар бир ҳисобварақ бўйича қайта ҳисоб-китобларни амалга ошириш учун маблағ суммаси аниқланади. Агар клиринг иштирокчисининг вариацион маржаси қолдиғи ижобий бўлса, унда мазкур маблағлар унинг савдо ҳисобварағига ўтказилади. Агар клиринг иштирокчисининг вариацион маржаси қолдиғи салбий бўлса, унинг шахсий ҳисобварағидан маблағлар ечилади;

ўзаро ҳисоб-китоблар якунига кўра кафолат таъминоти суммаси ҳисоблаб чиқилади ва мазкур сумма клиринг иштирокчиси томонидан очиқ позицияларни таъминлаш учун киритилиши талаб этилади.

56. Ҳар бир фьючерс контракти бўйича ҳисоб-китоб нархлари алоҳида белгиланган тартиб бўйича аниқланади.

57. Агар мазкур савдо сессияси давомида айнан бир контракт бўйича шартнома тузилмаган бўлса, мазкур шартнома бўйича ҳисоб-китоб нархи охирги савдо сессиясида тузилган шартномалардан келиб чиқиб аниқланади.

58. Клиринг иштирокчиси томонидан фьючерс контрактлари бўйича бажарилиши керак бўлган мажбуриятлар ҲККП томонидан клиринг иштирокчисининг ҳисобида юритилувчи позициялар, шу жумладан, тузилган фьючерс шартномалари ва очиқ позицияларни инобатга олган ҳолда аниқланади.

59. Вариацион маржа мусбат бўлганда, ушбу маблағ ҲККП томонидан қисқа позиция очган клиринг иштирокчисининг ҳисобварағидан ечилади, агар манфий бўлса, маблағ узун позиция очган клиринг иштирокчисининг ҳисобварағидан ечилади.

60. Клиринг сессияси натижасига кўра киритилган депозит маржа тузилган фьючерс шартномалари ва очиқ позициялар бўйича мажбуриятларни бажариш учун етарли бўлмаган тақдирда, ҲККП клиринг иштирокчисига қўшимча пул маблағларини киритиш тўғрисида хабарнома юборади.

61. Қўшимча маблағларни киритиш бўйича қўйилган талаблар клиринг иштирокчиси томонидан бажарилмаган тақдирда, ҲККП алоҳида услубга мувофиқ мустақил равишда очиқ позицияларни мажбурий ёпишни амалга оширади. Ҳар бир позицияни мажбурий ёпиш учун тўлов контракт таснифида белгиланган миқдорда клиринг иштирокчисидан ундирилади. Мажбурий ёпиш учун маблағ клиринг иштирокчисининг шахсий ҳисобварағидан ундирилади. Позицияларни мажбурий ёпиш алоҳида услуб бўйича амалга оширилади.

62. Клиринг иштирокчиси ҲККП олдида қарздорликни ўз вақтида қопланмаса, ҲККП биржага клиринг иштирокчисини фьючерс савдолари секциясидан чиқариш тўғрисида хабарнома юборади.

63. Белгиланган вақтда ёпилмаган клиринг иштирокчиси қарздорлиги захира жамғармаси, суғурта жамғармасидан ундирилади.

64. Биржа бир календарь ой мобайнида қопланмаган қарздорликни ундириш бўйича даъво аризасини судга киритишга ҳақлидир.

6-боб. Фьючерс контракти ижросини таъминлаш

65. Фьючерс контрактлари бўйича тузилган шартномалар асосида шаклланган ҳуқуқ ва мажбуриятлар офсет битимларини тузиш ёки товарни етказиб бериш йўли билан бекор қилинади.

66. Офсет битимни амалга оширишда, ҲККП тегишли ҳисобварақда аввал очилган очиқ позициялар бўйича ҳисобга олиш ёзувини бекор қилади.

67. Етказиб бериш контракти бўйича мажбуриятлар мазкур Низом ва контракт таснифида белгиланган шартлар асосида бажарилади.

68. Клиринг иштирокчиси ёки унинг мижози томонидан контракт таснифида келтирилган шарт (шартлар)нинг бузилиши мазкур контракт бўйича мажбуриятларнинг бажарилмаганлигини англатади.

69. Фьючерс контракти бўйича базавий активни етказиб беришни хоҳлаган сотувчилар ёки базавий активни ҳақиқатдан олмоқчи бўлган харидорлар фьючерс контрактида белгиланган сўнгги савдо куни (экспирация)дан камида уч кун олдин ҲККПга етказиб бериш ёки харид қилиш учун хабарнома ва мазкур позицияларни очиқ қолдириш бўйича ўзларининг мурожаатларини юборишлари керак бўлади.

70. Кўрсатилган муддат ичида хабарномани юборилмаслик ёки етказиб бериш ёхуд харид қилиш бўйича хабарномани кеч юбориш ҲККП томонидан позицияларни тарафларни олдиндан хабардор қилмаган ҳолда мажбурий равишда ёпишга асос бўлади.

71. Фьючерс контракти бўйича савдоларнинг охирги кунида савдо иштирокчилари томонидан ёпилмасдан қолдирилган ва етказиб бериш ёки харид қилиш бўйича хабарнома мавжуд бўлган позициялар ҲККП томонидан «етказиб бериш кутиляпти» мақомига ўзгартирилади. Шу билан бирга ҲККП мазкур контрактлар бўйича базис ва етказиб бериш графигини қарама-қарши позицияларни ушлаб турган тарафнинг талабига мувофиқ аниқлайди.

72. ҲККП томонидан шакллантирилган етказиб бериш ёки харид қилиш бўйича хабарномалар биржа аъзоларининг электрон манзилига ҳамда шахсий кабинетига юборилади.

73. ҲККП етказиб бериш ёки харид қилиш учун хабарномалар асосида «сотувчи-харидор» контрагентлар рўйхатини шакллантиради.

74. «Сотувчи-харидор» контрагентлар рўйхати асосида ҲККП фьючерс контрактлари бўйича базавий активни етказиб бериш шартномасини расмийлаштиради.

75. Етказиб бериш нархи сифатида мазкур фьючерс контракти бўйича сўнгги савдо кунида шаклланган ҳисоб-китоб нархидан фойдаланилади.

76. Фьючерс бозорида сотувчи сифатида товар ишлаб чиқарувчиси бўлган тақдирда, у товарни фьючерс контракти бўйича олди-сотди шартномаси асосида етказиб бериши мумкин. Бунда фьючерс контракти асосида олди-сотди шартномаси бўйича етказиб берилаётган маҳсулотнинг ҳажми биржа савдолари орқали сотилган деб ҳисобланади.

77. Қисқа очиқ позициялар бўйича мажбуриятга эга, лекин реал товарга эга бўлмаган фьючерс бозорининг сотувчилари ўз мажбуриятини бажариш учун етказиб беришнинг биринчи ойида зарур ҳажмда товарларни биржанинг спот бозорида харид қилишлари мумкин.

78. Базавий активни етказиб бериш ёки қабул қилиш бўйича мажбуриятларни бажариш имкони бўлмаган тақдирда, клиринг иштирокчисидан депозит маржанинг маблағлари ҳисобидан жарима ундирилади.

79. Енгиб бўлмайдиган кучлар ҳолатлари пайдо бўлган тақдирда ва мазкур ҳолат фьючерс контрактининг муомалада бўлишига сезиларли даражада таъсир кўрсатса ёки уни бекор қилишга олиб келган тақдирда, биржанинг ижро этувчи органи (бошқаруви) мазкур фьючерс контракти бўйича савдоларни уч савдо кунига кўчириши мумкин.

7-боб. Якунловчи қоидалар

80. Фьючерс савдоларини ўтказиш қоидаларида қуйидагилар назарда тутилиши лозим:

товар-хом ашё биржалари аъзолари томонидан мижозларни лозим даражада текшириш;

шубҳали операцияларни аниқлаш ва улар тўғрисида хабар бериш;

манипуляцияларнинг олдини олиш, жумладан, жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштириш, терроризмни молиялаштириш ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштириш билан боғлиқ ҳамда жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш бўйича қонунчилик ҳужжатлари талабларини бузган иштирокчиларнинг жавобгарликлари, уларга нисбатан жарима ва санкциялар қўллаш.

81. Биржа аъзолари томонидан жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатлари бажарилишини мониторинг ва назорат қилиш мақсадида биржада ваколатли ходим (бўлим) тайинланади.

82. Жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш мақсадида биржа:

мижозларни электрон анкеталаш ва уларнинг таваккалчилик даражасини баҳолаш модулини;

мижозлар маълумотларини Рўйхат билан автоматлаштирилган тарзда солиштириш модулини;

мижозларнинг операцияларини тўхтатиб туриш ва қайта тиклаш, маблағларни ишга солмай тўхтатиб қўйиш ва қайта тиклаш модулини;

жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш мақсадида қонунчилик ҳужжатларида кўзда тутилган мезонларга мувофиқ шубҳали операцияларни аниқлаш жараёнини ишлаб чиқади.

Биржа аъзолари мижозлар маълумотларини Рўйхат билан солиштиришлари шарт.

83. Фьючерс шартномаларини тузиш ва бажариш билан боғлиқ бўлган низолар биржанинг Арбитраж комиссияси томонидан ҳал этилади.

84. Биржа аъзоси томонидан мазкур Низом талаблари, фьючерс савдоларини ўтказиш қоидалари ҳамда фьючерс савдолари бўйича клирингни амалга ошириш тартиби талаблари бузилган тақдирда, унга нисбатан белгиланган тартибда чоралар қўлланилиши мумкин.

85. Ушбу Низом қоидалари талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб берадилар.

Товар-хом ашё биржаларида фьючерс савдоларини ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга ИЛОВА

Товар-хом ашё биржаларида фьючерс савдоларини ташкил этиш ва ўтказиш

Босқичлар Субъектлар Тадбирлар Ижро муддати 1-босқич Биржа, сотувчи корхоналар Фьючерс контракти биржанинг Листинг комиссияси томонидан очилиб, биржада муомалага чиқарилади. Савдолар ўтказилишидан олдин 2-босқич Биржа Биржада фьючерс шартномалари фьючерс савдоларида иштирок этиш учун биржа томонидан ташкил этиладиган алоҳида ўқув курсини муваффақиятли тамомлаб, тегишли сертификат олган ҳамда биржадан аккредитациядан ўтган биржа аъзолари орқали тузилади. Савдолар ўтказилишидан олдин 3-босқич Биржа аъзолари Биржа аъзолари фьючерс шартномаларини ўз номидан ва ўз ҳисобидан ёки мижознинг топшириғига кўра ва унинг ҳисобидан тузишлари мумкин. Мижоз ва биржа аъзоси ўртасидаги муносабатлар шартнома асосида тартибга солинади. Савдолар ўтказилишидан олдин 4-босқич Биржа аъзоси, Ҳисоб-китоб клиринг палатаси Клиринг иштирокчилари томонидан фьючерс савдоларида иштирок этиш учун хизмат кўрсатаётган биржа аъзоларига ва уларнинг мижозларига ҲККПда шахсий ҳисобварақлари очилади. Савдолар ўтказилишидан олдин 5-босқич Биржа, Ҳисоб-китоб клиринг палатаси Фьючерс контракти бўйича клиринг иштирокчилари томонидан мажбуриятларнинг бажарилишини таъминлаш мақсадида ҲККП клиринг иштирокчиси ёки биржа аъзоси томонидан очиладиган позициялар миқдори, фьючерс контрактлари бўйича нархларнинг ўзгариш лимитлари, кафолатлаш маблағлари миқдорини белгиланиши мумкин. Савдолар ўтказилишидан олдин 6-босқич Клиринг иштирокчиси Фьючерс савдоларида иштирок этиш учун мижоз клиринг иштирокчиси ёки биржа аъзоси орқали ўзининг ҲККПдаги шахсий ҳисобварағига депозит маржасини киритади. Савдолар ўтказилишидан олдин 7-босқич Биржа Фьючерс савдолари белгиланган савдо сессиялари жадвалига мувофиқ электрон шаклда икки томонлама қарама-қарши аукцион асосида ўтказилади. Савдолар жараёнида 8-босқич Биржа Савдо сессияси давомида ижро этилган талабномалар бўйича шартномалар биржа томонидан рўйхатга олинади ва шартномалар реестрига киритилади. Савдолар жараёнида 9-босқич Ҳисоб-китоб клиринг палатаси ҲККП савдо сессиясидан кейин очиқ қолган ҳар бир позиция ёки савдо сессияси мобайнида ёпиқ бўлган позициялар учун вариацион маржа ҳисобланади. Савдолар ўтказилгандан сўнг 10-босқич Ҳисоб-китоб клиринг палатаси Вариацион маржа мусбат бўлганда, ушбу маблағ ҲККП томонидан қисқа позиция очган клиринг иштирокчисидан узун позиция очган клиринг иштирокчиси ҳисобварағига ўтказилади, агар манфий бўлса, маблағ узун позиция очган клиринг иштирокчисидан қисқа позиция очган клиринг иштирокчиси ҳисобварағига ўтказилади. Савдолар ўтказилгандан сўнг 11-босқич Клиринг иштирокчиси Фьючерс контрактлари бўйича тузилган шартномалар асосида шаклланган ҳуқуқ ва мажбуриятлар офсет битимларини тузиш ёки товарни етказиб бериш йўли билан бекор қилинади. Савдолар ўтказилгандан сўнг 12-босқич Биржа, Ҳисоб-китоб клиринг палатаси Офсет битимини амалга оширишда ҲККП тегишли ҳисобварақда олдин очилган очиқ позициялар бўйича ҳисобга олиш ёзувини бекор қилади. Фьючерс бозорида сотувчи сифатида товар ишлаб чиқарувчи бўлган тақдирда, у товарни фьючерс контракти бўйича олди-сотди шартномаси асосида етказиб бериши мумкин. Савдолар ўтказилгандан сўнг

Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 27 декабрдаги 777-сон қарорига 2-ИЛОВА

Автотранспортда юк ташиш хизматлари бўйича электрон логистика савдо портали фаолияти тўғрисида

1-боб. Умумий қоидалар

1. Ушбу Низом товарларни, шу жумладан, биржа савдоларида монополист корхоналар ва (ёки) устав фонди (капитали)да давлат улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган юридик шахс, устав фонди (капитали)нинг 50 фоизи ва ундан ортиғи устав фонди (капитали)да давлат улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган юридик шахсга тегишли бўлган юридик шахслар ҳамда бошқа тадбиркорлик субъектлари томонидан биржа савдоларида сотилган юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулотларни етказиб бериш бўйича логистика хизматларини кўрсатишга мўлжалланган электрон логистика савдо порталида савдоларни ташкил этиш ва ўтказиш тартибини белгилайди.

2. Мазкур Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

аванс тўлови — Транспорт вазирлиги билан келишган ҳолда, оператор томонидан белгиланадиган буюртмачи ва юк ташувчилар томонидан киритиладиган воситачилик йиғими ва томонларнинг савдо предметининг бошланғич нархидан 10 фоизгача миқдордаги закалатини ўз ичига оладиган маблағ;

диспетчер-агент — оператор томонидан белгиланган тартибда аккредитациядан ўтган, буюртмачи ва юк ташувчиларга топшириқ шартномаси асосида уларнинг электрон савдоларда қатнашишини таъминлашга доир профессионал хизматлар кўрсатадиган юридик шахс;

оператор — товар-хом ашё биржаларининг логистика бўйича шуъба хўжалик бирлашмалари;

буюртмачи — электрон логистика савдо порталида юк ташиш хизматларига буюртма берувчи юридик шахс ёки якка тартибдаги тадбиркор;

юк ташувчи — таклиф қилинган шартларда электрон логистика савдо порталида иштирок этувчи ва ютиб чиққан тақдирда, етказиб бериш мажбуриятини олган юридик шахс ёки якка тартибдаги тадбиркор;

монопол ва давлат иштирокидаги ташкилотлар — монополист корхоналар ва (ёки) устав фонди (капитали)да давлат улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган юридик шахс, устав фонди (капитали)нинг 50 фоизи ва ундан ортиғи устав фонди (капитали)да давлат улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган юридик шахсга тегишли бўлган юридик шахс;

ҳисоб-китоб-клиринг палатаси (кейинги ўринларда — ҲККП) — буюртмачилар ва юк ташувчилар томонидан киритилган маблағлар ҳисоби юритилишини ва улар ўртасида ҳисоб-китоблар амалга оширилишини таъминлайдиган биржанинг таркибий тузилмаси;

электрон логистика савдо портали (кейинги ўринларда — портал) — юк ташиш бўйича электрон савдолар ўтказилишини, улар тўғрисидаги эълонлар ва бошқа зарур бўлган ахборотнинг электрон шаклда жойлаштирилишини, электрон савдолар ўтказилишини таъминловчи операторнинг махсус веб-сайти;

савдолар — шартномани бажариш учун энг яхши шартларни ва энг арзон нарх таклиф этган юк ташувчини танлаш усулини тақдим этадиган ҳамда ушбу Низомга, шунингдек, операторнинг қоидаларига мувофиқ ўтказиладиган электрон савдолар;

электрон тизим — барча манфаатдор шахслар фойдалана оладиган, юк ташиш бўйича савдо субъектлари ўртасида электрон савдолар ўтказилишини таъминлайдиган ташкилий, ахборот ва техник воситаларнинг дастурий мажмуи;

шахсий кабинет — савдоларда иштирок этиш учун зарур ахборотдан фойдаланишни таъминлайдиган порталдаги индивидуал саҳифа;

электрон рақамли имзо (кейинги ўринларда — ЭРИ) — электрон ҳужжатдаги мазкур электрон ҳужжат ахборотини электрон рақамли имзонинг ёпиқ калитидан фойдаланган ҳолда, махсус ўзгартириш натижасида ҳосил қилинган ҳамда электрон рақамли имзонинг очиқ калити ёрдамида электрон ҳужжатдаги ахборотда хатолик йўқлигини аниқлаш ва электрон рақамли имзо ёпиқ калитининг эгасини идентификация қилиш имкониятини берадиган имзо;

оператор қоидалари — порталда савдоларни ташкил қилиш тартибини белгиловчи ва оператор томонидан тасдиқланган қоидалар.

2-боб. Савдоларни ўтказишга тайёргарлик кўриш

3. Савдоларни ўтказишга тайёргарлик кўриш қуйидагиларни ўз ичига олади:

буюртмачилар ва юк ташувчиларни савдолар иштирокчиси сифатида электрон тизимда онлайн рўйхатдан ўтказиш;

буюртмачилар ва юк ташувчилар томонидан уларнинг савдолардаги иштирокини таъминлайдиган аванс тўловларини киритиш;

буюртмачиларнинг буюртмаларини шакллантириш.

4. Буюртмачиларни ва юк ташувчиларни электрон тизимда онлайн рўйхатдан ўтказиш бепул асосда ва чексиз муддатга ЭРИ орқали амалга оширилади.

5. Рўйхатдан ўтказиш натижаларига кўра:

ҲККП томонидан буюртмачига ва юк ташувчига алоҳида шахсий ҳисобварақлар очилади. Буюртмачилар ва юк ташувчиларнинг аванс тўловлари ҳисоби ушбу шахсий ҳисобварақларда юритилади;

оператор томонидан буюртмачилар ва юк ташувчилар учун улар томонидан тузилган битимлар тўғрисидаги ахборотлар ва бошқа зарур маълумотлар юбориладиган шахсий кабинет яратилади.

6. Савдоларда иштирок этиш учун буюртмачи мустақил равишда ёки диспетчер-агент орқали порталда эълон жойлаштиради.

Юк ташувчилар савдоларда иштирок этиш учун автотранспорт воситалари ҳаракатини кузатиш тизими (GPS навигация) билан жиҳозланган бўлиши шарт.

7. Савдоларда иштирок этиш учун буюртмачилар ва юк ташувчилар шахсий ҳисобварақларига аванс тўловларини ўтказишлари шарт.

Эълонга ўз нарх таклифини берган юк ташувчиларнинг закалати ғолиб аниқлангунга қадар банд қилинади.

3-боб. Юк ташувчиларга буюртмалар тўғрисидаги маълумотни етказиш тартиби

8. Савдоларни ўтказиш тўғрисидаги эълонга қўйиладиган талаблар оператор қоидалари билан белгиланади.

9. Оператор порталда қуйидаги маълумотларга эркин киришни таъминлайди:

юк ташиш хизматлари бўйича савдо ўтказиш тўғрисидаги эълонларга;

инсофсиз юк ташувчилар реестрига.

10. Савдолар жараёни ва нархлар манипуляциясини назорат қилиш учун Монополияга қарши курашиш қўмитаси ҳамда автотранспорт воситаларида юк ташишларни мониторинг ва таҳлил қилиш учун Транспорт вазирлиги порталда сақланадиган маълумотлардан белгиланган тартибда фойдаланиши мумкин.

4-боб. Савдоларни ўтказиш ва тузилган шартномаларни расмийлаштириш тартиби

11. Савдолар электрон тизимда буюртмачилар томонидан белгиланган мезонлардан келиб чиққан ҳолда, таклифларни танлаб олиш орқали амалга оширилади.

12. Савдоларни ўтказиш, киритилган закалат миқдорига мувофиқ ҳар бир буюртма бўйича савдоларга қўйиш, буюртмачи ва у томонидан танланган ғолиб юк ташувчи ўртасидаги битимни рўйхатдан ўтказиш, шунингдек, шартномани шакллантириш электрон тизимда операторнинг қоидаларига мувофиқ амалга оширилади.

13. Юк ташувчилар фақат эълоннинг бошланғич нархига тенг ёки ундан паст бўлган нарх таклифларини беришлари мумкин. Бунда юк ташувчи ўз таклифида ҳаракатни кузатиш тизими (GPS навигация) билан жиҳозланган автотранспорти ҳақида маълумот киритиши шарт.

14. Юк ташувчилардан таклифларни қабул қилиш муддати тугагандан кейин 24 соат давомида буюртмачи юк ташувчилардан тушган таклифларни ўрганиб чиқиб, ўзи учун мақбулини танлайди.

Электрон тизим автоматик тарзда:

мақбул таклифлар ичидан энг арзон нарх таклиф этган юк ташувчини ғолиб деб белгилайди (битта мақбул юк ташувчи танланганда, шу юк ташувчи ғолиб деб белгиланади);

буюртмачиларнинг эълонида кўрсатилган шартларига ва ғолибнинг таклифида кўрсатилган нархга мувофиқ шартномани шакллантиради ва томонлардан воситачилик йиғимини ундиради;

ғолиб деб топилмаган юк ташувчиларнинг банд қилинган закалат тўловларини банддан ечади.

Савдоларда иштирок этган юк ташувчилар тўғрисидаги маълумотлар ва улар томонидан тақдим этилган нархлар ғолиб аниқлангунга қадар оператор томонидан ошкор этилмайди.

Агар буюртмачи 24 соат давомида берилган таклифлардан мақбулини танлаб олмаса, электрон тизим автоматик тарзда таклифлар ичидан энг арзон нарх таклиф этган юк ташувчини ғолиб деб белгилайди.

15. Буюртмачи ва юк ташувчи савдоларда ўз иштирокларини фақатгина ЭРИ орқали амалга оширади.

Буюртмачи ва юк ташувчи ўртасидаги шартнома ЭРИ орқали тасдиқланганда, шартнома тегишли тартибда ва шаклда тузилган деб ҳисобланади.

16. Буюртмачи ва ғолиб юк ташувчининг закалати мазкур Низомнинг 27-бандига мувофиқ шартнома ёпилгунга қадар банд қилинади.

17. Шартнома шартларини биринчи марта бажармаган инсофсиз юк ташувчилар биржанинг Арбитраж комиссияси ёки суд томонидан олти ойга, ушбу ҳолат такроран содир этилганда уч йил муддатга порталдан четлаштирилади.

18. Инсофсиз юк ташувчилар реестрига киритилган юк ташувчиларнинг бир йил давомида савдоларда иштирок этишига йўл қўйилмайди. Юк ташувчи инсофсиз юк ташувчилар реестрига киритилганлиги тўғрисидаги маълумот оператор томонидан порталга жойлаштирилади.

5-боб. Шартнома бўйича ҳисоб-китобларни амалга ошириш тартиби

19. Шартнома тузилгандан сўнг буюртмачи шартномада кўрсатилган муддатда ўзининг ҲККПдаги шахсий ҳисобварағига маблағларни ўтказади ва ушбу маблағлар ҲККП томонидан банд қилинади. Бунда, закалат шартнома бўйича тўлаш суммасига қўшиб ҳисобланади.

20. ҲККП буюртмачининг топшириғига асосан шахсий ҳисобварағида шартнома суммасини банд қилади ва юк ташувчига маблағлар тушган кундан бошлаб бир иш кунидан кечиктирмаган муддатда электрон шаклда тўлов тўғрисида хабарнома юборади.

Ушбу хабарнома автотранспорт хизматларини кўрсатиш учун юк ташувчига асос бўлиб хизмат қилади.

Монопол ва давлат иштирокидаги ташкилотлар биржа товарини тўловлар амалга оширилган битимлар рўйхатига асосан электрон логистика савдо порталидан шахсий кабинетга тушган (автотранспорт воситалари учун рўйхатдан ўтказиш давлат рақами белгиси ва бошқа) маълумотларга мувофиқ юклаб жўнатишни таъминлайди.

Биржа товарини етказиб бериш кунини аниқлаш электрон логистика савдо порталидан фойдаланилганда, харидор томонидан белгиланиши мумкин.

21. Агар буюртмачи шартномада белгиланган муддатда тўлиқ тўлов ҲККП томонидан банд қилинишига топшириқ бермаса, унинг закалати ушбу муддат тугагандан кейин бир иш куни ичида юк ташувчининг ҲККПдаги тегишли шахсий ҳисобварағига ўтказилади.

22. ҲККП томонидан тўлов тўғрисидаги хабарномасиз юк ташиш хизматлари кўрсатилган ҳолларда, буюртмачи томонидан кўрсатилган хизматларга тўловни тўламаслик билан боғлиқ хатарлар юк ташувчининг зиммасига юкланади.

23. Юк ташувчи кўрсатилган хизматлар бўйича маълумотни шахсий кабинети орқали юбориши лозим.

24. Буюртмачи хизмат кўрсатилганлигини шахсий кабинет орқали тасдиқлагандан кейин ҲККП бир иш куни ичида юк ташувчи томонидан бажарилган мажбуриятлар миқдоридаги маблағларни буюртмачининг шахсий ҳисобварағидан юк ташувчининг шахсий ҳисобварағига, сўнгра хизмат кўрсатиш банкидаги унинг ҳисобварағига ўтказади.

25. Электрон тизим орқали ташиш хизматлари қуйидаги ҳолларда тўғридан-тўғри шартнома тузиш орқали амалга оширилади:

юкни ташиш буюртмачининг ўз автотранспортида амалга оширилган ва мазкур маълумотлар электрон тизимда рўйхатга қўйилган тақдирда;

буюртмачига аффилланган юк ташувчилар хизмат кўрсатган ва мазкур маълумотлар электрон тизимда рўйхатга қўйилган тақдирда;

юк ташиш хизматини кўрсатиш шартномаси бекор бўлганда ва бунда товарни юклаш муддати икки кундан кам қолганда;

юк ташувчилардан мақбул таклифлар келиб тушмаганда ва бунда товарни юклаш муддатига икки кундан кам вақт қолганда.

Бунда тўғридан-тўғри тузилган шартномалар электрон тизимда мажбурий тарзда рўйхатдан ўтказилади.

Мазкур банднинг тўртинчи ва бешинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолатларда, эълонда белгиланган бошланғич нархдан баландроқ нархда тўғридан-тўғри шартнома тузилишига йўл қўйилмайди.

Бошқа ҳолатларда юк ташиш бўйича эълонларни жойлаштириш ва савдоларни ўтказиш қайтадан амалга оширилади.

6-боб. Шартномаларни ёпиш, томонларнинг тўловга лаёқатсизлигини эътироф этиш ва жарималарни тўлаш тартиби

26. Шартнома қуйидаги ҳолларда ёпилади:

буюртмачи ва юк ташувчи томонидан шартнома бўйича мажбуриятлар лозим даражада бажарилганда;

буюртмачи ва юк ташувчи томонидан шартнома бўйича мажбуриятлар бажарилмаганда ва улар томонидан жарима тўлангандан сўнг;

буюртмачи ва юк ташувчи жарима тўлаб (тўламасдан) шартнома (битим)ни ёпишга ўзаро рози бўлганда;

мазкур Низомнинг 32-бандига асосан буюртмачи ва юк ташувчи томонидан ариза берилмаганда, жарималарсиз;

биржанинг Арбитраж комиссияси қарорига кўра.

27. Автотранспорт хизмати кўрсатилмаган (автотранспорт хизматларидан воз кечиш) ёки тўлиқ таъминланмаган тақдирда, шартнома мажбуриятларини бажармаган томон иккинчи томонга закалат пули миқдорида жарима тўлайди.

Жарима тўланганлигидан қатъи назар, шартнома мажбуриятларини бажармаган ёки лозим даражада бажармаган томон бошқа томондан бунинг натижасида етказилган зарарни қоплашни суд орқали талаб қилишга ҳақли.

28. Жарималар акцептсиз тартибда ечилади, бунда буюртмачилар ҳамда юк ташувчилар мазкур Низом талабларини қабул қилиб, сўзсиз розилик билдиради.

29. Жарима буюртмачи ёки юк ташувчининг ҳисобига тушгандан сўнг шартнома ёпилади.

30. Томонларнинг шартномани жарима тўлаб/тўламасдан муддатидан олдин бекор қилиш тўғрисидаги ўзаро келишуви буюртмачи ва юк ташувчининг шахсий кабинети орқали ЭРИ ёрдамида амалга оширилади.

31. Шартномаларни бажариш бўйича низолар юзага келган тақдирда, биржа Арбитраж комиссиясига жарималарни қўллаш тўғрисидаги ариза шартномада кўрсатилган хизмат кўрсатиш муддати тугаган кундан бошлаб уч иш кунидан кечиктирмай топширилади.

Биржа Арбитраж комиссиясига буюртмачи ва юк ташувчининг шахсий кабинети орқали электрон шаклда биржа Арбитраж комиссиясининг шахсий кабинетига иш кунлари соат 17.00 гача мурожаат қилинади.

Буюртмачи ва юк ташувчи ўртасидаги шартномаларнинг бажарилиши тўғрисида барча хабарномалар уларнинг шахсий кабинетлари орқали амалга оширилиши керак.

32. Агар низо биржа Арбитраж комиссияси томонидан кўриб чиқилиши учун қабул қилинса, буюртмачи ва юк ташувчининг маблағларига Арбитраж комиссия қарори қабул қилингунга қадар банд қўйилади. Низони биржа Арбитраж комиссияси томонидан кўриб чиқиш муддати Арбитраж комиссия тўғрисидаги низомда белгиланади.

7-боб. Якунловчи қоидалар

33. Буюртмачи қуйидагиларга жавобгар ҳисобланади:

ЭРИдан тегишлича фойдаланиш;

шахсий кабинетдан тўғри фойдаланиш;

жойлаштирилган эълондаги маълумотлар тўғри ва тўлиқлиги;

юкни хавфсиз ташиш учун техник ва бошқа тавсифловчи талабларга жавоб берадиган автотранспорт воситаларига эга бўлган юк ташувчиларни олдиндан танлаб олиш жараёнининг холислиги;

шартнома шартларини ўз вақтида бажариш;

савдолар шартларининг бошқача бузилишлари учун.

34. Юк ташувчи қуйидагиларга жавобгар ҳисобланади:

эълон шартларининг миқдорий, сифат, техник кўрсаткичларига, шунингдек, эълонда назарда тутилган вақт ва жой бўйича хизматлар кўрсатиш;

ЭРИдан тегишлича фойдаланиш;

шахсий кабинетдан тўғри фойдаланиш;

шартнома шартларини ўз вақтида бажариш;

савдолар шартларининг бошқача бузилишлари учун.

35. Оператор савдолар ўтказиш тўғрисидаги эълонлар порталда ўз вақтида жойлаштирилишига ва электрон тизимнинг узлуксиз ишлашига жавобгар ҳисобланади.

Оператор:

қонунчилик ҳужжатларида ёки шартномада бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, ўтказиб бериладиган, олинадиган ва сақланадиган электрон ҳужжатлар ҳамда электрон хабарларнинг ишончлилигини, уларнинг қонунчилик ҳужжатларига мувофиқлигини назорат қилишга ёки текширишга;

буюртмачи ва юк ташувчи томонидан жойлаштириладиган электрон ҳужжатлар ва электрон хабарларнинг мазмунини ўзгартиришга ҳақли эмас.

Оператор буюртмачи ва юк ташувчининг операторга бериладиган электрон ҳужжатлари, электрон хабарлари ҳамда порталда жойлаштирилган ахборотнинг мазмуни билан боғлиқ ҳуқуқий оқибатлар учун жавобгар бўлмайди.

36. Ушбу Низомда кўзда тутилмаган шартномавий мажбуриятларни бажариш билан боғлиқ муносабатлар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ тартибга солинади.

37. Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб берадилар.

Автотранспортда юк ташиш хизматлари бўйича электрон логистика савдо портали фаолияти тўғрисидаги низомга ИЛОВА

Маҳсулотларни электрон логистика савдо портали орқали етказиб бериш

Босқичлар Субъектлар Тадбирлар Ижро муддати 1-босқич Юк эгаси Порталга эълон жойлаштиради Онлайн режимда 2-босқич Юк ташувчилар ҲККПдаги ҳисобварағига аванс тўловларини ўтказади Эълонга таклиф беришдан олдин 3-босқич Юк ташувчилар Порталга жойлаштирилган эълон бўйича таклиф беради Порталда эълон жойлаштирган вақтдан бошлаб 4-босқич Электрон тизим Юк эгасига тушган таклифлар ошкор қилинади. Бунда, юк ташувчилар тўғрисида маълумотлар ва уларнинг нархлари кўрсатилмайди Таклифларни қабул қилиш муддати тугаганидан кейин 5-босқич Юк эгаси Юк ташувчилардан тушган таклифлар ичидан мақбулларини танлайди * Таклифларни қабул қилиш муддати тугаганидан кейин 24 соат давомида 6-босқич Электрон тизим Мақбул таклифлар ичидан энг арзон нарх таклиф этган юк ташувчи ғолиб деб эътироф қилинади ва шартнома шакллантирилади Автоматик режимда 7-босқич Электрон тизим Ғолиб деб топилмаган юк ташувчиларга аванс тўловлари қайтарилади Автоматик режимда

Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 27 декабрдаги 777-сон қарорига 3-ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига киритилаётган ўзгартириш ва қўшимчалар

1. Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 17 январдаги 33-сон қарори билан тасдиқланган Товар-хом ашё биржаларида ҳисоб-китоб-клиринг операцияларини ўтказиш қоидаларининг :

а) 20 , 38 ва 40-бандларидаги «ЮҲР» сўзи «ЕБҲР» сўзи билан алмаштирилсин;

б) 41-бандга қуйидаги мазмундаги еттинчи хатбоши қўшилсин:

«Бунда тузилган битимларни ёпиш орқали биржа нархларининг сунъий равишда кескин кўтарилиши ёки тушиши, қатъий белгиланиши ёки бир даражада ушлаб турилиши, шунингдек, бошқа иштирокчиларнинг маҳсулотни харид қилиш имконияти чекланиш ҳолатлари ваколатли орган томонидан кўриб чиқилади.»

2. Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 15 майдаги 402-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси Монополияга қарши курашиш қўмитаси тўғрисидаги низомда :

а) 2-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«2. Монополияга қарши курашиш қўмитаси монополияга қарши курашишни тартибга солиш, рақобат муҳитини ривожлантириш, табиий монополия субъектлари фаолиятини назорат қилиш ва товар-хом ашё биржаларини лицензиялаш ҳамда товар-хом ашё биржаларида товар деривативлари савдолари, шу жумладан, фьючерс савдоларини тартибга солиш соҳасида давлат бошқаруви органи ҳисобланади»;

б) 10-бандга қуйидаги мазмундаги саккизинчи хатбоши қўшилсин:

«товар-хом ашё биржаларида товар деривативлари савдолари, шу жумладан, фьючерс савдоларини тартибга солиш»;

в) 11-бандга қуйидаги мазмундаги «ж» кичик банд қўшилсин:

«ж) товар-хом ашё биржаларида товар деривативлари савдолари, шу жумладан, фьючерс савдоларини тартибга солиш соҳасида:

товар-хом ашё биржалари томонидан ишлаб чиқиладиган ва биржанинг кузатув кенгаши томонидан тасдиқланадиган фьючерс савдоларини ўтказиш қоидаларини ҳамда фьючерс савдолари бўйича клирингни амалга ошириш тартибини келишади;

товар деривативлари савдолари, шу жумладан, фьючерс савдолари ўтказилишини назорат қилади»;

г) 12-бандга қуйидаги мазмундаги ўн иккинчи хатбоши қўшилсин:

«товар-хом ашё биржаларида товар деривативлари савдоларини, шу жумладан, фьючерс савдоларини тартибга солиш»;

д) 13-бандга қуйидаги мазмундаги ўттиз тўққизинчи ва қирқинчи хатбошилар қўшилсин:

«товар-хом ашё биржалари томонидан ишлаб чиқиладиган ва биржанинг кузатув кенгаши томонидан тасдиқланадиган фьючерс савдоларини ўтказиш қоидалари ҳамда фьючерс савдолари бўйича клирингни амалга ошириш тартибини келишади;

товар деривативлари савдолари, шу жумладан, фьючерс савдоларининг ўтказилишини назорат қилади»;

ўттиз тўққизинчи хатбоши қирқ биринчи хатбоши деб ҳисоблансин;

е) 16-бандга қуйидаги мазмундаги йигирма олтинчи ва йигирма еттинчи хатбошилар қўшилсин:

«товар деривативлари савдоларига, шу жумладан, фьючерс савдолари жараёнида нарх манипуляцияларининг олдини олиш, уларни аниқлаш ва бартараф этиш бўйича товар-хом ашё биржаларига бажарилиши мажбурий бўлган кўрсатмалар бериш;

товар деривативлари савдолари, шу жумладан фьючерс савдоларига оид қонунчилик ҳужжатлари талабларига риоя этмаган ҳамда савдолар жараёнида нарх манипуляцияларига йўл қўйган иштирокчиларга нисбатан белгиланган тартибда чоралар кўриш»;

йигирма олтинчи хатбоши йигирма саккизинчи хатбоши деб ҳисоблансин;

ж) 23-бандга қуйидаги мазмундаги йигирма биринчи ва йигирма иккинчи хатбошилар қўшилсин:

«товар деривативлари савдолари, шу жумладан, фьючерс савдолари жараёнида нарх манипуляцияларининг олдини олиш, уларни аниқлаш ва бартараф этиш бўйича товар-хом ашё биржаларига бажарилиши мажбурий бўлган кўрсатмалар бериш;

товар деривативлари савдолари, шу жумладан, фьючерс савдоларига оид қонунчилик ҳужжатлари талабларига риоя этмаган ҳамда савдолар жараёнида нарх манипуляцияларига йўл қўйган иштирокчиларга нисбатан белгиланган тартибда чоралар кўриш»;

йигирма биринчи хатбоши йигирма учинчи хатбоши деб ҳисоблансин.

3. Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 18 мартдаги 170-сон қарори билан тасдиқланган Биржа савдоларида юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулотларни сотиш тартиби тўғрисидаги низомда :

а) Низомнинг номидаги «ва» сўзи «ва (ёки)» сўзлари билан алмаштирилсин;

б) 1-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«1. Мазкур Низом биржа савдоларида монополист корхоналар, устав фондида (капиталида) давлат улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган юридик шахслар ёки устав фондининг (капиталининг) 50 фоизи ва ундан ортиғи 50 фоиз ва ундан ортиқ миқдорда давлат улушига эга юридик шахсга тегишли бўлган юридик шахслар ҳамда қонунчиликда юқори ликвидли ва (ёки) монопол турдаги маҳсулотларни биржа орқали сотиш назарда тутилган ташкилотлар томонидан ички бозорда ва экспортга бозор тамойиллари асосида юқори ликвидли ва (ёки) монопол турдаги маҳсулотларни сотиш тартибини белгилайди»;

в) 2-бандда :

учинчи хатбошидаги «юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулот» сўзлари «юқори ликвидли ва (ёки) монопол турдаги маҳсулот» сўзлари билан алмаштирилсин;

бешинчи хатбоши қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«сотувчи — қонунчилик ҳужжатларида юқори ликвидли ва (ёки) монопол турдаги маҳсулотларни биржа орқали сотиши назарда тутилган ташкилотлар»;

г) 4-бандга «прогнозлар кўрсаткичларига мувофиқ» сўзларидан кейин «ҳамда ишлаб чиқариш ҳажмларидан келиб чиққан ҳолда» сўзлари қўшилсин;

д) 5-бандда :

биринчи ва иккинчи хатбошилар қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги ҳамда бошқа масъул вазирликлар йириклаштирилган моддий балансларни, шунингдек, уларнинг бажарилиши бўйича ойлик ва чораклик графиклардан кўчирмаларни улар тасдиқланган кундан бошлаб бир иш кунида монополияга қарши курашиш органига юборади.

Сотувчилар савдо кунлари бўйича тенг қўйишни ҳисобга олган ҳолда, юқори ликвидли ва (ёки) монопол турдаги маҳсулотларни биржа савдоларига йириклаштирилган моддий баланслар ва прогнозлар асосида ҳамда ишлаб чиқариш ҳажмларидан келиб чиққан ҳолда, қўйиш жадвалларини мустақил ишлаб чиқади ва тасдиқлайди ҳамда уларни биржа расмий веб-сайтида келгуси ой бошланишидан уч кун олдин жойлаштиради, шунингдек, монополияга қарши курашиш органига тақдим этади»;

тўртинчи хатбошидаги «тузатишлар киритиш ҳақидаги кўрсатмаларининг бажарилмаслиги» сўзларидан кейин «ҳамда маҳсулотларни биржа савдоларига қўйиш жадвалларини белгиланган муддатда Қўмитага тақдим этмаслик» сўзлари қўшилсин.

қуйидаги мазмундаги бешинчи хатбоши қўшилсин:

«Монополист ва давлат улуши мавжуд ташкилотлар ҳар ойлик юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулотларни юклаш графигини кунларга тақсимлаган ҳолда, биржа расмий веб-сайтида келгуси ой бошланишидан уч кун олдин жойлаштиради, шунингдек, монополияга қарши курашиш органига тақдим этади»;

е) 7-банднинг биринчи хатбошидаги «БСЭТда автоматик режимда ёки маҳсулотни биржа орқали сотиш бўйича шартлар ўзгарган тақдирда» сўзлари чиқариб ташлансин;

ж) 16-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«16. ҲКП харидорлар томонидан тўловлар амалга оширилган битимлар рўйхатини сотувчига юборади. Юқори ликвидли ва (ёки) монопол турдаги маҳсулотларни юклаб жўнатиш куни шартномада белгиланган муддатлар доирасида амалга оширилган тўловларнинг тартибига кўра харидор томонидан шахсий кабинет орқали аниқланади»;

з) 19-банднинг бешинчи хатбошига «шартнома бўйича юклаб жўнатиш даври» сўзларидан кейин «(юклаб бериш ойи)» сўзлари қўшилсин.

и) 20-банддаги «фоизигача» сўзи «фоиздан кам бўлмаган» сўзлари билан алмаштирилсин;

л) 21-бандга қуйидаги мазмундаги иккинчи — тўртинчи хатбошилар қўшилсин:

«Бунда тўлов муддати 15 иш кунидан кам бўлмаслиги шарт.

Харидор томонидан тўлов белгиланган муддатдан олдин амалга оширилиши мумкин.

Сотувчи форвард шартномаси бўйича тўлиқ тўловни қабул қилгандан сўнг тўлов санаси ҳақида биржани бир иш куни ичида хабардор қилади»;

м) қуйидаги мазмундаги 21 1 -банд қўшилсин:

«21 1 . Сотувчи томонидан тузилган шартнома бўйича маҳсулотни юклаб бериш мажбурияти асоссиз бажарилмаганда, шартнома бўйича киритилган аванс суммасидан ташқари ҳар бир кечиктирилган кун учун шартнома қийматининг 0,1 фоизи миқдорида пеня тўланади.

Бунда пеня шартнома бўйича харидор томонидан тўлов мажбуриятлари тўлиқ бажарилган кундан бошлаб, сотувчи томонидан етказиб берилмаган маҳсулот тўлиқ ҳажмда етказиб берилгунга қадар ёки бунинг имконияти мавжуд бўлмаса, шартнома қиймати тўлиқ қайтариб берилгунига қадар ҳар бир кун учун ҳисобланади»;

н) 22-бандга қуйидаги мазмундаги иккинчи ва учинчи хатбошилари қўшилсин:

«Сотувчи томонидан форвард шартномаси бўйича маҳсулот бир ойдан кам бўлмаган муддатда етказиб берилади.

Бунда сотувчи томонидан маҳсулотни тўлиқ юклаб жўнатишда расмийлаштирилган ҳисобварақ ва (ёки) юк хатининг санаси шартнома тузилган кундан бошлаб бир ойдан кам бўлмаслиги шарт».

о) 30-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«30. Биржа нархларининг ўтган савдоларга нисбатан кескин ошиши, талаб ёки таклифнинг жиддий номутаносиблиги кузатилган тақдирда, монополияга қарши курашиш органи нархларнинг ошиш сабабларини ва манипуляция аломатлари мавжудлигини ўрганади»;

п) қуйидаги мазмундаги 31 1 -банд қўшилсин:

«31 1 . Биржа иштирокчилари қуйидаги қасддан қилинган ҳар қандай ҳаракатлари манипуляция деб ҳисобланади ва уларни амалга ошириш тақиқланади:

биржада сотилаётган юқори ликвидли ва (ёки) монопол маҳсулотнинг нархига, талабига, таклифига ва уни етказиб бериш шартларига сунъий равишда таъсир этиш, шу жумладан, олдиндан келишиш ва тил бириктиришлар орқали асоссиз фойда олиш, муайян иштирокчиларга савдоларда қатнашиш учун имтиёзли шарт-шароитлар яратиб бериш, шунингдек, ахборотдан фойдаланиш орқали бошқа иштирокчиларга маҳсулотни сотиб олиш имкониятини чеклаш, биржа нархларининг кескин кўтарилиши, қатъий белгиланиши ёки бир даражада ушлаб туриш;

Интернет, ОАВ ва бошқа коммуникация каналларида, шу жумладан ижтимоий тармоқлар ва мессенжерларда ёлғон маълумотлар тарқатиш;

биржа шартномаси бўйича йирик, яъни барча харидорларга савдоларда тенг қатнашиш имкониятини чеклайдиган лотлар белгилаш;

бир хил маҳсулотлар сотувчилари томонидан белгиланган шартлардан сезиларли даражада фарқ қиладиган асоссиз тўлов ва етказиб бериш муддатлари ҳамда алоҳида шартлар киритиш;

биржа расмий веб-сайтига савдога қўйиш жадвалларини жойлаштирмаслик;

биржа шартномаларида иштирокчилар сонини чегараловчи алоҳида шартларни кўрсатиш;

маҳсулотларни савдога қўйиш жадвалларида уларнинг ҳажмларини форвард ва спот шартномалари бўйича асоссиз равишда номувофиқ қўйиш;

форвард шартномаси бўйича маҳсулотни бир ойдан кам бўлган муддатда юклаб жўнатиш;

савдога қўйиш жадвалларида белгиланган ҳажмлардан кам миқдорда маҳсулотларни савдога қўйиш;

савдо жараёнида муайян биржа иштирокчиси томонидан бошқа иштирокчилар нарх таклифига нисбатан ноодатий равишда тафовути йирик бўлган нарх таклифини бериш ва бунинг натижасида савдолар тугагунга қадар буюртмани ўчириш ёки тузилган битимни асоссиз равишда жаримани тўламаган ҳолда бекор қилиш;

маҳсулотларни савдога қўйиш жадвалларига нисбатан номувофиқ қўйиш;

қонунчилик ҳужжатларига асосан нархлари тартибга солинадиган маҳсулотларнинг бошланғич нархлари шакллантиришда белгиланган тартибларга риоя қилмаслик;

бошланғич нархларни белгилашда монопол юқори нарх қўллаш;

биржа шартномаси бўйича бекор қилинган муайян харидор иштирокидаги битим нархининг ушбу биржа шартномаси бўйича айнан ўша харидор иштирокида кейинги икки амалга ошган савдодаги битимларининг минимал нархларидан пастлиги;

юқори ликвидли ва (ёки) монопол маҳсулотларнинг биржа савдосида сотилмай қолган қисмини тўғридан-тўғри шартномалар асосида сотиш орқали маҳсулотларни савдоларга қўйиш ҳажмларини қисқартириш;

юқори ликвидли ва (ёки) монопол маҳсулотларни тегишли жадвалларда назарда тутилган муддатларда ва ҳажмларда савдога қўймаслик;

юқори ликвидли ва (ёки) монопол турдаги маҳсулотларни тўғридан-тўғри шартномалар бўйича сотиш;

маҳсулотларни муқобил транспорт турида юклаб жўнатиш имконияти бўла туриб, асоссиз равишда муайян транспорт тури орқали юклаб жўнатиш кўзда тутилган шартномалар бўйича қўйиш;

биржада тузилган битим ва шартномаларни асоссиз ёки мунтазам равишда жарималар қўлланмасдан бекор қилиш;

маҳсулотни юклаб жўнатиш навбати бўйича кетма-кетликка амал қилмаслик.»;

р) 32-банддаги «ўрганиш натижалари бўйича нархлар» сўзлари «ўрганиш натижалари бўйича манипуляция ва нархларни» сўзлари билан алмаштирилсин;

с) қуйидаги мазмундаги 32 1 -банд қўшилсин:

«32 1 . Биржа савдоларидан четлатилган ҳажмларда маҳсулотларни тўғридан-тўғри шартномалар бўйича, шу жумладан, экспортга сотиш ҳолатлари аниқланганда, тўғридан-тўғри шартномалар бўйича сотилган ҳажмни сотиш нархи билан биржа савдоларининг бошланғич нархи, олдин биржа савдоларида сотилмаган ҳолларда эса бир хил турдаги маҳсулот бўйича ўртача ҳисобланган биржа котировкалари (нарх) ўртасидаги тафовутга кўпайтириш орқали ҳисобланган маблағлар олиб қўйилади.

Маҳсулотларни тегишли жадвалларда назарда тутилган муддатлар ва ҳажмларда қўйилмаган тақдирда сотувчидан маҳсулотни биржа савдосига қўйишнинг охирги санасида шаклланган биржа нархи билан унинг иштирокидаги олдинги савдолар биржа нархи ўртасидаги тафовут, сотувчи томонидан савдоларга қўйилмаган товарнинг ҳажмига кўпайтирилган маблағлар олиб қўйилади.

Қуйидагилар биржа савдоларига доир монополияга қарши талабларни бузилиши деб ҳисобланади ва қонунчиликда белгиланган тартибда чоралар кўрилади:

сотувчилар томонидан маҳсулотларни биржа савдоларига қўйиш жадвалларини белгиланган муддатда биржанинг расмий веб-сайтига жойлаштирмаслик, шунингдек, монополияга қарши курашиш органига тақдим этмаслик;

биржа савдоларига қўйиладиган ва сотилмай қолган маҳсулотлар ҳажмлари, бекор қилинган битимлар ҳажмлари, харидор томонидан танланмаган ёки амалга оширилган битимлар бўйича сотувчи томонидан етказиб берилмаган ҳажмлар сотувчининг ўзи томонидан кейинги биржа савдоларига такроран қўйилмаслиги;

биржа савдоларига қўйилиши лозим бўлган, сотувчилар томонидан ички бозорда тўғридан-тўғри шартномалар орқали реализация қилинадиган маҳсулот сотувчилар томонидан мажбурий тартибда товар-хом ашё биржаларида ҳисобга қўйилмаслиги ва ушбу маълумотлар тегишинча шартнома тузилган ва мажбуриятлар бажарилган вақтдан бошлаб уч кун муддатда биржанинг расмий веб-сайтида жойлаштирилмаслиги;

форвард шартномалари бўйича маҳсулотларни бир ойдан кам бўлган муддатда юклаб жўнатилиши ҳамда маҳсулот юклаб жўнатиш навбати бўйича кетма-кетликка амал қилмаслик ҳолатлари аниқланганда тузилган форвард битимларни ҳақиқий эмас деб топиш учун асос бўлади ва сотувчига нисбатан қонунчиликда белгиланган тартибда чора кўрилади.

Мазкур банднинг биринчи ва иккинчи қисмида кўрсатилган маблағлар Ўзбекистон Республикаси Монополияга қарши курашиш қўмитаси ҳузуридаги бюджетдан ташқари Рақобатни ривожлантиришга кўмаклашиш жамғармасига олиб қўйилади»;

т) Низомга 1-иловада :

Низомнинг номидаги «ва» сўзи «ва (ёки)» сўзлари билан алмаштирилсин;

«Тадбирлар» устунида:

1-позициядаги «юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулот» сўзлари «юқори ликвидли ва (ёки) монопол турдаги маҳсулот» сўзлари билан алмаштирилсин;

4-позициядаги «Моддий баланслар ва прогнозлар асосида» сўзларидан кейин «ҳамда ишлаб чиқариш ҳажмларидан келиб чиқиб» сўзлари қўшилсин.

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2021 йил 27 декабрь,

777-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.12.2021 й., 09/21/777/1199-сон; 10.06.2026 й., 06/26/108/0579-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

NIZOM

SXEMASI

NIZOM

SXEMASI

Tovar-xom ashyo birjalarida fyuchers savdolarini joriy qilish hamda mahsulotlarni avtotransportda tashish xizmatlarining elektron logistika savdo portalini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Shartnomaviy munosabatlarni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2021-yil 14-sentabrdagi PF-6313-son Farmoni hamda “Yuqori likvidli va monopol tovarlarni sotish jarayonlariga bozor mexanizmlarini joriy etishni davom ettirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2021-yil 17-martdagi PQ-5031-son qarorida belgilangan vazifalarni amalga oshirish, birja savdolariga yangi savdo instrumentlarini, shu jumladan, tovar derivativlarini bosqichma-bosqich joriy qilish hamda mahsulotlarni avtotransportda tashish xizmatlarining toʻliq raqamlashgan shaffof navbat tamoyiliga asoslangan elektron logistika savdo portalini tashkil etish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Maʼlumot uchun qabul qilinsinki:

Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi tomonidan “Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi” AJ (keyingi oʻrinlarda — OʻzRTXB) bilan birgalikda birja savdolarida derivativlarni, shu jumladan, fyuchers savdolari dasturiy taʼminotini joriy qilish boʻyicha ilgʻor xorijiy kompaniyalar bilan kelishuvga erishilgan;

Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligi tomonidan OʻzRTXB bilan birgalikda mahsulotlarni yetkazib berish jarayonida toʻliq raqamlashgan shaffof navbat tizimini nazarda tutuvchi yuk tashuvchilar oʻrtasida raqobatni taʼminlaydigan elektron logistika savdo portali yaratilib, 2021-yil 1-sentabrdan ishga tushirilgan.

2. Quyidagilar tasdiqlansin:

a) quyidagi asosiy ustuvor yoʻnalishlarni nazarda tutuvchi tovar-xom ashyo birjalarida fyuchers savdolarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida nizom 1-ilovaga muvofiq:

fyuchers savdolarini oʻtkazish, tovarlarning bozor narxi shakllanishini taʼminlash hamda tomonlar oʻrtasida hisob-kitoblarni amalga oshirish;

fyuchers savdolarida ishtirok etish boʻyicha birja aʼzolari va ularning treyderlariga qoʻyiladigan talablarni belgilash;

mijoz va birja aʼzosi oʻrtasidagi munosabatlarni tartibga solish, shuningdek, fyuchers shartnomalari boʻyicha kliringni amalga oshirish va shartnomalarning ijrosini taʼminlash;

fyuchers shartnomalarini tuzish va ijrosi bilan bogʻliq boʻlgan nizolarni hal qilish;

vakolatli organ tomonidan fyuchers savdolari jarayonida narx manipulyatsiyasiga yoʻl qoʻymaslik, fyuchers savdolari ishtirokchilari ustidan nazoratni amalga oshirish, qonunchilik hujjatlari talablari buzilgan holatlarda birja aʼzolariga nisbatan choralar koʻrish;

b) quyidagi asosiy ustuvor yoʻnalishlarni nazarda tutuvchi avtotransportda yuk tashish xizmatlari boʻyicha elektron logistika savdo portali faoliyati toʻgʻrisida nizom 2-ilovaga muvofiq:

elektron logistika savdo portalida buyurtmachilar va yuk tashuvchilarni roʻyxatdan oʻtkazish;

yuk tashish boʻyicha shartnomalar tuzishni savdolarning shaffof va raqobat tamoyillariga asoslangan holda elektron raqamli imzo orqali amalga oshirish;

savdolar jarayoni va narxlar manipulyatsiyasini nazorat qilish hamda avtotransport vositalarida yuk tashishlarni monitoring va tahlil qilish boʻyicha tegishli davlat organlari bilan axborot almashinuvini yoʻlga qoʻyish;

tuzilgan shartnomalar boʻyicha hisob-kitoblarni oldindan zakalat toʻlovlarini kiritgan va shartnoma majburiyatlarini bajarish kafolatlarini taʼminlagan holda hisob-kitob kliring palatasi orqali amalga oshirish;

shartnoma shartlari boʻyicha tomonlarning majburiyatlarini belgilash;

insofsiz yuk tashuvchilarni aniqlash, ularga nisbatan choralar koʻrish va elektron logistika portalidan chetlatishni tartibga solish.

3. Belgilansinki:

2022-yil 1-yanvardan boshlab OʻzRTXBda fyuchers savdolari yoʻlga qoʻyiladi;

Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi tovar-xom ashyo birjalarida tovar derivativlarini, shu jumladan, fyuchers savdolarini tartibga solish sohasida vakolatli organ hisoblanadi.

4. “Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi” AJ va “Toshkent tovar xomashyo birjasi” AJga:

fyuchers savdolarini oʻtkazish qoidalarini hamda fyuchers savdolari boʻyicha kliringni amalga oshirish tartibini ishlab chiqish va Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi bilan kelishgan holda tasdiqlash, shuningdek, fyuchers savdolarini tashkil etish va oʻtkazish boʻyicha oʻquv dasturini ishlab chiqish, birja aʼzolari va ularning mijozlari uchun savdolarni oʻtkazish boʻyicha doimiy oʻquv kurslarini tashkil etish tavsiya etilsin;

birja savdolarida xorijiy kompaniyalar ishtirokini kengaytirish maqsadida norezident sotuvchi va xaridorlarning birja shartnomasi boʻyicha toʻlovi, vositachilik yigʻimi hamda tomonlarning zakalati bilan bogʻliq birja savdo operatsiyalarini amalga oshirish uchun chet eldagi xorijiy banklarda bank hisobvaraqlari ochishga ruxsat berilsin.

5. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi respublikada fyuchers savdolarini ommalashtirish va yanada ragʻbatlantirish maqsadida, tovar-xom ashyo birjalari aʼzolari tomonidan amalga oshirilgan fyuchers operatsiyalari qiymatidan kelib chiqib, mos ravishda ularning soliq bazasini kamaytirish boʻyicha tegishli qonun loyihasini uch oy muddatda ishlab chiqsin va belgilangan tartibda Vazirlar Mahkamasiga kiritsin.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligi OʻzRTXB bilan birgalikda ikki oy muddatda monopol tashkilotlar va davlat ishtirokidagi xoʻjalik jamiyatlari tomonidan eksportga sotilayotgan mahsulotlar boʻyicha xalqaro yuk tashish xizmatlarini oʻrgangan holda savdolarni elektron logistika savdo portali orqali amalga oshirish toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga taklif kiritsin.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 3-ilovaga muvofiq ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin.

8. Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi tovar-xom ashyo birjalari bilan birgalikda birja savdolari qoidalarining ushbu qaror talablariga muvofiqlashtirilishini taʼminlasin.

9. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining moliya-iqtisodiyot va kambagʻallikni qisqartirish masalalari boʻyicha oʻrinbosari — iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vaziri J.A. Qoʻchqorov zimmasiga yuklansin.

Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 27-dekabrdagi 777-son qaroriga 1-ILOVA

Tovar-xom ashyo birjalarida fyuchers savdolarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizom tovar-xom ashyo birjalarida fyuchers savdolarini oʻtkazish tartibini belgilaydi.

2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

birja — birja savdolarini belgilangan qoidalar asosida oldindan belgilangan joy va muayyan vaqtda, tashkil etuvchi yuridik shaxs;

hisob-kitob-kliring palatasi (keyingi oʻrinlarda — HKKP) — kliring elektron tizimi orqali birjaning fyuchers shartnomalari boʻyicha kliring, hisob-kitob va oʻzaro hisob-kitoblarni amalga oshirishni taʼminlovchi birjaning tarkibiy boʻlinmasi boʻlib, fyuchers bozorida markaziy kontragent vazifasini bajaradi;

markaziy kontragent — kliring ishtirokchilari uchun kliring xizmatini koʻrsatuvchi va fyuchers shartnomasi boʻyicha tomonlar uchun kontragent vazifasini bajaruvchi birjaning tarkibiy boʻlinmasi;

tovar-xom ashyo birjalarida tovar derivativlarini, shu jumladan, fyuchers savdolarini tartibga solish sohasida vakolatli organ — Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda — vakolatli organ);

fyuchers savdolari — fyuchers kontraktlarini sotish boʻyicha oʻtkaziladigan birja savdolari;

fyuchers kontrakti — bazaviy aktivni kelajakda joriy bozor narxlarida sotish (xarid qilish) boʻyicha birja savdolariga qoʻyiladigan kontrakt;

fyuchers shartnomalari — birja tovarini yetkazib berishni (yetkazib berish fyuchersi) yoki birja tovarini yetkazib bermagan holda shartnoma taraflari oʻrtasida hisob-kitoblar amalga oshirilishini (hisob-kitob fyuchersi) nazarda tutadigan, kelgusida bajarish majburiyati bilan tuziladigan hosila moliyaviy vositalarning (derivativlarning) oldi-sotdi shartnomalari;

kliring — kliring ishtirokchilari, birja aʼzolari va mijozlarning oʻzaro majburiyatlarini belgilash, aniqlashtirish va hisobga olishga doir operatsiyalar majmuasi, shuningdek, ushbu Nizom, Fyuchers savdolarini oʻtkazish qoidalari hamda Fyuchers savdolari boʻyicha kliringni amalga oshirish tartibiga muvofiq ular oʻrtasida amalga oshiriladigan oʻzaro hisob-kitoblar;

bazaviy aktiv — fyuchers kontrakti ijrosini taʼminlashda hisob-kitob uchun baza hisoblanadigan va fyuchers kontrakti boʻyicha yetkazib beriladigan tovar;

mijoz — birja tomonidan belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilgan yuridik va jismoniy shaxs boʻlib, kliring ishtirokchisi va birja aʼzolari uning topshirigʻiga koʻra va uning hisobidan fyuchers shartnomalarini tuzishlari mumkin;

kliring ishtirokchisi — kliring xizmatlarini koʻrsatish boʻyicha HKKP bilan shartnoma tuzgan shaxs;

hisob-kitob narxi — belgilangan alohida uslubga muvofiq kliring hisob-kitoblari uchun qoʻllaniladigan narx;

depozit marja — fyuchers shartnomasi boʻyicha majburiyatlar bajarilishini taʼminlash uchun kliring ishtirokchisi hisobvaragʻida saqlanadigan mablagʻlar miqdori (qiymati);

variatsion marja — fyuchers savdolari va kliring oʻtkazilgandan soʻng bazaviy aktiv uchun bozor narxining oʻzgarishi natijasida ochiq pozitsiyalar boʻyicha shakllangan mablagʻlar koʻrinishidagi oʻzaro tomonlar huquq va majburiyatlar;

vositachilik yigʻimi — birja savdolari elektron tizimida shartnomalar qayd etilishi, shuningdek, kliringni amalga oshirish maqsadida vakolatli organ tomonidan belgilangan tariflar asosida akseptsiz tartibda birja tomonidan undiriladigan mablagʻ;

talabnoma — fyuchers shartnomalarini tuzish boʻyicha birja aʼzosi tomonidan belgilangan tartibda beriladigan taklif;

ochiq pozitsiya — fyuchers shartnomalarini tuzish natijasida kliring ishtirokchisi va (yoki) uning mijozlarida shakllanadigan huquq va majburiyatlar yigʻindisi;

yopiq pozitsiya — aynan bitta ochiq pozitsiya boʻyicha bekor qilingan huquq va majburiyatlarning yigʻindisi;

qisqa pozitsiya — bir yoki bir nechta fyuchers kontraktlarini sotish natijasida shakllanadigan huquq va majburiyatlar yigʻindisi;

uzun pozitsiya — bir yoki bir nechta fyuchers kontraktlarini xarid qilish natijasida shakllanadigan huquq va majburiyatlar yigʻindisi;

savdo sessiyasi — birjada belgilangan tartibda fyuchers savdolari oʻtkaziladigan vaqt;

keyingi savdo sessiyasi — aynan bitta fyuchers kontrakti boʻyicha joriy savdo sessiyasidan keyingi savdo sessiyasi;

ikki tomonlama qarama-qarshi auksion — fyuchers bozorida sotuvchi va xaridor oʻrtasida raqobat asosida elektron savdolarni oʻtkazish shakli boʻlib, unda fyuchers shartnomasi talab va taklif buyurtmalari kesishgan nuqtada shakllangan narxda tuziladi;

ofset bitimi — fyuchers kontrakti boʻyicha qarama-qarshi pozitsiya paydo boʻlishi bilan oldin ochilgan pozitsiyaga muvofiq mavjud boʻlgan huquq va majburiyatlarni bekor qiluvchi fyuchers shartnomasi;

yetkazib berish uchun xabarnoma — sotuvchi tomonidan fyuchers kontrakti boʻyicha bazaviy aktivni yetkazib berishga tayyorligi toʻgʻrisida belgilangan tartibda yuboriladigan xabarnoma;

xarid qilish uchun xabarnoma — xaridor tomonidan fyuchers kontrakti boʻyicha bazaviy aktivni xarid qilishga tayyorligi toʻgʻrisida belgilangan tartibda yuboriladigan xabarnoma;

ekspiratsiya sanasi — fyuchers kontrakti boʻyicha savdolar oʻtkazilishi mumkin boʻlgan soʻnggi savdo kuni;

roʻyxat — terrorizmga, ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishga qarshi kurashadigan davlat organlari va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa vakolatli organlari tomonidan taqdim etiladigan maʼlumotlar, shuningdek, xorijiy davlatlarning vakolatli organlari va xalqaro tashkilotlar rasmiy kanallar orqali taqdim etiladigan maʼlumotlar asosida maxsus vakolatli davlat organi tomonidan tuzilgan, terrorchilik faoliyatida yoki ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishda ishtirok etayotgan yoki ishtirok etishda gumon qilinayotgan shaxslar roʻyxati.

3. Fyuchers savdolari mazkur Nizom, shuningdek, uning talablari asosida tovar-xom ashyo birjalari ishlab chiqadigan va birjaning kuzatuv kengashi tomonidan tasdiqlanadigan fyuchers savdolarini oʻtkazish qoidalari hamda fyuchers savdolari boʻyicha kliringni amalga oshirish tartibiga muvofiq elektron shaklda oʻtkaziladi.

Fyuchers savdolarini oʻtkazish qoidalari hamda fyuchers savdolari boʻyicha kliringni amalga oshirish tartibi vakolatli organ bilan kelishiladi.

4. Tasnifi birjaning Listing komissiyasi ishlab chiqqan va birja boshqaruvi (ijro etuvchi organ) tomonidan tasdiqlangan fyuchers kontraktlari birjada muomalaga chiqariladi.

5. Birjada bazaviy aktivni yetkazib berishni (yetkazib berish kontrakti) hamda hisob-kitobni amalga oshirishni (hisob-kitob kontrakti) nazarda tutuvchi fyuchers shartnomalari tuzilishi mumkin.

6. Birjada fyuchers shartnomalari birja aʼzolari orqali tuziladi.

7. Fyuchers savdolarida ishtirok etish uchun birja tomonidan tashkil etiladigan alohida oʻquv kursini muvaffaqiyatli tamomlab, tegishli sertifikat olgan hamda birjada akkreditatsiyadan oʻtgan, birja aʼzolari nomidan birja shartnomlari tuzishga vakolatli boʻlgan treyderlar orqali ishtirok etadi.

8. Birja aʼzolari fyuchers shartnomalarini oʻz nomidan va oʻz hisobidan yoki mijozning topshirigʻiga koʻra va uning hisobidan tuzishlari mumkin. Shartnomani mijozlarning topshirigʻiga koʻra va hisobidan tuzishda, birja aʼzosi aynan bir shartnoma boʻyicha sotuvchi (qisqa pozitsiya) va xaridor (uzun pozitsiya) boʻlishi mumkin.

9. Mijoz va birja aʼzosi oʻrtasidagi munosabatlar shartnoma asosida tartibga solinadi.

10. Fyuchers shartnomalari birja tomonidan belgilanadigan savdo sessiyalari davomida tuziladi.

11. HKKP fyuchers shartnomalari boʻyicha markazlashtirilgan kliringni amalga oshiradi. Fyuchers shartnomalari yuzasidan kliringni tashkil etish boʻyicha HKKP majburiyatlarini bajarish birja tomonidan belgilanadi.

12. Fyuchers shartnomalari boʻyicha huquq va majburiyatlar, shuningdek, kafolat taʼminoti mablagʻlari hisobini yuritish (kliringni tashkil etish) HKKP tomonidan amalga oshiriladi. Kliring ishtirokchilari tomonidan fyuchers savdolarida ishtirok etish uchun xizmat koʻrsatayotgan birja aʼzolariga va ularning mijozlariga HKKPda shaxsiy hisobvaraqalar ochiladi.

13. Fyuchers shartnomalarini tuzish uchun kliring ishtirokchilari, birja aʼzolari va ularning mijozlari oʻzlarining HKKPdagi alohida shaxsiy hisobvaraqlariga mablagʻlar oʻtkazadi.

14. Fyuchers shartnomasi elektron savdolar natijasiga koʻra birja tomonidan tegishli tartibda shartnomalar reyestrida roʻyxatga olingan vaqtdan boshlab elektron shaklda tuzilgan hisoblanadi.

15. Fyuchers kontrakti boʻyicha kliring ishtirokchilari oʻz majburiyatlarini bajarishini taʼminlash maqsadida birja kliring ishtirokchisi yoki birja aʼzosi tomonidan ochiladigan pozitsiyalar miqdori, fyuchers kontraktlari boʻyicha narxlarning tebranish limitlari kafolatlash mablagʻlari miqdorini belgilashi mumkin.

16. Tovar-xom ashyo birjalarida fyuchers savdolarini tashkil etish va oʻtkazish ilovaga muvofiq sxemaga asosan amalga oshiriladi.

2-bob. Fyuchers savdolarini nazorat qilish

17. Fyuchers savdolarini nazorat qilish vakolatli organ tomonidan amalga oshiriladi.

Fyuchers savdolarini nazorat qilish tartibi vakolatli organ tomonidan belgilanadi.

18. Birja har kuni savdo natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni vakolatli organga taqdim etadi.

19. Birja vakolatli organga savdo jarayonini onlayn rejimda kuzatish uchun sharoit yaratadi va fyuchers savdolari elektron tizimiga ulanishni taʼminlaydi.

20. Vakolatli organ va birja narx manipulyatsiyalari aniqlanganda, shuningdek, asossiz va kutilmagan narx oʻzgarishlari yuzaga kelgan holatlarda, fyuchers savdolarida ochiq pozitsiyalar boʻyicha cheklovlar belgilashga haqli.

21. Vakolatli organ birja savdolarining bir savdo sessiyasida bir xaridor tomonidan xarid qilinadigan kontrakt hajmlarining maksimal miqdorini (limitini) belgilash hamda talab va taklifdan kelib chiqib, ushbu hajmlarga oʻzgartirish kiritishga haqli.

22. Vakolatli organ fyuchers savdolari jarayonida narx manipulyatsiyalarining oldini olish, ularni aniqlash va bartaraf etish boʻyicha birjaga bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatma beradi.

23. Vakolatli organ fyuchers savdolari jarayonida narx manipulyatsiyalariga yoʻl qoʻygan ishtirokchilarga nisbatan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda chora koʻradi.

24. Vakolatli organ mazkur Nizomning talablariga rioya etmaslik boʻyicha birjaga nisbatan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda chora koʻradi.

25. Birja vakolatli organ bilan kelishgan holda, fyuchers savdolarida narx manipulyatsiyasini va raqobatga zid harakatlarning oldini olish boʻyicha birja savdolarini oʻtkazish qoidalari hamda fyuchers savdolari boʻyicha kliringni amalga oshirish tartibiga birjaning qoʻshimcha huquqlarini kiritishga haqli.

3-bob. Fyuchers kontraktini ochish

26. Fyuchers kontraktining tasniflari birjaning Listing komissiyasi tomonidan ishlab chiqiladi va birja boshqaruvi tomonidan tasdiqlanadi.

27. Fyuchers kontrakti tasniflariga quyidagi shartlar kiritiladi:

birja tomonidan belgilangan kontrakt raqami (kodi);

tovarning toʻliq nomi;

oʻlchov birligi;

shartnoma valyutasi;

bitta kontraktdagi lot (oʻlchov birligida tovar miqdori);

narxning minimal oʻzgarishi (tik);

narxning minimal oʻzgarishi (tik) qiymati;

ekspiratsiya sanasi;

yetkazib berish shartlari.

28. Birjaning Listing komissiyasi tomonidan fyuchers kontrakti tovar-xom ashyo birjalari ishlab chiqadigan va birja kuzatuv kengashi tomonidan tasdiqlanadigan fyuchers savdolarini oʻtkazish qoidalarida belgilangan holatlarda, savdolardan chiqarilishi mumkin.

4-bob. Savdo sessiyalarini oʻtkazish tartibi

29. Fyuchers kontraktlari boʻyicha savdolar har ish kunida birja tomonidan tasdiqlangan jadvalga muvofiq amalga oshiriladi.

30. Treyder tomonidan kiritilgan talabnomalar aynan mazkur fyuchers kontrakti boʻyicha savdolar sessiyasida roʻyxatga olinadi.

31. Treyder tomonidan kiritilgan talabnomalar fyuchers kontraktining barcha muhim shartlarini oʻz ichiga olgan boʻlishi kerak.

32. Treyderdan tushgan talabnomalar birja tomonidan talabnomalar roʻyxatida roʻyxatga olinadi.

33. Birjaning talabnomani roʻyxatga olishi fyuchers kontrakti va kiritilgan talabnoma shartlarining savdo ishtirokchilari tomonidan soʻzsiz qabul qilinishi va bajarilishi lozimligini bildiradi.

34. Treyder savdo jarayonida yangi talabnomalar berishi, ijro uchun qabul qilinmagan talabnomani bekor qilishi yoki oʻzgartirishi mumkin. Berilgan talabnomaga oʻzgartirish kiritilishi avval kiritilgan talabnomani bekor qilish va mazkur talabnomani yangi talabnoma sifatida qabul qilishga asos boʻladi.

35. Fyuchers savdolari belgilangan savdo sessiyalari jadvaliga muvofiq elektron shaklda ikki tomonlama qarama-qarshi auksion asosida oʻtkaziladi.

36. Savdo sessiyasi davomida bajarilgan talabnomalar boʻyicha shartnomalar birja tomonidan roʻyxatga olinadi va shartnomalar reyestriga kiritiladi.

37. Shartnomalar reyestrini tuzish savdo jarayonida olib boriladi va savdo sessiyasi yakuniga koʻra rasmiylashtiriladi.

38. Birja tomonidan tuzilgan shartnomalar reyestrida roʻyxatga olingan hujjat shartnoma kuchiga ega deb hisoblanadi va birja aʼzolari tomonidan alohida hujjatlarni imzolashni talab etmaydi.

39. Fyuchers shartnomalarini roʻyxatga olish, shu jumladan, pozitsiyalarni majburiy ravishda yopish uchun birja aʼzosi va kliring ishtirokchisidan vositachilik yigʻimi undirib olinadi.

40. Birja aʼzosi tomonidan tuzilgan har bir fyuchers shartnomasi talabnomada koʻrsatilgan pozitsiya (pozitsiyalar) ochilishini anglatadi va ijro etilishini talab etadi, ofset bitimlarini tuzish hollari bundan mustasno.

41. Kliring ishtirokchilari, birja aʼzolari yoki ularning mijozlari pozitsiyalari HKKP tomonidan ularning shaxsiy hisobvaraqlarida yuritiladi.

42. Fyuchers kontraktlari tasniflarida belgilangan tartibda savdolarda bozor xavf-xatarlarini qisqartirish maqsadida Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasining koʻrsatmasiga asosan HKKP:

shartnomalar boʻyicha narxlarning chegaraviy miqdorlarini tasdiqlaydi, bunda har bir birja aʼzosi fyuchers shartnomalarini tuzishga mazkur chegaraviy miqdorlar doirasida talabnomalar berishi mumkin. Shartnomalar boʻyicha narxlarning chegaraviy miqdori keyingi savdo sessiyasi uchun oldingi savdo sessiyasidan kelib chiqib hisoblanadi;

ochiq pozitsiyalarning cheklanishini — fyuchers kontrakti boʻyicha maksimal pozitsiyalar soni va mazkur pozitsiyalarni aniqlaydi.

43. Shartnomalar boʻyicha narxlarning chegaraviy miqdorlarini koʻpaytirish zarurati yuzaga kelgan taqdirda, birja mazkur fyuchers kontrakti boʻyicha savdolarni toʻxtatishi mumkin va bu haqida HKKPni xabardor qilishi kerak boʻladi.

44. Texnik va boshqa uzilishlar boʻlgan taqdirda, birja savdoni toʻxtatishga va uni boshqa savdo sessiyasiga koʻchirishga haqli.

45. Toʻxtatilgan savdoni aynan shu kunning oʻzida qayta oʻtkazishning iloji boʻlmagan taqdirda, HKKP savdo toʻxtatilgunga qadar roʻyxatga olingan shartnomalar boʻyicha kliringni amalga oshiradi.

5-bob. Fyuchers shartnomalari boʻyicha hisob-kitob va kliringni amalga oshirish

46. Hisob-kitob kliring palatasi quyidagi vazifalarni bajaradi:

fyuchers savdolari boʻyicha markaziy kontragent vazifasini amalga oshirish;

fyuchers savdolarida oʻzaro hisob-kitoblar fyuchers savdolari boʻyicha kliringni amalga oshirish tartibiga mos kelishini taʼminlash;

fyuchers shartnomalari boʻyicha tomonlar uchun majburiyatlar bajarilishini kafolatlash;

fyuchers savdolari ishtirokchilari mablagʻlarining saqlanishini kafolatlash.

47. Fyuchers bozorida moliyaviy kafolatlash tizimi quyidagi elementlardan iborat:

kafolatlash jamgʻarmasi (depozit marja);

variatsion marja;

sugʻurtalash jamgʻarmasi;

zaxira jamgʻarmasi.

Kafolatlash jamgʻarmasi savdo ishtirokchilarining depozit marjasi va boʻsh mablagʻlari hisobiga shakllanadi.

Sugʻurtalash jamgʻarmasi fyuchers bozoriga kirish paytida kliring ishtirokchisi badallaridan shakllanadi va uning hajmi HKKP tomonidan belgilangan.

Zaxira jamgʻarmasi birja tomonidan shakllantiriladi va uning hajmi birja boshqaruvi tomonidan oʻrnatiladi.

48. HKKPda kliring ishtirokchisini roʻyxatga olishda:

maxsus roʻyxatga olish raqami beriladi;

maqomdan kelib chiqib tegishli toifa beriladi;

foydalanuvchiga individual raqam beriladi va oʻzining, shuningdek, mijozlarining mablagʻlari hisobini yuritish uchun shaxsiy hisobvaraqlar ochiladi.

49. Kliring ishtirokchisi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar kliring ishtirokchisi reyestriga kiritiladi.

50. Fyuchers savdolarida ishtirok etish uchun mijoz kliring ishtirokchisi yoki birja aʼzosi orqali oʻzining HKKPdagi shaxsiy hisobvaragʻiga depozit marjasini kiritadi.

51. Har bir kliring ishtirokchisining shaxsiy hisobvaragʻi uchun HKKP ochiq pozitsiyalar boʻyicha kafolat mablagʻlarini kiritish yuzasidan qarzdorlikning miqdorini aniqlaydi.

52. Savdo sessiyasi mobaynida depozit marja sifatida talab etiladigan qarzdorlik miqdori shaxsiy hisobvaraqlarda koʻrsatilgan ochiq pozitsiyalar va savdoga kiritilgan talabnomalar boʻyicha aniqlanadi.

53. Savdo sessiyasi mobaynida tuzilgan shartnomalar reyestri HKKPga belgilangan muddatlarga muvofiq taqdim etiladi.

54. Shartnomalar reyestrini qabul qilgandan soʻng HKKP shartnomaning parametrlarini tegishli fyuchers kontrakti tasnifida keltirilgan parametrlar bilan solishtiradi.

55. Fyuchers shartnomalari boʻyicha har bir savdo sessiyasidan keyin HKKP tomonidan oʻtkaziladigan kliring seansi davomida:

kontrakt tasnifiga koʻra aynan bir bazaviy aktiv va uni bajarish boʻyicha fyuchers kontraktlari uchun hisob-kitob narxlari aniqlanadi;

bajarish sanasi yetib kelgan fyuchers kontrakti boʻyicha bajarish choralari koʻriladi;

kliring ishtirokchisining har bir hisobvaraq boʻyicha ochiq pozitsiyalar miqdori aniqlanadi;

kliring ishtirokchisi bilan tuzilgan shartnoma (shu jumladan, aksept qilish yoʻli bilan tuzilgan shartnoma) boʻyicha hisobvaraqdan birjaning yigʻimlari va boshqa mablagʻlar yechiladi;

savdo sessiyasidan keyin ochiq qolgan har bir pozitsiya yoki savdo sessiyasi mobaynida yopiq boʻlgan pozitsiyalar uchun variatsion marja hisoblanadi;

variatsion marjani aniqlash natijalariga koʻra har bir hisobvaraq boʻyicha qayta hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun mablagʻ summasi aniqlanadi. Agar kliring ishtirokchisining variatsion marjasi qoldigʻi ijobiy boʻlsa, unda mazkur mablagʻlar uning savdo hisobvaragʻiga oʻtkaziladi. Agar kliring ishtirokchisining variatsion marjasi qoldigʻi salbiy boʻlsa, uning shaxsiy hisobvaragʻidan mablagʻlar yechiladi;

oʻzaro hisob-kitoblar yakuniga koʻra kafolat taʼminoti summasi hisoblab chiqiladi va mazkur summa kliring ishtirokchisi tomonidan ochiq pozitsiyalarni taʼminlash uchun kiritilishi talab etiladi.

56. Har bir fyuchers kontrakti boʻyicha hisob-kitob narxlari alohida belgilangan tartib boʻyicha aniqlanadi.

57. Agar mazkur savdo sessiyasi davomida aynan bir kontrakt boʻyicha shartnoma tuzilmagan boʻlsa, mazkur shartnoma boʻyicha hisob-kitob narxi oxirgi savdo sessiyasida tuzilgan shartnomalardan kelib chiqib aniqlanadi.

58. Kliring ishtirokchisi tomonidan fyuchers kontraktlari boʻyicha bajarilishi kerak boʻlgan majburiyatlar HKKP tomonidan kliring ishtirokchisining hisobida yuritiluvchi pozitsiyalar, shu jumladan, tuzilgan fyuchers shartnomalari va ochiq pozitsiyalarni inobatga olgan holda aniqlanadi.

59. Variatsion marja musbat boʻlganda, ushbu mablagʻ HKKP tomonidan qisqa pozitsiya ochgan kliring ishtirokchisining hisobvaragʻidan yechiladi, agar manfiy boʻlsa, mablagʻ uzun pozitsiya ochgan kliring ishtirokchisining hisobvaragʻidan yechiladi.

60. Kliring sessiyasi natijasiga koʻra kiritilgan depozit marja tuzilgan fyuchers shartnomalari va ochiq pozitsiyalar boʻyicha majburiyatlarni bajarish uchun yetarli boʻlmagan taqdirda, HKKP kliring ishtirokchisiga qoʻshimcha pul mablagʻlarini kiritish toʻgʻrisida xabarnoma yuboradi.

61. Qoʻshimcha mablagʻlarni kiritish boʻyicha qoʻyilgan talablar kliring ishtirokchisi tomonidan bajarilmagan taqdirda, HKKP alohida uslubga muvofiq mustaqil ravishda ochiq pozitsiyalarni majburiy yopishni amalga oshiradi. Har bir pozitsiyani majburiy yopish uchun toʻlov kontrakt tasnifida belgilangan miqdorda kliring ishtirokchisidan undiriladi. Majburiy yopish uchun mablagʻ kliring ishtirokchisining shaxsiy hisobvaragʻidan undiriladi. Pozitsiyalarni majburiy yopish alohida uslub boʻyicha amalga oshiriladi.

62. Kliring ishtirokchisi HKKP oldida qarzdorlikni oʻz vaqtida qoplanmasa, HKKP birjaga kliring ishtirokchisini fyuchers savdolari seksiyasidan chiqarish toʻgʻrisida xabarnoma yuboradi.

63. Belgilangan vaqtda yopilmagan kliring ishtirokchisi qarzdorligi zaxira jamgʻarmasi, sugʻurta jamgʻarmasidan undiriladi.

64. Birja bir kalendar oy mobaynida qoplanmagan qarzdorlikni undirish boʻyicha daʼvo arizasini sudga kiritishga haqlidir.

6-bob. Fyuchers kontrakti ijrosini taʼminlash

65. Fyuchers kontraktlari boʻyicha tuzilgan shartnomalar asosida shakllangan huquq va majburiyatlar ofset bitimlarini tuzish yoki tovarni yetkazib berish yoʻli bilan bekor qilinadi.

66. Ofset bitimni amalga oshirishda, HKKP tegishli hisobvaraqda avval ochilgan ochiq pozitsiyalar boʻyicha hisobga olish yozuvini bekor qiladi.

67. Yetkazib berish kontrakti boʻyicha majburiyatlar mazkur Nizom va kontrakt tasnifida belgilangan shartlar asosida bajariladi.

68. Kliring ishtirokchisi yoki uning mijozi tomonidan kontrakt tasnifida keltirilgan shart (shartlar)ning buzilishi mazkur kontrakt boʻyicha majburiyatlarning bajarilmaganligini anglatadi.

69. Fyuchers kontrakti boʻyicha bazaviy aktivni yetkazib berishni xohlagan sotuvchilar yoki bazaviy aktivni haqiqatdan olmoqchi boʻlgan xaridorlar fyuchers kontraktida belgilangan soʻnggi savdo kuni (ekspiratsiya)dan kamida uch kun oldin HKKPga yetkazib berish yoki xarid qilish uchun xabarnoma va mazkur pozitsiyalarni ochiq qoldirish boʻyicha oʻzlarining murojaatlarini yuborishlari kerak boʻladi.

70. Koʻrsatilgan muddat ichida xabarnomani yuborilmaslik yoki yetkazib berish yoxud xarid qilish boʻyicha xabarnomani kech yuborish HKKP tomonidan pozitsiyalarni taraflarni oldindan xabardor qilmagan holda majburiy ravishda yopishga asos boʻladi.

71. Fyuchers kontrakti boʻyicha savdolarning oxirgi kunida savdo ishtirokchilari tomonidan yopilmasdan qoldirilgan va yetkazib berish yoki xarid qilish boʻyicha xabarnoma mavjud boʻlgan pozitsiyalar HKKP tomonidan “yetkazib berish kutilyapti” maqomiga oʻzgartiriladi. Shu bilan birga HKKP mazkur kontraktlar boʻyicha bazis va yetkazib berish grafigini qarama-qarshi pozitsiyalarni ushlab turgan tarafning talabiga muvofiq aniqlaydi.

72. HKKP tomonidan shakllantirilgan yetkazib berish yoki xarid qilish boʻyicha xabarnomalar birja aʼzolarining elektron manziliga hamda shaxsiy kabinetiga yuboriladi.

73. HKKP yetkazib berish yoki xarid qilish uchun xabarnomalar asosida “sotuvchi-xaridor” kontragentlar roʻyxatini shakllantiradi.

74. “Sotuvchi-xaridor” kontragentlar roʻyxati asosida HKKP fyuchers kontraktlari boʻyicha bazaviy aktivni yetkazib berish shartnomasini rasmiylashtiradi.

75. Yetkazib berish narxi sifatida mazkur fyuchers kontrakti boʻyicha soʻnggi savdo kunida shakllangan hisob-kitob narxidan foydalaniladi.

76. Fyuchers bozorida sotuvchi sifatida tovar ishlab chiqaruvchisi boʻlgan taqdirda, u tovarni fyuchers kontrakti boʻyicha oldi-sotdi shartnomasi asosida yetkazib berishi mumkin. Bunda fyuchers kontrakti asosida oldi-sotdi shartnomasi boʻyicha yetkazib berilayotgan mahsulotning hajmi birja savdolari orqali sotilgan deb hisoblanadi.

77. Qisqa ochiq pozitsiyalar boʻyicha majburiyatga ega, lekin real tovarga ega boʻlmagan fyuchers bozorining sotuvchilari oʻz majburiyatini bajarish uchun yetkazib berishning birinchi oyida zarur hajmda tovarlarni birjaning spot bozorida xarid qilishlari mumkin.

78. Bazaviy aktivni yetkazib berish yoki qabul qilish boʻyicha majburiyatlarni bajarish imkoni boʻlmagan taqdirda, kliring ishtirokchisidan depozit marjaning mablagʻlari hisobidan jarima undiriladi.

79. Yengib boʻlmaydigan kuchlar holatlari paydo boʻlgan taqdirda va mazkur holat fyuchers kontraktining muomalada boʻlishiga sezilarli darajada taʼsir koʻrsatsa yoki uni bekor qilishga olib kelgan taqdirda, birjaning ijro etuvchi organi (boshqaruvi) mazkur fyuchers kontrakti boʻyicha savdolarni uch savdo kuniga koʻchirishi mumkin.

7-bob. Yakunlovchi qoidalar

80. Fyuchers savdolarini oʻtkazish qoidalarida quyidagilar nazarda tutilishi lozim:

tovar-xom ashyo birjalari aʼzolari tomonidan mijozlarni lozim darajada tekshirish;

shubhali operatsiyalarni aniqlash va ular toʻgʻrisida xabar berish;

manipulyatsiyalarning oldini olish, jumladan, jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirish bilan bogʻliq hamda jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish boʻyicha qonunchilik hujjatlari talablarini buzgan ishtirokchilarning javobgarliklari, ularga nisbatan jarima va sanksiyalar qoʻllash.

81. Birja aʼzolari tomonidan jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari bajarilishini monitoring va nazorat qilish maqsadida birjada vakolatli xodim (boʻlim) tayinlanadi.

82. Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish maqsadida birja:

mijozlarni elektron anketalash va ularning tavakkalchilik darajasini baholash modulini;

mijozlar maʼlumotlarini Roʻyxat bilan avtomatlashtirilgan tarzda solishtirish modulini;

mijozlarning operatsiyalarini toʻxtatib turish va qayta tiklash, mablagʻlarni ishga solmay toʻxtatib qoʻyish va qayta tiklash modulini;

jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish maqsadida qonunchilik hujjatlarida koʻzda tutilgan mezonlarga muvofiq shubhali operatsiyalarni aniqlash jarayonini ishlab chiqadi.

Birja aʼzolari mijozlar maʼlumotlarini Roʻyxat bilan solishtirishlari shart.

83. Fyuchers shartnomalarini tuzish va bajarish bilan bogʻliq boʻlgan nizolar birjaning Arbitraj komissiyasi tomonidan hal etiladi.

84. Birja aʼzosi tomonidan mazkur Nizom talablari, fyuchers savdolarini oʻtkazish qoidalari hamda fyuchers savdolari boʻyicha kliringni amalga oshirish tartibi talablari buzilgan taqdirda, unga nisbatan belgilangan tartibda choralar qoʻllanilishi mumkin.

85. Ushbu Nizom qoidalari talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar.

Tovar-xom ashyo birjalarida fyuchers savdolarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga ILOVA

Tovar-xom ashyo birjalarida fyuchers savdolarini tashkil etish va oʻtkazish

Bosqichlar Subyektlar Tadbirlar Ijro muddati 1-bosqich Birja, sotuvchi korxonalar Fyuchers kontrakti birjaning Listing komissiyasi tomonidan ochilib, birjada muomalaga chiqariladi. Savdolar oʻtkazilishidan oldin 2-bosqich Birja Birjada fyuchers shartnomalari fyuchers savdolarida ishtirok etish uchun birja tomonidan tashkil etiladigan alohida oʻquv kursini muvaffaqiyatli tamomlab, tegishli sertifikat olgan hamda birjadan akkreditatsiyadan oʻtgan birja aʼzolari orqali tuziladi. Savdolar oʻtkazilishidan oldin 3-bosqich Birja aʼzolari Birja aʼzolari fyuchers shartnomalarini oʻz nomidan va oʻz hisobidan yoki mijozning topshirigʻiga koʻra va uning hisobidan tuzishlari mumkin. Mijoz va birja aʼzosi oʻrtasidagi munosabatlar shartnoma asosida tartibga solinadi. Savdolar oʻtkazilishidan oldin 4-bosqich Birja aʼzosi, Hisob-kitob kliring palatasi Kliring ishtirokchilari tomonidan fyuchers savdolarida ishtirok etish uchun xizmat koʻrsatayotgan birja aʼzolariga va ularning mijozlariga HKKPda shaxsiy hisobvaraqlari ochiladi. Savdolar oʻtkazilishidan oldin 5-bosqich Birja, Hisob-kitob kliring palatasi Fyuchers kontrakti boʻyicha kliring ishtirokchilari tomonidan majburiyatlarning bajarilishini taʼminlash maqsadida HKKP kliring ishtirokchisi yoki birja aʼzosi tomonidan ochiladigan pozitsiyalar miqdori, fyuchers kontraktlari boʻyicha narxlarning oʻzgarish limitlari, kafolatlash mablagʻlari miqdorini belgilanishi mumkin. Savdolar oʻtkazilishidan oldin 6-bosqich Kliring ishtirokchisi Fyuchers savdolarida ishtirok etish uchun mijoz kliring ishtirokchisi yoki birja aʼzosi orqali oʻzining HKKPdagi shaxsiy hisobvaragʻiga depozit marjasini kiritadi. Savdolar oʻtkazilishidan oldin 7-bosqich Birja Fyuchers savdolari belgilangan savdo sessiyalari jadvaliga muvofiq elektron shaklda ikki tomonlama qarama-qarshi auksion asosida oʻtkaziladi. Savdolar jarayonida 8-bosqich Birja Savdo sessiyasi davomida ijro etilgan talabnomalar boʻyicha shartnomalar birja tomonidan roʻyxatga olinadi va shartnomalar reyestriga kiritiladi. Savdolar jarayonida 9-bosqich Hisob-kitob kliring palatasi HKKP savdo sessiyasidan keyin ochiq qolgan har bir pozitsiya yoki savdo sessiyasi mobaynida yopiq boʻlgan pozitsiyalar uchun variatsion marja hisoblanadi. Savdolar oʻtkazilgandan soʻng 10-bosqich Hisob-kitob kliring palatasi Variatsion marja musbat boʻlganda, ushbu mablagʻ HKKP tomonidan qisqa pozitsiya ochgan kliring ishtirokchisidan uzun pozitsiya ochgan kliring ishtirokchisi hisobvaragʻiga oʻtkaziladi, agar manfiy boʻlsa, mablagʻ uzun pozitsiya ochgan kliring ishtirokchisidan qisqa pozitsiya ochgan kliring ishtirokchisi hisobvaragʻiga oʻtkaziladi. Savdolar oʻtkazilgandan soʻng 11-bosqich Kliring ishtirokchisi Fyuchers kontraktlari boʻyicha tuzilgan shartnomalar asosida shakllangan huquq va majburiyatlar ofset bitimlarini tuzish yoki tovarni yetkazib berish yoʻli bilan bekor qilinadi. Savdolar oʻtkazilgandan soʻng 12-bosqich Birja, Hisob-kitob kliring palatasi Ofset bitimini amalga oshirishda HKKP tegishli hisobvaraqda oldin ochilgan ochiq pozitsiyalar boʻyicha hisobga olish yozuvini bekor qiladi. Fyuchers bozorida sotuvchi sifatida tovar ishlab chiqaruvchi boʻlgan taqdirda, u tovarni fyuchers kontrakti boʻyicha oldi-sotdi shartnomasi asosida yetkazib berishi mumkin. Savdolar oʻtkazilgandan soʻng

Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 27-dekabrdagi 777-son qaroriga 2-ILOVA

Avtotransportda yuk tashish xizmatlari boʻyicha elektron logistika savdo portali faoliyati toʻgʻrisida

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizom tovarlarni, shu jumladan, birja savdolarida monopolist korxonalar va (yoki) ustav fondi (kapitali)da davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq boʻlgan yuridik shaxs, ustav fondi (kapitali)ning 50 foizi va undan ortigʻi ustav fondi (kapitali)da davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq boʻlgan yuridik shaxsga tegishli boʻlgan yuridik shaxslar hamda boshqa tadbirkorlik subyektlari tomonidan birja savdolarida sotilgan yuqori likvidli va monopol turdagi mahsulotlarni yetkazib berish boʻyicha logistika xizmatlarini koʻrsatishga moʻljallangan elektron logistika savdo portalida savdolarni tashkil etish va oʻtkazish tartibini belgilaydi.

2. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

avans toʻlovi — Transport vazirligi bilan kelishgan holda, operator tomonidan belgilanadigan buyurtmachi va yuk tashuvchilar tomonidan kiritiladigan vositachilik yigʻimi va tomonlarning savdo predmetining boshlangʻich narxidan 10 foizgacha miqdordagi zakalatini oʻz ichiga oladigan mablagʻ;

dispetcher-agent — operator tomonidan belgilangan tartibda akkreditatsiyadan oʻtgan, buyurtmachi va yuk tashuvchilarga topshiriq shartnomasi asosida ularning elektron savdolarda qatnashishini taʼminlashga doir professional xizmatlar koʻrsatadigan yuridik shaxs;

operator — tovar-xom ashyo birjalarining logistika boʻyicha shuʼba xoʻjalik birlashmalari;

buyurtmachi — elektron logistika savdo portalida yuk tashish xizmatlariga buyurtma beruvchi yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor;

yuk tashuvchi — taklif qilingan shartlarda elektron logistika savdo portalida ishtirok etuvchi va yutib chiqqan taqdirda, yetkazib berish majburiyatini olgan yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor;

monopol va davlat ishtirokidagi tashkilotlar — monopolist korxonalar va (yoki) ustav fondi (kapitali)da davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq boʻlgan yuridik shaxs, ustav fondi (kapitali)ning 50 foizi va undan ortigʻi ustav fondi (kapitali)da davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq boʻlgan yuridik shaxsga tegishli boʻlgan yuridik shaxs;

hisob-kitob-kliring palatasi (keyingi oʻrinlarda — HKKP) — buyurtmachilar va yuk tashuvchilar tomonidan kiritilgan mablagʻlar hisobi yuritilishini va ular oʻrtasida hisob-kitoblar amalga oshirilishini taʼminlaydigan birjaning tarkibiy tuzilmasi;

elektron logistika savdo portali (keyingi oʻrinlarda — portal) — yuk tashish boʻyicha elektron savdolar oʻtkazilishini, ular toʻgʻrisidagi eʼlonlar va boshqa zarur boʻlgan axborotning elektron shaklda joylashtirilishini, elektron savdolar oʻtkazilishini taʼminlovchi operatorning maxsus veb-sayti;

savdolar — shartnomani bajarish uchun eng yaxshi shartlarni va eng arzon narx taklif etgan yuk tashuvchini tanlash usulini taqdim etadigan hamda ushbu Nizomga, shuningdek, operatorning qoidalariga muvofiq oʻtkaziladigan elektron savdolar;

elektron tizim — barcha manfaatdor shaxslar foydalana oladigan, yuk tashish boʻyicha savdo subyektlari oʻrtasida elektron savdolar oʻtkazilishini taʼminlaydigan tashkiliy, axborot va texnik vositalarning dasturiy majmui;

shaxsiy kabinet — savdolarda ishtirok etish uchun zarur axborotdan foydalanishni taʼminlaydigan portaldagi individual sahifa;

elektron raqamli imzo (keyingi oʻrinlarda — ERI) — elektron hujjatdagi mazkur elektron hujjat axborotini elektron raqamli imzoning yopiq kalitidan foydalangan holda, maxsus oʻzgartirish natijasida hosil qilingan hamda elektron raqamli imzoning ochiq kaliti yordamida elektron hujjatdagi axborotda xatolik yoʻqligini aniqlash va elektron raqamli imzo yopiq kalitining egasini identifikatsiya qilish imkoniyatini beradigan imzo;

operator qoidalari — portalda savdolarni tashkil qilish tartibini belgilovchi va operator tomonidan tasdiqlangan qoidalar.

2-bob. Savdolarni oʻtkazishga tayyorgarlik koʻrish

3. Savdolarni oʻtkazishga tayyorgarlik koʻrish quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

buyurtmachilar va yuk tashuvchilarni savdolar ishtirokchisi sifatida elektron tizimda onlayn roʻyxatdan oʻtkazish;

buyurtmachilar va yuk tashuvchilar tomonidan ularning savdolardagi ishtirokini taʼminlaydigan avans toʻlovlarini kiritish;

buyurtmachilarning buyurtmalarini shakllantirish.

4. Buyurtmachilarni va yuk tashuvchilarni elektron tizimda onlayn roʻyxatdan oʻtkazish bepul asosda va cheksiz muddatga ERI orqali amalga oshiriladi.

5. Roʻyxatdan oʻtkazish natijalariga koʻra:

HKKP tomonidan buyurtmachiga va yuk tashuvchiga alohida shaxsiy hisobvaraqlar ochiladi. Buyurtmachilar va yuk tashuvchilarning avans toʻlovlari hisobi ushbu shaxsiy hisobvaraqlarda yuritiladi;

operator tomonidan buyurtmachilar va yuk tashuvchilar uchun ular tomonidan tuzilgan bitimlar toʻgʻrisidagi axborotlar va boshqa zarur maʼlumotlar yuboriladigan shaxsiy kabinet yaratiladi.

6. Savdolarda ishtirok etish uchun buyurtmachi mustaqil ravishda yoki dispetcher-agent orqali portalda eʼlon joylashtiradi.

Yuk tashuvchilar savdolarda ishtirok etish uchun avtotransport vositalari harakatini kuzatish tizimi (GPS navigatsiya) bilan jihozlangan boʻlishi shart.

7. Savdolarda ishtirok etish uchun buyurtmachilar va yuk tashuvchilar shaxsiy hisobvaraqlariga avans toʻlovlarini oʻtkazishlari shart.

Eʼlonga oʻz narx taklifini bergan yuk tashuvchilarning zakalati gʻolib aniqlangunga qadar band qilinadi.

3-bob. Yuk tashuvchilarga buyurtmalar toʻgʻrisidagi maʼlumotni yetkazish tartibi

8. Savdolarni oʻtkazish toʻgʻrisidagi eʼlonga qoʻyiladigan talablar operator qoidalari bilan belgilanadi.

9. Operator portalda quyidagi maʼlumotlarga erkin kirishni taʼminlaydi:

yuk tashish xizmatlari boʻyicha savdo oʻtkazish toʻgʻrisidagi eʼlonlarga;

insofsiz yuk tashuvchilar reyestriga.

10. Savdolar jarayoni va narxlar manipulyatsiyasini nazorat qilish uchun Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi hamda avtotransport vositalarida yuk tashishlarni monitoring va tahlil qilish uchun Transport vazirligi portalda saqlanadigan maʼlumotlardan belgilangan tartibda foydalanishi mumkin.

4-bob. Savdolarni oʻtkazish va tuzilgan shartnomalarni rasmiylashtirish tartibi

11. Savdolar elektron tizimda buyurtmachilar tomonidan belgilangan mezonlardan kelib chiqqan holda, takliflarni tanlab olish orqali amalga oshiriladi.

12. Savdolarni oʻtkazish, kiritilgan zakalat miqdoriga muvofiq har bir buyurtma boʻyicha savdolarga qoʻyish, buyurtmachi va u tomonidan tanlangan gʻolib yuk tashuvchi oʻrtasidagi bitimni roʻyxatdan oʻtkazish, shuningdek, shartnomani shakllantirish elektron tizimda operatorning qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

13. Yuk tashuvchilar faqat eʼlonning boshlangʻich narxiga teng yoki undan past boʻlgan narx takliflarini berishlari mumkin. Bunda yuk tashuvchi oʻz taklifida harakatni kuzatish tizimi (GPS navigatsiya) bilan jihozlangan avtotransporti haqida maʼlumot kiritishi shart.

14. Yuk tashuvchilardan takliflarni qabul qilish muddati tugagandan keyin 24 soat davomida buyurtmachi yuk tashuvchilardan tushgan takliflarni oʻrganib chiqib, oʻzi uchun maqbulini tanlaydi.

Elektron tizim avtomatik tarzda:

maqbul takliflar ichidan eng arzon narx taklif etgan yuk tashuvchini gʻolib deb belgilaydi (bitta maqbul yuk tashuvchi tanlanganda, shu yuk tashuvchi gʻolib deb belgilanadi);

buyurtmachilarning eʼlonida koʻrsatilgan shartlariga va gʻolibning taklifida koʻrsatilgan narxga muvofiq shartnomani shakllantiradi va tomonlardan vositachilik yigʻimini undiradi;

gʻolib deb topilmagan yuk tashuvchilarning band qilingan zakalat toʻlovlarini banddan yechadi.

Savdolarda ishtirok etgan yuk tashuvchilar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar va ular tomonidan taqdim etilgan narxlar gʻolib aniqlangunga qadar operator tomonidan oshkor etilmaydi.

Agar buyurtmachi 24 soat davomida berilgan takliflardan maqbulini tanlab olmasa, elektron tizim avtomatik tarzda takliflar ichidan eng arzon narx taklif etgan yuk tashuvchini gʻolib deb belgilaydi.

15. Buyurtmachi va yuk tashuvchi savdolarda oʻz ishtiroklarini faqatgina ERI orqali amalga oshiradi.

Buyurtmachi va yuk tashuvchi oʻrtasidagi shartnoma ERI orqali tasdiqlanganda, shartnoma tegishli tartibda va shaklda tuzilgan deb hisoblanadi.

16. Buyurtmachi va gʻolib yuk tashuvchining zakalati mazkur Nizomning 27-bandiga muvofiq shartnoma yopilgunga qadar band qilinadi.

17. Shartnoma shartlarini birinchi marta bajarmagan insofsiz yuk tashuvchilar birjaning Arbitraj komissiyasi yoki sud tomonidan olti oyga, ushbu holat takroran sodir etilganda uch yil muddatga portaldan chetlashtiriladi.

18. Insofsiz yuk tashuvchilar reyestriga kiritilgan yuk tashuvchilarning bir yil davomida savdolarda ishtirok etishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Yuk tashuvchi insofsiz yuk tashuvchilar reyestriga kiritilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumot operator tomonidan portalga joylashtiriladi.

5-bob. Shartnoma boʻyicha hisob-kitoblarni amalga oshirish tartibi

19. Shartnoma tuzilgandan soʻng buyurtmachi shartnomada koʻrsatilgan muddatda oʻzining HKKPdagi shaxsiy hisobvaragʻiga mablagʻlarni oʻtkazadi va ushbu mablagʻlar HKKP tomonidan band qilinadi. Bunda, zakalat shartnoma boʻyicha toʻlash summasiga qoʻshib hisoblanadi.

20. HKKP buyurtmachining topshirigʻiga asosan shaxsiy hisobvaragʻida shartnoma summasini band qiladi va yuk tashuvchiga mablagʻlar tushgan kundan boshlab bir ish kunidan kechiktirmagan muddatda elektron shaklda toʻlov toʻgʻrisida xabarnoma yuboradi.

Ushbu xabarnoma avtotransport xizmatlarini koʻrsatish uchun yuk tashuvchiga asos boʻlib xizmat qiladi.

Monopol va davlat ishtirokidagi tashkilotlar birja tovarini toʻlovlar amalga oshirilgan bitimlar roʻyxatiga asosan elektron logistika savdo portalidan shaxsiy kabinetga tushgan (avtotransport vositalari uchun roʻyxatdan oʻtkazish davlat raqami belgisi va boshqa) maʼlumotlarga muvofiq yuklab joʻnatishni taʼminlaydi.

Birja tovarini yetkazib berish kunini aniqlash elektron logistika savdo portalidan foydalanilganda, xaridor tomonidan belgilanishi mumkin.

21. Agar buyurtmachi shartnomada belgilangan muddatda toʻliq toʻlov HKKP tomonidan band qilinishiga topshiriq bermasa, uning zakalati ushbu muddat tugagandan keyin bir ish kuni ichida yuk tashuvchining HKKPdagi tegishli shaxsiy hisobvaragʻiga oʻtkaziladi.

22. HKKP tomonidan toʻlov toʻgʻrisidagi xabarnomasiz yuk tashish xizmatlari koʻrsatilgan hollarda, buyurtmachi tomonidan koʻrsatilgan xizmatlarga toʻlovni toʻlamaslik bilan bogʻliq xatarlar yuk tashuvchining zimmasiga yuklanadi.

23. Yuk tashuvchi koʻrsatilgan xizmatlar boʻyicha maʼlumotni shaxsiy kabineti orqali yuborishi lozim.

24. Buyurtmachi xizmat koʻrsatilganligini shaxsiy kabinet orqali tasdiqlagandan keyin HKKP bir ish kuni ichida yuk tashuvchi tomonidan bajarilgan majburiyatlar miqdoridagi mablagʻlarni buyurtmachining shaxsiy hisobvaragʻidan yuk tashuvchining shaxsiy hisobvaragʻiga, soʻngra xizmat koʻrsatish bankidagi uning hisobvaragʻiga oʻtkazadi.

25. Elektron tizim orqali tashish xizmatlari quyidagi hollarda toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma tuzish orqali amalga oshiriladi:

yukni tashish buyurtmachining oʻz avtotransportida amalga oshirilgan va mazkur maʼlumotlar elektron tizimda roʻyxatga qoʻyilgan taqdirda;

buyurtmachiga affillangan yuk tashuvchilar xizmat koʻrsatgan va mazkur maʼlumotlar elektron tizimda roʻyxatga qoʻyilgan taqdirda;

yuk tashish xizmatini koʻrsatish shartnomasi bekor boʻlganda va bunda tovarni yuklash muddati ikki kundan kam qolganda;

yuk tashuvchilardan maqbul takliflar kelib tushmaganda va bunda tovarni yuklash muddatiga ikki kundan kam vaqt qolganda.

Bunda toʻgʻridan-toʻgʻri tuzilgan shartnomalar elektron tizimda majburiy tarzda roʻyxatdan oʻtkaziladi.

Mazkur bandning toʻrtinchi va beshinchi xatboshilarida nazarda tutilgan holatlarda, eʼlonda belgilangan boshlangʻich narxdan balandroq narxda toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma tuzilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Boshqa holatlarda yuk tashish boʻyicha eʼlonlarni joylashtirish va savdolarni oʻtkazish qaytadan amalga oshiriladi.

6-bob. Shartnomalarni yopish, tomonlarning toʻlovga layoqatsizligini eʼtirof etish va jarimalarni toʻlash tartibi

26. Shartnoma quyidagi hollarda yopiladi:

buyurtmachi va yuk tashuvchi tomonidan shartnoma boʻyicha majburiyatlar lozim darajada bajarilganda;

buyurtmachi va yuk tashuvchi tomonidan shartnoma boʻyicha majburiyatlar bajarilmaganda va ular tomonidan jarima toʻlangandan soʻng;

buyurtmachi va yuk tashuvchi jarima toʻlab (toʻlamasdan) shartnoma (bitim)ni yopishga oʻzaro rozi boʻlganda;

mazkur Nizomning 32-bandiga asosan buyurtmachi va yuk tashuvchi tomonidan ariza berilmaganda, jarimalarsiz;

birjaning Arbitraj komissiyasi qaroriga koʻra.

27. Avtotransport xizmati koʻrsatilmagan (avtotransport xizmatlaridan voz kechish) yoki toʻliq taʼminlanmagan taqdirda, shartnoma majburiyatlarini bajarmagan tomon ikkinchi tomonga zakalat puli miqdorida jarima toʻlaydi.

Jarima toʻlanganligidan qatʼi nazar, shartnoma majburiyatlarini bajarmagan yoki lozim darajada bajarmagan tomon boshqa tomondan buning natijasida yetkazilgan zararni qoplashni sud orqali talab qilishga haqli.

28. Jarimalar akseptsiz tartibda yechiladi, bunda buyurtmachilar hamda yuk tashuvchilar mazkur Nizom talablarini qabul qilib, soʻzsiz rozilik bildiradi.

29. Jarima buyurtmachi yoki yuk tashuvchining hisobiga tushgandan soʻng shartnoma yopiladi.

30. Tomonlarning shartnomani jarima toʻlab/toʻlamasdan muddatidan oldin bekor qilish toʻgʻrisidagi oʻzaro kelishuvi buyurtmachi va yuk tashuvchining shaxsiy kabineti orqali ERI yordamida amalga oshiriladi.

31. Shartnomalarni bajarish boʻyicha nizolar yuzaga kelgan taqdirda, birja Arbitraj komissiyasiga jarimalarni qoʻllash toʻgʻrisidagi ariza shartnomada koʻrsatilgan xizmat koʻrsatish muddati tugagan kundan boshlab uch ish kunidan kechiktirmay topshiriladi.

Birja Arbitraj komissiyasiga buyurtmachi va yuk tashuvchining shaxsiy kabineti orqali elektron shaklda birja Arbitraj komissiyasining shaxsiy kabinetiga ish kunlari soat 17.00 gacha murojaat qilinadi.

Buyurtmachi va yuk tashuvchi oʻrtasidagi shartnomalarning bajarilishi toʻgʻrisida barcha xabarnomalar ularning shaxsiy kabinetlari orqali amalga oshirilishi kerak.

32. Agar nizo birja Arbitraj komissiyasi tomonidan koʻrib chiqilishi uchun qabul qilinsa, buyurtmachi va yuk tashuvchining mablagʻlariga Arbitraj komissiya qarori qabul qilingunga qadar band qoʻyiladi. Nizoni birja Arbitraj komissiyasi tomonidan koʻrib chiqish muddati Arbitraj komissiya toʻgʻrisidagi nizomda belgilanadi.

7-bob. Yakunlovchi qoidalar

33. Buyurtmachi quyidagilarga javobgar hisoblanadi:

ERIdan tegishlicha foydalanish;

shaxsiy kabinetdan toʻgʻri foydalanish;

joylashtirilgan eʼlondagi maʼlumotlar toʻgʻri va toʻliqligi;

yukni xavfsiz tashish uchun texnik va boshqa tavsiflovchi talablarga javob beradigan avtotransport vositalariga ega boʻlgan yuk tashuvchilarni oldindan tanlab olish jarayonining xolisligi;

shartnoma shartlarini oʻz vaqtida bajarish;

savdolar shartlarining boshqacha buzilishlari uchun.

34. Yuk tashuvchi quyidagilarga javobgar hisoblanadi:

eʼlon shartlarining miqdoriy, sifat, texnik koʻrsatkichlariga, shuningdek, eʼlonda nazarda tutilgan vaqt va joy boʻyicha xizmatlar koʻrsatish;

ERIdan tegishlicha foydalanish;

shaxsiy kabinetdan toʻgʻri foydalanish;

shartnoma shartlarini oʻz vaqtida bajarish;

savdolar shartlarining boshqacha buzilishlari uchun.

35. Operator savdolar oʻtkazish toʻgʻrisidagi eʼlonlar portalda oʻz vaqtida joylashtirilishiga va elektron tizimning uzluksiz ishlashiga javobgar hisoblanadi.

Operator:

qonunchilik hujjatlarida yoki shartnomada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, oʻtkazib beriladigan, olinadigan va saqlanadigan elektron hujjatlar hamda elektron xabarlarning ishonchliligini, ularning qonunchilik hujjatlariga muvofiqligini nazorat qilishga yoki tekshirishga;

buyurtmachi va yuk tashuvchi tomonidan joylashtiriladigan elektron hujjatlar va elektron xabarlarning mazmunini oʻzgartirishga haqli emas.

Operator buyurtmachi va yuk tashuvchining operatorga beriladigan elektron hujjatlari, elektron xabarlari hamda portalda joylashtirilgan axborotning mazmuni bilan bogʻliq huquqiy oqibatlar uchun javobgar boʻlmaydi.

36. Ushbu Nizomda koʻzda tutilmagan shartnomaviy majburiyatlarni bajarish bilan bogʻliq munosabatlar qonunchilik hujjatlariga muvofiq tartibga solinadi.

37. Mazkur Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar.

Avtotransportda yuk tashish xizmatlari boʻyicha elektron logistika savdo portali faoliyati toʻgʻrisidagi nizomga ILOVA

Mahsulotlarni elektron logistika savdo portali orqali yetkazib berish

Bosqichlar Subyektlar Tadbirlar Ijro muddati 1-bosqich Yuk egasi Portalga eʼlon joylashtiradi Onlayn rejimda 2-bosqich Yuk tashuvchilar HKKPdagi hisobvaragʻiga avans toʻlovlarini oʻtkazadi Eʼlonga taklif berishdan oldin 3-bosqich Yuk tashuvchilar Portalga joylashtirilgan eʼlon boʻyicha taklif beradi Portalda eʼlon joylashtirgan vaqtdan boshlab 4-bosqich Elektron tizim Yuk egasiga tushgan takliflar oshkor qilinadi. Bunda, yuk tashuvchilar toʻgʻrisida maʼlumotlar va ularning narxlari koʻrsatilmaydi Takliflarni qabul qilish muddati tugaganidan keyin 5-bosqich Yuk egasi Yuk tashuvchilardan tushgan takliflar ichidan maqbullarini tanlaydi * Takliflarni qabul qilish muddati tugaganidan keyin 24 soat davomida 6-bosqich Elektron tizim Maqbul takliflar ichidan eng arzon narx taklif etgan yuk tashuvchi gʻolib deb eʼtirof qilinadi va shartnoma shakllantiriladi Avtomatik rejimda 7-bosqich Elektron tizim Gʻolib deb topilmagan yuk tashuvchilarga avans toʻlovlari qaytariladi Avtomatik rejimda

Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 27-dekabrdagi 777-son qaroriga 3-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga kiritilayotgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar

1. Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 17-yanvardagi 33-son qarori bilan tasdiqlangan Tovar-xom ashyo birjalarida hisob-kitob-kliring operatsiyalarini oʻtkazish qoidalarining :

a) 20 , 38 va 40-bandlaridagi “YUHR” soʻzi “YEBHR” soʻzi bilan almashtirilsin;

b) 41-bandga quyidagi mazmundagi yettinchi xatboshi qoʻshilsin:

“Bunda tuzilgan bitimlarni yopish orqali birja narxlarining sunʼiy ravishda keskin koʻtarilishi yoki tushishi, qatʼiy belgilanishi yoki bir darajada ushlab turilishi, shuningdek, boshqa ishtirokchilarning mahsulotni xarid qilish imkoniyati cheklanish holatlari vakolatli organ tomonidan koʻrib chiqiladi.”

2. Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 15-maydagi 402-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi toʻgʻrisidagi nizomda :

a) 2-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“2. Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi monopoliyaga qarshi kurashishni tartibga solish, raqobat muhitini rivojlantirish, tabiiy monopoliya subyektlari faoliyatini nazorat qilish va tovar-xom ashyo birjalarini litsenziyalash hamda tovar-xom ashyo birjalarida tovar derivativlari savdolari, shu jumladan, fyuchers savdolarini tartibga solish sohasida davlat boshqaruvi organi hisoblanadi”;

b) 10-bandga quyidagi mazmundagi sakkizinchi xatboshi qoʻshilsin:

“tovar-xom ashyo birjalarida tovar derivativlari savdolari, shu jumladan, fyuchers savdolarini tartibga solish”;

v) 11-bandga quyidagi mazmundagi “j” kichik band qoʻshilsin:

“j) tovar-xom ashyo birjalarida tovar derivativlari savdolari, shu jumladan, fyuchers savdolarini tartibga solish sohasida:

tovar-xom ashyo birjalari tomonidan ishlab chiqiladigan va birjaning kuzatuv kengashi tomonidan tasdiqlanadigan fyuchers savdolarini oʻtkazish qoidalarini hamda fyuchers savdolari boʻyicha kliringni amalga oshirish tartibini kelishadi;

tovar derivativlari savdolari, shu jumladan, fyuchers savdolari oʻtkazilishini nazorat qiladi”;

g) 12-bandga quyidagi mazmundagi oʻn ikkinchi xatboshi qoʻshilsin:

“tovar-xom ashyo birjalarida tovar derivativlari savdolarini, shu jumladan, fyuchers savdolarini tartibga solish”;

d) 13-bandga quyidagi mazmundagi oʻttiz toʻqqizinchi va qirqinchi xatboshilar qoʻshilsin:

“tovar-xom ashyo birjalari tomonidan ishlab chiqiladigan va birjaning kuzatuv kengashi tomonidan tasdiqlanadigan fyuchers savdolarini oʻtkazish qoidalari hamda fyuchers savdolari boʻyicha kliringni amalga oshirish tartibini kelishadi;

tovar derivativlari savdolari, shu jumladan, fyuchers savdolarining oʻtkazilishini nazorat qiladi”;

oʻttiz toʻqqizinchi xatboshi qirq birinchi xatboshi deb hisoblansin;

e) 16-bandga quyidagi mazmundagi yigirma oltinchi va yigirma yettinchi xatboshilar qoʻshilsin:

“tovar derivativlari savdolariga, shu jumladan, fyuchers savdolari jarayonida narx manipulyatsiyalarining oldini olish, ularni aniqlash va bartaraf etish boʻyicha tovar-xom ashyo birjalariga bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar berish;

tovar derivativlari savdolari, shu jumladan fyuchers savdolariga oid qonunchilik hujjatlari talablariga rioya etmagan hamda savdolar jarayonida narx manipulyatsiyalariga yoʻl qoʻygan ishtirokchilarga nisbatan belgilangan tartibda choralar koʻrish”;

yigirma oltinchi xatboshi yigirma sakkizinchi xatboshi deb hisoblansin;

j) 23-bandga quyidagi mazmundagi yigirma birinchi va yigirma ikkinchi xatboshilar qoʻshilsin:

“tovar derivativlari savdolari, shu jumladan, fyuchers savdolari jarayonida narx manipulyatsiyalarining oldini olish, ularni aniqlash va bartaraf etish boʻyicha tovar-xom ashyo birjalariga bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar berish;

tovar derivativlari savdolari, shu jumladan, fyuchers savdolariga oid qonunchilik hujjatlari talablariga rioya etmagan hamda savdolar jarayonida narx manipulyatsiyalariga yoʻl qoʻygan ishtirokchilarga nisbatan belgilangan tartibda choralar koʻrish”;

yigirma birinchi xatboshi yigirma uchinchi xatboshi deb hisoblansin.

3. Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 18-martdagi 170-son qarori bilan tasdiqlangan Birja savdolarida yuqori likvidli va monopol turdagi mahsulotlarni sotish tartibi toʻgʻrisidagi nizomda :

a) Nizomning nomidagi “va” soʻzi “va (yoki)” soʻzlari bilan almashtirilsin;

b) 1-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“1. Mazkur Nizom birja savdolarida monopolist korxonalar, ustav fondida (kapitalida) davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq boʻlgan yuridik shaxslar yoki ustav fondining (kapitalining) 50 foizi va undan ortigʻi 50 foiz va undan ortiq miqdorda davlat ulushiga ega yuridik shaxsga tegishli boʻlgan yuridik shaxslar hamda qonunchilikda yuqori likvidli va (yoki) monopol turdagi mahsulotlarni birja orqali sotish nazarda tutilgan tashkilotlar tomonidan ichki bozorda va eksportga bozor tamoyillari asosida yuqori likvidli va (yoki) monopol turdagi mahsulotlarni sotish tartibini belgilaydi”;

v) 2-bandda :

uchinchi xatboshidagi “yuqori likvidli va monopol turdagi mahsulot” soʻzlari “yuqori likvidli va (yoki) monopol turdagi mahsulot” soʻzlari bilan almashtirilsin;

beshinchi xatboshi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“sotuvchi — qonunchilik hujjatlarida yuqori likvidli va (yoki) monopol turdagi mahsulotlarni birja orqali sotishi nazarda tutilgan tashkilotlar”;

g) 4-bandga “prognozlar koʻrsatkichlariga muvofiq” soʻzlaridan keyin “hamda ishlab chiqarish hajmlaridan kelib chiqqan holda” soʻzlari qoʻshilsin;

d) 5-bandda :

birinchi va ikkinchi xatboshilar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi hamda boshqa masʼul vazirliklar yiriklashtirilgan moddiy balanslarni, shuningdek, ularning bajarilishi boʻyicha oylik va choraklik grafiklardan koʻchirmalarni ular tasdiqlangan kundan boshlab bir ish kunida monopoliyaga qarshi kurashish organiga yuboradi.

Sotuvchilar savdo kunlari boʻyicha teng qoʻyishni hisobga olgan holda, yuqori likvidli va (yoki) monopol turdagi mahsulotlarni birja savdolariga yiriklashtirilgan moddiy balanslar va prognozlar asosida hamda ishlab chiqarish hajmlaridan kelib chiqqan holda, qoʻyish jadvallarini mustaqil ishlab chiqadi va tasdiqlaydi hamda ularni birja rasmiy veb-saytida kelgusi oy boshlanishidan uch kun oldin joylashtiradi, shuningdek, monopoliyaga qarshi kurashish organiga taqdim etadi”;

toʻrtinchi xatboshidagi “tuzatishlar kiritish haqidagi koʻrsatmalarining bajarilmasligi” soʻzlaridan keyin “hamda mahsulotlarni birja savdolariga qoʻyish jadvallarini belgilangan muddatda Qoʻmitaga taqdim etmaslik” soʻzlari qoʻshilsin.

quyidagi mazmundagi beshinchi xatboshi qoʻshilsin:

“Monopolist va davlat ulushi mavjud tashkilotlar har oylik yuqori likvidli va monopol turdagi mahsulotlarni yuklash grafigini kunlarga taqsimlagan holda, birja rasmiy veb-saytida kelgusi oy boshlanishidan uch kun oldin joylashtiradi, shuningdek, monopoliyaga qarshi kurashish organiga taqdim etadi”;

e) 7-bandning birinchi xatboshidagi “BSETda avtomatik rejimda yoki mahsulotni birja orqali sotish boʻyicha shartlar oʻzgargan taqdirda” soʻzlari chiqarib tashlansin;

j) 16-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“16. HKP xaridorlar tomonidan toʻlovlar amalga oshirilgan bitimlar roʻyxatini sotuvchiga yuboradi. Yuqori likvidli va (yoki) monopol turdagi mahsulotlarni yuklab joʻnatish kuni shartnomada belgilangan muddatlar doirasida amalga oshirilgan toʻlovlarning tartibiga koʻra xaridor tomonidan shaxsiy kabinet orqali aniqlanadi”;

z) 19-bandning beshinchi xatboshiga “shartnoma boʻyicha yuklab joʻnatish davri” soʻzlaridan keyin “(yuklab berish oyi)” soʻzlari qoʻshilsin.

i) 20-banddagi “foizigacha” soʻzi “foizdan kam boʻlmagan” soʻzlari bilan almashtirilsin;

l) 21-bandga quyidagi mazmundagi ikkinchi — toʻrtinchi xatboshilar qoʻshilsin:

“Bunda toʻlov muddati 15 ish kunidan kam boʻlmasligi shart.

Xaridor tomonidan toʻlov belgilangan muddatdan oldin amalga oshirilishi mumkin.

Sotuvchi forvard shartnomasi boʻyicha toʻliq toʻlovni qabul qilgandan soʻng toʻlov sanasi haqida birjani bir ish kuni ichida xabardor qiladi”;

m) quyidagi mazmundagi 21 1 -band qoʻshilsin:

“21 1 . Sotuvchi tomonidan tuzilgan shartnoma boʻyicha mahsulotni yuklab berish majburiyati asossiz bajarilmaganda, shartnoma boʻyicha kiritilgan avans summasidan tashqari har bir kechiktirilgan kun uchun shartnoma qiymatining 0,1 foizi miqdorida penya toʻlanadi.

Bunda penya shartnoma boʻyicha xaridor tomonidan toʻlov majburiyatlari toʻliq bajarilgan kundan boshlab, sotuvchi tomonidan yetkazib berilmagan mahsulot toʻliq hajmda yetkazib berilgunga qadar yoki buning imkoniyati mavjud boʻlmasa, shartnoma qiymati toʻliq qaytarib berilguniga qadar har bir kun uchun hisoblanadi”;

n) 22-bandga quyidagi mazmundagi ikkinchi va uchinchi xatboshilari qoʻshilsin:

“Sotuvchi tomonidan forvard shartnomasi boʻyicha mahsulot bir oydan kam boʻlmagan muddatda yetkazib beriladi.

Bunda sotuvchi tomonidan mahsulotni toʻliq yuklab joʻnatishda rasmiylashtirilgan hisobvaraq va (yoki) yuk xatining sanasi shartnoma tuzilgan kundan boshlab bir oydan kam boʻlmasligi shart”.

o) 30-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“30. Birja narxlarining oʻtgan savdolarga nisbatan keskin oshishi, talab yoki taklifning jiddiy nomutanosibligi kuzatilgan taqdirda, monopoliyaga qarshi kurashish organi narxlarning oshish sabablarini va manipulyatsiya alomatlari mavjudligini oʻrganadi”;

p) quyidagi mazmundagi 31 1 -band qoʻshilsin:

“31 1 . Birja ishtirokchilari quyidagi qasddan qilingan har qanday harakatlari manipulyatsiya deb hisoblanadi va ularni amalga oshirish taqiqlanadi:

birjada sotilayotgan yuqori likvidli va (yoki) monopol mahsulotning narxiga, talabiga, taklifiga va uni yetkazib berish shartlariga sunʼiy ravishda taʼsir etish, shu jumladan, oldindan kelishish va til biriktirishlar orqali asossiz foyda olish, muayyan ishtirokchilarga savdolarda qatnashish uchun imtiyozli shart-sharoitlar yaratib berish, shuningdek, axborotdan foydalanish orqali boshqa ishtirokchilarga mahsulotni sotib olish imkoniyatini cheklash, birja narxlarining keskin koʻtarilishi, qatʼiy belgilanishi yoki bir darajada ushlab turish;

Internet, OAV va boshqa kommunikatsiya kanallarida, shu jumladan ijtimoiy tarmoqlar va messenjerlarda yolgʻon maʼlumotlar tarqatish;

birja shartnomasi boʻyicha yirik, yaʼni barcha xaridorlarga savdolarda teng qatnashish imkoniyatini cheklaydigan lotlar belgilash;

bir xil mahsulotlar sotuvchilari tomonidan belgilangan shartlardan sezilarli darajada farq qiladigan asossiz toʻlov va yetkazib berish muddatlari hamda alohida shartlar kiritish;

birja rasmiy veb-saytiga savdoga qoʻyish jadvallarini joylashtirmaslik;

birja shartnomalarida ishtirokchilar sonini chegaralovchi alohida shartlarni koʻrsatish;

mahsulotlarni savdoga qoʻyish jadvallarida ularning hajmlarini forvard va spot shartnomalari boʻyicha asossiz ravishda nomuvofiq qoʻyish;

forvard shartnomasi boʻyicha mahsulotni bir oydan kam boʻlgan muddatda yuklab joʻnatish;

savdoga qoʻyish jadvallarida belgilangan hajmlardan kam miqdorda mahsulotlarni savdoga qoʻyish;

savdo jarayonida muayyan birja ishtirokchisi tomonidan boshqa ishtirokchilar narx taklifiga nisbatan noodatiy ravishda tafovuti yirik boʻlgan narx taklifini berish va buning natijasida savdolar tugagunga qadar buyurtmani oʻchirish yoki tuzilgan bitimni asossiz ravishda jarimani toʻlamagan holda bekor qilish;

mahsulotlarni savdoga qoʻyish jadvallariga nisbatan nomuvofiq qoʻyish;

qonunchilik hujjatlariga asosan narxlari tartibga solinadigan mahsulotlarning boshlangʻich narxlari shakllantirishda belgilangan tartiblarga rioya qilmaslik;

boshlangʻich narxlarni belgilashda monopol yuqori narx qoʻllash;

birja shartnomasi boʻyicha bekor qilingan muayyan xaridor ishtirokidagi bitim narxining ushbu birja shartnomasi boʻyicha aynan oʻsha xaridor ishtirokida keyingi ikki amalga oshgan savdodagi bitimlarining minimal narxlaridan pastligi;

yuqori likvidli va (yoki) monopol mahsulotlarning birja savdosida sotilmay qolgan qismini toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar asosida sotish orqali mahsulotlarni savdolarga qoʻyish hajmlarini qisqartirish;

yuqori likvidli va (yoki) monopol mahsulotlarni tegishli jadvallarda nazarda tutilgan muddatlarda va hajmlarda savdoga qoʻymaslik;

yuqori likvidli va (yoki) monopol turdagi mahsulotlarni toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar boʻyicha sotish;

mahsulotlarni muqobil transport turida yuklab joʻnatish imkoniyati boʻla turib, asossiz ravishda muayyan transport turi orqali yuklab joʻnatish koʻzda tutilgan shartnomalar boʻyicha qoʻyish;

birjada tuzilgan bitim va shartnomalarni asossiz yoki muntazam ravishda jarimalar qoʻllanmasdan bekor qilish;

mahsulotni yuklab joʻnatish navbati boʻyicha ketma-ketlikka amal qilmaslik.”;

r) 32-banddagi “oʻrganish natijalari boʻyicha narxlar” soʻzlari “oʻrganish natijalari boʻyicha manipulyatsiya va narxlarni” soʻzlari bilan almashtirilsin;

s) quyidagi mazmundagi 32 1 -band qoʻshilsin:

“32 1 . Birja savdolaridan chetlatilgan hajmlarda mahsulotlarni toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar boʻyicha, shu jumladan, eksportga sotish holatlari aniqlanganda, toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar boʻyicha sotilgan hajmni sotish narxi bilan birja savdolarining boshlangʻich narxi, oldin birja savdolarida sotilmagan hollarda esa bir xil turdagi mahsulot boʻyicha oʻrtacha hisoblangan birja kotirovkalari (narx) oʻrtasidagi tafovutga koʻpaytirish orqali hisoblangan mablagʻlar olib qoʻyiladi.

Mahsulotlarni tegishli jadvallarda nazarda tutilgan muddatlar va hajmlarda qoʻyilmagan taqdirda sotuvchidan mahsulotni birja savdosiga qoʻyishning oxirgi sanasida shakllangan birja narxi bilan uning ishtirokidagi oldingi savdolar birja narxi oʻrtasidagi tafovut, sotuvchi tomonidan savdolarga qoʻyilmagan tovarning hajmiga koʻpaytirilgan mablagʻlar olib qoʻyiladi.

Quyidagilar birja savdolariga doir monopoliyaga qarshi talablarni buzilishi deb hisoblanadi va qonunchilikda belgilangan tartibda choralar koʻriladi:

sotuvchilar tomonidan mahsulotlarni birja savdolariga qoʻyish jadvallarini belgilangan muddatda birjaning rasmiy veb-saytiga joylashtirmaslik, shuningdek, monopoliyaga qarshi kurashish organiga taqdim etmaslik;

birja savdolariga qoʻyiladigan va sotilmay qolgan mahsulotlar hajmlari, bekor qilingan bitimlar hajmlari, xaridor tomonidan tanlanmagan yoki amalga oshirilgan bitimlar boʻyicha sotuvchi tomonidan yetkazib berilmagan hajmlar sotuvchining oʻzi tomonidan keyingi birja savdolariga takroran qoʻyilmasligi;

birja savdolariga qoʻyilishi lozim boʻlgan, sotuvchilar tomonidan ichki bozorda toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar orqali realizatsiya qilinadigan mahsulot sotuvchilar tomonidan majburiy tartibda tovar-xom ashyo birjalarida hisobga qoʻyilmasligi va ushbu maʼlumotlar tegishincha shartnoma tuzilgan va majburiyatlar bajarilgan vaqtdan boshlab uch kun muddatda birjaning rasmiy veb-saytida joylashtirilmasligi;

forvard shartnomalari boʻyicha mahsulotlarni bir oydan kam boʻlgan muddatda yuklab joʻnatilishi hamda mahsulot yuklab joʻnatish navbati boʻyicha ketma-ketlikka amal qilmaslik holatlari aniqlanganda tuzilgan forvard bitimlarni haqiqiy emas deb topish uchun asos boʻladi va sotuvchiga nisbatan qonunchilikda belgilangan tartibda chora koʻriladi.

Mazkur bandning birinchi va ikkinchi qismida koʻrsatilgan mablagʻlar Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi huzuridagi budjetdan tashqari Raqobatni rivojlantirishga koʻmaklashish jamgʻarmasiga olib qoʻyiladi”;

t) Nizomga 1-ilovada :

Nizomning nomidagi “va” soʻzi “va (yoki)” soʻzlari bilan almashtirilsin;

“Tadbirlar” ustunida:

1-pozitsiyadagi “yuqori likvidli va monopol turdagi mahsulot” soʻzlari “yuqori likvidli va (yoki) monopol turdagi mahsulot” soʻzlari bilan almashtirilsin;

4-pozitsiyadagi “Moddiy balanslar va prognozlar asosida” soʻzlaridan keyin “hamda ishlab chiqarish hajmlaridan kelib chiqib” soʻzlari qoʻshilsin.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2021-yil 27-dekabr,

777-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2021-y., 09/21/777/1199-son; 10.06.2026-y., 06/26/108/0579-son)

lex.uz