UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

НИЗОМ

ДАЛОЛАТНОМА

ТАВСИЯЛАР

Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириладиган товарнинг божхона қийматини аниқлаш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикасининг Божхона кодексига мувофиқ, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Давлат ҳуқуқий сиёсатини амалга оширишда адлия органлари ва муассасалари фаолиятини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2020 йил 19 майдаги ПФ-5997-сон Фармонига мувофиқ Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагиларни назарда тутувчи Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириладиган товарнинг божхона қийматини аниқлаш тартиби тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин:

Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириладиган товарнинг божхона қийматини аниқлаш усуллари ва уларни қўллаш;

сотувчи билан сотиб олувчи ўртасида ўзаро боғлиқлик мавжуд бўлган ҳолларни ўрганиш ва божхона қийматини аниқлаш;

моддий ташувчи орқали олиб кириладиган рақамли маҳсулотларнинг божхона қийматини аниқлаш;

декларацияланмасдан ёки декларацияда нотўғри кўрсатилиб олиб кирилган товарларнинг божхона қийматини аниқлаш ва қайта кўриб чиқиш;

божхона божлари ва солиқлар тўлашдан шартли озод этилган ҳолда вақтинча олиб кирилган товарларни эркин муомалага чиқаришда божхона қийматини аниқлаш;

авария, енгиб бўлмас куч таъсири оқибатида ёки номаълум сабабларга кўра шикастланиши ёхуд бузилиши, яроқсиз ҳолатга келиши, йўқолиши ва камомади аниқланган товарнинг божхона қийматини аниқлаш;

божхона тўловларини тўлаш бўйича имтиёзлар қўлланилган товарларнинг божхона қийматини аниқлаш.

2. Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни икки ой муддатда мазкур қарорга мувофиқлаштирсин.

3. Ушбу қарор 2022 йил 1 майдан кучга киради.

4. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг молия-иқтисодиёт ва камбағалликни қисқартириш масалалари бўйича ўринбосари — иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазири Ж.А. Қўчқоров ҳамда Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раиси А.Ю. Мавлонов зиммасига юклансин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 6 апрелдаги 160-сон қарорига ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириладиган товарнинг божхона қийматини аниқлаш тартиби тўғрисида

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур Низом Тарифлар ва савдо бўйича Бош битимнинг VII моддасида ҳамда Тарифлар ва савдо бўйича Бош битимнинг VII моддасини қўллаш тўғрисидаги битимда (Марокаш, 1994 йил 15 апрель) белгиланган умумий принциплар ва қоидаларга асосланган бўлиб, Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириладиган товарнинг божхона қийматини аниқлаш тартибини белгилайди.

2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

божхона қиймати декларацияси — божхона юк декларациясининг ажралмас қисми бўлиб, товарнинг божхона қиймати тўғрисидаги маълумотлар кўрсатилган ва декларант ёки божхона брокери томонидан божхона органига божхона юк декларацияси билан бир пайтда топшириладиган ҳужжат;

божхона органларига божхона юк декларациясини тақдим этаётган шахс (кейинги ўринларда — декларацияловчи шахс) — божхона органларига божхона юк декларациясини ўз номидан тақдим этаётган декларант ёки божхона юк декларациясини тўлдириш, имзолаш ва божхона органларига декларант номидан тақдим этишга ваколатли божхона расмийлаштируви бўйича мутахассис ёхуд бошқа шахс;

божхона ҳудудига олиб кириладиган товарнинг божхона қиймати — товарнинг божхона қийматини аниқлаш усулларидан бири орқали аниқланадиган ва божхона тўловларини ҳисоблаш мақсадида фойдаланиладиган товар қиймати;

моддий ташувчи — рақамли маҳсулотларни яратиш, қайд этиш, узатиш, қабул қилиш, сақлаш ёки бошқа тарзда ишлатиш учун қўлланиладиган магнит, оптик, лазерли ёки бошқа электрон ахборот ташувчиси;

рақамли дистрибуция — рақамли маҳсулотларни моддий ташувчидан фойдаланмаган ҳолда, шу жумладан Интернет жаҳон ахборот тармоғи орқали шахсий компьютерга ёки мобил қурилмага юклаш (юклаб олиш) орқали тарқатиш усули, онлайн хизматлардан фойдаланишга рухсат бериш ёки обуна бўлиш ва бошқалар.

3. Товарнинг божхона қиймати божхона қиймати декларацияси тўлдирган ҳолда товарларни декларациялашда декларант ёки божхона брокери томонидан божхона органига маълум қилинади.

4. Товарнинг божхона қиймати божхона қийматини аниқлашнинг келтирилган усулларига мувофиқ декларант ёки божхона брокери томонидан маълум қилинади.

4 1 . Божхона ҳудудига олиб кириладиган товарнинг божхона қиймати асосини имкон қадар ушбу Низомнинг 3-бобида белгиланган мазкур товарнинг битим қиймати ташкил этиши керак.

Божхона ҳудудига олиб кирилаётган товарнинг божхона қийматини аниқлаш товарларнинг ихтиёрий ёки сохта божхона қийматидан фойдаланишга асосланмаслиги керак.

Божхона қийматини аниқлаш тартиб-таомиллари умумий қўлланиладиган бўлиши керак, яъни улар товарларни етказиб бериш манбаларига, шу жумладан товарларнинг келиб чиқишига, товарлар турига, битим иштирокчиларига ва бошқа омилларга қараб фарқ қилмаслиги керак.

Божхона қийматини аниқлаш тартиб-таомилларидан демпингга қарши курашиш мақсадида фойдаланилмаслиги керак.

4 2 . Божхона қийматини назорат қилишда қатъий белгиланган минимал базавий божхона қийматларидан фойдаланишга йўл қўйилмайди.

5. Божхона органи декларант ёки божхона брокери томонидан танланган товарнинг божхона қийматини аниқлаш усулининг ва маълум қилинган божхона қиймати ҳисоблаб чиқарилишининг тўғрилигини назорат қилишни Ўзбекистон Республикаси Божхона кодексининг (кейинги ўринларда — Кодекс) 319-моддасига мувофиқ амалга оширади.

2-боб. Божхона қийматини аниқлаш усуллари ва уларни қўллаш тартиби

6. Олиб кириладиган товарнинг божхона қийматини аниқлаш қуйидаги усулларни қўллаш орқали амалга оширилади:

олиб кириладиган товарга доир битимнинг қиймати бўйича (кейинги ўринларда — 1-усул);

айнан бир хил товарга доир битимнинг қиймати бўйича (кейинги ўринларда — 2-усул);

ўхшаш товарга доир битимнинг қиймати бўйича (кейинги ўринларда — 3-усул);

қийматларни чегириб ташлаш асосида (кейинги ўринларда — 4-усул);

қийматларни қўшиш асосида (кейинги ўринларда — 5-усул);

захира усул (кейинги ўринларда — 6-усул).

7. 1-усул олиб кириладиган товарнинг божхона қийматини аниқлашнинг асосий усули ҳисобланади.

Агар олиб кириладиган товарнинг божхона қийматини аниқлашнинг 1-усулини қўллаш мумкин бўлмаса, ушбу Низомнинг 6-банди учинчи — еттинчи хатбошиларида кўрсатилган усуллар кетма-кетликда қўлланилади. Бунда ҳар бир кейинги усулнинг қўлланилишига, агар божхона қийматини аниқлашда олдингисидан фойдаланиш мумкин бўлмаса, йўл қўйилади. 4 ва 5-усуллар тескари кетма-кетликда қўлланилиши мумкин.

8. 1-усул қийматли асосга эга бўлган ташқи савдо битимларига мувофиқ олиб кириладиган товарнинг божхона қийматини аниқлашда қўлланилади.

9. 2 ва 3-усуллар илгари 1-усул билан аниқланган айнан бир хил ёки ўхшаш товарларга доир битим қийматидан божхона қийматини аниқлаш учун асос қилиб олинадиган база сифатида фойдаланишга асосланади. Бунда декларант ёки божхона брокери томонидан амалда мавжуд бўлган ташқи савдо битимлари нархи ва товарларнинг Ўзбекистон Республикаси чегараси орқали олиб ўтилиши тўғрисидаги ҳужжатлар асосида тасдиқланган маълумотларни қўллайди.

10. 4 ва 5-усуллар божхона қийматини ҳисоблаб чиқаришнинг қуйидаги асосларини назарда тутади:

4-усул товарларнинг дастлабки ҳолати ўзгармаган ҳолатда (ёки қайта ишланган ҳолатда, агар қайта ишланганлик ҳолати товарларнинг нархига таъсирини аниқлаш мумкин бўлса) сотиладиган нархга асосланади;

5-усул товар экспортер мамлакатда ишлаб чиқариш ва олиб чиқиш учун кетган харажатлар тўғрисидаги ахборотларга асосланади.

Мазкур усулларнинг қўлланилиши учун зарур бўлган маълумотларни олиш муайян қийинчиликлар билан боғлиқ бўлганлиги сабабли уларнинг кўллаш кетма-кетлиги декларант ёки божхона брокери томонидан ўзгартирилиши мумкин.

11. 6-усул ўзидан олдинги усуллардан ҳеч бирини қўллаш имконияти мавжуд бўлмаганда қўлланилади. 6-усул бўйича божхона қиймати божхона органларида мавжуд бўлган нарх маълумотлари асосида аниқланади. Божхона органлари божхона қиймати декларациясида мавжуд бўлган ахборотларни йиғиш, умумлаштириш ва тизимлаштиришни таъминлайди.

12. Агар божхона органи товарнинг божхона қийматини мустақил равишда аниқлайдиган бўлса, у 1 — 5-усулларнинг шартларини қўллашда бир мунча қайишқоқликни назарда тутувчи 6-усулдан фойдаланади.

3-боб. Товарнинг божхона қийматини 1-усул бўйича аниқлаш

13. 1-усул олиб кириладиган товарнинг божхона қийматини битим қиймати бўйича, яъни олиб кирилаётган товар божхона чегарасини кесиб ўтаётган пайтда товар учун амалда тўланган ёки тўланиши лозим бўлган, ушбу Низомнинг 25 ва 26-бандлари қоидалари ҳисобга олинган ҳолда тузатилган нарх бўйича аниқлашни назарда тутади.

Олиб кириладиган товарлар учун сотиб олувчи томонидан бевосита сотувчига ёки сотувчининг фойдаси учун бошқа шахсга тўланган ёки тўланиши лозим бўлган барча тўловларнинг умумий суммаси бундай товарлар учун амалда тўланган ёки тўланиши лозим бўлган нарх деб ҳисобланади. Бунда тўловлар Ўзбекистон Республикасининг қонунчилигида тақиқланмаган ҳар қандай шаклда бевосита ёки билвосита амалга оширилиши мумкин.

Бир битим доирасида кўп миқдорда сотиб олинган товарларнинг бир қисмини декларациялашда бундай товарлар учун амалда тўланган ёки тўланиши лозим бўлган нарх декларацияланадиган товарларнинг миқдори ва сотиб олинган товарларнинг умумий миқдори билан тенг нисбатда аниқланади.

14. Божхона қийматини аниқлашнинг 1-усули қуйидаги ҳолларда қўлланилмайди:

а) сотиб олувчининг баҳоланаётган товардан фойдаланишга ёки уни тасарруф этишга бўлган ҳуқуқларига нисбатан чекловлар мавжуд бўлса, бундан қонун ҳужжатларида белгиланган чекловлар ёхуд товар қайта сотилиши мумкин бўлган географик минтақадаги чекловлар ёки товарнинг қийматига жиддий таъсир кўрсатмайдиган чекловлар мустасно;

б) товар божхона ҳудудига қиймат асосига эга бўлмаган битим бўйича олиб кирилган бўлса;

в) сотиш ёки битимнинг баҳоси таъсирини ҳисобга олиш мумкин бўлмаган шартларга риоя этилишига боғлиқ бўлса (айирбошлаш, контрактация, қайта ишлаш шартномалари);

г) товарни кейинчалик қайта сотиш, ундан фойдаланиш ёки уни тасарруф этишдан тушган тушумнинг исталган қисми сотувчига бевосита ёки билвосита ўтса ва бунда товарнинг қийматига ушбу Низомнинг 25-бандига мувофиқ тегишли тузатишларни киритиш мумкин бўлмаса;

д) товарнинг божхона қийматини аниқлашда декларант ёки божхона брокери томонидан фойдаланилган маълумотлар ҳужжатлар билан тасдиқланган бўлмаса;

е) битимнинг тарафлари (сотиб олувчи ва сотувчи) бир-бирига ўзаро боғлиқ шахслар бўлса, бундан уларнинг ўзаро боғлиқлиги битимнинг баҳосига таъсир этмаган ҳоллар мустасно, бу эса декларант ёки божхона брокери томонидан исботланиши лозим.

15. Сотиб олувчининг олиб кириладиган товарларга доир ҳуқуқларига нисбатан муайян чекловлар мавжуд бўлганда 1-усул қўлланилмайди. Шу сабабли 1-усулнинг қўлланилишига имкон бермайдиган чекловларни ва ушбу усулнинг қўлланилишига рухсат бериладиган чекловларни аниқ фарқлай билиш зарур.

Қонун ҳужжатларида сотиб олувчининг баҳоланаётган товарга доир ҳуқуқларига нисбатан чекловлар мавжуд бўлганда ҳам 1-усулнинг қўлланилишига рухсат бериладиган чекловларнинг фақат учта тури белгиланган:

а) Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари билан белгиланган чекловлар. Мазкур ҳолатдаги чекловлар, масалан, муайян товарни импорт қилиш ҳуқуқига эга бўлган шахслар доирасига нисбатан чекловлар ва ҳоказоларни назарда тутади. Жумладан, ядровий, кимёвий, заҳарловчи моддалар, гиёҳвандлик моддалари импорти фақат қатъий чекланган доирадаги шахсларга рухсат этилади;

б) товар қайта сотилиши мумкин бўлган географик минтақадаги чекловлар. Мазкур ҳолатда товарнинг қайта сотилиши бўйича алоҳида шахслар учун ҳудудий чекловлар назарда тутилади.

Масалан, сотувчи товарни Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ўзининг сотувчиларига сотади ва барча ҳудудни уларнинг ҳар бирида алоҳида сотувчиси бўлган 10 та қисмга бўлади. Бунда сотувчиларнинг ҳар бири товарни фақат муайян ҳудудда сотиши мумкинлиги тўғрисидаги шарт қўйилади;

в) товарнинг қийматига жиддий таъсир кўрсатмайдиган чекловлар. Агар нархга жиддий таъсир кўрсатадиган шарт мавжудлиги ҳақида маълум қилинса, унда 1-усулнинг қўлланилиши фақат бундай шарт натижасида нархнинг миқдорий ўзгариши ҳужжатлар асосида белгиланган ҳолдагина мумкин бўлади. Агар нархга миқдорий таъсир қилишни белгилаш ва ҳужжатлар асосида тасдиқлаш мумкин бўлмаса, унда божхона қийматини аниқлашнинг бошқа усулларига ўтиш керак бўлади.

Масалан, сотувчи тиббий жиҳозни сотиб олувчига ундан Ўзбекистон Республикасида фақат хайрия мақсадларида фойдаланади деган шарт билан сотади. Бунда 1-усул қўлланилиши мумкин эмас, чунки сотиб олувчининг товардан фойдаланиш ҳуқуқига нисбатан чеклов мавжуд ва бу хилдаги шарт битим қийматига таъсир кўрсатиши мумкин. Бундай ҳолда божхона қийматини аниқлашнинг бошқа усуллари қўлланилиши керак.

Барча чекловларни баҳолашда, уларнинг 1-усулдан фойдаланиши имкониятига таъсири нуқтаи назаридан асосий мезон бўлиб, бу битимнинг қийматига маълум бир шартнинг таъсир даражасидир. Чеклов битим нархига таъсир кўрсатмаса, у 1-усулдан фойдаланишга тўсқинлик қилмайди.

Агар сотиб олувчи ҳуқуқига нисбатан яна қандайдир бошқа чекловлар мавжуд бўлса, унда 1-усул қўлланилмайди.

16. 1-усул қиймат асосига эга бўлмаган ташқи савдо битимларига нисбатан қўлланилмайди. Жумладан:

а) товарнинг бепул етказиб берилиши.

Масалан, сотувчи сотиб олувчига намуна сифатида 5 дона тракторни етказиб берди. Мазкур ҳолатда олди-сотди шартномаси мавжуд эмас;

б) товар консигнация шартларида етказиб берилиши.

Масалан, етказиб берувчи ўз агентига бир туркум полиз маҳсулотларини қулайроқ шартларда сотиш учун етказиб беради. Ушбу ҳолатда агент полиз маҳсулотларини сотиб олмайди, яъни унинг эгасига айланмайди ва полиз маҳсулотларини сотишдан кўрилган фойдани етказиб берувчи олади (агентга унинг сотишга доир харажатлари ва иш ҳақи тўланиши ҳисобга олинган ҳолда);

в) товарни воситачига сотмасдан воситачи орқали товарни етказиб берилиши.

Масалан, юридик шахс бўлган компания Бельгия давлатида жойлашган ва Тошкент шаҳрида ўз номидан фаолият юритмайдиган ўз филиалига эга. Улар ўртасидаги товар етказиб берилиши олди-сотди битими тушунчасига кирмайди;

г) товарнинг айирбошлаш ёки компенсацион операциялар доирасида етказиб берилиши, агар товарлар нархи кўрсатилмаган бўлса;

д) товарнинг ижара шартномаси (лизинг) бўйича етказиб берилиши. Мазкур ҳолатда товарга нисбатан мулк ҳуқуқи ижарага берувчидан ижарага олувчига ўтмайди, мулкдор товардан фойдаланганлик ҳуқуқи учун фойданинг бир қисмини олади ва товарни муайян вақтдан сўнг унинг эгасига (ижарага берувчига) қайтариб берилиши мумкин;

е) товарнинг вақтинча олиб кириш мақсадида етказиб берилиши.

Масалан, мулкдор (етказиб берувчи) муайян вақтдан сўнг етказиб берувчига қайтарилиши лозим бўлган машинани вақтинча фойдаланиш учун истеъмолчига вақтинча олиб кириш шартларида етказиб беради;

ж) товарни ташқи савдо контрактида (шартномасида, келишувида) назарда тутилган кафолатлар ҳисобига етказиб берилиши.

Масалан, кафолат муддати давомида етказиб берилган ускунанинг алоҳида механизмлари ишдан чиқди. Уларни алмаштириш учун янги деталлар етказиб берилади.

17. Агар битимни тузишда баҳоланадиган товарлар қийматини аниқлашга ва бинобарин, битим қийматининг божхона мақсадлари учун қабул қилинишига тўсқинлик қиладиган шартлар битим шартлари сифатида илгари сурилган бўлса, бундай ҳолатда 1-усулнинг қўлланилиши мумкин эмас. Шундай шартлар қуйидагиларни ўз ичига олади:

сотувчи импорт қилинадиган товарларга нархни сотиб олувчи муайян миқдорлардаги бошқа турдаги товарларни ҳам товарнинг ҳар бир турига нарх кўрсатилмаган ҳолда сотиб олади деган шарт асосида белгилайди.

Масалан, 5 000 пул бирлиги суммасидаги чарм буюмлари етказиб берилмоқда. Етказиб берувчи импорт қилувчининг қиймати номаълум бўлган 2 минг жуфт пойабзални ҳам қўшимча равишда сотиб олишини шарт қилиб қўяди;

импорт қилинадиган товарларнинг нархи худди шундай товарлар сотиб олувчининг импорт қилинадиган товарларнинг сотувчисига сотадиган бошқа товарларнинг нархи ёки нархларига боғлиқ бўлади.

Масалан, сотувчи 1 000 пул бирлиги суммасидаги электр жиҳозларини сотмоқда. Сотиб олувчи эса ушбу сотувчига бундай товарларни ишлаб чиқариш учун релени сотмоқда. Бунда, сотувчи реленинг нархини — 10 000 пул бирлиги деган шартни қўяди. Шундай қилиб, электр ускуналари нархи реле нархининг таъсири «синовидан ўтади»;

нарх импорт қилинадиган товарларга алоқаси бўлмаган ҳақ тўлаш шакли асосида белгиланади.

Масалан, импорт қилинадиган товарлар сотувчи тайёр маҳсулотларнинг муайян миқдорини олиш шарти асосида етказиб берадиган ярим тайёр маҳсулотлардан иборат. Сотувчи 10 000 пул бирлигига ёғоч-тахта сотаяпти. Сотиб олувчи ёғоч-тахтадан жами 1 000 дона столни ишлаб чиқаради. Сотувчи шундай шарт қўядики, унда сотиб олувчи ёғоч-тахта учун ҳақ тўлаш ҳисобига 500 та столни етказиб беради, бу ҳолатда столларнинг қиймати аниқланмаган бўлади;

олди-сотди шартномаси фақат ушбу сотувчидан сотиб олиш шартини назарда тутади;

Бундай шартлар мавжуд бўлса, уларнинг битим қийматига таъсир этган ёки этмаганлигини ва бундай таъсирни миқдорий жиҳатдан аниқлаш мумкинлигига ойдинлик киритилиши керак. Фақатгина шартнинг қийматга таъсири миқдорий жиҳатини аниқлаш мумкин бўлса ҳамда маълум қилинган нарх ҳақиқатда тўланган ёки тўланиши лозим бўлган нарх бўлса, 1-усулни қўллаш мумкин.

Бундай ҳолатда битим шартларини кўриб чиқишда, шунингдек, умум қабул қилинган хусусиятга эга бўлган ва ташқи иқтисодий фаолиятнинг барча иштирокЧиларига татбиқ этиладиган (ёки уларга тақдим этилиши мумкин бўлган) ва танланган тусдаги ҳамда умум қабул қилинмаган шартларни ҳам фарқлай билиш лозим. Қуйида ташқи иқтисодий фаолиятда мавжуд бўлган, 1-усул қўлланилишига рухсат этилган товар етказиб беришнинг умум қабул қилинган шартлари келтирилган:

етказиб беришнинг барча умум қабул қилинган шартлари (аввало, ИНКОТЕРМСга киритилган етказиб бериш шартлари);

битимларни тузиш ва етказиб беришнинг «экспертни жалб этиш (эксперт хулосаси мавжудлиги) шарти билан харид қилиш», «товарни маълум бир санага қадар етказиб бериш шарти билан харид қилиш» каби умум қабул қилинган шартлари, шунингдек, ташқи савдо операциялари учун умумий бўлиб ҳисобланадиган ва битим нархига таъсир қилмайдиган (товар сонига қараб чегирмалар бериш, мазкур сотувчининг «ишончлилиги» ва ҳ.к. каби) бошқа шартлар. Масалан, агар мазкур сотиб олувчига товарни ҳар доим айнан шу сотувчидан сотиб олганлиги учун қийматидан чегирма қилиниши умум қабул қилинган амалиёт деб ҳисобланадиган бўлса, унда бундай чегирма ва бинобарин битим қиймати тан олиниши керак ва 1-усул қўлланилиши лозим;

сотиб олувчи томонидан сотувчига Ўзбекистон Республикасида тайёрланган техник топшириқлар ёки чизмаларни тақдим этиш;

сотиб олувчи ўз ҳисобидан (эҳтимол, ҳатто сотувчи билан келишган ҳолда) импорт қиладиган товарларни сотиш билан боғлиқ қандайдир ҳаракатларни амалга ошириш, масалан, сотиб олувчи ҳақини тўлайдиган реклама бўйича фаолият.

18. Агар тузилган келишув шартларига кўра, сотиб олувчи товарнинг кейинчалик қайта сотилиши, тасарруф этилиши ёки ундан фойдаланилишидан сўнг тушган тушумнинг бир қисмини сотувчига ўтказиши керак бўлса-ю, лекин, бундай қисм миқдори ёки уни аниқлаш усули шартномада кўрсатилмаган бўлса, 1-усулнинг қўлланилиши мумкин эмас.

Агар келишув шартларига кўра, тушумнинг ўтказиладиган қисми миқдорини ҳисоблаб чиқариш мумкин бўлса, унда божхона қиймати икки босқичда аниқланади.

Биринчи босқичда божхона қиймати товар олиб кирилиши вақтида 1-усул билан аниқланади ва унинг эркин муомалага чиқарилиши белгиланган тартибда божхона органининг белгиси қўйилган ҳолда амалга оширилади.

Иккинчи босқичда товарни кейинчалик қайта сотилиши, тасарруф этилиши ёки ундан фойдаланилгандан сўнг декларант ёки божхона брокери олинган тушум миқдори ва сотувчига ўтказиладиган маблағ тўғрисидаги ҳужжатларни тақдим этади.

Ушбу маълумотлар асосида божхона қиймати ва шунга мувофиқ, ундирилиши лозим бўлган божхона тўловлари суммасига тузатишлар киритилади.

19. Декларант ёки божхона брокери томонидан маълум қилинадиган товарнинг божхона қиймати ва уни аниқлашга тааллуқли тақдим этиладиган маълумотлар тўғри, миқдорий жиҳатдан аниқлаш мумкин бўлган ва ҳужжатлар билан тасдиқланган ахборотга асосланиши керак. Божхона қиймати декларациясида кўрсатилган сотиб олувчи томонидан ҳақиқатда тўланган ёки тўланиши лозим бўлган суммалар ҳужжатлар асосида тасдиқланган бўлиши шарт.

Бунда, тўловлар бевосита ёки билвосита Ўзбекистон Республикасининг қонун ҳужжатлари билан тақиқланмаган ҳар қандай шаклда амалга оширилиши мумкин.

Бевосита тўловлар деганда, Ўзбекистон Республикасининг валюта қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ ҳар қандай шаклда тўғридан-тўғри амалга оширилишини назарда тутса, билвосита тўловлар сотувчи топшириғига кўра ёки учинчи шахслар томонидан амалга оширилиши тушунилади.

Ушбу талабга мувофиқ божхона қиймати фақатгина унинг божхона қиймати декларациясида кўрсатилган ҳамма элементлари тегишли ҳужжатлар билан тасдиқланган тақдирда, 1-усул билан аниқланиши мумкин, шу жумладан:

битим нархи — тўлаш учун ҳисобварақ-фактура (инвойс) орқали;

битим қийматига қўшимча ҳисобланмалар — тўлов ва товарнинг кузатув ҳужжатлари орқали;

ҳисобдан чиқариладиган (чегириладиган) харажатларнинг суммалари — тўлов, товарнинг кузатув ва божхонага доир ҳужжатлар орқали.

1-усул ҳужжатлар асосида тасдиқланмаса қўлланилиши мумкин эмас.

Товарнинг экспорт қилинадиган мамлакатдан божхона чегараси орқали Ўзбекистон Республикасига олиб ўтилиши ва сотиб олувчидан ушбу товар эвазига пуллик ҳисобларнинг (тўловларнинг) қабул қилинган шаклларига мувофиқ тенг миқдордаги пул суммасини ёки товарни олиш учун асос бўладиган қийматга доир баҳолаш ёки унинг ҳисоблаб чиқариш усулини ўз ичига олган ташқи савдо контрактининг (шартноманинг, келишувнинг) мавжудлиги 1-усулни қўллаш шарти бўлиб ҳисобланади.

Масалан, сотиб олувчилар занжири мавжудлигида божхона қийматининг аниқланишини қуйидаги жадвалда кўриш мумкин.

Битим қатнашчилари Сотувчи 1-сотиб олувчи 2-сотиб олувчи 3-сотиб олувчи Давлатлар (А) Хитой (Б) Канада (В) АҚШ (Г) Ўзбекистон Савдо битими қиймати 10 000 $ 15 000 $ 20 000 $ ?

Товар Хитойдаги сотувчидан Канада ва АҚШдаги сотувчилар орқали Ўзбекистонга олиб кирилади ва эркин муомалага чиқариш учун декларацияланади. Бунда, битим нархи қуйидаги тарзда ўзгаради:

А дан Б гача — 10 000 АҚШ доллари;

Б дан В гача — 15 000 АҚШ доллари;

В дан Г гача — 20 000 АҚШ доллари.

Сотиб олувчилар занжири мавжуд бўлганда Ўзбекистон Республикасининг божхона ҳудудида товарни эркин муомалага чиқарадиган шахснинг харид нархи битим нархи сифатида олинади. Ушбу мисолда «3 (Г)» — сотиб олувчининг 20 000 АҚШ долларига тенг харид нархини битим нархи сифатида қабул қилиш керак.

20. Ўзаро боғлиқ шахслар деганда, куйидаги белгиларнинг ҳеч бўлмаганда биттасига мос келадиган шахслар тушунилади:

битим тарафларининг бири (жисмоний шахс) ёки битим тарафларидан бирининг мансабдор шахси айни вақтда битим бошқа тарафининг мансабдор шахси бўлса;

битим тарафлари юридик жиҳатдан тан олинган бизнес ҳамкорлар бўлса;

битим тарафларининг бири (жисмоний шахс) бошқа тараф билан меҳнат муносабатлари бўйича боғлиқ бўлса;

битим тарафларининг бири битим бошқа иштирокчисининг устав фондида (устав капиталида) овоз бериш ҳуқуқи билан устав фондининг (устав капиталининг) камида беш фоизини ташкил этувчи ҳиссага (пайга) эгалик қилса ёки акцияларининг эгаси бўлса;

битимнинг ҳар иккала тарафи бевосита ёки билвосита учинчи шахс томонидан назорат қилинаётган бўлса;

битимнинг тарафлари бевосита ёки билвосита учинчи шахсни назорат қилаётган бўлса;

битимнинг бир тарафи ва (ёки) унинг мансабдор шахси бевосита ёки билвосита битимнинг иккинчи тарафини назорат қилаётган бўлса;

битим тарафлари ва (ёки) уларнинг мансабдор шахслари қариндош бўлса.

Битим тарафлари (сотиб олувчи ва сотувчи) бир-бирига ўзаро боғлиқлиги, шунингдек, бундай ўзаро боғлиқликнинг битим нархига таъсири тўғрисидаги ҳужжат ва маълумотлар декларант ёки божхона брокери томонидан кўрсатилади.

Шартнома муносабатларининг тарафлари бўлган, фойда олиш мақсадида фаолиятни амалга оширадиган ҳамда ушбу фаолият давомида барча харажатларни ва зарарларни биргаликда қоплашни ўз зиммасига оладиган ваколатли шахслар юридик жиҳатдан тан олинган бизнес ҳамкорлар деб ҳисобланади. Агар бундай шахслардан бири бошқасининг ягона агенти ёки ягона дистрибьютори ёхуд ягона концессионери бўлса, улар ушбу банднинг мақсадлари учун ўзаро боғлиқ деб ҳисобланади.

Шартнома муносабатларида шахс бошқа шахснинг хатти-ҳаракатларини амалий ёки ҳуқуқий жиҳатдан чекласа ёхуд назорат қилса, у бошқа шахсни бошқарувчи шахс деб ҳисобланади.

Сотувчи билан сотиб олувчи ўртасида алоқадорликнинг мавжудлиги битимнинг маълум қилинган қийматини тан олмаслик ва 1-усулни қўллашни рад этиш учун асос бўла олмайди.

Олиб кириладиган товарга доир битим тарафларининг ўзаро боғлиқлик белгилари мавжуд бўлган тақдирда божхона органи битимнинг амалдаги ҳолатларини ўрганиб чиқиши керак.

Агар божхона органи битим тарафларининг ўзаро боғлиқлиги битим баҳосига таъсир кўрсатмаган деб топса, ушбу битим божхона қийматини аниқлаш учун қабул қилинади. Акс ҳолда, божхона органи декларантга ёки божхона брокерига мазкур ўзаро боғлиқлик битим нархига таъсир кўрсатмаганлигини исботловчи далилларни ўттиз календарь кундан ошмаган муддатда тақдим этиш зарурлиги тўғрисида ёзма шаклда хабардор қилади.

Декларант ёки божхона брокерининг аризасига кўра амалга оширилган битимнинг нархи товарнинг божхона қийматини аниқлаш учун қабул қилинади, агар декларант ёки божхона брокери битимнинг қиймати баҳоланаётган товар олиб кирилишидан олдин ёки олиб кирилганидан сўнг ўттиз календарь кун ичида товарнинг олиб кирилаётганда божхона органи рози бўлган қуйидаги қийматларнинг бирига яқинлигини исботлай олса:

Ўзбекистон Республикасида ўзаро боғлиқ бўлмаган сотиб олувчиларга айнан бир хил ёки ўхшаш товарлар сотилаётгандаги битимнинг қийматига;

айнан бир хил ёки ўхшаш товарнинг 4-усули бўйича аниқланган божхона қийматига;

айнан бир хил ёки ўхшаш товарнинг 5-усули бўйича аниқланган божхона қийматига.

Декларант ёки божхона брокери томонидан таққослаш учун тақдим этилган, ушбу банднинг ўн еттинчи — ўн тўққизинчи хатбошиларида кўрсатилган битимнинг баҳосига ва товарнинг божхона қийматига қуйидаги мезонлар бўйича фарқлар ҳисобга олинган ҳолда тузатишлар киритилади:

тижорат шартлари;

миқдори;

ушбу Низомнинг 25-бандида назарда тутилган харажатлар;

ўзаро боғлиқ бўлмаган шахслар ўртасидаги битимда сотувчининг харажатлари, агар бундай харажатлар сотувчи томонидан ўзаро боғлиқ бўлган шахс билан тузилган битимда амалга оширилмаса.

Декларант ёки божхона брокери томонидан таққослашга тақдим этилган айнан бир хил ёки ўхшаш товарнинг битим баҳосидан ёки божхона қийматидан баҳоланаётган товарнинг божхона қийматини аниқлаш учун битимнинг баҳоси ўрнига фойдаланилиши мумкин эмас.

Божхона органлари сотувчи билан сотиб олувчи ўртасида ўзаро боғлиқлик мавжуд бўлган ҳолатларни текшириш учун ушбу Низомнинг 9-бобида назарда тутилган ҳаракатларни амалга оширади.

21. Кўриб чиқилаётган битим шартларига мувофиқлигини ҳисобга олган ҳолда божхона қийматини аниқлашнинг 1-усули қўлланилиши мумкинлиги белгилангандан сўнг маълум қилинган қийматга тузатиш киритиш ушбу Низомнинг 25-бандига мувофиқ амалга оширилади.

Божхона қийматини аниқлашнинг бошланғич нуқтаси ҳар доим ҳақиқатда тўланган ёки тўланиши лозим бўлган қийматни, яъни сотиб олувчи сотувчига ҳақи тўланган ҳақиқий харажатларни белгилаш ҳисобланади.

Ҳар қандай ҳолатда битимнинг қийматини тасдиқлаш учун декларант ёки божхона брокери божхона қиймати декларациясини тўлдиришда, ушбу товарга ҳақ тўлаш учун сотувчи томонидан қўйилган ҳисобварақ-фактурани (инвойсни) ҳақи тўланган ёки тўланмаганлигидан қатъи назар тақдим қилиши шарт.

Агар божхона расмийлаштируви вақтида товар ҳақининг тўланиши амалга оширилган бўлса, у ҳолда сотувчи томонидан қўйилган ва сотиб олувчи томонидан ҳақи тўланган ҳисобварақ-фактура (инвойс) тасдиқ сифатида тақдим этилади.

Агар товарни божхона расмийлаштируви вақтида сотиб олувчи сотувчи томонидан қўйилган ҳисоб ҳақи тўланмаган бўлса, унда божхона органига ҳақи тўланмаган ҳисобварақ-фактура (инвойс) тақдим этилади ва унга асосан божхона қиймати декларациясида кўрсатилган сумманинг ҳисобварақ-фактурадаги (инвойсдаги) суммага мувофиқлиги текширилади.

Бундай ҳолда агар шартнома шартлари бўйича фактура қийматидан чегирмалар назарда тутилган бўлса ва божхона расмийлаштируви вақтига қадар ушбу чегирмалар инобатга олинган ҳолда ҳисоб тўланган бўлса, божхона қийматини аниқлаш учун амалда тўланган сумма асос этиб қабул қилинади (яъни чегирмалар инобатга олинади). Божхона органи ушбу тўловни тасдиқловчи банк ҳужжатларини талаб қилиш ҳуқуқига эга, сотиб олувчи эса кўрсатилган ҳужжатларни божхона органига тақдим этиши лозим.

Ҳақи тўланмаган ҳисобларда тўлов шартлари бўйича чегирмалар қабул қилинмайди. Ҳисоб ҳақи тўланиши амалга оширилгандан кейин божхона қийматига тузатишлар киритилиши мумкин.

Ҳисоб бўлмаганда 1-усул қўлланилмайди ва божхона қийматини аниқлашнинг кейинги усуллари орқали бошқа усуллар билан аниқланади. Агар тақдим этилган ҳисобварақ-фактура (инвойс) божхона органида шубҳа уйғотса (қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда бўлиши талаб этиладиган муҳрларнинг мавжуд эмаслиги, сотувчи ёки сотиб олувчининг реквизитлари йўқлиги, маълумотларнинг ноаниқ ифодаланиши), божхона органи битим қийматини тасдиқлайдиган бошқа ҳужжатларни (банк, тижорат ҳужжатлари ва бошқалар) талаб қилиши лозим.

22. Товарнинг божхона қийматини маълум қилишда декларант ёки божхона брокери томонидан товарнинг келиб чиқиши тўғрисидаги сертификатнинг тақдим этилмаганлиги божхона қийматини аниқлашнинг 1-усулини қўллашни рад этишга асос бўлиб ҳисобланмайди.

Бундай ҳолларда божхона органи ташқи савдо контракти (шартномаси, келишуви), товарнинг кузатув ҳужжатлари, товарнинг ташқи кўринишида (қадоғида, ўрамида ва ҳ.к.) мавжуд бўлган товар ҳақидаги маълумотлар асосида унинг ишлаб чиқарувчиси, ишлаб чиқарилган мамлакати ва бошқа зарур бўлган маълумотларни аниқлаши керак.

Декларант ёки божхона брокери божхона юк декларациясининг тегишли бандида товар тавсифи тўғрисидаги маълумотларни киритиш билан бирга унинг ишлаб чиқарувчиси ва ишлаб чиқарилган мамлакати ҳақидаги ахборотларни ҳам киритиши шарт.

23. Сотувчи товарга эгалик қилиш ҳуқуқини Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудидаги дастлабки сотиб олувчидан бошқа сотиб олувчига ўтказиши божхона қийматини аниқлашнинг 1-усулини қўллашни рад этишга асос бўлмайди.

Бунда, сотувчи янги тақдим этган товарнинг кузатув ҳужжатлари билан бир қаторда Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудидаги дастлабки сотиб олувчига тақдим этган товарнинг кузатув ҳужжатлари асос сифатида қабул қилинади, бундан сотувчи тижорат шартларини ўзгартирган ҳолатлар мустасно.

Агар декларант ёки божхона брокери томонидан маълум қилинган қийматни тасдиқловчи ҳужжатларни тақдим эта олмаса, 1-усул қўлланилмай, божхона қийматини аниқлашнинг кейинги усуллари кетма-кетликда қўлланилади.

24. Божхона кўздан кечируви ёки кўригини ўтказиш жараёнида товарнинг миқдори товар кузатув ҳужжатларида кўрсатилганига нисбатан фарқ аниқланганда, бироқ унинг қиймати божхона қийматини маълум қилиш учун тақдим этиладиган ҳужжатлар билан тасдиқланса, товарнинг божхона қийматини аниқлашнинг 1-усули қўллашни рад этишга ҳақли эмас.

Бундай товарнинг божхона қиймати олиб кириладиган товарга доир битим доирасида келган туркуми учун тақдим этилган ҳисобварақ-фактура (инвойс) ва бошқа тасдиқловчи ҳужжатлар асосида 1-усул билан аниқланиши мумкин.

Масалан, Ўзбекистон Республикаси Ташқи иқтисодий фаолиятининг товар номенклатурасига (кейинги ўринларда — ТИФ ТН) мувофиқ 3405100000 коди билан таснифланувчи «Оёқ кийим учун крем» товарининг асосий ўлчов бирлиги «кг», сотилиши эса бозорда «дона»да амалга оширилади. Шартномага мувофиқ ушбу товардан 10 000 дона олиб келинган. Божхона кўриги давомида ҳужжатларга мувофиқ 10 000 дона товарнинг оғирлиги 1 000 кг.ни ташкил этиши кўрсатилган бўлсада, 1 200 кг.ни ташкил этди. Мазкур ҳолатда ортиқча чиққан 200 кг. 1 667 донани ташкил этиши аниқланади ва ҳужжатлар билан тасдиқланган 8 333 донаси учун кўрсатилган қиймат асосида 1-усул қўлланилиши мумкин. 1667 дона ортиқча чиққан қисми эса кейинги усулларни кетма-кетликда қўллаш орқали аниқланиши керак.

Товар кузатув ҳужжатларида кўрсатилмаган миқдордаги товарларнинг божхона қиймати, агар улар бўйича тасдиқловчи ҳужжатлар тақдим этилмаса, божхона қийматини аниқлашнинг кейинги усуллари кетма-кетликда қўлланилади.

25. Божхона органи битим қийматини декларант ёки божхона брокери тақдим этган ҳужжатларга мувофиқ қабул қилгандан сўнг товарнинг божхона қийматини ҳисоблаб чиқариш учун ундан қўшимча ҳисобланмалар ёки чегирмаларни аниқлаши зарур. Битим қийматининг таркиби товарни етказиб бериш шартларига боғлиқ бўлади.

Қийматга қўшимча ҳисобланмалар сифатида Кодекснинг 304-моддасида белгиланган қуйидаги харажатлар киритилади:

а) товарни божхона ҳудудига олиб кириладиган жойга етказиб берилгунга қадар қилинадиган харажатлар:

ташиш қиймати. Ташиш қийматига, агар бу харажатлар етказиб бериш шартларига мувофиқ битимнинг нархига киритилмаган бўлса, товарларни Ўзбекистон Республикасининг божхона ҳудудига олиб кириладиган жойгача ташиш харажатлари киритилади. Бунда, агар ташиш турли хил транспорт воситаларида амалга оширилса, харажатлар ҳар бир транспорт воситаси тури учун ҳисобга олинади.

Ташиш харажатларига шунингдек, фрахт учун қўшимча тўловлар, товарни олиб кирганлик учун тўлов (товар кузатув ҳужжатларини расмийлаштируви учун харажатлар), уларни ташиш вақтида товарларга ишлов бериш харажатлари (товарнинг сақланишини таъминланиши учун керакли ҳароратни, намликни ушлаб туриш, ҳаво айланиши, йўлда ҳайвонларнинг озуқа билан таъминлаш ва муолажа қилиш ва ҳ.к. учун қилинадиган харажатлар) киритилади.

EXW ва FAS етказиб бериш шартларида сотиб олувчи экспорт мамлакатидан олиб чиқишда товарни божхона расмийлаштируви учун сарфланган харажатлари инобатга олинади.

Агар етказиб бериш беғараз ёки сотиб олувчи ўзининг транспорт воситаларидан фойдаланган ҳолда амалга оширилган бўлса, унда транспорт воситаларининг тегишли турлари учун амалда бўлган юкларни ташиш вақтидаги тарифларидан келиб чиқиб ҳисобланган ташиш харажатлари суммаси божхона қийматига қўшилади. Истисно тариқасида, автомобиль транспортида ташиш тарифлари тўғрисидаги маълумот бўлмаган тақдирда, ташиш қийматига оид ташкилот (жамият)нинг тегишли бухгалтерлик ҳисоблаб чиқариш ҳужжатларига асосан ташиш харажатларининг суммасини белгилашга рухсат этилади;

товарларни юклаш, тушириш, қайта юклаш ва бошқа жойга тўкиш харажатлари. Ушбу харажатлар агар улар Ўзбекистон Республикасининг божхона ҳудудига олиб кириладиган жойигача юзага келган бўлса, божхона қийматига киритилади.

Масалан, агар етказиб бериш шартларига биноан товарни етказиб бериш сотувчининг мажбуриятига кирмаса ва шундан келиб чиқиб, тегишли харажатлар товар қийматига қўшилмаган бўлса, у ҳолда етказиб бериш сотиб олувчининг ҳисобидан амалга оширилади. Товарни йўлда бир транспорт воситасидан бошқа транспорт воситасига қайта юклаш (агарда етказиб бериш турли хил транспорт воситаларидан фойдаланган ҳолда амалга оширилган бўлса), уларни йўлда бир жойга тушириш ва ҳ.к. каби барча харажатлар божхона қийматига қўшилиши керак;

суғурта қиймати. Суғурта қийматига товарни етказиб бериш билан боғлиқ бўлган суғурталаш харажатлари киради, яъни товарларни юклаш, тушириш, қайта юклаш ва бошқа жойга тўкиш даврида суғурталаш;

б) сотиб олувчи томонидан қилинган харажатлар:

воситачилик ва брокерлик ҳақлари, бундан товарни харид қилишдаги воситачилик харажатлари мустасно. Товарни харид қилишдаги воситачилик ҳақлари деганда, сотиб олувчи (комитент) комиссионерга ўзига керакли бўлган товарни топиб бериш ва баҳоланаётган (олиб кирилаётган) товарни сотиб олишда чет элда уни тақдим этиш бўйича тўлаб бериладиган ҳақлар тушунилади;

контейнерлар ва (ёки) кўп марта ишлатиладиган бошқа идишларнинг қиймати, агар улар ТИФ ТНга мувофиқ баҳоланаётган товар билан бир бутун деб қаралса;

ўров-жойлов қиймати, шу жумладан ўраш-жойлаш материалларининг ва ўраш-жойлаш ишларининг қиймати;

в) сотиб олувчи томонидан бепул ёки арзонлаштирилган нархда бевосита ёхуд билвосита кўрсатиладиган қуйидаги хизматларнинг ва етказиб бериладиган бошқа товарларнинг тегишли тарзда тақсимланган қиймати:

олиб кириладиган товарлар қайси хомашё, материаллар, деталлар, ярим тайёр маҳсулотлар ва бошқа товарлардан ишлаб чиқилган (иборат) бўлса, ўша хомашё, материаллар, деталлар, ярим тайёр маҳсулотлар ва бошқа товарлар;

олиб кириладиган товарларни ишлаб чиқаришда фойдаланилган асбоблар, штамплар, қолиплар ва бошқа шу каби товарлар;

олиб кириладиган товарларни ишлаб чиқаришда сарфланган материаллар;

божхона ҳудудидан ташқарида тайёрланган ва олиб кириладиган товарларни ишлаб чиқариш учун зарур бўлган лойиҳалаштириш, ишлаб чиқиш, муҳандислик, конструкторлик ишлари, дизайн, эскизлар ва чизмалар;

г) интеллектуал мулк объектларидан фойдаланганлик учун сотиб олувчи баҳоланаётган товарни сотиш шарти сифатида бевосита ёки билвосита тўлаши керак бўлган лицензия тўловлари ва бошқа тўловлар;

д) олиб кирилган товарни кейинчалик қайта сотиш, ўзгача тарзда тасарруф этиш ёки ундан бошқа тарзда фойдаланишдан тушган тушумнинг бевосита ёки билвосита сотувчига тегиши керак бўлган ҳар қандай қисмининг қиймати.

Ушбу банднинг «а» — «д» кичик бандларида кўрсатилган, битимнинг нархига киритиладиган харажатлар тегишли товарлар, ишлар ва хизматлар (ташиш, суғурта қилиш, брокерлик хизмати) учун ҳақ тўланганлиги тўғрисида ваколатли шахс томонидан тақдим этилган ҳужжатлар (ҳисобварақ-фактуралар, тўлов топшириқномалари, чеклар) асосида аниқланади.

Ушбу банднинг «в» кичик бандида кўрсатилган харажатлар олиб кириладиган товарларни божхона ҳудудига олиб чиқиш учун ишлаб чиқаришга ва сотишга қаратилиши керак.

Ушбу бандда кўрсатилмаган харажатларни битим нархига қўшишга йўл қўйилмайди.

Турли номдаги товарлардан ташкил топган товарларнинг битта туркуми етказиб берилганда, божхона ҳудудига олиб кирилган товарлардан ҳар бирининг божхона қийматига қўшилиши лозим бўлган ҳамда товарларнинг бутун туркуми учун белгиланган харажатларни аниқлаш ҳар бир товар қийматининг товарлар туркумининг қийматига нисбати билан аниқланадиган катталикка мутаносиб равишда, транспорт харажатларини ҳисобга олишда эса, товарларнинг оғирлигига ёхуд ҳажмига мутаносиб равишда амалга оширилади.

25 1 . Олиб кириладиган товарларни сотиб олиш билан боғлиқ ва сотиб олувчи томонидан тузилган молиялаштириш шартномаси бўйича фоизлар учун тўловлар қуйидаги шартлар бажарилганда, божхона қийматининг бир қисми деб ҳисобланмайди:

а) тўловлар товарлар учун ҳақиқатда тўланган ёки тўланиши лозим бўлган нархдан фарқ қилса;

б) молиялаштириш шартномаси ёзма равишда тузилган бўлса;

в) заруратга кўра сотиб олувчи қуйидагиларни кўрсатиб бериши мумкин:

бундай товарлар ҳақиқатда тўланган ёки тўланиши лозим бўлган нарх сифатида маълум қилинган нархда сотилиши;

талаб қилинган фоиз ставкаси бундай операциялар бўйича молиялаштириш берилган мамлакатда ва вақтда амалда бўлган даражадан юқори эмаслиги.

Ушбу талаб молиялаштириш сотувчи, банк ёки бошқа жисмоний ёхуд юридик шахс томонидан тақдим этилишидан қатъи назар қўлланилади. Шунингдек, товарларнинг божхона қийматини 1-усулдан бошқа усулда аниқлашда ҳам мазкур банд талаблари қўлланилади.

26. Олиб кириладиган товарнинг божхона қийматини аниқлашда битим нархидан қуйидаги тўловлар ва харажатлар, агар улар божхона ҳудудига олиб кириладиган товар учун ҳақиқатда тўланган ёки тўланиши лозим бўлган нархдан ажратиб олинган бўлса, чиқариб ташланади:

саноат қурилмалари, машиналар ёки ускуналар каби товарлар божхона ҳудудига олиб кирилганидан кейин амалга оширилган ускуналарни қуриш, ўрнатиш, йиғиш, монтаж қилиш, созлаш ва уларга хизмат кўрсатиш ёки техник кўмаклашиш харажатлари;

товар божхона ҳудудига олиб кирилганидан кейин қилинадиган транспорт харажатлари;

товарни олиб кириш ёки сотиш билан боғлиқ ҳолда Ўзбекистон Республикасида тўланадиган божхона тўловлари ва бошқа тўловлар, агар контракт (шартнома, келишув) шартларига кўра бу тўловлар сотувчи томонидан тўланса.

Битимнинг нархидан чиқариб ташланадиган тўловлар ва харажатлар, бундан Ўзбекистон Республикасида тўланадиган божхона тўловлари мустасно, тегишли товарлар, ишлар ва хизматлар (ташиш, суғурта қилиш) учун ҳақ тўланганлиги тўғрисида ваколатли шахс томонидан тақдим этилган ҳужжатлар (ҳисобварақ-фактуралар, тўлов топшириқномалари, чеклар) асосида аниқланади.

26 1 . Олиб кириладиган товарлар учун амалда тўланган ёки тўланиши лозим бўлган нарх божхона чегараси орқали олиб ўтиладиган товарларга тегишли бўлиб, сотиб олувчи томонидан сотувчига ўтказиладиган дивидендлар ёки бошқа тўловлар, агар улар олиб кириладиган товарлар билан боғлиқ бўлмаса, олиб кириладиган товарларнинг божхона қийматига киритилмайди.

4-боб. Товарнинг божхона қийматини 2-усул бўйича аниқлаш

27. 2-усул божхона ҳудудига олиб кирилаётган товарнинг божхона қийматини аниқлаш учун асос сифатида айнан бир хил товарга доир битимнинг қиймати қабул қилинишини назарда тутади.

28. Айнан бир хил товар деганда:

баҳоланаётган товар билан физик хусусиятларига, сифатига ва бозордаги қадрига кўра бир хил бўлган;

баҳоланаётган товар қайси мамлакатда ишлаб чиқарилган бўлса, шу мамлакатда ишлаб чиқарилган ва Ўзбекистон Республикасига олиб кириш учун сотилган;

баҳоланаётган товарни ишлаб чиқарган айни ўша шахс томонидан ишлаб чиқарилган товар тушунилади. Баҳоланаётган товарни ишлаб чиқарган айни бир шахс ишлаб чиқарган товар мавжуд бўлмаган тақдирда, бошқа шахс томонидан ишлаб чиқарилган товар қабул қилинади.

29. Агар товарнинг битим қиймати Ўзбекистон Республикасида бажарилган лойиҳалашнинг, тажриба-конструкторлик ишларининг, бадиий безатишнинг, дизайннинг, эскизларнинг ёки чизмаларнинг қийматини ўз ичига олган бўлса, айнан бир хил товар деб ҳисобланмайди.

30. Товарнинг ташқи кўринишидаги жузъий фарқлар, агар бундай товар қолган жиҳатлари билан ушбу Низомнинг 28-бандида кўрсатилган шартларига мувофиқ бўлса, унга айнан бир хил деб қарашни рад этиш учун асос бўлиб хизмат қила олмайди.

Масалан, бир ҳолатда боғ ва полиз учун инсектицидли пуркагич қисмларга бўлинган ва суюқликсиз (кимёвий моддасиз) етказиб берилади. Иккинчи ҳолатда худди шундай пуркагичлар эса заҳарловчи кимёвий моддалар билан тўлдирилган ва йиғилган ҳолда етказиб берилади.

Пуркагич икки йиғилган қисмдан иборат:

а) насос ва қопқоғига бириктирилган учлик;

б) заҳарловчи кимёвий моддалар учун идиш.

Қисмларга бўлинган пуркагичларни ишчи ҳолатга келтириш учун идиш суюқлик билан тўлдирилади ва қопқоғи беркитилади. Шундай қилиб, ишлатиш учун тайёрланган пуркагичлар таққосласа бўладиган (ўхшаш) ҳолга келиб, ҳар жиҳатдан, шу жумладан, айнан бир хил товарларнинг физик хусусиятлари ва бозордаги қадрини ўз ичига олади, бундан бир мамлакатда у қисмларга ажратилган, бошқасида эса йиғилган ҳолда тақдим этилганлиги мустасно. Йиғишга доир операция айнан бир хил ёки ўхшаш товарлар сифатида кўриб чиқилаётган йиғилмаган ёки йиғилган товарлардаги фарқларнинг бартараф этилишига олиб келади. Шундай қилиб, товарларнинг бир ҳолатда йиғилган ҳолда, бошқа ҳолатда эса — қисмларга бўлинган ҳолда етказиб берилиши уларни айнан бир хил товарлар сифатида кўриб чиқилишига тўсқинлик қилмайди.

31. Агар айнан бир хил товар божхона ҳудудига:

баҳоланаётган товар олиб кирилгунига қадар тўқсон календарь кун ичида олиб кирилган бўлса;

тахминан ўша миқдорда ва (ёки) ўша тижорат шартларида олиб кирилган бўлса, айнан бир хил товар юзасидан тузилган битимнинг қиймати баҳоланаётган товарнинг божхона қийматини аниқлаш учун асос сифатида қабул қилинади.

32. Агар товарни ўша миқдорда ва ўша тижорат шартларида божхона ҳудудига олиб кириш ҳоллари мавжуд бўлмаса, бошқача миқдорда ва бошқа тижорат шартларида олиб кирилган айнан бир хил товарнинг ушбу фарқлар ҳисобга олиниб битимнинг нархига тузатишлар киритилган ҳолдаги қийматидан фойдаланиш мумкин.

33. Агар айнан бир хил товар учун ушбу Низомнинг 25-банди учинчи хатбошисининг «а» кичик бандида кўрсатилган харажатларнинг қиймати баҳоланаётган товар учун шундай харажатларнинг қийматидан масофа ва транспортнинг турларидаги тафовут туфайли анча фарқ қилса, айнан бир хил товарга доир битимнинг қийматига кўра аниқланадиган божхона қийматига тегишли тарзда тузатишлар киритилиши керак.

34. Баҳоланаётган товарнинг божхона қийматига тузатишлар киритиш декларант ёки божхона брокери томонидан тўғри ва ҳужжат билан тасдиқланган маълумотлар асосида амалга оширилиши лозим.

Масалан, Хитой давлатидан «LG» кир ювиш машинаси олувчи «X» томонидан бепул импорт қилинади. Худди шу турдаги машина Корея Республикасидан сотиб олувчи «Y» томонидан савдо келишувига мувофиқ импорт қилинади.

Товар Жўнатувчи давлат Товар номи, қиймати ва миқдори Импортер «А» Етказиб берувчи (Хитой Халқ Республикаси) Бепул етказиб бериш «LG» кир ювиш машиналари (10 дона) Олувчи (X) «Б» Сотувчи (Корея Республикаси) Айнан бир хил товарни етказиб бериш бўйича савдо битими (100 дона) Божхона қиймати = 2 450 АҚШ доллари Сотиб олувчи (Y)

«А» товар учун 1-усулни қўллаш мумкин эмас, чунки товарни олиб кириш учун савдо битими мавжуд эмас. «Б» товарнинг божхона қийматини аниқлаш учун 1-усул қўлланилган. Олувчи «X» ва сотиб олувчи «Y» томонидан олиб кирилган кир ювиш машиналари айнан бир хил товарлар ҳисобланади. «Б» товарнинг божхона қиймати 1-усулда аниқланганлиги сабабли, уни бепул етказиб бериладиган товарларга, уларнинг миқдорига қараб зарур тузатишлар киритилган тарзда 2-усул билан аниқлаш учун фойдаланиш мумкин.

35. 2-усулни қўллашда айнан бир хил товарга доир бир нечта битим аниқланса, баҳоланаётган товарнинг божхона қийматини аниқлаш учун баҳоси энг паст бўлган айнан бир хил товарга доир битим қўлланилади.

36. 2-усулни қўллашда баҳоланаётган товар учун илгари расмийлаштирилган айнан бир хил товарнинг божхона қийматидан асос сифатида фойдаланилаётган бўлса ва бундай товар расмийлаштирилган божхона юк декларациясида уларнинг келиб чиқиш мамлакати номаълум деб қайд этилган бўлса, божхона органи бундай божхона қийматидан асос сифатида фойдаланишни рад этишга ҳақли эмас.

Мазкур қоидалар 2-усул билан баҳоланаётган товар бўйича расмийлаштирилган божхона юк декларациясида товарнинг келиб чиқиш мамлакати номаълум деб қайд этилиб, асос сифатида фойдаланилаётган товарнинг келиб чиқиш мамлакати маълум бўлган божхона қийматига ҳам татбиқ этилади.

Бунда товарнинг келиб чиқиш мамлакатини аниқлашда ушбу Низомнинг 22-банди иккинчи ва учинчи хатбошилари қоидалари қўлланилади.

37. 2-усулни кўллашда товарнинг божхона қийматини аниқлаш имкони бўлмаганлиги сабабли шартли чиқариб юборилган товарларнинг божхона қийматидан асос сифатида фойдаланишга йўл қўйилмайди.

5-боб. Товарнинг божхона қийматини 3-усул бўйича аниқлаш

38. 3-усул божхона ҳудудига олиб кирилаётган товарнинг божхона қийматини аниқлаш учун ўхшаш товарга доир битимнинг қиймати ушбу бобда кўрсатилган шартларга риоя этган ҳолда асос сифатида қабул қилинишини назарда тутади.

39. Ўхшаш товар сифатида:

баҳоланаётган товар билан ҳар жиҳатдан бир хил бўлмаса-да, у билан ўхшаш хусусиятларга эга бўлганлиги ва таркиб жиҳатдан ўхшашлиги туфайли бир хил вазифаларни бажара оладиган ҳамда тижорат нуқтаи назаридан, шу жумладан сифати, бозордаги қадри, товар белгисининг мавжудлигига кўра унинг ўрнини боса оладиган;

баҳоланаётган товар олиб кирилгунига қадар тўқсон календарь кун ичида олиб кирилган;

баҳоланаётган товар ишлаб чиқарилган айни ўша мамлакатда ишлаб чиқарилган ва Ўзбекистон Республикасига олиб кириш учун сотилган;

баҳоланаётган товарни ишлаб чиқарган айни бир шахс томонидан ишлаб чиқарилган товар тушунилади. Баҳоланаётган товарни ишлаб чиқарган айни бир шахс томонидан ишлаб чиқарилган товар мавжуд бўлмаган тақдирда бошқа шахс томонидан ишлаб чиқарилган товар қабул қилинади.

40. Агар битимнинг қиймати Ўзбекистон Республикасида бажарилган лойиҳалашнинг, тажриба-конструкторлик ишларининг, бадиий безатишнинг, дизайннинг, эскизларнинг ёки чизмаларнинг қийматларини ўз ичига олса, товар ўхшаш товар деб ҳисобланмайди.

41. 3-усулдан фойдаланилаётганда ушбу Низомнинг 31 — 37-бандлари қоидалари қўлланилади.

42. 3-усулдан фойдаланишда 2-усулни қўллашдаги каби тамойиллар қўлланилади.

Масалан, бир-бирига ўхшаш чегараларга эга резина шиналар бир мамлакатда жойлашган икки хил ишлаб чиқарувчилардан импорт қилинмоқда. Ҳар бир ишлаб чиқарувчи ўз савдо белгисидан фойдаланишига қарамасдан резина шиналар бир хил стандартларга, сифатга ва бир хил қадрга эга ҳамда импорт қилувчи мамлакатнинг автомобиль саноатида фойдаланилади. Ушбу маълумотлар асосида қуйидагича хулосалар чиқарилиши мумкин:

а) ушбу резина шиналар турли савдо белгиларига эга бўлганлиги сабабли уларни айнан бир хил товарлар сифатида кўриб чиқилиши мумкин эмас;

б) шу билан бирга, гарчи бу шиналар ҳар жиҳатдан бир хил бўлмаса-да, улар ўхшаш функцияларни бажаришга имкон берадиган ўхшаш хусусиятларга ва таркибий материалларга эга. Товарларнинг бир хил стандартларни ҳисобга олиб ишлаб чиқарилганлиги, сифати ва бозордаги қадри жиҳатидан бир хиллиги ва савдо белгисига эга эканлиги сабабли уларни ўхшаш товарлар сифатида кўриб чиқиш керак бўлади.

43. Тузатишлар киритишга нисбатан қўйиладиган талаблар 2-усул бўйича тузатишлар киритишга қўйиладиган талаблар сингари бўлади.

Масалан:

Товар Жўнатувчи давлат Товар номи, қиймати, миқдори ва етказиш санаси Импортер «А» Етказиб берувчи (Хитой Халқ Республикаси) Бепул етказиб бериш (кафолат ҳисобига) «Samsung» кир ювиш машинаси — 10 дона (етказиб бериш санаси 01.01.2020 й.) Олувчи (X) «Б» Сотувчи (Корея Республикаси) Ўхшаш товарни етказиб бериш бўйича савдо битими «LG» кир ювиш машинаси — 1000 дона; Божхона қиймати = 245 000 АҚШ доллари (етказиб бериш санаси 05.10.2019 й.) Сотиб олувчи (Y) «В» Сотувчи (Хитой Халқ Республикаси) Ўхшаш товарни етказиб бериш бўйича савдо битими «Koning» кир ювиш машинаси — 20 дона; Божхона қиймати = 4 300 АҚШ доллари (етказиб бериш санаси 20.11.2019 й.) Сотиб олувчи (W) «Г» Сотувчи (Германия) Ўхшаш товарни етказиб бериш бўйича савдо битими «Bosch» кир ювиш машинаси-1500 дона; Божхона қиймати = 450 000 АҚШ доллари (етказиб бериш санаси 25.12.2019 й.) Сотиб олувчи (Z)

Ушбу ҳолатда айнан бир хил бўлмаган товарлар тақдим этилган, чунки товарлар турли савдо белгисига ва ташқи безакларидаги туб фарқларга эга. Бунда бир хил хусусиятларга эга ва бир хил материаллардан тайёрланган ўхшаш товарлар назарда тутилмоқда. Савдода улар ўзаро бир-бирининг ўрнини босади.

«Б», «В» ва «Г» позициялардаги товарлар 1-усул бўйича аниқланган божхона қийматига эга.

«А» позициядаги товар учун 1-усул қўлланилмайди, чунки сотиб олиш ҳолати мавжуд эмас. 2-усул ҳам қўлланилмайди, чунки айнан бир хил товарларнинг божхона қиймати мавжуд эмас. Шундай қилиб, мазкур ҳолатда 3-усул қўлланилиши лозим. «Б», «В», «Г» позициялардаги товарларнинг божхона қиймати аниқланганлиги сабабли уни бепул етказиб берилган «А» позициядаги товарнинг божхона қийматини ҳисоблаб чиқариш учун асос сифатида ҳам фойдаланиш мумкин.

Бироқ, ушбу ҳолатда ўхшаш товарларга доир 3 та битимдан энг паст нархга эга бўлганини танлаш зарур. Бундай ҳолатда «В» позициядаги етказиб берилгани энг мақбули бўлади, чунки товар бирлигининг нархи 215 АҚШ долларидан иборат. Шундай қилиб, зарур тузатишлар киритилгандан сўнг, «А» позициядаги етказиб берилган товарни баҳолаш учун «В» позициядаги товарнинг божхона қийматидан фойдаланиш керак.

Агар декларант ёки божхона брокери ихтиёрида айнан бир хил ва ўхшаш товарларнинг божхона қиймати тўғрисидаги ахборотлар мавжуд бўлмаса, у ҳолда божхона қийматини аниқлашнинг бошқа усулларига ўтиш лозим.

6-боб. Товарнинг божхона қийматини 4-усул бўйича аниқлаш

44. 4-усул баҳоланаётган товарнинг божхона қийматини аниқлаш учун асос сифатида:

божхона ҳудудида дастлабки ҳолати ўзгармаган ҳолатда;

баҳоланаётган товар божхона ҳудудига олиб кирилгунига қадар тўқсон календарь кун ичида катта миқдорларда (бир нечта туркумларда);

шундай товарни сотувчи билан ўзаро боғлиқ бўлмаган шахсга сотилаётган, баҳоланаётган, айнан бир хил ёки ўхшаш товар бирлигининг нархи қабул қилинишини назарда тутади.

45. Баҳоланаётган, айнан бир хил ёки ўхшаш товар бирлигининг нархидан қуйидаги харажатлар чегириб ташланади:

тўланадиган ёхуд тўлашга келишилган воситачилик ҳақи ёки фойда учун устамалар ҳамда олиб кирилган ўша классдаги ва турдаги товарни божхона ҳудудида сотиш билан боғлиқ бўлган умумий харажатлар;

товарларни олиб кириш ёки сотиш муносабати билан Ўзбекистон Республикасида тўланиши лозим бўлган божхона тўловларининг ва бошқа тўловларнинг суммалари;

божхона ҳудудида транспортда ташиш, суғурталаш, юклаш ва тушириш учун сарфланган харажатлар.

46. Ўша классдаги ёки турдаги товар иқтисодиётнинг муайян тармоғи маҳсулотига тааллуқли бўлган товарлар гуруҳини, шу жумладан айнан бир хил ва ўхшаш товарларни англатади.

47. Ички бозорда товарнинг сотилиш нархини танлашда кўрилаётган товарнинг импорт қилинганидан кейинги биринчи тижорат босқичидаги нархини, яъни олиб кирилган товарнинг биринчи марта қайта сотилишидаги нархини ҳисобга олиш керак бўлади.

48. Божхона қиймати белгиланиши лозим бўлган товар гуруҳини танлаш қуйидаги жадвалда келтирилган.

Сотувлар ҳажми Бир бирлик нархи Сотилганлар сони Ушбу нарх бўйича сотилган умумий миқдор 1 — 10 та бирлик 100 3 та бирликдан 5 та сотилган 5 та бирликдан 10 та сотилган 65 11 — 25 та бирлик 95 11 та бирликдан 5 та сотилган 55 25 тадан ортиқ бирлик 90 30 та бирликдан 1 та сотилган 50 та бирликдан 1 та сотилган 80

Бир нарх бўйича сотилган товарнинг энг кўп миқдори 80 тани ташкил этади, шундай қилиб, энг кўп жамланган туркумдаги товар бирлигининг нархи 90 га тенг бўлади.

Товарнинг сотиш нархидан божхона қийматини аниқлаш учун ушбу Низомнинг 45-бандида кўрсатилган харажатларнинг товар бирлигига тегишли қисмини чиқариб ташлаш керак. Масалан, бу, 18 пул бирлиги — савдо устамаси, 5,4 пул бирлиги — божхона божлари ва солиқлар, 0,6 пул бирлиги — транспорт харажатлари бўлсин. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида амалга оширилган ва товар бирлигига тўғри келадиган барча харажатларнинг жами суммаси 24 пул бирлигини ташкил этади. Товар бирлиги нархи 90 дан 24 пул бирлигини чиқариб ташлаш зарур. Шундай қилиб, товар бирлигининг божхона қиймати 66 пул бирлигини ташкил этади. Божхона қийматини олиб кириладиган товарлар миқдорига тузатиш киритиб, баҳоланаётган товарлар туркумининг божхона қийматини аниқлаш мумкин.

49. 4-усул бўйича божхона қийматини аниқлаш мақсадида фойдаланиш учун товар бирлиги нархини белгилашда импорт қилинадиган мамлакатда сотувчига товар ва хизматларни товарлар ишлаб чиқарилиши ва уларнинг импорт қилинадиган мамлакатга экспортга сотилиши муносабати билан фойдаланиш учун бевосита ёки билвосита бепул ёки камайтирилган нарх бўйича етказиб беришни амалга оширадиган шахсга қандайдир сотилиши эътиборга олинмаслиги керак.

50. Баҳоланаётган, айнан бир хил ёки ўхшаш товарнинг баҳоланаётган товар олиб кирилишидан олдин тўқсон календарь кун ичида сотилганлиги фактлари мавжуд бўлмаган тақдирда, ушбу Низомнинг 44 ва 45-бандлари қоидалари инобатга олинган ҳолда баҳоланаётган товарнинг божхона қийматини аниқлаш учун асос сифатида баҳоланаётган, айнан бир хил ёки ўхшаш товар бирлигининг қайси нархи бўйича Ўзбекистон Республикасида энг катта туркумда, ўзгармас ҳолатда, баҳоланаётган товар олиб кирилган кунга энг яқин муддатда, лекин баҳоланаётган товар олиб кирилган кундан эътиборан тўқсон кундан кечиктирмай сотилаётган бўлса, ўша нарх қабул қилинади.

51. Баҳоланаётган, айнан бир хил ёки ўхшаш товарнинг божхона ҳудудида ўзгармас ҳолатда сотилганлиги фактлари мавжуд бўлмаган ҳолатларда баҳоланаётган товарнинг божхона қиймати товарга кейинчалик ишлов берилганидан кейин олинган, шундай товарни сотувчи билан ўзаро боғлиқ бўлмаган шахсга божхона ҳудудида энг катта миқдорда сотиладиган маҳсулот бирлигининг нархи асосида, декларант ёки божхона брокерининг аризасига кўра аниқланади. Бунда товарнинг божхона қийматига ушбу Низомнинг 45-бандида назарда тутилган тузатишлар киритилади.

7-боб. Товарнинг божхона қийматини 5-усул бўйича аниқлаш

52. 5-усул баҳоланаётган товарнинг божхона қийматини аниқлаш учун асос сифатида товарнинг қуйидагиларни қўшиш орқали ҳисоблаб чиқарилган нархи қабул қилинишини назарда тутади:

а) баҳоланаётган товарни тайёрлашда сарфланган материалларнинг қиймати ҳамда ишлаб чиқариш ва (ёки) ишлов бериш харажатлари;

б) ушбу банднинг «а» кичик бандида акс эттирилмаган умумий харажатларнинг ҳажми ва баҳоланаётган товар ишлаб чиқарилган айни ўша мамлакатда ишлаб чиқарилган айни ўша классдаги ва турдаги товарни Ўзбекистон Республикасида сотишда одатда экспорт қилувчи томонидан олинадиган фойда;

в) ушбу Низомнинг 25-банди учинчи хатбошисининг «а» кичик бандида кўрсатилган харажатлар.

53. 5-усул бўйича божхона қиймати фақат Ўзбекистон Республикасидан ташқарида олинган ҳужжат ва маълумотлар асосида аниқланади. Қоидага кўра, товарни ишлаб чиқарувчи Ўзбекистон Республикаси юрисдикциясидан ташқарида бўлади. Шу сабабли 5-усулдан фойдаланиш одатда шундай шартлар билан чекланган бўладики, улар сотиб олувчи билан сотувчи ўзаро боғлиқ бўлади ва ишлаб чиқарувчи Ўзбекистон Республикасининг божхона органига ушбу Низомнинг 52-бандида кўрсатилган зарур маълумотларни тақдим этишга тайёр бўлади.

54. Божхона қийматини аниқлаш мақсадида товар ишлаб чиқарувчиси томонидан тақдим этилган ҳужжат ва маълумотлар унинг мамлакатида ишлаб чиқарувчининг розилиги билан ва манфаатдор мамлакат ҳукумати олдиндан етарли даражада хабардор қилинганлиги ва у бундай текширувга қарши эътироз билдирмаган тақдирда, Ўзбекистон Республикаси вакиллари томонидан тасдиқланиши мумкин.

55. Баҳоланадиган товарни тайёрлашда материаллар қиймати ҳамда ишлаб чиқариш ва (ёки) қайта ишлашга сарфланадиган харажатлар, ишлаб чиқарувчи томонидан ёки унинг номидан тақдим этилган баҳоланган товарни ишлаб чиқариш билан боғлиқ ҳужжат ва маълумотлар асосида аниқланиши керак. Бундай ҳисоботлар товар ишлаб чиқарилган мамлакатда қўлланиладиган ҳисобга олишнинг умумий қабул қилинган тамойилларига мувофиқ келадиган шарт билан, улар ишлаб чиқарувчининг тижорат ҳисоботларига асосланиши керак.

56. Умумий харажатлар ҳажми ушбу Низомнинг 52-банди «а» кичик бандида акс эттирилмаган товарнинг ишлаб чиқарилиши ва экспортга сотилишига доир бевосита ва билвосита харажатларни қамраб олиши керак.

57. Агар импорт қилинадиган товар учун қўлланилган 1 — 4 усуллар божхона қийматини аниқлаш имконига олиб келмаса, у ҳолда хорижий ишлаб чиқарувчи томонидан тақдим этилган калькуляция ҳужжатлари асосида божхона қийматини аниқлаш имконияти мавжуд бўлиб, бунда қуйидаги харажатлар, масалан, материал учун харажатлар, умумий (қўшимча) харажатлар, олиб кириладиган товарнинг ҳисоблаб чиқарилган қиймати бўйича божхона қиймати қўшилиши керак. Шубҳа туғилган ҳолатларда, ушбу Низомнинг 54-бандида назарда тутилган шартларга риоя қилинган ҳолда калькуляция ҳужжатлари текширилиши мумкин.

58. Экспортер томонидан олинадиган фойда миқдори товарни Ўзбекистон Республикасига сотишда баҳоланаётган товар билан ўша синфдаги ёки турдаги, келиб чиқиш мамлакати худди шу бўлган ишлаб чиқарувчи томонидан ёки унинг номидан тақдим этиладиган ҳужжат ва маълумотлар асосида аниқланиши лозим. Ишлаб чиқарувчи томонидан тақдим этилган маълумотларнинг экспорт мамлакатидаги ишлаб чиқарувчилар товарларни импорт мамлакатига олиб чиқиш учун амалга оширадиган, баҳоланаётган товарлар синфидаги ёки шу турдаги товарларнинг сотилишидаги кўрсаткичларга мувофиқлигига эътибор қаратиш зарур.

59. Тақдим этилган ҳужжат ва маълумотларни таҳлил этишда, шуни қайд қилиш керакки, «фойда ва харажатлар миқдори» бир бутун сифатида кўриб чиқилиши лозим. Бундан шу келиб чиқадики, агар бирон-бир алоҳида ҳолатда ишлаб чиқарувчи фойдасининг миқдори унчалик катта бўлмаса ҳамда унинг умумий харажатлари юқори бўлса, унда унинг фойдаси ва бирга олинган умумий харажатлари, одатда шундай синфдаги ёки турдаги товарлар сотилишида акс этадиган бундай кўрсаткичларга мувофиқ келиши мумкин. Бундай вазият, масалан, маҳсулот импорт мамлакатидаги бозорга чиққанда ва ишлаб чиқарувчи ушбу бозорни ўзлаштириш билан боғлиқ юқори умумий харажатларни қисман шунинг ҳисобига қоплаш учун фойдани ноль ёки паст даражани қабул қилганда вужудга келиши мумкин.

60. Агар ишлаб чиқарувчи алоҳида тижорат ҳолатлари туфайли импорт қилинадиган товарларни сотилишидан фойда олаётганлигини кўрсата олса, унда унинг фойданинг амалдаги кўрсаткичларини оқлаш учун жиддий тижоратга доир далиллари мавжуд бўлиб, унинг нархларга оид сиёсати саноатнинг ушбу тармоғидаги оддий нарх сиёсатини акс эттириши шарти билан бундай кўрсаткичларни эътибор учун қабул қилиш керак бўлади. Бундай вазият, масалан, ишлаб чиқарувчи талабнинг кутилмаганда пасайиб кетиши натижасида нархни пасайтиришга мажбур бўлганида ёки у импорт қиладиган мамлакатида ишлаб чиқариладиган товарлар тоифасини тўлдириш тартибида сотадиган ва ўзининг рақобатга бардошлилигини сақлаб қолиш мақсадида кам фойдага рози бўладиган ҳолда вужудга келиши мумкин.

61. Ушбу Низомнинг 25-банди учинчи хатбошисининг «а» кичик бандида кўрсатилган харажатларга қуйидаги товарни божхона ҳудудига олиб кириладиган жойга етказиб берилгунга қадар қилинадиган харажатлар киради:

ташиш қиймати;

товарларни юклаш, тушириш, қайта юклаш ва бошқа жойга тўкиш харажатлари;

суғурта қиймати;

Ушбу харажатлар ҳам ҳужжатлар билан тасдиқланиши лозим.

62. Божхона қийматини 5-усул билан аниқлаш мақсадлари учун ишлаб чиқарувчи томонидан ёки унинг номидан тақдим этиладигандан ташқари ҳужжат ва маълумотлардан фойдаланилаётган бўлса, божхона органи бундай ахборотларнинг манбасини, фойдаланилган маълумотлар ҳамда улар асосида амалга оширилган ҳисоботлар тўғрисида декларант ёки божхона брокерини, агар у бу ҳақда сўраса, хабардор қилиши шарт.

63. Божхона қийматини 5-усул билан аниқлашда ҳеч қандай харажатлар ва материалларнинг қиймати икки маротаба ҳисобга олинмаслиги керак.

8-боб. Товарнинг божхона қийматини 6-усул бўйича аниқлаш

64. Агар товарнинг божхона қийматини ушбу Низомнинг 6-банди иккинчи — олтинчи хатбошиларида кўрсатилган божхона қийматини аниқлаш усулларини кетма-кетликда қўллаш натижасида декларант ёки божхона брокери томонидан аниқлаш мумкин бўлмаса, баҳоланаётган товарнинг божхона қиймати божхона қийматини аниқлаш усулларининг муддатларни қўллаш, товарларнинг ишлаб чиқарилган мамлакатини, айнан бир хиллигини ёки ўхшашлигини аниқлашга доир талабларини бир мунча қайишқоқлик билан қўллаш орқали аниқланади.

65. Агар божхона органи олиб кирилган товарларнинг божхона қиймати ўзида мавжуд бўлган маълумотларга асосан 6-усул билан аниқласа, у декларантнинг сўровига кўра бундай маълумотларнинг манбалари тўғрисида хабар беради. Божхона органи захира усулни тўғри қўллаш мақсадида бундай ахборотни йиғиб боради.

66. Қуйидагилар божхона органи ўз ихтиёрида мавжуд бўлган нархлар тўғрисидаги ахборот ҳисобланади:

божхона юк декларациялари электрон база маълумотлари;

муқобил манбаларидан олинган нархлар (масалан, ишлаб чиқарувчи корхоналар ёки етказиб берувчиларнинг расмий эълон қилинадиган маълумотномалари, бюллетенлари, биржа котировкалари, прайс-варақлардан, улар уюшмалари ёки бирлашмаларининг йиғма нарх маълумотномаларидан, товарларни ишлаб чиқарувчи хорижий компаниялар ваколатхоналарининг, уларнинг расмий рўйхатдан ўтказилган дилерлари ёки дистрибьюторларининг маълумотларидан, давлатлараро маълумот алмашинуви йўлга қўйилган давлатлардан олинган нарх маълумотлари, баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларида назарда тутилган тартибдаги баҳолаш ҳисоботлари, ички бозорни ўрганиш далолатномалари, шунингдек, нархлар конъюнктурасини холис шакллантирадиган умумий фойдаланиладиган нарх тўғрисидаги маълумотларнинг бошқа ишончли манбалари).

67. 6-усулдан фойдаланишда ҳужжатлар билан тасдиқлашга доир талаблар қуйидагиларни бошқа усулларга нисбатан бир мунча қайишқоқликка йўл қўяди:

жаҳон нархларига доир, ички бозордаги нархларига доир ахборот маълумотномаларидан фойдаланишни;

воситачилик ҳақлари, чегирмалар, фойдалар, транспорт тарифлари умум қабул қилинган даражаларининг статистик маълумотларидан фойдаланиш.

Бунда баҳоланаётган товарларнинг етказиб бериш шартларини ҳисобга олган ҳолда маълумотларга тегишли тузатишлар киритилиши шарт.

68. Товарнинг божхона қийматини 6-усулда аниқлаш учун асос сифатида қуйидагилардан фойдаланишга йўл қўйилмайди:

а) Ўзбекистон Республикасида ишлаб чиқарилган ўхшаш товарнинг сотилиш нархидан;

б) икки муқобил қийматдан энг юқориси божхона баҳолаш мақсадлари учун қабул қилинишини назарда тутувчи тизимдан;

в) экспорт қилувчи мамлакатнинг ички бозоридаги товар нархидан;

г) божхона қийматини аниқлаш учун қийматларни қўшиш усулини қўллашда фойдаланилмайдиган ишлаб чиқариш чиқимларидан;

д) экспорт қилаётган мамлакатдан учинчи мамлакатларга етказиб берилаётган товарнинг нархидан;

е) энг паст божхона қийматларидан;

ж) товарнинг ўзбошимчалик билан белгиланган ёки тўғри тасдиқланмаган нархидан.

Ушбу банднинг « б », « е » ва «ж» кичик бандларида кўрсатилган талаблардан келиб чиқиб, товарнинг божхона қийматини 6-усул билан аниқлашда божхона органи ўртача божхона қийматига асосланиши керак.

68 1 . Ушбу Низомнинг 64-бандига мувофиқ баҳоланаётган товарларнинг божхона қийматини аниқлашнинг бир нечта усулини қўллаш имконияти мавжуд бўлган тақдирда, уларни қўллашнинг кетма-кетлигига амал қилиниши зарур.

Олиб кириладиган товарларнинг ушбу бандга мувофиқ белгиланган божхона қиймати имкон қадар аввал белгиланган божхона қийматларига асосланиши керак.

69. Қуйидагилар усулларда белгиланган қоидаларни қўллашда йўл қўйилиши мумкин бўлган оқилона қайишқоқ ёндашувига мисоллар бўла олади:

а) айнан бир хил ёки ўхшаш товарларга нисбатан қайишқоқлик қуйидагилар юзасидан йўл қўйилиши мумкин:

олиб кириш муддатларига нисбатан;

баҳоланиши лозим бўлган товарни экспорт қилувчи мамлакатдаги бошқа ишлаб чиқарувчи, шунингдек, экспорт қилувчи мамлакатдан бошқа бир ўзга мамлакатда ишлаб чиқарилган олиб кирилган айнан бир хил ёки ўхшаш товарнинг божхона қийматини аниқлаш учун асос сифатида фойдаланганда;

илгари 4 ва 5-усуллар билан аниқланган айнан бир хил ёки ўхшаш товарнинг божхона қийматидан фойдаланилганда.

б) 4-усулга нисбатан қайишқоқлик қуйидагилар юзасидан йўл қўйилиши мумкин:

ички бозорда товарни сотиш муддатларига нисбатан;

қандай ҳолда импорт қилинганлигига, яъни муайян қайта ишлашга йўл қўйилганлигига нисбатан.

70. Божхона органи божхона қийматини аниқлашнинг 2 ёки 3-усул асосидаги 6-усулни қўллашда баҳоланаётган товар учун илгари расмийлаштирилган айнан бир хил товарнинг божхона қийматидан асос сифатида фойдаланилаётган бўлса ва бундай товар расмийлаштирилган божхона юк декларациясида уларнинг келиб чиқиш мамлакати номаълум деб қайд этилган бўлса ёки 2 ёхуд 3-усул асосидаги 6-усул билан баҳоланаётган товар бўйича расмийлаштирилган божхона юк декларациясида товарнинг келиб чиқиш мамлакати номаълум деб қайд этилиб, асос сифатида фойдаланилаётган товарнинг келиб чиқиш мамлакати маълум бўлса, бундай усуллар билан божхона қиймати аниқлашда ушбу Низомнинг 36-банди қоидалари қўлланилади.

71. 2 ёхуд 3-усул асосидаги 6-усулни қўллашда божхона тўловларини тўлашдан тўлиқ озод этилган (бундай товарларнинг божхона қиймати 1-усул билан аниқланган бўлса ҳам) ёки товарнинг божхона қийматини аниқлаш имкони бўлмаганлиги сабабли шартли чиқариб юборилган товарларнинг божхона қийматидан асос сифатида фойдаланишга йўл қўйилмайди.

72. Божхона органи божхона қийматини аниқлашнинг 4-усул асосидаги 6-усулни қўллаш учун ушбу Низомнинг 44 — 51-бандлари ва 69-бандининг «б» кичик банди қоидаларига мувофиқ ички бозорда шаклланган айнан бир хил ёки ўхшаш товарларнинг нархларини савдо ҳудудларига чиқиш ёки муқобил манбалар орқали ўрганади ва ўрганишни ваколатли шахс ҳамда декларацияловчи шахсларни жалб этган ҳолда амалга оширади. Зарурият туғилган ҳолларда божхона органи ваколати доирасида мазкур ўрганишга бошқа шахс ва экспертларни ҳам жалб этиши мумкин.

73. Ўрганиш якунлари бўйича иштирокчилар томонидан ушбу Низомга 1-иловага мувофиқ далолатнома тузилади. Далолатномага нархлари ўрганилган товарларнинг фотосуратлари, муқобил манбалардан олинган маълумотлар илова қилиниши мумкин.

74. Далолатномага қуйидаги маълумотлар киритилади:

ўрганиш иштирокчиларининг фамилияси, исми, отасининг исми, иш жойи ва лавозими;

ўрганиш санаси;

ўрганиш амалга оширилаётган ҳудуд номи ва манзили (бозор ва (ёки) савдо дўкони), агар муқобил манба ахборотлари асосида ўрганилаётган бўлса, у тўғрисида маълумот (масалан, интернет сайти манзили ва ҳ.к.);

товарнинг номи (маркаси, модели ва ҳ.к.);

товар бирлигининг ички бозорда сотилиш қиймати;

товар бирлигининг ички бозорда сотилиш миқдори;

товарнинг ички бозорда сотилишдаги ўлчов бирлиги;

товарнинг ТИФ ТНга мувофиқ ўлчов бирлиги.

Далолатнома ўрганиш иштирокчилари имзоси билан тасдиқланиши керак.

Агар ички бозорда товарларнинг сотилиши бевосита бозор ёки савдо дўконлари жойлашган ҳудудга чиқиш орқали ўрганилаётган бўлса, бундай ҳолда бозор ва (ёки) савдо дўкони сотувчиси ҳам имзолайди, акс ҳолда далолатномада бу учун ажратилган банд тўлдирилмайди.

75. Ички бозордаги айнан бир хил ёки ўхшаш товарларнинг нархлари бўйича товарнинг божхона қиймати ушбу Низомга 2-иловага мувофиқ иқтисодий-математика усулларини кўллаган ҳолда ҳисоблаб чиқариш асосида аниқланади.

76. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида сарфланган харажатларни тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлмаган тақдирда, 4-усул асосидаги 6-усул билан божхона қийматини аниқлаш учун баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларига мувофиқ эксперт баҳолаш қўлланилишига йўл қўйилади. Бунда товар бирлигининг божхона қиймати аниқланиб, кейинчалик бутун туркумнинг божхона қиймати қайта ҳисоблаб чиқарилади.

77. Баҳолаш ҳисоботида товарнинг нархи ички бозорда шаклланган нарх асосида баҳоланган бўлса, товарнинг божхона қиймати ушбу Низомнинг 75-банди қоидалари қўлланилади.

78. Агар эксперт баҳолаш ҳисоботида нархлар ички бозорда шаклланган нархлардан бошқа муқобил манба ахборотларидан олинган нархлар асосида баҳоланган бўлса, иқтисодий-математика усуллари қўлланилмаган ҳолда бундай нарх божхона қийматини аниқлаш учун асос сифатида қабул қилиниб, божхона қийматига товарни божхона ҳудудига олиб кириладиган жойга етказиб берилгунга қадар қилинадиган харажатлар қўшилади.

79. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг ишончлилигини текшириш учун мазкур ҳисобот қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда бошқа баҳоловчи ташкилот томонидан шартнома асосида экспертизадан ўтказилиши мумкин.

80. Божхона органи ушбу Низомнинг 64 — 79-бандларига мувофиқ аниқланган товарнинг божхона қиймати ҳамда шундай қийматни аниқлаш учун фойдаланилган усул тўғрисида декларант ёки божхона брокерининг аризасига кўра унга ёзма ёхуд электрон шаклда хабардор этади.

9-боб. Сотувчи билан сотиб олувчи ўртасида ўзаро боғлиқлик мавжуд бўлган ҳолларни ўрганиш ва божхона қийматини аниқлаш тартиби

81. Сотувчи ва сотиб олувчининг ўзаро боғлиқлиги мавжуд бўлган ҳолларда божхона органи қуйидаги ҳаракатларни амалга оширади:

аввал ушбу ташқи иқтисодий фаолият иштирокчиси билан битимлар мавжудлиги ва улар юзасидан бирон-бир эътирозлар бўлганлигини текшириш;

божхона органида мавжуд бўлган мазкур битимга бевосита ёки билвосита тегишли бўлган ахборотни таҳлил этиш.

Божхона органлари зарур ахборотга эга бўлгач, ўзаро боғлиқ бўлмаган шахслар ўртасидаги айнан бир хил ёки ўхшаш товарлар юзасидан тузилган битимлар ёхуд 4 ёки 5-усуллар билан аниқланган божхона қиймати билан мустақил равишда назоратли таққослашларни амалга ошириши мумкин. Агар бундай ахборот ўзаро боғлиқлик битим қийматига таъсир қилмаган деб хулоса чиқариш учун етарли бўлган тақдирда маълум қилинган қиймат божхона органи томонидан декларантдан ёки божхона брокеридан қўшимча ахборотни сўрамасдан қабул қилинади ва божхона қийматини аниқлаш учун 1-усул қўлланилади. Кейинги текширув (таҳлил) ўтказилмайди;

ўзаро боғлиқликнинг товар қийматига таъсирини таҳлил этиш.

Текширув (таҳлил) жараёнида сотувчи билан сотиб олувчининг тижорат муносабатларининг хусусияти ва ташкил этилиши, товарни сотиш шартлари, буюртмалар қай тарзда берилганлиги, товар қиймати қандай ҳисоблангани, нархнинг қандай белгилангани ва ҳисобварақ-фактурага киритилганлиги, ҳақ тўлаш қай тарзда амалга оширилгани, тўловларнинг қандай ўтказилганлиги ва ҳ.к.лар кўриб чиқилади.

Агар текширув (таҳлил) жараёнида сотувчи билан сотиб олувчи гарчи ўзаро боғлиқ шахслар бўлса-да, уларнинг бир-биридан товарларни сотиб олиш ва сотиш улар ўртасида бундай ўзаро боғлиқлик бўлмаган ҳолда содир этилганлиги аниқланса, унда бундай ўзаро муносабатлар қийматга таъсир этмаган бўлади. Масалан, агар қийматнинг ушбу саноат тармоғидаги нархни белгилашга доир оддий амалиётга мувофиқ ёки сотувчининг сотиш нархини у билан боғлиқ бўлмаган сотиб олувчиларга сотишидаги каби йўл билан нарх белгиласа, бу контрагентларнинг ўртасидаги ўзаро муносабатлари қийматга таъсир кўрсатмаганлигини тасдиқлайди.

Агар текширув (таҳлил) сотувчи ва сотиб олувчининг ўзаро боғлиқлиги битим қийматига таъсир қилмаганлигини тасдиқласа, бундай қиймат мақбул деб топилади ва божхона қийматини аниқлаш учун 1-усул қўлланилади. Акс ҳолда 2 — 6-усуллар қўлланилади;

декларантга ёки божхона брокерига ўзаро боғлиқликнинг битим қийматига таъсир этмаганлигини исботлаш имкониятини бериш ва декларант ёки божхона брокери тақдим этган далилларни кўриб чиқиш;

агар божхона органида декларант ёки божхона брокери маълум қилган битим қийматини қабул қилмасликка асослар мавжуд бўлса бундай асосларни ёзма шаклда хабардор қилиш;

декларантнинг ёки божхона брокерининг аризасига биноан шахсларнинг ўзаро боғлиқлиги битим қийматига таъсири текшируви (таҳлили) натижаларини кутмасдан божхона қийматини аниқлашнинг бошқа усулларига ўтиш;

ушбу ташқи иқтисодий фаолият иштирокчисини махсус ҳисобга олиш.

82. Божхона органи ўзаро боғлиқликнинг мавжудлиги ва шу жумладан, унинг битим қийматига таъсири юзасидан етарли даражадаги асосли шубҳалар бўлмаганда ҳам ташқи иқтисодий фаолият иштирокчисини махсус назорат остига олиб қўйиши мумкин. Бундай назорат ташқи иқтисодий фаолият иштирокчисининг бошқа битимларни расмийлаштиришидаги фаолиятини кузатиш учун керак ва шундан кейингина зарур бўлган ҳолатда ва зарур бўлган маълумотлар йиғилганда текширув (таҳлил) ўтказилади.

83. Текширувнинг (таҳлилнинг) ўтказилиши ва ўзаро боғлиқ шахслар ўртасидаги битим шароитларини ўрганиш сотувчи ва сотиб олувчининг ўзаро боғлиқлиги аниқланган барча ҳолатларда ҳам амалга оширилмаслиги керак. Бу тарздаги ўрганиш фақат божхона органида қийматнинг қабул қилиниши мақбуллиги юзасидан етарли даражадаги асосли шубҳалар мавжуд бўлгандагина талаб этилади. Қийматнинг қабул қилиниши мақбуллиги юзасидан божхона органида шубҳа уйғонмаганда бундай нарх декларантга ёки божхона брокерига қўшимча ахборотларни сўраб мурожаат қилмасдан қабул қилинади (масалан, агар божхона органи бундан илгари контрагентлар ўртасидаги мавжуд алоқани ўрганган ёки етарли маълумотларга эга бўлса).

84. Битимнинг бир қиймати ёки божхона қийматининг бошқа қийматга қанчалик «жуда яқинлигини» аниқлашда бир қатор омилларни эътиборга олиш керак. Ушбу омиллар импорт қилинадиган товарлар хусусиятини; тармоқнинг ўзига хос хусусиятларини; товар импорт қилинадиган мавсумни, шунингдек, қийматлар фарқи тижорат аҳамиятига эга ёки эга эмаслиги ҳисобга олиши зарур. Мазкур омиллар турли ҳолатларда бир хил бўлмаслиги мумкинлиги сабабли, масалан, қатъий белгиланган фоиз каби, универсал стандартни қўллаш ҳар бир алоҳида ҳолда имконсиз бўлар эди.

Масалан, бир турдаги товарга нисбатан қийматлардаги унча жиддий бўлмаган фарқи мақбул бўлмаслиги мумкин, айни бир вақтда эса бошқа бир хилдаги товарга нисбатан қийматлардаги анча жиддий бўлган фарқи жуда мақбул бўлиб қолиши мумкин.

85. Ҳар бир аниқ ҳолатда махсус текширув (таҳлил) ўтказилиши ва ушбу ишга вазиятдан келиб чиққан ҳолда қарор қабул қилиниши лозим.

10-боб. Моддий ташувчи орқали олиб кириладиган рақамли маҳсулотларнинг божхона қийматини аниқлаш тартиби

86. Моддий ташувчи орқали олиб кириладиган рақамли маҳсулотларнинг божхона қиймати аниқлашда ушбу Низомнинг 3 — 8-боблари қоидалари қўлланилади.

87. Божхона ҳудудига олиб кирилаётган ва маълумотларни қайта ишлаш бўйича ускуналар учун дастурий таъминотни ўз ичига олган моддий ташувчининг божхона қийматини аниқлашда, агар баҳоланаётган товар учун амалда тўланган ёки тўланиши лозим бўлган нархдан дастурий таъминотнинг қиймати ва (ёки) моддий ташувчининг қиймати ажратиб чиқарилса, фақат моддий ташувчининг қиймати ҳисобга олинади.

88. Агар дастурий таъминот моддий ташувчи бўлмаган товарнинг таркибига кирса ҳамда у бундай дастурий таъминотсиз ўзига хос бўлган вазифаларни бажара олмайдиган ушбу товарнинг ишлашига қаратилган бўлса, дастурий таъминотнинг қиймати товарнинг қийматидан ажратиб чиқарилмайди.

89. Рақамли дистрибуция усуллари орқали олиб кириладиган рақамли маҳсулотларнинг божхона қиймати аниқланмайди.

11-боб. Декларацияланмасдан ёки декларацияда нотўғри кўрсатилиб олиб кирилган товарларнинг божхона қийматини аниқлаш ва қайта кўриб чиқиш тартиби

90. Агар қонун ҳужжатларида божхона чегарасидан товарларни декларацияламасдан олиб ўтилиши, бироқ, уларнинг божхона қиймати аниқланиши назарда тутилган бўлса, бундай товарларнинг божхона қийматини аниқлашда ушбу Низомнинг 3 — 8-боблари қоидалари қўлланилади.

91. Божхона чегарасидан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибга хилоф равишда ўтказилаётган товарларнинг божхона қиймати бозор нархидан келиб чиқиб аниқланиши лозим. Бундай товарларнинг божхона қийматини ҳисоблаб чиқаришда баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларига мувофиқ аниқланган нарх бўйича божхона қийматини аниқлашда ушбу Низомнинг 76 — 78-бандлари қоидалари қўлланилади.

92. Товарлар чиқариб юборилганидан кейин божхона органлари томонидан товарнинг божхона қиймати миқдорини аниқлаш мақсадида текширув ўтказилиши мумкин, бунда товарларнинг божхона қиймати қайта кўриб чиқилади.

93. Қуйидагилар қайта кўриб чиқиш учун асос бўлиб ҳисобланади:

Кодекснинг 320-моддаси учинчи қисмида назарда тутилган ҳоллар;

товарнинг божхона қийматини маълум қилишда тақдим этилган тасдиқловчи ҳужжат ва маълумотларда номувофиқликларнинг мавжудлиги (экспорт, реэскпорт ва транзит давлатларидан олинган товар кузатув ва тижорат ҳужжатларини солиштириш, экспертиза ўтказиш ва бошқа тадбирларни амалга ошириш натижасида аниқланган ҳолатлар);

ТИФ ТНга мувофиқ товарнинг қайта таснифланиши натижасида бир товар туридан (номидан) бошқа товар турига (номига) ўтиши.

Ушбу бандда кўрсатилмаган асослар бўйича божхона қийматини қайта кўриб чиқишга йўл қўйилмайди.

94. Божхона қийматини қайта кўриб чиқиш учун божхона органи бошлиғининг ёки унинг ўрнини босувчи шахснинг текширув мақсади, уни ўтказиш муддатлари, текширувчи божхона органи мансабдор шахсларининг таркиби ва текширилаётган давр кўрсатилган қарори асос бўлади.

95. Товарлар чиқариб юборилганидан кейинги божхона қийматини қайта кўриб чиқилиши айни бир ташқи савдо контракти (шартномаси, келишуви) бўйича кўпи билан бир марта ўтказилади.

96. Божхона қийматини қайта ҳисоблаб чиқаришда, божхона органи ўз ихтиёрида мавжуд бўлган айнан бир хил ёки ўхшаш товарларнинг ўртача божхона қиймати тўғрисидаги ахборотдан фойдаланади, бундан хорижий божхона органларидан олинган ҳужжат ва маълумотлар асосида ва баҳолаш ҳисоботига мувофиқ божхона қийматини қайта ўрганиш мустасно.

97. Божхона қийматини қайта кўриб чиқилиши давомида қўшимча равишда божхона тўловларининг ҳисобланишига сабаб бўлувчи божхона қийматининг миқдорига таъсир этувчи ҳолат аниқланган тақдирда, божхона тўловларини қўшимча ҳисоблаш товарларнинг божхона назорати остида бўлиши тугаган пайтдан эътиборан уч йил ичида амалга оширилиши мумкин.

98. Божхона қийматини қайта кўриб чиқиш натижаларига кўра божхона қиймати қайта ҳисоблаб чиқаришни, шунингдек, божхона тўловларининг қайта ҳисобланган суммаси аниқланиши ва улар бўйича қўшимча маблағ ундирилиши ёки ортиқча ундирилган маблағ қайтарилиши мумкин.

99. Божхона қийматини қайта қўриб чиқиш натижасида божхона тўловлари қўшимча ҳисобланганда, агар тўловчининг божхона тўловлари қўшиб ҳисобланишига эътирозлари бўлмаса, Кодекснинг 348-моддасига мувофиқ божхона тўловлари бўйича қарздорликни тўлаш тўғрисидаги талабнома тақдим этилган кун, тўловчи эътироз билдирган тақдирда эса, суднинг божхона тўловлари бўйича қарздорликни ундириш тўғрисидаги қарори қонуний кучга кирган сана қарздорлик юзага келган кун деб ҳисобланади.

100. Божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорликни ундириш Кодекснинг 349 , 350 , 351 ва 352-моддаларида назарда тутилган тартибда амалга оширилади.

101. Божхона органлари божхона қиймати қайта кўриб чиқилган ташқи савдо контрактларининг (шартномалари, келишувлари) ҳисобини олиб бориш мақсадида божхона органларининг ахборот тизимида жорий этилган дастур ёрдамида реестрини юритади ва реестрга киритилган ташқи савдо контрактлари (шартномалари, келишувлари) бўйича қайтадан текширув ўтказилишига йўл қўйилмайди.

12-боб. Божхона божлари ва солиқлар тўлашдан шартли озод этилган ҳолда вақтинча олиб кирилган товарларни эркин муомалага чиқаришда божхона қийматини аниқлаш тартиби

102. Божхона божлари ва солиқлар тўлашдан шартли озод этилган ҳолда вақтинча олиб кирилган товарларни эркин муомалага чиқариш билан якунланган тақдирда товарларнинг божхона қиймати товарлар вақтинча олиб кириш божхона режимига жойлаштирилган кунда аниқланган божхона қиймат қўлланилади.

103. Вақтинча олиб кириш божхона режимида бўлиш даврида товарнинг табиий тарзда эскириши ёки уни ташиш ва (ёки) сақлашнинг нормал шароитларида камайиши оқибатида рўй берган ўзгариши, шунингдек, авария ёхуд енгиб бўлмас куч таъсири оқибатида шикастланган ёки бузилган ва декларант ёхуд божхона брокери томонидан божхона органига ушбу ҳолатларга тааллуқли бўлган тақдим этиладиган маълумот тўғри ҳамда ҳужжатлар билан тасдиқланган ахборотни тақдим этса, бундай товарларнинг божхона қиймати уларни эркин муомалага чиқаришда қайта кўриб чиқилиши мумкин.

104. Товарларнинг баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларига мувофиқ аниқланган нарх бўйича божхона қийматини аниқлашда ушбу Низомнинг 76 — 78-бандлари қоидалари қўлланилади.

13-боб. Авария, енгиб бўлмас куч таъсири оқибатида ёки номаълум сабабларга кўра шикастланиши ёхуд бузилиши, яроқсиз ҳолатга келиши, йўқолиши ва камомади аниқланган товарнинг божхона қийматини аниқлаш тартиби

105. Декларант ёки божхона брокери декларацияланадиган товарнинг божхона қиймати маълум қилингунига қадар аниқланган товар туркумининг авария, енгиб бўлмас куч таъсири оқибатида ёки номаълум сабабларга кўра шикастланиши ёхуд бузилиши, яроқсиз ҳолатга келиши, йўқолиши, камомади ҳажмларига мос бирликка келтирилган божхона қийматини маълум қилиш ҳуқуқига эга. Бундай аниқланган ҳолатлар экспертиза хулосаси, божхона кўриги далолатномаси ва бошқа тегишли ҳужжатлар билан тасдиқланиши шарт.

106. Мазкур товарларнинг божхона қиймати баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларига мувофиқ ушбу Низомнинг 76 — 78-бандларида назарда тутилган тартибда тўлиқ ёки шундай шикастланиши ёхуд бузилиши, яроқсиз ҳолатга келиши, йўқолиши, камомади аниқланган қисми учун аниқланади.

107. Агар мазкур товарлар етказиб бериш шартларига мувофиқ суғурталанган бўлса, бундай суғурталаш қиймати кўрсатилган ҳужжатлар божхона органига тақдим этилиши шарт ва улар аниқланадиган божхона қийматига қўшилади.

14-боб. Божхона тўловларини тўлаш бўйича имтиёзлар қўлланиладиган товарларнинг божхона қийматини аниқлаш тартиби

108. Олиб кириладиган товарга божхона тўловларини тўлаш бўйича имтиёзлар қўлланилаётганда уларнинг божхона қиймати ушбу Низомнинг 3 — 7-боблари қоидаларига мувофиқ маълум қилинмаган тақдирда, ушбу Низомнинг 8-боби қоидалари қўлланилади. Бундай товарларнинг божхона қиймати божхона юк декларациясида маълум қилинади.

109. Божхона тўловларини тўлаш бўйича имтиёзлар нотўғри қўлланилган ёки мақсадсиз фойдаланилган деб топилган тақдирда, божхона расмийлаштируви вақтида аниқланган божхона қиймати асосида божхона тўловларини тўлаш мажбурияти тикланади ва божхона қиймати қайта кўриб чиқилмайди.

14 1 -боб. Дастлабки ва даврий декларациялашда товарларнинг божхона қийматини аниқлаш тартиби

109 1 . Дастлабки ва даврий декларацияланаётган товарларнинг божхона қийматини аниқлашда ушбу низомнинг 3 — 8-боблари қоидалари қўлланади. Бундай товарларнинг божхона қиймати божхона юк декларациясида маълум қилинади.

109 2 . Мазкур товарларнинг божхона қийматини аниқлашда товарларни Ўзбекистон Республикасига экспорт қилиш учун сотилган санадан фойдаланилади.

Бунда товарларни Ўзбекистон Республикасига экспорт қилиш учун сотилган сана жўнатувчи мамлакатнинг божхона хизмати томонидан расмийлаштирилган экспорт декларациясида кўрсатилган сана асосида, агар ушбу турдаги ҳужжат мавжуд бўлмаса, ҳисобварақ-фактура тузилган (инвойс) сана асосида белгиланади.

109 3 . Дастлабки ва даврий декларациялашнинг бошқа ўзига хос тартиботлари қонунчилик ҳужжатлари билан тартибга солинади.

15-боб. Якунловчи қоидалар

110. Маълум қилинган божхона қийматини текшириш зарурати юзага келганда, шу жумладан, қўшимча ахборотнинг олиниши товарни ушлаб туриш учун асос бўла олмайди.

111. Божхона органи декларантга ёки божхона брокерига маълум қилинадиган товарнинг божхона қиймати ва уни аниқлашга тааллуқли тасдиқловчи ҳужжатларни тақдим этиш учун қўшимча муддат бериши мумкин, бундай муддат Кодекснинг 321-моддаси тўртинчи хатбошида назарда тутилган олтмиш календарь кунидан ошмаслиги керак.

112. Божхона қиймати ва уни аниқлашга тааллуқли тақдим этиладиган ҳужжатлар ҳамда улардаги маълумотлар тўғрилиги учун декларант ёки божхона брокери жавобгар бўлади.

113. Божхона қиймати декларацияси ва унга илова қилинадиган ҳужжатлар божхона органига ўзбек, рус ёки инглиз тилларида тақдим этилади. Бошқа тилда тўлдирилган ҳужжатлар божхона органига декларант томонидан тасдиқланган ўзбек, рус ёки инглиз тилидаги таржимаси билан бирга тақдим этилиши керак.

Ҳужжатлар асл нусхада ёки декларант томонидан тасдиқланган нусха кўринишида тақдим этилади.

Электрон божхона қиймати декларацияси ва унга илова қилинаётган ҳужжатлар божхона органларига белгиланган формат ва тузилишга мувофиқ тақдим этилиши лозим.

Агар илова қилинадиган ҳужжатларнинг электрон формати белгиланмаган бўлса, ушбу ҳужжатларнинг сканер қилиш орқали олинган нусхалари тақдим этилади.

114. Божхона органлари электрон божхона расмийлаштирувини амалга оширишда олиб кириладиган товарнинг божхона қиймати тўғри аниқланганлигини назорат қилиш мақсадида хавфни бошқариш ҳамда божхона қийматининг эҳтимолий диапазонини автоматик ҳисоблаб чиқадиган ахборот тизимлари, шунингдек, бошқа ахборот тизимларидан фойдаланади.

Ушбу тизимлар томонидан автоматик тарзда (инсон аралашувисиз) энг кўп импорт қилинган товарлар бўйича уларнинг энг қуйи нархлари, шу жумладан асосий таркибини ташкил этувчи хомашё нархидан паст бўлмаган индикатив нархлар шакллантирилади.

Олиб кириладиган товарларнинг божхона қиймати хавфни бошқариш ахборот тизими орқали назорат қилинишида индикатив нархлардан фойдаланилади.

Индикатив нархлардан товарларнинг божхона қийматини аниқлашда фойдаланишга йўл қўйилмайди.

114 1 . Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Божхона қўмитаси томонидан Тарифлар ва савдо бўйича Бош битим VII моддасини қўллаш тўғрисидаги битимнинг (Марокаш, 1994 йил 15 апрель), шу жумладан, ушбу битимга доир шарҳларнинг тегишли қоидаларидан, шунингдек, Жаҳон савдо ташкилотининг Божхона баҳолаш қўмитаси ва Жаҳон божхона ташкилотининг Божхона баҳолаш бўйича техник қўмитаси томонидан қабул қилинган товарларнинг божхона қийматига доир ҳужжатлардан келиб чиққан ҳолда, божхона ҳудудига олиб кириладиган товарларнинг божхона қийматини аниқлаш усулларини танлашда ушбу Низом қоидаларининг бир хил қўлланилишини таъминлашга қаратилган тавсиялар ишлаб чиқилади.

115. Декларант ёки божхона брокери божхона органининг қароридан норози бўлганда, у юзасидан юқори турувчи божхона органлари ёки судга шикоят билан мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.

116. Ушбу Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонун ҳужжатларига мувофиқ жавоб берадилар.

Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириладиган товарнинг божхона қийматини аниқлаш тартиби тўғрисидаги низомга 1-ИЛОВА

Ички бозордаги шаклланган айнан бир хил ёки ўхшаш товарларнинг нархларини ўрганиш тўғрисида

Ушбу далолатнома биз ___________________________________________________________________________________ томонидан (божхона органи ходими Ф.И.О., иш жойи, лавозими) _______________________________________________________________________________________________________________ (ваколатли шахс Ф.И.О., иш жойи, лавозими, ишончнома асосида бўлса рақами ва санаси) _____________________________________________________________________________________________________ иштирокида (декларацияловчи шахс (бошқа шахс ва эксперт) Ф.И.О., иш жойи, лавозими, ишончнома асосида бўлса рақами ва санаси) _____________________________________________________да ________________________________________________________ (йил, кун, ой) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ _______________________________________________________________________________________________________________ (ўрганиш жойи номи (бозор,савдо дўкони, муқобил манба)) ўрганиб чиқилди ва куйидагилар аниқланиб, тузилди: Т/р Товар номи (модел, маркаси ва бошқалар) Товар бирлигининг ички бозорда сотилиш қиймати Товар бирлигининг ички бозорда сотилиш миқдори Товарнинг ички бозорда сотилишдаги ўлчов бирлиги Товарнинг ТИФ ТНга мувофиқ ўлчов бирлиги ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ (божхона органи ходими лавозими) ‎ (Имзо) ‎ (Ф.И.О.) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ (ваколатли шахс лавозими) ‎ (Имзо) ‎ (Ф.И.О.) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ (декларацияловчи шахс лавозими) ‎ (Имзо) ‎ (Ф.И.О.) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ (Бозор ва (ёки) савдо дўкони номи ва жойлашган ҳудуди ва шахснинг лавозими) ‎ (Имзо) ‎ (Ф.И.О.) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎

Ўзбекистон Республикаси божхона ҳудудига олиб кириладиган товарнинг божхона қийматини аниқлаш тартиби тўғрисидаги низомга 2-ИЛОВА

Олиб кириладиган товарнинг божхона қийматини аниқлашнинг 4-усул асосидаги 6-усулни қўллаш бўйича

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида сарфланган харажатларни тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлмаган тақдирда, 4-усул асосидаги 6-усул билан божхона қийматини аниқлаш учун иқтисодий-математика усулларини қўллаган ҳолда ишлаб чиқилган баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларига мувофиқ эксперт баҳолаш қўлланилишига йўл қўйилади. Бунда товар бирлигининг божхона қиймати аниқланиб, кейинчалик бутун туркумнинг божхона қиймати қайта ҳисоб-китоб қилинади.

Божхона тўловларининг адвалор (фоиздаги) ставкалари белгиланган товарларнинг божхона қийматини аниқлаш учун мисол қуйидаги тарзда шакллантирилади:

Қисқартмаларни белгилаймиз:

Бқ — товар бирлигининг божхона қиймати;

Сн — Ўзбекистон Республикаси ҳудудида биринчи марта сотилган мазкур товар бирлигининг қиймати.

Товар бирлигининг қийматидан (Сн) божхона ҳудудида амалга оширилган қуйидаги харажатлар чегирилади:

1. Импорт божхона божи (Бб). Бб = к*Бқ, бунда к — импорт божхона божи ставкаси коэффициенти. Масалан, бож ставкаси 10 фоиз бўлса, коэффициент 0,1 га тенг. Бошқа турдаги тўловлар коэффициентлари ҳам шу тартибда аниқланади.

Божхона божи коэффициентини аниқлашда тариф преференциялари инобатга олинади.

2. Акциз солиғи (Ас). Ас = т*Бқ, бунда т — акциз солиғи ставкаси коэффициенти.

3. Қўшилган қиймат солиғи (Ққс). Ққс = п*(Бқ+к*Бқ+т*Бқ) формуласи бўйича аниқланади, бунда n — КҚС ставкаси коэффициенти.

4. Товарни биринчи марта қайта сотишда Ўзбекистон Республикаси ҳудудида олинадиган тижорат фойдаси (Тф).

Тф = р*(Бқ+Бб+Ас+Ққс),

бунда р — тижорат фойдаси коэффициенти.

5. Ўзбекистон Республикаси ҳудудидаги транспорт ва бошқа харажатлар (Тбх).

Тбх = г*(Бқ+Бб+Ас+Ққс), бунда r — транспорт ва бошқа харажатлар коэффициенти.

Олиб кириладиган товар бирлиги божхона қиймати:

Бқ = Сн — Бб — Ас — Ққс — Тф — Тбх

Сн = Бқ+Бб+Ас+Ққс+Тф+Тбх.

Тенгламага Бб, Ас, Ққс, Тф, Тбх маълумотлари кўрсаткичларини киритамиз ва Сн = Бқ*[(1+к+т)*(1+п)]*(1+р+г) олинади;

Демак,

Бқ = Сн [(1 +k+m) * (1 +n)] * (1 +p+r)

Қулайлик учун [(1+к+т)*(1+п)]*(1+р+г) коэффициентини харажатлар умумий коэффициенти деб номлаймиз ва Ухк1 ҳарфлари билан белгилаймиз. Шу тариқа, Ўзбекистон Республикаси ҳудудида товарнинг биринчи марта сотилиши нархи тўғрисида маълумотлар бўлганда ҳар бир товар тури учун умумий харажатлар коэффициентини ҳисоб-китоб қилишга эътибор берилади:

Бқ = Сн / Ухк1.

1-мисол. Улгуржи бозорда бир дона чарм куртканинг қиймати шартли равишда 5 000 000 сўм туради, божхона божи ставкаси — 20%, бироқ товарнинг келиб чиқиш мамлакати номаълум бўлганлиги ҳамда тариф преференцияси қўлланилмаганлиги сабабли божхона божи ставкаси икки баробар миқдорда белгиланади (к = 0,4), акциз солиғи — белгиланмаган (m = 0), ҚҚС — 15% (n = 0,15).

Тижорат фойдаси шартли равишда ҚҚС ставкасига тенг деб қабул қилинади — 15% (р = 0,15), транспорт ва бошқа харажатлар — 5% (r = 0,05)га тенг. Божхона қийматини аниқлаш учун:

1) Мазкур турдаги товар учун умумий харажатлар коэффициентини аниқлаймиз:

Ухк1 = [(1+к+т)*(1+п)]*(1+р+г).

Қийматларни қўйиб, қуйидагини оламиз:

Ухк1 = [(1+0,4+0)*(1+0,15)]*(1+0,15+0,5) = 1,9;

2) Божхона қийматини аниқлаймиз:

Бқ = 5 000 000/1,9 = 2 631 578,95 сўм.

Яъни олиб кирилган бир дона чарм куртканинг қиймати тахминан 2 631 578,95 сўмни ташкил қилади.

Изоҳ: ҳисоблаш тескари усул билан текширилса уч фоизгача янглишишга йўл қўйилади.

2-мисол. Улгуржи бозорда бир килограмм шакар маҳсулотининг қиймати шартли равишда 5 760 сўм. Бунда божхона божи ставкаси — 20%, бироқ товарнинг келиб чиқиш мамлакати номаълум бўлганлиги ҳамда тариф преференцияси қўлланилмаганлиги сабабли божхона божи ставкаси икки баробар миқдорда белгиланади (к = 0,4), акциз солиғи — 20% (m = 0,20), ҚҚС ва тижорат фойдаси — 15% (n = р = 0,15), транспорт ва бошқа харажатлар — 5 фоиз (r = 0,05)га тенг.

Божхона қийматини аниқлаш учун:

1) Мазкур товар тури учун умумий харажатлар коэффициентини аниқлаймиз.

Ухк1 = [(1+к+т)*(1+п)]*(1+р+г) =

= [(1+0,4+0,2)*(1+0,15)*(1+0,15+0,05) = 2,2;

2) Божхона қийматини аниқлаймиз:

Бқ = Сн / Ухк1

Бқ = 5 760/2,2 = 2 618,18

Бир килограмм шакар маҳсулотининг божхона қиймати тахминан 2 618,18 сўмга тенг.

Товарларнинг специфик хусусиятлари, божхона божи, солиқ ва йиғим ставкалари турларининг ўзгариши ва янгилари жорий этилиши муносабати билан божхона органлари олиб кириладиган товарнинг божхона қийматини аниқлашнинг 4-усул асосидаги 6-усулни қўллаш бўйича янги тавсиялар ишлаб чиқади ва ушбу тавсиялар божхона қийматини аниқлашда барчага татбиқ этилади.

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2022 йил 6 апрель,

160-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.04.2022 й., 09/22/160/0277-сон; 15.10.2022 й., 09/22/604/0929-сон; 08.10.2024 й., 09/24/630/0793-сон; 01.09.2026 й., 06/26/174/0881-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

NIZOM

DALOLATNOMA

TAVSIYALAR

Oʻzbekiston Respublikasi bojxona hududiga olib kiriladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida

Oʻzbekiston Respublikasining Bojxona kodeksiga muvofiq, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Davlat huquqiy siyosatini amalga oshirishda adliya organlari va muassasalari faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2020-yil 19-maydagi PF-5997-son Farmoniga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Oʻzbekiston Respublikasi bojxona hududiga olib kiriladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

Oʻzbekiston Respublikasi bojxona hududiga olib kiriladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlash usullari va ularni qoʻllash;

sotuvchi bilan sotib oluvchi oʻrtasida oʻzaro bogʻliqlik mavjud boʻlgan hollarni oʻrganish va bojxona qiymatini aniqlash;

moddiy tashuvchi orqali olib kiriladigan raqamli mahsulotlarning bojxona qiymatini aniqlash;

deklaratsiyalanmasdan yoki deklaratsiyada notoʻgʻri koʻrsatilib olib kirilgan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlash va qayta koʻrib chiqish;

bojxona bojlari va soliqlar toʻlashdan shartli ozod etilgan holda vaqtincha olib kirilgan tovarlarni erkin muomalaga chiqarishda bojxona qiymatini aniqlash;

avariya, yengib boʻlmas kuch taʼsiri oqibatida yoki nomaʼlum sabablarga koʻra shikastlanishi yoxud buzilishi, yaroqsiz holatga kelishi, yoʻqolishi va kamomadi aniqlangan tovarning bojxona qiymatini aniqlash;

bojxona toʻlovlarini toʻlash boʻyicha imtiyozlar qoʻllanilgan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlash.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ikki oy muddatda mazkur qarorga muvofiqlashtirsin.

3. Ushbu qaror 2022-yil 1-maydan kuchga kiradi.

4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining moliya-iqtisodiyot va kambagʻallikni qisqartirish masalalari boʻyicha oʻrinbosari — iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vaziri J.A. Qoʻchqorov hamda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi raisi A.Yu. Mavlonov zimmasiga yuklansin.

Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 6-apreldagi 160-son qaroriga ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi bojxona hududiga olib kiriladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlash tartibi toʻgʻrisida

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Nizom Tariflar va savdo boʻyicha Bosh bitimning VII moddasida hamda Tariflar va savdo boʻyicha Bosh bitimning VII moddasini qoʻllash toʻgʻrisidagi bitimda (Marokash, 1994-yil 15-aprel) belgilangan umumiy prinsiplar va qoidalarga asoslangan boʻlib, Oʻzbekiston Respublikasi bojxona hududiga olib kiriladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlash tartibini belgilaydi.

2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

bojxona qiymati deklaratsiyasi — bojxona yuk deklaratsiyasining ajralmas qismi boʻlib, tovarning bojxona qiymati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatilgan va deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan bojxona organiga bojxona yuk deklaratsiyasi bilan bir paytda topshiriladigan hujjat;

bojxona organlariga bojxona yuk deklaratsiyasini taqdim etayotgan shaxs (keyingi oʻrinlarda — deklaratsiyalovchi shaxs) — bojxona organlariga bojxona yuk deklaratsiyasini oʻz nomidan taqdim etayotgan deklarant yoki bojxona yuk deklaratsiyasini toʻldirish, imzolash va bojxona organlariga deklarant nomidan taqdim etishga vakolatli bojxona rasmiylashtiruvi boʻyicha mutaxassis yoxud boshqa shaxs;

bojxona hududiga olib kiriladigan tovarning bojxona qiymati — tovarning bojxona qiymatini aniqlash usullaridan biri orqali aniqlanadigan va bojxona toʻlovlarini hisoblash maqsadida foydalaniladigan tovar qiymati;

moddiy tashuvchi — raqamli mahsulotlarni yaratish, qayd etish, uzatish, qabul qilish, saqlash yoki boshqa tarzda ishlatish uchun qoʻllaniladigan magnit, optik, lazerli yoki boshqa elektron axborot tashuvchisi;

raqamli distributsiya — raqamli mahsulotlarni moddiy tashuvchidan foydalanmagan holda, shu jumladan Internet jahon axborot tarmogʻi orqali shaxsiy kompyuterga yoki mobil qurilmaga yuklash (yuklab olish) orqali tarqatish usuli, onlayn xizmatlardan foydalanishga ruxsat berish yoki obuna boʻlish va boshqalar.

3. Tovarning bojxona qiymati bojxona qiymati deklaratsiyasi toʻldirgan holda tovarlarni deklaratsiyalashda deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan bojxona organiga maʼlum qilinadi.

4. Tovarning bojxona qiymati bojxona qiymatini aniqlashning keltirilgan usullariga muvofiq deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan maʼlum qilinadi.

4 1 . Bojxona hududiga olib kiriladigan tovarning bojxona qiymati asosini imkon qadar ushbu Nizomning 3-bobida belgilangan mazkur tovarning bitim qiymati tashkil etishi kerak.

Bojxona hududiga olib kirilayotgan tovarning bojxona qiymatini aniqlash tovarlarning ixtiyoriy yoki soxta bojxona qiymatidan foydalanishga asoslanmasligi kerak.

Bojxona qiymatini aniqlash tartib-taomillari umumiy qoʻllaniladigan boʻlishi kerak, yaʼni ular tovarlarni yetkazib berish manbalariga, shu jumladan tovarlarning kelib chiqishiga, tovarlar turiga, bitim ishtirokchilariga va boshqa omillarga qarab farq qilmasligi kerak.

Bojxona qiymatini aniqlash tartib-taomillaridan dempingga qarshi kurashish maqsadida foydalanilmasligi kerak.

4 2 . Bojxona qiymatini nazorat qilishda qatʼiy belgilangan minimal bazaviy bojxona qiymatlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

5. Bojxona organi deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan tanlangan tovarning bojxona qiymatini aniqlash usulining va maʼlum qilingan bojxona qiymati hisoblab chiqarilishining toʻgʻriligini nazorat qilishni Oʻzbekiston Respublikasi Bojxona kodeksining (keyingi oʻrinlarda — Kodeks) 319-moddasiga muvofiq amalga oshiradi.

2-bob. Bojxona qiymatini aniqlash usullari va ularni qoʻllash tartibi

6. Olib kiriladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlash quyidagi usullarni qoʻllash orqali amalga oshiriladi:

olib kiriladigan tovarga doir bitimning qiymati boʻyicha (keyingi oʻrinlarda — 1-usul);

aynan bir xil tovarga doir bitimning qiymati boʻyicha (keyingi oʻrinlarda — 2-usul);

oʻxshash tovarga doir bitimning qiymati boʻyicha (keyingi oʻrinlarda — 3-usul);

qiymatlarni chegirib tashlash asosida (keyingi oʻrinlarda — 4-usul);

qiymatlarni qoʻshish asosida (keyingi oʻrinlarda — 5-usul);

zaxira usul (keyingi oʻrinlarda — 6-usul).

7. 1-usul olib kiriladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlashning asosiy usuli hisoblanadi.

Agar olib kiriladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlashning 1-usulini qoʻllash mumkin boʻlmasa, ushbu Nizomning 6-bandi uchinchi — yettinchi xatboshilarida koʻrsatilgan usullar ketma-ketlikda qoʻllaniladi. Bunda har bir keyingi usulning qoʻllanilishiga, agar bojxona qiymatini aniqlashda oldingisidan foydalanish mumkin boʻlmasa, yoʻl qoʻyiladi. 4 va 5-usullar teskari ketma-ketlikda qoʻllanilishi mumkin.

8. 1-usul qiymatli asosga ega boʻlgan tashqi savdo bitimlariga muvofiq olib kiriladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlashda qoʻllaniladi.

9. 2 va 3-usullar ilgari 1-usul bilan aniqlangan aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlarga doir bitim qiymatidan bojxona qiymatini aniqlash uchun asos qilib olinadigan baza sifatida foydalanishga asoslanadi. Bunda deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan amalda mavjud boʻlgan tashqi savdo bitimlari narxi va tovarlarning Oʻzbekiston Respublikasi chegarasi orqali olib oʻtilishi toʻgʻrisidagi hujjatlar asosida tasdiqlangan maʼlumotlarni qoʻllaydi.

10. 4 va 5-usullar bojxona qiymatini hisoblab chiqarishning quyidagi asoslarini nazarda tutadi:

4-usul tovarlarning dastlabki holati oʻzgarmagan holatda (yoki qayta ishlangan holatda, agar qayta ishlanganlik holati tovarlarning narxiga taʼsirini aniqlash mumkin boʻlsa) sotiladigan narxga asoslanadi;

5-usul tovar eksporter mamlakatda ishlab chiqarish va olib chiqish uchun ketgan xarajatlar toʻgʻrisidagi axborotlarga asoslanadi.

Mazkur usullarning qoʻllanilishi uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni olish muayyan qiyinchiliklar bilan bogʻliq boʻlganligi sababli ularning koʻllash ketma-ketligi deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan oʻzgartirilishi mumkin.

11. 6-usul oʻzidan oldingi usullardan hech birini qoʻllash imkoniyati mavjud boʻlmaganda qoʻllaniladi. 6-usul boʻyicha bojxona qiymati bojxona organlarida mavjud boʻlgan narx maʼlumotlari asosida aniqlanadi. Bojxona organlari bojxona qiymati deklaratsiyasida mavjud boʻlgan axborotlarni yigʻish, umumlashtirish va tizimlashtirishni taʼminlaydi.

12. Agar bojxona organi tovarning bojxona qiymatini mustaqil ravishda aniqlaydigan boʻlsa, u 1 — 5-usullarning shartlarini qoʻllashda bir muncha qayishqoqlikni nazarda tutuvchi 6-usuldan foydalanadi.

3-bob. Tovarning bojxona qiymatini 1-usul boʻyicha aniqlash

13. 1-usul olib kiriladigan tovarning bojxona qiymatini bitim qiymati boʻyicha, yaʼni olib kirilayotgan tovar bojxona chegarasini kesib oʻtayotgan paytda tovar uchun amalda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan, ushbu Nizomning 25 va 26-bandlari qoidalari hisobga olingan holda tuzatilgan narx boʻyicha aniqlashni nazarda tutadi.

Olib kiriladigan tovarlar uchun sotib oluvchi tomonidan bevosita sotuvchiga yoki sotuvchining foydasi uchun boshqa shaxsga toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan barcha toʻlovlarning umumiy summasi bunday tovarlar uchun amalda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan narx deb hisoblanadi. Bunda toʻlovlar Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligida taqiqlanmagan har qanday shaklda bevosita yoki bilvosita amalga oshirilishi mumkin.

Bir bitim doirasida koʻp miqdorda sotib olingan tovarlarning bir qismini deklaratsiyalashda bunday tovarlar uchun amalda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan narx deklaratsiyalanadigan tovarlarning miqdori va sotib olingan tovarlarning umumiy miqdori bilan teng nisbatda aniqlanadi.

14. Bojxona qiymatini aniqlashning 1-usuli quyidagi hollarda qoʻllanilmaydi:

a) sotib oluvchining baholanayotgan tovardan foydalanishga yoki uni tasarruf etishga boʻlgan huquqlariga nisbatan cheklovlar mavjud boʻlsa, bundan qonun hujjatlarida belgilangan cheklovlar yoxud tovar qayta sotilishi mumkin boʻlgan geografik mintaqadagi cheklovlar yoki tovarning qiymatiga jiddiy taʼsir koʻrsatmaydigan cheklovlar mustasno;

b) tovar bojxona hududiga qiymat asosiga ega boʻlmagan bitim boʻyicha olib kirilgan boʻlsa;

v) sotish yoki bitimning bahosi taʼsirini hisobga olish mumkin boʻlmagan shartlarga rioya etilishiga bogʻliq boʻlsa (ayirboshlash, kontraktatsiya, qayta ishlash shartnomalari);

g) tovarni keyinchalik qayta sotish, undan foydalanish yoki uni tasarruf etishdan tushgan tushumning istalgan qismi sotuvchiga bevosita yoki bilvosita oʻtsa va bunda tovarning qiymatiga ushbu Nizomning 25-bandiga muvofiq tegishli tuzatishlarni kiritish mumkin boʻlmasa;

d) tovarning bojxona qiymatini aniqlashda deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan foydalanilgan maʼlumotlar hujjatlar bilan tasdiqlangan boʻlmasa;

e) bitimning taraflari (sotib oluvchi va sotuvchi) bir-biriga oʻzaro bogʻliq shaxslar boʻlsa, bundan ularning oʻzaro bogʻliqligi bitimning bahosiga taʼsir etmagan hollar mustasno, bu esa deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan isbotlanishi lozim.

15. Sotib oluvchining olib kiriladigan tovarlarga doir huquqlariga nisbatan muayyan cheklovlar mavjud boʻlganda 1-usul qoʻllanilmaydi. Shu sababli 1-usulning qoʻllanilishiga imkon bermaydigan cheklovlarni va ushbu usulning qoʻllanilishiga ruxsat beriladigan cheklovlarni aniq farqlay bilish zarur.

Qonun hujjatlarida sotib oluvchining baholanayotgan tovarga doir huquqlariga nisbatan cheklovlar mavjud boʻlganda ham 1-usulning qoʻllanilishiga ruxsat beriladigan cheklovlarning faqat uchta turi belgilangan:

a) Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan belgilangan cheklovlar. Mazkur holatdagi cheklovlar, masalan, muayyan tovarni import qilish huquqiga ega boʻlgan shaxslar doirasiga nisbatan cheklovlar va hokazolarni nazarda tutadi. Jumladan, yadroviy, kimyoviy, zaharlovchi moddalar, giyohvandlik moddalari importi faqat qatʼiy cheklangan doiradagi shaxslarga ruxsat etiladi;

b) tovar qayta sotilishi mumkin boʻlgan geografik mintaqadagi cheklovlar. Mazkur holatda tovarning qayta sotilishi boʻyicha alohida shaxslar uchun hududiy cheklovlar nazarda tutiladi.

Masalan, sotuvchi tovarni Oʻzbekiston Respublikasi hududida oʻzining sotuvchilariga sotadi va barcha hududni ularning har birida alohida sotuvchisi boʻlgan 10 ta qismga boʻladi. Bunda sotuvchilarning har biri tovarni faqat muayyan hududda sotishi mumkinligi toʻgʻrisidagi shart qoʻyiladi;

v) tovarning qiymatiga jiddiy taʼsir koʻrsatmaydigan cheklovlar. Agar narxga jiddiy taʼsir koʻrsatadigan shart mavjudligi haqida maʼlum qilinsa, unda 1-usulning qoʻllanilishi faqat bunday shart natijasida narxning miqdoriy oʻzgarishi hujjatlar asosida belgilangan holdagina mumkin boʻladi. Agar narxga miqdoriy taʼsir qilishni belgilash va hujjatlar asosida tasdiqlash mumkin boʻlmasa, unda bojxona qiymatini aniqlashning boshqa usullariga oʻtish kerak boʻladi.

Masalan, sotuvchi tibbiy jihozni sotib oluvchiga undan Oʻzbekiston Respublikasida faqat xayriya maqsadlarida foydalanadi degan shart bilan sotadi. Bunda 1-usul qoʻllanilishi mumkin emas, chunki sotib oluvchining tovardan foydalanish huquqiga nisbatan cheklov mavjud va bu xildagi shart bitim qiymatiga taʼsir koʻrsatishi mumkin. Bunday holda bojxona qiymatini aniqlashning boshqa usullari qoʻllanilishi kerak.

Barcha cheklovlarni baholashda, ularning 1-usuldan foydalanishi imkoniyatiga taʼsiri nuqtai nazaridan asosiy mezon boʻlib, bu bitimning qiymatiga maʼlum bir shartning taʼsir darajasidir. Cheklov bitim narxiga taʼsir koʻrsatmasa, u 1-usuldan foydalanishga toʻsqinlik qilmaydi.

Agar sotib oluvchi huquqiga nisbatan yana qandaydir boshqa cheklovlar mavjud boʻlsa, unda 1-usul qoʻllanilmaydi.

16. 1-usul qiymat asosiga ega boʻlmagan tashqi savdo bitimlariga nisbatan qoʻllanilmaydi. Jumladan:

a) tovarning bepul yetkazib berilishi.

Masalan, sotuvchi sotib oluvchiga namuna sifatida 5 dona traktorni yetkazib berdi. Mazkur holatda oldi-sotdi shartnomasi mavjud emas;

b) tovar konsignatsiya shartlarida yetkazib berilishi.

Masalan, yetkazib beruvchi oʻz agentiga bir turkum poliz mahsulotlarini qulayroq shartlarda sotish uchun yetkazib beradi. Ushbu holatda agent poliz mahsulotlarini sotib olmaydi, yaʼni uning egasiga aylanmaydi va poliz mahsulotlarini sotishdan koʻrilgan foydani yetkazib beruvchi oladi (agentga uning sotishga doir xarajatlari va ish haqi toʻlanishi hisobga olingan holda);

v) tovarni vositachiga sotmasdan vositachi orqali tovarni yetkazib berilishi.

Masalan, yuridik shaxs boʻlgan kompaniya Belgiya davlatida joylashgan va Toshkent shahrida oʻz nomidan faoliyat yuritmaydigan oʻz filialiga ega. Ular oʻrtasidagi tovar yetkazib berilishi oldi-sotdi bitimi tushunchasiga kirmaydi;

g) tovarning ayirboshlash yoki kompensatsion operatsiyalar doirasida yetkazib berilishi, agar tovarlar narxi koʻrsatilmagan boʻlsa;

d) tovarning ijara shartnomasi (lizing) boʻyicha yetkazib berilishi. Mazkur holatda tovarga nisbatan mulk huquqi ijaraga beruvchidan ijaraga oluvchiga oʻtmaydi, mulkdor tovardan foydalanganlik huquqi uchun foydaning bir qismini oladi va tovarni muayyan vaqtdan soʻng uning egasiga (ijaraga beruvchiga) qaytarib berilishi mumkin;

e) tovarning vaqtincha olib kirish maqsadida yetkazib berilishi.

Masalan, mulkdor (yetkazib beruvchi) muayyan vaqtdan soʻng yetkazib beruvchiga qaytarilishi lozim boʻlgan mashinani vaqtincha foydalanish uchun isteʼmolchiga vaqtincha olib kirish shartlarida yetkazib beradi;

j) tovarni tashqi savdo kontraktida (shartnomasida, kelishuvida) nazarda tutilgan kafolatlar hisobiga yetkazib berilishi.

Masalan, kafolat muddati davomida yetkazib berilgan uskunaning alohida mexanizmlari ishdan chiqdi. Ularni almashtirish uchun yangi detallar yetkazib beriladi.

17. Agar bitimni tuzishda baholanadigan tovarlar qiymatini aniqlashga va binobarin, bitim qiymatining bojxona maqsadlari uchun qabul qilinishiga toʻsqinlik qiladigan shartlar bitim shartlari sifatida ilgari surilgan boʻlsa, bunday holatda 1-usulning qoʻllanilishi mumkin emas. Shunday shartlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

sotuvchi import qilinadigan tovarlarga narxni sotib oluvchi muayyan miqdorlardagi boshqa turdagi tovarlarni ham tovarning har bir turiga narx koʻrsatilmagan holda sotib oladi degan shart asosida belgilaydi.

Masalan, 5 000 pul birligi summasidagi charm buyumlari yetkazib berilmoqda. Yetkazib beruvchi import qiluvchining qiymati nomaʼlum boʻlgan 2 ming juft poyabzalni ham qoʻshimcha ravishda sotib olishini shart qilib qoʻyadi;

import qilinadigan tovarlarning narxi xuddi shunday tovarlar sotib oluvchining import qilinadigan tovarlarning sotuvchisiga sotadigan boshqa tovarlarning narxi yoki narxlariga bogʻliq boʻladi.

Masalan, sotuvchi 1 000 pul birligi summasidagi elektr jihozlarini sotmoqda. Sotib oluvchi esa ushbu sotuvchiga bunday tovarlarni ishlab chiqarish uchun releni sotmoqda. Bunda, sotuvchi relening narxini — 10 000 pul birligi degan shartni qoʻyadi. Shunday qilib, elektr uskunalari narxi rele narxining taʼsiri “sinovidan oʻtadi”;

narx import qilinadigan tovarlarga aloqasi boʻlmagan haq toʻlash shakli asosida belgilanadi.

Masalan, import qilinadigan tovarlar sotuvchi tayyor mahsulotlarning muayyan miqdorini olish sharti asosida yetkazib beradigan yarim tayyor mahsulotlardan iborat. Sotuvchi 10 000 pul birligiga yogʻoch-taxta sotayapti. Sotib oluvchi yogʻoch-taxtadan jami 1 000 dona stolni ishlab chiqaradi. Sotuvchi shunday shart qoʻyadiki, unda sotib oluvchi yogʻoch-taxta uchun haq toʻlash hisobiga 500 ta stolni yetkazib beradi, bu holatda stollarning qiymati aniqlanmagan boʻladi;

oldi-sotdi shartnomasi faqat ushbu sotuvchidan sotib olish shartini nazarda tutadi;

Bunday shartlar mavjud boʻlsa, ularning bitim qiymatiga taʼsir etgan yoki etmaganligini va bunday taʼsirni miqdoriy jihatdan aniqlash mumkinligiga oydinlik kiritilishi kerak. Faqatgina shartning qiymatga taʼsiri miqdoriy jihatini aniqlash mumkin boʻlsa hamda maʼlum qilingan narx haqiqatda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan narx boʻlsa, 1-usulni qoʻllash mumkin.

Bunday holatda bitim shartlarini koʻrib chiqishda, shuningdek, umum qabul qilingan xususiyatga ega boʻlgan va tashqi iqtisodiy faoliyatning barcha ishtirokChilariga tatbiq etiladigan (yoki ularga taqdim etilishi mumkin boʻlgan) va tanlangan tusdagi hamda umum qabul qilinmagan shartlarni ham farqlay bilish lozim. Quyida tashqi iqtisodiy faoliyatda mavjud boʻlgan, 1-usul qoʻllanilishiga ruxsat etilgan tovar yetkazib berishning umum qabul qilingan shartlari keltirilgan:

yetkazib berishning barcha umum qabul qilingan shartlari (avvalo, INKOTERMSga kiritilgan yetkazib berish shartlari);

bitimlarni tuzish va yetkazib berishning “ekspertni jalb etish (ekspert xulosasi mavjudligi) sharti bilan xarid qilish”, “tovarni maʼlum bir sanaga qadar yetkazib berish sharti bilan xarid qilish” kabi umum qabul qilingan shartlari, shuningdek, tashqi savdo operatsiyalari uchun umumiy boʻlib hisoblanadigan va bitim narxiga taʼsir qilmaydigan (tovar soniga qarab chegirmalar berish, mazkur sotuvchining “ishonchliligi” va h.k. kabi) boshqa shartlar. Masalan, agar mazkur sotib oluvchiga tovarni har doim aynan shu sotuvchidan sotib olganligi uchun qiymatidan chegirma qilinishi umum qabul qilingan amaliyot deb hisoblanadigan boʻlsa, unda bunday chegirma va binobarin bitim qiymati tan olinishi kerak va 1-usul qoʻllanilishi lozim;

sotib oluvchi tomonidan sotuvchiga Oʻzbekiston Respublikasida tayyorlangan texnik topshiriqlar yoki chizmalarni taqdim etish;

sotib oluvchi oʻz hisobidan (ehtimol, hatto sotuvchi bilan kelishgan holda) import qiladigan tovarlarni sotish bilan bogʻliq qandaydir harakatlarni amalga oshirish, masalan, sotib oluvchi haqini toʻlaydigan reklama boʻyicha faoliyat.

18. Agar tuzilgan kelishuv shartlariga koʻra, sotib oluvchi tovarning keyinchalik qayta sotilishi, tasarruf etilishi yoki undan foydalanilishidan soʻng tushgan tushumning bir qismini sotuvchiga oʻtkazishi kerak boʻlsa-yu, lekin, bunday qism miqdori yoki uni aniqlash usuli shartnomada koʻrsatilmagan boʻlsa, 1-usulning qoʻllanilishi mumkin emas.

Agar kelishuv shartlariga koʻra, tushumning oʻtkaziladigan qismi miqdorini hisoblab chiqarish mumkin boʻlsa, unda bojxona qiymati ikki bosqichda aniqlanadi.

Birinchi bosqichda bojxona qiymati tovar olib kirilishi vaqtida 1-usul bilan aniqlanadi va uning erkin muomalaga chiqarilishi belgilangan tartibda bojxona organining belgisi qoʻyilgan holda amalga oshiriladi.

Ikkinchi bosqichda tovarni keyinchalik qayta sotilishi, tasarruf etilishi yoki undan foydalanilgandan soʻng deklarant yoki bojxona brokeri olingan tushum miqdori va sotuvchiga oʻtkaziladigan mablagʻ toʻgʻrisidagi hujjatlarni taqdim etadi.

Ushbu maʼlumotlar asosida bojxona qiymati va shunga muvofiq, undirilishi lozim boʻlgan bojxona toʻlovlari summasiga tuzatishlar kiritiladi.

19. Deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan maʼlum qilinadigan tovarning bojxona qiymati va uni aniqlashga taalluqli taqdim etiladigan maʼlumotlar toʻgʻri, miqdoriy jihatdan aniqlash mumkin boʻlgan va hujjatlar bilan tasdiqlangan axborotga asoslanishi kerak. Bojxona qiymati deklaratsiyasida koʻrsatilgan sotib oluvchi tomonidan haqiqatda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan summalar hujjatlar asosida tasdiqlangan boʻlishi shart.

Bunda, toʻlovlar bevosita yoki bilvosita Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlari bilan taqiqlanmagan har qanday shaklda amalga oshirilishi mumkin.

Bevosita toʻlovlar deganda, Oʻzbekiston Respublikasining valyuta qonun hujjatlari talablariga muvofiq har qanday shaklda toʻgʻridan-toʻgʻri amalga oshirilishini nazarda tutsa, bilvosita toʻlovlar sotuvchi topshirigʻiga koʻra yoki uchinchi shaxslar tomonidan amalga oshirilishi tushuniladi.

Ushbu talabga muvofiq bojxona qiymati faqatgina uning bojxona qiymati deklaratsiyasida koʻrsatilgan hamma elementlari tegishli hujjatlar bilan tasdiqlangan taqdirda, 1-usul bilan aniqlanishi mumkin, shu jumladan:

bitim narxi — toʻlash uchun hisobvaraq-faktura (invoys) orqali;

bitim qiymatiga qoʻshimcha hisoblanmalar — toʻlov va tovarning kuzatuv hujjatlari orqali;

hisobdan chiqariladigan (chegiriladigan) xarajatlarning summalari — toʻlov, tovarning kuzatuv va bojxonaga doir hujjatlar orqali.

1-usul hujjatlar asosida tasdiqlanmasa qoʻllanilishi mumkin emas.

Tovarning eksport qilinadigan mamlakatdan bojxona chegarasi orqali Oʻzbekiston Respublikasiga olib oʻtilishi va sotib oluvchidan ushbu tovar evaziga pullik hisoblarning (toʻlovlarning) qabul qilingan shakllariga muvofiq teng miqdordagi pul summasini yoki tovarni olish uchun asos boʻladigan qiymatga doir baholash yoki uning hisoblab chiqarish usulini oʻz ichiga olgan tashqi savdo kontraktining (shartnomaning, kelishuvning) mavjudligi 1-usulni qoʻllash sharti boʻlib hisoblanadi.

Masalan, sotib oluvchilar zanjiri mavjudligida bojxona qiymatining aniqlanishini quyidagi jadvalda koʻrish mumkin.

Bitim qatnashchilari Sotuvchi 1-sotib oluvchi 2-sotib oluvchi 3-sotib oluvchi Davlatlar (A) Xitoy (B) Kanada (V) AQSH (G) Oʻzbekiston Savdo bitimi qiymati 10 000 $ 15 000 $ 20 000 $ ?

Tovar Xitoydagi sotuvchidan Kanada va AQSHdagi sotuvchilar orqali Oʻzbekistonga olib kiriladi va erkin muomalaga chiqarish uchun deklaratsiyalanadi. Bunda, bitim narxi quyidagi tarzda oʻzgaradi:

A dan B gacha — 10 000 AQSH dollari;

B dan V gacha — 15 000 AQSH dollari;

V dan G gacha — 20 000 AQSH dollari.

Sotib oluvchilar zanjiri mavjud boʻlganda Oʻzbekiston Respublikasining bojxona hududida tovarni erkin muomalaga chiqaradigan shaxsning xarid narxi bitim narxi sifatida olinadi. Ushbu misolda “3 (G)” — sotib oluvchining 20 000 AQSH dollariga teng xarid narxini bitim narxi sifatida qabul qilish kerak.

20. Oʻzaro bogʻliq shaxslar deganda, kuyidagi belgilarning hech boʻlmaganda bittasiga mos keladigan shaxslar tushuniladi:

bitim taraflarining biri (jismoniy shaxs) yoki bitim taraflaridan birining mansabdor shaxsi ayni vaqtda bitim boshqa tarafining mansabdor shaxsi boʻlsa;

bitim taraflari yuridik jihatdan tan olingan biznes hamkorlar boʻlsa;

bitim taraflarining biri (jismoniy shaxs) boshqa taraf bilan mehnat munosabatlari boʻyicha bogʻliq boʻlsa;

bitim taraflarining biri bitim boshqa ishtirokchisining ustav fondida (ustav kapitalida) ovoz berish huquqi bilan ustav fondining (ustav kapitalining) kamida besh foizini tashkil etuvchi hissaga (payga) egalik qilsa yoki aksiyalarining egasi boʻlsa;

bitimning har ikkala tarafi bevosita yoki bilvosita uchinchi shaxs tomonidan nazorat qilinayotgan boʻlsa;

bitimning taraflari bevosita yoki bilvosita uchinchi shaxsni nazorat qilayotgan boʻlsa;

bitimning bir tarafi va (yoki) uning mansabdor shaxsi bevosita yoki bilvosita bitimning ikkinchi tarafini nazorat qilayotgan boʻlsa;

bitim taraflari va (yoki) ularning mansabdor shaxslari qarindosh boʻlsa.

Bitim taraflari (sotib oluvchi va sotuvchi) bir-biriga oʻzaro bogʻliqligi, shuningdek, bunday oʻzaro bogʻliqlikning bitim narxiga taʼsiri toʻgʻrisidagi hujjat va maʼlumotlar deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan koʻrsatiladi.

Shartnoma munosabatlarining taraflari boʻlgan, foyda olish maqsadida faoliyatni amalga oshiradigan hamda ushbu faoliyat davomida barcha xarajatlarni va zararlarni birgalikda qoplashni oʻz zimmasiga oladigan vakolatli shaxslar yuridik jihatdan tan olingan biznes hamkorlar deb hisoblanadi. Agar bunday shaxslardan biri boshqasining yagona agenti yoki yagona distribyutori yoxud yagona konsessioneri boʻlsa, ular ushbu bandning maqsadlari uchun oʻzaro bogʻliq deb hisoblanadi.

Shartnoma munosabatlarida shaxs boshqa shaxsning xatti-harakatlarini amaliy yoki huquqiy jihatdan cheklasa yoxud nazorat qilsa, u boshqa shaxsni boshqaruvchi shaxs deb hisoblanadi.

Sotuvchi bilan sotib oluvchi oʻrtasida aloqadorlikning mavjudligi bitimning maʼlum qilingan qiymatini tan olmaslik va 1-usulni qoʻllashni rad etish uchun asos boʻla olmaydi.

Olib kiriladigan tovarga doir bitim taraflarining oʻzaro bogʻliqlik belgilari mavjud boʻlgan taqdirda bojxona organi bitimning amaldagi holatlarini oʻrganib chiqishi kerak.

Agar bojxona organi bitim taraflarining oʻzaro bogʻliqligi bitim bahosiga taʼsir koʻrsatmagan deb topsa, ushbu bitim bojxona qiymatini aniqlash uchun qabul qilinadi. Aks holda, bojxona organi deklarantga yoki bojxona brokeriga mazkur oʻzaro bogʻliqlik bitim narxiga taʼsir koʻrsatmaganligini isbotlovchi dalillarni oʻttiz kalendar kundan oshmagan muddatda taqdim etish zarurligi toʻgʻrisida yozma shaklda xabardor qiladi.

Deklarant yoki bojxona brokerining arizasiga koʻra amalga oshirilgan bitimning narxi tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun qabul qilinadi, agar deklarant yoki bojxona brokeri bitimning qiymati baholanayotgan tovar olib kirilishidan oldin yoki olib kirilganidan soʻng oʻttiz kalendar kun ichida tovarning olib kirilayotganda bojxona organi rozi boʻlgan quyidagi qiymatlarning biriga yaqinligini isbotlay olsa:

Oʻzbekiston Respublikasida oʻzaro bogʻliq boʻlmagan sotib oluvchilarga aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlar sotilayotgandagi bitimning qiymatiga;

aynan bir xil yoki oʻxshash tovarning 4-usuli boʻyicha aniqlangan bojxona qiymatiga;

aynan bir xil yoki oʻxshash tovarning 5-usuli boʻyicha aniqlangan bojxona qiymatiga.

Deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan taqqoslash uchun taqdim etilgan, ushbu bandning oʻn yettinchi — oʻn toʻqqizinchi xatboshilarida koʻrsatilgan bitimning bahosiga va tovarning bojxona qiymatiga quyidagi mezonlar boʻyicha farqlar hisobga olingan holda tuzatishlar kiritiladi:

tijorat shartlari;

miqdori;

ushbu Nizomning 25-bandida nazarda tutilgan xarajatlar;

oʻzaro bogʻliq boʻlmagan shaxslar oʻrtasidagi bitimda sotuvchining xarajatlari, agar bunday xarajatlar sotuvchi tomonidan oʻzaro bogʻliq boʻlgan shaxs bilan tuzilgan bitimda amalga oshirilmasa.

Deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan taqqoslashga taqdim etilgan aynan bir xil yoki oʻxshash tovarning bitim bahosidan yoki bojxona qiymatidan baholanayotgan tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun bitimning bahosi oʻrniga foydalanilishi mumkin emas.

Bojxona organlari sotuvchi bilan sotib oluvchi oʻrtasida oʻzaro bogʻliqlik mavjud boʻlgan holatlarni tekshirish uchun ushbu Nizomning 9-bobida nazarda tutilgan harakatlarni amalga oshiradi.

21. Koʻrib chiqilayotgan bitim shartlariga muvofiqligini hisobga olgan holda bojxona qiymatini aniqlashning 1-usuli qoʻllanilishi mumkinligi belgilangandan soʻng maʼlum qilingan qiymatga tuzatish kiritish ushbu Nizomning 25-bandiga muvofiq amalga oshiriladi.

Bojxona qiymatini aniqlashning boshlangʻich nuqtasi har doim haqiqatda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan qiymatni, yaʼni sotib oluvchi sotuvchiga haqi toʻlangan haqiqiy xarajatlarni belgilash hisoblanadi.

Har qanday holatda bitimning qiymatini tasdiqlash uchun deklarant yoki bojxona brokeri bojxona qiymati deklaratsiyasini toʻldirishda, ushbu tovarga haq toʻlash uchun sotuvchi tomonidan qoʻyilgan hisobvaraq-fakturani (invoysni) haqi toʻlangan yoki toʻlanmaganligidan qatʼi nazar taqdim qilishi shart.

Agar bojxona rasmiylashtiruvi vaqtida tovar haqining toʻlanishi amalga oshirilgan boʻlsa, u holda sotuvchi tomonidan qoʻyilgan va sotib oluvchi tomonidan haqi toʻlangan hisobvaraq-faktura (invoys) tasdiq sifatida taqdim etiladi.

Agar tovarni bojxona rasmiylashtiruvi vaqtida sotib oluvchi sotuvchi tomonidan qoʻyilgan hisob haqi toʻlanmagan boʻlsa, unda bojxona organiga haqi toʻlanmagan hisobvaraq-faktura (invoys) taqdim etiladi va unga asosan bojxona qiymati deklaratsiyasida koʻrsatilgan summaning hisobvaraq-fakturadagi (invoysdagi) summaga muvofiqligi tekshiriladi.

Bunday holda agar shartnoma shartlari boʻyicha faktura qiymatidan chegirmalar nazarda tutilgan boʻlsa va bojxona rasmiylashtiruvi vaqtiga qadar ushbu chegirmalar inobatga olingan holda hisob toʻlangan boʻlsa, bojxona qiymatini aniqlash uchun amalda toʻlangan summa asos etib qabul qilinadi (yaʼni chegirmalar inobatga olinadi). Bojxona organi ushbu toʻlovni tasdiqlovchi bank hujjatlarini talab qilish huquqiga ega, sotib oluvchi esa koʻrsatilgan hujjatlarni bojxona organiga taqdim etishi lozim.

Haqi toʻlanmagan hisoblarda toʻlov shartlari boʻyicha chegirmalar qabul qilinmaydi. Hisob haqi toʻlanishi amalga oshirilgandan keyin bojxona qiymatiga tuzatishlar kiritilishi mumkin.

Hisob boʻlmaganda 1-usul qoʻllanilmaydi va bojxona qiymatini aniqlashning keyingi usullari orqali boshqa usullar bilan aniqlanadi. Agar taqdim etilgan hisobvaraq-faktura (invoys) bojxona organida shubha uygʻotsa (qonun hujjatlarida belgilangan tartibda boʻlishi talab etiladigan muhrlarning mavjud emasligi, sotuvchi yoki sotib oluvchining rekvizitlari yoʻqligi, maʼlumotlarning noaniq ifodalanishi), bojxona organi bitim qiymatini tasdiqlaydigan boshqa hujjatlarni (bank, tijorat hujjatlari va boshqalar) talab qilishi lozim.

22. Tovarning bojxona qiymatini maʼlum qilishda deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan tovarning kelib chiqishi toʻgʻrisidagi sertifikatning taqdim etilmaganligi bojxona qiymatini aniqlashning 1-usulini qoʻllashni rad etishga asos boʻlib hisoblanmaydi.

Bunday hollarda bojxona organi tashqi savdo kontrakti (shartnomasi, kelishuvi), tovarning kuzatuv hujjatlari, tovarning tashqi koʻrinishida (qadogʻida, oʻramida va h.k.) mavjud boʻlgan tovar haqidagi maʼlumotlar asosida uning ishlab chiqaruvchisi, ishlab chiqarilgan mamlakati va boshqa zarur boʻlgan maʼlumotlarni aniqlashi kerak.

Deklarant yoki bojxona brokeri bojxona yuk deklaratsiyasining tegishli bandida tovar tavsifi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni kiritish bilan birga uning ishlab chiqaruvchisi va ishlab chiqarilgan mamlakati haqidagi axborotlarni ham kiritishi shart.

23. Sotuvchi tovarga egalik qilish huquqini Oʻzbekiston Respublikasi bojxona hududidagi dastlabki sotib oluvchidan boshqa sotib oluvchiga oʻtkazishi bojxona qiymatini aniqlashning 1-usulini qoʻllashni rad etishga asos boʻlmaydi.

Bunda, sotuvchi yangi taqdim etgan tovarning kuzatuv hujjatlari bilan bir qatorda Oʻzbekiston Respublikasi bojxona hududidagi dastlabki sotib oluvchiga taqdim etgan tovarning kuzatuv hujjatlari asos sifatida qabul qilinadi, bundan sotuvchi tijorat shartlarini oʻzgartirgan holatlar mustasno.

Agar deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan maʼlum qilingan qiymatni tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim eta olmasa, 1-usul qoʻllanilmay, bojxona qiymatini aniqlashning keyingi usullari ketma-ketlikda qoʻllaniladi.

24. Bojxona koʻzdan kechiruvi yoki koʻrigini oʻtkazish jarayonida tovarning miqdori tovar kuzatuv hujjatlarida koʻrsatilganiga nisbatan farq aniqlanganda, biroq uning qiymati bojxona qiymatini maʼlum qilish uchun taqdim etiladigan hujjatlar bilan tasdiqlansa, tovarning bojxona qiymatini aniqlashning 1-usuli qoʻllashni rad etishga haqli emas.

Bunday tovarning bojxona qiymati olib kiriladigan tovarga doir bitim doirasida kelgan turkumi uchun taqdim etilgan hisobvaraq-faktura (invoys) va boshqa tasdiqlovchi hujjatlar asosida 1-usul bilan aniqlanishi mumkin.

Masalan, Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyatining tovar nomenklaturasiga (keyingi oʻrinlarda — TIF TN) muvofiq 3405100000 kodi bilan tasniflanuvchi “Oyoq kiyim uchun krem” tovarining asosiy oʻlchov birligi “kg”, sotilishi esa bozorda “dona”da amalga oshiriladi. Shartnomaga muvofiq ushbu tovardan 10 000 dona olib kelingan. Bojxona koʻrigi davomida hujjatlarga muvofiq 10 000 dona tovarning ogʻirligi 1 000 kg.ni tashkil etishi koʻrsatilgan boʻlsada, 1 200 kg.ni tashkil etdi. Mazkur holatda ortiqcha chiqqan 200 kg. 1 667 donani tashkil etishi aniqlanadi va hujjatlar bilan tasdiqlangan 8 333 donasi uchun koʻrsatilgan qiymat asosida 1-usul qoʻllanilishi mumkin. 1667 dona ortiqcha chiqqan qismi esa keyingi usullarni ketma-ketlikda qoʻllash orqali aniqlanishi kerak.

Tovar kuzatuv hujjatlarida koʻrsatilmagan miqdordagi tovarlarning bojxona qiymati, agar ular boʻyicha tasdiqlovchi hujjatlar taqdim etilmasa, bojxona qiymatini aniqlashning keyingi usullari ketma-ketlikda qoʻllaniladi.

25. Bojxona organi bitim qiymatini deklarant yoki bojxona brokeri taqdim etgan hujjatlarga muvofiq qabul qilgandan soʻng tovarning bojxona qiymatini hisoblab chiqarish uchun undan qoʻshimcha hisoblanmalar yoki chegirmalarni aniqlashi zarur. Bitim qiymatining tarkibi tovarni yetkazib berish shartlariga bogʻliq boʻladi.

Qiymatga qoʻshimcha hisoblanmalar sifatida Kodeksning 304-moddasida belgilangan quyidagi xarajatlar kiritiladi:

a) tovarni bojxona hududiga olib kiriladigan joyga yetkazib berilgunga qadar qilinadigan xarajatlar:

tashish qiymati. Tashish qiymatiga, agar bu xarajatlar yetkazib berish shartlariga muvofiq bitimning narxiga kiritilmagan boʻlsa, tovarlarni Oʻzbekiston Respublikasining bojxona hududiga olib kiriladigan joygacha tashish xarajatlari kiritiladi. Bunda, agar tashish turli xil transport vositalarida amalga oshirilsa, xarajatlar har bir transport vositasi turi uchun hisobga olinadi.

Tashish xarajatlariga shuningdek, fraxt uchun qoʻshimcha toʻlovlar, tovarni olib kirganlik uchun toʻlov (tovar kuzatuv hujjatlarini rasmiylashtiruvi uchun xarajatlar), ularni tashish vaqtida tovarlarga ishlov berish xarajatlari (tovarning saqlanishini taʼminlanishi uchun kerakli haroratni, namlikni ushlab turish, havo aylanishi, yoʻlda hayvonlarning ozuqa bilan taʼminlash va muolaja qilish va h.k. uchun qilinadigan xarajatlar) kiritiladi.

EXW va FAS yetkazib berish shartlarida sotib oluvchi eksport mamlakatidan olib chiqishda tovarni bojxona rasmiylashtiruvi uchun sarflangan xarajatlari inobatga olinadi.

Agar yetkazib berish begʻaraz yoki sotib oluvchi oʻzining transport vositalaridan foydalangan holda amalga oshirilgan boʻlsa, unda transport vositalarining tegishli turlari uchun amalda boʻlgan yuklarni tashish vaqtidagi tariflaridan kelib chiqib hisoblangan tashish xarajatlari summasi bojxona qiymatiga qoʻshiladi. Istisno tariqasida, avtomobil transportida tashish tariflari toʻgʻrisidagi maʼlumot boʻlmagan taqdirda, tashish qiymatiga oid tashkilot (jamiyat)ning tegishli buxgalterlik hisoblab chiqarish hujjatlariga asosan tashish xarajatlarining summasini belgilashga ruxsat etiladi;

tovarlarni yuklash, tushirish, qayta yuklash va boshqa joyga toʻkish xarajatlari. Ushbu xarajatlar agar ular Oʻzbekiston Respublikasining bojxona hududiga olib kiriladigan joyigacha yuzaga kelgan boʻlsa, bojxona qiymatiga kiritiladi.

Masalan, agar yetkazib berish shartlariga binoan tovarni yetkazib berish sotuvchining majburiyatiga kirmasa va shundan kelib chiqib, tegishli xarajatlar tovar qiymatiga qoʻshilmagan boʻlsa, u holda yetkazib berish sotib oluvchining hisobidan amalga oshiriladi. Tovarni yoʻlda bir transport vositasidan boshqa transport vositasiga qayta yuklash (agarda yetkazib berish turli xil transport vositalaridan foydalangan holda amalga oshirilgan boʻlsa), ularni yoʻlda bir joyga tushirish va h.k. kabi barcha xarajatlar bojxona qiymatiga qoʻshilishi kerak;

sugʻurta qiymati. Sugʻurta qiymatiga tovarni yetkazib berish bilan bogʻliq boʻlgan sugʻurtalash xarajatlari kiradi, yaʼni tovarlarni yuklash, tushirish, qayta yuklash va boshqa joyga toʻkish davrida sugʻurtalash;

b) sotib oluvchi tomonidan qilingan xarajatlar:

vositachilik va brokerlik haqlari, bundan tovarni xarid qilishdagi vositachilik xarajatlari mustasno. Tovarni xarid qilishdagi vositachilik haqlari deganda, sotib oluvchi (komitent) komissionerga oʻziga kerakli boʻlgan tovarni topib berish va baholanayotgan (olib kirilayotgan) tovarni sotib olishda chet elda uni taqdim etish boʻyicha toʻlab beriladigan haqlar tushuniladi;

konteynerlar va (yoki) koʻp marta ishlatiladigan boshqa idishlarning qiymati, agar ular TIF TNga muvofiq baholanayotgan tovar bilan bir butun deb qaralsa;

oʻrov-joylov qiymati, shu jumladan oʻrash-joylash materiallarining va oʻrash-joylash ishlarining qiymati;

v) sotib oluvchi tomonidan bepul yoki arzonlashtirilgan narxda bevosita yoxud bilvosita koʻrsatiladigan quyidagi xizmatlarning va yetkazib beriladigan boshqa tovarlarning tegishli tarzda taqsimlangan qiymati:

olib kiriladigan tovarlar qaysi xomashyo, materiallar, detallar, yarim tayyor mahsulotlar va boshqa tovarlardan ishlab chiqilgan (iborat) boʻlsa, oʻsha xomashyo, materiallar, detallar, yarim tayyor mahsulotlar va boshqa tovarlar;

olib kiriladigan tovarlarni ishlab chiqarishda foydalanilgan asboblar, shtamplar, qoliplar va boshqa shu kabi tovarlar;

olib kiriladigan tovarlarni ishlab chiqarishda sarflangan materiallar;

bojxona hududidan tashqarida tayyorlangan va olib kiriladigan tovarlarni ishlab chiqarish uchun zarur boʻlgan loyihalashtirish, ishlab chiqish, muhandislik, konstruktorlik ishlari, dizayn, eskizlar va chizmalar;

g) intellektual mulk obyektlaridan foydalanganlik uchun sotib oluvchi baholanayotgan tovarni sotish sharti sifatida bevosita yoki bilvosita toʻlashi kerak boʻlgan litsenziya toʻlovlari va boshqa toʻlovlar;

d) olib kirilgan tovarni keyinchalik qayta sotish, oʻzgacha tarzda tasarruf etish yoki undan boshqa tarzda foydalanishdan tushgan tushumning bevosita yoki bilvosita sotuvchiga tegishi kerak boʻlgan har qanday qismining qiymati.

Ushbu bandning “a” — “d” kichik bandlarida koʻrsatilgan, bitimning narxiga kiritiladigan xarajatlar tegishli tovarlar, ishlar va xizmatlar (tashish, sugʻurta qilish, brokerlik xizmati) uchun haq toʻlanganligi toʻgʻrisida vakolatli shaxs tomonidan taqdim etilgan hujjatlar (hisobvaraq-fakturalar, toʻlov topshiriqnomalari, cheklar) asosida aniqlanadi.

Ushbu bandning “v” kichik bandida koʻrsatilgan xarajatlar olib kiriladigan tovarlarni bojxona hududiga olib chiqish uchun ishlab chiqarishga va sotishga qaratilishi kerak.

Ushbu bandda koʻrsatilmagan xarajatlarni bitim narxiga qoʻshishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Turli nomdagi tovarlardan tashkil topgan tovarlarning bitta turkumi yetkazib berilganda, bojxona hududiga olib kirilgan tovarlardan har birining bojxona qiymatiga qoʻshilishi lozim boʻlgan hamda tovarlarning butun turkumi uchun belgilangan xarajatlarni aniqlash har bir tovar qiymatining tovarlar turkumining qiymatiga nisbati bilan aniqlanadigan kattalikka mutanosib ravishda, transport xarajatlarini hisobga olishda esa, tovarlarning ogʻirligiga yoxud hajmiga mutanosib ravishda amalga oshiriladi.

25 1 . Olib kiriladigan tovarlarni sotib olish bilan bogʻliq va sotib oluvchi tomonidan tuzilgan moliyalashtirish shartnomasi boʻyicha foizlar uchun toʻlovlar quyidagi shartlar bajarilganda, bojxona qiymatining bir qismi deb hisoblanmaydi:

a) toʻlovlar tovarlar uchun haqiqatda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan narxdan farq qilsa;

b) moliyalashtirish shartnomasi yozma ravishda tuzilgan boʻlsa;

v) zaruratga koʻra sotib oluvchi quyidagilarni koʻrsatib berishi mumkin:

bunday tovarlar haqiqatda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan narx sifatida maʼlum qilingan narxda sotilishi;

talab qilingan foiz stavkasi bunday operatsiyalar boʻyicha moliyalashtirish berilgan mamlakatda va vaqtda amalda boʻlgan darajadan yuqori emasligi.

Ushbu talab moliyalashtirish sotuvchi, bank yoki boshqa jismoniy yoxud yuridik shaxs tomonidan taqdim etilishidan qatʼi nazar qoʻllaniladi. Shuningdek, tovarlarning bojxona qiymatini 1-usuldan boshqa usulda aniqlashda ham mazkur band talablari qoʻllaniladi.

26. Olib kiriladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlashda bitim narxidan quyidagi toʻlovlar va xarajatlar, agar ular bojxona hududiga olib kiriladigan tovar uchun haqiqatda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan narxdan ajratib olingan boʻlsa, chiqarib tashlanadi:

sanoat qurilmalari, mashinalar yoki uskunalar kabi tovarlar bojxona hududiga olib kirilganidan keyin amalga oshirilgan uskunalarni qurish, oʻrnatish, yigʻish, montaj qilish, sozlash va ularga xizmat koʻrsatish yoki texnik koʻmaklashish xarajatlari;

tovar bojxona hududiga olib kirilganidan keyin qilinadigan transport xarajatlari;

tovarni olib kirish yoki sotish bilan bogʻliq holda Oʻzbekiston Respublikasida toʻlanadigan bojxona toʻlovlari va boshqa toʻlovlar, agar kontrakt (shartnoma, kelishuv) shartlariga koʻra bu toʻlovlar sotuvchi tomonidan toʻlansa.

Bitimning narxidan chiqarib tashlanadigan toʻlovlar va xarajatlar, bundan Oʻzbekiston Respublikasida toʻlanadigan bojxona toʻlovlari mustasno, tegishli tovarlar, ishlar va xizmatlar (tashish, sugʻurta qilish) uchun haq toʻlanganligi toʻgʻrisida vakolatli shaxs tomonidan taqdim etilgan hujjatlar (hisobvaraq-fakturalar, toʻlov topshiriqnomalari, cheklar) asosida aniqlanadi.

26 1 . Olib kiriladigan tovarlar uchun amalda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan narx bojxona chegarasi orqali olib oʻtiladigan tovarlarga tegishli boʻlib, sotib oluvchi tomonidan sotuvchiga oʻtkaziladigan dividendlar yoki boshqa toʻlovlar, agar ular olib kiriladigan tovarlar bilan bogʻliq boʻlmasa, olib kiriladigan tovarlarning bojxona qiymatiga kiritilmaydi.

4-bob. Tovarning bojxona qiymatini 2-usul boʻyicha aniqlash

27. 2-usul bojxona hududiga olib kirilayotgan tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun asos sifatida aynan bir xil tovarga doir bitimning qiymati qabul qilinishini nazarda tutadi.

28. Aynan bir xil tovar deganda:

baholanayotgan tovar bilan fizik xususiyatlariga, sifatiga va bozordagi qadriga koʻra bir xil boʻlgan;

baholanayotgan tovar qaysi mamlakatda ishlab chiqarilgan boʻlsa, shu mamlakatda ishlab chiqarilgan va Oʻzbekiston Respublikasiga olib kirish uchun sotilgan;

baholanayotgan tovarni ishlab chiqargan ayni oʻsha shaxs tomonidan ishlab chiqarilgan tovar tushuniladi. Baholanayotgan tovarni ishlab chiqargan ayni bir shaxs ishlab chiqargan tovar mavjud boʻlmagan taqdirda, boshqa shaxs tomonidan ishlab chiqarilgan tovar qabul qilinadi.

29. Agar tovarning bitim qiymati Oʻzbekiston Respublikasida bajarilgan loyihalashning, tajriba-konstruktorlik ishlarining, badiiy bezatishning, dizaynning, eskizlarning yoki chizmalarning qiymatini oʻz ichiga olgan boʻlsa, aynan bir xil tovar deb hisoblanmaydi.

30. Tovarning tashqi koʻrinishidagi juzʼiy farqlar, agar bunday tovar qolgan jihatlari bilan ushbu Nizomning 28-bandida koʻrsatilgan shartlariga muvofiq boʻlsa, unga aynan bir xil deb qarashni rad etish uchun asos boʻlib xizmat qila olmaydi.

Masalan, bir holatda bogʻ va poliz uchun insektitsidli purkagich qismlarga boʻlingan va suyuqliksiz (kimyoviy moddasiz) yetkazib beriladi. Ikkinchi holatda xuddi shunday purkagichlar esa zaharlovchi kimyoviy moddalar bilan toʻldirilgan va yigʻilgan holda yetkazib beriladi.

Purkagich ikki yigʻilgan qismdan iborat:

a) nasos va qopqogʻiga biriktirilgan uchlik;

b) zaharlovchi kimyoviy moddalar uchun idish.

Qismlarga boʻlingan purkagichlarni ishchi holatga keltirish uchun idish suyuqlik bilan toʻldiriladi va qopqogʻi berkitiladi. Shunday qilib, ishlatish uchun tayyorlangan purkagichlar taqqoslasa boʻladigan (oʻxshash) holga kelib, har jihatdan, shu jumladan, aynan bir xil tovarlarning fizik xususiyatlari va bozordagi qadrini oʻz ichiga oladi, bundan bir mamlakatda u qismlarga ajratilgan, boshqasida esa yigʻilgan holda taqdim etilganligi mustasno. Yigʻishga doir operatsiya aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlar sifatida koʻrib chiqilayotgan yigʻilmagan yoki yigʻilgan tovarlardagi farqlarning bartaraf etilishiga olib keladi. Shunday qilib, tovarlarning bir holatda yigʻilgan holda, boshqa holatda esa — qismlarga boʻlingan holda yetkazib berilishi ularni aynan bir xil tovarlar sifatida koʻrib chiqilishiga toʻsqinlik qilmaydi.

31. Agar aynan bir xil tovar bojxona hududiga:

baholanayotgan tovar olib kirilguniga qadar toʻqson kalendar kun ichida olib kirilgan boʻlsa;

taxminan oʻsha miqdorda va (yoki) oʻsha tijorat shartlarida olib kirilgan boʻlsa, aynan bir xil tovar yuzasidan tuzilgan bitimning qiymati baholanayotgan tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun asos sifatida qabul qilinadi.

32. Agar tovarni oʻsha miqdorda va oʻsha tijorat shartlarida bojxona hududiga olib kirish hollari mavjud boʻlmasa, boshqacha miqdorda va boshqa tijorat shartlarida olib kirilgan aynan bir xil tovarning ushbu farqlar hisobga olinib bitimning narxiga tuzatishlar kiritilgan holdagi qiymatidan foydalanish mumkin.

33. Agar aynan bir xil tovar uchun ushbu Nizomning 25-bandi uchinchi xatboshisining “a” kichik bandida koʻrsatilgan xarajatlarning qiymati baholanayotgan tovar uchun shunday xarajatlarning qiymatidan masofa va transportning turlaridagi tafovut tufayli ancha farq qilsa, aynan bir xil tovarga doir bitimning qiymatiga koʻra aniqlanadigan bojxona qiymatiga tegishli tarzda tuzatishlar kiritilishi kerak.

34. Baholanayotgan tovarning bojxona qiymatiga tuzatishlar kiritish deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan toʻgʻri va hujjat bilan tasdiqlangan maʼlumotlar asosida amalga oshirilishi lozim.

Masalan, Xitoy davlatidan “LG” kir yuvish mashinasi oluvchi “X” tomonidan bepul import qilinadi. Xuddi shu turdagi mashina Koreya Respublikasidan sotib oluvchi “Y” tomonidan savdo kelishuviga muvofiq import qilinadi.

Tovar Joʻnatuvchi davlat Tovar nomi, qiymati va miqdori Importer “A” Yetkazib beruvchi (Xitoy Xalq Respublikasi) Bepul yetkazib berish “LG” kir yuvish mashinalari (10 dona) Oluvchi (X) “B” Sotuvchi (Koreya Respublikasi) Aynan bir xil tovarni yetkazib berish boʻyicha savdo bitimi (100 dona) Bojxona qiymati = 2 450 AQSH dollari Sotib oluvchi (Y)

“A” tovar uchun 1-usulni qoʻllash mumkin emas, chunki tovarni olib kirish uchun savdo bitimi mavjud emas. “B” tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun 1-usul qoʻllanilgan. Oluvchi “X” va sotib oluvchi “Y” tomonidan olib kirilgan kir yuvish mashinalari aynan bir xil tovarlar hisoblanadi. “B” tovarning bojxona qiymati 1-usulda aniqlanganligi sababli, uni bepul yetkazib beriladigan tovarlarga, ularning miqdoriga qarab zarur tuzatishlar kiritilgan tarzda 2-usul bilan aniqlash uchun foydalanish mumkin.

35. 2-usulni qoʻllashda aynan bir xil tovarga doir bir nechta bitim aniqlansa, baholanayotgan tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun bahosi eng past boʻlgan aynan bir xil tovarga doir bitim qoʻllaniladi.

36. 2-usulni qoʻllashda baholanayotgan tovar uchun ilgari rasmiylashtirilgan aynan bir xil tovarning bojxona qiymatidan asos sifatida foydalanilayotgan boʻlsa va bunday tovar rasmiylashtirilgan bojxona yuk deklaratsiyasida ularning kelib chiqish mamlakati nomaʼlum deb qayd etilgan boʻlsa, bojxona organi bunday bojxona qiymatidan asos sifatida foydalanishni rad etishga haqli emas.

Mazkur qoidalar 2-usul bilan baholanayotgan tovar boʻyicha rasmiylashtirilgan bojxona yuk deklaratsiyasida tovarning kelib chiqish mamlakati nomaʼlum deb qayd etilib, asos sifatida foydalanilayotgan tovarning kelib chiqish mamlakati maʼlum boʻlgan bojxona qiymatiga ham tatbiq etiladi.

Bunda tovarning kelib chiqish mamlakatini aniqlashda ushbu Nizomning 22-bandi ikkinchi va uchinchi xatboshilari qoidalari qoʻllaniladi.

37. 2-usulni koʻllashda tovarning bojxona qiymatini aniqlash imkoni boʻlmaganligi sababli shartli chiqarib yuborilgan tovarlarning bojxona qiymatidan asos sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

5-bob. Tovarning bojxona qiymatini 3-usul boʻyicha aniqlash

38. 3-usul bojxona hududiga olib kirilayotgan tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun oʻxshash tovarga doir bitimning qiymati ushbu bobda koʻrsatilgan shartlarga rioya etgan holda asos sifatida qabul qilinishini nazarda tutadi.

39. Oʻxshash tovar sifatida:

baholanayotgan tovar bilan har jihatdan bir xil boʻlmasa-da, u bilan oʻxshash xususiyatlarga ega boʻlganligi va tarkib jihatdan oʻxshashligi tufayli bir xil vazifalarni bajara oladigan hamda tijorat nuqtai nazaridan, shu jumladan sifati, bozordagi qadri, tovar belgisining mavjudligiga koʻra uning oʻrnini bosa oladigan;

baholanayotgan tovar olib kirilguniga qadar toʻqson kalendar kun ichida olib kirilgan;

baholanayotgan tovar ishlab chiqarilgan ayni oʻsha mamlakatda ishlab chiqarilgan va Oʻzbekiston Respublikasiga olib kirish uchun sotilgan;

baholanayotgan tovarni ishlab chiqargan ayni bir shaxs tomonidan ishlab chiqarilgan tovar tushuniladi. Baholanayotgan tovarni ishlab chiqargan ayni bir shaxs tomonidan ishlab chiqarilgan tovar mavjud boʻlmagan taqdirda boshqa shaxs tomonidan ishlab chiqarilgan tovar qabul qilinadi.

40. Agar bitimning qiymati Oʻzbekiston Respublikasida bajarilgan loyihalashning, tajriba-konstruktorlik ishlarining, badiiy bezatishning, dizaynning, eskizlarning yoki chizmalarning qiymatlarini oʻz ichiga olsa, tovar oʻxshash tovar deb hisoblanmaydi.

41. 3-usuldan foydalanilayotganda ushbu Nizomning 31 — 37-bandlari qoidalari qoʻllaniladi.

42. 3-usuldan foydalanishda 2-usulni qoʻllashdagi kabi tamoyillar qoʻllaniladi.

Masalan, bir-biriga oʻxshash chegaralarga ega rezina shinalar bir mamlakatda joylashgan ikki xil ishlab chiqaruvchilardan import qilinmoqda. Har bir ishlab chiqaruvchi oʻz savdo belgisidan foydalanishiga qaramasdan rezina shinalar bir xil standartlarga, sifatga va bir xil qadrga ega hamda import qiluvchi mamlakatning avtomobil sanoatida foydalaniladi. Ushbu maʼlumotlar asosida quyidagicha xulosalar chiqarilishi mumkin:

a) ushbu rezina shinalar turli savdo belgilariga ega boʻlganligi sababli ularni aynan bir xil tovarlar sifatida koʻrib chiqilishi mumkin emas;

b) shu bilan birga, garchi bu shinalar har jihatdan bir xil boʻlmasa-da, ular oʻxshash funksiyalarni bajarishga imkon beradigan oʻxshash xususiyatlarga va tarkibiy materiallarga ega. Tovarlarning bir xil standartlarni hisobga olib ishlab chiqarilganligi, sifati va bozordagi qadri jihatidan bir xilligi va savdo belgisiga ega ekanligi sababli ularni oʻxshash tovarlar sifatida koʻrib chiqish kerak boʻladi.

43. Tuzatishlar kiritishga nisbatan qoʻyiladigan talablar 2-usul boʻyicha tuzatishlar kiritishga qoʻyiladigan talablar singari boʻladi.

Masalan:

Tovar Joʻnatuvchi davlat Tovar nomi, qiymati, miqdori va yetkazish sanasi Importer “A” Yetkazib beruvchi (Xitoy Xalq Respublikasi) Bepul yetkazib berish (kafolat hisobiga) “Samsung” kir yuvish mashinasi — 10 dona (yetkazib berish sanasi 01.01.2020-y.) Oluvchi (X) “B” Sotuvchi (Koreya Respublikasi) Oʻxshash tovarni yetkazib berish boʻyicha savdo bitimi “LG” kir yuvish mashinasi — 1000 dona; Bojxona qiymati = 245 000 AQSH dollari (yetkazib berish sanasi 05.10.2019-y.) Sotib oluvchi (Y) “V” Sotuvchi (Xitoy Xalq Respublikasi) Oʻxshash tovarni yetkazib berish boʻyicha savdo bitimi “Koning” kir yuvish mashinasi — 20 dona; Bojxona qiymati = 4 300 AQSH dollari (yetkazib berish sanasi 20.11.2019-y.) Sotib oluvchi (W) “G” Sotuvchi (Germaniya) Oʻxshash tovarni yetkazib berish boʻyicha savdo bitimi “Bosch” kir yuvish mashinasi-1500 dona; Bojxona qiymati = 450 000 AQSH dollari (yetkazib berish sanasi 25.12.2019-y.) Sotib oluvchi (Z)

Ushbu holatda aynan bir xil boʻlmagan tovarlar taqdim etilgan, chunki tovarlar turli savdo belgisiga va tashqi bezaklaridagi tub farqlarga ega. Bunda bir xil xususiyatlarga ega va bir xil materiallardan tayyorlangan oʻxshash tovarlar nazarda tutilmoqda. Savdoda ular oʻzaro bir-birining oʻrnini bosadi.

“B”, “V” va “G” pozitsiyalardagi tovarlar 1-usul boʻyicha aniqlangan bojxona qiymatiga ega.

“A” pozitsiyadagi tovar uchun 1-usul qoʻllanilmaydi, chunki sotib olish holati mavjud emas. 2-usul ham qoʻllanilmaydi, chunki aynan bir xil tovarlarning bojxona qiymati mavjud emas. Shunday qilib, mazkur holatda 3-usul qoʻllanilishi lozim. “B”, “V”, “G” pozitsiyalardagi tovarlarning bojxona qiymati aniqlanganligi sababli uni bepul yetkazib berilgan “A” pozitsiyadagi tovarning bojxona qiymatini hisoblab chiqarish uchun asos sifatida ham foydalanish mumkin.

Biroq, ushbu holatda oʻxshash tovarlarga doir 3 ta bitimdan eng past narxga ega boʻlganini tanlash zarur. Bunday holatda “V” pozitsiyadagi yetkazib berilgani eng maqbuli boʻladi, chunki tovar birligining narxi 215 AQSH dollaridan iborat. Shunday qilib, zarur tuzatishlar kiritilgandan soʻng, “A” pozitsiyadagi yetkazib berilgan tovarni baholash uchun “V” pozitsiyadagi tovarning bojxona qiymatidan foydalanish kerak.

Agar deklarant yoki bojxona brokeri ixtiyorida aynan bir xil va oʻxshash tovarlarning bojxona qiymati toʻgʻrisidagi axborotlar mavjud boʻlmasa, u holda bojxona qiymatini aniqlashning boshqa usullariga oʻtish lozim.

6-bob. Tovarning bojxona qiymatini 4-usul boʻyicha aniqlash

44. 4-usul baholanayotgan tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun asos sifatida:

bojxona hududida dastlabki holati oʻzgarmagan holatda;

baholanayotgan tovar bojxona hududiga olib kirilguniga qadar toʻqson kalendar kun ichida katta miqdorlarda (bir nechta turkumlarda);

shunday tovarni sotuvchi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlmagan shaxsga sotilayotgan, baholanayotgan, aynan bir xil yoki oʻxshash tovar birligining narxi qabul qilinishini nazarda tutadi.

45. Baholanayotgan, aynan bir xil yoki oʻxshash tovar birligining narxidan quyidagi xarajatlar chegirib tashlanadi:

toʻlanadigan yoxud toʻlashga kelishilgan vositachilik haqi yoki foyda uchun ustamalar hamda olib kirilgan oʻsha klassdagi va turdagi tovarni bojxona hududida sotish bilan bogʻliq boʻlgan umumiy xarajatlar;

tovarlarni olib kirish yoki sotish munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasida toʻlanishi lozim boʻlgan bojxona toʻlovlarining va boshqa toʻlovlarning summalari;

bojxona hududida transportda tashish, sugʻurtalash, yuklash va tushirish uchun sarflangan xarajatlar.

46. Oʻsha klassdagi yoki turdagi tovar iqtisodiyotning muayyan tarmogʻi mahsulotiga taalluqli boʻlgan tovarlar guruhini, shu jumladan aynan bir xil va oʻxshash tovarlarni anglatadi.

47. Ichki bozorda tovarning sotilish narxini tanlashda koʻrilayotgan tovarning import qilinganidan keyingi birinchi tijorat bosqichidagi narxini, yaʼni olib kirilgan tovarning birinchi marta qayta sotilishidagi narxini hisobga olish kerak boʻladi.

48. Bojxona qiymati belgilanishi lozim boʻlgan tovar guruhini tanlash quyidagi jadvalda keltirilgan.

Sotuvlar hajmi Bir birlik narxi Sotilganlar soni Ushbu narx boʻyicha sotilgan umumiy miqdor 1 — 10 ta birlik 100 3 ta birlikdan 5 ta sotilgan 5 ta birlikdan 10 ta sotilgan 65 11 — 25 ta birlik 95 11 ta birlikdan 5 ta sotilgan 55 25 tadan ortiq birlik 90 30 ta birlikdan 1 ta sotilgan 50 ta birlikdan 1 ta sotilgan 80

Bir narx boʻyicha sotilgan tovarning eng koʻp miqdori 80 tani tashkil etadi, shunday qilib, eng koʻp jamlangan turkumdagi tovar birligining narxi 90 ga teng boʻladi.

Tovarning sotish narxidan bojxona qiymatini aniqlash uchun ushbu Nizomning 45-bandida koʻrsatilgan xarajatlarning tovar birligiga tegishli qismini chiqarib tashlash kerak. Masalan, bu, 18 pul birligi — savdo ustamasi, 5,4 pul birligi — bojxona bojlari va soliqlar, 0,6 pul birligi — transport xarajatlari boʻlsin. Oʻzbekiston Respublikasi hududida amalga oshirilgan va tovar birligiga toʻgʻri keladigan barcha xarajatlarning jami summasi 24 pul birligini tashkil etadi. Tovar birligi narxi 90 dan 24 pul birligini chiqarib tashlash zarur. Shunday qilib, tovar birligining bojxona qiymati 66 pul birligini tashkil etadi. Bojxona qiymatini olib kiriladigan tovarlar miqdoriga tuzatish kiritib, baholanayotgan tovarlar turkumining bojxona qiymatini aniqlash mumkin.

49. 4-usul boʻyicha bojxona qiymatini aniqlash maqsadida foydalanish uchun tovar birligi narxini belgilashda import qilinadigan mamlakatda sotuvchiga tovar va xizmatlarni tovarlar ishlab chiqarilishi va ularning import qilinadigan mamlakatga eksportga sotilishi munosabati bilan foydalanish uchun bevosita yoki bilvosita bepul yoki kamaytirilgan narx boʻyicha yetkazib berishni amalga oshiradigan shaxsga qandaydir sotilishi eʼtiborga olinmasligi kerak.

50. Baholanayotgan, aynan bir xil yoki oʻxshash tovarning baholanayotgan tovar olib kirilishidan oldin toʻqson kalendar kun ichida sotilganligi faktlari mavjud boʻlmagan taqdirda, ushbu Nizomning 44 va 45-bandlari qoidalari inobatga olingan holda baholanayotgan tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun asos sifatida baholanayotgan, aynan bir xil yoki oʻxshash tovar birligining qaysi narxi boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasida eng katta turkumda, oʻzgarmas holatda, baholanayotgan tovar olib kirilgan kunga eng yaqin muddatda, lekin baholanayotgan tovar olib kirilgan kundan eʼtiboran toʻqson kundan kechiktirmay sotilayotgan boʻlsa, oʻsha narx qabul qilinadi.

51. Baholanayotgan, aynan bir xil yoki oʻxshash tovarning bojxona hududida oʻzgarmas holatda sotilganligi faktlari mavjud boʻlmagan holatlarda baholanayotgan tovarning bojxona qiymati tovarga keyinchalik ishlov berilganidan keyin olingan, shunday tovarni sotuvchi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlmagan shaxsga bojxona hududida eng katta miqdorda sotiladigan mahsulot birligining narxi asosida, deklarant yoki bojxona brokerining arizasiga koʻra aniqlanadi. Bunda tovarning bojxona qiymatiga ushbu Nizomning 45-bandida nazarda tutilgan tuzatishlar kiritiladi.

7-bob. Tovarning bojxona qiymatini 5-usul boʻyicha aniqlash

52. 5-usul baholanayotgan tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun asos sifatida tovarning quyidagilarni qoʻshish orqali hisoblab chiqarilgan narxi qabul qilinishini nazarda tutadi:

a) baholanayotgan tovarni tayyorlashda sarflangan materiallarning qiymati hamda ishlab chiqarish va (yoki) ishlov berish xarajatlari;

b) ushbu bandning “a” kichik bandida aks ettirilmagan umumiy xarajatlarning hajmi va baholanayotgan tovar ishlab chiqarilgan ayni oʻsha mamlakatda ishlab chiqarilgan ayni oʻsha klassdagi va turdagi tovarni Oʻzbekiston Respublikasida sotishda odatda eksport qiluvchi tomonidan olinadigan foyda;

v) ushbu Nizomning 25-bandi uchinchi xatboshisining “a” kichik bandida koʻrsatilgan xarajatlar.

53. 5-usul boʻyicha bojxona qiymati faqat Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida olingan hujjat va maʼlumotlar asosida aniqlanadi. Qoidaga koʻra, tovarni ishlab chiqaruvchi Oʻzbekiston Respublikasi yurisdiksiyasidan tashqarida boʻladi. Shu sababli 5-usuldan foydalanish odatda shunday shartlar bilan cheklangan boʻladiki, ular sotib oluvchi bilan sotuvchi oʻzaro bogʻliq boʻladi va ishlab chiqaruvchi Oʻzbekiston Respublikasining bojxona organiga ushbu Nizomning 52-bandida koʻrsatilgan zarur maʼlumotlarni taqdim etishga tayyor boʻladi.

54. Bojxona qiymatini aniqlash maqsadida tovar ishlab chiqaruvchisi tomonidan taqdim etilgan hujjat va maʼlumotlar uning mamlakatida ishlab chiqaruvchining roziligi bilan va manfaatdor mamlakat hukumati oldindan yetarli darajada xabardor qilinganligi va u bunday tekshiruvga qarshi eʼtiroz bildirmagan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi vakillari tomonidan tasdiqlanishi mumkin.

55. Baholanadigan tovarni tayyorlashda materiallar qiymati hamda ishlab chiqarish va (yoki) qayta ishlashga sarflanadigan xarajatlar, ishlab chiqaruvchi tomonidan yoki uning nomidan taqdim etilgan baholangan tovarni ishlab chiqarish bilan bogʻliq hujjat va maʼlumotlar asosida aniqlanishi kerak. Bunday hisobotlar tovar ishlab chiqarilgan mamlakatda qoʻllaniladigan hisobga olishning umumiy qabul qilingan tamoyillariga muvofiq keladigan shart bilan, ular ishlab chiqaruvchining tijorat hisobotlariga asoslanishi kerak.

56. Umumiy xarajatlar hajmi ushbu Nizomning 52-bandi “a” kichik bandida aks ettirilmagan tovarning ishlab chiqarilishi va eksportga sotilishiga doir bevosita va bilvosita xarajatlarni qamrab olishi kerak.

57. Agar import qilinadigan tovar uchun qoʻllanilgan 1 — 4 usullar bojxona qiymatini aniqlash imkoniga olib kelmasa, u holda xorijiy ishlab chiqaruvchi tomonidan taqdim etilgan kalkulyatsiya hujjatlari asosida bojxona qiymatini aniqlash imkoniyati mavjud boʻlib, bunda quyidagi xarajatlar, masalan, material uchun xarajatlar, umumiy (qoʻshimcha) xarajatlar, olib kiriladigan tovarning hisoblab chiqarilgan qiymati boʻyicha bojxona qiymati qoʻshilishi kerak. Shubha tugʻilgan holatlarda, ushbu Nizomning 54-bandida nazarda tutilgan shartlarga rioya qilingan holda kalkulyatsiya hujjatlari tekshirilishi mumkin.

58. Eksporter tomonidan olinadigan foyda miqdori tovarni Oʻzbekiston Respublikasiga sotishda baholanayotgan tovar bilan oʻsha sinfdagi yoki turdagi, kelib chiqish mamlakati xuddi shu boʻlgan ishlab chiqaruvchi tomonidan yoki uning nomidan taqdim etiladigan hujjat va maʼlumotlar asosida aniqlanishi lozim. Ishlab chiqaruvchi tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlarning eksport mamlakatidagi ishlab chiqaruvchilar tovarlarni import mamlakatiga olib chiqish uchun amalga oshiradigan, baholanayotgan tovarlar sinfidagi yoki shu turdagi tovarlarning sotilishidagi koʻrsatkichlarga muvofiqligiga eʼtibor qaratish zarur.

59. Taqdim etilgan hujjat va maʼlumotlarni tahlil etishda, shuni qayd qilish kerakki, “foyda va xarajatlar miqdori” bir butun sifatida koʻrib chiqilishi lozim. Bundan shu kelib chiqadiki, agar biron-bir alohida holatda ishlab chiqaruvchi foydasining miqdori unchalik katta boʻlmasa hamda uning umumiy xarajatlari yuqori boʻlsa, unda uning foydasi va birga olingan umumiy xarajatlari, odatda shunday sinfdagi yoki turdagi tovarlar sotilishida aks etadigan bunday koʻrsatkichlarga muvofiq kelishi mumkin. Bunday vaziyat, masalan, mahsulot import mamlakatidagi bozorga chiqqanda va ishlab chiqaruvchi ushbu bozorni oʻzlashtirish bilan bogʻliq yuqori umumiy xarajatlarni qisman shuning hisobiga qoplash uchun foydani nol yoki past darajani qabul qilganda vujudga kelishi mumkin.

60. Agar ishlab chiqaruvchi alohida tijorat holatlari tufayli import qilinadigan tovarlarni sotilishidan foyda olayotganligini koʻrsata olsa, unda uning foydaning amaldagi koʻrsatkichlarini oqlash uchun jiddiy tijoratga doir dalillari mavjud boʻlib, uning narxlarga oid siyosati sanoatning ushbu tarmogʻidagi oddiy narx siyosatini aks ettirishi sharti bilan bunday koʻrsatkichlarni eʼtibor uchun qabul qilish kerak boʻladi. Bunday vaziyat, masalan, ishlab chiqaruvchi talabning kutilmaganda pasayib ketishi natijasida narxni pasaytirishga majbur boʻlganida yoki u import qiladigan mamlakatida ishlab chiqariladigan tovarlar toifasini toʻldirish tartibida sotadigan va oʻzining raqobatga bardoshliligini saqlab qolish maqsadida kam foydaga rozi boʻladigan holda vujudga kelishi mumkin.

61. Ushbu Nizomning 25-bandi uchinchi xatboshisining “a” kichik bandida koʻrsatilgan xarajatlarga quyidagi tovarni bojxona hududiga olib kiriladigan joyga yetkazib berilgunga qadar qilinadigan xarajatlar kiradi:

tashish qiymati;

tovarlarni yuklash, tushirish, qayta yuklash va boshqa joyga toʻkish xarajatlari;

sugʻurta qiymati;

Ushbu xarajatlar ham hujjatlar bilan tasdiqlanishi lozim.

62. Bojxona qiymatini 5-usul bilan aniqlash maqsadlari uchun ishlab chiqaruvchi tomonidan yoki uning nomidan taqdim etiladigandan tashqari hujjat va maʼlumotlardan foydalanilayotgan boʻlsa, bojxona organi bunday axborotlarning manbasini, foydalanilgan maʼlumotlar hamda ular asosida amalga oshirilgan hisobotlar toʻgʻrisida deklarant yoki bojxona brokerini, agar u bu haqda soʻrasa, xabardor qilishi shart.

63. Bojxona qiymatini 5-usul bilan aniqlashda hech qanday xarajatlar va materiallarning qiymati ikki marotaba hisobga olinmasligi kerak.

8-bob. Tovarning bojxona qiymatini 6-usul boʻyicha aniqlash

64. Agar tovarning bojxona qiymatini ushbu Nizomning 6-bandi ikkinchi — oltinchi xatboshilarida koʻrsatilgan bojxona qiymatini aniqlash usullarini ketma-ketlikda qoʻllash natijasida deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan aniqlash mumkin boʻlmasa, baholanayotgan tovarning bojxona qiymati bojxona qiymatini aniqlash usullarining muddatlarni qoʻllash, tovarlarning ishlab chiqarilgan mamlakatini, aynan bir xilligini yoki oʻxshashligini aniqlashga doir talablarini bir muncha qayishqoqlik bilan qoʻllash orqali aniqlanadi.

65. Agar bojxona organi olib kirilgan tovarlarning bojxona qiymati oʻzida mavjud boʻlgan maʼlumotlarga asosan 6-usul bilan aniqlasa, u deklarantning soʻroviga koʻra bunday maʼlumotlarning manbalari toʻgʻrisida xabar beradi. Bojxona organi zaxira usulni toʻgʻri qoʻllash maqsadida bunday axborotni yigʻib boradi.

66. Quyidagilar bojxona organi oʻz ixtiyorida mavjud boʻlgan narxlar toʻgʻrisidagi axborot hisoblanadi:

bojxona yuk deklaratsiyalari elektron baza maʼlumotlari;

muqobil manbalaridan olingan narxlar (masalan, ishlab chiqaruvchi korxonalar yoki yetkazib beruvchilarning rasmiy eʼlon qilinadigan maʼlumotnomalari, byulletenlari, birja kotirovkalari, prays-varaqlardan, ular uyushmalari yoki birlashmalarining yigʻma narx maʼlumotnomalaridan, tovarlarni ishlab chiqaruvchi xorijiy kompaniyalar vakolatxonalarining, ularning rasmiy roʻyxatdan oʻtkazilgan dilerlari yoki distribyutorlarining maʼlumotlaridan, davlatlararo maʼlumot almashinuvi yoʻlga qoʻyilgan davlatlardan olingan narx maʼlumotlari, baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibdagi baholash hisobotlari, ichki bozorni oʻrganish dalolatnomalari, shuningdek, narxlar konyunkturasini xolis shakllantiradigan umumiy foydalaniladigan narx toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning boshqa ishonchli manbalari).

67. 6-usuldan foydalanishda hujjatlar bilan tasdiqlashga doir talablar quyidagilarni boshqa usullarga nisbatan bir muncha qayishqoqlikka yoʻl qoʻyadi:

jahon narxlariga doir, ichki bozordagi narxlariga doir axborot maʼlumotnomalaridan foydalanishni;

vositachilik haqlari, chegirmalar, foydalar, transport tariflari umum qabul qilingan darajalarining statistik maʼlumotlaridan foydalanish.

Bunda baholanayotgan tovarlarning yetkazib berish shartlarini hisobga olgan holda maʼlumotlarga tegishli tuzatishlar kiritilishi shart.

68. Tovarning bojxona qiymatini 6-usulda aniqlash uchun asos sifatida quyidagilardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi:

a) Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan oʻxshash tovarning sotilish narxidan;

b) ikki muqobil qiymatdan eng yuqorisi bojxona baholash maqsadlari uchun qabul qilinishini nazarda tutuvchi tizimdan;

v) eksport qiluvchi mamlakatning ichki bozoridagi tovar narxidan;

g) bojxona qiymatini aniqlash uchun qiymatlarni qoʻshish usulini qoʻllashda foydalanilmaydigan ishlab chiqarish chiqimlaridan;

d) eksport qilayotgan mamlakatdan uchinchi mamlakatlarga yetkazib berilayotgan tovarning narxidan;

e) eng past bojxona qiymatlaridan;

j) tovarning oʻzboshimchalik bilan belgilangan yoki toʻgʻri tasdiqlanmagan narxidan.

Ushbu bandning “ b ”, “ e ” va “j” kichik bandlarida koʻrsatilgan talablardan kelib chiqib, tovarning bojxona qiymatini 6-usul bilan aniqlashda bojxona organi oʻrtacha bojxona qiymatiga asoslanishi kerak.

68 1 . Ushbu Nizomning 64-bandiga muvofiq baholanayotgan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlashning bir nechta usulini qoʻllash imkoniyati mavjud boʻlgan taqdirda, ularni qoʻllashning ketma-ketligiga amal qilinishi zarur.

Olib kiriladigan tovarlarning ushbu bandga muvofiq belgilangan bojxona qiymati imkon qadar avval belgilangan bojxona qiymatlariga asoslanishi kerak.

69. Quyidagilar usullarda belgilangan qoidalarni qoʻllashda yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan oqilona qayishqoq yondashuviga misollar boʻla oladi:

a) aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlarga nisbatan qayishqoqlik quyidagilar yuzasidan yoʻl qoʻyilishi mumkin:

olib kirish muddatlariga nisbatan;

baholanishi lozim boʻlgan tovarni eksport qiluvchi mamlakatdagi boshqa ishlab chiqaruvchi, shuningdek, eksport qiluvchi mamlakatdan boshqa bir oʻzga mamlakatda ishlab chiqarilgan olib kirilgan aynan bir xil yoki oʻxshash tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun asos sifatida foydalanganda;

ilgari 4 va 5-usullar bilan aniqlangan aynan bir xil yoki oʻxshash tovarning bojxona qiymatidan foydalanilganda.

b) 4-usulga nisbatan qayishqoqlik quyidagilar yuzasidan yoʻl qoʻyilishi mumkin:

ichki bozorda tovarni sotish muddatlariga nisbatan;

qanday holda import qilinganligiga, yaʼni muayyan qayta ishlashga yoʻl qoʻyilganligiga nisbatan.

70. Bojxona organi bojxona qiymatini aniqlashning 2 yoki 3-usul asosidagi 6-usulni qoʻllashda baholanayotgan tovar uchun ilgari rasmiylashtirilgan aynan bir xil tovarning bojxona qiymatidan asos sifatida foydalanilayotgan boʻlsa va bunday tovar rasmiylashtirilgan bojxona yuk deklaratsiyasida ularning kelib chiqish mamlakati nomaʼlum deb qayd etilgan boʻlsa yoki 2 yoxud 3-usul asosidagi 6-usul bilan baholanayotgan tovar boʻyicha rasmiylashtirilgan bojxona yuk deklaratsiyasida tovarning kelib chiqish mamlakati nomaʼlum deb qayd etilib, asos sifatida foydalanilayotgan tovarning kelib chiqish mamlakati maʼlum boʻlsa, bunday usullar bilan bojxona qiymati aniqlashda ushbu Nizomning 36-bandi qoidalari qoʻllaniladi.

71. 2 yoxud 3-usul asosidagi 6-usulni qoʻllashda bojxona toʻlovlarini toʻlashdan toʻliq ozod etilgan (bunday tovarlarning bojxona qiymati 1-usul bilan aniqlangan boʻlsa ham) yoki tovarning bojxona qiymatini aniqlash imkoni boʻlmaganligi sababli shartli chiqarib yuborilgan tovarlarning bojxona qiymatidan asos sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

72. Bojxona organi bojxona qiymatini aniqlashning 4-usul asosidagi 6-usulni qoʻllash uchun ushbu Nizomning 44 — 51-bandlari va 69-bandining “b” kichik bandi qoidalariga muvofiq ichki bozorda shakllangan aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlarning narxlarini savdo hududlariga chiqish yoki muqobil manbalar orqali oʻrganadi va oʻrganishni vakolatli shaxs hamda deklaratsiyalovchi shaxslarni jalb etgan holda amalga oshiradi. Zaruriyat tugʻilgan hollarda bojxona organi vakolati doirasida mazkur oʻrganishga boshqa shaxs va ekspertlarni ham jalb etishi mumkin.

73. Oʻrganish yakunlari boʻyicha ishtirokchilar tomonidan ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq dalolatnoma tuziladi. Dalolatnomaga narxlari oʻrganilgan tovarlarning fotosuratlari, muqobil manbalardan olingan maʼlumotlar ilova qilinishi mumkin.

74. Dalolatnomaga quyidagi maʼlumotlar kiritiladi:

oʻrganish ishtirokchilarining familiyasi, ismi, otasining ismi, ish joyi va lavozimi;

oʻrganish sanasi;

oʻrganish amalga oshirilayotgan hudud nomi va manzili (bozor va (yoki) savdo doʻkoni), agar muqobil manba axborotlari asosida oʻrganilayotgan boʻlsa, u toʻgʻrisida maʼlumot (masalan, internet sayti manzili va h.k.);

tovarning nomi (markasi, modeli va h.k.);

tovar birligining ichki bozorda sotilish qiymati;

tovar birligining ichki bozorda sotilish miqdori;

tovarning ichki bozorda sotilishdagi oʻlchov birligi;

tovarning TIF TNga muvofiq oʻlchov birligi.

Dalolatnoma oʻrganish ishtirokchilari imzosi bilan tasdiqlanishi kerak.

Agar ichki bozorda tovarlarning sotilishi bevosita bozor yoki savdo doʻkonlari joylashgan hududga chiqish orqali oʻrganilayotgan boʻlsa, bunday holda bozor va (yoki) savdo doʻkoni sotuvchisi ham imzolaydi, aks holda dalolatnomada bu uchun ajratilgan band toʻldirilmaydi.

75. Ichki bozordagi aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlarning narxlari boʻyicha tovarning bojxona qiymati ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq iqtisodiy-matematika usullarini koʻllagan holda hisoblab chiqarish asosida aniqlanadi.

76. Oʻzbekiston Respublikasi hududida sarflangan xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlmagan taqdirda, 4-usul asosidagi 6-usul bilan bojxona qiymatini aniqlash uchun baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq ekspert baholash qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi. Bunda tovar birligining bojxona qiymati aniqlanib, keyinchalik butun turkumning bojxona qiymati qayta hisoblab chiqariladi.

77. Baholash hisobotida tovarning narxi ichki bozorda shakllangan narx asosida baholangan boʻlsa, tovarning bojxona qiymati ushbu Nizomning 75-bandi qoidalari qoʻllaniladi.

78. Agar ekspert baholash hisobotida narxlar ichki bozorda shakllangan narxlardan boshqa muqobil manba axborotlaridan olingan narxlar asosida baholangan boʻlsa, iqtisodiy-matematika usullari qoʻllanilmagan holda bunday narx bojxona qiymatini aniqlash uchun asos sifatida qabul qilinib, bojxona qiymatiga tovarni bojxona hududiga olib kiriladigan joyga yetkazib berilgunga qadar qilinadigan xarajatlar qoʻshiladi.

79. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ishonchliligini tekshirish uchun mazkur hisobot qonun hujjatlarida belgilangan tartibda boshqa baholovchi tashkilot tomonidan shartnoma asosida ekspertizadan oʻtkazilishi mumkin.

80. Bojxona organi ushbu Nizomning 64 — 79-bandlariga muvofiq aniqlangan tovarning bojxona qiymati hamda shunday qiymatni aniqlash uchun foydalanilgan usul toʻgʻrisida deklarant yoki bojxona brokerining arizasiga koʻra unga yozma yoxud elektron shaklda xabardor etadi.

9-bob. Sotuvchi bilan sotib oluvchi oʻrtasida oʻzaro bogʻliqlik mavjud boʻlgan hollarni oʻrganish va bojxona qiymatini aniqlash tartibi

81. Sotuvchi va sotib oluvchining oʻzaro bogʻliqligi mavjud boʻlgan hollarda bojxona organi quyidagi harakatlarni amalga oshiradi:

avval ushbu tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchisi bilan bitimlar mavjudligi va ular yuzasidan biron-bir eʼtirozlar boʻlganligini tekshirish;

bojxona organida mavjud boʻlgan mazkur bitimga bevosita yoki bilvosita tegishli boʻlgan axborotni tahlil etish.

Bojxona organlari zarur axborotga ega boʻlgach, oʻzaro bogʻliq boʻlmagan shaxslar oʻrtasidagi aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlar yuzasidan tuzilgan bitimlar yoxud 4 yoki 5-usullar bilan aniqlangan bojxona qiymati bilan mustaqil ravishda nazoratli taqqoslashlarni amalga oshirishi mumkin. Agar bunday axborot oʻzaro bogʻliqlik bitim qiymatiga taʼsir qilmagan deb xulosa chiqarish uchun yetarli boʻlgan taqdirda maʼlum qilingan qiymat bojxona organi tomonidan deklarantdan yoki bojxona brokeridan qoʻshimcha axborotni soʻramasdan qabul qilinadi va bojxona qiymatini aniqlash uchun 1-usul qoʻllaniladi. Keyingi tekshiruv (tahlil) oʻtkazilmaydi;

oʻzaro bogʻliqlikning tovar qiymatiga taʼsirini tahlil etish.

Tekshiruv (tahlil) jarayonida sotuvchi bilan sotib oluvchining tijorat munosabatlarining xususiyati va tashkil etilishi, tovarni sotish shartlari, buyurtmalar qay tarzda berilganligi, tovar qiymati qanday hisoblangani, narxning qanday belgilangani va hisobvaraq-fakturaga kiritilganligi, haq toʻlash qay tarzda amalga oshirilgani, toʻlovlarning qanday oʻtkazilganligi va h.k.lar koʻrib chiqiladi.

Agar tekshiruv (tahlil) jarayonida sotuvchi bilan sotib oluvchi garchi oʻzaro bogʻliq shaxslar boʻlsa-da, ularning bir-biridan tovarlarni sotib olish va sotish ular oʻrtasida bunday oʻzaro bogʻliqlik boʻlmagan holda sodir etilganligi aniqlansa, unda bunday oʻzaro munosabatlar qiymatga taʼsir etmagan boʻladi. Masalan, agar qiymatning ushbu sanoat tarmogʻidagi narxni belgilashga doir oddiy amaliyotga muvofiq yoki sotuvchining sotish narxini u bilan bogʻliq boʻlmagan sotib oluvchilarga sotishidagi kabi yoʻl bilan narx belgilasa, bu kontragentlarning oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlari qiymatga taʼsir koʻrsatmaganligini tasdiqlaydi.

Agar tekshiruv (tahlil) sotuvchi va sotib oluvchining oʻzaro bogʻliqligi bitim qiymatiga taʼsir qilmaganligini tasdiqlasa, bunday qiymat maqbul deb topiladi va bojxona qiymatini aniqlash uchun 1-usul qoʻllaniladi. Aks holda 2 — 6-usullar qoʻllaniladi;

deklarantga yoki bojxona brokeriga oʻzaro bogʻliqlikning bitim qiymatiga taʼsir etmaganligini isbotlash imkoniyatini berish va deklarant yoki bojxona brokeri taqdim etgan dalillarni koʻrib chiqish;

agar bojxona organida deklarant yoki bojxona brokeri maʼlum qilgan bitim qiymatini qabul qilmaslikka asoslar mavjud boʻlsa bunday asoslarni yozma shaklda xabardor qilish;

deklarantning yoki bojxona brokerining arizasiga binoan shaxslarning oʻzaro bogʻliqligi bitim qiymatiga taʼsiri tekshiruvi (tahlili) natijalarini kutmasdan bojxona qiymatini aniqlashning boshqa usullariga oʻtish;

ushbu tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchisini maxsus hisobga olish.

82. Bojxona organi oʻzaro bogʻliqlikning mavjudligi va shu jumladan, uning bitim qiymatiga taʼsiri yuzasidan yetarli darajadagi asosli shubhalar boʻlmaganda ham tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchisini maxsus nazorat ostiga olib qoʻyishi mumkin. Bunday nazorat tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchisining boshqa bitimlarni rasmiylashtirishidagi faoliyatini kuzatish uchun kerak va shundan keyingina zarur boʻlgan holatda va zarur boʻlgan maʼlumotlar yigʻilganda tekshiruv (tahlil) oʻtkaziladi.

83. Tekshiruvning (tahlilning) oʻtkazilishi va oʻzaro bogʻliq shaxslar oʻrtasidagi bitim sharoitlarini oʻrganish sotuvchi va sotib oluvchining oʻzaro bogʻliqligi aniqlangan barcha holatlarda ham amalga oshirilmasligi kerak. Bu tarzdagi oʻrganish faqat bojxona organida qiymatning qabul qilinishi maqbulligi yuzasidan yetarli darajadagi asosli shubhalar mavjud boʻlgandagina talab etiladi. Qiymatning qabul qilinishi maqbulligi yuzasidan bojxona organida shubha uygʻonmaganda bunday narx deklarantga yoki bojxona brokeriga qoʻshimcha axborotlarni soʻrab murojaat qilmasdan qabul qilinadi (masalan, agar bojxona organi bundan ilgari kontragentlar oʻrtasidagi mavjud aloqani oʻrgangan yoki yetarli maʼlumotlarga ega boʻlsa).

84. Bitimning bir qiymati yoki bojxona qiymatining boshqa qiymatga qanchalik “juda yaqinligini” aniqlashda bir qator omillarni eʼtiborga olish kerak. Ushbu omillar import qilinadigan tovarlar xususiyatini; tarmoqning oʻziga xos xususiyatlarini; tovar import qilinadigan mavsumni, shuningdek, qiymatlar farqi tijorat ahamiyatiga ega yoki ega emasligi hisobga olishi zarur. Mazkur omillar turli holatlarda bir xil boʻlmasligi mumkinligi sababli, masalan, qatʼiy belgilangan foiz kabi, universal standartni qoʻllash har bir alohida holda imkonsiz boʻlar edi.

Masalan, bir turdagi tovarga nisbatan qiymatlardagi uncha jiddiy boʻlmagan farqi maqbul boʻlmasligi mumkin, ayni bir vaqtda esa boshqa bir xildagi tovarga nisbatan qiymatlardagi ancha jiddiy boʻlgan farqi juda maqbul boʻlib qolishi mumkin.

85. Har bir aniq holatda maxsus tekshiruv (tahlil) oʻtkazilishi va ushbu ishga vaziyatdan kelib chiqqan holda qaror qabul qilinishi lozim.

10-bob. Moddiy tashuvchi orqali olib kiriladigan raqamli mahsulotlarning bojxona qiymatini aniqlash tartibi

86. Moddiy tashuvchi orqali olib kiriladigan raqamli mahsulotlarning bojxona qiymati aniqlashda ushbu Nizomning 3 — 8-boblari qoidalari qoʻllaniladi.

87. Bojxona hududiga olib kirilayotgan va maʼlumotlarni qayta ishlash boʻyicha uskunalar uchun dasturiy taʼminotni oʻz ichiga olgan moddiy tashuvchining bojxona qiymatini aniqlashda, agar baholanayotgan tovar uchun amalda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan narxdan dasturiy taʼminotning qiymati va (yoki) moddiy tashuvchining qiymati ajratib chiqarilsa, faqat moddiy tashuvchining qiymati hisobga olinadi.

88. Agar dasturiy taʼminot moddiy tashuvchi boʻlmagan tovarning tarkibiga kirsa hamda u bunday dasturiy taʼminotsiz oʻziga xos boʻlgan vazifalarni bajara olmaydigan ushbu tovarning ishlashiga qaratilgan boʻlsa, dasturiy taʼminotning qiymati tovarning qiymatidan ajratib chiqarilmaydi.

89. Raqamli distributsiya usullari orqali olib kiriladigan raqamli mahsulotlarning bojxona qiymati aniqlanmaydi.

11-bob. Deklaratsiyalanmasdan yoki deklaratsiyada notoʻgʻri koʻrsatilib olib kirilgan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlash va qayta koʻrib chiqish tartibi

90. Agar qonun hujjatlarida bojxona chegarasidan tovarlarni deklaratsiyalamasdan olib oʻtilishi, biroq, ularning bojxona qiymati aniqlanishi nazarda tutilgan boʻlsa, bunday tovarlarning bojxona qiymatini aniqlashda ushbu Nizomning 3 — 8-boblari qoidalari qoʻllaniladi.

91. Bojxona chegarasidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibga xilof ravishda oʻtkazilayotgan tovarlarning bojxona qiymati bozor narxidan kelib chiqib aniqlanishi lozim. Bunday tovarlarning bojxona qiymatini hisoblab chiqarishda baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq aniqlangan narx boʻyicha bojxona qiymatini aniqlashda ushbu Nizomning 76 — 78-bandlari qoidalari qoʻllaniladi.

92. Tovarlar chiqarib yuborilganidan keyin bojxona organlari tomonidan tovarning bojxona qiymati miqdorini aniqlash maqsadida tekshiruv oʻtkazilishi mumkin, bunda tovarlarning bojxona qiymati qayta koʻrib chiqiladi.

93. Quyidagilar qayta koʻrib chiqish uchun asos boʻlib hisoblanadi:

Kodeksning 320-moddasi uchinchi qismida nazarda tutilgan hollar;

tovarning bojxona qiymatini maʼlum qilishda taqdim etilgan tasdiqlovchi hujjat va maʼlumotlarda nomuvofiqliklarning mavjudligi (eksport, reeskport va tranzit davlatlaridan olingan tovar kuzatuv va tijorat hujjatlarini solishtirish, ekspertiza oʻtkazish va boshqa tadbirlarni amalga oshirish natijasida aniqlangan holatlar);

TIF TNga muvofiq tovarning qayta tasniflanishi natijasida bir tovar turidan (nomidan) boshqa tovar turiga (nomiga) oʻtishi.

Ushbu bandda koʻrsatilmagan asoslar boʻyicha bojxona qiymatini qayta koʻrib chiqishga yoʻl qoʻyilmaydi.

94. Bojxona qiymatini qayta koʻrib chiqish uchun bojxona organi boshligʻining yoki uning oʻrnini bosuvchi shaxsning tekshiruv maqsadi, uni oʻtkazish muddatlari, tekshiruvchi bojxona organi mansabdor shaxslarining tarkibi va tekshirilayotgan davr koʻrsatilgan qarori asos boʻladi.

95. Tovarlar chiqarib yuborilganidan keyingi bojxona qiymatini qayta koʻrib chiqilishi ayni bir tashqi savdo kontrakti (shartnomasi, kelishuvi) boʻyicha koʻpi bilan bir marta oʻtkaziladi.

96. Bojxona qiymatini qayta hisoblab chiqarishda, bojxona organi oʻz ixtiyorida mavjud boʻlgan aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlarning oʻrtacha bojxona qiymati toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanadi, bundan xorijiy bojxona organlaridan olingan hujjat va maʼlumotlar asosida va baholash hisobotiga muvofiq bojxona qiymatini qayta oʻrganish mustasno.

97. Bojxona qiymatini qayta koʻrib chiqilishi davomida qoʻshimcha ravishda bojxona toʻlovlarining hisoblanishiga sabab boʻluvchi bojxona qiymatining miqdoriga taʼsir etuvchi holat aniqlangan taqdirda, bojxona toʻlovlarini qoʻshimcha hisoblash tovarlarning bojxona nazorati ostida boʻlishi tugagan paytdan eʼtiboran uch yil ichida amalga oshirilishi mumkin.

98. Bojxona qiymatini qayta koʻrib chiqish natijalariga koʻra bojxona qiymati qayta hisoblab chiqarishni, shuningdek, bojxona toʻlovlarining qayta hisoblangan summasi aniqlanishi va ular boʻyicha qoʻshimcha mablagʻ undirilishi yoki ortiqcha undirilgan mablagʻ qaytarilishi mumkin.

99. Bojxona qiymatini qayta qoʻrib chiqish natijasida bojxona toʻlovlari qoʻshimcha hisoblanganda, agar toʻlovchining bojxona toʻlovlari qoʻshib hisoblanishiga eʼtirozlari boʻlmasa, Kodeksning 348-moddasiga muvofiq bojxona toʻlovlari boʻyicha qarzdorlikni toʻlash toʻgʻrisidagi talabnoma taqdim etilgan kun, toʻlovchi eʼtiroz bildirgan taqdirda esa, sudning bojxona toʻlovlari boʻyicha qarzdorlikni undirish toʻgʻrisidagi qarori qonuniy kuchga kirgan sana qarzdorlik yuzaga kelgan kun deb hisoblanadi.

100. Bojxona toʻlovlarini toʻlash boʻyicha qarzdorlikni undirish Kodeksning 349 , 350 , 351 va 352-moddalarida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

101. Bojxona organlari bojxona qiymati qayta koʻrib chiqilgan tashqi savdo kontraktlarining (shartnomalari, kelishuvlari) hisobini olib borish maqsadida bojxona organlarining axborot tizimida joriy etilgan dastur yordamida reyestrini yuritadi va reyestrga kiritilgan tashqi savdo kontraktlari (shartnomalari, kelishuvlari) boʻyicha qaytadan tekshiruv oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

12-bob. Bojxona bojlari va soliqlar toʻlashdan shartli ozod etilgan holda vaqtincha olib kirilgan tovarlarni erkin muomalaga chiqarishda bojxona qiymatini aniqlash tartibi

102. Bojxona bojlari va soliqlar toʻlashdan shartli ozod etilgan holda vaqtincha olib kirilgan tovarlarni erkin muomalaga chiqarish bilan yakunlangan taqdirda tovarlarning bojxona qiymati tovarlar vaqtincha olib kirish bojxona rejimiga joylashtirilgan kunda aniqlangan bojxona qiymat qoʻllaniladi.

103. Vaqtincha olib kirish bojxona rejimida boʻlish davrida tovarning tabiiy tarzda eskirishi yoki uni tashish va (yoki) saqlashning normal sharoitlarida kamayishi oqibatida roʻy bergan oʻzgarishi, shuningdek, avariya yoxud yengib boʻlmas kuch taʼsiri oqibatida shikastlangan yoki buzilgan va deklarant yoxud bojxona brokeri tomonidan bojxona organiga ushbu holatlarga taalluqli boʻlgan taqdim etiladigan maʼlumot toʻgʻri hamda hujjatlar bilan tasdiqlangan axborotni taqdim etsa, bunday tovarlarning bojxona qiymati ularni erkin muomalaga chiqarishda qayta koʻrib chiqilishi mumkin.

104. Tovarlarning baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq aniqlangan narx boʻyicha bojxona qiymatini aniqlashda ushbu Nizomning 76 — 78-bandlari qoidalari qoʻllaniladi.

13-bob. Avariya, yengib boʻlmas kuch taʼsiri oqibatida yoki nomaʼlum sabablarga koʻra shikastlanishi yoxud buzilishi, yaroqsiz holatga kelishi, yoʻqolishi va kamomadi aniqlangan tovarning bojxona qiymatini aniqlash tartibi

105. Deklarant yoki bojxona brokeri deklaratsiyalanadigan tovarning bojxona qiymati maʼlum qilinguniga qadar aniqlangan tovar turkumining avariya, yengib boʻlmas kuch taʼsiri oqibatida yoki nomaʼlum sabablarga koʻra shikastlanishi yoxud buzilishi, yaroqsiz holatga kelishi, yoʻqolishi, kamomadi hajmlariga mos birlikka keltirilgan bojxona qiymatini maʼlum qilish huquqiga ega. Bunday aniqlangan holatlar ekspertiza xulosasi, bojxona koʻrigi dalolatnomasi va boshqa tegishli hujjatlar bilan tasdiqlanishi shart.

106. Mazkur tovarlarning bojxona qiymati baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq ushbu Nizomning 76 — 78-bandlarida nazarda tutilgan tartibda toʻliq yoki shunday shikastlanishi yoxud buzilishi, yaroqsiz holatga kelishi, yoʻqolishi, kamomadi aniqlangan qismi uchun aniqlanadi.

107. Agar mazkur tovarlar yetkazib berish shartlariga muvofiq sugʻurtalangan boʻlsa, bunday sugʻurtalash qiymati koʻrsatilgan hujjatlar bojxona organiga taqdim etilishi shart va ular aniqlanadigan bojxona qiymatiga qoʻshiladi.

14-bob. Bojxona toʻlovlarini toʻlash boʻyicha imtiyozlar qoʻllaniladigan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlash tartibi

108. Olib kiriladigan tovarga bojxona toʻlovlarini toʻlash boʻyicha imtiyozlar qoʻllanilayotganda ularning bojxona qiymati ushbu Nizomning 3 — 7-boblari qoidalariga muvofiq maʼlum qilinmagan taqdirda, ushbu Nizomning 8-bobi qoidalari qoʻllaniladi. Bunday tovarlarning bojxona qiymati bojxona yuk deklaratsiyasida maʼlum qilinadi.

109. Bojxona toʻlovlarini toʻlash boʻyicha imtiyozlar notoʻgʻri qoʻllanilgan yoki maqsadsiz foydalanilgan deb topilgan taqdirda, bojxona rasmiylashtiruvi vaqtida aniqlangan bojxona qiymati asosida bojxona toʻlovlarini toʻlash majburiyati tiklanadi va bojxona qiymati qayta koʻrib chiqilmaydi.

14 1 -bob. Dastlabki va davriy deklaratsiyalashda tovarlarning bojxona qiymatini aniqlash tartibi

109 1 . Dastlabki va davriy deklaratsiyalanayotgan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlashda ushbu nizomning 3 — 8-boblari qoidalari qoʻllanadi. Bunday tovarlarning bojxona qiymati bojxona yuk deklaratsiyasida maʼlum qilinadi.

109 2 . Mazkur tovarlarning bojxona qiymatini aniqlashda tovarlarni Oʻzbekiston Respublikasiga eksport qilish uchun sotilgan sanadan foydalaniladi.

Bunda tovarlarni Oʻzbekiston Respublikasiga eksport qilish uchun sotilgan sana joʻnatuvchi mamlakatning bojxona xizmati tomonidan rasmiylashtirilgan eksport deklaratsiyasida koʻrsatilgan sana asosida, agar ushbu turdagi hujjat mavjud boʻlmasa, hisobvaraq-faktura tuzilgan (invoys) sana asosida belgilanadi.

109 3 . Dastlabki va davriy deklaratsiyalashning boshqa oʻziga xos tartibotlari qonunchilik hujjatlari bilan tartibga solinadi.

15-bob. Yakunlovchi qoidalar

110. Maʼlum qilingan bojxona qiymatini tekshirish zarurati yuzaga kelganda, shu jumladan, qoʻshimcha axborotning olinishi tovarni ushlab turish uchun asos boʻla olmaydi.

111. Bojxona organi deklarantga yoki bojxona brokeriga maʼlum qilinadigan tovarning bojxona qiymati va uni aniqlashga taalluqli tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etish uchun qoʻshimcha muddat berishi mumkin, bunday muddat Kodeksning 321-moddasi toʻrtinchi xatboshida nazarda tutilgan oltmish kalendar kunidan oshmasligi kerak.

112. Bojxona qiymati va uni aniqlashga taalluqli taqdim etiladigan hujjatlar hamda ulardagi maʼlumotlar toʻgʻriligi uchun deklarant yoki bojxona brokeri javobgar boʻladi.

113. Bojxona qiymati deklaratsiyasi va unga ilova qilinadigan hujjatlar bojxona organiga oʻzbek, rus yoki ingliz tillarida taqdim etiladi. Boshqa tilda toʻldirilgan hujjatlar bojxona organiga deklarant tomonidan tasdiqlangan oʻzbek, rus yoki ingliz tilidagi tarjimasi bilan birga taqdim etilishi kerak.

Hujjatlar asl nusxada yoki deklarant tomonidan tasdiqlangan nusxa koʻrinishida taqdim etiladi.

Elektron bojxona qiymati deklaratsiyasi va unga ilova qilinayotgan hujjatlar bojxona organlariga belgilangan format va tuzilishga muvofiq taqdim etilishi lozim.

Agar ilova qilinadigan hujjatlarning elektron formati belgilanmagan boʻlsa, ushbu hujjatlarning skaner qilish orqali olingan nusxalari taqdim etiladi.

114. Bojxona organlari elektron bojxona rasmiylashtiruvini amalga oshirishda olib kiriladigan tovarning bojxona qiymati toʻgʻri aniqlanganligini nazorat qilish maqsadida xavfni boshqarish hamda bojxona qiymatining ehtimoliy diapazonini avtomatik hisoblab chiqadigan axborot tizimlari, shuningdek, boshqa axborot tizimlaridan foydalanadi.

Ushbu tizimlar tomonidan avtomatik tarzda (inson aralashuvisiz) eng koʻp import qilingan tovarlar boʻyicha ularning eng quyi narxlari, shu jumladan asosiy tarkibini tashkil etuvchi xomashyo narxidan past boʻlmagan indikativ narxlar shakllantiriladi.

Olib kiriladigan tovarlarning bojxona qiymati xavfni boshqarish axborot tizimi orqali nazorat qilinishida indikativ narxlardan foydalaniladi.

Indikativ narxlardan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlashda foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

114 1 . Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Bojxona qoʻmitasi tomonidan Tariflar va savdo boʻyicha Bosh bitim VII moddasini qoʻllash toʻgʻrisidagi bitimning (Marokash, 1994-yil 15-aprel), shu jumladan, ushbu bitimga doir sharhlarning tegishli qoidalaridan, shuningdek, Jahon savdo tashkilotining Bojxona baholash qoʻmitasi va Jahon bojxona tashkilotining Bojxona baholash boʻyicha texnik qoʻmitasi tomonidan qabul qilingan tovarlarning bojxona qiymatiga doir hujjatlardan kelib chiqqan holda, bojxona hududiga olib kiriladigan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlash usullarini tanlashda ushbu Nizom qoidalarining bir xil qoʻllanilishini taʼminlashga qaratilgan tavsiyalar ishlab chiqiladi.

115. Deklarant yoki bojxona brokeri bojxona organining qaroridan norozi boʻlganda, u yuzasidan yuqori turuvchi bojxona organlari yoki sudga shikoyat bilan murojaat qilish huquqiga ega.

116. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javob beradilar.

Oʻzbekiston Respublikasi bojxona hududiga olib kiriladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 1-ILOVA

Ichki bozordagi shakllangan aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlarning narxlarini oʻrganish toʻgʻrisida

Ushbu dalolatnoma biz ___________________________________________________________________________________ tomonidan (bojxona organi xodimi F.I.O., ish joyi, lavozimi) _______________________________________________________________________________________________________________ (vakolatli shaxs F.I.O., ish joyi, lavozimi, ishonchnoma asosida boʻlsa raqami va sanasi) _____________________________________________________________________________________________________ ishtirokida (deklaratsiyalovchi shaxs (boshqa shaxs va ekspert) F.I.O., ish joyi, lavozimi, ishonchnoma asosida boʻlsa raqami va sanasi) _____________________________________________________da ________________________________________________________ (yil, kun, oy) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ _______________________________________________________________________________________________________________ (oʻrganish joyi nomi (bozor,savdo doʻkoni, muqobil manba)) oʻrganib chiqildi va kuyidagilar aniqlanib, tuzildi: T/r Tovar nomi (model, markasi va boshqalar) Tovar birligining ichki bozorda sotilish qiymati Tovar birligining ichki bozorda sotilish miqdori Tovarning ichki bozorda sotilishdagi oʻlchov birligi Tovarning TIF TNga muvofiq oʻlchov birligi ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ (bojxona organi xodimi lavozimi) ‎ (Imzo) ‎ (F.I.O.) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ (vakolatli shaxs lavozimi) ‎ (Imzo) ‎ (F.I.O.) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ (deklaratsiyalovchi shaxs lavozimi) ‎ (Imzo) ‎ (F.I.O.) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ _________________________________ ‎ (Bozor va (yoki) savdo doʻkoni nomi va joylashgan hududi va shaxsning lavozimi) ‎ (Imzo) ‎ (F.I.O.) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎

Oʻzbekiston Respublikasi bojxona hududiga olib kiriladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 2-ILOVA

Olib kiriladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlashning 4-usul asosidagi 6-usulni qoʻllash boʻyicha

Oʻzbekiston Respublikasi hududida sarflangan xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlmagan taqdirda, 4-usul asosidagi 6-usul bilan bojxona qiymatini aniqlash uchun iqtisodiy-matematika usullarini qoʻllagan holda ishlab chiqilgan baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq ekspert baholash qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi. Bunda tovar birligining bojxona qiymati aniqlanib, keyinchalik butun turkumning bojxona qiymati qayta hisob-kitob qilinadi.

Bojxona toʻlovlarining advalor (foizdagi) stavkalari belgilangan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlash uchun misol quyidagi tarzda shakllantiriladi:

Qisqartmalarni belgilaymiz:

Bq — tovar birligining bojxona qiymati;

Sn — Oʻzbekiston Respublikasi hududida birinchi marta sotilgan mazkur tovar birligining qiymati.

Tovar birligining qiymatidan (Sn) bojxona hududida amalga oshirilgan quyidagi xarajatlar chegiriladi:

1. Import bojxona boji (Bb). Bb = k*Bq, bunda k — import bojxona boji stavkasi koeffitsiyenti. Masalan, boj stavkasi 10 foiz boʻlsa, koeffitsiyent 0,1 ga teng. Boshqa turdagi toʻlovlar koeffitsiyentlari ham shu tartibda aniqlanadi.

Bojxona boji koeffitsiyentini aniqlashda tarif preferensiyalari inobatga olinadi.

2. Aksiz soligʻi (As). As = t*Bq, bunda t — aksiz soligʻi stavkasi koeffitsiyenti.

3. Qoʻshilgan qiymat soligʻi (Qqs). Qqs = p*(Bq+k*Bq+t*Bq) formulasi boʻyicha aniqlanadi, bunda n — KQS stavkasi koeffitsiyenti.

4. Tovarni birinchi marta qayta sotishda Oʻzbekiston Respublikasi hududida olinadigan tijorat foydasi (Tf).

Tf = r*(Bq+Bb+As+Qqs),

bunda r — tijorat foydasi koeffitsiyenti.

5. Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi transport va boshqa xarajatlar (Tbx).

Tbx = g*(Bq+Bb+As+Qqs), bunda r — transport va boshqa xarajatlar koeffitsiyenti.

Olib kiriladigan tovar birligi bojxona qiymati:

Bq = Sn — Bb — As — Qqs — Tf — Tbx

Sn = Bq+Bb+As+Qqs+Tf+Tbx.

Tenglamaga Bb, As, Qqs, Tf, Tbx maʼlumotlari koʻrsatkichlarini kiritamiz va Sn = Bq*[(1+k+t)*(1+p)]*(1+r+g) olinadi;

Demak,

Bq = Sn [(1 +k+m) * (1 +n)] * (1 +p+r)

Qulaylik uchun [(1+k+t)*(1+p)]*(1+r+g) koeffitsiyentini xarajatlar umumiy koeffitsiyenti deb nomlaymiz va Uxk1 harflari bilan belgilaymiz. Shu tariqa, Oʻzbekiston Respublikasi hududida tovarning birinchi marta sotilishi narxi toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlganda har bir tovar turi uchun umumiy xarajatlar koeffitsiyentini hisob-kitob qilishga eʼtibor beriladi:

Bq = Sn / Uxk1.

1-misol. Ulgurji bozorda bir dona charm kurtkaning qiymati shartli ravishda 5 000 000 soʻm turadi, bojxona boji stavkasi — 20%, biroq tovarning kelib chiqish mamlakati nomaʼlum boʻlganligi hamda tarif preferensiyasi qoʻllanilmaganligi sababli bojxona boji stavkasi ikki barobar miqdorda belgilanadi (k = 0,4), aksiz soligʻi — belgilanmagan (m = 0), QQS — 15% (n = 0,15).

Tijorat foydasi shartli ravishda QQS stavkasiga teng deb qabul qilinadi — 15% (r = 0,15), transport va boshqa xarajatlar — 5% (r = 0,05)ga teng. Bojxona qiymatini aniqlash uchun:

1) Mazkur turdagi tovar uchun umumiy xarajatlar koeffitsiyentini aniqlaymiz:

Uxk1 = [(1+k+t)*(1+p)]*(1+r+g).

Qiymatlarni qoʻyib, quyidagini olamiz:

Uxk1 = [(1+0,4+0)*(1+0,15)]*(1+0,15+0,5) = 1,9;

2) Bojxona qiymatini aniqlaymiz:

Bq = 5 000 000/1,9 = 2 631 578,95 soʻm.

Yaʼni olib kirilgan bir dona charm kurtkaning qiymati taxminan 2 631 578,95 soʻmni tashkil qiladi.

Izoh: hisoblash teskari usul bilan tekshirilsa uch foizgacha yanglishishga yoʻl qoʻyiladi.

2-misol. Ulgurji bozorda bir kilogramm shakar mahsulotining qiymati shartli ravishda 5 760 soʻm. Bunda bojxona boji stavkasi — 20%, biroq tovarning kelib chiqish mamlakati nomaʼlum boʻlganligi hamda tarif preferensiyasi qoʻllanilmaganligi sababli bojxona boji stavkasi ikki barobar miqdorda belgilanadi (k = 0,4), aksiz soligʻi — 20% (m = 0,20), QQS va tijorat foydasi — 15% (n = r = 0,15), transport va boshqa xarajatlar — 5 foiz (r = 0,05)ga teng.

Bojxona qiymatini aniqlash uchun:

1) Mazkur tovar turi uchun umumiy xarajatlar koeffitsiyentini aniqlaymiz.

Uxk1 = [(1+k+t)*(1+p)]*(1+r+g) =

= [(1+0,4+0,2)*(1+0,15)*(1+0,15+0,05) = 2,2;

2) Bojxona qiymatini aniqlaymiz:

Bq = Sn / Uxk1

Bq = 5 760/2,2 = 2 618,18

Bir kilogramm shakar mahsulotining bojxona qiymati taxminan 2 618,18 soʻmga teng.

Tovarlarning spetsifik xususiyatlari, bojxona boji, soliq va yigʻim stavkalari turlarining oʻzgarishi va yangilari joriy etilishi munosabati bilan bojxona organlari olib kiriladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlashning 4-usul asosidagi 6-usulni qoʻllash boʻyicha yangi tavsiyalar ishlab chiqadi va ushbu tavsiyalar bojxona qiymatini aniqlashda barchaga tatbiq etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2022-yil 6-aprel,

160-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 06.04.2022-y., 09/22/160/0277-son; 15.10.2022-y., 09/22/604/0929-son; 08.10.2024-y., 09/24/630/0793-son; 01.09.2026-y., 06/26/174/0881-son)

lex.uz