UzbekAI

← Qonunlar

📅 2022-yil 14-may · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2022 йил 14 май · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди Пленуми

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 14 мая 2022 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 14 May 2022 · Other documents · Oliy sudi Plenumi

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг

Қарори

Жиноят ишларини биринчи инстанцияда кўриб чиқишга тайёрлаш бўйича суд амалиёти тўғрисида

Судларда жиноят ишларини биринчи инстанцияда муҳокама қилишга тайёрлаш ва дастлабки эшитув ўтказиш тартиби бўйича масалалар келиб чиқаётганлиги муносабати билан ҳамда жиноят-процессуал қонуни бир хилда ва тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида, «Судлар тўғрисида»ги Қонуннинг 22-моддасига асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:

1. Судларнинг эътибори жиноят ишларини биринчи инстанцияда муҳокама қилишга тайёрлаш бўйича Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексининг (бундан буён матнда ЖПК деб юритилади) 49 ва 49 1 -бобларида назарда тутилган талабларга қатъий риоя этиш зарурлигига қаратилсин.

2. ЖПК 396-моддасига мувофиқ, жиноят ишини суд муҳокамасига тайёрлаш чоғида судья ҳар бир айбланувчига нисбатан қуйидаги ҳолатларни аниқлаши шарт:

иш мазкур суднинг судловига тегишлими;

ишнинг суд мажлисида кўрилиши учун асослар етарлими;

суриштирув ва дастлабки тергов ўтказиш чоғида ЖПК талабларига риоя қилинганми;

айбланувчига нисбатан эҳтиёт чораси тўғри танланганми;

жиноят оқибатида етказилган мулкий зарар қопланишини таъминлаш чоралари кўрилганми;

айблов хулосаси ёки айблов далолатномаси ЖПК талабларига мувофиқ тузилганми;

дастлабки эшитув ўтказиш учун асослар борми.

Судья, шунингдек, биринчи инстанция суди томонидан жиноят иши холисона, ўз вақтида ва тўғри ҳал қилинишини таъминлаш мақсадида ушбу масалалар бўйича қонунда назарда тутилган процессуал қарорлар қабул қилиниши ва ҳаракатлар бажарилишига зарурат бор-йўқлигини аниқлайди.

3. Судья ЖПК 395-моддасининг биринчи қисмига кўра, жиноят ишини судда кўриш учун тайёрлаш чоғида қонуннинг ушбу нормасида назарда тутилган ажримлардан бирини ёки ЖПК 401 1 -моддасининг биринчи қисмига кўра, ишни дастлабки терговда йўл қўйилган техник йўсиндаги камчиликларни бартараф этиш учун прокурорга юбориш тўғрисида ажрим чиқариши мумкин.

4. Тушунтирилсинки, жиноят ишини судловга тегишлилик қоидаларига риоя этган ҳолда бошқа судга ўтказаётганда, суд зарурат бўлганда, эҳтиёт чораси тўғрисидаги масалани ЖПК 395-моддасига мувофиқ, чиқариладиган ажримда ҳал этиши мумкин.

Жиноят иши судловга тегишлилиги бўйича юборилганда, ЖПК 396-моддаси биринчи қисмининг 2 , 3 , 5 — 7-бандларида кўрсатилган масалалар суд томонидан ҳал этилмайди.

5. Жиноят ишини судда кўриш учун тайинлаш чоғида судья иш бўйича арз қилинган илтимосномалар бор-йўқлигини аниқлаши лозим. Бунда фақат асосланган, текширишни талаб этмайдиган (масалан, ишда ҳимоячи иштирок этишига рухсат бериш тўғрисидаги, судга қўшимча гувоҳларни чақириш тўғрисидаги, ҳужжатлар талаб қилиб олиш тўғрисидаги, хавфсизлик чораларини қўллаш тўғрисидаги ва ҳоказо) илтимосномалар қаноатлантирилиши мумкин.

Судьянинг ҳар бир арз қилинган илтимоснома бўйича қарори ишни суд муҳокамасига тайинлаш тўғрисидаги ажримда акс эттирилади.

6. Ишни суд мажлисида кўриб чиқиш учун асос етарлилиги тўғрисидаги масалани ЖПК 396-моддасининг 2-бандига мувофиқ, ҳал қилиш чоғида, судья ЖПК 82-моддасида назарда тутилган талаблардан келиб чиқиши лозим. Уларга кўра, суриштирув ва дастлабки тергов органлари томонидан иш бўйича қуйидагилар аниқланган бўлиши керак:

жиноят объекти, жиноят туфайли етказилган зиённинг хусусияти ва миқдори, жабрланувчининг шахсини тавсифловчи ҳолатлар;

жиноят содир этилган вақт, жой, усул, шунингдек, Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодексида кўрсатиб ўтилган бошқа ҳолатлар;

қилмиш ва келиб чиққан ижтимоий хавфли оқибатлар ўртасидаги сабабий боғланиш;

жиноят ушбу шахс томонидан содир этилганлиги;

жиноят тўғри ёки эгри қасд билан ёхуд бепарволик ёки ўз-ўзига ишониш оқибатида содир этилганлиги;

жиноят сабаблари ва мақсадлари;

айбланувчининг шахсини тавсифловчи ҳолатлар.

Суриштирув ёки дастлабки тергов органи томонидан ушбу талаблардан бирортаси бажарилмаган тақдирда, иш бўйича дастлабки эшитув ўтказиш учун асослар мавжуд бўлади.

7. Судья ЖПК 396-моддасининг 3-бандига мувофиқ, суриштирув ва дастлабки терговни юритиш чоғида жиноят ишини қўзғатиш ва юритиш асослари ҳамда тартибини белгиловчи ЖПК талабларига риоя этилганлигини аниқлаши зарур.

Жиноят-процессуал қонуни нормалари жиддий бузилганлиги (масалан, бошқа шахсга нисбатан янги айблов бўйича ажратилган материаллар бўйича жиноят иши қўзғатмасдан суриштирув ёки дастлабки тергов ўтказилганлиги), суд томонидан суд муҳокамаси чоғида бартараф этиб бўлмайдиган бошқа қоидабузарликлар (масалан, ЖПК 76-моддасида назарда тутилган асосларга кўра рад этилиши лозим бўлган суриштирувчи, терговчи томонидан процессуал ҳаракатлар амалга оширилганлиги, суриштирув ёки тергов гуруҳига киритилмаган шахс томонидан суриштирув ёки дастлабки тергов амалга оширилганлиги ва ҳоказо), шунингдек, ЖПК 405 12 -моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган ҳолатлар аниқланса, иш бўйича дастлабки эшитув ўтказилиши керак.

8. Судларга тушунтирилсинки, ишни судда муҳокама қилиш учун тайинлаш чоғида аниқланиши лозим бўлган муҳим ҳолатлардан бири айбланувчига нисбатан эҳтиёт чораси тўғри танланганлиги тўғрисидаги масала ҳисобланади.

Эҳтиёт чораси ўзгартирилганда судьянинг ажримида бундай қарор қабул қилиш заруратини тасдиқловчи далиллар ва важлар келтирилган асослар кўрсатилиши лозим.

Қамоққа олиш ёки уй қамоғи тарзидаги эҳтиёт чораси бекор қилинган ёхуд ўзгартирилганда қамоқда ёки уй қамоғида бўлган шахс дарҳол озод қилиниши керак (уй қамоғи қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чорасига ўзгартирилган ҳоллар бундан мустасно).

9. ЖПК 396-моддасининг 5-банди ва 398-моддасига мувофиқ, судья жиноят оқибатида етказилган мулкий зарар қопланишини таъминлайдиган чораларни кўришга ҳақли.

Жиноят иши материалларида ёки тараф тақдим этган материалларда айбланувчида хатлаб қўйилиши мумкин бўлган пул маблағлари, қимматликлар ёки бошқа мол-мулк мавжудлиги тўғрисида маълумотлар йўқлиги даъвони таъминлаш чоралари бевосита суд томонидан қўлланилиши имкониятини истисно этса, судья ажрим билан зарур чоралар кўриш мажбуриятини суриштирувчи ёки терговчига юклайди. Бундай ҳолларда суднинг ажримини ижро этиш муддати, ЖПК 405-моддасининг биринчи қисми мазмунидан келиб чиқиб, ўн суткадан ошмаслиги лозим.

10. Жиноят ишини ЖПК 401 1 -моддасида кўрсатилган асосларга кўра прокурорга юбориш тўғрисидаги масалани ҳал қилишда, суриштирув ёки дастлабки тергов жараёнида йўл қўйилган техник йўсиндаги камчиликлар деганда, жиноят ишида айбланувчи тариқасида иштирок этишга жалб қилиш тўғрисидаги қарор, айблов далолатномаси ёки айблов хулосаси, шунингдек, тиббий йўсиндаги мажбурлов чораларини қўллаш учун ишни судга юбориш тўғрисидаги қарор ёзувида йўл қўйилган хатолар, ҳарфий хатолар ва арифметик хатолар тушунилади.

11. Ишни ЖПК 403-моддасига мувофиқ, суд муҳокамасига тайёрлаш бўйича судья кўриши лозим бўлган бошқа чораларга, шунингдек, қамоқда ёки уй қамоғида сақланаётган шахслар судга олиб келинишини таъминлаш, ишда иштирок этишга таржимонни жалб этиш, хавфсизлик чораларини таъминлаш, суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ масалаларни ҳал қилиш киради.

12. Иш суд муҳокамасига тайинлангандан сўнг судья ЖПК 402-моддасида кўрсатиб ўтилган шахсларнинг, шунингдек, ишга янгидан киришган ҳимоячининг, жабрланувчи вакилининг илтимоси бўйича, уларга иш билан танишиш учун иш материаллари ҳажмини ҳисобга олиб, оқилона муддат белгилаган ҳолда, имконият яратиши шарт.

Иш материаллари билан танишиб чиққанлик тўғрисида илтимоснома берган шахсдан тилхат олиниб, у ишга қўшиб қўйилади.

13. Суд ЖПК 405 3 -моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган асослар мавжуд бўлганда, иш бўйича тарафларнинг илтимосномасига кўра ёки ўз ташаббуси билан жиноят иши бўйича дастлабки эшитув ўтказиш тўғрисида ажрим чиқаради.

14. Тушунтирилсинки, ЖПК 395 ва 405 11 -моддалари мазмунига кўра, жиноят иши бўйича дастлабки эшитув ўтказиш тўғрисидаги илтимоснома айбланувчи томонидан айблов далолатномаси ёки айблов хулосасининг кўчирма нусхаси олинган кундан эътиборан уч сутка ичида берилиши мумкин. Бундай ҳуқуқи борлиги тўғрисида айбланувчига прокурор томонидан айблов далолатномаси ёки айблов хулосасининг кўчирма нусхаси топширилаётган пайтда тушунтирилади.

Судья айблов далолатномаси ёки айблов хулосасининг кўчирма нусхаси айбланувчи томонидан олинган кундан эътиборан уч сутка ўтгандан сўнг берилган дастлабки эшитув ўтказиш тўғрисидаги илтимосномани, башарти илтимоснома бериш муддати ўтказиб юборилиши сабаблари узрли эмас деб топилса, рад этишга ҳақли.

Жиноят иши суд муҳокамасига тайинлангандан сўнг дастлабки эшитув ўтказиш тўғрисида берилган илтимоснома ҳам рад этилиши лозим.

15. Жиноят иши бўйича дастлабки эшитув ЖПК 405 6 -моддасида белгиланган тартибда ўтказилиши лозим.

Дастлабки эшитув судья томонидан дастлабки эшитув тайинлаш тўғрисида ажрим чиқарилган пайтдан эътиборан беш суткадан кечиктирмай бошланиши ва унинг давомийлиги ўн суткадан ошмаслиги керак.

Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, дастлабки эшитув ўтказиш муддатларини узайтириш қонунда назарда тутилмаган.

16. ЖПК 405 7 ва 410-моддаларига мувофиқ, судья қуйидаги ҳолларда жиноят иши бўйича иш юритишни тўхтатиш тўғрисида ажрим чиқаради, агар:

айбланувчи яширинган бўлса ва унинг турган жойи маълум бўлмаса;

айбланувчи оғир ва давомли касалликка чалинган бўлиб, бу ҳолат унинг суд мажлисида иштирок этишига тўсқинлик қилса.

Айбланувчи яширинган бўлиб, унинг турган жойи маълум бўлмаса, судья иш юритишни тўхтатиб туриш билан бир вақтда унга нисбатан эҳтиёт чорасини ўзгартириш тўғрисида ажрим чиқаради. Айбланувчига нисбатан қидирув эълон қилинганлиги муносабати билан юритилиши тўхтатилган жиноят иши суд ажримини ижро этиш учун айблов далолатномаси ёки айблов хулосасини тасдиқлаган прокурорга юборилади.

Иш юритишни тўхтатиб туриш учун асос бўлган ҳолатлар бартараф этилгандан сўнг жиноят иши бўйича иш юритиш қайта тикланади ва бу ҳақда судья ажрим чиқаради.

17. Судларга тушунтирилсинки, бир неча айбланувчидан фақат биттасига нисбатан жиноят иши бўйича иш юритишни тўхтатиш учун асослар мавжуд бўлганда, бошқаларига нисбатан жиноят иши муҳокамаси давом эттирилади. Бу қоида суд томонидан иш юритиш тўхтатиб турилган айбланувчи иштирокисиз ишни кўриб чиқиш имконияти йўқ деб топилган ҳолларга нисбатан татбиқ этилмайди.

18. Судларга тушунтирилсинки, ЖПК 83-моддасида , 84-моддасининг биринчи қисмида кўрсатилган иш юритишни истисно этувчи ҳолатлар мавжуд бўлганда, судья ишни суд муҳокамасига тайинлаш тўғрисидаги масалани ҳал этиш чоғида ишни тўлиқ ёки қисман ёхуд айрим айбланувчиларга нисбатан тугатиши, шунингдек, айбловнинг айрим эпизодларини чиқариши лозим.

Жиноий жавобгарликка тортиш муддати ўтиб кетганлиги муносабати билан ёки амнистия тўғрисидаги акт асосида ишни тугатиш масаласини ҳал этиш чоғида шуни назарда тутиш лозимки, мазкур асослар бўйича ишни тугатиш, фақат иш материалларида ёки тараф тақдим этган материалларда айбланувчи бунга розилиги мавжуд бўлганда, мумкин бўлади.

ЖПК 84-моддасининг бешинчи қисмида назарда тутилган асослар мавжуд бўлганда, судья ишни тугатишга ҳақли.

Ишни тугатиш чоғида суд қўлланилган эҳтиёт чораларини, фуқаровий даъвони таъминлаш чораларини бекор қилади ҳамда ашёвий далиллар тўғрисидаги масалани ҳал этади.

19. Шуни назарда тутиш лозимки, дастлабки эшитув чоғида жиноят ишини суд томонидан мазмунан кўриб чиқиш ва қонуний, асосланган, адолатли қарор қабул қилиш учун тўсқинлик қиладиган процессуал қонуннинг жиддий бузилиши аниқланганда, иш ЖПК 405 12 -моддасига мувофиқ, прокурорга юборилади. Бундай камчиликларга, хусусан, қуйидаги ҳоллар киради, агар:

айблов далолатномаси ёки айблов хулосаси ЖПК талаблари бузилган ҳолда тузилган бўлса;

тиббий йўсиндаги мажбурлов чорасини қўллаш тўғрисидаги қарор билан бирга судга юборилган жиноят иши бўйича айблов далолатномасини ёки айблов хулосасини тузиш зарурати бўлса;

жиноят ишларини бирлаштириш учун ЖПК 332-моддасида назарда тутилган асослар мавжуд бўлса;

айбланувчи жиноят иши материаллари билан танишаётганда унга ЖПК 375 ва 381 13 -моддаларида назарда тутилган ҳуқуқлар тушунтирилмаган бўлса;

айблов далолатномасида ёки айблов хулосасида, жиноят ишини тиббий йўсиндаги мажбурлов чорасини қўллаш учун судга юбориш тўғрисидаги қарорда баён этилган ҳақиқий ҳолатлар айбланувчининг, ўзига нисбатан тиббий йўсиндаги мажбурлов чорасини қўллаш тўғрисида иш юритилаётган шахснинг хатти-ҳаракатларини оғирроқ жиноят, ижтимоий хавфли қилмиш сифатида квалификация қилиш учун асослар мавжудлигидан далолат берса ёки бундай ҳолатлар мавжудлиги дастлабки эшитув жараёнида аниқланган бўлса.

20. Жиноят ишини ЖПК 405 12 -моддаси биринчи қисмининг 5-бандида назарда тутилган асосларга кўра прокурорга юборишда судья ўз ажримида айбланувчининг, ўзига нисбатан тиббий йўсиндаги мажбурлов чорасини қўллаш тўғрисида иш юритилаётган шахснинг хатти-ҳаракатларини оғирроқ жиноят, ижтимоий хавфли қилмиш сифатида тавсифлаш учун асос бўлган ҳолатларни кўрсатиши шарт. Айни пайтда, судья ажримда қуйидагиларни кўрсатишга ҳақли эмас:

жиноятни ёки ижтимоий хавфли қилмишни Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси Махсус қисмининг муайян қайси моддаси билан квалификация қилиш лозимлигини;

далилларни баҳолаш ва айбланувчининг айбдорлиги тўғрисида хулоса қилишга.

Судья жиноят ишини прокурорга юборишда барча ҳолларда айбланувчига нисбатан эҳтиёт чораси тўғрисидаги, зарурат бўлганда эса, уни қамоқда сақлаш муддатини ЖПК 245-моддасида назарда тутилган муддатларни инобатга олган ҳолда узайтириш тўғрисидаги масалани ҳал этиши шарт.

21. Дастлабки эшитув давомида бир неча шахсни айблаш бўйича ёки бир шахсни бир неча жиноятни содир этишда айблаш бўйича жиноят ишларини битта иш юритувга бирлаштириш учун асослар аниқланганда, судья тарафларнинг илтимосномасига кўра ёки ўз ташаббуси билан жиноят ишларини ЖПК 405 13 -моддаси талабларига риоя этган ҳолда битта иш юритувга бирлаштириш тўғрисида қарор қабул қилишга ҳақли.

22. Судларга тушунтирилсинки, ЖПК 405 11 -моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, дастлабки эшитув вақтида айбланувчи, ҳимоячи, давлат айбловчиси жиноят иши материалларидаги ҳар қандай далилни, агар уларни номақбул деб ҳисобласа, чиқариб ташлаш тўғрисида илтимоснома беришга ҳақли.

Илтимосномада қуйидагилар кўрсатилиши керак:

тараф чиқариб ташланишини илтимос қилаётган далил;

далилни номақбул деб топиш ва чиқариб ташлаш учун ЖПКда назарда тутилган асослар.

Илтимосноманинг кўчирма нусхаси, у ким томонидан киритилганлигидан қатъий назар, айблов далолатномасини ёки айблов хулосасини тасдиқлаган прокурорга, шунингдек, жабрланувчига илтимоснома судга тақдим этилган кунда юборилади.

Агар далилни чиқариб ташлаш тўғрисидаги илтимоснома ЖПК 405 11 -моддасининг тўртинчи қисми талабларига жавоб бермаса, судья уни қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида ажрим чиқаради ва иш бўйича суд муҳокамаси тайинлайди. Бунда судья арз қилувчига шундай илтимоснома билан суд муҳокамаси давомида судга қайта мурожаат қилиш ҳуқуқи борлигини тушунтиради.

23. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, далилни номақбул эканлиги сабабли чиқариб ташлаш тўғрисида ҳимоя тарафи илтимосномаси важларини рад этиш вазифаси, башарти илтимоснома далиллар қонунга хилоф усуллар билан ёки жиноят процесси иштирокчиларини қонун билан кафолатланган ҳуқуқларидан маҳрум қилган ёки уларнинг ҳуқуқларини чеклаган ёхуд ЖПК бошқа талабларини бузган ҳолда олинганлигига асосланган бўлса, прокурорнинг зиммасида бўлади. Қолган ҳолларда исботлаш вазифаси илтимоснома берган тараф зиммасида бўлади.

Далилни чиқариб ташлаш тўғрисидаги илтимосномани кўраётганда, судья ЖПК 405 6 -моддасининг ўн учинчи қисмига асосан, гувоҳни сўроқ қилишга ва илтимосномада кўрсатилган ҳужжатни иш материалларига қўшишга ҳақли. Бунда гувоҳ сифатида фақат тергов ҳаракатлари олиб борилиши ёки мақбуллиги низолашилаётган ҳужжатларни олиб қўйиш ва ишга қўшиш ҳолатлари тўғрисида нимадир маълум бўлган шахслар сўроқ қилиниши мумкин.

24. Суд далилни чиқариб ташлаш тўғрисида қарор қабул қилганда, мазкур далил юридик кучини йўқотади ва у ҳукмга ёки бошқа суд қарорига асос бўлиши, шунингдек, суд муҳокамаси жараёнида бу далилни текшириш ва ундан фойдаланиш мумкин эмас.

Айни пайтда ишни мазмунан кўриш давомида тарафлар илгари номақбул деб топилган ва чиқариб ташланган далилни мақбул деб топиш тўғрисида илтимоснома беришга ҳақли.

25. Судьянинг дастлабки эшитув ўтказилиши натижалари бўйича чиқарган ажрими устидан ЖПК 405 15 -моддасига мувофиқ, апелляция тартибида хусусий шикоят (протест) берилиши мумкин.

26. Қорақалпоғистон Республикаси судига, вилоятлар ва уларга тенглаштирилган судларга ишларни апелляция, кассация ва тафтиш тартибида кўраётганда биринчи инстанция судлари томонидан жиноят-процессуал қонунининг жиноят ишларини судда муҳокама этишга тайёрлаш ва дастлабки эшитув ўтказилишини тартибга солувчи нормаларига риоя қилинишига алоҳида эътибор қаратиш тавсия этилсин.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси К. КАМИЛОВ

Пленум котиби, Олий суд судьяси И. АЛИМОВ

Тошкент ш.,

2022 йил 14 май,

6-сон

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining

Qarori

Jinoyat ishlarini birinchi instansiyada koʻrib chiqishga tayyorlash boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida

Sudlarda jinoyat ishlarini birinchi instansiyada muhokama qilishga tayyorlash va dastlabki eshituv oʻtkazish tartibi boʻyicha masalalar kelib chiqayotganligi munosabati bilan hamda jinoyat-protsessual qonuni bir xilda va toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 22-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Sudlarning eʼtibori jinoyat ishlarini birinchi instansiyada muhokama qilishga tayyorlash boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksining (bundan buyon matnda JPK deb yuritiladi) 49 va 49 1 -boblarida nazarda tutilgan talablarga qatʼiy rioya etish zarurligiga qaratilsin.

2. JPK 396-moddasiga muvofiq, jinoyat ishini sud muhokamasiga tayyorlash chogʻida sudya har bir ayblanuvchiga nisbatan quyidagi holatlarni aniqlashi shart:

ish mazkur sudning sudloviga tegishlimi;

ishning sud majlisida koʻrilishi uchun asoslar yetarlimi;

surishtiruv va dastlabki tergov oʻtkazish chogʻida JPK talablariga rioya qilinganmi;

ayblanuvchiga nisbatan ehtiyot chorasi toʻgʻri tanlanganmi;

jinoyat oqibatida yetkazilgan mulkiy zarar qoplanishini taʼminlash choralari koʻrilganmi;

ayblov xulosasi yoki ayblov dalolatnomasi JPK talablariga muvofiq tuzilganmi;

dastlabki eshituv oʻtkazish uchun asoslar bormi.

Sudya, shuningdek, birinchi instansiya sudi tomonidan jinoyat ishi xolisona, oʻz vaqtida va toʻgʻri hal qilinishini taʼminlash maqsadida ushbu masalalar boʻyicha qonunda nazarda tutilgan protsessual qarorlar qabul qilinishi va harakatlar bajarilishiga zarurat bor-yoʻqligini aniqlaydi.

3. Sudya JPK 395-moddasining birinchi qismiga koʻra, jinoyat ishini sudda koʻrish uchun tayyorlash chogʻida qonunning ushbu normasida nazarda tutilgan ajrimlardan birini yoki JPK 401 1 -moddasining birinchi qismiga koʻra, ishni dastlabki tergovda yoʻl qoʻyilgan texnik yoʻsindagi kamchiliklarni bartaraf etish uchun prokurorga yuborish toʻgʻrisida ajrim chiqarishi mumkin.

4. Tushuntirilsinki, jinoyat ishini sudlovga tegishlilik qoidalariga rioya etgan holda boshqa sudga oʻtkazayotganda, sud zarurat boʻlganda, ehtiyot chorasi toʻgʻrisidagi masalani JPK 395-moddasiga muvofiq, chiqariladigan ajrimda hal etishi mumkin.

Jinoyat ishi sudlovga tegishliligi boʻyicha yuborilganda, JPK 396-moddasi birinchi qismining 2 , 3 , 5 — 7-bandlarida koʻrsatilgan masalalar sud tomonidan hal etilmaydi.

5. Jinoyat ishini sudda koʻrish uchun tayinlash chogʻida sudya ish boʻyicha arz qilingan iltimosnomalar bor-yoʻqligini aniqlashi lozim. Bunda faqat asoslangan, tekshirishni talab etmaydigan (masalan, ishda himoyachi ishtirok etishiga ruxsat berish toʻgʻrisidagi, sudga qoʻshimcha guvohlarni chaqirish toʻgʻrisidagi, hujjatlar talab qilib olish toʻgʻrisidagi, xavfsizlik choralarini qoʻllash toʻgʻrisidagi va hokazo) iltimosnomalar qanoatlantirilishi mumkin.

Sudyaning har bir arz qilingan iltimosnoma boʻyicha qarori ishni sud muhokamasiga tayinlash toʻgʻrisidagi ajrimda aks ettiriladi.

6. Ishni sud majlisida koʻrib chiqish uchun asos yetarliligi toʻgʻrisidagi masalani JPK 396-moddasining 2-bandiga muvofiq, hal qilish chogʻida, sudya JPK 82-moddasida nazarda tutilgan talablardan kelib chiqishi lozim. Ularga koʻra, surishtiruv va dastlabki tergov organlari tomonidan ish boʻyicha quyidagilar aniqlangan boʻlishi kerak:

jinoyat obyekti, jinoyat tufayli yetkazilgan ziyonning xususiyati va miqdori, jabrlanuvchining shaxsini tavsiflovchi holatlar;

jinoyat sodir etilgan vaqt, joy, usul, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksida koʻrsatib oʻtilgan boshqa holatlar;

qilmish va kelib chiqqan ijtimoiy xavfli oqibatlar oʻrtasidagi sababiy bogʻlanish;

jinoyat ushbu shaxs tomonidan sodir etilganligi;

jinoyat toʻgʻri yoki egri qasd bilan yoxud beparvolik yoki oʻz-oʻziga ishonish oqibatida sodir etilganligi;

jinoyat sabablari va maqsadlari;

ayblanuvchining shaxsini tavsiflovchi holatlar.

Surishtiruv yoki dastlabki tergov organi tomonidan ushbu talablardan birortasi bajarilmagan taqdirda, ish boʻyicha dastlabki eshituv oʻtkazish uchun asoslar mavjud boʻladi.

7. Sudya JPK 396-moddasining 3-bandiga muvofiq, surishtiruv va dastlabki tergovni yuritish chogʻida jinoyat ishini qoʻzgʻatish va yuritish asoslari hamda tartibini belgilovchi JPK talablariga rioya etilganligini aniqlashi zarur.

Jinoyat-protsessual qonuni normalari jiddiy buzilganligi (masalan, boshqa shaxsga nisbatan yangi ayblov boʻyicha ajratilgan materiallar boʻyicha jinoyat ishi qoʻzgʻatmasdan surishtiruv yoki dastlabki tergov oʻtkazilganligi), sud tomonidan sud muhokamasi chogʻida bartaraf etib boʻlmaydigan boshqa qoidabuzarliklar (masalan, JPK 76-moddasida nazarda tutilgan asoslarga koʻra rad etilishi lozim boʻlgan surishtiruvchi, tergovchi tomonidan protsessual harakatlar amalga oshirilganligi, surishtiruv yoki tergov guruhiga kiritilmagan shaxs tomonidan surishtiruv yoki dastlabki tergov amalga oshirilganligi va hokazo), shuningdek, JPK 405 12 -moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan holatlar aniqlansa, ish boʻyicha dastlabki eshituv oʻtkazilishi kerak.

8. Sudlarga tushuntirilsinki, ishni sudda muhokama qilish uchun tayinlash chogʻida aniqlanishi lozim boʻlgan muhim holatlardan biri ayblanuvchiga nisbatan ehtiyot chorasi toʻgʻri tanlanganligi toʻgʻrisidagi masala hisoblanadi.

Ehtiyot chorasi oʻzgartirilganda sudyaning ajrimida bunday qaror qabul qilish zaruratini tasdiqlovchi dalillar va vajlar keltirilgan asoslar koʻrsatilishi lozim.

Qamoqqa olish yoki uy qamogʻi tarzidagi ehtiyot chorasi bekor qilingan yoxud oʻzgartirilganda qamoqda yoki uy qamogʻida boʻlgan shaxs darhol ozod qilinishi kerak (uy qamogʻi qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasiga oʻzgartirilgan hollar bundan mustasno).

9. JPK 396-moddasining 5-bandi va 398-moddasiga muvofiq, sudya jinoyat oqibatida yetkazilgan mulkiy zarar qoplanishini taʼminlaydigan choralarni koʻrishga haqli.

Jinoyat ishi materiallarida yoki taraf taqdim etgan materiallarda ayblanuvchida xatlab qoʻyilishi mumkin boʻlgan pul mablagʻlari, qimmatliklar yoki boshqa mol-mulk mavjudligi toʻgʻrisida maʼlumotlar yoʻqligi daʼvoni taʼminlash choralari bevosita sud tomonidan qoʻllanilishi imkoniyatini istisno etsa, sudya ajrim bilan zarur choralar koʻrish majburiyatini surishtiruvchi yoki tergovchiga yuklaydi. Bunday hollarda sudning ajrimini ijro etish muddati, JPK 405-moddasining birinchi qismi mazmunidan kelib chiqib, oʻn sutkadan oshmasligi lozim.

10. Jinoyat ishini JPK 401 1 -moddasida koʻrsatilgan asoslarga koʻra prokurorga yuborish toʻgʻrisidagi masalani hal qilishda, surishtiruv yoki dastlabki tergov jarayonida yoʻl qoʻyilgan texnik yoʻsindagi kamchiliklar deganda, jinoyat ishida ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilish toʻgʻrisidagi qaror, ayblov dalolatnomasi yoki ayblov xulosasi, shuningdek, tibbiy yoʻsindagi majburlov choralarini qoʻllash uchun ishni sudga yuborish toʻgʻrisidagi qaror yozuvida yoʻl qoʻyilgan xatolar, harfiy xatolar va arifmetik xatolar tushuniladi.

11. Ishni JPK 403-moddasiga muvofiq, sud muhokamasiga tayyorlash boʻyicha sudya koʻrishi lozim boʻlgan boshqa choralarga, shuningdek, qamoqda yoki uy qamogʻida saqlanayotgan shaxslar sudga olib kelinishini taʼminlash, ishda ishtirok etishga tarjimonni jalb etish, xavfsizlik choralarini taʼminlash, sud majlisini videokonferensaloqa rejimida oʻtkazish bilan bogʻliq masalalarni hal qilish kiradi.

12. Ish sud muhokamasiga tayinlangandan soʻng sudya JPK 402-moddasida koʻrsatib oʻtilgan shaxslarning, shuningdek, ishga yangidan kirishgan himoyachining, jabrlanuvchi vakilining iltimosi boʻyicha, ularga ish bilan tanishish uchun ish materiallari hajmini hisobga olib, oqilona muddat belgilagan holda, imkoniyat yaratishi shart.

Ish materiallari bilan tanishib chiqqanlik toʻgʻrisida iltimosnoma bergan shaxsdan tilxat olinib, u ishga qoʻshib qoʻyiladi.

13. Sud JPK 405 3 -moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlganda, ish boʻyicha taraflarning iltimosnomasiga koʻra yoki oʻz tashabbusi bilan jinoyat ishi boʻyicha dastlabki eshituv oʻtkazish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi.

14. Tushuntirilsinki, JPK 395 va 405 11 -moddalari mazmuniga koʻra, jinoyat ishi boʻyicha dastlabki eshituv oʻtkazish toʻgʻrisidagi iltimosnoma ayblanuvchi tomonidan ayblov dalolatnomasi yoki ayblov xulosasining koʻchirma nusxasi olingan kundan eʼtiboran uch sutka ichida berilishi mumkin. Bunday huquqi borligi toʻgʻrisida ayblanuvchiga prokuror tomonidan ayblov dalolatnomasi yoki ayblov xulosasining koʻchirma nusxasi topshirilayotgan paytda tushuntiriladi.

Sudya ayblov dalolatnomasi yoki ayblov xulosasining koʻchirma nusxasi ayblanuvchi tomonidan olingan kundan eʼtiboran uch sutka oʻtgandan soʻng berilgan dastlabki eshituv oʻtkazish toʻgʻrisidagi iltimosnomani, basharti iltimosnoma berish muddati oʻtkazib yuborilishi sabablari uzrli emas deb topilsa, rad etishga haqli.

Jinoyat ishi sud muhokamasiga tayinlangandan soʻng dastlabki eshituv oʻtkazish toʻgʻrisida berilgan iltimosnoma ham rad etilishi lozim.

15. Jinoyat ishi boʻyicha dastlabki eshituv JPK 405 6 -moddasida belgilangan tartibda oʻtkazilishi lozim.

Dastlabki eshituv sudya tomonidan dastlabki eshituv tayinlash toʻgʻrisida ajrim chiqarilgan paytdan eʼtiboran besh sutkadan kechiktirmay boshlanishi va uning davomiyligi oʻn sutkadan oshmasligi kerak.

Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, dastlabki eshituv oʻtkazish muddatlarini uzaytirish qonunda nazarda tutilmagan.

16. JPK 405 7 va 410-moddalariga muvofiq, sudya quyidagi hollarda jinoyat ishi boʻyicha ish yuritishni toʻxtatish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi, agar:

ayblanuvchi yashiringan boʻlsa va uning turgan joyi maʼlum boʻlmasa;

ayblanuvchi ogʻir va davomli kasallikka chalingan boʻlib, bu holat uning sud majlisida ishtirok etishiga toʻsqinlik qilsa.

Ayblanuvchi yashiringan boʻlib, uning turgan joyi maʼlum boʻlmasa, sudya ish yuritishni toʻxtatib turish bilan bir vaqtda unga nisbatan ehtiyot chorasini oʻzgartirish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi. Ayblanuvchiga nisbatan qidiruv eʼlon qilinganligi munosabati bilan yuritilishi toʻxtatilgan jinoyat ishi sud ajrimini ijro etish uchun ayblov dalolatnomasi yoki ayblov xulosasini tasdiqlagan prokurorga yuboriladi.

Ish yuritishni toʻxtatib turish uchun asos boʻlgan holatlar bartaraf etilgandan soʻng jinoyat ishi boʻyicha ish yuritish qayta tiklanadi va bu haqda sudya ajrim chiqaradi.

17. Sudlarga tushuntirilsinki, bir necha ayblanuvchidan faqat bittasiga nisbatan jinoyat ishi boʻyicha ish yuritishni toʻxtatish uchun asoslar mavjud boʻlganda, boshqalariga nisbatan jinoyat ishi muhokamasi davom ettiriladi. Bu qoida sud tomonidan ish yuritish toʻxtatib turilgan ayblanuvchi ishtirokisiz ishni koʻrib chiqish imkoniyati yoʻq deb topilgan hollarga nisbatan tatbiq etilmaydi.

18. Sudlarga tushuntirilsinki, JPK 83-moddasida , 84-moddasining birinchi qismida koʻrsatilgan ish yuritishni istisno etuvchi holatlar mavjud boʻlganda, sudya ishni sud muhokamasiga tayinlash toʻgʻrisidagi masalani hal etish chogʻida ishni toʻliq yoki qisman yoxud ayrim ayblanuvchilarga nisbatan tugatishi, shuningdek, ayblovning ayrim epizodlarini chiqarishi lozim.

Jinoiy javobgarlikka tortish muddati oʻtib ketganligi munosabati bilan yoki amnistiya toʻgʻrisidagi akt asosida ishni tugatish masalasini hal etish chogʻida shuni nazarda tutish lozimki, mazkur asoslar boʻyicha ishni tugatish, faqat ish materiallarida yoki taraf taqdim etgan materiallarda ayblanuvchi bunga roziligi mavjud boʻlganda, mumkin boʻladi.

JPK 84-moddasining beshinchi qismida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlganda, sudya ishni tugatishga haqli.

Ishni tugatish chogʻida sud qoʻllanilgan ehtiyot choralarini, fuqaroviy daʼvoni taʼminlash choralarini bekor qiladi hamda ashyoviy dalillar toʻgʻrisidagi masalani hal etadi.

19. Shuni nazarda tutish lozimki, dastlabki eshituv chogʻida jinoyat ishini sud tomonidan mazmunan koʻrib chiqish va qonuniy, asoslangan, adolatli qaror qabul qilish uchun toʻsqinlik qiladigan protsessual qonunning jiddiy buzilishi aniqlanganda, ish JPK 405 12 -moddasiga muvofiq, prokurorga yuboriladi. Bunday kamchiliklarga, xususan, quyidagi hollar kiradi, agar:

ayblov dalolatnomasi yoki ayblov xulosasi JPK talablari buzilgan holda tuzilgan boʻlsa;

tibbiy yoʻsindagi majburlov chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi qaror bilan birga sudga yuborilgan jinoyat ishi boʻyicha ayblov dalolatnomasini yoki ayblov xulosasini tuzish zarurati boʻlsa;

jinoyat ishlarini birlashtirish uchun JPK 332-moddasida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlsa;

ayblanuvchi jinoyat ishi materiallari bilan tanishayotganda unga JPK 375 va 381 13 -moddalarida nazarda tutilgan huquqlar tushuntirilmagan boʻlsa;

ayblov dalolatnomasida yoki ayblov xulosasida, jinoyat ishini tibbiy yoʻsindagi majburlov chorasini qoʻllash uchun sudga yuborish toʻgʻrisidagi qarorda bayon etilgan haqiqiy holatlar ayblanuvchining, oʻziga nisbatan tibbiy yoʻsindagi majburlov chorasini qoʻllash toʻgʻrisida ish yuritilayotgan shaxsning xatti-harakatlarini ogʻirroq jinoyat, ijtimoiy xavfli qilmish sifatida kvalifikatsiya qilish uchun asoslar mavjudligidan dalolat bersa yoki bunday holatlar mavjudligi dastlabki eshituv jarayonida aniqlangan boʻlsa.

20. Jinoyat ishini JPK 405 12 -moddasi birinchi qismining 5-bandida nazarda tutilgan asoslarga koʻra prokurorga yuborishda sudya oʻz ajrimida ayblanuvchining, oʻziga nisbatan tibbiy yoʻsindagi majburlov chorasini qoʻllash toʻgʻrisida ish yuritilayotgan shaxsning xatti-harakatlarini ogʻirroq jinoyat, ijtimoiy xavfli qilmish sifatida tavsiflash uchun asos boʻlgan holatlarni koʻrsatishi shart. Ayni paytda, sudya ajrimda quyidagilarni koʻrsatishga haqli emas:

jinoyatni yoki ijtimoiy xavfli qilmishni Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi Maxsus qismining muayyan qaysi moddasi bilan kvalifikatsiya qilish lozimligini;

dalillarni baholash va ayblanuvchining aybdorligi toʻgʻrisida xulosa qilishga.

Sudya jinoyat ishini prokurorga yuborishda barcha hollarda ayblanuvchiga nisbatan ehtiyot chorasi toʻgʻrisidagi, zarurat boʻlganda esa, uni qamoqda saqlash muddatini JPK 245-moddasida nazarda tutilgan muddatlarni inobatga olgan holda uzaytirish toʻgʻrisidagi masalani hal etishi shart.

21. Dastlabki eshituv davomida bir necha shaxsni ayblash boʻyicha yoki bir shaxsni bir necha jinoyatni sodir etishda ayblash boʻyicha jinoyat ishlarini bitta ish yurituvga birlashtirish uchun asoslar aniqlanganda, sudya taraflarning iltimosnomasiga koʻra yoki oʻz tashabbusi bilan jinoyat ishlarini JPK 405 13 -moddasi talablariga rioya etgan holda bitta ish yurituvga birlashtirish toʻgʻrisida qaror qabul qilishga haqli.

22. Sudlarga tushuntirilsinki, JPK 405 11 -moddasining birinchi qismiga muvofiq, dastlabki eshituv vaqtida ayblanuvchi, himoyachi, davlat ayblovchisi jinoyat ishi materiallaridagi har qanday dalilni, agar ularni nomaqbul deb hisoblasa, chiqarib tashlash toʻgʻrisida iltimosnoma berishga haqli.

Iltimosnomada quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

taraf chiqarib tashlanishini iltimos qilayotgan dalil;

dalilni nomaqbul deb topish va chiqarib tashlash uchun JPKda nazarda tutilgan asoslar.

Iltimosnomaning koʻchirma nusxasi, u kim tomonidan kiritilganligidan qatʼiy nazar, ayblov dalolatnomasini yoki ayblov xulosasini tasdiqlagan prokurorga, shuningdek, jabrlanuvchiga iltimosnoma sudga taqdim etilgan kunda yuboriladi.

Agar dalilni chiqarib tashlash toʻgʻrisidagi iltimosnoma JPK 405 11 -moddasining toʻrtinchi qismi talablariga javob bermasa, sudya uni qanoatlantirishni rad etish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi va ish boʻyicha sud muhokamasi tayinlaydi. Bunda sudya arz qiluvchiga shunday iltimosnoma bilan sud muhokamasi davomida sudga qayta murojaat qilish huquqi borligini tushuntiradi.

23. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, dalilni nomaqbul ekanligi sababli chiqarib tashlash toʻgʻrisida himoya tarafi iltimosnomasi vajlarini rad etish vazifasi, basharti iltimosnoma dalillar qonunga xilof usullar bilan yoki jinoyat protsessi ishtirokchilarini qonun bilan kafolatlangan huquqlaridan mahrum qilgan yoki ularning huquqlarini cheklagan yoxud JPK boshqa talablarini buzgan holda olinganligiga asoslangan boʻlsa, prokurorning zimmasida boʻladi. Qolgan hollarda isbotlash vazifasi iltimosnoma bergan taraf zimmasida boʻladi.

Dalilni chiqarib tashlash toʻgʻrisidagi iltimosnomani koʻrayotganda, sudya JPK 405 6 -moddasining oʻn uchinchi qismiga asosan, guvohni soʻroq qilishga va iltimosnomada koʻrsatilgan hujjatni ish materiallariga qoʻshishga haqli. Bunda guvoh sifatida faqat tergov harakatlari olib borilishi yoki maqbulligi nizolashilayotgan hujjatlarni olib qoʻyish va ishga qoʻshish holatlari toʻgʻrisida nimadir maʼlum boʻlgan shaxslar soʻroq qilinishi mumkin.

24. Sud dalilni chiqarib tashlash toʻgʻrisida qaror qabul qilganda, mazkur dalil yuridik kuchini yoʻqotadi va u hukmga yoki boshqa sud qaroriga asos boʻlishi, shuningdek, sud muhokamasi jarayonida bu dalilni tekshirish va undan foydalanish mumkin emas.

Ayni paytda ishni mazmunan koʻrish davomida taraflar ilgari nomaqbul deb topilgan va chiqarib tashlangan dalilni maqbul deb topish toʻgʻrisida iltimosnoma berishga haqli.

25. Sudyaning dastlabki eshituv oʻtkazilishi natijalari boʻyicha chiqargan ajrimi ustidan JPK 405 15 -moddasiga muvofiq, apellyatsiya tartibida xususiy shikoyat (protest) berilishi mumkin.

26. Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudiga, viloyatlar va ularga tenglashtirilgan sudlarga ishlarni apellyatsiya, kassatsiya va taftish tartibida koʻrayotganda birinchi instansiya sudlari tomonidan jinoyat-protsessual qonunining jinoyat ishlarini sudda muhokama etishga tayyorlash va dastlabki eshituv oʻtkazilishini tartibga soluvchi normalariga rioya qilinishiga alohida eʼtibor qaratish tavsiya etilsin.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi K. KAMILOV

Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi I. ALIMOV

Toshkent sh.,

2022-yil 14-may,

6-son

lex.uz

Пленума Верховного суда Республики Узбекистан

Постановление

О судебной практике по подготовке уголовных дел к рассмотрению по первой инстанции

В связи с вопросами, возникающими у судов при подготовке уголовных дел к рассмотрению по первой инстанции и порядке проведения предварительного слушания, а также в целях обеспечения единообразного и правильного применения норм уголовно-процессуального закона, руководствуясь статьей 22 Закона «О судах» Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:

1. Обратить внимание судов на необходимость строгого соблюдения требований, предусмотренных главами 49 и 49 1 Уголовно-процессуального кодекса Республики Узбекистан (далее — УПК) по подготовке уголовных дел к судебному разбирательству по первой инстанции.

2. В соответствии со статьей 396 УПК при подготовке уголовного дела к судебному разбирательству судье необходимо выяснить в отношении каждого обвиняемого следующие обстоятельства:

подсудно ли дело данному суду;

достаточны ли основания для рассмотрения дела в судебном заседании;

соблюдены ли при производстве дознания и предварительного следствия требования УПК;

правильно ли избрана в отношении обвиняемого мера пресечения;

приняты ли меры, обеспечивающие возмещение имущественного вреда, причиненного преступлением;

составлено ли обвинительное заключение или обвинительный акт в соответствии с требованиями УПК;

имеются ли основания для проведения предварительного слушания.

Судья также устанавливает, есть ли необходимость принятия по данным вопросам предусмотренных законом процессуальных решений и действий в целях обеспечения объективного, своевременного и правильного разрешения уголовного дела судом первой инстанции.

3. Судья в силу части первой статьи 395 УПК при подготовке уголовного дела к судебному разбирательству может вынести одно из определений, предусмотренных данной нормой закона или определение о передаче дела прокурору для устранения недостатков предварительного следствия технического характера по части первой статьи 401 1 УПК.

4. Разъяснить, что, направляя дело другому суду с соблюдением правил подсудности, суд при необходимости может разрешить вопрос о мере пресечения в определении, выносимом в соответствии со статьей 395 УПК.

При направлении уголовного дела по подсудности вопросы, указанные в пунктах 2 , 3 , 5 — 7 части первой статьи 396 УПК, судом не разрешаются.

5. При назначении уголовного дела к судебному разбирательству судья, должен выяснить, имеются ли по делу заявленные ходатайства. При этом могут быть удовлетворены лишь обоснованные ходатайства, которые не требуют проверки (например, о допуске к участию в деле защитника, о вызове в суд дополнительных свидетелей, об истребовании документов, о применении мер безопасности и т.п.).

Решение судьи по каждому заявленному ходатайству отражается в определении о назначении дела к судебному разбирательству.

6. При решении в соответствии с пунктом 2 статьи 396 УПК вопроса о достаточности основания для рассмотрения дела в судебном заседании судье необходимо исходить из требований, предусмотренных в статье 82 УПК. Согласно которым органами дознания и предварительного следствия по делу должны быть установлены:

объект преступления, характер и размер вреда, причиненного преступлением, обстоятельства, характеризующие личность потерпевшего;

время, место, способ, а также другие указанные в Уголовном кодексе Республики Узбекистан обстоятельства совершения преступления;

причинная связь между деянием и наступившими общественно опасными последствиями;

совершение преступления данным лицом;

совершение преступления с прямым или косвенным умыслом либо по небрежности или самонадеянности;

мотивы и цели преступления;

обстоятельства, характеризующие личность обвиняемого.

При невыполнения органом дознания или предварительного следствия любого из этих требований имеются основания для проведения по делу предварительного слушания.

7. Судье в соответствии с пунктом 3 статьи 396 УПК необходимо выяснять соблюдены ли при производстве дознания и предварительного следствия требования УПК, устанавливающие основания и порядок возбуждения и производства уголовного дела.

При обнаружении существенных нарушений уголовно-процессуального закона (например, проведение дознания или предварительного следствия без возбуждения уголовного дела по материалам, выделенным в отношении другого лица по новому обвинению), иных нарушений, которые не могут быть устранены судом в судебном разбирательстве (например, производство процессуального действия дознавателем, следователем подлежащим отводу по основаниям, предусмотренным статьей 76 УПК, производство дознания либо предварительного следствия лицом, не включенным в группу дознания либо следственную группу и т.п.), а также обстоятельства, предусмотренные в части первой статьи 405 12 УПК, по делу подлежит проведение предварительного слушания.

8. Разъяснить судам, что одним из важных обстоятельств, подлежащих выяснению при назначении дела к судебному разбирательству, является вопрос о правильном избрании в отношении обвиняемого меры пресечения.

При изменении меры пресечения в определении судьи должны быть указаны основания с приведением доказательств и доводов, подтверждающих необходимость принятия такого решения.

При отмене либо изменении меры пресечения в виде заключения под стражу или домашнего ареста лицо, находящееся под стражей или под домашним арестом, подлежит немедленному освобождению (за исключением случаев изменения меры пресечения в виде домашнего ареста на содержание под стражей).

9. В соответствии с пунктом 5 статьи 396 и статьей 398 УПК судья вправе принять меры, обеспечивающие возмещение имущественного вреда, причиненного преступлением.

Если в материалах уголовного дела или в материалах, представленных стороной, отсутствуют сведения о наличие у обвиняемого денежных средств, ценностей и другого имущества, на которые может быть наложен арест, что исключает возможность принятия мер по обеспечению иска непосредственно судом, судья определением обязывает дознавателя или следователя принять необходимые меры. Исходя из смысла части первой статьи 405 УПК, срок исполнения определения суда в таких случаях не должен превышать десяти суток.

10. При решении вопроса о передаче уголовного дела прокурору по основаниям, указанным в статье 401 1 УПК, под допущенными в ходе дознания или предварительного следствия недостатками технического характера следует понимать, описки, опечатки и арифметические ошибки, допущенные в тексте постановления о привлечении к уголовному делу в качестве обвиняемого, в обвинительном акте или обвинительном заключении, а также в постановлении о направлении дела в суд для принятия принудительных мер медицинского характера.

11. К иным мерам по подготовке дела к судебному разбирательству, которые должны быть приняты судьей в соответствии со статьей 403 УПК, относятся также обеспечение доставки в суд лиц, содержащихся под стражей либо под домашним арестом, привлечение к участию в деле переводчика, обеспечение мер безопасности, решение вопросов, связанных с проведением судебного заседания в режиме видеоконференцсвязи.

12. После назначения дела к судебному разбирательству судья по просьбе лиц, перечисленных в статье 402 УПК, а также вновь вступившего в дело защитника, представителя потерпевшего должен предоставить им возможность ознакомления с делом, определив разумные сроки с учетом объема материалов дела.

О состоявшемся ознакомлении с материалами дела у лица, заявившего ходатайство, отбирается расписка, которая приобщается к делу.

13. Суд при наличии оснований, предусмотренных в части второй статьи 405 3 УПК, по ходатайству сторон по делу или по собственной инициативе, выносит определение о проведении предварительного слушания по уголовному делу.

14. Разъяснить, что по смыслу статьей 395 и 405 11 УПК ходатайство о проведении по уголовному делу предварительного слушания может быть заявлено в течении трех суток со дня получения обвиняемым копии обвинительного акта или обвинительного заключения. О наличие такого права обвиняемому разъясняется прокурором при вручении копии обвинительного акта или обвинительного заключения.

Судья вправе отказать в удовлетворении ходатайства о проведении предварительного слушания, заявленного по истечении трех суток со дня получения обвиняемым копии обвинительного акта или обвинительного заключения, если причины пропуска срока подачи ходатайства признаны неуважительными.

Ходатайство о проведении предварительного слушания, поданное после назначения уголовного дела к судебному разбирательству, также подлежит отклонению.

15. Предварительное слушание по уголовному делу должно быть проведено в порядке, установленом статьей 405 6 УПК.

Предварительное слушание должно быть начато в срок, не позднее пяти суток с момента вынесения судьей определения о назначении предварительного слушания, и его продолжительность не должно превышать десяти суток.

Обратить внимание судов, что продление сроков проведения предварительного слушания законом не предусмотрено.

16. В соответствии со статьями 405 7 и 410 УПК судья выносит определение о приостановлении производства по уголовному делу в случаях:

когда обвиняемый скрылся и место его пребывания неизвестно;

тяжелого и длительного заболевания обвиняемого, исключающего возможность его участия в судебном заседании.

В случае, когда обвиняемый скрылся и место его пребывания неизвестно, судья, приостанавливая производство по делу, одновременно выносит определение об изменении ему меры пресечения. Уголовное дело, по которому производство приостановлено в связи с объявлением розыска обвиняемого, передается прокурору, утвердившему обвинительное заключение или обвинительный акт, для исполнения определения суда.

Производство по уголовному делу возобновляется после устранения обстоятельств, послуживших основанием к его приостановлению, о чем судья выносит определение.

17. Разъяснить судам, что при наличии основания для приостановления производства по уголовному делу лишь в отношении одного из нескольких обвиняемых разбирательство уголовного дела в отношении остальных продолжается. Данное правило не распространяется на случаи, когда рассмотрение дела в отсутствие обвиняемого, в отношении которого производство приостановлено, признается судом невозможным.

18. Разъяснить судам, что при наличии обстоятельств, указанных в статье 83 , части первой статьи 84 УПК, исключающих производство по делу, судья должен при решении вопроса о назначении дела к судебному разбирательству прекратить дело полностью или частично либо в отношении некоторых обвиняемых, а также исключить отдельные эпизоды обвинения.

Решая вопрос о прекращении дела в связи с истечением сроков давности привлечения к уголовной ответственности, или на основании акта об амнистии, следует иметь в виду, что прекращение дела по названным основаниям возможно лишь при наличии в материалах дела либо материалах, предоставленных стороной, согласии на это обвиняемого.

При наличии оснований, предусмотренных частью пятой статьи 84 УПК, судья вправе прекратить дело.

При прекращении дела суд отменяет принятые меры пресечения, меры обеспечения гражданского иска и разрешает вопрос о вещественных доказательствах.

19. Следует иметь в виду, что при установлении в ходе предварительного слушания существенных нарушений процессуального закона, которые являются препятствием для рассмотрения судом уголовного дела по существу и принятия законного, обоснованного, справедливого решения, дело передается прокурору в соответствии со статьей 405 12 УПК. К таким недостаткам относятся, в частности случаи, когда:

обвинительный акт или обвинительное заключение составлены с нарушением требований УПК;

по уголовному делу, направленному в суд с постановлением о применении принудительной меры медицинского характера, есть необходимость составления обвинительного акта или обвинительного заключения;

имеются предусмотренные статьей 332 УПК основания для объединения уголовных дел;

при ознакомлении обвиняемого с материалами уголовного дела ему не были разъяснены права, предусмотренные статьями 375 и 381 13 УПК;

фактические обстоятельства, изложенные в обвинительном акте или обвинительном заключении, постановлении о направлении уголовного дела в суд для применения принудительной меры медицинского характера, свидетельствуют о наличии оснований для квалификации действий обвиняемого, лица, в отношении которого ведется производство о применении принудительной меры медицинского характера, как более тяжкого преступления, общественно опасного деяния или наличие таких обстоятельств установлено в ходе предварительного слушания.

20. При направлении уголовного дела прокурору по основаниям, предусмотренным пунктом 5 части первой статьи 405 12 , судья обязан указать в своем определении обстоятельства, являющиеся основанием для квалификации действий обвиняемого, лица, в отношении которого ведется производство о применении принудительной меры медицинского характера, как более тяжкого преступления, общественно опасного деяния. Вместе тем, судья не вправе указывать в определении:

конкретную статью Особенной части Уголовного кодекса Республики Узбекистан, по которой следует квалифицировать преступление или общественно опасное деяние;

делать выводы об оценке доказательств и о виновности обвиняемого.

Во всех случаях при направлении уголовного дела прокурору судья должен решить вопрос о мере пресечения в отношении обвиняемого, а при необходимости о продлении срока его содержания под стражей с учетом сроков, предусмотренных статьей 245 УПК.

21. При установлении в ходе предварительного слушания оснований для объединения в одно производство уголовных дел по обвинению нескольких лиц или по обвинению одного лица в совершении нескольких преступлений, судья вправе по ходатайству сторон или собственной инициативе принимать решение об объединении уголовных дел в одно производство с соблюдением требований статьи 405 13 УПК.

22. Разъяснить судам, что в соответствии с частью первой статьи 405 11 УПК во время предварительного слушания обвиняемый, защитник, государственный обвинитель вправе заявить ходатайство об исключении любого доказательства, имеющегося в материалах уголовного дела, если считает их недопустимыми.

В ходатайстве должны быть указаны:

доказательство, об исключении которого ходатайствует сторона;

основания для признания доказательства недопустимым и исключения, предусмотренные УПК.

Копия ходатайства, независимо от того, кем оно внесено, направляется прокурору, утвердившему обвинительный акт или обвинительное заключение, а также потерпевшему в день представления ходатайства в суд.

Если ходатайство об исключении доказательства не отвечает требованиям части четвертой статьи 405 11 УПК, судья выносит определение об отказе в его удовлетворении и назначает по делу судебное разбирательство. При этом судья разъясняет заявителю о его праве в ходе судебного разбирательства вновь обратиться к суду с подобным ходатайством.

23. Обратить внимание судов, что бремя опровержения доводов ходатайства стороны защиты об исключении доказательства, как недопустимого, лежит на прокуроре, если ходатайство заявлено на основании, что доказательство было получено незаконными методами или путем лишения или ограничения гарантированных законом прав участников уголовного процесса либо с нарушением других требований УПК. В остальных случаях бремя доказывания лежит на стороне, заявившей ходатайство.

Рассматривая ходатайство об исключении доказательства, судья вправе на основании части тринадцатой статьи 405 6 УПК допросить свидетеля и приобщить к материалам дела документ, указанный в ходатайстве. При этом в качестве свидетеля могут быть допрошены только лица, которым что-либо известно об обстоятельствах производства следственных действий или изъятия и приобщения к делу документов, допустимость которых оспаривается.

24. В случае принятия судом решения об исключении доказательства, имеющегося в материалах уголовного дела, данное доказательство теряет юридическую силу и не может быть положено в основу приговора или иного судебного решения, а также исследоваться и использоваться в ходе судебного разбирательства.

Вместе с тем, при разбирательстве уголовного дела по существу, стороны вправе заявить ходатайство о признании допустимым ранее признанного недопустимым и исключенного доказательства.

25. На определение судьи, вынесенное по результатам проведения предварительного слушания, может быть подана частная жалоба (протест) в апелляционном порядке в соответствии со статьей 405 15 УПК.

26. Рекомендовать Суду Республики Каракалпакстан, областным и приравненным к ним судам при рассмотрении уголовных дел в апелляционном, кассационном и ревизионном порядке обращать особое внимание на соблюдение судами первой инстанции норм уголовно-процессуального закона, регулирующих подготовку уголовных дел к судебному разбирательству и проведение предварительного слушания.

Председатель Верховного суда Республики Узбекистан К. КАМИЛОВ

Секретарь Пленума, судья Верховного суда И. АЛИМОВ

г. Ташкент,

14 мая 2022 г.,

№ 6

lex.uz