📅 2022-yil 25-may · Prezident qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2022-yil 25-may · Prezident qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2022 йил 25 май · Президент қарорлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 25 мая 2022 г. · Постановления Президента
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 25 May 2022 · Presidential resolutions
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг
Қарори
дастури
«Йўл харитаси»
Этноспорт турларини оммалаштириш ва ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида
Мамлакатимизда миллий спорт турлари ва халқ ўйинларини (этноспорт) тарғиб қилиш ва оммалаштириш, болалар ва ўсмирларни уларга кенг жалб қилиш, халқаро алоқаларни кучайтириш мақсадида, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 17 июндаги ПҚ-5149-сон қарорига мувофиқ:
1. Қуйидагилар:
Этноспорт турларини 2025 йилгача оммалаштириш ва ривожлантириш дастури 1-иловага мувофиқ;
Этноспорт турларини 2025 йилгача оммалаштириш ва ривожлантириш дастурини 2022-2023 йилларда амалга ошириш бўйича «йўл харитаси» 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Белгилансинки, Этноспорт турларини 2025 йилгача оммалаштириш ва ривожлантириш дастури эришилган натижалар ва мақсадли кўрсаткичлар бўйича тегишли даврга мўлжалланган асосий йўналишлардан келиб чиқиб, Вазирлар Маҳкамасининг қарори билан ҳар йили тегишли йил учун тасдиқланадиган «йўл харитаси» асосида босқичма-босқич амалга оширилади.
2. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 11 апрелдаги «Маҳаллаларда ёшларни оммавий спортга жалб қилишни янги босқичга олиб чиқиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-201-сон қарори билан 2023 йил 1 мартдан бошлаб миллий спорт турлари бўйича уч босқичли умумреспублика спорт мусобақаларини ўтказиш тизими жорий қилинганлиги маълумот учун қабул қилинсин.
Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Халқ саломатлиги миллий кенгаши (А.Н. Арипов):
бир ой муддатда оммавий спорт мусобақалари ташкил қилинадиган этноспорт турлари рўйхатини тасдиқласин;
2023 йилги спорт ва оммавий жисмоний тарбия тадбирларининг календарь режасида этноспорт турлари бўйича мусобақаларни ўтказиш учун зарур маблағлар кўпайтирилиши ҳамда ажратилишини таъминласин;
2023 йилги спорт ва оммавий жисмоний тарбия тадбирларининг календарь режасига мувофиқ, этноспорт турлари бўйича мусобақалар ўтказилишини таъминласин;
зарур ҳолларда, алоҳида этноспорт турини ривожлантириш мақсадида спорт федерация (ассоциация)ларини ташкил қилиш чораларини кўрсин;
болалар ва ўсмирлар ҳамда ёшларни этноспорт турларига жалб қилиш, шу жумладан Этноспорт турларини 2025 йилгача оммалаштириш ва ривожлантириш дастури ва уни амалга ошириш бўйича «йўл харитаси»да белгиланган вазифаларнинг тўлиқ ва сифатли амалга оширилиши юзасидан масъул ташкилотлар фаолиятини мувофиқлаштирсин.
Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (Д. Рахимова) ҳамда Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси (О. Норинбаев) Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари билан биргаликда 2023 йилдан бошлаб этноспорт турлари бўйича мусобақаларни ҳар йили анъанавий тарзда 1 мартдан ўтказсин.
Белгилансинки, этноспорт турлари бўйича мусобақаларни ташкил этиш ва ўтказиш билан боғлиқ харажатлар 2023 йилги спорт ва оммавий жисмоний тарбия тадбирларининг календарь режасида назарда тутилган маблағлар ҳисобидан қопланади.
3. Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (Д. Рахимова) ҳамда Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси (О. Норинбаев) қуйидаги асосий йўналишларни босқичма-босқич амалиётга татбиқ қилиш бўйича зарур чоралар кўрсин:
аҳолининг барча қатламларини этноспорт билан шуғулланишга кенг жалб қилиш, этноспортни оммалаштириш ва аҳоли ўртасида тарғиб қилиш;
маҳаллаларда этноспорт турлари бўйича халқ ўйинлари ва мусобақаларни ўтказиш;
Бутунжаҳон этноспорт конфедерацияси билан ҳамкорлик алоқаларини кучайтириш, бу борада халқаро алоқаларни ривожлантириш.
4. Белгилаб қўйилсинки, 2023 йилдан бошлаб анъанавий тарзда:
Тошкент шаҳрида ҳар йили бир маротаба этноспорт турлари бўйича «Uzbekistan Ethno Games» республика фестивали;
Хива шаҳрида ҳар икки йилда бир маротаба Халқаро этноспорт фестивали ташкил қилинади. Бунда, «Ичан қалъа» мажмуасида фестивалнинг очилиш ва ёпилиш маросимлари ўтказилади.
Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (Д. Рахимова), Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси (О. Норинбаев) Тошкент шаҳар (Ш. Умурзаков) ва Хоразм вилояти (Ж. Рахимов) ҳокимликлари билан биргаликда юқоридаги фестивалларни юқори савияда ташкил қилиш, мусобақаларга ёшларни кенг жалб қилиш чораларини кўрсин, зарур ҳолларда, тегишли таклифларни Вазирлар Маҳкамасига киритсин.
Туризм қўмитаси (У. Шадиев) юқоридаги фестивалларни туристик маршрутлар объектлари рўйхатига киритсин, уларга хорижий ва маҳаллий туристларни жалб қилсин ҳамда туристларга миллий спорт турлари ва халқ ўйинларининг тарихи ва аҳамияти ҳақида маълумотларни етказиш чораларини кўрсин.
5. Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги (Х. Умарова), Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги (И. Абдурахмонов), Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (Д. Рахимова) ҳамда Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси (О. Норинбаев) билан биргаликда:
миллий спорт турлари ва халқ ўйинларининг моҳияти ҳақида тарғибот материаллари (қўлланма, буклет, баннер, флайер ва бошқалар)ни тайёрласин ҳамда барча таълим муассасаларида уларнинг жисмоний, интеллектуал, маънавий-ахлоқий жиҳатдан ўрни ҳақида жисмоний тарбия дарслари ҳамда маънавият соатларида тушунчалар берилишини ташкил этсин;
ижтимоий тармоқларда ёшларни этноспорт турларига кенг жалб этиш, улар ўртасида мусобақаларни оммалаштиришга қаратилган мотивацион роликлар тарқатсин;
таълим муассасаларида миллий спорт турлари ва халқ ўйинлари бўйича мусобақаларнинг мунтазам равишда ўтказилишини ташкил этсин, ғолиб ва совриндор бўлган жамоаларни ўз маблағлари ҳисобидан рағбатлантириш чораларини кўрсин;
таълим муассасаларида малакали устозлар, тренерлар, полвонлар ҳамда мутахассислар иштирокида семинар, тренинг, маҳорат сабоқлари ташкил этилишини таъминласин.
6. Маданият вазирлиги, Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги, Спортни ривожлантириш вазирлигининг:
2022/2023 ўқув йилидан бошлаб Республика эстрада цирк коллежида полвонлик ва дорбозлик санъати йўналишида ўрта бўғин кадрларини тайёрлаш;
2023 йилдан бошлаб, ҳар икки йилда бир маротаба полвонлар ва дорбозлар иштирокида «Полвонлар сулоласи» кўрик-танловини ўтказиш тўғрисидаги таклифлари маъқуллансин.
Маданият вазирлиги (О. Назарбеков) уч ой муддатда:
Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги билан биргаликда дорбозлик ва полвонлик йўналиши бўйича ўқув режа ҳамда ўқув дастурларини тасдиқласин;
Спортни ривожлантириш вазирлиги билан биргаликда «Полвонлар сулоласи» кўрик-танлови тўғрисидаги низомни тасдиқласин. Бунда, кўрик-танловни ташкил этиш ва ўтказиш билан боғлиқ харажатлар 2023 йилги спорт ва оммавий жисмоний тарбия тадбирларининг календарь режасида назарда тутилган маблағлар ҳисобидан қопланади.
7. Инновацион ривожланиш вазирлиги (И. Абдурахмонов) 2023 — 2025 йиллар учун давлат илмий-техникавий дастурлари лойиҳаларини шакллантиришда миллий спорт турлари ва халқ ўйинлари бўйича илмий-тадқиқот лойиҳалари учун танлов эълон қилинишини таъминласин.
8. Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги Маданият ва туризм вазирлиги, Ташқи ишлар вазирлиги, Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси, ЮНЕСКО ишлари бўйича Миллий комиссия билан биргаликда 2023 йил якунига қадар малакали мутахассис ва халқаро экспертларни жалб этган ҳолда:
ЮНЕСКО ташкилотидан номоддий маданий мерос мақоми олиниши мумкин бўлган этноспорт турлари рўйхатини шакллантирсин;
этноспорт турларининг ЮНЕСКОнинг номоддий маданий мерос рўйхатига тавсия этилишини таъминласин.
9. Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари:
бир ой муддатда ҳар бир туман (шаҳар)нинг ўзига хос хусусиятидан келиб чиқиб, аҳолининг фикр ва мулоҳазаларини инобатга олган ҳолда, жорий йил учун миллий спорт турлари ва халқ ўйинларини оммалаштириш ва ривожлантириш, спорт мусобақаларини ташкил қилиш бўйича ҳудудий дастурларни қабул қилсин, шунингдек, келгусида шундай дастурларни ҳар йили 1 февралга қадар тасдиқласин ва ижросини таъминласин;
2023 йилги ва келгуси йиллардаги спорт ва оммавий жисмоний тарбия тадбирларининг ҳудудий календарь режаларига туман (шаҳар)ларда этноспорт турлари бўйича мусобақаларни ўтказиш учун зарур маблағлар ажратилишини таъминласин;
2023 йилдан бошлаб Наврўз умумхалқ байрамини нишонлаш билан боғлиқ тадбирлар доирасида миллий спорт турлари ва халқ ўйинлари бўйича мусобақалар ташкил этсин;
«устоз-шогирд» анъанаси асосида давом этиб келаётган полвонлик ва дорбозлик санъатини янада кенгроқ оммалаштириш мақсадида полвонлик ва дорбозлик санъати тўгаракларини ташкил этсин;
2023 йил 1 январга қадар ҳар бир ҳудудда от спорти турларига тегишли бўлган анжомларнинг савдосини йўлга қўйиш мақсадида дўконлар фаолиятини ташкил этсин.
10. Ўзбекистон Республикаси миллий спорт турлари ва халқ ўйинлари энциклопедиясини ўзбек, рус ва инглиз тилларида тўплам ҳолида нашрга тайёрлаш ишлари якунланганлиги маълумот учун қабул қилинсин.
Спортни ривожлантириш вазирлиги (А. Аслонов), Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси (О. Норинбаев), Ўзбекистон Полвонлар миллий маркази (Н. Юсупов) икки ой муддатда:
энциклопедиянинг чоп этилиши ҳамда Бутунжаҳон этноспорт конфедерацияси, ЮНЕСКО, вазирлик, идора, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари, спорт федерация (ассоциация)лари ва бошқа ташкилотларга тақсимот бўйича етказилишини таъминласин;
Ўзбекистон Миллий медиа ассоциацияси, Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси ва Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги билан биргаликда энциклопедия тақдимотини ташкил этсин ҳамда ушбу жараённи оммавий ахборот воситалари ва ижтимоий тармоқларда кенг ёритиш ишларини амалга оширсин.
11. Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Аслонов), Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси (О. Норинбаев), Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги (А. Кўчимов) ҳамда Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси (А. Хаджаев) икки ҳафта муддатда мазкур қарор асосида амалга оширилаётган ишларни оммалаштиришга қаратилган мақолалар, тематик телекўрсатувлар ташкил этиш ҳамда қуйидагиларни назарда тутувчи миллий спорт турлари ва халқ ўйинларини кенг тарғиб қилиш бўйича медиа-режа ишлаб чиқсин ва амалга оширсин:
«Миллий халқ ўйинлари — миллий ғурур» рукни тўғрисида махсус роликлар тайёрлаш ва эфирга жойлаштириш;
миллий спорт турлари ва халқ ўйинларини тарғиб қилиш ҳамда янада оммалаштириш бўйича полвонлар ва фахрий устозлар иштирокида туркум кўрсатувларни ташкил этиш;
ёшлар ўртасида ўзбек миллий халқ ўйинларини кенг тарғиб этиш, уларда ватанпарварлик ҳиссини уйғотиш, соғлом турмуш тарзига амал қилишга ундашга қаратилган кўрсатувларни намойиш этиш орқали оммалаштириш.
12. Ушбу қарорнинг ижросини самарали ташкил қилишга масъул ва шахсий жавобгар этиб ёшлар сиёсати ва спорт вазири А.И. Икрамов, ёшлар сиёсати ва спорт вазири ўринбосари Д.Ш. Рахимова, Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси раиси О.К. Норинбаев, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши Раиси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимлари белгилансин.
Қарор ижросини муҳокама қилиб бориш, ижро учун масъул идоралар фаолиятини мувофиқлаштириш ва назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазири А.Н. Арипов ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг маслаҳатчиси К.К. Куранбаев зиммасига юклансин.
Амалга оширилаётган чора-тадбирлар натижадорлиги юзасидан 2023 йил 1 январга қадар Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрациясига ахборот берилсин.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 25 майдаги ПҚ-259-сон қарорига 1-ИЛОВА
Этноспорт турларини 2025 йилгача оммалаштириш ва ривожлантириш
1-боб. Амалдаги ҳолат
Мамлакатимизда миллий спорт турлари ва халқ ўйинларини (этноспорт) 6 та йўналишга бўлиш мумкин: ҳаракатли ўйинлар, интеллектуал ўйинлар, ҳарбий ўйинлар, столда ўйналадиган ўйинлар, чўпончилик, ов қилиш ўйинлари.
Ўтган давр мобайнида айрим этноспорт турлари бўйича бошқариш тизими яратилди, спортчилар ва тренерлар захираси шакллантирилди, мусобақаларни доимий равишда ўтказиш ва уларни молиялаштириш йўлга қўйилди, бунинг эвазига юқори натижаларга эришилди.
Хусусан, 2017 йилда Ўзбекистон белбоғли курашчилари дунё рейтингида 2-ўринни олиб, 2020 йил ўтказилган жаҳон чемпионатида дунёнинг 30 га яқин мамлакатлари орасида 1-ўринни эгаллади.
Қарабтеп (ланка) ўйини 7 минг йиллик тарихга эга бўлиб, нафақат Марказий Осиёда, балки Хитой, Шимолий Кавказ, Сибирь ҳамда Европа мамлакатларида ҳам кенг тарқалган.
Чиллак ўйини ўзига хос хусусиятлар ва нозик томонларга эга бўлиб, қатнашчилардан зукколик, ўйин маданиятини, жисмоний бақувватликни, жасурликни талаб қилади. Мазкур ўйин Қашқадарё, Самарқанд ва Сурхондарё вилоятларида кенг тарқатилган.
Наврўз байрамлари, ҳосил байрамлари, халқ сайилларида ҳамда тўй маросимларида улоқ-кўпкари ва от пойгаси бўйича мусобақалар ўтказиб келинмоқда. 2001 йилдан бошлаб Ўзбекистон улоқ-кўпкари федерацияси ўз фаолиятини амалга ошириб, халқаро улоқ-кўпкари ва от пойгаси мусобақаларини ташкил қилиш ҳамда ҳамюртларимизнинг иштирокини таъминлашда катта ҳисса қўшмоқда.
Ҳозирда республикада 40 та оилавий дорбозлик гуруҳлари фаолият кўрсатиб келмоқда. «Ўзбек давлат цирки» давлат муассасасининг «Ўзбекистон дорбозлари» жамоалари қадимги дорбозлик анъаналарини замонавий циркнинг бадиий ифода воситалари билан бойитиб келмоқда.
Шу билан бирга, этноспорт турлари бўйича маҳалларда тизимли равишда мусобақалар ва фестиваллар ўтказиш, бунинг учун тегишли инфратузилма яратиш, миллий спорт турлари ва халқ ўйинларини халқаро даражага олиб чиқиш ҳамда кенг тарғиб қилиш, уларни ривожлантириш ва оммалаштириш борасида кўплаб муаммолар мавжуд.
Шу сабабли, Этноспорт турларини 2025 йилгача оммалаштириш ва ривожлантириш дастури (кейинги ўринларда — Дастур) ишлаб чиқилди.
Дастур этноспорт турларини тизимли ривожлантиришнинг мақсади, вазифалари, асосий йўналишлари, истиқболдаги босқичларини белгилайди ҳамда келгусида ушбу йўналишда чора-тадбирларни ишлаб чиқиш учун асос бўлиб хизмат қилади.
2-боб. Этноспорт турларини оммалаштириш ва ривожлантиришнинг асосий йўналишлари
Ўзбекистонда этноспорт турларини оммалаштириш ва ривожлантиришнинг асосий йўналишлари қуйидагилар ҳисобланади:
биринчи йўналиш — аҳолининг барча қатламлари, айниқса, ўсмирлар ва ёшларнинг этноспорт турлари билан шуғулланишга қизиқишини ошириш, улар ўртасида соғлом турмуш тарзини тарғиб қилиш, этноспорт турлари бўйича республика ва ҳудудий мусобақаларни, шу жумладан Қуролли Кучлар ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар тизимида ўтказиш;
иккинчи йўналиш — этноспорт турлари бўйича спортчилар, тренерлар, мутахассислар ва бошқа кадрларни тайёрлаш тизимини йўлга қўйиш, шунингдек, илмий тадқиқотлар ўтказиш;
учинчи йўналиш — миллий спорт турлари ва халқ ўйинларининг моҳияти ҳақида тарғибот материалларини (қўлланма, буклет, баннер, флайер ва бошқалар)ни тайёрлаш, таълим муассасаларида тарғибот ишларини олиб бориш, малакали устозлар, полвонлар, тренерлар ҳамда мутахассислар иштирокида семинар, тренинг, маҳорат сабоқларини ўтказиш;
тўртинчи йўналиш — халқаро ҳамкорликни кучайтириш, этноспорт турларини янада оммалаштириш ва ривожлантириш.
1-§. Биринчи йўналишдаги вазифаларни рўёбга чиқариш учун қуйидаги асосий чора-тадбирларни амалга ошириш лозим:
1.1. Оммавий спорт мусобақалари ташкил қилинадиган этноспорт турлари рўйхатини тасдиқлаш.
1.2. Этноспорт турлари билан шуғулланиш ва уларни тарғиб қилиш бўйича маҳаллаларда аҳолини кенг жалб қилиш ишларини ташкил этиш.
1.3. Маҳаллаларда миллий спорт турлари ва халқ ўйинлари бўйича мусобақалар ўтказиш.
1.4. Болалар ва ўсмирлар ҳамда ёшлар ўртасида миллий спорт турлари ва халқ ўйинларини кенг тарғиб этиш мақсадида этноспорт турлари бўйича уч босқичли мусобақаларни ташкил этиш: биринчи босқич — туман (шаҳар) мусобақалари, иккинчи босқич — вилоят мусобақалари, учинчи босқич — республика (финал) мусобақалари.
1.5. Этноспорт турлари бўйича мусобақаларни ўтказиш низомини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш.
1.6. 2023 йилги ва келгуси йиллардаги спорт ва оммавий жисмоний тарбия тадбирларининг республика календарь режаларида этноспорт турлари бўйича мусобақаларни ўтказиш учун зарур маблағлар миқдорини кўпайтириб бориш.
1.7. Тошкент шаҳрида ҳар йили бир маротаба этноспорт турлари бўйича «Uzbekistan Ethno Games» республика фестивалини ташкил этиш.
1.8. Хива шаҳрида ҳар икки йилда бир маротаба Халқаро этноспорт фестивалини ташкил этиш. Бунда, «Ичан қалъа» мажмуасида фестивалнинг очилиш ва ёпилиш маросимларини ўтказиш.
1.9. Ҳар икки йилда бир маротаба полвонлар ва дорбозлар иштирокида «Полвонлар сулоласи» кўрик-танловини ўтказиш.
1.10. »Устоз-шогирд» анъанаси асосида давом этиб келаётган дорбозлик ва полвонлик санъатини янада кенгроқ оммалаштириш мақсадида дорбозлик ва полвонлик санъати тўгаракларини ташкил этиш.
1.11. Қуролли Кучлар ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ўртасида ҳар йили улоқ-кўпкари, от пойгаси, миллий кураш ва бошқа этноспорт турлари бўйича турнирларни ташкил қилиш.
1.12. Алоҳида этноспорт турини ривожлантириш мақсадида спорт федерация (ассоциация)ларини ташкил қилиш масаласини ўрганиш ва таклиф киритиш.
2-§. Иккинчи йўналишдаги вазифаларни рўёбга чиқариш учун қуйидаги асосий чора-тадбирларни амалга ошириш лозим:
2.1. 2022/2023 ўқув йилидан бошлаб Республика эстрада цирк коллежида дорбозлик ва полвонлик санъати йўналишида ўрта бўғин кадрларини тайёрлаш тизимини йўлга қўйиш.
2.2. 2023/2024 ўқув йилидан бошлаб этноспортнинг бошқа турлари бўйича (шу жумладан, миллий кураш, турон кураши, белбоғли кураш, бел олиш ва учкураш, баҳодирлар ўйинлари ва тош кўтариш, улоқ-кўпкари, от пойгаси, ўзбек жанг санъати, дорбоз, қарабтеп/ланка) мутахассисларни тайёрлаш.
2.3. Дорбозлик ва полвонлик йўналишлари, шунингдек, этноспортнинг бошқа турлари бўйича ўқув режа ва ўқув дастурларини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш.
2.4. Этноспорт турлари бўйича хорижий тажрибани ўрганиш орқали ўқув-машғулотлар жараёнига замонавий илмий-инновацион технологияларни кенг жорий қилиш.
2.5. Миллий спорт турлари ва халқ ўйинлари бўйича илмий-тадқиқот лойиҳаларини амалга ошириш.
3-§. Учинчи йўналишдаги вазифаларни рўёбга чиқариш учун қуйидаги асосий чора-тадбирларни амалга ошириш лозим:
3.1. Миллий спорт турлари ва халқ ўйинларининг моҳияти ҳақида тарғибот материалларини (қўлланма, буклет, баннер, флайер ва бошқалар) тайёрлаш.
3.2. Болалар ва ўсмирлар учун алоҳида шартларни назарда тутувчи «Миллий халқ ўйинлари» ўқув методик қўлланмасини нашр этиш.
3.3. Мактабгача, умумий ўрта, ўрта махсус, профессионал ва олий таълим муассасаларида этноспорт турларининг жисмоний, интеллектуал, маънавий-ахлоқий жиҳатдан ўрни ҳақида жисмоний тарбия дарслари ҳамда маънавият соатларида тушунтиришлар бериш.
3.4. Ижтимоий тармоқларда ёшларни этноспорт турларига кенг жалб этиш, улар ўртасида мусобақаларни оммалаштиришга қаратилган мотивацион роликлар тарқатиш.
3.5. Мактабгача, умумий ўрта, ўрта махсус, профессионал ва олий таълим муассасаларида малакали устозлар, тренерлар, полвонлар ҳамда мутахассислар иштирокида семинар, тренинг, маҳорат сабоқлари ташкил этиш.
4-§. Тўртинчи йўналишдаги вазифаларни рўёбга чиқариш учун қуйидаги асосий чора-тадбирларни амалга ошириш лозим:
4.1. Этноспорт турларини оммалаштириш ва ривожлантириш мақсадида Бутунжаҳон этноспорт конфедерацияси, ЮНЕСКО ҳамда бошқа халқаро ташкилотлар билан ҳамкорлик алоқаларини кучайтириш.
4.2. Бутунжаҳон этноспорт конфедерацияси, ЮНЕСКО ва бошқа ташкилотлар иштирокида халқаро илмий-амалий конференция ўтказиш.
4.3. Малакали мутахассис ва халқаро экспертларни жалб этган ҳолда ЮНЕСКО ташкилотидан номоддий маданий мерос мақоми олиниши мумкин бўлган этноспорт турлари рўйхатини шакллантириш, шунингдек, уларни ЮНЕСКОнинг номоддий маданий мерос рўйхатига киритиш бўйича тавсия бериш.
4.4. Ўзбекистон Республикаси миллий спорт турлари ва халқ ўйинлари энциклопедиясини ўзбек, рус ва инглиз тилларида чоп этиш, тақдимотини ўтказиш ҳамда уни халқаро ва маҳаллий ташкилотларга етказиш.
4.5. Тошкент шаҳрида Миллий спорт турлари ва халқ ўйинлари музейини ташкил қилиш.
4.6. Этноспорт турларини оммалаштириш ва ривожлантиришга қаратилган мақолалар, тематик телекўрсатувлар тайёрлашни назарда тутувчи медиа-режа ишлаб чиқиш ва амалга ошириш.
4.7. «Миллий халқ ўйинлари — миллий ғурур» номли махсус роликлар тайёрлаш ва эфирга узатиш бўйича танлов эълон қилиш.
4.8. Миллий спорт турлари ва халқ ўйинларини тарғиб қилиш ва янада оммалаштириш бўйича полвонлар ва фахрий устозлар иштирокида туркум кўрсатувларни ташкил этиш.
4.9. Ҳудудий телерадиоканаллар орқали этноспорт турларини янада кенг тарғиб қилиш, шунингдек, маҳаллий мусобақаларни ўтказиш жараёнларини мунтазам ёритиш.
4.10. Ҳар бир туман (шаҳар)нинг ўзига хос хусусиятидан келиб чиқиб, аҳолининг фикр ва мулоҳазаларини инобатга олган ҳолда, жорий йил учун миллий спорт турлари ва халқ ўйинларини оммалаштириш ва ривожлантириш, спорт мусобақаларини ташкил қилиш бўйича ҳудудий дастурларни қабул қилиш.
4.11. Наврўз умумхалқ байрамини нишонлаш билан боғлиқ тадбирлар доирасида миллий спорт турлари ва халқ ўйинлари бўйича мусобақалар ва халқ ўйинларини ташкил этиш.
4.12. Болалар ва ўсмирлар ҳамда ёшлар ўртасида ўзбек миллий халқ ўйинларини кенг тарғиб этиш, уларда ватанпарварлик ҳиссини уйғотиш, соғлом турмуш тарзига амал қилишга ундашга қаратилган кўрсатувларни намойиш этиш орқали оммалаштириш.
4.13. Этноспорт турлари бўйича мусобақалар ва фестивалларни туристик маршрутлар объектлари рўйхатига киритиш, уларга хорижий ва маҳаллий туристларни жалб қилиш, туристларга миллий спорт турлари ва халқ ўйинларининг тарихи ва аҳамияти ҳақида маълумотларни етказиш.
3-боб. Дастурни амалга оширишдан кутилаётган натижалар
Мазкур Дастурда белгилаб берилган устувор вазифаларни изчил амалга ошириш орқали қуйидаги натижаларга эришиш назарда тутилмоқда:
республикада этноспорт турларининг оммавийлигини ошириш ҳисобига этноспорт билан мунтазам шуғулланувчилар сони кўпаяди;
мусобақалар ўтказишнинг янги тизимини яратиш натижасида этноспортчиларнинг республика ва халқаро мусобақаларда иштироки кенгаяди ва бундай мусобақаларнинг мамлакатимизда кўпроқ ўтказилиши натижасида халқаро унвон талабларини бажариш имконияти ошади, шу орқали спорт усталари, халқаро тоифадаги спорт усталари етишиб чиқиши таъминланади;
мусобақаларни тизимли равишда ўтказиш орқали иқтидорли ёшлар ва ўсмирлар саралаб олинади ва спорт турлари бўйича миллий терма жамоалар таркибида сифатли спорт захираси шаклланади;
ҳудудларда ёшлар ва ўсмирлар ўртасида мусобақаларни тизимли ва юқори савияда ташкил этиш орқали этноспортнинг ривожланиш суръати жадаллашади;
этноспорт бўйича кўрик танловлар ва маҳорат сабоқларининг тизимли ўтказилиши натижасида этноспорт турларини оммавийлаштириш ва ривожлантиришга эришилади.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 25 майдаги ПҚ-259-сон қарорига 2-ИЛОВА
Этноспорт турларини 2025 йилгача оммалаштириш ва ривожлантириш дастурини 2022-2023 йилларда амалга ошириш бўйича
Т/р Йўналишлар Амалга ошириш механизмлари Амалга ошириш муддатлари Молиялаштириш манбалари Масъул ижрочилар 1. Аҳолининг барча қатламлари, айниқса, ўсмирлар ва ёшларнинг этноспорт турлари билан шуғулланишга қизиқишини ошириш, улар ўртасида соғлом турмуш тарзини тарғиб қилиш, этноспорт турлари бўйича республика ва ҳудудий мусобақаларни, шу жумладан Қуролли Кучлар ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар тизимида ўтказиш. 1. Этноспорт турлари билан шуғулланиш ва уларни тарғиб қилиш бўйича маҳаллаларда аҳолини кенг жалб қилиш ишларини ташкил этиш. 2022-2023 йиллар давомида режага асосан Ижрочилар маблағлари Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги (Б. Мусаев) , Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев) , Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси ( О. Норинбаев ) 2. Болалар ва ўсмирлар ҳамда ёшлар ўртасида миллий спорт турлари ва халқ ўйинларини кенг тарғиб этиш мақсадида этноспорт турлари бўйича уч босқичли мусобақаларни ташкил этиш: биринчи босқич — туман (шаҳар) мусобақалари; иккинчи босқич — вилоят мусобақалари; учинчи босқич — республика (финал) мусобақалари. 2023 йилдан бошлаб ҳар йили Спорт ва оммавий жисмоний тарбия тадбирларининг календарь режалари доирасида ажратилган маблағлар, ҳомийлик маблағлари Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев) , Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси ( О. Норинбаев ), Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари, миллий спорт турлари бўйича спорт уюшмалари 3. Этноспорт турлари бўйича мусобақаларни ўтказиш низомини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш. 2022 йил декабрь - Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев), Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси ( О. Норинбаев ), Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 4. Этноспорт турлари бўйича «Uzbekistan Ethno Games» республика фестивалини ташкил этиш. 2023 йил май Спорт ва оммавий жисмоний тарбия тадбирларининг календарь режалари доирасида ажратилган маблағлар, ҳомийлар ва ижрочилар маблағлари Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев), Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси ( О. Норинбаев ), Тошкент шаҳар ҳокимлиги (Ш. Умурзаков) , миллий спорт турлари бўйича спорт уюшмалари 5. Халқаро этноспорт фестивалини ташкил этиш. Бунда, «Ичан қалъа» мажмуасида фестивалнинг очилиш ва ёпилиш маросимларини ўтказиш. 2023 йил сентябрь Спорт ва оммавий жисмоний тарбия тадбирларининг календарь режалари доирасида ажратилган маблағлар, ҳомийлар ва ижрочилар маблағлари Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев), Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси ( О. Норинбаев ), Хоразм вилояти ҳокимлиги (Ж. Рахимов) , миллий спорт турлари бўйича спорт уюшмалари 6. Полвонлар ва дорбозлар иштирокида «Полвонлар сулоласи» кўрик-танловини ўтказиш. 2023 йил март Бюджет, ҳомийлар ва ижрочилар маблағлари Маданият ва туризм вазирлиги (О. Назарбеков) , Ўзбекистон полвонлар миллий маркази ( Н. Юсупов ), Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси ( О. Норинбаев ), Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев), 7. Қуролли Кучлар ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ўртасида ҳар йили улоқ-кўпкари, от пойгаси, миллий кураш ва бошқа этноспорт турлари бўйича турнирларни ташкил қилиш. 2022-2023 йиллар давомида режага асосан Ижрочилар ва ҳомийлар маблағлари Мудофаа вазирлиги ( Б. Курбанов ), Миллий гвардия ( Р. Джураев ), Ички ишлар вазирлиги ( П. Бобожонов ), Давлат хавфсизлик хизмати ( А. Азизов ), Божхона қўмитаси (А. Мавлонов) , Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев), Ўзбекистон кураш федерацияси ( К. Юсупов), Ўзбекистон улоқ-кўпкарифедерацияси ( Н. Жўраев ), Ўзбекистон йилқичилик ва от спорти федерацияси ( Б. Газиев ), Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси ( О. Норинбаев) 2. Этноспорт турлари бўйича спортчилар, тренерлар, мутахассислар ва бошқа кадрларни тайёрлаш тизимини йўлга қўйиш, шунингдек, илмий тадқиқотлар ўтказиш. 1. Республика эстрада цирк коллежида полвонлик ва дорбозлик санъати йўналишида ўрта бўғин кадрларини тайёрлаш тизимини йўлга қўйиш. 2022/2023 ўқув йилидан бошлаб - Маданият вазирлиги ( О. Назарбеков ), Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги (И. Абдурахмонов) 2. Дорбозлик ва полвонлик йўналиши бўйича ўқув режа ва ўқув дастурларини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш. 2022 йил август - Маданият вазирлиги ( О. Назарбеков ), Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги (И. Абдурахмонов) Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев) 3. 2023/2024 ўқув йилидан бошлаб этноспортнинг бошқа турлари бўйича (шу жумладан, миллий кураш, турон кураши, белбоғли кураш, бел олиш ва учкураш, баҳодирлар ўйинлари ва тош кўтариш, улоқ-кўпкари, от пойгаси, ўзбек жанг санъати, дорбоз, қарабтеп/ланка) мутахассислар тайёрлаш бўйича таклиф киритиш. 2023 йил апрель - Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев), Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси ( О. Норинбаев ), Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги (И. Абдурахмонов), миллий спорт турлари бўйича спорт уюшмалари, манфаатдор вазирлик ва идоралар 4. Миллий спорт турлари ва халқ ўйинлари бўйича илмий-тадқиқот лойиҳаларини амалга ошириш. 2022 йил декабрь Давлат илмий-техникавий дастурлари доирасида ажратилган маблағлар Инновацион ривожланиш вазирлиги ( Ш. Турдикулова ), Фанлар академияси ( Б. Юлдашев ) Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги (И. Абдурахмонов), Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев) 3. Миллий спорт турлари ва халқ ўйинларининг моҳияти ҳақида тарғибот материалларини (қўлланма, буклет, баннер, флайер ва бошқалар)ни тайёрлаш, таълим муассасаларида тарғибот ишларини олиб бориш, малакали устозлар, полвонлар, тренерлар ҳамда мутахассислар иштирокида семинар, тренинг, маҳорат сабоқларини ўтказиш. 1. Миллий спорт турлари ва халқ ўйинларининг моҳияти ҳақида тарғибот материалларини (қўлланма, буклет, баннер, флайер ва бошқалар) тайёрлаш. 2022 йил август Ижрочилар маблағлари Мактабгача таълим вазирлиги ( Б.Онорбоев ), Халқ таълими вазирлиги ( У.Шарифходжаев ), Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ( К. Каримов ), 2. Мактабгача, умумий ўрта, ўрта махсус, профессионал ва олий таълим муассасаларида этноспорт турларининг жисмоний, интеллектуал, маънавий-ахлоқий жиҳатдан ўрни ҳақида жисмоний тарбия дарслари ҳамда маънавият соатларида тушунтиришлар бериш. 2022-2023 йиллар давомида режага асосан Ижрочилар маблағлари Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев) , Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси ( О. Норинбаев ), миллий спорт турлари бўйича спорт уюшмалари 3. Мактабгача, умумий ўрта, ўрта махсус, профессионал ва олий таълим муассасаларида малакали устозлар, тренерлар, полвонлар ҳамда мутахассислар иштирокида семинар, тренинг, маҳорат сабоқлари ташкил этиш. 2022-2023 йиллар давомида режага асосан Ижрочилар маблағлари 4. Мактабгача, умумий ўрта, ўрта махсус, профессионал ва олий таълим муассасаларида миллий спорт турлари ва халқ ўйинлари бўйича мусобақалар ўтказиш, ғолиб ва совриндор бўлган жамоаларни ўз маблағлари ҳисобидан рағбатлантириш. 2022-2023 йиллар давомида режага асосан Ижрочилар маблағлари 5. Болалар ва ўсмирлар учун алоҳида шартларни назарда тутувчи «Миллий халқ ўйинлари» ўқув методик қўлланмасини тайёрлаш ва нашр этиш. 2022 йил сентябрь Ижрочилар маблағлари Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев) , Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ( К. Каримов ), Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси ( О. Норинбаев ), миллий спорт турлари бўйича спорт уюшмалари 4. Халқаро ҳамкорликни кучайтириш, этноспорт турларини янада оммалаштириш ва ривожлантириш. 1. Бутунжаҳон этноспорт конфедерацияси, ЮНЕСКО ҳамда бошқа халқаро ташкилотлар билан ҳамкорлик алоқаларини кучайтириш. 2022-2023 йиллар давомида Ижрочилар маблағлари Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев), Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси ( О. Норинбаев ), 2. Бутунжаҳон этноспорт конфедерацияси, ЮНЕСКО ва бошқа ташкилотлар иштирокида халқаро илмий-амалий конференция ўтказиш. 2023 йил октябрь Ижрочилар маблағлари Ташқи ишлар вазирлиги (Б. Саидов) , миллий спорт турлари бўйича спорт уюшмалари 3. Олимпия ва паралимпия шон шуҳрати музейида Миллий спорт турлари ва халқ ўйинлари бўлимини ташкил этиш юзасидан Вазирлар Маҳкамасига таклиф киритиш. 2023 йил апрель Бюджет, ҳомийлар ва ижрочилар маблағлари Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси ( О. Норинбаев ), Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев) , Маданий мерос агентлиги ( Ш. Нуриллоев ) 4. Этноспорт турларини оммалаштириш ва ривожлантиришга қаратилган мақолалар, тематик телекўрсатувлар тайёрлаш. 2022-2023 йиллар давомида Ижрочилар маблағлари Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги (А. Кўчимов) , Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси ( А. Хаджаев) , 5. «Миллий халқ ўйинлари — миллий ғурур» номли махсус роликлар тайёрлаш ва эфирга узатиш бўйича танлов эълон қилиш. 2022 йил сентябрь Ижрочилар маблағлари Ўзбекистон Миллий медиа ассоциацияси ( Ш. Қудратхўжа ), Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев) , 6. Миллий спорт турлари ва халқ ўйинларини тарғиб қилиш ва янада оммалаштириш бўйича полвонлар ва фахрий устозлар иштирокида туркум кўрсатувларни ташкил этиш. 2022-2023 йиллар давомида Ижрочилар маблағлари Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси ( О. Норинбаев ), миллий спорт турлари бўйича спорт уюшмалари 7. Ҳудудий телерадиоканаллар орқали этноспорт турларини янада кенг тарғиб қилиш, шунингдек, маҳаллий мусобақаларни ўтказиш жараёнларини мунтазам ёритиш. 2022-2023 йиллар давомида Ижрочилар маблағлари Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари, Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси (А. Хаджаев) 8. Этноспорт турлари бўйича мусобақалар ва фестивалларни туристик маршрутлар объектлари рўйхатига киритиш, уларга хорижий ва маҳаллий туристларни жалб қилиш, туристларга миллий спорт турлари ва халқ ўйинларининг тарихи ва аҳамияти ҳақида маълумотларни етказиш. 2022 йил август Ижрочилар маблағлари Туризм ва маданий мерос вазирлиги ( Б. Ибрагимов ), Ёшлар сиёсати ва спорт вазирлиги (А. Саъдуллаев) , Ўзбекистон этноспорт ассоциацияси ( О. Норинбаев ), миллий спорт турлари бўйича спорт уюшмалари
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2022 йил 25 май,
ПҚ-259-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining
Qarori
dasturi
“Yoʻl xaritasi”
Etnosport turlarini ommalashtirish va rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
Mamlakatimizda milliy sport turlari va xalq oʻyinlarini (etnosport) targʻib qilish va ommalashtirish, bolalar va oʻsmirlarni ularga keng jalb qilish, xalqaro aloqalarni kuchaytirish maqsadida, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 17-iyundagi PQ-5149-son qaroriga muvofiq:
1. Quyidagilar:
Etnosport turlarini 2025-yilgacha ommalashtirish va rivojlantirish dasturi 1-ilovaga muvofiq;
Etnosport turlarini 2025-yilgacha ommalashtirish va rivojlantirish dasturini 2022-2023-yillarda amalga oshirish boʻyicha “yoʻl xaritasi” 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Belgilansinki, Etnosport turlarini 2025-yilgacha ommalashtirish va rivojlantirish dasturi erishilgan natijalar va maqsadli koʻrsatkichlar boʻyicha tegishli davrga moʻljallangan asosiy yoʻnalishlardan kelib chiqib, Vazirlar Mahkamasining qarori bilan har yili tegishli yil uchun tasdiqlanadigan “yoʻl xaritasi” asosida bosqichma-bosqich amalga oshiriladi.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 11-apreldagi “Mahallalarda yoshlarni ommaviy sportga jalb qilishni yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-201-son qarori bilan 2023-yil 1-martdan boshlab milliy sport turlari boʻyicha uch bosqichli umumrespublika sport musobaqalarini oʻtkazish tizimi joriy qilinganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin.
Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Xalq salomatligi milliy kengashi (A.N. Aripov):
bir oy muddatda ommaviy sport musobaqalari tashkil qilinadigan etnosport turlari roʻyxatini tasdiqlasin;
2023-yilgi sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarining kalendar rejasida etnosport turlari boʻyicha musobaqalarni oʻtkazish uchun zarur mablagʻlar koʻpaytirilishi hamda ajratilishini taʼminlasin;
2023-yilgi sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarining kalendar rejasiga muvofiq, etnosport turlari boʻyicha musobaqalar oʻtkazilishini taʼminlasin;
zarur hollarda, alohida etnosport turini rivojlantirish maqsadida sport federatsiya (assotsiatsiya)larini tashkil qilish choralarini koʻrsin;
bolalar va oʻsmirlar hamda yoshlarni etnosport turlariga jalb qilish, shu jumladan Etnosport turlarini 2025-yilgacha ommalashtirish va rivojlantirish dasturi va uni amalga oshirish boʻyicha “yoʻl xaritasi”da belgilangan vazifalarning toʻliq va sifatli amalga oshirilishi yuzasidan masʼul tashkilotlar faoliyatini muvofiqlashtirsin.
Yoshlar siyosati va sport vazirligi (D. Raximova) hamda Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi (O. Norinbayev) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan birgalikda 2023-yildan boshlab etnosport turlari boʻyicha musobaqalarni har yili anʼanaviy tarzda 1-martdan oʻtkazsin.
Belgilansinki, etnosport turlari boʻyicha musobaqalarni tashkil etish va oʻtkazish bilan bogʻliq xarajatlar 2023-yilgi sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarining kalendar rejasida nazarda tutilgan mablagʻlar hisobidan qoplanadi.
3. Yoshlar siyosati va sport vazirligi (D. Raximova) hamda Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi (O. Norinbayev) quyidagi asosiy yoʻnalishlarni bosqichma-bosqich amaliyotga tatbiq qilish boʻyicha zarur choralar koʻrsin:
aholining barcha qatlamlarini etnosport bilan shugʻullanishga keng jalb qilish, etnosportni ommalashtirish va aholi oʻrtasida targʻib qilish;
mahallalarda etnosport turlari boʻyicha xalq oʻyinlari va musobaqalarni oʻtkazish;
Butunjahon etnosport konfederatsiyasi bilan hamkorlik aloqalarini kuchaytirish, bu borada xalqaro aloqalarni rivojlantirish.
4. Belgilab qoʻyilsinki, 2023-yildan boshlab anʼanaviy tarzda:
Toshkent shahrida har yili bir marotaba etnosport turlari boʻyicha “Uzbekistan Ethno Games” respublika festivali;
Xiva shahrida har ikki yilda bir marotaba Xalqaro etnosport festivali tashkil qilinadi. Bunda, “Ichan qalʼa” majmuasida festivalning ochilish va yopilish marosimlari oʻtkaziladi.
Yoshlar siyosati va sport vazirligi (D. Raximova), Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi (O. Norinbayev) Toshkent shahar (Sh. Umurzakov) va Xorazm viloyati (J. Raximov) hokimliklari bilan birgalikda yuqoridagi festivallarni yuqori saviyada tashkil qilish, musobaqalarga yoshlarni keng jalb qilish choralarini koʻrsin, zarur hollarda, tegishli takliflarni Vazirlar Mahkamasiga kiritsin.
Turizm qoʻmitasi (U. Shadiyev) yuqoridagi festivallarni turistik marshrutlar obyektlari roʻyxatiga kiritsin, ularga xorijiy va mahalliy turistlarni jalb qilsin hamda turistlarga milliy sport turlari va xalq oʻyinlarining tarixi va ahamiyati haqida maʼlumotlarni yetkazish choralarini koʻrsin.
5. Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi (X. Umarova), Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi (I. Abduraxmonov), Yoshlar siyosati va sport vazirligi (D. Raximova) hamda Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi (O. Norinbayev) bilan birgalikda:
milliy sport turlari va xalq oʻyinlarining mohiyati haqida targʻibot materiallari (qoʻllanma, buklet, banner, flayer va boshqalar)ni tayyorlasin hamda barcha taʼlim muassasalarida ularning jismoniy, intellektual, maʼnaviy-axloqiy jihatdan oʻrni haqida jismoniy tarbiya darslari hamda maʼnaviyat soatlarida tushunchalar berilishini tashkil etsin;
ijtimoiy tarmoqlarda yoshlarni etnosport turlariga keng jalb etish, ular oʻrtasida musobaqalarni ommalashtirishga qaratilgan motivatsion roliklar tarqatsin;
taʼlim muassasalarida milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha musobaqalarning muntazam ravishda oʻtkazilishini tashkil etsin, gʻolib va sovrindor boʻlgan jamoalarni oʻz mablagʻlari hisobidan ragʻbatlantirish choralarini koʻrsin;
taʼlim muassasalarida malakali ustozlar, trenerlar, polvonlar hamda mutaxassislar ishtirokida seminar, trening, mahorat saboqlari tashkil etilishini taʼminlasin.
6. Madaniyat vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, Sportni rivojlantirish vazirligining:
2022/2023 oʻquv yilidan boshlab Respublika estrada sirk kollejida polvonlik va dorbozlik sanʼati yoʻnalishida oʻrta boʻgʻin kadrlarini tayyorlash;
2023-yildan boshlab, har ikki yilda bir marotaba polvonlar va dorbozlar ishtirokida “Polvonlar sulolasi” koʻrik-tanlovini oʻtkazish toʻgʻrisidagi takliflari maʼqullansin.
Madaniyat vazirligi (O. Nazarbekov) uch oy muddatda:
Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi bilan birgalikda dorbozlik va polvonlik yoʻnalishi boʻyicha oʻquv reja hamda oʻquv dasturlarini tasdiqlasin;
Sportni rivojlantirish vazirligi bilan birgalikda “Polvonlar sulolasi” koʻrik-tanlovi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlasin. Bunda, koʻrik-tanlovni tashkil etish va oʻtkazish bilan bogʻliq xarajatlar 2023-yilgi sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarining kalendar rejasida nazarda tutilgan mablagʻlar hisobidan qoplanadi.
7. Innovatsion rivojlanish vazirligi (I. Abduraxmonov) 2023 — 2025-yillar uchun davlat ilmiy-texnikaviy dasturlari loyihalarini shakllantirishda milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha ilmiy-tadqiqot loyihalari uchun tanlov eʼlon qilinishini taʼminlasin.
8. Yoshlar siyosati va sport vazirligi Madaniyat va turizm vazirligi, Tashqi ishlar vazirligi, Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi, YUNESKO ishlari boʻyicha Milliy komissiya bilan birgalikda 2023-yil yakuniga qadar malakali mutaxassis va xalqaro ekspertlarni jalb etgan holda:
YUNESKO tashkilotidan nomoddiy madaniy meros maqomi olinishi mumkin boʻlgan etnosport turlari roʻyxatini shakllantirsin;
etnosport turlarining YUNESKOning nomoddiy madaniy meros roʻyxatiga tavsiya etilishini taʼminlasin.
9. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari:
bir oy muddatda har bir tuman (shahar)ning oʻziga xos xususiyatidan kelib chiqib, aholining fikr va mulohazalarini inobatga olgan holda, joriy yil uchun milliy sport turlari va xalq oʻyinlarini ommalashtirish va rivojlantirish, sport musobaqalarini tashkil qilish boʻyicha hududiy dasturlarni qabul qilsin, shuningdek, kelgusida shunday dasturlarni har yili 1-fevralga qadar tasdiqlasin va ijrosini taʼminlasin;
2023-yilgi va kelgusi yillardagi sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarining hududiy kalendar rejalariga tuman (shahar)larda etnosport turlari boʻyicha musobaqalarni oʻtkazish uchun zarur mablagʻlar ajratilishini taʼminlasin;
2023-yildan boshlab Navroʻz umumxalq bayramini nishonlash bilan bogʻliq tadbirlar doirasida milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha musobaqalar tashkil etsin;
“ustoz-shogird” anʼanasi asosida davom etib kelayotgan polvonlik va dorbozlik sanʼatini yanada kengroq ommalashtirish maqsadida polvonlik va dorbozlik sanʼati toʻgaraklarini tashkil etsin;
2023-yil 1-yanvarga qadar har bir hududda ot sporti turlariga tegishli boʻlgan anjomlarning savdosini yoʻlga qoʻyish maqsadida doʻkonlar faoliyatini tashkil etsin.
10. Oʻzbekiston Respublikasi milliy sport turlari va xalq oʻyinlari ensiklopediyasini oʻzbek, rus va ingliz tillarida toʻplam holida nashrga tayyorlash ishlari yakunlanganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin.
Sportni rivojlantirish vazirligi (A. Aslonov), Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi (O. Norinbayev), Oʻzbekiston Polvonlar milliy markazi (N. Yusupov) ikki oy muddatda:
ensiklopediyaning chop etilishi hamda Butunjahon etnosport konfederatsiyasi, YUNESKO, vazirlik, idora, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, sport federatsiya (assotsiatsiya)lari va boshqa tashkilotlarga taqsimot boʻyicha yetkazilishini taʼminlasin;
Oʻzbekiston Milliy media assotsiatsiyasi, Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi va Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi bilan birgalikda ensiklopediya taqdimotini tashkil etsin hamda ushbu jarayonni ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda keng yoritish ishlarini amalga oshirsin.
11. Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Aslonov), Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi (O. Norinbayev), Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi (A. Koʻchimov) hamda Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi (A. Xadjayev) ikki hafta muddatda mazkur qaror asosida amalga oshirilayotgan ishlarni ommalashtirishga qaratilgan maqolalar, tematik telekoʻrsatuvlar tashkil etish hamda quyidagilarni nazarda tutuvchi milliy sport turlari va xalq oʻyinlarini keng targʻib qilish boʻyicha media-reja ishlab chiqsin va amalga oshirsin:
“Milliy xalq oʻyinlari — milliy gʻurur” rukni toʻgʻrisida maxsus roliklar tayyorlash va efirga joylashtirish;
milliy sport turlari va xalq oʻyinlarini targʻib qilish hamda yanada ommalashtirish boʻyicha polvonlar va faxriy ustozlar ishtirokida turkum koʻrsatuvlarni tashkil etish;
yoshlar oʻrtasida oʻzbek milliy xalq oʻyinlarini keng targʻib etish, ularda vatanparvarlik hissini uygʻotish, sogʻlom turmush tarziga amal qilishga undashga qaratilgan koʻrsatuvlarni namoyish etish orqali ommalashtirish.
12. Ushbu qarorning ijrosini samarali tashkil qilishga masʼul va shaxsiy javobgar etib yoshlar siyosati va sport vaziri A.I. Ikramov, yoshlar siyosati va sport vaziri oʻrinbosari D.Sh. Raximova, Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi raisi O.K. Norinbayev, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlari belgilansin.
Qaror ijrosini muhokama qilib borish, ijro uchun masʼul idoralar faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri A.N. Aripov hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining maslahatchisi K.K. Kuranbayev zimmasiga yuklansin.
Amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar natijadorligi yuzasidan 2023-yil 1-yanvarga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasiga axborot berilsin.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 25-maydagi PQ-259-son qaroriga 1-ILOVA
Etnosport turlarini 2025-yilgacha ommalashtirish va rivojlantirish
1-bob. Amaldagi holat
Mamlakatimizda milliy sport turlari va xalq oʻyinlarini (etnosport) 6 ta yoʻnalishga boʻlish mumkin: harakatli oʻyinlar, intellektual oʻyinlar, harbiy oʻyinlar, stolda oʻynaladigan oʻyinlar, choʻponchilik, ov qilish oʻyinlari.
Oʻtgan davr mobaynida ayrim etnosport turlari boʻyicha boshqarish tizimi yaratildi, sportchilar va trenerlar zaxirasi shakllantirildi, musobaqalarni doimiy ravishda oʻtkazish va ularni moliyalashtirish yoʻlga qoʻyildi, buning evaziga yuqori natijalarga erishildi.
Xususan, 2017-yilda Oʻzbekiston belbogʻli kurashchilari dunyo reytingida 2-oʻrinni olib, 2020-yil oʻtkazilgan jahon chempionatida dunyoning 30 ga yaqin mamlakatlari orasida 1-oʻrinni egalladi.
Qarabtep (lanka) oʻyini 7 ming yillik tarixga ega boʻlib, nafaqat Markaziy Osiyoda, balki Xitoy, Shimoliy Kavkaz, Sibir hamda Yevropa mamlakatlarida ham keng tarqalgan.
Chillak oʻyini oʻziga xos xususiyatlar va nozik tomonlarga ega boʻlib, qatnashchilardan zukkolik, oʻyin madaniyatini, jismoniy baquvvatlikni, jasurlikni talab qiladi. Mazkur oʻyin Qashqadaryo, Samarqand va Surxondaryo viloyatlarida keng tarqatilgan.
Navroʻz bayramlari, hosil bayramlari, xalq sayillarida hamda toʻy marosimlarida uloq-koʻpkari va ot poygasi boʻyicha musobaqalar oʻtkazib kelinmoqda. 2001-yildan boshlab Oʻzbekiston uloq-koʻpkari federatsiyasi oʻz faoliyatini amalga oshirib, xalqaro uloq-koʻpkari va ot poygasi musobaqalarini tashkil qilish hamda hamyurtlarimizning ishtirokini taʼminlashda katta hissa qoʻshmoqda.
Hozirda respublikada 40 ta oilaviy dorbozlik guruhlari faoliyat koʻrsatib kelmoqda. “Oʻzbek davlat sirki” davlat muassasasining “Oʻzbekiston dorbozlari” jamoalari qadimgi dorbozlik anʼanalarini zamonaviy sirkning badiiy ifoda vositalari bilan boyitib kelmoqda.
Shu bilan birga, etnosport turlari boʻyicha mahallarda tizimli ravishda musobaqalar va festivallar oʻtkazish, buning uchun tegishli infratuzilma yaratish, milliy sport turlari va xalq oʻyinlarini xalqaro darajaga olib chiqish hamda keng targʻib qilish, ularni rivojlantirish va ommalashtirish borasida koʻplab muammolar mavjud.
Shu sababli, Etnosport turlarini 2025-yilgacha ommalashtirish va rivojlantirish dasturi (keyingi oʻrinlarda — Dastur) ishlab chiqildi.
Dastur etnosport turlarini tizimli rivojlantirishning maqsadi, vazifalari, asosiy yoʻnalishlari, istiqboldagi bosqichlarini belgilaydi hamda kelgusida ushbu yoʻnalishda chora-tadbirlarni ishlab chiqish uchun asos boʻlib xizmat qiladi.
2-bob. Etnosport turlarini ommalashtirish va rivojlantirishning asosiy yoʻnalishlari
Oʻzbekistonda etnosport turlarini ommalashtirish va rivojlantirishning asosiy yoʻnalishlari quyidagilar hisoblanadi:
birinchi yoʻnalish — aholining barcha qatlamlari, ayniqsa, oʻsmirlar va yoshlarning etnosport turlari bilan shugʻullanishga qiziqishini oshirish, ular oʻrtasida sogʻlom turmush tarzini targʻib qilish, etnosport turlari boʻyicha respublika va hududiy musobaqalarni, shu jumladan Qurolli Kuchlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar tizimida oʻtkazish;
ikkinchi yoʻnalish — etnosport turlari boʻyicha sportchilar, trenerlar, mutaxassislar va boshqa kadrlarni tayyorlash tizimini yoʻlga qoʻyish, shuningdek, ilmiy tadqiqotlar oʻtkazish;
uchinchi yoʻnalish — milliy sport turlari va xalq oʻyinlarining mohiyati haqida targʻibot materiallarini (qoʻllanma, buklet, banner, flayer va boshqalar)ni tayyorlash, taʼlim muassasalarida targʻibot ishlarini olib borish, malakali ustozlar, polvonlar, trenerlar hamda mutaxassislar ishtirokida seminar, trening, mahorat saboqlarini oʻtkazish;
toʻrtinchi yoʻnalish — xalqaro hamkorlikni kuchaytirish, etnosport turlarini yanada ommalashtirish va rivojlantirish.
1-§. Birinchi yoʻnalishdagi vazifalarni roʻyobga chiqarish uchun quyidagi asosiy chora-tadbirlarni amalga oshirish lozim:
1.1. Ommaviy sport musobaqalari tashkil qilinadigan etnosport turlari roʻyxatini tasdiqlash.
1.2. Etnosport turlari bilan shugʻullanish va ularni targʻib qilish boʻyicha mahallalarda aholini keng jalb qilish ishlarini tashkil etish.
1.3. Mahallalarda milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha musobaqalar oʻtkazish.
1.4. Bolalar va oʻsmirlar hamda yoshlar oʻrtasida milliy sport turlari va xalq oʻyinlarini keng targʻib etish maqsadida etnosport turlari boʻyicha uch bosqichli musobaqalarni tashkil etish: birinchi bosqich — tuman (shahar) musobaqalari, ikkinchi bosqich — viloyat musobaqalari, uchinchi bosqich — respublika (final) musobaqalari.
1.5. Etnosport turlari boʻyicha musobaqalarni oʻtkazish nizomini ishlab chiqish va tasdiqlash.
1.6. 2023-yilgi va kelgusi yillardagi sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarining respublika kalendar rejalarida etnosport turlari boʻyicha musobaqalarni oʻtkazish uchun zarur mablagʻlar miqdorini koʻpaytirib borish.
1.7. Toshkent shahrida har yili bir marotaba etnosport turlari boʻyicha “Uzbekistan Ethno Games” respublika festivalini tashkil etish.
1.8. Xiva shahrida har ikki yilda bir marotaba Xalqaro etnosport festivalini tashkil etish. Bunda, “Ichan qalʼa” majmuasida festivalning ochilish va yopilish marosimlarini oʻtkazish.
1.9. Har ikki yilda bir marotaba polvonlar va dorbozlar ishtirokida “Polvonlar sulolasi” koʻrik-tanlovini oʻtkazish.
1.10. ”Ustoz-shogird” anʼanasi asosida davom etib kelayotgan dorbozlik va polvonlik sanʼatini yanada kengroq ommalashtirish maqsadida dorbozlik va polvonlik sanʼati toʻgaraklarini tashkil etish.
1.11. Qurolli Kuchlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar oʻrtasida har yili uloq-koʻpkari, ot poygasi, milliy kurash va boshqa etnosport turlari boʻyicha turnirlarni tashkil qilish.
1.12. Alohida etnosport turini rivojlantirish maqsadida sport federatsiya (assotsiatsiya)larini tashkil qilish masalasini oʻrganish va taklif kiritish.
2-§. Ikkinchi yoʻnalishdagi vazifalarni roʻyobga chiqarish uchun quyidagi asosiy chora-tadbirlarni amalga oshirish lozim:
2.1. 2022/2023 oʻquv yilidan boshlab Respublika estrada sirk kollejida dorbozlik va polvonlik sanʼati yoʻnalishida oʻrta boʻgʻin kadrlarini tayyorlash tizimini yoʻlga qoʻyish.
2.2. 2023/2024 oʻquv yilidan boshlab etnosportning boshqa turlari boʻyicha (shu jumladan, milliy kurash, turon kurashi, belbogʻli kurash, bel olish va uchkurash, bahodirlar oʻyinlari va tosh koʻtarish, uloq-koʻpkari, ot poygasi, oʻzbek jang sanʼati, dorboz, qarabtep/lanka) mutaxassislarni tayyorlash.
2.3. Dorbozlik va polvonlik yoʻnalishlari, shuningdek, etnosportning boshqa turlari boʻyicha oʻquv reja va oʻquv dasturlarini ishlab chiqish va tasdiqlash.
2.4. Etnosport turlari boʻyicha xorijiy tajribani oʻrganish orqali oʻquv-mashgʻulotlar jarayoniga zamonaviy ilmiy-innovatsion texnologiyalarni keng joriy qilish.
2.5. Milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha ilmiy-tadqiqot loyihalarini amalga oshirish.
3-§. Uchinchi yoʻnalishdagi vazifalarni roʻyobga chiqarish uchun quyidagi asosiy chora-tadbirlarni amalga oshirish lozim:
3.1. Milliy sport turlari va xalq oʻyinlarining mohiyati haqida targʻibot materiallarini (qoʻllanma, buklet, banner, flayer va boshqalar) tayyorlash.
3.2. Bolalar va oʻsmirlar uchun alohida shartlarni nazarda tutuvchi “Milliy xalq oʻyinlari” oʻquv metodik qoʻllanmasini nashr etish.
3.3. Maktabgacha, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, professional va oliy taʼlim muassasalarida etnosport turlarining jismoniy, intellektual, maʼnaviy-axloqiy jihatdan oʻrni haqida jismoniy tarbiya darslari hamda maʼnaviyat soatlarida tushuntirishlar berish.
3.4. Ijtimoiy tarmoqlarda yoshlarni etnosport turlariga keng jalb etish, ular oʻrtasida musobaqalarni ommalashtirishga qaratilgan motivatsion roliklar tarqatish.
3.5. Maktabgacha, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, professional va oliy taʼlim muassasalarida malakali ustozlar, trenerlar, polvonlar hamda mutaxassislar ishtirokida seminar, trening, mahorat saboqlari tashkil etish.
4-§. Toʻrtinchi yoʻnalishdagi vazifalarni roʻyobga chiqarish uchun quyidagi asosiy chora-tadbirlarni amalga oshirish lozim:
4.1. Etnosport turlarini ommalashtirish va rivojlantirish maqsadida Butunjahon etnosport konfederatsiyasi, YUNESKO hamda boshqa xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik aloqalarini kuchaytirish.
4.2. Butunjahon etnosport konfederatsiyasi, YUNESKO va boshqa tashkilotlar ishtirokida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya oʻtkazish.
4.3. Malakali mutaxassis va xalqaro ekspertlarni jalb etgan holda YUNESKO tashkilotidan nomoddiy madaniy meros maqomi olinishi mumkin boʻlgan etnosport turlari roʻyxatini shakllantirish, shuningdek, ularni YUNESKOning nomoddiy madaniy meros roʻyxatiga kiritish boʻyicha tavsiya berish.
4.4. Oʻzbekiston Respublikasi milliy sport turlari va xalq oʻyinlari ensiklopediyasini oʻzbek, rus va ingliz tillarida chop etish, taqdimotini oʻtkazish hamda uni xalqaro va mahalliy tashkilotlarga yetkazish.
4.5. Toshkent shahrida Milliy sport turlari va xalq oʻyinlari muzeyini tashkil qilish.
4.6. Etnosport turlarini ommalashtirish va rivojlantirishga qaratilgan maqolalar, tematik telekoʻrsatuvlar tayyorlashni nazarda tutuvchi media-reja ishlab chiqish va amalga oshirish.
4.7. “Milliy xalq oʻyinlari — milliy gʻurur” nomli maxsus roliklar tayyorlash va efirga uzatish boʻyicha tanlov eʼlon qilish.
4.8. Milliy sport turlari va xalq oʻyinlarini targʻib qilish va yanada ommalashtirish boʻyicha polvonlar va faxriy ustozlar ishtirokida turkum koʻrsatuvlarni tashkil etish.
4.9. Hududiy teleradiokanallar orqali etnosport turlarini yanada keng targʻib qilish, shuningdek, mahalliy musobaqalarni oʻtkazish jarayonlarini muntazam yoritish.
4.10. Har bir tuman (shahar)ning oʻziga xos xususiyatidan kelib chiqib, aholining fikr va mulohazalarini inobatga olgan holda, joriy yil uchun milliy sport turlari va xalq oʻyinlarini ommalashtirish va rivojlantirish, sport musobaqalarini tashkil qilish boʻyicha hududiy dasturlarni qabul qilish.
4.11. Navroʻz umumxalq bayramini nishonlash bilan bogʻliq tadbirlar doirasida milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha musobaqalar va xalq oʻyinlarini tashkil etish.
4.12. Bolalar va oʻsmirlar hamda yoshlar oʻrtasida oʻzbek milliy xalq oʻyinlarini keng targʻib etish, ularda vatanparvarlik hissini uygʻotish, sogʻlom turmush tarziga amal qilishga undashga qaratilgan koʻrsatuvlarni namoyish etish orqali ommalashtirish.
4.13. Etnosport turlari boʻyicha musobaqalar va festivallarni turistik marshrutlar obyektlari roʻyxatiga kiritish, ularga xorijiy va mahalliy turistlarni jalb qilish, turistlarga milliy sport turlari va xalq oʻyinlarining tarixi va ahamiyati haqida maʼlumotlarni yetkazish.
3-bob. Dasturni amalga oshirishdan kutilayotgan natijalar
Mazkur Dasturda belgilab berilgan ustuvor vazifalarni izchil amalga oshirish orqali quyidagi natijalarga erishish nazarda tutilmoqda:
respublikada etnosport turlarining ommaviyligini oshirish hisobiga etnosport bilan muntazam shugʻullanuvchilar soni koʻpayadi;
musobaqalar oʻtkazishning yangi tizimini yaratish natijasida etnosportchilarning respublika va xalqaro musobaqalarda ishtiroki kengayadi va bunday musobaqalarning mamlakatimizda koʻproq oʻtkazilishi natijasida xalqaro unvon talablarini bajarish imkoniyati oshadi, shu orqali sport ustalari, xalqaro toifadagi sport ustalari yetishib chiqishi taʼminlanadi;
musobaqalarni tizimli ravishda oʻtkazish orqali iqtidorli yoshlar va oʻsmirlar saralab olinadi va sport turlari boʻyicha milliy terma jamoalar tarkibida sifatli sport zaxirasi shakllanadi;
hududlarda yoshlar va oʻsmirlar oʻrtasida musobaqalarni tizimli va yuqori saviyada tashkil etish orqali etnosportning rivojlanish surʼati jadallashadi;
etnosport boʻyicha koʻrik tanlovlar va mahorat saboqlarining tizimli oʻtkazilishi natijasida etnosport turlarini ommaviylashtirish va rivojlantirishga erishiladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 25-maydagi PQ-259-son qaroriga 2-ILOVA
Etnosport turlarini 2025-yilgacha ommalashtirish va rivojlantirish dasturini 2022-2023-yillarda amalga oshirish boʻyicha
T/r Yoʻnalishlar Amalga oshirish mexanizmlari Amalga oshirish muddatlari Moliyalashtirish manbalari Masʼul ijrochilar 1. Aholining barcha qatlamlari, ayniqsa, oʻsmirlar va yoshlarning etnosport turlari bilan shugʻullanishga qiziqishini oshirish, ular oʻrtasida sogʻlom turmush tarzini targʻib qilish, etnosport turlari boʻyicha respublika va hududiy musobaqalarni, shu jumladan Qurolli Kuchlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar tizimida oʻtkazish. 1. Etnosport turlari bilan shugʻullanish va ularni targʻib qilish boʻyicha mahallalarda aholini keng jalb qilish ishlarini tashkil etish. 2022-2023-yillar davomida rejaga asosan Ijrochilar mablagʻlari Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi (B. Musayev) , Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev) , Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi ( O. Norinbayev ) 2. Bolalar va oʻsmirlar hamda yoshlar oʻrtasida milliy sport turlari va xalq oʻyinlarini keng targʻib etish maqsadida etnosport turlari boʻyicha uch bosqichli musobaqalarni tashkil etish: birinchi bosqich — tuman (shahar) musobaqalari; ikkinchi bosqich — viloyat musobaqalari; uchinchi bosqich — respublika (final) musobaqalari. 2023-yildan boshlab har yili Sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarining kalendar rejalari doirasida ajratilgan mablagʻlar, homiylik mablagʻlari Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev) , Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi ( O. Norinbayev ), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari, milliy sport turlari boʻyicha sport uyushmalari 3. Etnosport turlari boʻyicha musobaqalarni oʻtkazish nizomini ishlab chiqish va tasdiqlash. 2022-yil dekabr - Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev), Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi ( O. Norinbayev ), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 4. Etnosport turlari boʻyicha “Uzbekistan Ethno Games” respublika festivalini tashkil etish. 2023-yil may Sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarining kalendar rejalari doirasida ajratilgan mablagʻlar, homiylar va ijrochilar mablagʻlari Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev), Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi ( O. Norinbayev ), Toshkent shahar hokimligi (Sh. Umurzakov) , milliy sport turlari boʻyicha sport uyushmalari 5. Xalqaro etnosport festivalini tashkil etish. Bunda, “Ichan qalʼa” majmuasida festivalning ochilish va yopilish marosimlarini oʻtkazish. 2023-yil sentabr Sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarining kalendar rejalari doirasida ajratilgan mablagʻlar, homiylar va ijrochilar mablagʻlari Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev), Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi ( O. Norinbayev ), Xorazm viloyati hokimligi (J. Raximov) , milliy sport turlari boʻyicha sport uyushmalari 6. Polvonlar va dorbozlar ishtirokida “Polvonlar sulolasi” koʻrik-tanlovini oʻtkazish. 2023-yil mart Budjet, homiylar va ijrochilar mablagʻlari Madaniyat va turizm vazirligi (O. Nazarbekov) , Oʻzbekiston polvonlar milliy markazi ( N. Yusupov ), Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi ( O. Norinbayev ), Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev), 7. Qurolli Kuchlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar oʻrtasida har yili uloq-koʻpkari, ot poygasi, milliy kurash va boshqa etnosport turlari boʻyicha turnirlarni tashkil qilish. 2022-2023-yillar davomida rejaga asosan Ijrochilar va homiylar mablagʻlari Mudofaa vazirligi ( B. Kurbanov ), Milliy gvardiya ( R. Djurayev ), Ichki ishlar vazirligi ( P. Bobojonov ), Davlat xavfsizlik xizmati ( A. Azizov ), Bojxona qoʻmitasi (A. Mavlonov) , Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev), Oʻzbekiston kurash federatsiyasi ( K. Yusupov), Oʻzbekiston uloq-koʻpkarifederatsiyasi ( N. Joʻrayev ), Oʻzbekiston yilqichilik va ot sporti federatsiyasi ( B. Gaziyev ), Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi ( O. Norinbayev) 2. Etnosport turlari boʻyicha sportchilar, trenerlar, mutaxassislar va boshqa kadrlarni tayyorlash tizimini yoʻlga qoʻyish, shuningdek, ilmiy tadqiqotlar oʻtkazish. 1. Respublika estrada sirk kollejida polvonlik va dorbozlik sanʼati yoʻnalishida oʻrta boʻgʻin kadrlarini tayyorlash tizimini yoʻlga qoʻyish. 2022/2023 oʻquv yilidan boshlab - Madaniyat vazirligi ( O. Nazarbekov ), Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi (I. Abduraxmonov) 2. Dorbozlik va polvonlik yoʻnalishi boʻyicha oʻquv reja va oʻquv dasturlarini ishlab chiqish va tasdiqlash. 2022-yil avgust - Madaniyat vazirligi ( O. Nazarbekov ), Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi (I. Abduraxmonov) Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev) 3. 2023/2024 oʻquv yilidan boshlab etnosportning boshqa turlari boʻyicha (shu jumladan, milliy kurash, turon kurashi, belbogʻli kurash, bel olish va uchkurash, bahodirlar oʻyinlari va tosh koʻtarish, uloq-koʻpkari, ot poygasi, oʻzbek jang sanʼati, dorboz, qarabtep/lanka) mutaxassislar tayyorlash boʻyicha taklif kiritish. 2023-yil aprel - Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev), Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi ( O. Norinbayev ), Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi (I. Abduraxmonov), milliy sport turlari boʻyicha sport uyushmalari, manfaatdor vazirlik va idoralar 4. Milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha ilmiy-tadqiqot loyihalarini amalga oshirish. 2022-yil dekabr Davlat ilmiy-texnikaviy dasturlari doirasida ajratilgan mablagʻlar Innovatsion rivojlanish vazirligi ( Sh. Turdikulova ), Fanlar akademiyasi ( B. Yuldashev ) Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi (I. Abduraxmonov), Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev) 3. Milliy sport turlari va xalq oʻyinlarining mohiyati haqida targʻibot materiallarini (qoʻllanma, buklet, banner, flayer va boshqalar)ni tayyorlash, taʼlim muassasalarida targʻibot ishlarini olib borish, malakali ustozlar, polvonlar, trenerlar hamda mutaxassislar ishtirokida seminar, trening, mahorat saboqlarini oʻtkazish. 1. Milliy sport turlari va xalq oʻyinlarining mohiyati haqida targʻibot materiallarini (qoʻllanma, buklet, banner, flayer va boshqalar) tayyorlash. 2022-yil avgust Ijrochilar mablagʻlari Maktabgacha taʼlim vazirligi ( B.Onorboyev ), Xalq taʼlimi vazirligi ( U.Sharifxodjayev ), Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi ( K. Karimov ), 2. Maktabgacha, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, professional va oliy taʼlim muassasalarida etnosport turlarining jismoniy, intellektual, maʼnaviy-axloqiy jihatdan oʻrni haqida jismoniy tarbiya darslari hamda maʼnaviyat soatlarida tushuntirishlar berish. 2022-2023-yillar davomida rejaga asosan Ijrochilar mablagʻlari Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev) , Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi ( O. Norinbayev ), milliy sport turlari boʻyicha sport uyushmalari 3. Maktabgacha, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, professional va oliy taʼlim muassasalarida malakali ustozlar, trenerlar, polvonlar hamda mutaxassislar ishtirokida seminar, trening, mahorat saboqlari tashkil etish. 2022-2023-yillar davomida rejaga asosan Ijrochilar mablagʻlari 4. Maktabgacha, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, professional va oliy taʼlim muassasalarida milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha musobaqalar oʻtkazish, gʻolib va sovrindor boʻlgan jamoalarni oʻz mablagʻlari hisobidan ragʻbatlantirish. 2022-2023-yillar davomida rejaga asosan Ijrochilar mablagʻlari 5. Bolalar va oʻsmirlar uchun alohida shartlarni nazarda tutuvchi “Milliy xalq oʻyinlari” oʻquv metodik qoʻllanmasini tayyorlash va nashr etish. 2022-yil sentabr Ijrochilar mablagʻlari Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev) , Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi ( K. Karimov ), Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi ( O. Norinbayev ), milliy sport turlari boʻyicha sport uyushmalari 4. Xalqaro hamkorlikni kuchaytirish, etnosport turlarini yanada ommalashtirish va rivojlantirish. 1. Butunjahon etnosport konfederatsiyasi, YUNESKO hamda boshqa xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik aloqalarini kuchaytirish. 2022-2023-yillar davomida Ijrochilar mablagʻlari Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev), Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi ( O. Norinbayev ), 2. Butunjahon etnosport konfederatsiyasi, YUNESKO va boshqa tashkilotlar ishtirokida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya oʻtkazish. 2023-yil oktabr Ijrochilar mablagʻlari Tashqi ishlar vazirligi (B. Saidov) , milliy sport turlari boʻyicha sport uyushmalari 3. Olimpiya va paralimpiya shon shuhrati muzeyida Milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻlimini tashkil etish yuzasidan Vazirlar Mahkamasiga taklif kiritish. 2023-yil aprel Budjet, homiylar va ijrochilar mablagʻlari Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi ( O. Norinbayev ), Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev) , Madaniy meros agentligi ( Sh. Nurilloyev ) 4. Etnosport turlarini ommalashtirish va rivojlantirishga qaratilgan maqolalar, tematik telekoʻrsatuvlar tayyorlash. 2022-2023-yillar davomida Ijrochilar mablagʻlari Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi (A. Koʻchimov) , Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi ( A. Xadjayev) , 5. “Milliy xalq oʻyinlari — milliy gʻurur” nomli maxsus roliklar tayyorlash va efirga uzatish boʻyicha tanlov eʼlon qilish. 2022-yil sentabr Ijrochilar mablagʻlari Oʻzbekiston Milliy media assotsiatsiyasi ( Sh. Qudratxoʻja ), Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev) , 6. Milliy sport turlari va xalq oʻyinlarini targʻib qilish va yanada ommalashtirish boʻyicha polvonlar va faxriy ustozlar ishtirokida turkum koʻrsatuvlarni tashkil etish. 2022-2023-yillar davomida Ijrochilar mablagʻlari Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi ( O. Norinbayev ), milliy sport turlari boʻyicha sport uyushmalari 7. Hududiy teleradiokanallar orqali etnosport turlarini yanada keng targʻib qilish, shuningdek, mahalliy musobaqalarni oʻtkazish jarayonlarini muntazam yoritish. 2022-2023-yillar davomida Ijrochilar mablagʻlari Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari, Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi (A. Xadjayev) 8. Etnosport turlari boʻyicha musobaqalar va festivallarni turistik marshrutlar obyektlari roʻyxatiga kiritish, ularga xorijiy va mahalliy turistlarni jalb qilish, turistlarga milliy sport turlari va xalq oʻyinlarining tarixi va ahamiyati haqida maʼlumotlarni yetkazish. 2022-yil avgust Ijrochilar mablagʻlari Turizm va madaniy meros vazirligi ( B. Ibragimov ), Yoshlar siyosati va sport vazirligi (A. Saʼdullayev) , Oʻzbekiston etnosport assotsiatsiyasi ( O. Norinbayev ), milliy sport turlari boʻyicha sport uyushmalari
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2022-yil 25-may,
PQ-259-son
Президента Республики Узбекистан
Постановление
Программа
«Дорожная карта»
О мерах по популяризации и развитию видов этноспорта
В целях пропаганды и популяризации национальных видов спорта и народных игр (этноспорта) в стране, широкого привлечения к ним детей и подростков, укрепления международных связей, а также в соответствии с постановлением Президента Республики Узбекистан от 17 июня 2021 года № ПП-5149:
1. Утвердить:
Программу по популяризации и развитию видов этноспорта до 2025 года согласно приложению № 1 ;
«Дорожную карту» по реализации в 2022-2023 годах Программы по популяризации и развитию видов этноспорта до 2025 года согласно приложению № 2 .
Определить, что Программа по популяризации и развитию видов этноспорта до 2025 года реализуется поэтапно на основе «дорожной карты», ежегодно утверждаемой постановлением Кабинета Министров на соответствующий год, исходя из достигнутых результатов и основных направлений целевых показателей на соответствующий период.
2. Принять к сведению, что постановлением Президента Республики Узбекистан от 11 апреля 2022 года № ПП-201 «О мерах по поднятию на новый этап привлечения молодежи к массовому спорту в махаллях» с 1 марта 2023 года внедряется система проведения трехэтапных общереспубликанских спортивных соревнований по национальным видам спорта.
Национальному совету народного здоровья при Кабинете Министров (А.Н. Арипов):
в месячный срок утвердить перечень видов этноспорта, по которым будут проводиться массовые спортивные соревнования;
обеспечить увеличение и выделение в Календарном плане спортивных и физкультурно-массовых мероприятий на 2023 год средств, необходимых для проведения соревнований по видам этноспорта;
обеспечить проведение соревнований по видам этноспорта в соответствии с Календарным планом спортивных и физкультурно-массовых мероприятий на 2023 год;
при необходимости принимать меры по созданию спортивных федераций (ассоциаций) в целях развития отдельных видов этноспорта;
координировать деятельность организаций, ответственных за привлечение детей, подростков и молодежи к занятию видами этноспорта, в том числе полное и качественное исполнение задач, определенных Программой по популяризации и развитию видов этноспорта до 2025 года и «дорожной картой» по ее реализации.
Министерству молодежной политики и спорта (Д. Рахимова) и Ассоциации этноспорта Узбекистана (О. Норинбаев) совместно с Советом Министров Республики Каракалпакстан, хокимиятами областей и города Ташкента с 2023 года ежегодно начиная с 1 марта на традиционной основе проводить соревнования по видам этноспорта.
Определить, что расходы, связанные с организацией и проведением соревнований по видам этноспорта, покрываются за счет средств, предусмотренных Календарным планом спортивных и физкультурно-массовых мероприятий на 2023 год.
3. Министерству молодежной политики и спорта (Д. Рахимова) и Ассоциации этноспорта Узбекистана (О. Норинбаев) принять необходимые меры по поэтапному внедрению на практике следующих основных направлений:
широкое привлечение всех слоев населения к занятию этноспортом, а также популяризация и пропаганда этноспорта среди населения;
проведение в махаллях народных игр и соревнований по видам этноспорта;
укрепление сотрудничества со Всемирной конфедерацией этноспорта, развитие международных связей в этом направлении.
4. Установить, что с 2023 года на традиционной основе:
по видам этноспорта в городе Ташкенте ежегодно проводится республиканский фестиваль «Uzbekistan Ethno Games»;
в городе Хиве каждые два года проводится Международный фестиваль этноспорта. При этом церемонии открытия и закрытия фестиваля организуются в комплексе «Ичан калъа».
Министерству молодежной политики и спорта (Д. Рахимова) и Ассоциации этноспорта Узбекистана (О. Норинбаев) совместно с хокимиятами города Ташкента (Ш. Умурзаков) и Хорезмской области (Ж. Рахимов) принять меры по организации вышеуказанных фестивалей на высоком уровне, широкому привлечению молодежи к соревнованиям, при необходимости внести в Кабинет Министров соответствующие предложения.
Комитету по туризму (У. Шадиев) включить вышеуказанные фестивали в перечень объектов туристских маршрутов, привлекать к ним зарубежных и отечественных туристов и принять меры по информированию туристов об истории и значении национальных видов спорта и народных игр.
5. Министерству дошкольного и школьного образования (Х. Умарова), Министерству высшего образования, науки и инноваций (И. Абдурахмонов) совместно с Министерством молодежной политики и спорта (Д. Рахимова) и Ассоциацией этноспорта Узбекистана (О. Норинбаев):
подготовить пропагандистские материалы (пособия, буклеты, баннеры, флаеры и другие) о сути национальных видов спорта и народных игр, организовать проведение во всех образовательных учреждениях на уроках физического воспитания и часах духовности разъяснений о значении национальных видов спорта и народных игр для физического, интеллектуального и духовно-нравственного развития;
распространить в социальных сетях мотивационные ролики, направленные на широкое привлечение молодежи к видам этноспорта и популяризацию соревнований среди них;
организовать проведение на постоянной основе соревнований по национальным видам спорта и народным играм в образовательных учреждениях, принимать меры по стимулированию команд, ставших победителями и призерами соревнований за счет собственных средств;
обеспечить организацию в образовательных учреждениях семинаров, тренингов, мастер-классов с участием квалифицированных преподавателей, тренеров, борцов-палванов и специалистов.
6. Одобрить предложения Министерства культуры, Министерства высшего и среднего специального образования, Министерства развития спорта о:
подготовке с 2022/2023 учебного года в Республиканском эстрадно-цирковом колледже кадров среднего звена по направлению искусство палванов и дорбозов;
проведении с 2023 года каждые два года смотра-конкурса «Династии палванов» с участием палванов и дорбозов.
Министерству культуры (О. Назарбеков) в трехмесячный срок:
совместно с Министерством высшего и среднего специального образования утвердить учебный план и учебные программы по направлению искусство палванов и дорбозов;
совместно с Министерством развития спорта утвердить положение о смотре-конкурсе «Династии палванов». При этом расходы, связанные с организацией и проведением смотра-конкурса, покрывать за счет средств, предусмотренных в Календарном плане спортивных и физкультурно-массовых мероприятий на 2023 год.
7. Министерству инновационного развития (И. Абдурахмонов) при формировании проектов государственных научно-технических программ на 2023 — 2025 годы обеспечить объявление конкурса на научно-исследовательские проекты по национальным видам спорта и народным играм.
8. Министерству молодежной политики и спорта совместно с Министерством культуры и туризма, Министерством иностранных дел, Ассоциацией этноспорта Узбекистана и Национальной комиссией по делам ЮНЕСКО до конца 2023 года с привлечением квалифицированных специалистов и международных экспертов:
сформировать перечень видов этноспорта, которым ЮНЕСКО может присвоить статус нематериального культурного наследия;
обеспечить рекомендацию видов этноспорта к включению в Список нематериального культурного наследия ЮНЕСКО.
9. Совету Министров Республики Каракалпакстан, хокимиятам областей и города Ташкента:
в месячный срок исходя из своеобразных особенностей каждого района (города) с учетом мнений и пожеланий населения принять региональные программы по популяризации и развитию национальных видов спорта и народных игр, организации спортивных соревнований на текущий год, в последующем - ежегодно до 1 февраля утверждать данные программы и обеспечивать их реализацию;
обеспечить выделение на региональные календарные планы спортивных и физкультурно-массовых мероприятий на 2023 год и последующие годы средств, необходимых для проведения соревнований по видам этноспорта в районах (городах);
с 2023 года в рамках мероприятий, связанных с празднованием всенародного праздника Навруз, организовать народные игры и соревнования по национальным видам спорта;
в целях дальнейшей широкой популяризации искусства палванов и дорбозов, передающегося на основе традиций «устоз-шогирд», организовать кружки обучения искусству палванов и дорбозов;
в срок до 1 января 2023 года организовать деятельность магазинов в каждом регионе в целях налаживания торговли принадлежностями конного спорта.
10. Принять к сведению завершение работ по подготовке к изданию в виде сборника Энциклопедии национальных видов спорта и народных игр Республики Узбекистан на узбекском, русском и английском языках.
Министерству развития спорта (А. Аслонов), Ассоциации этноспорта Узбекистана (О. Норинбаев) и Национальному центру палванов Узбекистана (Н. Юсупов) в двухмесячный срок:
обеспечить издание и передачу энциклопедии Всемирной конфедерации этноспорта, ЮНЕСКО, министерствам, ведомствам, органам исполнительной власти на местах, спортивным федерациям (ассоциациям) и иным организациям в соответствии с распределением;
совместно с Национальной медиа-ассоциацией Узбекистана, Национальной телерадиокомпанией Узбекистана и Национальным информационным агентством Узбекистана организовать презентацию энциклопедии и провести работу по широкому освещению данного процесса в средствах массовой информации и социальных сетях.
11. Министерству молодежной политики и спорта (А. Аслонов), Ассоциации этноспорта Узбекистана (О. Норинбаев), Национальному информационному агентству Узбекистана (А. Кучимов) и Национальной телерадиокомпании Узбекистана (А. Хаджаев) в двухнедельный срок разработать и реализовать медиаплан по организации публикации статей, демонстрации тематических телепередач, направленных на популяризацию работы, проводимой на основании настоящего постановления, а также широкой пропаганде национальных видов спорта и народных игр, предусматривающий:
подготовку и передачу в эфир специальных роликов под названием «Национальные народные игры — национальная гордость»;
организацию цикла телепередач по пропаганде и дальнейшей популяризации национальных видов спорта и народных игр с участием палванов и почетных наставников;
широкую пропаганду и популяризацию узбекских национальных народных игр через пробуждение у молодежи чувства патриотизма, а также путем демонстрации передач, направленных на мотивирование молодых людей к ведению здорового образа жизни.
12. Возложить на министра молодежной политики и спорта А.И. Икрамова, заместителя министра молодежной политики и спорта Д.Ш. Рахимову, председателя Ассоциации этноспорта Узбекистана О.К. Норинбаева, Председателя Совета Министров Республики Каракалпакстан, хокимов областей и города Ташкента персональную ответственность за эффективную организацию исполнения настоящего постановления.
Обсуждение хода исполнения настоящего постановления, осуществление координации и контроля за деятельностью ведомств, ответственных за его исполнение, возложить на Премьер-министра Республики Узбекистан А.Н. Арипова и советника Президента Республики Узбекистан К.К. Куранбаева.
О результативности осуществляемых мер представить информацию в Администрацию Президента Республики Узбекистан в срок до 1 января 2023 года.
ПРИЛОЖЕНИЕ № 1 к постановлению Президента Республики Узбекистан от 25 мая 2022 года № ПП-259
по популяризации и развитию видов этноспорта до 2025 года
Глава 1. Текущее состояние
В стране национальные виды спорта и народные игры (этноспорт) можно разделить на 6 направлений: подвижные игры, интеллектуальные игры, военные игры, настольные игры, пастушьи игры, охотничьи игры.
За истекший период создана система управления некоторыми видами этноспорта, сформирован резерв спортсменов и тренеров, налажено регулярное проведение и финансирование соревнований, в результате которых достигнуты высокие показатели.
В частности, в 2017 году борцы Узбекистана по борьбе на поясах заняли второе место в мировом рейтинге, на чемпионате мира 2020 года — первое место среди 30 стран мира.
Игра карабтеп (ланка) имеет семитысячелетнюю историю и широко распространена не только в Средней Азии, но и в Китае, на Северном Кавказе, в Сибири и странах Европы.
Игра чиллак имеет своеобразные особенности и тонкости, что требует от участников сообразительности, культуры игры, физической силы, смелости. Эта игра широко распространена в Кашкадарьинской, Самаркандской и Сурхандарьинской областях.
В процессе праздника Навруз, праздников урожая, народных гуляний и свадебных церемоний проводятся соревнования по улок-купкари и скачкам. С 2001 года осуществляет свою деятельность Федерация улок-купкари Узбекистана, которая вносит большой вклад в организацию и обеспечение участия наших соотечественников в международных соревнованиях по улок-купкари и скачкам.
В настоящее время в республике осуществляют деятельность 40 семейных групп дорбозов (канатоходцев). Коллективы «Дорбозы Узбекистана» государственного учреждения «Узбекский государственный цирк» обогащают древние традиции дорбозов средствами художественной выразительности современного цирка.
Наряду с этим имеется немало проблем в проведении на системной основе соревнований и фестивалей по видам этноспорта и создании для этого соответствующей инфраструктуры в махаллях, выведении на международный уровень, широкой пропаганде, развитии и популяризации национальных видов спорта и народных игр.
С учетом этого разработана Программа по популяризации и развитию видов этноспорта до 2025 года (далее — Программа).
Программа определяет цели, задачи, основные направления, перспективные этапы системного развития видов этноспорта и является основой для последующей выработки мер в данном направлении.
Глава 2. Основные направления популяризации и развития видов этноспорта
Основными направлениями популяризации и развития видов этноспорта в Узбекистане являются:
первое направление — повышение интереса у всех слоев населения, особенно подростков и молодежи, к занятию видами этноспорта, пропаганда среди них здорового образа жизни, проведение республиканских и региональных соревнований по видам этноспорта, в том числе в системе Вооруженных Сил и правоохранительных органов;
второе направление — создание системы подготовки спортсменов, тренеров, специалистов и иных кадров по видам этноспорта, а также проведение научных исследований;
третье направление — подготовка пропагандистских материалов (пособий, буклетов, баннеров, флаеров и других) о сути национальных видов спорта и народных игр, ведение агитационной работы в образовательных учреждениях, проведение семинаров, тренингов, мастер-классов с участием квалифицированных преподавателей, тренеров, борцов-палванов и специалистов;
четвертое направление — усиление международного сотрудничества, дальнейшая популяризация и развитие видов этноспорта.
1-§. Для реализации задач первого направления необходимо принять следующие основные меры:
1.1. Утверждение перечня видов этноспорта, по которым будут проводиться массовые спортивные соревнования.
1.2. Организация работ по широкому вовлечению населения к занятию видами этноспорта и их пропаганде в махаллях.
1.3. Проведение народных игр и соревнований по видам этноспорта в махаллях.
1.4. В целях широкой пропаганды национальных видов спорта и народных игр среди детей, подростков и молодежи организация трехэтапных соревнований по видам этноспорта: первый этап — районные (городские) соревнования, второй этап — областные соревнования, третий этап — республиканские (финальные) соревнования.
1.5. Разработка и утверждение положения о проведении соревнований по видам этноспорта.
1.6. Увеличение объема средств, необходимых для проведения соревнований по видам этноспорта, в республиканских календарных планах спортивных и физкультурно-массовых мероприятий на 2023 год и последующие годы.
1.7. Ежегодное проведение в городе Ташкенте республиканского фестиваля «Uzbekistan Ethno Games» по видам этноспорта.
1.8. Проведение каждые два года в городе Хиве Международного фестиваля этноспорта. При этом организация церемоний открытия и закрытия фестиваля в комплексе «Ичан калъа».
1.9. Проведение каждые два года смотра-конкурса «Династии палванов» с участием палванов и дорбозов.
1.10. В целях дальнейшей широкой популяризации искусства палванов и дорбозов, передающегося на основе традиций «устоз-шогирд», организация кружков обучения искусству палванов и дорбозов.
1.11. Ежегодное проведение турниров по улок-купкари, скачкам, национальному курашу и иным видам этноспорта между Вооруженными Силами и правоохранительными органами.
1.12. Изучение и внесение предложений по вопросу создания спортивных федераций (ассоциаций) в целях развития отдельных видов этноспорта.
2-§. Для реализации задач второго направления необходимо принять следующие основные меры:
2.1. Внедрение с 2022/2023 учебного года в Республиканском эстрадно-цирковом колледже системы подготовки кадров среднего звена по направлению искусство палванов и дорбозов.
2.2. Подготовка с 2023/2024 учебного года специалистов по иным видам этноспорта (в том числе национальный кураш, боевое искусство «Турон», борьба на поясах, бел олиш и троеборье, богатырские игры и гиревой спорт, улок-купкари, скачки, узбек жанг санъати, дорбоз, карабтеп/ланка).
2.3. Разработка и утверждение учебных планов и учебных программ по направлению искусство дорбозов и палванов, а также по иным видам этноспорта.
2.4. Широкое внедрение современных научно-инновационных технологий в процесс учебных занятий по видам этноспорта путем изучения зарубежного опыта.
2.5. Осуществление научно-исследовательских проектов по национальным видам спорта и народным играм.
3-§. Для реализации задач третьего направления необходимо принять следующие основные меры:
3.1. Подготовка пропагандистских материалов (пособий, буклетов, баннеров, флаеров и других) о сути национальных видов спорта и народных игр.
3.2. Издание учебно-методическое пособия «Национальные народные игры», предусматривающего отдельные условия для детей и подростков.
3.3. Проведение на уроках физического воспитания и часах духовности в дошкольных, общих средних, средних специальных, профессиональных и высших образовательных учреждениях разъяснений о значении видов этноспорта для физического, интеллектуального и духовно-нравственного развития.
3.4. Распространение в социальных сетях мотивационных роликов, направленных на широкое привлечение молодежи к видам этноспорта и популяризацию соревнований среди них.
3.5. Организация в дошкольных, общих средних, средних специальных, профессиональных и высших образовательных учреждениях семинаров, тренингов и мастер-классов с участием квалифицированных преподавателей, тренеров, борцов-палванов и специалистов.
4-§. Для реализации задач четвертого направления необходимо принять следующие основные меры:
4.1. Укрепление сотрудничества со Всемирной конфедерацией этноспорта, ЮНЕСКО и другими международными организациями в целях популяризации и развития видов этноспорта.
4.2. Проведение международной научно-практической конференции с участием Всемирной конфедерации этноспорта, ЮНЕСКО и других организаций.
4.3. Формирование с привлечением квалифицированных специалистов и международных экспертов перечня видов этноспорта, которым ЮНЕСКО может присвоить статус нематериального культурного наследия, а также рекомендация их к включению в Список нематериального культурного наследия ЮНЕСКО.
4.4. Издание Энциклопедии национальных видов спорта и народных игр Республики Узбекистан на узбекском, русском и английском языках, проведение презентации и передача ее международным и отечественным организациям.
4.5. Создание Музея национальных видов спорта и народных игр в городе Ташкенте.
4.6. Разработка и реализация медиаплана, предусматривающего подготовку статей и организацию тематических телепередач, направленных на популяризацию и развитие видов этноспорта.
4.7. Объявление конкурса на создание и передачу в эфир специальных роликов под названием «Национальные народные игры — национальная гордость».
4.8. Организация цикла передач по пропаганде и дальнейшей популяризации национальных видов спорта и народных игр с участием палванов и почетных наставников.
4.9. Постоянное освещение процессов дальнейшей широкой пропаганды видов этноспорта и проведения местных соревнований на региональных телерадиоканалах.
4.10. Принятие региональных программ по популяризации и развитию национальных видов спорта и народных игр, организации спортивных соревнований на текущий год исходя из своеобразных особенностей каждого района (города) с учетом мнений и пожеланий населения.
4.11. Организация соревнований по национальным видам спорта и народным играм в рамках проведения всенародного праздника Навруз.
4.12. Широкая пропаганда узбекских национальных народных игр среди детей, подростков и молодежи, популяризация их посредством демонстрации телепередач, пробуждающих у них чувства патриотизма, а также направленных на мотивирование молодых людей к ведению здорового образа жизни.
4.13. Включение соревнований и фестивалей по видам этноспорта в перечень объектов туристских маршрутов, привлечение к ним зарубежных и отечественных туристов, широкое информирование туристов об истории и значении национальных видов спорта и народных игр.
Глава 3. Результаты, ожидаемые от реализации Программы
Путем последовательной реализации приоритетных задач, определенных настоящей Программой, предусматривается достижение следующих результатов:
увеличение количества регулярно занимающихся этноспортом в республике за счет роста популярности видов этноспорта;
расширение участия этноспортсменов в республиканских и международных соревнованиях в результате создания новой системы проведения соревнований, а также увеличение возможности выполнения требований международных спортивных званий за счет проведения большего количества таких соревнований в стране и обеспечение таким образом воспитания мастеров спорта и мастеров спорта международного класса;
проведение отбора талантливой молодежи и подростков и формирование качественного спортивного резерва в состав национальных спортивных сборных команд по видам спорта путем проведения соревнований на системной основе;
ускорение развития этноспорта путем организации в регионах соревнований среди молодежи и подростков на высоком уровне и системной основе;
достижение популяризации и развитие видов этноспорта в результате проведения смотров-конкурсов и мастер-классов по этноспорту на системной основе.
ПРИЛОЖЕНИЕ № 2 к постановлению Президента Республики Узбекистан от 25 мая 2022 года № ПП-259
по реализации в 2022-2023 годах Программы по популяризации и развитию видов этноспорта до 2025 года
№ Направления Механизмы реализации Сроки реализации Источники финансирования Ответственные исполнители 1. Повышение интереса у всех слоев населения, особенно подростков и молодежи, к занятию видами этноспорта, пропаганда среди них здорового образа жизни, проведение республиканских и региональных соревнований по видам этноспорта, в том числе в системе Вооруженных Сил и правоохранительных органов. 1. Организация работ по широкому вовлечению населения к занятию видами этноспорта и их пропаганде в махаллях. Согласно плану в течение 2022-2023 годов Средства исполнителей Министерство занятости и сокращения бедности (Б. Мусаев) , Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) , Ассоциация этноспорта Узбекистана ( О. Норинбаев ) 2. В целях широкой пропаганды национальных видов спорта и народных игр среди детей, подростков и молодежи организация трехэтапных соревнований по видам этноспорта: первый этап — районные (городские) соревнования; второй этап — областные соревнования; третий этап — республиканские (финальные) соревнования. Ежегодно начиная с 2023 года Средства, выделенные в рамках календарных планов спортивных и физкультурно-массовых мероприятий, спонсорские средства Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) , Ассоциация этноспорта Узбекистана ( О. Норинбаев ), Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и города Ташкента, спортивные объединения по национальным видам спорта 3. Разработка и утверждение положения о проведении соревнований по видам этноспорта. Декабрь 2022 года - Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) , Ассоциация этноспорта Узбекистана ( О. Норинбаев ), 4. Проведение республиканского фестиваля «Uzbekistan Ethno Games» по видам этноспорта. Май 2023 года Средства, выделенные в рамках календарных планов спортивных и физкультурно-массовых мероприятий, средства спонсоров и исполнителей Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и города Ташкента Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) , Ассоциация этноспорта Узбекистана ( О. Норинбаев ), хокимият города Ташкента (Ш. Умурзаков) , спортивные объединения по национальным видам спорта 5. Проведение Международного фестиваля этноспорта. При этом организация церемоний открытия и закрытия фестиваля в комплексе «Ичан калъа». Сентябрь 2023 года Средства, выделенные в рамках календарных планов спортивных и физкультурно-массовых мероприятий, средства спонсоров и исполнителей Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) , Ассоциация этноспорта Узбекистана ( О. Норинбаев ), хокимият Хорезмской области (Ж. Рахимов) , спортивные объединения по национальным видам спорта 6. Проведение смотра-конкурса «Династии палванов» с участием палванов и дорбозов . Март 2023 года Бюджетные средства, средства спонсоров и исполнителей Министерство культуры и туризма (О. Назарбеков) , Национальный центр палванов Узбекистана ( Н. Юсупов ), Ассоциация этноспорта Узбекистана ( О. Норинбаев ), Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) 7. Ежегодное проведение турниров по улок-купкари, скачкам, национальному курашу и иным видам этноспорта между Вооруженными Силами и правоохранительными органами Согласно плану в течение 2022-2023 годов Средства спонсоров и исполнителей Министерство обороны ( Б. Курбанов ), Национальная гвардия ( Р. Джураев ), Министерство внутренних дел ( П. Бобожонов ), Служба государственной безопасности ( А. Азизов ), Таможенный комитет (А. Мавлонов) , Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) , Федерация кураша Узбекистана ( К. Юсупов) Федерация улок-купкари Узбекистана ( Н. Жураев ), Федерации коневодства и конного спорта Узбекистана ( Б. Газиев ), Ассоциация этноспорта Узбекистана ( О. Норинбаев ) 2. Создание системы подготовки спортсменов, тренеров, специалистов и иных кадров по видам этноспорта, а также проведение научных исследований. 1. Внедрение с 2022/2023 учебного года в Республиканском эстрадно-цирковом колледже системы подготовки кадров среднего звена по направлению искусство палванов и дорбозов. Начиная с 2022/2023 учебного года - Министерство культуры ( О. Назарбеков ), Министерство высшего образования, науки и инноваций (И. Абдурахмонов) 2. Разработка и утверждение учебных планов и учебных программ по направлению искусство дорбозов и палванов. Август 2022 года - Министерство культуры ( О. Назарбеков ), Министерство высшего образования, науки и инноваций (И. Абдурахмонов) , Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) 3. Внесение предложения о подготовке с 2023/2024 учебного года специалистов по иным видам этноспорта (включая национальный кураш, боевое искусство «Турон», борьба на поясах, бел олиш и троеборье, богатырские игры и гиревой спорт, улок-купкари, скачки, узбек жанг санъати, дорбоз, карабтеп/ланка). Апрель 2023 года - Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) , Ассоциация этноспорта Узбекистана ( О. Норинбаев ), Министерство высшего образования, науки и инноваций (И. Абдурахмонов) , спортивные ассоциации по национальным видам спорта, заинтересованные министерства и ведомства 4. Осуществление научно-исследовательских проектов по национальным видам спорта и народным играм. Декабрь 2022 года Средства, выделенные в рамках государственных научно-технических программ Министерство инновационного развития ( Ш. Турдикулова ), Академия наук ( Б. Юлдашев ), Министерство высшего образования, науки и инноваций (И. Абдурахмонов) , Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) 3. Подготовка пропагандистских материалов (пособий, буклетов, баннеров, флаеров и других) о сути национальных видов спорта и народных игр, ведение агитационной работы в образовательных учреждениях, проведение семинаров, тренингов, мастер-классов с участием квалифицированных преподавателей, тренеров, борцов-палванов и специалистов. 1. Подготовка пропагандистских материалов (пособий, буклетов, баннеров, флаеров и других) о сути национальных видов спорта и народных игр. Август 2022 года Средства исполнителей Министерство дошкольного образования ( Б. Онорбоев ), Министерство народного образования ( У. Шарифходжаев ), Министерство высшего и среднего специального образования ( К. Каримов ), Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) , Ассоциация этноспорта Узбекистана ( О. Норинбаев ), спортивные объединения по национальным видам спорта 2. Проведение на уроках физического воспитания и часах духовности в дошкольных, общих средних, средних специальных, профессиональных и высших образовательных учреждениях разъяснений о значении видов этноспорта для физического, интеллектуального и духовно-нравственного развития. Согласно планув течение 2022-2023 годов Средства исполнителей 3. Организация в дошкольных, общих средних, средних специальных, профессиональных и высших образовательных учреждениях семинаров, тренингов и мастер-классов с участием квалифицированных преподавателей, тренеров, борцов-палванов и специалистов Согласно плану в течение 2022-2023 годов Средства исполнителей 4. Проведение соревнований по национальным видам спорта и народным играм в дошкольных, общеобразовательных, средних специальных, профессиональных и высших образовательных учреждениях, поощрение команд-победителей и призеров за счет собственных средств. Согласно плану в течение 2022-2023 годов Средства исполнителей 5. Подготовка и издание учебно-методического пособия «Национальные народные игры», предусматривающего отдельные условия для детей и подростков. Сентябрь 2022 года Средства исполнителей Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) , Министерство высшего и среднего специального образования ( К. Каримов ), Ассоциация этноспорта Узбекистана ( О. Норинбаев ), спортивные объединения по национальным видам спорта 4. Усиление международного сотрудничества, дальнейшая популяризация и развитие видов этноспорта. 1. Укрепление сотрудничества со Всемирной конфедерацией этноспорта, ЮНЕСКО и другими международными организациями. В течение 2022-2023 годов Средства исполнителей Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) , Ассоциация этноспорта Узбекистана ( О. Норинбаев ), 2. Проведение международной научно-практической конференции с участием Всемирной конфедерации этноспорта, ЮНЕСКО и других организаций. Октябрь 2023 года Средства исполнителей Министерство иностранных дел (Б. Саидов) , спортивные объединения по национальным видам спорта 3. Внесение предложения в Кабинет Министров о создании отдела национальных видов спорта и народных игр в Музее олимпийской и паралимпийской славы. Апрель 2023 года Бюджетные средства, средства спонсоров и исполнителей Ассоциация этноспорта Узбекистана ( О. Норинбаев ), Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) , Агентство культурного наследия ( Ш. Нуриллоев ) 4. Подготовка статей и тематических телепередач, направленных на популяризацию и развитие видов этноспорта. В течение 2022-2023 годов Средства исполнителей Национальное информационное агентство Узбекистана (А. Кучимов) , Национальная телерадиокомпания Узбекистана (А. Хаджаев) , 5. Объявление конкурса на создание и передачу в эфир специальных роликов под названием «Национальные народные игры — национальная гордость». Сентябрь 2022 года Средства исполнителей Национальная медиа-ассоциация Узбекистана ( Ш. Кудратхужа ), Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) , 6. Организация цикла передач по пропаганде и дальнейшей популяризации национальных видов спорта и народных игр с участием палванов и почетных наставников. В течение 2022-2023 годов Средства исполнителей Ассоциация этноспорта Узбекистана ( О. Норинбаев ), спортивные объединения по национальным видам спорта 7. Постоянное освещение процессов дальнейшей широкой пропаганды видов этноспорта и проведения местных соревнований на региональных телерадиоканалах. В течение 2022-2023 годов Средства исполнителей Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и города Ташкента, Национальная телерадиокомпания Узбекистана (А. Хаджаев) 8. Включение соревнований и фестивалей по видам этноспорта в перечень объектов туристских маршрутов, привлечение к ним зарубежных и отечественных туристов, широкое информирование туристов об истории и значении национальных видов спорта и народных игр. Август 2022 года Средства исполнителей Министерство туризма и культурного наследия ( А. Абдухакимов ), Министерство молодежной политики и спорта (А. Саъдуллаев) , Ассоциация этноспорта Узбекистана ( О. Норинбаев ), спортивные объединения по национальным видам спорта
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
25 мая 2022 г.,
№ ПП-259